Вікіпэдыя be_x_oldwiki https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Мэдыя Спэцыяльныя Абмеркаваньне Удзельнік Гутаркі ўдзельніка Вікіпэдыя Абмеркаваньне Вікіпэдыі Файл Абмеркаваньне файла MediaWiki Абмеркаваньне MediaWiki Шаблён Абмеркаваньне шаблёну Дапамога Абмеркаваньне дапамогі Катэгорыя Абмеркаваньне катэгорыі Партал Абмеркаваньне парталу TimedText TimedText talk Модуль Абмеркаваньне модулю Event Event talk Ворша 0 852 2678336 2677562 2026-07-09T07:21:59Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне асоба 2678336 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ворша |Лацінка = Vorša |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Воршы |Герб = Coat of Arms of Vorsza, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Vorsza, Belarus.svg{{!}}border |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1067 |Статус з = |Магдэбурскае права = 13 сьнежня 1620 |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Аршанскі раён|Аршанскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 36 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 101 662 |Год падліку колькасьці = 2025 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовыя індэксы = 211030, 211381—211394, 211396—211398 |СААТА = |Выява = Orša Montage (2017).jpg |Апісаньне выявы = Віды Воршы |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 30 |Шырата сэкундаў = 27 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 25 |Даўгата сэкундаў = 22 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Во́рша''' — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]] пры ўтоку ў яго ракі [[Аршыца|Аршыцы]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Аршанскі раён|Аршанскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 115 052 чалавекі<ref name="belstat2018" />. Знаходзіцца за 93 км ад [[Віцебск]]у. [[Аршанскі чыгуначны вузел|Вузел чыгунак]] (лініі на [[Менск]], [[Магілёў]], [[Крычаў]], [[Смаленск]], [[Віцебск]], [[Лепель]]) і аўтамабільных дарог. Ворша — [[Магдэбурскае права|магдэбурскае]] [[места]], цэнтар [[Аршанскі павет|гістарычнага рэгіёну]] (частка [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебшчыны]]), старажытны [[Аршанскі замак|замак]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Да нашага часу тут захаваўся збудаваны ў стылі [[Магілёўскае барока|магілёўскага барока]] [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|комплекс Куцеінскага Богаяўленскага манастыра з царквой Сьвятой Тройцы]], [[барока]]выя [[Аршанскі езуіцкі калегіюм|езуіцкі калегіюм]], [[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|манастыр базылянаў]], кляштары [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|бэрнардынаў]], [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|трынітарыяў]] і [[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|францішканаў]], барокава-[[клясыцызм|клясыцыстычны]] [[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|дамініканскі касьцёл Сьвятога Язэпа]], помнікі архітэктуры XVII—XIX стагодзьдзяў. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся [[Аршанскі замак|мураваны замак]]<ref>Купава М. [http://media.catholic.by/nv/n7/art16.htm Рамантычная загадка беларускай культуры] // «Наша Вера» № 1(7), 1999.</ref>, касьцёлы [[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў (Ворша)|Сьвятога Міхала Арханёла (езуіцкі)]] і [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі (бэрнардынскі)]], помнікі архітэктуры XV—XVIII стагодзьдзяў, [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнаваныя расейскімі ўладамі]]. Значную частку мясцовых славутасьцяў [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зьнішчылі за савецкімі часам]]: [[Куцеінскі Прачысьценскі манастыр|комплекс Куцеінскага Прачысьценскага манастыра]] ў стылі магілёўскага барока, касьцёлы [[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|Сьвятога Антонія (францішканскі)]] і [[Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Найсьвяцейшай Тройцы (трынітарскі)]], цэрквы [[царква Раства Багародзіцы (Ворша)|Раства Багародзіцы]], [[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|базылянскую Покрыва Багародзіцы]] ([[віленскае барока]]) і могілкавую Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла, помнікі архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў. == Назва == [[Файл:Aršanski zamak. Аршанскі замак (1539).jpg|140px|значак|зьлева|''Рша'', 1539 г.]] На думку географа [[Вадзім Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], [[тапонім]] Ворша ўтварыўся ад назвы ракі Ршы (сьпярша так звалі цяперашнюю Аршыцу). Тым часам гідронім можна прымеркаваць да часта ўжываных назваў Ржа, Ржанка<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 273.</ref>. Таксама існуе меркаваньне, што тапонім мае [[Балтыйскія мовы|балтыйскае]] (ад найменьня ляшчыны) або [[Фіна-вугорскія мовы|фінска-вугорскае]] паходжаньне (у перакладзе «вада, якая бяжыць у рэчышчы» — рака)<ref>{{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|к}}</ref>. [[Файл:Vorša. Ворша (G. Gastaldi, 1568).jpg|140px|значак|зьлева|''Арша'', 1568 г.]] Да нашага часу адбылася натуральная трансфармацыя назвы места: пачатковае ''Рша'' (''Ръшa'') праз форму ''Арша́'' і далейшы перанос націску на першы склад аформілася ў мясцовых гаворках і [[Беларускі клясычны правапіс|беларускай мове (клясычны правапіс)]] з устаўным зычным «в» — Ворша<ref>{{Спасылка | аўтар = [[Вольга Іскрык|Іскрык В.]], [[Зьміцер Саўка|Саўка З.]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 16 студзеня 2011 | url = https://belsat.eu/programs/sapraudnyia-nazvy-bielaruskikh-gharadou/ | загаловак = Сапраўдныя назвы беларускіх гарадоў | фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.belsat.eu Белсат ТВ] | дата = 9 чэрвеня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Цяперашняе [[Наркамаўка|афіцыйнае напісаньне]] назва места — ''Орша''. Беларускі мовазнаўца [[Вінцук Вячорка]] паказвае на тое, што пачатковае «О-» ў форме ''Орша'' немагчыма вымавіць з прыназоўнікам «у» — «у ''Оршы''», што відаць, гістарычна прычынілася да зьяўленьня прыстаўнога «В-». Увогуле, далучэньне «в-» да словаў з пачатковымі «о-» ёсьць правілам для ўласнабеларускай лексыкі (вобмаль, Восіп, Вольга, вох, вой), тым часам пачатковае «О-» — часты індыкатар небеларускасьці назвы (Ош, Омск і іншае)<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/orsa-ci-vorsa/28722802.html Пад чым гетман Астроскі перамог 80000 маскавітаў?*], [[Радыё Свабода]], 7 верасьня 2017 г.</ref>. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Воршы}} === Раньнія часы === [[Файл:Aršanski zamak. Аршанскі замак (XVI).jpg|міні|250пкс|[[Аршанскі замак]] з мапы XVI ст.]] [[Файл:Drazdovicz Usiaslau.jpg|140px|значак|зьлева|[[Усяслаў Чарадзей]]]] Дзядзінец старажытнай Воршы (плошча 0,57 [[га]]) разьмяшчаецца ў пры ўтоку ракі Аршыцы ў Дняпро, дзе археолягі выявілі паселішчы [[Бронзавы век|бронзавага]] і [[Жалезны век|жалезнага]] вякоў<ref>[[Аляксандар Шынкевіч|Шынкевіч А.]] Орша // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 357.</ref>. Як адзін з памежных фарпостаў на ўсходных рубяжах [[Полацкая зямля|Полацкай зямлі]] Ворша ўзьнікла, імаверна, каля 1021 году, калі князь кіеўскі [[Яраслаў Мудры]] саступіў князю полацкаму [[Брачыслаў Ізяславіч|Брачыславу Ізяславічу]] [[Віцебск]] і [[Усьвяты|Ўсьвяты]]<ref name="ehb358">[[Аляксандар Шынкевіч|Шынкевіч А.]] Орша // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 358.</ref>. Першы пісьмовы ўпамін пра Воршу (пад назвай ''Ръша'') месьціцца ў «[[Аповесьць мінулых гадоў|Аповесьці мінулых гадоў]]» і датуецца 1067 годам: 10 ліпеня сюды прыехаў [[Усяслаў Чарадзей]] на перамовы з кіеўскімі князямі, аднак яны парушылі існыя дамоўленасьці і ўзялі полацкага князя ў палон. Згодна зь зьвесткамі археалягічных раскопак, у тыя часы на месцы Воршы існавала невялікае паселішча, якое ўзьнікла на [[Шлях з варагаў у грэкі|Шляху з варагаў у грэкі]]. Паміж 1101 і 1116 гадамі [[Менскае княства|князь менскі]] [[Глеб Усяславіч]] збудаваў тут фартэцыю. Адначасна мусіла вырасьці і места. З XII ст. — у складзе Смаленскага княства<ref>Principality of Smalensk in the 12th century // {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 354.</ref>. У XIII ст. у сваім маёнтку каля Воршы жыў князь Андрэй Кабыла, далёкім нашчадкам якога (паводле меркаваньня [[Мікалай Карамзін|М. Карамзіна]] і [[Уладзімер Караткевіч|У. Караткевіча]]) быў маскоўскі гаспадар [[Міхаіл Фёдаравіч]] — заснавальнік дынастыі [[Раманавы]]х. === Вялікае Княства Літоўскае === З пачатку княжаньня ў Віцебску [[Альгерд]]а (1320 год) Ворша далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="evkl">{{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 379.</ref> як цэнтар намесьніцтва ў [[Віцебскае княства|Віцебскім княстве]]. З ініцыятывы вялікага князя ў першай палове XIV ст. вакол места ўзьвялі [[Аршанскія гарадзкія ўмацаваньні|абарончыя ўмацаваньні]], а ў 1398—1407 гадох ужо на загад [[Вітаўт]]а тут збудавалі [[Аршанскі замак|мураваны замак]]. У [[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]] (канец XIV ст.) Ворша значыцца сярод [[Літва|«літоўскіх»]] замкаў. Аршанская харугва брала ўдзел у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] (15.7.1410). З дакумэнтаў XV ст. вядома, што ў месьце дзеяла [[мытня]]. [[Файл:Autor nieznany (malarz z kręgu Lukasa Cranacha Starszego), Bitwa pod Orszą.jpg|міні|250пкс|[[Бітва пад Воршай]] 8 верасьня 1514 г.]] [[Файл:Mikałaj Radzivił Čorny. Мікалай Радзівіл Чорны (1842).jpg|140px|значак|зьлева|[[Мікалай Радзівіл «Чорны»|Радзівіл «Чорны»]]]] У [[Вайна Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім]] (1512—1522) непадалёк ад Воршы 8 верасьня 1514 году адбылася [[бітва пад Воршай|адна з найбольшых бітваў]] пачатку XVI ст. на тэрыторыі [[Эўропа|Эўропы]], у выніку якой абаронцы Вялікага Княства Літоўскага перамаглі колькасна большае [[Масковія|войска маскоўскіх захопнікаў]]. Пра гэтую перамогу ў 1520—1530-я гады невядомы мастак напісаў першую ўва [[Усходняя Эўропа|Ўсходняй Эўропе]] батальную карціну (захоўваецца ў [[Нацыянальны музэі Польшчы|Нацыянальным музэі Польшчы]]). Яе копію можна пабачыць у Аршанскім дамініканскім касьцёле. Апроч таго, слава гэтай перамогі ўслаўляецца ў беларускай народнай песьні: «Слава Воршы ўжо ня горша сярод мест літоўскіх»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-233">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 233.</ref>. У 1555 годзе вядомы палітычны і рэлігійны дзяяч [[Мікалай Радзівіл «Чорны»]] заснаваў у Воршы першы на тэрыторыі сучаснай Беларусі [[пратэстанцтва|пратэстанцкі]] [[кальвінізм|закон кальвіністаў]]. Неўзабаве аршанцы стварылі праваслаўнае брацтва, зацьверджанае вялікім князем [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонтам Вазам]] у 1592 годзе, а ў 1649 годзе ў месьце пры царкве Раства Багародзіцы пачала працаваць брацкая праваслаўная школа. У 1558 годзе М. Струбіч надрукаваў мапу «Вялікага Княства Літоўскага, Лівоніі і Маскоўскага княства», на якой упершыню значылася Ворша. У наступным 1559 годзе места атрымала частковае самакіраваньне (абраны войт і 6 памочнікаў), а ў 1577 годзе аршанцы дамагліся права збудаваць гасьціны двор і васкабойню, а прыбыткі ад іх пускаць на ''«потребы местские»''. У XVI ст. праз Воршу прайшоў буйны гандлёвы шлях — [[Вялікі галоўны гасьцінец]], места стала сталіцай [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]. [[Файл:Vorša, Dniapro. Ворша, Дняпро (1840).jpg|міні|250пкс|Панарама з Задняпроўя, каля 1840 г.]] [[Файл:Vorša. Ворша (1780).jpg|140px|значак|зьлева|[[Герб Воршы|Магдэбурскі герб]]]] У 1573 годзе ў Воршы зьявіліся [[езуіты]], якія пры дапамозе [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] ў 1616 годзе адкрылі тут свой [[Аршанскі езуіцкі калегіюм|калегіюм]]. З 1740 году калегіюм меў статус вышэйшай навучальнай установы. Тут выкладалі [[філязофія|філязофію]], [[граматыка|граматыку]], [[паэтыка|паэтыку]], [[рыторыка|рыторыку]], [[лёгіка|лёгіку]]. Пры калегіюме працавала [[музыка|музычная]] бурса і [[Аршанскі школьны тэатар|школьны тэатар]]. Аршанскі калегіюм езуітаў дзеяў да 1820 году. 23 лістапада 1593 году [[Сьпіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Жыгімонт Ваза]] надаў Воршы грамату аб мескім органе самакіраваньня, а 13 сьнежня 1620 году места атрымала [[Магдэбурскае права]], пячатку і герб «''у блакітным полі залаты паўмесяц, паміж рагамі якога срэбны крыж''»<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 210.</ref> (гэты герб мае афіцыйны статус і ў наш час). 3 траўня 1621 году афіцыйна зацьвердзілі Аршанскі мескі статут. Атрымаўшы Магдэбурскае права, месьцічы збудавалі ратушу і гандлёвыя рады. Ратуша была зь вежай, гадзіньнікам і вялікім звонам. У ёй праходзілі паседжаньні магістрату і суду. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Воршы і ваколіцаў [[Ліцьвіны|ліцьвінамі]]: «''приехал к ним из Литвы литвин Илья Григорьев, а привез к ним от оршинского наместника… грамоту''» (1562 год)<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 71. — СПб., 1892. [https://books.google.by/books?id=ebsNAQAAMAAJ&pg=PA47&dq=%22%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjGv4X9oLr8AhWM87sIHWwGBbAQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D0%B8%D0%B7%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&f=false С. 47].</ref>, «''…встретили нас на рубеже 2 литвина оршане, дети боярские, Свирид Пищалов да Юрья Залуский''» (1606 год)<ref>Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским государством. Т. 4. — М., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA291&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiHx7yVrLL6AhVJR_EDHWOVAWIQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5&f=false С. 291].</ref>, «''…к литвину к оршанину к Грише Полтеву…''» (1608 год)<ref>Акты исторические, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 2. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?id=cVFfAAAAcAAJ&pg=PA292&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%83&f=false С. 123].</ref>, «''…у литвина у оршенина у Исачка Ермолина…''» (1609 год)<ref>Акты исторические, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 2. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?id=cVFfAAAAcAAJ&pg=PA292&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 259].</ref>, «''[[Аршанскі павет|Аршанского повету]] <…> литвин шляхтич Семен Судовский''» (1614 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 99].</ref>, «''литвин Александр Лукомский… Аршанского повету, шляхтич''» (1627 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&pg=PA442&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&f=false С. 215].</ref>, «''литвин Корнейко Круковский, уроженец Оршанского повету, шляхтич белоруские веры''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&f=false С. 347].</ref>, «''литвин — сказался роженец де он Оршанской, а зовут де его Гришкою, прозвище Жакович''», «''литвин Гришка Романов… Оршанского повету, шляхецкий сын''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 401.</ref>, «''литвин Степанко Глинский… шляхтич… Оршанского повету''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 434.</ref> (усе 1632 год), «''Комазов Федор Петров… литвин… Оршанского повета''»<ref>Белорусы в Сибири. — Новосибирск, 2000. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=H7NMAAAAMAAJ&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&focus=searchwithinvolume&q=%D0%9A%D0%9E%D0%9C%D0%90%D0%97%D0%9E%D0%92 С. 49].</ref>, «''Мацулин Яска… литвин… Оршанского повету''»<ref>Белорусы в Сибири. — Новосибирск, 2000. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=H7NMAAAAMAAJ&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD+%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0 С. 56].</ref> (абодва 1635 год), «''…в роспросе сказались: Игнашко Григорьев, родом он литвин{{Заўвага|Ранейшыя сьведчаньні ўжываньня канструкцыі «''родам [[Ліцьвіны|ліцьвін (літоўка)]]''»: «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ, сынъ [[Гердзень (імя)|Ерденевъ]], Литовскаго князя''»<ref>Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.</ref> ([[Траецкі летапіс]] пад 1289 годам); «''литвин родом''» ([[Жыціе|жывот]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя<ref>Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&pg=PA200&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 199—201].</ref>); «''родом литовка, а прозвище ей бысть литовское Августа''» пра дачку вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а ([[Ніканаўскі летапіс]] 1526—1530 гадоў, адкуль перайшло ў [[Ліцавы летапісны звод]] 1568—1576 гадоў)}} Оршанского повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 131.</ref>, «''литвин <…> в роспросе сказался: Савастьяном зовут Иванов // Оршанского повету из-ыменья пана Казимеря Сапеги из Белынич''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 139.</ref> (абодва 1636 год). У [[матрыкул]]е [[Уроцлаўскі ўнівэрсытэт|Ўроцлаўскага ўнівэрсытэту]] пад 1713 годам значыцца ''Steph. Skrzebien, Litvanus, Orsensis'', а пад 1729 годам — ''Joh. Boreyko et Stan. Czeczel, Litvani, Orsensis''<ref>Oliančyn D. Aus dem Kultur- und Geistesleben der Ukraine // Kyrios. Vierteljahresschrift für Kirchen- und Geistesgeschichte Osteuropas. Bd. 2, 1937. S. 270.</ref>. У запісах мэтрыкі папскай сэмінарыі ў [[Оламаўц]]у значыцца ''Lucas Suttovitz Lithvanus ex districtu Orsensi'' (1711—1714 гады)<ref>Blažejovskyj D. Ukrainian and Armenian pontifical seminaries of Lviv (1665—1784) (Analecta OSBM. Vol. 29). — Rom, 1975. P. 59.</ref>. Паводле каталёгу ордэну трынітарыяў у Рэчы Паспалітай (1785 год), ''Jesu Ordyniec… Lithuanus, in districtu Orsanensi natus… Maria Wolknaowski… Lithuanus, in districtu Orsensi natus… Trinitate Espmont… Lithuanus, in districtu Orsanensi natus''<ref>Asuncion A. Diccionario de escritores Trinitarios de Espana y Portugal. T. 2. — Roma, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F972OMryw8kC&q=Orsanensi#v=snippet&q=Orsanensi&f=false P. 531, 546, 567].</ref>. У XVI—XVIII стагодзьдзях у Воршы вялося маштабнае сакральнае будаваньне: касьцёл (1604 год) і калегіюм (1609 год), касьцёлы і кляштары [[бэрнардыны|бэрнардынаў]] (1636 год), [[Ордэн дамініканаў|дамініканаў]] (1649 год), [[Францішкане|францішканаў]] (1680 год), [[базыляны|базылянаў]] (1758 і 1774 гады), [[трынітарыі|трынітарыяў]] (1714 год), Куцеінскі Прачысьценскі манастыр (1631 год), царква Сьвятога Ільлі (1505 год), касьцёл Сьвятога Антонія (1680 год) і іншыя. У XVII ст. Ворша стала адным з мастацкіх цэнтраў Беларусі; тут працавалі вядомыя разьбяры, цесьляры, ювэліры, бройнікі і мастакі. У 1630—1655 гадох пры Куцеінскім манастыры дзеяла [[Куцеінская друкарня|друкарня]] асьветніка [[Сьпірыдон Собаль|Сьпірыдона Собаля]], у якой выйшла больш за 20 кнігаў на кірыліцы. Наклад некаторых выданьняў дасягаў 500 экзэмпляраў. Найбольш вядомыя кнігі: «Букварь», «Молитвослов», «Псалтырь». У [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) маскоўскае войска зруйнавала Воршу. У 1661 годзе [[Сойм Рэчы Паспалітай|Вальны сойм]] вынес адмысловую пастанову аб наданьні палёгак месту ў зьвязку з ваеннымі спусташэньнямі. У XVII—XVIII стагодзьдзях Ворша мела аблічча манастырскага места. Амаль палову яе земляў займалі кляштары і манастыры, частка зь якіх знаходзілася па-за межамі места. 11 кляштараў і манастыроў зь велічнымі вежамі касьцёлаў і бліскучымі купаламі цэркваў надавалі Воршы асабліва ўзьнёслы выгляд. Двухпавярховыя камяніцы для жыльля манахаў панавалі над драўлянымі аднапавярховымі дамамі аршанцаў. Для невялікага места такое архітэктурнае спалучэньне было рэдкай адметнасьцю. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1772 год) Ворша апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе стала цэнтрам [[Аршанская правінцыя|Аршанскай правінцыі]] (з 1802 году — павету) [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]]. У 1776 годзе расейскія ўлады пазбавілі места Магдэбурскага права<ref name="ehb358"/>. У гэты час тут было 309 будынкаў. У 1778 годзе зьявіўся праект пераплянаваньня Воршы, які прадугледжваў рэгуляваньне вулічнай сеткі, узбуйненьне кварталаў, стварэньне непадалёк ад цэнтру новага пляцу з гасьціным дваром і адміністрацыйнымі ўстановамі. 16 жніўня 1781 году месту даравалі новы расейскі герб «''верхняя частка гербу на залатым полі герб Расеі, ніжняя частка — на блакітным полі пяць стрэл''». У 1812 годзе ў Воршы выявілі ўнікальны помнік пісьменнасьці — «Аршанскае Дабравесьце», якое датуецца XII—XIII стагодзьдзямі. [[Файл:Vorša. Ворша (Lauvergne, 1840) (2).jpg|міні|250пкс|[[Аршанскі езуіцкі калегіюм|Езуіцкі калегіюм]]. Б. Лявэрнь, 1840 г.]] [[Файл:Stendhal.jpg|140px|зьлева|значак|[[Стэндаль]]]] У [[Вайна 1812 году|вайну 1812 году]] французы занялі Воршу і пры адступленьні спалілі яе. Мескім [[інтэндант]]ам ў час францускага панаваньня быў [[Стэндаль|Анры Бэйль]]<ref>{{Спасылка|аўтар=Корбут В.|url=http://pda.ng.by/ru/issues?art_id=32108|загаловак=«Галоўная краса горада — манастыры», або Па слядах Стэндаля і Напалеона|выданьне=«[[Народная газета]]»|год=2009}}</ref>, пазьней ужо вядомы як францускі пісьменьнік [[Стэндаль]]. За часамі вайны ў Воршы збудавалі 2 масты цераз Дняпро. Новы плян забудовы места зацьвердзілі толькі ў 1848 годзе. 28 жніўня 1863 году згодна з выракам расейскага ваеннага суду ў Воршы расстралялі І. Будзіловіча — кіраўніка паўстанцкага аддзелу, які дзеяў у Аршанскім павеце ў часе [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]]. Па здушэньні паўстаньня расейскія ўлады зачынілі ўсе кляштары, а большасьць касьцёлаў перадалі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскаму патрыярхату]] для перабудовы пад цэрквы з мэтай [[Маскалізацыя Беларусі|маскалізацыі краю]]. У 1880 годзе ў Воршы працавала 5 навучальных установаў, а ў пачатку XX ст. — ужо 9 (657 навучэнцаў). З 1881 году пачаўся рэгулярны пасажырскі рух ракою да [[Магілёў|Магілёва]]. У гэты час у Воршы было 815 драўляных і 22 мураваныя будынкі, 163 крамы. У пачатку 1890 году ў месьце працавала 15 прамысловых прадпрыемстваў (ільнотрапальнае, гарбарнае, крухмальнае, цагельнае, піваварнае і інш.), 9 навучальных установаў (657 вучняў у 1894 годзе), лякарня, 6 лекараў, 2 аптэкі, 3 бібліятэкі, 2 кнігарні, друкарня. Адкрыліся новыя ўстановы: тэлеграфная станцыя (1869 год) і меская публічная бібліятэка (1899 год), з 1906 году — рэальная вучэльня, з 1911 году — жаночая настаўніцкая сэмінарыя. З 1915 году выдавалася газэта [[Оршанский вестник (1915)|«Оршанский вестник»]]. У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у Воршы апрацоўвалі [[лён]] і [[скура|скуру]], выраблялі [[крухмал]], [[цэгла|цэглу]], [[піва]], працавалі мэханічныя і жалезаліцейныя майстэрні. У месьце вялася здабыча [[вапняк]]у. Ворша славілася [[вапна]]й так, што аршанцы доўгі час мелі мянушку «вапеньнікі». На рацэ Дняпро працавала [[прыстань]], якая мела вялікае значэньне ў жыцьці места. Праз прыстань праходзілі грузавыя і пасажырскія [[параход]]ы (штогод каля 100 суднаў). Існавалі рэгулярныя кірункі руху да [[Магілёў|Магілёва]]. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў лютым — кастрычніку 1918 году Воршу займалі нямецкія войскі. У 1917—1920 гадох у месьце дзеялі органы і арганізацыі розных палітычных сілаў. <gallery widths="150" heights="150" caption="Помнікі сакральнай архітэктуры, зьнішчаныя [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|расейскімі]] і [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|савецкімі]] ўладамі" class="center"> Vorša, Bernardynskaja. Ворша, Бэрнардынская (XVIII).jpg|[[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі пры кляштары бэрнардынаў]], 2-я палова XIX ст. Vorša, Rynak. Ворша, Рынак (1835).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла пры калегіюме езуітаў]], 2-я палова XIX ст. Vorša, Kuciejna. Ворша, Куцейна (1901-18) (2).jpg|[[Куцеінскі Прачысьценскі манастыр|Куцеінскі манастыр Прачыстай Багародзіцы]], 1950-я гг. Vorša, Mahiloŭskaja. Ворша, Магілёўская (1901-18) (2).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы пры кляштары трынітарыяў]] (па [[мураўёўкі|маскоўскай перабудове]]), 1950-я гг. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vorša, Zaaršyńnie. Ворша, Зааршыньне (1901-18).jpg|[[Царква Раства Багародзіцы (Ворша)|Царква Раства Багародзіцы]], 1961 г. Vorša, Muzejny. Ворша, Музэйны (1907).jpg|[[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|Царква Покрыва Багародзіцы пры манастыры базылянаў]], 1967 г. Vorša, Daminikanskaja-Franciškanski. Ворша, Дамініканская-Францішканскі (1945-49).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Антонія пры кляштары францішканаў]], 1970-я гг. Vorša, Słabadzkaja, Pietrapaŭłaŭskaja. Ворша, Слабадзкая, Петрапаўлаўская (1941).jpg|Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла, 1970-я гг. </gallery> === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Ворша абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У месьце дзеялі рэгістрацыйны пункт тавараў [[Беларуская цэнтральная гандлёвая палата|Беларускай цэнтральнай гандлёвай палаты]] і рээвакуацыйны пункт для беларускіх уцекачоў<ref>{{Літаратура/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай першага зьезду КП(б) Беларусі Ворша ўвайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]]<ref name="at">{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>, аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Аршанскі павет з адпаведнымі яго аддзеламі перададзеным з Магілёўскай (Гомельскай) губэрні ў поўнае вядзеньне Віцебскаму губвыканкаму з 1 студзеня 1921 году<ref>{{Артыкул| аўтар = Бараноўскі А. В. | загаловак = Перадача Сененскага і Аршанскага паветаў ў склад Віцебскай губерні.| арыгінал = | спасылка = https://museumhm.by/wp-content/uploads/2019/07/conf19.pdf| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Гісторыя Магілёва: мінулае і сучаснасць | тып = Зборнiк навуковых артыкулаў удзельнiкаў ХІ Мiжнароднай навуковай канферэнцыi 20–21 чэрвеня 2019 г. | месца =[[Магілёў]]| выдавецтва =[[Магілёўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт харчаваньня|МДУХ]] | год = 2019| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 121—124 | isbn = 978-985-572-048-6| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. Толькі ў 1924 годзе ў выніку ўзбуйненьня БССР Ворша вярнулася ў склад Беларусі, дзе стала цэнтрам [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] (з 1930 году — раёну). З 1938 году — у Віцебскай вобласьці. 14 ліпеня 1941 году, у часы [[Другая Сусьветная вайна|Другой Сусьветнай вайны]], савецкая армія пасьпяхова ўжыла каля Воршы новую зброю — устаноўку залпавых стрэлаў «[[Кацюша (зброя)|Кацюша]]». Камандаваў батарэяй «Кацюшаў» капітан [[Іван Флёраў|І. Флёраў]]. 16 ліпеня 1941 году Воршу занялі войскі [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У часы акупацыі існавала група [[партызан (вайна)|партызанаў]]-падпольнікаў на чале з [[Канстанцін Заслонаў|Канстанцінам Заслонавым]], якая дзеяла ў аршанскім чыгуначным дэпо. Гэтая група зрабіла 93 падрывы [[цягнік]]оў за 3 месяцы 1942 году. Па сакавіку таго ж году К. Заслонаў мусіў схавацца ў лесе ад перасьледу нямецкай акупацыйнай улады, аднак ён не спыніў сваёй дзейнасьці; партызан загінуў 14 лістапада 1942 году. 27 чэрвеня 1944 году Воршу занялі войскі [[Трэці Беларускі фронт|Трэцяга Беларускага фронту]]. {{Падвойная выява|справа|Orsha COA (Mogilev Governorate) (1781).png|120|Coat of Arms of Orša, Belarus, 1967.png|120|[[Расейская імпэрыя|Расейскі]] і [[БССР|савецкі]] гербы Воршы}} [[Файл:Karatkievich student.jpg|140px|значак|зьлева|[[Уладзімер Караткевіч|У. Караткевіч]]]] У 1950—1970-я гады савецкія ўлады зьнішчылі царкву Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў, царкву Раства Багародзіцы, францішканскі касьцёл Сьвятога Антонія, Куцеінскі манастыр Прачыстай Багародзіцы, іншыя помнікі сакральнай архітэктуры, амаль цалкам зруйнавалі гістарычную забудову XVII—XX стагодзьдзяў. На месцы старажытнага места паўстала пустэча. 11 сакавіка 1971 году савецкія ўлады зацьвердзілі новы савецкі герб Воршы, аўтарамі якога былі Гаранскі і Янкоўскі. У чэрвені 1984 году за мужнасьць і стойкасьць, выяўленыя ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], Воршу ўзнагародзілі [[ордэн]]ам [[ордэн Айчыннай вайны I ступені|Айчыннай вайны I ступені]]. 19 верасьня 2008 году ў Воршы прайшоў штогадовы [[Дажынкі (фэст)|фэстываль «Дажынкі»]]. У рамках падрыхтоўкі да фэсту места значна ўпарадкавалі. Агулам збудавалі альбо рэканструявалі больш за 500 аб’ектаў. Рамантаваліся мескія [[гасьцініца|гасьцініцы]], [[мост]]у цераз Аршыцу, чыгуначнага і аўтамабільнага вакзалаў. У Воршы збудавалі стадыён і лазьню. Уздоўж берагу Дняпра ўтварыўся дзіцячы парк з атракцыёнамі і невялікім паўкругам. Праводзілася ўпарадкаваньне жытловага фонду цэнтру места, цэнтральнага пляцу і мескага парку, дзе праходзілі асноўныя імпрэзы сьвята. Частку старых дамоў зьнішчылі, каб пашырыць цэнтральныя вуліцы. На падрыхтоўцы Воршы да сьвята працавала больш за 800 прадпрыемстваў з усёй краіны<ref>{{спасылка|url=http://ximik.info/modules.php?name=News&file=article&sid=1501|загаловак=На «Дожинки-2008» в Орше потратят 400 миллиардов|выдавец=[[БелТА]]|дата публікацыі=14 лютага 2008 г.|мова=ru|копія=http://web.archive.org/web/20080215203506/http://ximik.info/modules.php?name=News&file=article&sid=1501|дата копіі=15 лютага 2008}}</ref>. Працы на аршанскіх помніках гісторыі і архітэктуры пачаліся яшчэ ў 2007 годзе: рамонт даху ў [[езуіты|езуіцкім]] калегіюме (помнік архітэктуры XVII ст.), рэканструкцыя 30-мэтровай вежы гэтага комплексу, на якой паставілі купал і гадзіньнік. Па заканчэньні працаў тут адкрыўся гістарычны музэй і бібліятэка. Пры рэканструкцыі комплексу Аршанскага езуіцкага калегіюму будаўнікі неаднаразова знаходзілі чалавечыя косьці і кумпалы. За часамі СССР у гэтых будынках месьцілася вязьніца. Мяркуецца, што знойдзеныя парэшткі належаць ахвярам камуністычнага рэжыму<ref>{{Спасылка | аўтар = Граблевский О. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 24 ліпеня 2008 | url = https://belaruspartisan.by/life/125474/| загаловак = И дожинки, и докопки| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://regionby.org/ Bulletinonline.org] | дата = 24 жніўня 2013 | мова =ru | камэнтар = }}</ref>. 1 красавіка 2013 году Воршу пазбавілі афіцыйнага статусу гораду абласнога падпарадкаваньня і аб’ядналі ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку з Аршанскім раёнам — Аршанскі раён з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Воршы<ref name="pravo.by">{{спасылка|загаловак=Указ Президента Республики Беларусь от 14 января 2013 г. № 27 «Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр»|url=http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=P31300027&p1=1&p5=0|дата публікацыі=14 студзеня 2013|дата доступу=7 лютага 2016|мова=ru|выдавец=Нацыянальны прававы Інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|фармат=pdf}}</ref><ref name="ГВБ">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|10-1}} С. 56</ref>. Пры гэтым [[Аршанскі гарадзкі савет]] дэпутатаў ліквідаваны, а яго паўнамоцтвы перададзены раённаму савету дэпутатаў<ref>[https://web.archive.org/web/20200814010258/https://naviny.by/node/250871/href Полномочия Оршанского и Полоцкого городских советов депутатов переданы райсоветам] // [[БелаПАН]]. (18 лютага 2013).</ref>. <gallery widths="150" heights="150" caption="Ворша на старых здымках" class="center"> Vorša, Dniapro. Ворша, Дняпро (M. Astankovič, 1890-99) (3).jpg|З боку Дняпра Vorša, Aršyca. Ворша, Аршыца (1901-18).jpg|З боку Аршыцы Vorša, Zaaršyńnie, Daminikanski-Franciškanski. Ворша, Зааршыньне, Дамініканскі-Францішканскі (J. Dzieržanoŭski, 1913).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|Касьцёл дамініканаў]] Vorša, Daminikanskaja-Franciškanski. Ворша, Дамініканская-Францішканскі (J. Dzieržanoŭski, 1913).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар францішканаў (Ворша)|Кляштар францішканаў]] </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vorša, Zaaršyńnie. Ворша, Зааршыньне (1907).jpg|Зааршыньне Vorša, Aršyca-Zaaršyńnie, Daminikanski-Baharodzickaja. Ворша, Аршыца-Зааршыньне, Дамініканскі-Багародзіцкая (1901-18).jpg|Зааршыньне Vorša, Kuciejna. Ворша, Куцейна (1910).jpg|[[Куцеінскі Прачысьценскі манастыр|Куцейна]] Vorša, Dniapro-Zadniaproŭje, Illinskaja. Ворша, Дняпро-Задняпроўе, Ільлінская (1904).jpg|Задняпроўе і [[Царква Сьвятога Ільлі Прарока (Ворша)|царква]]-[[мураўёўкі|мураўёўка]] </gallery> == Геаграфія == {{Кліматычная інфармацыя | Назва_ў_родным_склоне = Воршы | Крыніца = {{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://orsha.eu/bel/Орша/геаграфія/climate_bel.html | загаловак = Клімат Воршы | фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата = 4 сакавіка 2011 | мова = | камэнтар = }}; {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.sunmap.eu/ru/weather/europe/belarus/vitsyebskaya-voblasts/orsha | загаловак = Клімат Воршы | фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата = 4 сакавіка 2011 | мова = ru | камэнтар = }} <!-- тэмпэратура --> | Студзень_макс = −4 | Студзень_мін = −10 | Люты_макс = −3 | Люты_мін = −10 | Сакавік_макс = 2 | Сакавік_мін = −6 | Красавік_макс = 11 | Красавік_мін = 2 | Травень_макс = 18 | Травень_мін = 7 | Чэрвень_макс = 21 | Чэрвень_мін = 10 | Ліпень_макс = 23 | Ліпень_мін = 12 | Жнівень_макс = 22 | Жнівень_мін = 11 | Верасень_макс = 16 | Верасень_мін = 7 | Кастрычнік_макс = 9 | Кастрычнік_мін = 2 | Лістапад_макс = 2 | Лістапад_мін = −3 | Сьнежань_макс = −2 | Сьнежань_мін = −7 <!-- колькасьць ападкаў --> | Студзень_ападкі = 35 | Люты_ападкі = 30 | Сакавік_ападкі = 34 | Красавік_ападкі = 45 | Травень_ападкі = 60 | Чэрвень_ападкі = 74 | Ліпень_ападкі = 96 | Жнівень_ападкі = 79 | Верасень_ападкі = 61 | Кастрычнік_ападкі = 53 | Лістапад_ападкі = 47 | Сьнежань_ападкі = 41 | Год_ападкі = 655 }} Ворша знаходзіцца на паўднёвым усходзе Віцебскай вобласьці прыкладна за 180 км на [[усход|ўсход]] ад [[Менск]]у, за 120 км на [[захад]] ад [[Смаленск]]у, за 70 км на [[поўнач]] ад [[Магілёў|Магілёва]] і за 93 км на [[поўдзень]] ад абласнога цэнтру [[Віцебск]]у. Геамарфалягічныя ўмовы тэрыторыі места характаразуюцца яго разьмяшчэньнем у межах [[Аршанскае ўзвышша|Аршанскага ўзвышша]] [[Аршанска-Магілёўская раўніна|Аршанска-Магілёўскай раўніны]], і адначасна, даліны ракі [[Дняпро|Дняпра]] і яго прытокаў [[Аршыца|Аршыцы]] і [[Адроў|Адрова]]. Гэтыя чыньнікі абумовілі ўзгорысты рэльеф зь вялікімі перападамі вышыняў, якія дасягаюць у заходняй частцы места 12—13 м, ува ўсходняй — 20 м. Сярэдняя вышыня над ўзроўнем мора складае каля 180 мэтраў. Найбольш высокая частка Воршы — раён вуліцы [[Дамініканская вуліца (Ворша)|Дамініканскай]], дзе абсалютная адзнака вышыні складае 192,14 м. Больш роўная паверхня — гэта раён паміж чыгуначнымі станцыямі Ворша-Ўсходняя і Ворша-Заходняя. Агульны ўхіл тэрыторыі места ідзе ў бок рэчышчаў Дняпра, Аршыцы і Адрова, агульная даўжыня якіх у межах Воршы перавышае 6 км. Добра выражаны рэльеф практычна поўнасьцю забясьпечвае паверхневы сьцёк з тэрыторыі места. У даліне Дняпра знаходзіцца Аршанская мінэральная крыніца. У ваколіцах Воршы растуць [[Хваёвыя лясы|хваёвыя]], [[Яловыя лясы|яловыя]], [[Мяшаныя лясы|мяшаныя]] і дробналісьцевыя лясы. == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * '''XVII стагодзьдзе''': 1650 год — каля 5 тыс. чал.<ref name="evkl"/><ref>{{Літаратура/Замкі Беларусі|к}} С. 86.</ref>; 1667 год — каля 1 тыс. чал. * '''XVIII стагодзьдзе''': 1772 год — 793 чал.; 1776 год — 1700 чал.<ref name="ehb358"/> * '''XIX стагодзьдзе''': 1859 год — 4992 чал. (2629 муж. і 2363 жан.), у тым ліку праваслаўных 1042 муж. і 752 жан., каталікоў 152 муж. і 162 жан., юдэяў 1428 муж. і 1443 жан.; 1880 год — 5025 чал. (2606 муж. і 2419 жан.), у тым ліку 1321 праваслаўных, 220 каталікоў, 2484 юдэі<ref>Krzywicki J. Orsza // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/598 598].</ref>; 1881 год — 5025 чал.<ref name="ehb358"/>; 1 студзеня 1896 году — 8338 чал. (4015 муж. і 4313 жан.), зь іх паводле веры: праваслаўных 4175, раскольнікаў 62, каталікоў 664, пратэстантаў 125, юдэяў 3231, іншых 71; паводле стану: мяшчанаў 6453, купцоў і ганаровых грамадзянаў 268, вайсковага стану 419, шляхты 245, духоўнага 161, сялянаў 722, іншых 60<ref>{{Літаратура/ЭСБЕ}}</ref>; 1897 год — 13&nbsp;161 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1904 год — 14&nbsp;764 чал.; 1912 год — 21&nbsp;583 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады Беларусі на старых паштоўках|к}} С. 201.</ref>; 1923 год — 18 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Савецкая гістарычная энцыкляпэдыя}}</ref>; 1939 год — 37 тыс. чал.; 1945 год — каля 3 тыс. чал.; 1959 год — 64&nbsp;400 чал.; 1964 год — 79 тыс. чал..; 1970 год — 100,6 тыс. чал.; 1979 год — 111 тыс. чал.<ref name="bse">{{Літаратура/Вялікая Савецкая Энцыкляпэдыя (3 выданьне)}}</ref>; 1989 год — 123 тыс. чал.; 1995 год — 125 тыс. чал.; 2000 год — 123,9 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|11к}} С. 450.</ref>; * '''XXI стагодзьдзе''': 2006 год — 125&nbsp;530 чал.; 2009 год — 122,2 тыс. чал.<ref>{{спасылка|url=http://belstat.gov.by/homep/ru/publications/population.pdf|загаловак=Статыстычны весьнік Нацыянальнага статыстычнага камітэту Рэспублікі Беларусь «Колькасьць насельніцтва РБ на 1 студзеня 2009 году»|мова=ru|копія=http://web.archive.org/web/20090711005306/http://belstat.gov.by/homep/ru/publications/population.pdf|дата копіі=11 ліпеня 2009}}</ref> (у [[Аршанская аглямэрацыя|Аршанскай аглямэрацыі]] — 139 тыс. чал.<ref>{{спасылка|url=http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=24919|загаловак=У 14 гарадах Беларусі колькасць насельніцтва перавышае 100 тыс. чалавек|выдавец=«[[Наша Ніва]]»|дата публікацыі=26 сакавіка 2009|копія=http://web.archive.org/web/20090406193527/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=24919|дата копіі=6 красавіка 2009}}</ref>) 51 нацыянальнасьці<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vitebsk-region.by/goroda/10-orsha.html| загаловак = Орша| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.vitebsk-region.by Витебский облисполком] | дата = 3 лістапада 2010 | мова =ru | копія = http://web.archive.org/web/20100527095147/http://www.vitebsk-region.by/goroda/10-orsha.html|дата копіі=27 мая 2010}}</ref>; 2015 год — 116 583 чал.<ref name="belstat2015">[https://web.archive.org/web/20150515134329/http://belstat.gov.by/uploads/bgd_files/1427878416014868.zip Численность населения на 1 января 2015 г. и среднегодовая численность населения за 2014 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2016 год — 116 552 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 115 938 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20170812211357/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/43e/43edfac75c6af0938485aaad9646212a.zip Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 115 052 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> {{Bar chart years |Шырыня выявы = 1100 |Вышыня выявы = 350 |Максімум шкалы = 130000 |Крок большай шкалы = 10000 |Крок меншай шкалы = 5000 |Колер большай шкалы = gray(0.8) |Колер меншай шкалы = gray(0.6) |Колер слупка = rgb(0.75,0.8,0.76) |Шырыня слупка = 23 |Зрушэнне пазнакі = (-10,5) |Год1 = 1650 |Значэньне1 = 5000 |Год2 = 1667 |Значэньне2 = 1000 |Год3 = 1772 |Значэньне3 = 793 |Год4 = 1776 |Значэньне4 = 1700 |Год5 = 1880 |Значэньне5 = 5025 |Год6 = 1896 |Значэньне6 = 8338 |Год7 = 1897 |Значэньне7 = 13161 |Год8 = 1904 |Значэньне8 = 14764 |Год9 = 1912 |Значэньне9 = 21583 |Год10 = 1923 |Значэньне10 = 18000 |Год11 = 1939 |Значэньне11 = 37000 |Год12 = 1944 |Значэньне12 = 3000 |Год13 = 1959 |Значэньне13 = 64400 |Год14 = 1970 |Значэньне14 = 100600 |Год15 = 1979 |Значэньне15 = 112397 |Год16 = 1989 |Значэньне16 = 123000 |Год17 = 1998 |Значэньне17 = 125700 |Год18 = 2001 |Значэньне18 = 123247 |Год19 = 2006 |Значэньне19 = 120566 |Год20 = 2009 |Значэньне20 = 117225 |Год21 = 2016 |Значэньне21 = 116552 |Год22 = 2017 |Значэньне22 = 115938 |Год23 = 2018 |Значэньне23 = 115052 |Год24 = 2019 |Значэньне24 = 114135 |Год25 = 2020 |Значэньне25 = 108100 }} === Адукацыя === [[Файл:Flowers in Vorša.JPG|міні|200пкс|Кветкі ў Воршы]] У Воршы працуюць 22 агульнаадукацыйныя сярэднія школы, 2 спэцыяльныя школы, 2 гімназіі, агульнаадукацыйны ліцэй (у [[Барань|Барані]]), 2 вячэрнія школы, навучальна-прамысловы камбінат (НПК), 44 дзіцячыя дашкольныя ўстановы. Сярэднюю адукацыю ў месьце атрымліваюць каля 18 тысячаў вучняў. Працуюць 3 школы мастацтваў і 5 спартовых школаў. [[Файл:Vorša. Ворша (2009).jpg|міні|200пкс|справа|[[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў (Ворша)|Езуіцкі калегіюм, адноўлены да Дажынак]]]] [[Файл:Vorša Biełaruś Klaštar Francyškanaŭ.jpg|міні|200пкс|справа|[[Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар францішканаў (Ворша)|Кляштар францішканаў]]. [[Дамініканская вуліца (Ворша)|Вуліца Дамініканская]], 4]] У месьце працуюць пэдагагічны, мэханіка-эканамічны і мэдычны каледжы, каледж (былы тэхнікум) чыгуначнага транспарту, а таксама 3 ПТВ і 2 ліцэі. Найбольш значныя ўстановы: * Аршанскі пэдагагічны каледж — адна з найстарэйшых навучальных пэдагагічных установаў Беларусі. Яго гісторыя пачалася 11 ліпеня 1911 году, калі ўтварылася жаночая настаўніцкая сэмінарыя. У розныя часы яна звалася пэдагагічным тэхнікумам, вучэльняй, каледжам. У наш час установа мае назву «Аршанскі каледж УА „ВДУ імя П. М. Машэрава“» і зьяўляецца філіяй [[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|ВДУ імя П. Машэрава]]. У каледжы навучаецца 420 чалавек на 4 аддзяленьнях. * Аршанскі дзяржаўны мэханіка-эканамічны каледж (адкрыўся ў 1954 годзе). У ім навучаецца больш за 1500 чалавек на 6 аддзяленьнях (1 завочнае). * Аршанскі дзяржаўны тэхнікум чыгуначнага транспарту (працуе з 1929 году). Тут існуюць дзённае і завочнае аддзяленьні. Дзее Аршанская філія Інстытуту бізнэсу і мэнэджмэнту тэхналёгіяў [[БДУ]]. === Мэдыцына === У Воршы дзеюць 3 паліклінікі для дарослых, 2 паліклінікі для дзяцей, 2 мескія лякарні, 1 радзільны дом, 2 жаночыя кансультацыі, 2 стаматалягічныя паліклінікі. У канцы XX ст. у Воршы раптоўна ўзрасла колькасьць [[рак (захворваньне)|анкалягічных]] захворваньняў. Афіцыйныя мэдычныя ўлады ніяк не камэнтуюць гэты факт і нават замоўчваюць яго. Між тым толькі ў 2004 годзе фіксавалася 500 новых хворых на рак (у 1987 годзе такіх было менш за 100). Адна з вэрсіяў — уплыў на здароўе жыхароў Воршы [[радыёвыпраменьваньне|радыёвыпраменьваньня]] ад [[Радыёлякацыйная станцыя|РЛС]] [[ракета|ракетнай]] вайсковай часткі, якая знаходзілася амаль на мяжы места ў беспасярэдняй блізкасьці ад мікрараёнаў 1 і 2<ref>[http://www.charter97.org/bel/news/2006/01/19/rak «В Орше тысячи людей умирают от рака»] // «[[БДГ|БДГ. Деловая газета]]», 20 студзеня 2006.</ref>. === Культура === [[Файл:Gate_in_Vorša.JPG|міні|200пкс|Брама ў цэнтры места]] У Воршы дзее 10 бібліятэк: цэнтральная меская імя А. Пушкіна (заснаваная ў 1899 годзе), 3 дзіцячыя і 6 філіяў. У месьце ёсьць 2 паркі адпачынку, 6 палацаў і дамоў культуры, кінатэатар «Перамога». Ворша — радзіма беларускага [[рок-музыка|рок]]-гурта «[[Пані Хіда]]», некалькіх калектываў мастацкай самадзейнасьці і творчасьці. Штогод у Воршы праходзяць літаратурныя чытаньні, прысьвечаныя знакамітаму аршанцу [[Уладзімер Караткевіч|Ўладзімеру Караткевічу]]. === Спорт === [[Файл:Orsha city 2010.JPG|міні|200пкс|Краявід места]] У Воршы існуе мескі стадыён, 4 стадыёны, шмат спартовых заляў, 5 басэйнаў. У 5 [[Дзіцяча-юнацкая спартыўная школа|ДЮСШ]] займаецца спортам больш за паўтары тысячы юнакоў і дзяўчат. Ворша мае свае спартовыя каманды: * Валейбольны клюб «Узьлёт» (мужчыны) * Футбольны клюб «[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]]» (мужчыны) * Хакейны клюб «[[Лякаматыў Ворша|Лякаматыў]]» (мужчыны) * Футзальны клюб «[[Вітэн Ворша|Вітэн]]» (мужчыны) Раней існаваў жаночы гандбольны клюб «[[Ворша (гандбольны клюб)|Ворша]]». З Воршы паходзяць [[срэбны мэдаль|срэбны]] (1994) і [[бронзавы мэдаль|бронзавы]] (1988) прызэр [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]] [[Ігар Жалязоўскі]] ([[канькабежны спорт]]), 3-разовая чэмпіёнка сьвету [[Людміла Бядрыцкая]] (барацьба [[самба]]), чэмпіён сьвету [[Ігар Сумнікаў]] ([[роварны спорт]]), [[Бронзавы мэдаль|бронзавая]] (2015) прызэрка чэмпіянату сьвету [[Аліна Талай]] ([[лёгкая атлетыка]]). === Мас-мэдыя === У Воршы працуюць ''«Аршанскае радыё»'' (5 разоў на тыдзень, апроч серады і нядзелі) і тэлеканал ''«Скіф»'' (штодзённая трансьляцыя ідзе з 1992 году), выдаюцца газэты: * ''«Аршанская газета»''. [[Грамадзтва|Грамадзка]]-[[палітыка|палітычнае]] выданьне, заснаванае ў 1917 годзе. Заснавальнік і выдавец — аршанскія мескія ўлады (Аршанскі гарадзкі савет дэпутатаў, Аршанскі раённы савет дэпутатаў, Аршанскі гарадзкі выканаўчы камітэт, Аршанскі раённы выканаўчы камітэт). Выдаецца ў аб’ёме 20 палосаў 3 разы на тыдзень, зь якіх 12 палосаў — у суботу. Наклад — у аўторак і чацьвер — 5447, у суботу — 6951 экзэмпляр. Рэгіён распаўсюджваньня — Ворша і Аршанскі раён. * ''«Трыбуна тэкстыльшчыка»'', заснаваная ў 1934 годзе. Заснавальнік — адміністрацыя РУП ВГП «Аршанскі ільнокамбінат». Выдаецца 1 раз на месяц. Наклад — 2000 экзэмпляраў. Распаўсюджваецца задарма. * ''«Телеком-экспрес»'', заснаваная 23 траўня 1994 году. Заснавальнік і выдавец — ТАА «Тэлеком-Гарант». Выдаецца ў аб’ёме 24 паласы штотыднёва ў чацьвер. Наклад газэты — 17 000 — 19 000 экзэмпляраў. Рэгіён распаўсюджваньня — Ворша, Аршанскі раён, [[Дуброўна]], [[Дубровенскі раён]], [[Талачын]], [[Талачынскі раён]]. == Забудова == === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Астроўскага вуліца || '''Пацыянаўская''' вуліца (каля кляштару){{Заўвага|[[:File:Vorša, Trynitarski. Ворша, Трынітарскі (1835).jpg|Плян Трынітарскага кляштару 1835 году]]}} || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца (з 1925) || '''Магілёўская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Карла Маркса вуліца || '''Зялёная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Леніна вуліца (з 1925) || '''Бабінавіцкая''' вуліца<ref>Русецкі Ю. А. Мастацкая культура Аршанскай зямлі ў канцы X — XIX стагоддзі. — Менск: БелЭн, 2002. С. 125.</ref> || Пецярбурская вуліца<br />Петраградзкая вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Міра вуліца || '''Красная''' вуліца<ref>Шинкевич А.Н. Очерки о земле Оршанской. — Барань, 2013. С. 65.</ref> ||Вуліца Сталіна. |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Пралетарская вуліца (з 1925) || '''Шляхецкая''' вуліца<ref>Агеева Е. [http://www.orshanka.by/?p=926 Откуда берутся названия улиц?]{{Недаступная спасылка|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // «Аршанская газета», 25 красавіка 2010</ref><br>'''Першая Слабадзкая''' вуліца<ref>Шинкевич А.Н. Очерки о земле Оршанской. — Барань, 2013. С. 67.</ref>|| |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Магілёўская''' вуліца (частка)<br />'''Вакзальная''' вуліца (частка) || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Францішка Скарыны вуліца || '''Ільлінская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чарняхоўскага вуліца (з 1945) || '''Вясёлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Энгельса вуліца || '''Гараднянская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | ? || '''Дубровенская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | ? || '''Рынак''' пляц || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | ? || '''Смаленская''' вуліца || |} З [[урбананіміка|урбананімічнай]] спадчыны Воршы да нашага часу гістарычныя назвы захавалі вуліцы Васкрасенская, [[Дамініканская вуліца (Ворша)|Дамініканская]] й Замкавая. === Мясцовасьці === Гістарычныя мясцовасьці Воршы: Зааршыньне (Зааршынны пасад), Задняпроўе, прадмесьце Куцейна (Куцеінская слабада), Ільлінская слабада, Надняпроўе (Надняпроўскі пасад). == Эканоміка == {{Асноўны артыкул|Прамысловыя прадпрыемствы Воршы}} Ворша — буйны прамысловы цэнтар Беларусі. У месьце працуе 25 прадпрыемстваў [[машынабудаваньне|машынабудаваньня]], [[мэталаапрацоўка|мэталаапрацоўкі]], [[лёгкая прамысловасьць|лёгкай прамысловасьці]], [[будаўнічыя матэрыялы|будаўнічых матэрыялаў]], прадпрыемствы мясной, малочнай і харчовай галінаў вытворчасьці. Найбольшае прадпрыемства места — РУП ВГП «[[Аршанскі льнокамбінат]]» (заснаваны ў 1930 годзе). Ягоная доля ў мескай вытворчасьці складае прыкладна 50%. Камбінат зьяўляецца адзіным у Беларусі і найбуйнейшым у краінах [[СНД]] прадпрыемствам вытворчасьці [[лён|ільняных]] тканінаў і вырабаў зь іх. Найстарэйшым прадпрыемствам Воршы зьяўляецца РУПП «Станкабудаўнічы завод „Чырвоны барацьбіт“», заснаваны ў 1900 годзе. Таксама працаваў «[[Аршанскі мясакансэрвавы камбінат]]», у склад якога ўваходзілі «[[Аршанская птушкафабрыка]]», «[[Аршанскі камбінат хлебапрадуктаў]]», «[[Аршанскія традыцыі]]» і «[[Воршасырзавод]]». == Транспарт == {{Падвойная выява|справа|Vorša, Čyhunačnaja. Ворша, Чыгуначная (1911) (1).jpg|198|OrshaStation2009-08-08-16.jpg|180|[[Орша-Цэнтральная|Чыгуначная станцыя Ворша]] ў пач. XX ст. (налева) і ў наш час (па перабудове савецкімі ўладамі, направа)}} Ворша — буйны транспартны і найперш чыгуначны вузел Беларусі. Аршанскі чыгуначны вакзал знаходзіцца на ўскраіне места. З Воршы адыходзяць цягнікі ў 6 кірунках, асноўныя зь якіх: [[Масква]] — [[Бэрлін]], [[Санкт-Пецярбург]] — [[Кіеў]]. Першая чыгунка [[Смаленск]] — [[Берасьце]] прайшла праз Воршу ў 1871 годзе. У 1902 годзе пачаўся рух на чыгунцы [[Новасакольнікі]] — [[Жлобін]], у 1923 годзе адкрылася лінія Ворша — [[Крычаў]], а ў 1927 годзе — Ворша — [[Лепель]]. Праз Аршанскі чыгуначны вузел праходзяць 85 пасажырскіх цягнікоў і адыходзяць 66 мясцовых. [[Файл:Orsha-M1Route.JPG|міні|200пкс|Аўтамагістраль [[Берасьце]] — [[Масква]] ({{код дарогі|Аўтамагістраль М1|М1|red|white|-}}, {{код дарогі|Эўрапейскі маршрут E30|E30|green|white|-}}) пад Воршай]] У склад Аршанскай філіі Беларускай чыгункі ўваходзяць лякаматыўнае і вагоннае дэпо. Аршанская чыгунка мае рэйказварачны цягнік і рамонтны цягнік дзеля ліквідацыі вынікаў аварыяў на чыгунцы. Ворша знаходзіцца на перакрыжаваньні аўтамабільных шляхоў на [[Менск]], [[Магілёў]], [[Крычаў]], [[Смаленск]], [[Віцебск]], [[Лепель]]. Аўтавакзал месьціцца ў цэнтры места. Таксама працуюць 2 аўтакасы. З Воршы адыходзяць прымескія і міжмескія аўтобусныя маршруты ў кірунках на [[Горкі (горад)|Горкі]], [[Магілёў]], [[Дуброўна]], [[Віцебск]], [[Менск]]. Грамадзкі транспарт улучае 16 мескіх аўтобусных маршрутаў. Значную частку пасажыраў абслугоўваюць мікрааўтобусы ў якасьці маршрутных таксі. Доля маршрутных таксі ў пасажырскіх перавозках Воршы складае 40%. == Турыстычная інфармацыя == {{Падвойная выява|справа|Vorša, Zaaršyńnie, Baharodzickaja. Ворша, Зааршыньне, Багародзіцкая (1914).jpg|125|Church in Vorša.JPG|130|[[Царква Раства Багародзіцы (Ворша)|Царква Раства Багародзіцы]] з традыцыйнымі [[Баня (купал)|купаламі-банькамі]] і [[Крыж#Грэцкі|сонцакрыжамі]] (налева) і яна ж адбудаваная [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскім патрыярхатам]] з маскоўскімі [[купал-цыбуліна|цыбулінамі]] і [[Васьміканцовы крыж|васьміканцовымі крыжамі]] (направа)}} === Інфраструктура === Ворша — цэнтар турызму нацыянальнага значэньня, уваходзіць у турыстычны маршрут «Абаронцы і вызваліцелі Віцебскага краю»<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Ворша», санаторыі-прафілякторыі Аршанскага льнокамбінату, турыстычна-аздараўленчым прыватным УП «Ворша». У месьце дзеюць Аршанскі мэмарыяльны музэй К. Заслонава, Аршанскі музэй гісторыі і культуры места, Аршанскі [[Музэй Уладзімера Караткевіча|музэй У. Караткевіча]], Аршанскі этнаграфічны музэй «Млын», Аршанскі музэй драўлянай скульптуры разьбяра С. Шаўрова, меская выстаўная заля. === Славутасьці === На тэрыторыі Воршы знаходзіцца геалягічны помнік прыроды дзяржаўнага значэньня — агаленьне горных пародаў «Ворша». {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Бровар (1883) * Забудова гістарычная (XVIII — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты) * [[Аршанскі замак|Замчышча]] (XII—XVII стагодзьдзі) * [[Аршанскі езуіцкі калегіюм|Калегіюм езуітаў]] (XVII ст.) * Капліца могілкавая (пач. ХХ ст.) * [[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Язэпа]] (1808) * [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Кляштар бэрнардынаў]] (1650-я) * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Кляштар трынітарыяў]] (XVIII ст.) {{слупок-2}} * [[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|Кляштар францішканаў]] (XVII ст.) * [[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|Манастыр базылянаў]] (1774, патрабуе неадкладнай рэстаўрацыі) * [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Манастыр Куцеінскі Богаяўленскі]]: царква Сьвятой Тройцы і манастырскі корпус (XVII ст.) * Млын (1902) * Могілкі юдэйскія * [[Царква Раства Багародзіцы (Ворша)|Царква Раства Багародзіцы]] (1691, адноўленая ў 2009) * [[Царква Сьвятога Ільлі Прарока (Ворша)|Царква Сьвятога Прарока Ільлі]] (1883; [[мураўёўкі|мураўёўка]]) {{слупок-канец}} Апроч таго, статус гістарычна-культурных каштоўнасьцяў маюць мост цераз замкавы роў (1902 год), культурны пласт уздоўж вуліцы Менскай, культурны пласт пасаду Зааршыньня (у бок заводу «Чырвоны барацьбіт»), падмурак царквы Покрыва Багародзіцы пры базылянскім манастыры<ref>Дадатак 1 да пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 19 жніўня 2009 г. № 1088. [https://web.archive.org/web/20090920050340/http://www.government.by/public/shared/rus/solutions/rus_solution103367_2.pdf]</ref>. === Страчаная спадчына === {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Аршанскі замак|Замак]] (XIV ст.) * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] (трынітарыяў, XVIII ст.) * [[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла]] (езуітаў, XVII ст.) * [[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Антонія]] (францішканаў, 1680) * Кляштар бэнэдыктынак (XVII ст.) * [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі]] (бэрнардынаў, XVIII ст.) * [[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|Кляштар дамініканаў]] (XVIII ст.) * Кляштар марыявітак (XVIII ст.) {{слупок-2}} * Кляштар місіянэраў (XVII—XVIII стагодзьдзі) * [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Манастыр Куцеінскі Богаяўленскі]]: царква Божага Яўленьня (1626) * [[Куцеінскі Прачысьценскі манастыр|Манастыр Куцеінскі Прачысьценскі]]: царква Прачыстай Багародзіцы (1635) * Сынагога * Царква і манастыр базылянак<ref>{{Артыкул| аўтар =Інэса Слюнькова. | загаловак =Базыльянскія кляштары на Беларусі. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год =1993 | том = | нумар =5 | старонкі =235, 236 | issn =0130=8068 }}</ref> * [[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|Царква Покрыва Багародзіцы]] (1774; [[Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія (уніяцкая)|Сьвяты Пасад]]) * Царква Сьвятога Міхала Арханёла * Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла {{слупок-канец}} Пры рэканструкцыі Воршы напярэдадні фэсту «Дажынкі» (2004—2008 гады) мескія ўлады, нягледзячы на пратэсты грамадзкасьці, зьнішчылі некалькі будынкаў — помнікаў гісторыі і архітэктуры. Сярод іх дом №19 на вуліцы Менскай (уваходзіў у [[Дзяржаўны сьпіс гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь]], помнік грамадзянскай архітэктуры апошняй чвэрці XVIII ст.)<ref>[https://www.svaboda.org/a/1048743.html У Воршы руйнуюць гістарычны будынак] // «[[Радыё Свабода]]», 21 сакавіка 2008.</ref>, драўляны будынак XIX ст. (колішні Дом рамёстваў)<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/1187911.html?page=1&x=1#relatedInfoContainer Помнік архітэктуры — ахвяра «Дажынак»] // «[[Радыё Свабода]]», 1 жніўня 2008.</ref>, афіцына езуіцкага кляштару — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў, прывакзальны гатэль канца ХІХ ст., чыгуначная школа 1905 году пабудовы, частка жылога корпусу Куцеінскага манастыра (XVII—XVIII стагодзьдзі)<ref>Аршыца Ю. [http://news.vitebsk.cc/2007/12/28/orsha-chyinowniki-suprats-gistaryichnay-spadchyinyi/ Орша: чыноўнікі супраць гістарычнай спадчыны] // [https://web.archive.org/web/20161126020204/http://news.vitebsk.cc/ «Народныя навіны Віцебска»], 28 сьнежня 2007.</ref>. == Галерэя == <gallery widths="150" heights="150" caption="Аршанскія краявіды" class="center"> Ворша, гарадзішча.JPG|[[Аршанскі замак|Замкавая Гара]] Траецкая царква. Орша.jpg|[[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Куцеінская царква Сьвятой Тройцы]] Catholic church of Saint Joseph in Vorša.JPG|[[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Язэпа]] Комплекс былога езуіцкага калегіюму. г. Ворша.JPG|[[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў (Ворша)|Калегіюм езуітаў]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Residential Building of Basilian Monastery in Orsha 01.JPG|[[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|Манастыр базылянаў]] Residential Building of Bernardinian Monastery in Orsha 03.JPG|[[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Кляштар бэрнардынаў]] Residential Building of Trinitarian Monastery in Orsha 05.JPG|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Кляштар трынітарыяў]] Water-Mill in Vorša.JPG|Вадзяны млын </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Othodox Church in Vorša.JPG|[[Царква Сьвятога Ільлі Прарока (Ворша)|Ільлінская царква]]-[[мураўёўкі|мураўёўка]] Lenina 11 in Orsha 03.JPG|Гістарычная забудова Lenina 26 in Orsha 03.JPG|Гістарычная забудова Lenina 41 in Orsha 02.JPG|Рэальная вучэльня </gallery> == Месты-сябры == {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік местаў-сяброў Воршы |- | * {{Сьцяг Малдовы}} [[Бэлц]], [[Малдова]] (1996) * {{Сьцяг Францыі}} [[Воз-ан-Влен]], [[Францыя]] * {{Сьцяг Расеі}} [[Вязьма]], [[Расея]] * {{Сьцяг Польшчы}} [[Мінск Мазавецкі]], [[Польшча]] * {{Сьцяг Баўгарыі}} [[Пернік]], [[Баўгарыя]] * {{Сьцяг Летувы}} [[Цельшы]], [[Летува]] (2009) |} == Асобы == Нарадзіліся ў Воршы: {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Юлія Алейчанка]] (нар. 1991) — беларуская пісьменьніца, літаратурная крытык, перакладчыца * [[Сяргей Вакар]] (1928—1998) — беларускі скульптар * [[Яўген Васілёнак]] (1917—1973) — беларускі пісьменьнік * [[Леў Выгоцкі]] (1896—1934) — псыхоляг, заснавальнік культурна-гістарычнай школы ў псыхалёгіі * [[Францішак Дзеружынскі]] (1779—1850) — беларускі й амэрыканскі рэлігійны дзяяч, адзін з пачынальнікаў адукацыйнае сыстэмы каталіцкага касьцёлу ў ЗША * [[Тамара Драздова]] (1919 — 1980, [[Харкаў]]) — украінская мастачка, выкладчыца мастацтва * [[Леанід Ерын]] (нар. 1951) — беларускі вайсковы і дзяржаўны дзяяч * [[Ігар Жалязоўскі]] (нар. 1963) — беларускі канькабежац * [[Аляксандар Івулін]] (1992) — беларускі [[футбаліст]], спартовы [[журналіст]], блёґер * [[Уладзімер Караткевіч]] (1930—1984) — беларускі пісьменьнік, паэт, стваральнік беларускага гістарычнага раману * [[Францішак Карэ]] (1731—1802) — генэральны вікары ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], генэрал Таварыства Езуса (езуітаў) * [[Самуэль Кміціч]] (XVII ст.) — аршанскі харунжы, правобраз Анджэя Кміціца ў рамане Г. Сянкевіча «Патоп» * [[Мікола Купава]] (нар. 1946) — беларускі мастак * [[Уладзімер Лабуноў]] (нар. 1939) — беларускі навуковец і дыплямат {{слупок-2}} * [[Мікалай Ляпешка]] (нар. 1952) — беларускі дыплямат * [[Зінаіда Мажэйка]] (1933 — 2014) — беларуская этнамузыказнаўца, доктар мастацтвазнаўства; уваходзіць у сьпіс 200 найбольш вядомых жанчын-інтэлектуалаў сьвету * [[Рыгор Пархоменка]] (1904—1943) — беларускі мастак, пісьменьнік * [[Уладзімер Піпін]] (нар. 1972) — беларускі [[скульптар]] * [[Ігар Пушкін]] (нар. 1964) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук * [[Ларыса Салавей]] (нар. 1934) — настаўніца, мастацтвазнаўца * [[Сяргей Санько]] (нар. 1962) — беларускі філёзаф, этноляг, кандыдат філязофскіх навук (2004). * [[Павал Севярынец]] (нар. 1976) — беларускі палітык і публіцыст * [[Дзьмітры Сьняжко]] (1903—1959) — эспэрантыст, аўтар першага [[беларуская мова|беларуска]]-[[эспэранта|эспэранцкага]] [[слоўнік]]а * [[Паліна Сьцепаненка]] (нар. 1968) — беларуская пісьменьніца, [[літаратуразнаўца]], дасьледніца творчасьці [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]] * [[Тацяна Шаракова]] (нар. 1984) — беларуская раварыстка, чэмпіёнка сьвету 2011 году * [[Аляксандар Шынкевіч]] (нар. 1956) — беларускі краязнаўца * [[Маргарыта Яфімава]] (1927—2015) — [[Літаратуразнаўства|літаратуразнаўца]], [[Пэдагогіка|пэдагог]], адна з пачынальнікаў стварэньня гісторыі [[Беларуская дзіцячая літаратура|беларускай дзіцячай літаратуры]] {{слупок-канец}} == Глядзіце таксама == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Аршанская акруга]] * [[Аршанскі павет]] * [[Аршанская правінцыя]] * [[Аршанскі езуіцкі калегіюм]] * [[Аршанская бітва (фэст)]] {{слупок-2}} * [[Бітва пад Воршай (1514)]] * [[Бітва пад Воршай (1564)]] * [[Ворша 1991]] * [[Ворша (футбольны клюб)]] {{слупок-канец}} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Аршанскі краязнаўчы зборнік / уклад. В. Лютынскі. — {{Ворша (Орша)}}, 1997. — № 2. — 48 с. * Асіноўскі С. Орша: залатыя стрэлы на блакітным полі — {{Менск (Мінск)}}, 1997. — 428 с. * {{Літаратура/БелЭн|11}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Нашы гарады}} * {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|1}} * {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|2}} * Русецкі Ю. Мастацкая культура Аршанскай зямлі ў канцы X — XIX стагоддзі. — {{Менск (Мінск)}}: БелЭн, 2002. * {{Літаратура/Гарады Беларусі на старых паштоўках}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў}} * Шынкевіч А. Аршанская даўніна. — {{Менск (Мінск)}}, 1992. — 141 с. {{слупок-2}} * Шынкевіч А. Аршаншчына: спадчына мінулага. — {{Ворша (Орша)}}, 1997. — 68 с. * Шынкевіч А. Падарожжа па Дняпры. Аршанскі гарадскі фонд аховы помнікаў гісторыі і культуры. — {{Ворша (Орша)}}, 1994. — 40 с. * {{Літаратура/ЭГБ|5}} * Яршоў І. Вежы над Дняпром. — {{Ворша (Орша)}}, 1996. — 255 с. * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Orsza.| арыгінал = | спасылка = https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGDRUK010375_1865_T20/page/70/mode/2up| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне =Encyklopedyja Powszechna | тып = | месца =[[Варшава|Warszawa]]| выдавецтва =Nakład, druk i własność S.Orgelbranda, Księgarza i Typografa | год = 1865| выпуск = | том = 20 (Optymacl — Polk.)| нумар = | старонкі = 70, 71| isbn = | issn = }} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7}} * Левко О. Средневековая Орша и ее округа: историко-археологический очерк. — Орша, 1993. — 52 с. * {{Кніга|аўтар = Мацкевич Д. И.| частка = |загаловак = Путевые заметки|арыгінал = |спасылка =http://dspace.ut.ee/handle/10062/49669|адказны =|выданьне = |месца =Киев |выдавецтва = Университетская типография|год =1856 |том = |старонкі =231—239 |старонак =307 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі}} * Шинкевич А. Н. Очерки о земле Оршанской Природа, история, народные предания, старина. — Барань, 2013. — 844 с. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{radzima|orsha}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://catholic.by/2/home/news/belarus/pinsk/112207-2012-04-11-07-13-46.html|загаловак = Аршанскі дэканат|фармат = |назва праекту = |выдавец = [[Catholic.by]] |дата = 24 жніўня 2013 |мова = |камэнтар =}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://orshacity.narod.ru/index1.htm|загаловак = Старонка пра Воршу|фармат = |назва праекту = |выдавец = |дата = 24 жніўня 2013 |мова =ru |камэнтар =}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://orshagorodmoy.info|загаловак = «Орша — город мой!»|фармат = |назва праекту = |выдавец = |дата = 24 жніўня 2013 |мова =ru |камэнтар =}} {{слупок-2}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://panihida.narod.ru/05_music.htm|загаловак = Старонка гурта «Пані Хіда»|фармат = |назва праекту = |выдавец = |дата =24 жніўня 2013 |мова =ru |камэнтар =}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://okvgu.vsu.by/ |загаловак = Афіцыйная старонка Аршанскага пэдагагічнага каледжу |фармат = |назва праекту = |выдавец = |дата = 24 жніўня 2013 |мова = ru |камэнтар =}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.osmec.by| загаловак = Афіцыйная старонка Аршанскага дзяражаўнага тэхніка-эканамічнага каледжу| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата = 24 жніўня 2013 | мова =ru | камэнтар = }} {{слупок-канец}} {{Навігацыйная група |назоў = Ворша ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Аршанскі раён |Віцебская вобласьць }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Аршаншчыны}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Ворша| ]] h4fg8wp8vav0jzuaj7zfmstormid320 Максім Гарэцкі 0 1081 2678364 2672357 2026-07-09T10:23:34Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Бібліяграфія 2678364 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі}} {{Пісьменьнік |Імя = Максім Гарэцкі |Лацінка = Maksim Harecki |Партрэт = Maksim Harecki photo.jpg |Памер = |Апісаньне = Максім Гарэцкі ў 1937 годзе |Імя пры нараджэньні = |Псэўданімы = |Месца нараджэньня = в. [[Малая Багацькаўка]], [[Амсьціслаўскі павет]], [[Магілёўская губэрня]], [[Расейская імпэрыя]] |Месца сьмерці = [[Вязьма]], [[Смаленская вобласьць]], [[РСФСР]], [[СССР]] |Грамадзянства = |Род дзейнасьці = пісьменьнік, літаратуразнаўца, лексыкограф, фальклярыст |Гады актыўнасьці = 1912—1937 |Напрамак = проза |Жанр = |Дэбют = «''У лазьні''» (1913) |Значныя творы = «''Ціхая плынь''» |Прэміі = |Палічка = http://knihi.com/Maksim_Harecki/ |Сайт = }} '''Максі́м Іва́навіч Гарэ́цкі''' ({{Дата ў старым стылі|18 лютага|1893|6 лютага}}, в. [[Малая Багацькаўка]], [[Амсьціслаўскі павет]], [[Магілёўская губэрня]]{{заўвага|Цяпер в. [[Багацькаўка]], [[Амсьціслаўскі раён]]}} — 10 лютага 1938{{заўвага|У савецкай гістарыяграфіі дата сьмерці падавалася як 20 сакавіка 1939 году}}, [[Вязьма]]) — беларускі пісьменьнік, дзяяч беларускага нацыянальна-дэмакратычнага адраджэньня, літаратуразнаўца, лексыкограф, фальклярыст. Брат [[Гаўрыла Гарэцкі|Гаўрылы Гарэцкага]]. Карыстаўся літаратурнымі псэўданімамі ''Максім Беларус'', ''М. Б. Беларус'', ''М. Г.'', ''А. Мсьціслаўскі'', ''Дзед Кузьма'', ''Мацей Мышка'', ''Мізэрыус Монус'' і іншымі; у сваіх творах таксама выступаў як ''Кузьма Батура'' і ''Лявон Задума''. == Біяграфія == === Сям’я === [[Файл:Baćki Hareckich.jpg|значак|зьлева|Бацькі Іван Кузьміч і Афрасіньня Міхайлаўна Гарэцкія]] Максім Гарэцкі нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Меў трох братоў — [[Гаўрыла Гарэцкі|Гаўрылу]], Парфіра і Івана — і сястру Ганну, зь якімі хадзіў у школу ў суседнюю вёску [[Вялікая Багацькаўка]]. У 1919 годзе ў [[Вільня|Вільні]] пабраўся шлюбам. Жонка, [[Леаніла Чарняўская|Леаніла Ўсьцінаўна Чарняўская-Гарэцкая]], працавала настаўніцай у [[Віленская беларуская гімназія|I Віленскай беларускай гімназіі]], працавала над складаньнем чытанак «Родны край». Першае, напісанае ёй апавяданьне, — «Мікітка» ([[Вільня]]), стала аўтарам малога зборніка «Дзяціныя гульні». Сын Леанід, загінуў у баях пад Ленінградам (1944). Вядомыя ягоныя «Пісьмы з фронту» да сям’і. Дачка Галіна (1921—2006) — захавальніца літаратурнага архіву сям’і Гарэцкіх, аўтарка шэрагу працаў, прысьвечаных жыцьцю і творчасьці бацькі і маці, успамінаў пра іх і пра свайго дзядзьку — акадэміка [[Гаўрыла Гарэцкі|Гаўрылу Гарэцкага]]. === Жыцьцё і дзейнасьць === [[Файл:Gor 05.jpg|значак|Максім Гарэцкі (справа) са сваім братам [[Гаўрыла Гарэцкі|Гаўрылам Гарэцкім]], 1926]] Першую навуку Максім Гарэцкі спасьцігаў у школе граматы ў вёсцы Вялікая Багацькаўка. Потым некалькі гадоў ён вучыўся ў сяле Вольша [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] ў царкоўна-прыходзкай школе. Ужо ў той час Гарэцкі пачынае цікавіцца [[Беларуская літаратура|беларускай літаратурай]] і пачынае сьвядома карыстацца [[беларуская мова|беларускай мовай]]. У 1908 годзе Гарэцкі скончыў вучобу ў Вольшы і атрымаў магчымасьць быць настаўнікам, вучыць грамаце сялянскіх дзяцей<ref name="ReferenceB">''Бугаёў Дз.'' Максім Гарэцкі. С. 15—17</ref>. У кастрычніку 1908 году прыехаў у [[Горкі (горад)|Горкі]], каб рыхтавацца да паступленьня ў вучэльню. Там займаўся з рэпэтытарам Крэерам<ref>''Дасаева'' Летапіс жыцця і творчасці Максіма Гарэцкага. С. 7</ref>. У 1909 годзе Максім Гарэцкі паступіў у каморніцка-агранамічную вучэльню ў [[Горкі (горад)|Горы-Горках]], якую скончыў у 1913 годзе<ref name="ReferenceB"/>. Чарцёжнік, каморнік землеўпарадкавальных камісіяў [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] ([[Вільня]], 1913—1914). На пасадзе каморніка Гарэцкі правёў толькі адзін год. Ён меў намер авалодаць замежнымі мовамі, атрымаць атэстат сталасьці і паступіць на гісторыка-філялягічны факультэт. Аднак, яму не ўдалося зьдзейсьніць гэтыя пляны. На той час адтэрмінаваньне ад вайсковай службы каморнікам ужо скасавалі. Каб не ісьці на службу звычайным салдатам на 3 гады, Гарэцкі пачынае адбываньне вайсковай павіннасьці ў якасьці «вольнапісанага» царскай арміі ў 1914 годзе. Гэта супала з пачаткам [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]]. Гарэцкі ўдзельнічаў у кравапралітных баях ва Ўсходняй Прусіі, дзе быў цяжка паранены<ref name="ReferenceB"/>. Доўга лячыўся ў вайсковых шпіталях [[Вільня|Вільні]], [[Масква|Масквы]], [[Магілёў|Магілёва]]. Пасьля выздараўленьня Гарэцкі працягнуў свае вандроўкі зь месца на месца. Некаторы час ён працаваў чарцёжнікам у Маскве. У 1916 годзе вучыўся ў [[Паўлаўскае ваеннае вучылішча|Паўлаўскім ваенным вучылішчы]] ў [[Петраград]]зе. Атрымаўшы чын прапаршчыка, праходзіў службу спачатку ў [[Іркуцк]]у, а потым у [[Гжацк]]у<ref name="ReferenceB"/>. У канцы 1916 апынуўся на фронце ў [[Пінскія балоты|Пінскіх балотах]]. Там быў прызначаны ў камісію па рэквізыцыі сена ў сялянаў, але не любіў гэтай працы і адпрасіўся ў акопы. Цяжка захварэў, быў адасланы ў тыл на лячэньне ([[Жалезнаводзк]], 1917), потым зусім звольнены з войска.<ref name="pshyrkou">Пшыркоў Юліян. Максім Гарэцкі і яго раман «Віленскія камунары» // Гарэцкі Максім. Віленскія камунары. Раман-хроніка. — Мн. : Беларусь, 1965. С. 7</ref> Пераехаў у [[Смаленск]], паступіў у Смаленскі археалягічны інстытут (1917), але хутка кінуў яго, бо не было часу хадзіць на лекцыі. [[Кастрычніцкі пераварот|Кастрычніцкія падзеі]] сустрэў тамсама, хутка пасьля таго — на савецкай службе<ref name="ReferenceA">Адамовіч Алесь. «Браму скарбаў сваіх адчыняю…» — Мн.: Выд-ва БДУ, 1980. С. 92.</ref>, у Смаленскім савеце (адзначаецца яго добрае знаёмства з [[Вільгельм Кнорыньш|В. Кнорыным]]<ref>Адамовіч Алесь. «Браму скарбаў сваіх адчыняю…» — Мн.: Выд-ва БДУ, 1980. С. 89</ref>). Працуе камэндантам жыльлёвага аддзелу<ref>Кіраваў рэквізыцыяй «лішкаў жытла ў буржуазіі».</ref> ў Смаленску (1918), паралельна, потым і стала супрацоўнічаў у мясцовых газэтах «Известия Смоленского Совета», «Западная коммуна», «[[Звязда]]» (з жніўня 1918, запрошаны на сталую працу ў «Звязду» Кнорыным пасьля абвяшчэньня [[БССР]]<ref name="pshyrkou"/>). Супрацоўнічаў з газэтай «[[Дзяньніца]]». Разам з рэдакцыяй «Зьвязды» пераехаў у [[Менск]], потым у [[Вільня|Вільню]] (пачатак студзеня 1919). Пры раптоўным захопе Вільні польскім войскам (канец красавіка 1919) апынуўся на акупаванай тэрыторыі. Настаўнік [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]] і беларускіх настаўніцкіх курсаў. Супрацоўнічаў у газэце «[[Беларускія ведамасьці (газэта)|Беларускія ведамасьці]]», «[[Беларускі звон (1921)|Беларускі звон]]». Рэдактар і выдавец газэты «[[Наша думка]]» (сьнежань 1920 — ліпень 1921), «Беларускія ведамасьці» (зь верасьня 1921). У студзені 1922 году, перад выбарамі ў [[Віленскі сойм]], быў арыштаваны польскімі ўладамі як цяжкі палітычны злачынца. Быў абвінавачаны ў прыналежнасьці да партыі камуністаў, арганізацыі замаху на дзяржаўную ўладу, друкаванай і вуснай агітацыі, атрымліваньні грошай ад камуністаў. Такія дзеяньні паводле польскага КК маглі карацца сьмерцю або катаргай. Зьняволены ў [[Лукіская турма|Лукіскай турме]] ў Вільні. У выніку пратэстаў за мяжой супраць масавых арыштаў беларускіх і [[летувісы|летувіскіх]] дзеячоў прымусова высланы ў [[Беларусь]]<ref name="ReferenceA"/>. У канцы кастрычніка 1923 году пераехаў зь сям’ёй зь Вільні ў Менск. Выкладчык мовы і літаратуры (у тым ліку ў [[БДУ]], Камуністычным унівэрсытэце БССР, Менскім вэтэрынарным тэхнікуме, [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горацкай сельгасакадэміі]] (з 1 лютага 1926). Загадчык катэдры беларускай мовы, літаратуры і гісторыі Горацкай сельгасакадэміі<ref name="kauka">Каўка А. К. Гарэцкі Максім Іванавіч // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 494.</ref>. Правадзейны сябра [[Інбелкульт]]у, навуковы сакратар Літаратурнай камісіі (да 10 чэрвеня 1925), вучоны спэцыяліст (2 кастрычніка 1928) Інстытуту навуковай мовы [[Інбелкульт]]у. Удзельнік Беларускай акадэмічнай канфэрэнцыі, дакладчык па пытаньнях мастацкай літаратуры (1926). <gallery widths="150" heights="150" caption="Максім Гарэцкі на фатаздымках" class="center" perrow="4"> Čarnyševič, Harecki, Hmyrak.jpg|Максім Гарэцкі (пасярэдзіне) падчас вучобы ў Горы-Горацкай каморніцка-агранамічнай вучэльні. [[Хведар Чарнышэвіч]], Максім Гарэцкі (стаіць) і [[Лявон Гмырак]] M. Harecki, 1913.png|Падчас вучобы ў Горы-Горацкай вучэльні, 1913 г. M. Harecki ŭ špitali.jpg|У вайсковы шпіталі, 1914 г. M. Harecki z žonkaj i dziećmi.jpg|З жонкай Леанілай, дзецьмі Галінай і Леанідам, 1920-я </gallery> ==== Рэпрэсіі ==== [[Файл:Harecki, fota sa spravy.jpg|значак|[[Магшот]] з асабістай справы НКУС, 1930 г. Максім Гарэцкі асуджаны за ўдзел у «[[Саюз вызваленьня Беларусі|Саюзе вызваленьня Беларусі]]»]] Разам зь іншымі беларускімі дзеячамі стаў аб’ектам кампаніі «крытыкі» ў друку (1929). Арыштаваны (19 ліпеня 1930) па абвінавачаньні ў прыналежнасьці да [[Саюз вызваленьня Беларусі|Саюза вызваленьня Беларусі]], у красавіку — траўні 1931 засуджаны да высылкі на пяць гадоў у горад [[Вятка (горад)|Вятку]]. У Вятцы працаваў чарцёжнікам (17 жніўня 1931 — 1 сакавіка 1932), тэхнікам-каштарысьнікам мясцовага ФУП<ref>ФУП: фабрика учебных пособий.</ref> і землеўладкавальнікам. З 1 верасьня 1935 настаўнік [[расейская мова|расейскай мовы]] і літаратуры ў сярэдняй школе пасёлку Пясочня<ref>З 1936 — г. Кіраў Смаленскай, потым Калускай вобласьці.</ref>. Увесь гэты час займаўся літаратурнай працай. 3 чэрвеня 1937 году Галоўная ўправа ў справах літаратуры і выдавецтваў [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] (Галоўліт БССР) выдала Загад № 33 «Сьпіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі зь бібліятэк грамадзкага карыстаньня, навучальных установаў і кнігагандлю». Паводле Загаду, «усе кнігі» Максіма Гарэцкага прадугледжвалася «спальваць»<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Алесь Лукашук]].|загаловак=Мова гарыць (Загад № 33)|спасылка=http://imperiaduhu.by/gistoryia/gist-novychas/novy%20-20-1-BSSR/novy-20-1-BSSR/mova-garyc.html|выданьне=[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]|тып=часопіс|год=1996|нумар=3|старонкі=76—91|issn=0236-1019}}</ref>. Арыштаваны (4 лістапада 1937), пазьней расстраляны па прысудзе «[[Тройка НКУС|тройкі]]» НКУС (прысуд прыведзены ў выкананьне 10 лютага 1938 году а 15-й гадзіне; жонцы паведамілі, што памёр ад кровазьліцьця ў [[Галаўны мозаг|мозаг]] 20 сакавіка 1939 году). Рэабілітаваны 15 лістапада 1957. Першая публікацыя паводле сапраўдных фактаў [[расстрэл]]у 10 лютага 1938 году ў Вязьме зьявілася ў кастрычніку 1992 году ў газэце «[[Літаратура і мастацтва]]»<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Радзім Гарэцкі]].| загаловак = Расстрэл Максіма Гарэцкага. | спасылка = https://kamunikat.org/litaratura-i-mastatstva-gazeta-tvorchay-inteligentsyi-belarusi-41-3659-1992 | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1992, 9 кастрычніка | том = | нумар = 41 (3639) | старонкі = 14—15 | issn = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Радзім Гарэцкі]].| загаловак = Расстрэл Максіма Гарэцкага. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1992, 16 кастрычніка | том = | нумар = 42 (3640) | старонкі = 14—15 | issn = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =Ліўшыц, Уладзімір.| загаловак =Справа № 13036 (Дакументульны Матэрыял аб тым, як загінуў пісьменнік М. Гарэцкі). | спасылка = | мова = | аўтар выданьня =рэд. рада [[Аляксандар Агееў]] і інш. | выданьне =[[Магілёўская даўніна]] | тып =зборнік гістарычных і краязнаўчых матэрыялаў | месца =[[Магілёў]] | выдавецтва =Музей гісторыі Магілёва| год =1993 | том =1 | старонкі =46—53 | isbn = | issn = }}</ref>. == Ацэнкі == Пасьля рэпрэсіяў 1930-х гадоў і далейшага замоўчваньня, публікацыі і дасьледаваньні творчасьці пісьменьніка былі ўзноўленыя ў 1960-х гадах. У іх ліку — [[Манаграфія|манаграфіі]] [[Дзьмітры Бугаёў|Дзьмітрыя Бугаёва]] «Максім Гарэцкі» ([[Менск]], 1968), [[Алесь Адамовіч|А. Адамовіча]] «Браму скарбаў сваіх адчыняю…» ([[Менск]], 1980), [[Іван Чыгрын|І. Чыгрына]] «Паміж былым і будучым» ([[Менск]], 1994), артыкулы і прадмовы да выданьняў [[Дзьмітры Бугаёў|Дз. Бугаёва]], [[Максім Лужанін|М. Лужаніна]], [[Міхась Мушынскі|М. Мушынскага]], [[Юльян Пшыркоў|Ю. Пшыркова]], І. Чыгрына і інш. У наш час Максім Гарэцкі прызнаецца клясыкам беларускай літаратуры. Фактычна, пачынальнік твораў маральна-этычнай праблематыкі ў беларускай літаратуры<ref>Чыгрын І. П. Паміж былым і будучым: Проза М. І. Гарэцкага / І. П. Чыгрын. — 2-е выд., выпр. — Мн.: Бел. навука, 2003. С. 70—81.</ref>. Адзін з пачынальнікаў эпічнага жанру, інтэлектуальна-філязофскай, лірычнай, дакумэнтальнай прозы ў беларускай літаратуры<ref name="kauka"/>. Пачынальнік дасьледаваньняў гісторыі беларускай літаратуры<ref>Пшыркоў Юліян. Максім Гарэцкі і яго раман «Віленскія камунары» // Гарэцкі Максім. Віленскія камунары. Раман-хроніка. — Мн. : Беларусь, 1965. С. 8.</ref>. Адзначаецца шмаграннасьць здольнасьцяў пісьменьніка — літаратурных, матэматычных, музычных<ref>Адамовіч Алесь. «Браму скарбаў сваіх адчыняю…» — Мн.: Выд-ва БДУ, 1980. С. 23.</ref>. Ваенныя творы Гарэцкага былі заўважаны крытыкай за мяжой, напрыклад, Т. Н. Браран (Н.Рандаў) у [[НДР]]<ref name="chyhryn">Чыгрын І. П. Паміж былым і будучым: Проза М. І. Гарэцкага / І. П. Чыгрын. — 2-е выд., выпр. — Мн.: Бел. навука, 2003. С. 50.</ref>. У вышыні антываеннага духу апавяданьні «Генэрал» і «Рускі» параўноўваюцца крытыкамі з творамі [[Васіль Быкаў|Васіля Быкава]] «Мёртвым не баліць» і «Адна ноч»<ref>Адамовіч Алесь. «Браму скарбаў сваіх адчыняю…» — Мн.: Выд-ва БДУ, 1980. С. 67.</ref>, аповесьць «На імпэрыялістычнай вайне» — з ваеннымі творамі [[Эрых Марыя Рэмарк|Рэмарка]], [[Анры Барбюс|Барбюса]], [[Жорж Дзюамель|Дзюамеля]]<ref name="chyhryn"/>. == Творчасьць == [[Файл:M. Harecki, „Ruń“ (vokładka).jpg|значак|Зборнік апавяданьняў «Рунь» (1914)]] [[Файл:М. Гарэцкі. Драматычны абразок “Памінкі”..jpg|значак|Рукапіс драматычнага абразку «Памінкі», 1922 г. На аркушы пячатка савецкіх часоў з надпісам «забаронена»]] Літаратурная творчасьць Гарэцкага пачалася зь невялічкіх твораў, нататак, фэльетонаў, якія друкаваліся на старонках [[Наша Ніва|«Нашай Нівы»]]. Падпісваўся тады Гарэцкі такімі псэўданімамі: М. Б., Беларус, М. Беларус, Максім Беларус. Першая такая нататка зьявілася ў «Нашай Ніве» 26 верасьня 1912 году. Першыя фэльетоны выявілі талент Гарэцкага як [[Сатыра|сатырыка]], аднак, у сваёй далейшай творчасьці ён рэдка вяртаўся да гэтага<ref>''Бугаёў Дз.'' Максім Гарэцкі. С. 18</ref>. Першае апавяданьне Гарэцкага «У лазьні» было зьмешчанае ў «[[Наша Ніва|Нашай Ніве]]» 25 студзеня 1913 году пад псэўданімам Максім Беларус. Напісанае было 31 сьнежня 1912 году<ref>''Дасаева Т'' Летапіс жыцця і творчасці Максіма Гарэцкага. С. 8</ref>. Пасьля яго пачалі зьяўляцца ўсё новыя і новыя мастацкія творы: апавяданьні «Стогны душы», «Роднае карэньне», «У панскім лесе», драматычны абразок «Атрута». Усё гэта было апублікавана на працягу 1913 году ўсё ў той жа «Нашай Ніве» пад псэўданімамі Максім Беларус і М. Г.<ref>''Бугаёў Дз.'' Максім Гарэцкі. С. 20</ref>. Сваім сапраўдным прозьвішчам Гарэцкі падпісаўся толькі ў 1914 годзе, калі [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускім выдавецкім таварыствам]] у [[Вільня|Вільні]] была выдадзеная кніга «Рунь»<ref>''Бугаёў Дз.'' Максім Гарэцкі. С. 21</ref>. Гарэцкі востра адчуваў патрэбы літаратурнага разьвіцьця беларусаў, аб чым сьведчаць яго артыкулы «Наш тэатар» і «Развагі і думкі», апублікаваныя ў 1913-14 гг. У іх аўтар выявіў сябе як тэарэтык, публіцыст, зацікаўлены праблемамі разьвіцьця нацыянальнай культуры, мовы, тэатру<ref>''Бугаёў Дз.'' Максім Гарэцкі. С. 29</ref>. 22 лютага 1914 году зьявілася кніга Гарэцкага «Антон». Надрукаваная яна была толькі ў 1918 годзе ў віленскай газэце «[[Гоман (1916)|Гоман]]». У 1919 годзе выйшла асобнае выданьне. Твор мае падзагаловак «Абразы жыцьця» і складаецца з 15 асобных абразкоў<ref>''Бугаёў Дз.'' Максім Гарэцкі. С. 89</ref>. Франтавыя ўражаньні і назіраньні 1916—1917 гг. пісьменьнік акуратна заносіў у дзёньнік, матэрыялы якога ён пазьней выкарыстаў для напісаньня дакумэнтальна-мастацкай [[Аповесьць|аповесьці]] «На імпэрыялістычнай вайне»<ref>''Бугаёў Дз.'' Максім Гарэцкі. С. 119</ref>. Пасьля 1917 году шмат піша на тэму [[Кастрычніцкі пераварот|кастрычніцкага перавароту]]. У 1918—1919 у палемічных допісах рэзка крытыкуе «буржуазных беларускіх дзеячоў», услаўляе бальшавізм; адначасова, крытыкуе «новую (камуністычную) буржуазію», кладзе выразны націск на неглыбокую далучанасьць «буржуазных дзеячоў» да нацыянальнага руху<ref>Чыгрын І. П. Паміж былым і будучым: Проза М. І. Гарэцкага / І. П. Чыгрын. — 2-е выд., выпр. — Мн.: Бел. навука, 2003. С. 92—96.</ref>. У 1918 годзе Максім разам з братам [[Гаўрыла Гарэцкі|Гаўрылам]] працаваў над «Руска-беларускім слоўнікам», які быў выдадзены ў [[Смаленск]]у ў 1918 годзе, а ў 1921 годзе ў [[Вільня|Вільні]]. Гэта быў першы беларускі [[слоўнік]] такога тыпу, надрукаваны пасьля [[Кастрычніцкі пераварот|кастрычніцкага перавароту]], і першы вопыт самога пісьменьніка ў галіне [[Лексыкаграфія|лексыкаграфіі]]. Яшчэ Гарэцкаму належыць «Невялічкі беларуска-маскоўскі слоўнік», выдадзены ў [[Вільня|Вільні]] ў 1919 годзе, які меў тры выданьні, апошняе пад назвай «Беларуска-расійскі слоўнічак» выйшла ў [[БССР|Савецкай Беларусі]] ў 1925 годзе. На год раней у [[Менск]]у зьявіўся складзены Гарэцкім разам з [[Мікола Байкоў|Байковым]] «Практычны расійска-беларускі слоўнік», які ахоплівае каля 20000 словаў<ref>''Бугаёў Дз.'' Максім Гарэцкі. С. 123—124</ref>. На працягу 1919—1923 гг. ён напісаў больш за 20 твораў: апавяданьні, аповесьць «[[Дзьве душы]]», крытычныя артыкулы<ref>''Бугаёў Дз.'' Максім Гарэцкі. С. 127</ref>. Зьвяртаўся да жыцьця беларускіх перасяленцаў у [[Сібір]]ы («Сібірскія абразкі», апавяданьні «Хадзяка», «Моцнае каханьне», «Хоцімка» і інш.). У групе апавяданьняў, створаных у 1921—1922 гг., Гарэцкі наблізіўся да асэнсаваньня вобразу інтэлігента як усьвядомленага суб’екта ў гістарычным быцьці свайго народу. Здарылася гэта пад уплывам вайны, якая ў 1914 годзе абрынулася на беларускія землі, рэвалюцыяў 1917 году, абвастрэньняў нацыянальнай барацьбы ў краі<ref>'' Чыгрын І '' Паміж былым і будучым. С. 32</ref>. У 1926 годзе ў [[Менск]]у быў выдадзены зборнік апавяданьняў «Досьвіткі». У гэты час Гарэцкі прымаў удзел у розных дыскусіях, выступаў з навуковымі дакладамі па літаратуразнаўстве і фальклярыстыцы, друкаваў артыкулы пра творчасьць многіх савецкіх пісьменьнікаў, рабіў фальклёрныя запісы<ref>''Бугаёў Дз.'' Максім Гарэцкі. С. 135</ref>. У 1928 годзе выйшаў зборнік «Народныя песьні з мэлёдыямі», падрыхтаваны Гарэцкім у суаўтарстве з кампазытарам Ягоравым. Там зьмешчана 318 беларускіх песень, запісаных Гарэцкім ад маці<ref>''Бугаёў Дз.'' Максім Гарэцкі. С. 152</ref>. У канцы 20-х гадоў пісьменьнік займаўся таксама перакладамі мастацкай прозы: «Разгром» [[Аляксандар Фадзеещ|Фадзеева]], апавяданьні [[Максім Горкі|Горкага]] «Канавалаў», «Чалкаш». Пераклады былі падпісаныя псэўданімам А. Мсьціслаўскі, але іх прыналежнасьць Гарэцкаму не выклікае сумненьня<ref name="ReferenceC">''Бугаёў Дз.'' Максім Гарэцкі. С. 154</ref>. У 1928 годзе Гарэцкі падрыхтаваў да выданьня вялікую кнігу сваіх выбраных твораў, нанова адрэдагаваўшы некаторыя зь іх. Гэтая кніга не пабачыла сьвет<ref name="ReferenceC"/>. Гарэцкі зьвяртаўся да праблемы ўзаемаадносінаў інтэлігента і народу, да ролі і місіі інтэлігенцыі ў нацыянальным разьвіцьці (аповесьць «Мэлянхолія», апавяданьні «Фантазія» і інш.). Расцэньваў ролю беларускага літаратара як надзвычай адказную і патрабавальную да грамадзянскай і нацыянальнай сьвядомасьці. Выступаў супраць правінцыйнай замкнёнасьці маладой беларускай літаратуры. У творчасьці Гарэцкага вызначаюцца наступныя пэрыяды (так, як іх акрэсьліў Г. Гарэцкі ў лісьце да А. Адамовіча<ref>Адамовіч Алесь. «Браму скарбаў сваіх адчыняю…» — Мн.: Выд-ва БДУ, 1980. С. 41,42.</ref>): * 1912—1913: Горацкі першы * 1913—1914: Віленскі першы * 1914—1917: часу імпэрыялістычнай вайны * 1917—1919: пачатку кастрычніцкага перавароту * 1919—1923: Віленскі другі * 1923—1926: Менскі першы * 1926—1928: Горацкі другі * 1928—1930: Менскі другі * 1931—1935: Вяцка-Кіраўскі * 1935—1937: Пясочынска-Кіраўскі. Кнігі Гарэцкага выдаваліся на расейскай, [[украінская мова|украінскай]], [[польская мова|польскай]], [[нямецкая мова|нямецкай мовах]]. <gallery caption="Творы" class="center" widths="250px" heights="250px" perrow="2"> File:M. Harecki, vokładki.png|Вокладкі зборніка апавяданьняў «Досьвіткі» (1926), кнігі «Ціхія песьні» (1926), «Ціхая плынь» (1930) File:M. Harecki — U łaźni, Naša Niva.png|200пкс||значак|«У лазьні», Наша Ніва, 25 студзеня 1913 </gallery> == Ушанаваньне памяці == [[Файл:1993. Stamp of Belarus 0035.jpg|значак|Максім Гарэцкі на паштовай марцы Беларусі]] * У 1993 годзе ў роднай вёсцы да 100-годзьдзя з дня нараджэньня пісьменьніка, што адзначалася таксама ў рамках [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры|Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры]], адчынілі музэй<ref>{{Навіна|аўтар=[[Мікалай Рудкоўскі]]|загаловак=Жыву і радуюся, і вы жывіце і радуйцеся|спасылка=http://www.mogved.by/print/sled-v-istorii/493|выдавец=[[Газэта]] «[[Магілёўскія ведамасьці]]»|дата публікацыі=25 лютага 2008|дата доступу=29 студзеня 2013}}</ref>. * Па праграме сьвяточных урачыстасьцяў, прыўрочаных да [[I зьезд беларусаў сьвету|Першага зьезду беларусаў сьвету]], 10 ліпеня 1993 году ля колішняга будынка [[Інстытут беларускай культуры|Інстытуту беларускай культуры]] на вуліцы [[Койданаўская вуліца (Менск)|Рэвалюцыйнай]], 15 у [[Менск]]у, дзе зараз месьціцца [[Нацыянальны навукова-асьветны цэнтар імя Францішка Скарыны]], адбылося ўрачыстае адкрыцьцё памятнай дошкі ў гонар Максіма Гарэцкага<ref>{{артыкул|аўтар =| частка = |загаловак = Максім вяртаецца на Беларусь. |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/litaratura-i-mastatstva-gazeta-tvorchay-inteligentsyi-belarusi-28-3698-1993 |адказны =Гал. рэд. [[Мікола Гіль]]|выданьне=[[Літаратура і мастацтва]]|тып=газэта|месца= [[Менск]]|выдавецтва=Беларускі дом друку |год=10 ― 16 ліпеня 1993|выпуск=|том=|нумар= 28 (3698)| старонкі=3 |isbn=}}</ref>. * З 1992 году рэгулярна ладзяцца Гарэцкія чытаньні<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Першыя Гарэцкія чытанні: тэзісы дакладаў і паведамленняў, г. Горкі, 16―18 сакавіка 1992 г. |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдкалегія: [[Уладзімер Ліўшыц|У. М. Ліўшыц]] (адказны рэдактар) і інш |выданьне = [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія]], Аддзел культуры Горацкага райвыканкама, [[Горацкі раённы гісторыка-этнаграфічны музэй|Горацкі гісторыка-этнаграфічны музей]] |месца =[[Горкі]]|выдавецтва = |год = 1992 |том = |старонкі = |старонак = 104 |сэрыя = |isbn = |наклад = 150}}</ref>. З 1997 году дзейнічае Міжнародны фонд братоў Гарэцкіх. Ягонае імя носяць бібліятэка ў Горках, вуліцы ў Менску, Амсьціславе і Горках. У Менску і Вязьме пастаўленыя помнікі<ref>{{Навіна|аўтар=[[Тацяна Жук]], [[Марына Ліс]]|загаловак=Рукапісы не гараць. Максім Гарэцкі: «Жыцьцё праляцела, як адзін дзень»|спасылка=http://news.tut.by/culture/335195_print.html|выдавец=[[TUT.BY|Tut.by]]|дата публікацыі=18 лютага 2013|дата доступу=18 лютага 2013}}</ref>. У 2012 годзе пры падрыхтоўцы да рэспубліканскага сьвята «Дажынкі» ў [[Горкі|Горках]], нягледзячы на пратэсты грамадзтва, быў зьнесены дом, у якім у 1926—1928 гг. жыў Максім Гарэцкі. Гэта быў адзіны дом, які захаваўся ад Гарэцкага на тэрыторыі сучаснай Беларусі.<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/24905534.html 120-годзьдзе Максіма Гарэцкага: дом зьнесьлі, збор твораў ня выдалі. [[Радыё Свабода]]]</ref> <gallery widths="200" heights="200" class="center"> Maksim Harecki Vilnia 1919-1923.jpg|Памятная шыльда у гонар Максіма Гарэцкага на былым будынку [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі ]] Гарэцкі Курапаты.jpg|Крыж Максіму Гарэцкаму ва ўрочышчы [[Курапаты]] </gallery> == Бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = Максім Гарэцкі. | загаловак = Наш тэатр. | спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/90/%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%281913%29.pdf | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Калядная пісанка 1913 год | тып = зборнік| месца =[[Вільня]]| выдавецтва =[[Марцін Кухта|Друкарня Марціна Кухты]] | год = 1913 | том = | старонкі = 13—26| isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Максім Гарэцкі. | загаловак = Развагі і думкі. | спасылка = https://be.wikisource.org/wiki/%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_(1914)/%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%96_%D1%96_%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%BA%D1%96| мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Вялікодная пісанка на 1914| тып = зборнік| месца =[[Вільня]]| выдавецтва =[[Марцін Кухта|Друкарня Марціна Кухты]] | год = 1914 | том = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * «У лазьні» (1912, надрукаваная ў 1913), першае апавяданьне. * «Антон» (1914, упершыню надрукаваная ў газэце «[[Гоман (1916)|Гоман]]», 1918; асобна — у 1919), драматызаваная аповесьць. * «На імпэрыялістычнай вайне» (1914—1919, фрагмэнты друкаваліся ў «Полымі», першае асобнае і цэлае выданьне — 1926), ваенныя запіскі. * «Літоўскі хутарок» (1915, надрукаваны ў газэце «[[Беларусь (1919, Менск)|Беларусь]]», 1920), апавяданьне, першая спроба літаратурнага, ня дзёньнікавага твора пра вайну. * «Генэрал» (1916, першы раз надрукаваная газэтай «[[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]]», 1918), апавяданьне. * «Рускі» (1915), апавяданьне. * «Чарнічка», апавяданьне. * «Хадзяка» (1916), апавяданьне. * «На этапе» (1916), апавяданьне. * «Меланхолія», (урыўкі друкаваліся ў 1916), аповесьць (незавершаная). * {{Артыкул| аўтар = | загаловак =Nasz teatr.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2102/5152-1916-74.pdf?sequence=74&isAllowed=y| мова = | выданьне =[[Гоман (1916)|Homan]] | тып =hazeta | год =1916, 27 kastrycznika | том = | нумар =74 | старонкі =2| issn = }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак =Наш тэатр.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2102/5152-1916-75.pdf?sequence=75&isAllowed=y| мова = | выданьне =[[Гоман (1916)|Гоман]] | тып =газэта | год =1916, 31 кастрычніка | том = | нумар =76 | старонкі =2, 3| issn = }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак =Наш тэатр.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2102/5152-1916-76.pdf?sequence=76&isAllowed=y| мова = | выданьне =[[Гоман (1916)|Гоман]] | тып =газэта | год =1916, 3 лістапада | том = | нумар =76 | старонкі =2| issn = }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак =Nasz teatr.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2102/5152-1916-77.pdf?sequence=77&isAllowed=y| мова = | выданьне =[[Гоман (1916)|Homan]] | тып =hazeta | год =1916, 7 listapada | том = | нумар =77 | старонкі =2| issn = }} * {{Артыкул| аўтар = М. Гарэцкі.| загаловак = Зьнібеіць сэрца. | спасылка =https://kamunikat.org/dzyannitsa-vestka-belaruskago-natsyyanalnago-kamisaryyatu-37-1918 | мова = | выданьне =[[Дзяньніца|Дзянніца ]] | тып = газэта | год = 1918, 7 лістапада | том = | нумар = 37 | старонкі = 3 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак =Беларускае драматычнае пісьменства.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2319/219738-1919-4.pdf?sequence=3&isAllowed=y | мова = | выданьне =[[Беларуская думка (1919)|Беларуская думка]] | тып =газэта | год =1919, 5 мая | том = | нумар =4| старонкі =3, 4 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак =Беларускае драматычнае пісьменства.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2319/219738-1919-5.pdf?sequence=4&isAllowed=y | мова = | выданьне =[[Беларуская думка (1919)|Беларуская думка]] | тып =газэта | год =1919, 7 мая | том = | нумар =5| старонкі =2,3 | issn = }} * «Сібірскія абразкі» (1926—1928, часткова выдадзеныя ў 1973), збор 42 падарожных замалёвак. * «[[Дзьве душы]]» (1918—1919, у газэце «[[Беларуская думка (1919)|Беларуская думка]]», чэрвень—ліпень 1919, першы раз асобна — [[Вільня]], 1919), аповесьць. * {{Артыкул| аўтар = | загаловак =Прафэсар. (Апавяданьне).| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Bielaruski_zvon_tydniovaja_casopic_Vilnia,_1921-1923.pdf.zip/221769-1922-4.pdf| мова = | выданьне =[[Беларускі звон (1921)|Беларускі звон]] | тып = тыднёвая часопicь | год = 17 лютага 1922| том = | нумар = 4 (29) | старонкі = 2, 3 }} * {{Артыкул| аўтар =| загаловак =Сасна. 9/9/1921. (Апавяданьне)| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Bielaruski_zvon_tydniovaja_casopic_Vilnia,_1921-1923.pdf.zip/221769-1922-5.pdf| мова = | выданьне =[[Беларускі звон (1921)|Беларускі звон]] | тып = тыднёвая часопicь | год = 24 лютага 1922| том = | нумар = 5 (30) | старонкі = 3, 4 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Незадача. (Быль.) | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Bielaruski_zvon_tydniovaja_casopic_Vilnia,_1921-1923.pdf.zip/221769-1922-8.pdf| мова = | выданьне =[[Беларускі звон (1921)|Беларускі звон]] | тып = тыднёвая часопicь | год = 18 сакавіка 1922| том = | нумар = 8 (33) | старонкі = 2, 3 }} * {{Артыкул| аўтар = Я. С. | загаловак = Усебеларускі зьезд 1917-га году. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Bielaruski_zvon_tydniovaja_casopic_Vilnia,_1921-1923.pdf.zip/221769-1922-17.pdf | мова = | выданьне =[[Беларускі звон (1921)|Беларукі звон]] | тып = тыднёвая часопісь | год = 1922, 1 верасьня | том = | нумар = 17 (42) | старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * «Фантазія», апавяданьне. * «Чырвоныя ружы» (1922), драматычны твор. * «Жартаўлівы Пісарэвіч» (1925, апублікавана «[[Полымя]]», 1926), п’еса. * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Мэлянхолія.| спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/a55247ed2b7285c7ff1d8a51dceaf8e8.pdf| мова = | выданьне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | тып =часопіс | год = 1928| том = | нумар = 3| старонкі = 86—97 | issn = }} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Выбранае. Зьмест: апавяданьні: Стогны душы; У панскім лесе; Страхаццё; Зіма; Досвіткі; Смачны заяц; «Дурны настаўнік»; Страшная музыкава песня; Сасна; Стары прафесар; Панская сучка; Прысяга; Трасца; Багатыя пчэльня; Ціхая плынь: аповесць|арыгінал = |спасылка = |адказны = прадмова [[Антон Семяновіч|Антона Семяновіча]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва БССР]] |год = 1960 |том = |старонкі = |старонак = 213+2+1 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Віленскія камунары: Раман-хроніка |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уступны артыкул [[Юльян Пшыркоў|Ю.Пшыркова]]; Мастак [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіль Шаранговіч]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 1965 |том = |старонкі = |старонак = 355 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5400}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Выбраныя творы. У 2 т.|арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдкалегія: [[Зьміцер Бугаёў]] і інш.; Уступны артыкул і камэнтары [[Зьміцер Бугаёў|Д. Бугаева]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1973 |том = 1. Апавяданьні і драматычныя абразкі. Зьмест: раздзелы: з кнігі «Рунь»; з кнігі «Досвіткі»; з кнігі «Апавяданні»; з кнігі «Сібірскія абразкі»; з кнігі «Люстрадзён»; апавяданні розных гадоў: Стогны душы; Патаемнае; Буйніцы і драбніцы; Усё мінаецца; Хаўтуры; Скрыпачка; Вясна; Літоўскі хутарок; Рускі; Дзве сястры і інш.; драматычныя абразкі|старонкі = |старонак = 510 |сэрыя = |isbn = |наклад = 7000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Выбраныя творы. У 2 т.|арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдкалегія: [[Зьміцер Бугаёў]] і інш.; укладальнікі: [[Зьміцер Бугаёў]]; [[Барыс Іванавіч Сачанка|Барыс Сачанка]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1973 |том = 2. Аповесьці, дакументальна-мастацкія запіскі, раман. Зьмест: аповесьці: Меланхолія; Ціхая плынь; На імперыялістычнай вайне: дакументальна-мастацкія запіскі; Віленскія камунары: раман-хроніка |старонкі = |старонак = 476 |сэрыя = |isbn = |наклад = 7000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Выбраныя творы: у 3-х тамах |арыгінал = |спасылка = |адказны = Пад рэдакцыяй і прадмовай [[Станіслаў Язэпавіч Станкевіч|Станіслава Станкевіча]] |выданьне = |месца =[[Нью-Ёрк]]|выдавецтва = [[Беларус (газэта)|Газэта «Беларус»]] |год = 1975|том = 3. Апавяданьні і аповесьць «Дзве душы». Зьмест: Рунь; Лірныя спевы; Патаемнае: Апавяданьні; Бірка: Эпізод з аповесьці «Ціхая плынь»; Дзве душы: Аповесьць|старонкі = |старонак = 160 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Максім Гарэцкі: успаміны, артыкулы, дакументы |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Arsien_Lis/Maksim_Harecki_Uspaminy,_artykuly,_dakumienty.html |адказны = складальнікі: [[Арсень Ліс|А. С. Ліс]], [[Янка Саламевіч|І. У. Саламевіч]]; бібліяграфічны паказальнік і каментарыі [[Янка Саламевіч|І. У. Саламевіч]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1984 |том = |старонкі = |старонак = 366 |сэрыя = |isbn = |наклад = 3000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. Леанід Гарэцкі.|частка = |загаловак = На імперыялістычнай вайне : (запіскі салдата 2-й батарэі N-скай артылерыйскай брыгады Лявона Задумы). |арыгінал = |спасылка = |адказны = Леонид Горецкий. Письма с фронта. Прадмова і ўкладаньне [[Міхась Мушынскі|М. Мушынскага]]; мастак [[Уладзімер Жук|У. М. Жук]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Юнацтва (выдавецтва)|Юнацтва]] |год = 1987|том = |старонкі = — |старонак = 174 |сэрыя = Бібліятэка юнацтва|isbn = |наклад = 12000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. [[Міхась Зарэцкі]].|частка = |загаловак = Дзве душы; / Вязьмо: раман |арыгінал = |спасылка = |адказны = мастак С. М. Харытонаў |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Юнацтва (выдавецтва)|Юнацтва]] |год = 1992 |том = |старонкі = — |старонак = 428 |сэрыя = Школьная бібліятэка |isbn = 5-7880-0613-9|наклад = 21000}} * {{артыкул|аўтар = Максім Гарэцкі. | частка = |загаловак =Да 100-годдзя Максіма Гарэцкага. Скарбы Жыцця. |арыгінал = |спасылка =|адказны = Публікацыі і тлумачэньні Галіны Гарэцкай; падрыхтоўка тэксту і камэнтары [[Тэрэза Голуб|Тэрэзы Голуб]] |выданьне=[[Полымя]]|тып=часопіс|месца={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва= |год=1993|выпуск=|том=|нумар=2| старонкі = 16—34, 116—122|issn=0130—8068}} * {{артыкул|аўтар = Максім Гарэцкі. | частка = |загаловак =Да 100-годдзя Максіма Гарэцкага. Лявоніус Задумекус. |арыгінал = |спасылка =|адказны = Публікацыі і тлумачэньні Галіны Гарэцкай; падрыхтоўка тэксту і камэнтары [[Тэрэза Голуб|Тэрэзы Голуб]] |выданьне=[[Полымя]]|тып=часопіс|месца={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва= |год=1993|выпуск=|том=|нумар=2| старонкі = 34—71, 116—122|issn=0130—8068}} * {{артыкул|аўтар = Максім Гарэцкі. | частка = |загаловак =Да 100-годдзя Максіма Гарэцкага. Кіпарысы. |арыгінал = |спасылка =|адказны = Публікацыі і тлумачэньні Галіны Гарэцкай; падрыхтоўка тэксту і камэнтары [[Тэрэза Голуб|Тэрэзы Голуб]] |выданьне=[[Полымя]]|тып=часопіс|месца={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва= |год=1993|выпуск=|том=|нумар=2| старонкі = 72—110, 116—122|issn=0130—8068}} * {{артыкул|аўтар = Максім Гарэцкі. | частка = |загаловак =Да 100-годдзя Максіма Гарэцкага. Ашуканы палітрэдактар. |арыгінал = |спасылка =|адказны = Публікацыі і тлумачэньні Галіны Гарэцкай; падрыхтоўка тэксту і камэнтары [[Тэрэза Голуб|Тэрэзы Голуб]] |выданьне=[[Полымя]]|тып=часопіс|месца={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва= |год=1993|выпуск=|том=|нумар=2| старонкі = 110—116, 116—122|issn=0130—8068}} * {{артыкул|аўтар = Максім Гарэцкі. | частка = |загаловак =Да 100-годдзя Максіма Гарэцкага. «Камароўская хроніка» (Выкасаваныя фрагмэнты). |арыгінал = |спасылка =|адказны = Публікацыі і тлумачэньні [[Міхась Мушынскі]]; падрыхтоўка тэксту Г. І. Рэут |выданьне=[[Полымя]]|тып=часопіс|месца={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва= |год=1993|выпуск=|том=|нумар=2| старонкі = 122—128|issn=0130—8068}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Чарнічка. Апавяданні: Хаўтуры; [Князёўна]; Чарнічка; Дурная галава; Сібірскія абразкі; Лёкай камунара; Кіслая крыніца; Малы рызыкант. |арыгінал = |спасылка = |адказны =[[|]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = НДК «Маркетынг» |год = 1994 |том = |старонкі = |старонак = 16 |сэрыя = З сабой у дарогу |isbn = 5-900244-11-3|наклад = 50000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Рунь. Зьмест: Рунь; У лазні; Атрута; Роднае карэння; Страхоцце; Красаваў язмін; У панскім лесе; Лірныя спевы; Што яно?; У чым яго крыўда? |арыгінал = Рунь. Вільня: Беларускае выдавецкае таварыства, 1914 (Друкарня М. Кухты)|спасылка = |адказны = пасляслоўе [[Зьміцер Бугаёў|Дзьмітрыя Бугаёва]] |выданьне = Рэпрынтнае выданьне |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1994|том = |старонкі = |старонак = 142 |сэрыя = |isbn = 5-340-01315-4|наклад = 16500}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Чарнічка. Зьмест: Хаўтуры; Чарнічка; Дурная галава; Сібірскія абразкі; Лёкай камунара; Кіслая крыніца; Малы рызыкант.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = Маркетынг |год =1994 |том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = 5-900244-11-3|наклад = 50000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Творы : Апавяданьні, аповесьці. З мест.: Апавяданьні: Стогны душы; Роднае карэнне; У панскім лесе; Што яно?; Лірныя спевы; Літоўскі хутарок; Зіма; Генерал; На этапе; Габрыелевы прысады; У 1920 годзе; Страшная музыкава песня; Фантазія; Апостал; Незадача; Стары прафесар; Усебеларускі з'езд 1917-га года; Аповесьці: У чым яго крыўда; Меланхолія; Ціхая плынь; На імперыялістычнай вайне |арыгінал = |спасылка = |адказны = Укладаньне [[Тэрэза Голуб|Т. Голуб]]; Прадмова [[Міхаіл Кенька|Міхаіла Кенькі]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1995 |том = |старонкі = |старонак = 446 |сэрыя = Бібліятэка беларускай класікі|isbn = 5-340-01284-4|наклад = 8000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак =Віленскія камунары; Камароўская хроніка: Раман-хроніка |арыгінал = |спасылка = |адказны = Прадмова [[Міхась Мушынскі|Мушынскага М. І.]]; Мастак Юры Хілько|выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1997 |том = |старонкі = |старонак = 540 |сэрыя = Школьная бібліятэка|isbn = 985-02-0399-4|наклад = 12500}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. [[Андрэй Мрый]].|частка = |загаловак = Дзве душы: Аповесці, апавяданні. Запіскі Самсона Самасуя: Раман|арыгінал = |спасылка = |адказны = Мастак Л. І. Мележ |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Юнацтва (выдавецтва)|Юнацтва]] |год = 1997 |том = |старонкі = — |старонак = 320 |сэрыя = Школьная бібліятэка |isbn = 985-05-0253-3|наклад = 17000}} * {{Артыкул| аўтар = Вячаслаў Селяменеў. [[Віталь Скалабан]]. | загаловак = Максім Гарэцкі на старонках «Звезды» 1919 года. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1999-035.pdf | мова = | выданьне = [[Голас Радзімы]] | тып = газэта | год = 2 верасьня 1999| том = | нумар = 35 (2645)| старонкі = 4—5 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Публіцыстыка, 1918—1919 гг. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Укладаньне [[Вячаслаў Селяменеў|Селяменеў В. Дз.]], [[Віталь Скалабан|Скалабан В. У.]]; Навуковы рэдактар [[Міхась Мушынскі|Мушынскі М. І.]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларускі навукова-дасьледчы інстытут дакумэнтазнаўства і архіўнай справы|НДІДАС]] |год = 2000|том = |старонкі = |старонак = 157 |сэрыя = |isbn = 985-6099-64-1 |наклад = 100}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Прысады жыцця: апавяданні, аповесці. Зьмест: апавяданьні: Панская сучка; Смачны заяц; Прысяга; Страшная музыкава песня; Сасна; Багатая пчэльня; Стары прафесар і інш.; аповесьці: У чым яго крыўда?; Меланхолія; Ціхая плынь |арыгінал = |спасылка = |адказны = укладанне [[Тэрэза Голуб|Т. Голуб]]; рэдакцыйны савет: [[Раіса Баравікова]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 477 |сэрыя = Беларуская проза XX стагоддзя|isbn = 985-02-0583-0|наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Дзве душы : аповесць |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 2006 |том = |старонкі = |старонак = 108 |сэрыя = |isbn = 985-02-0828-7|наклад = 3300}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Дзве душы : аповесць |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 2008 |том = |старонкі = |старонак = 108 |сэрыя = |isbn = 978-985-02-1032-6|наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Выбраныя творы. Зьмест: апавяданьні: Роднае карэньне; Лірныя сьпевы; Літоўскі хутарок; Дзёгаць; Чарнічка; Зіма; Хадзяка; Генэрал; Прысяга; На этапе; і інш.; аповесьці: Дзьве душы; Ціхая плынь; дакументальна-мастацкія творы: На імперыялістычнай вайне; Кіпарысы; філасофска-алегарычныя творы: Лявоніус Задумекус; Скарбы жыцьця; Драматургія; Публіцыстыка |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/vybranyya-tvory-garetski-maksim|адказны = укладанне [[Радзім Гарэцкі|Радзіма Гарэцкіага]] і [[Тэрэза Голуб|Тэрэзы Голуб]] ; прадмова, камэнтар [[Тэрэза Голуб]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларускі кнігазбор|Кнігазбор]] |год = 2009 |том = |старонкі = |старонак = 637 |сэрыя = Беларускі кнігазбор. Серыя 1, Мастацкая літаратура |isbn = 978-985-6930-64-8|наклад = 1000}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = На імперыялістычнай вайне запіскі салдата 2-й батарэі N-скай артылерыйскай брыгады Лявона Задумы |арыгінал = |спасылка = |адказны = укладанне і каментарыі: [[Тэрэза Голуб|Т. С. Голуб]]; навуковы рэдактар і аўтар прадмовы: [[Міхась Мушынскі|М. І. Мушынскі]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2014|том = |старонкі = |старонак = 169 |сэрыя = |isbn =978-985-08-1721-1 |наклад = 400}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Дзве душы; У чым яго крыўда?: аповесьці|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = Попурры |год = 2015 |том = |старонкі = |старонак = 253 |сэрыя = Мая беларуская кніга|isbn = 978-985-15-2276-3 |наклад = 2500}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Творы. Зьмест: апавяданьні: Стогны душы; Роднае карэнне; Красаваў язмін; Што яно?; Лірныя спевы; Рунь; Літоўскі хутарок; Дзёгаць; Чарнічка; Хадзяка і інш.; аповесьці: Дзве душы; У чым яго крыўда?; Меланхолія; Ціхая плынь; дакументальна-мастацкія творы: На імперыялістычнай вайне; Кіпарысы; філасофска-алегарычныя творы: Лявоніус Задумекус; Скарбы жыцця; драматургія: Антон; Жартаўлівы Пісарэвіч; публіцыстыка |арыгінал = |спасылка = |адказны = укладаньне і камэнтары [[Тэрэза Голуб]]; навуковы рэдактар [[Яўген Гарадніцкі]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 2016|том = |старонкі = |старонак = 931 |сэрыя = Залатая калекцыя беларускай літаратуры |isbn = 978-985-02-1716-5|наклад = 1500}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Вернасць высокім ідэалам (аповесці, апавяданні, успаміны). Да 125-годдзя з дня нараджэння|арыгінал = |спасылка = |адказны = укладанне: [[Радзім Гарэцкі]], [[Віктар Шніп]]; мастак [[Усевалад Сьвентахоўскі]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 2018|том = |старонкі = |старонак = 319 |сэрыя = |isbn = 978-985-02-1811-7|наклад = 1000}} === Кнігі === * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Рунь |арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/other2/Harecki_Run_1914.pdf |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня]]|выдавецтва =[[Беларускае выдавецкае таварыства]] |год = 1914 |том = |старонкі = |старонак = 135 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Антон: абразы жыцця |арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/other2/Harecki_Anton_1919.pdf |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня]]|выдавецтва = Швітуріс |год =1919 |том = |старонкі = |старонак = 126 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Мутэрка: абразок з натуры |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня]]|выдавецтва =[[Барыс Клецкін|Друкарня Б. Клецкіна]] |год = 1921|том = |старонкі = |старонак = 20 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Досьвіткі. Апвяданьні: Досвіткі; Панская сучка; Смачны заяц; Прысяга; Страшная музыкава песня; Стары прафесар; Дурны настаўнік; Трасца; Сасна; Багатая пчэльня |арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/other2/Harecki_Dosvitki_1926.pdf |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі]] |год = 1926|том = |старонкі = |старонак = 102 |сэрыя = |isbn = |наклад = 4000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = У чым яго крыўда: апавяданьне|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі]] |год = 1926 |том = |старонкі = |старонак = 73 |сэрыя = |isbn = |наклад = 4000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Ціхія песьні: апавяданьне|арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/other2/Harecki_Cichija_piesni_1926.pdf |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі]] |год = 1926|том = |старонкі = |старонак = 88 |сэрыя = |isbn = |наклад = 4000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = На імперыялістычнай вайне. (Запіскі). |арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/other2/Harecki_Na_impieralistycnaj_vajnie_1926.pdf |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі]] |год = 1926 |том = |старонкі = |старонак = 185 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Атрута: кароткі жалобны абразок у 1-м акце|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня]]|выдавецтва = [[Беларускае выдавецкае таварыства]] |год = 1927|том = |старонкі = |старонак = 16 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Жартаўлівы Пісарэвіч: сцэнкі і размовы |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/zhartawlivy-pisarevich-garetski-maksim |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі]] |год = 1928|том = |старонкі = — |старонак = 40 |сэрыя = |isbn = |наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Ціхая плынь: аповесьць|арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/other2/Harecki_Cichaja_plyn_1930.pdf |адказны = |выданьне = Выд. 2-е |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі]] |год = 1930 |том = |старонкі = — |старонак = 104 |сэрыя = |isbn = |наклад = 3000}} === Навуковыя працы === * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Гісторыя беларускае літаратуры|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня]]|выдавецтва = |год = 1920 |том = |старонкі = |старонак = 208 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Гісторыя беларускае літаратуры|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Выд. 2-е|месца =[[Вільня]]|выдавецтва = [[Барыс Клецкін|Віленскага выдавецтва Б. Клецкіна]]|год = 1921 |том = |старонкі = |старонак = 208 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Хрэстаматыя беларускай літаратуры, ХІ век — 1905 год |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Вільня]]|выдавецтва =[[Барыс Клецкін|Віленскае беларускае выдавецтв Б. Клецкіна]] |год = 1922|том = |старонкі = |старонак = 264 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Выд. 3-е, пераробленае і дапоўненае разглядам вуснай народнай паэзіі |месца = Масква—Ленінград|выдавецтва = Дзяржаўнае выдавецтва |год = 1924 |том = |старонкі = |старонак = 384 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры. Разьдзелы: Вусная народная паэзія; Старая літаратура; Новая літаратура |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = 4-е выд. пераробл |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі]] |год = 1926 |том = |старонкі = |старонак = 256 |сэрыя = |isbn = |наклад = 10000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. Аляксандар Ягораў. |частка = |загаловак = Беларуская этнаграфія ў доследах і матэрыялах|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск]]|выдавецтва =[[Інстытут беларускай культуры|Выданьне Інстытута Беларускай культуры]] |год = 1928|том = |старонкі = |старонак = 6+157+38 |сэрыя = Беларуская этнаграфія ў доследах і матэрыялах ; кн. 4. Народныя песьні з мелодыямі|isbn = |наклад = 500}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Маладняк за пяць гадоў, 1923―1928 |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск]]|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі]] |год = 1928 |том = |старонкі = |старонак = 122 |сэрыя = |isbn = |наклад = 3000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Гісторыя беларускай літаратуры |арыгінал = |спасылка = |адказны = укладаньне і падрыхтоўка тэксту [[Тэрэза Голуб|Т. С. Голуб]]; рэдактар [[Міхась Мушынскі|М. І. Мушынскі]]; камэнтары [[Тэрэза Голуб|Т. С. Голуб]], [[Іван Саверчанка|І. В. Саверчанкі]], [[Язэп Янушкевіч|Я. Я. Янушкевіча]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1992 |том = |старонкі = |старонак = 478 |сэрыя = Спадчына |isbn = 5-340-00712-X|наклад = 5600}} === Слоўнікі === * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. [[Гаўрыла Гарэцкі]].|частка = |загаловак = Маскоўска-беларускі слоўнік|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Смаленск]]|выдавецтва = |год = 1918 |том = |старонкі = |старонак = 55 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. [[Гаўрыла Гарэцкі]].|частка = |загаловак = Маскоўска-беларускі слоўнік|арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Slounik/uploaded05/RUS-BEL.Hareckich.1920.zip/RUS-BEL.Hareckich.1920.pdf|адказны = |выданьне = Выд. 2-е, з папраўкамі і вялікімі дадаткамі |месца =[[Вільня]]|выдавецтва = Wydawiectwo U. Znamierouskaha |год = 1920 |том = |старонкі = |старонак = V, 144 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі.|частка = |загаловак = Невялічкі беларуска-маскоўскі слоўнік|арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдакцыя [[Ян Станкевіч|Янкі Станкеўчыка]] |выданьне = |месца =[[Вільня]]|выдавецтва = Беларускае выдавецкае т-ва [[Крыніца (газэта)|«Крыніца»]] |год = 1919|том = |старонкі = |старонак = 264 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі.|частка = |загаловак = Невялічкі беларуска-маскоўскі слоўнік|арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдакцыя [[Ян Станкевіч|Янкі Станкеўчыка]] |выданьне = 2-е выд.|месца =[[Вільня]]|выдавецтва = Беларускае выдавецкае т-ва [[Крыніца (газэта)|«Крыніца»]] |год = 1921|том = |старонкі = |старонак = 264 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = [[Мікола Байкоў|Мікалай Байкоў]], Максім Гарэцкі.|частка = |загаловак = Практычны расійска-беларускі слоўнік: каля 20000 слоў|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск]]|выдавецтва = Белтрэстдрук |год = 1924|том = |старонкі = |старонак = 255, IV |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Беларуска-расійскі слоўнічак = Белорусско-русский словарик |арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/other2/Harecki_Slounicak_1925.pdf|адказны = |выданьне = Выд. 3-е |месца =[[Менск]]|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі]]|год = 1925|том = |старонкі = |старонак = 175 |сэрыя = |isbn = |наклад = 15000}} * {{Кніга|аўтар = [[Мікола Байкоў|Мікалай Байкоў]], Максім Гарэцкі.|частка = |загаловак = Практычны расійска-беларускі слоўнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Выд. 2-е, выпраўленае і дапоўненае |месца =[[Менск]]|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі]] |год = 1926 |том = |старонкі = |старонак = 192 |сэрыя = |isbn = |наклад = 20000}} === Збор твораў === * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Збор твораў. У 4 т.|арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Maksim_Harecki/Zbor_tvorau_T_1.html |адказны = Рэдактар тома [[Сэрафім Андраюк|С. А. Андраюк]]; прадмова [[Алесь Адамовіч|А. Адамовіча]]; падрыхтоўка тэкстаў і камэнтары [[Міхаіл Кенька|М. П. Кенькі]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1984 |том = 1. Апавяданні. 1913-1930|старонкі = |старонак = 446+4+1 |сэрыя = |isbn = |наклад = 8000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Збор твораў. У 4 т.|арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Maksim_Harecki/Zbor_tvorau_T_2.html|адказны = Рэдактар тома [[Міхась Мушынскі|М. І. Мушынскі]]; падрыхтоўка тэкстаў і камэнтары [[Тэрэза Голуб|Т. С. Голуб]]; [[Міхаіл Кенька|М. П. Кенькі]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1985 |том = 2: Аповесці. Драматычныя абразкі. Зьмест: аповесці: У чым яго крыўда?; Меланхолія; Ціхая плынь; драматычныя абразкі: Атрута; Антон; Гапон і Любачка; Мутэрка; Салдат і яго жонка; Свецкі чалавек; Не адной веры; Каменацёс; Чырвоныя ружы; Жалобная камедыя |старонкі = |старонак = 414+2+4 |сэрыя = |isbn = |наклад = 8000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Збор твораў. У 4 т.|арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Maksim_Harecki/Zbor_tvorau_T_3.html |адказны = Рэдактар тома [[Міхась Мушынскі|М. І. Мушынскі]]. Камэнтары [[Міхась Мушынскі|М. І. Мушынскі]]; [[Тэрэза Голуб|Т. С. Голуб]]; [[Вольга Дэконская|В. Ю. Дэконская]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1985 |том = 3. На імперыялістычнай вайне (Запіскі салдата 2-й батарэі N-скай артылерыйскай брыгады Лявона Задумы. Віленскія камунары:Раман-хроніка|старонкі = |старонак = 339+4 |сэрыя = |isbn = |наклад = 8000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Збор твораў. У 4 т.|арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Maksim_Harecki/Zbor_tvorau_T_4.html |адказны = Рэдактар тома [[Алесь Адамовіч|А. Адамовіча]]; падрыхтоўка тэкстаў і камэнтары Г. І Рэут. Летапіс жыцьця і творчасьці / складаньне [[Тацяна Дасаева|Т. М. Дасаевай]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1986|том = 4: Камароўская хроніка: аповесць. |старонкі = |старонак = 382+2+4 |сэрыя = |isbn = |наклад = 8000}} * {{Кніга|аўтар = Максім Гарэцкі. |частка = |загаловак = Творы. Зьмест: Дзве душы: аповесць; Апавяданні; Жартаўлівы пісарэвіч: п'еса; Літаратурная крытыка і публіцыстыка; Лісты |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Maksim_Harecki/Tvory.html|адказны = Рэдактар тома [[Міхась Мушынскі|М. І. Мушынскі]]; укладанне і камэнтары [[Тэрэза Голуб|Т. С. Голуб]]; |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1990 |том = |старонкі = |старонак = 628+1 |сэрыя = |isbn = 5-340-00580-1 |наклад = 3100}} === Пераклады на нямецкую мову === * {{Кніга|аўтар = Maxim Harezki. |частка = |загаловак = Zwei Seelen |арыгінал = Максім Гарэцкі. Дзве душы — Вільня, 1919|спасылка = |адказны = aus dem Weißrussischen von Norbert Randow und Gundula und Wladimir Tschepego; Nachworte von Martin Pollack und Andreas Tretner |выданьне = |месца =[[Бэрлін|Berlin]]|выдавецтва = Guggolz |год = 2014|том = |старонкі = |старонак = 223 |сэрыя = |isbn = 978-3-945370-01-8|наклад = }} === Крытыка, рэцэнзіі === * {{Артыкул| аўтар = [[Антон Луцкевіч|Ант. Навіна]]. | загаловак =Ідэолёг народнае інтэлігенцыі. (Максім Гарэцкі). Літаратурна-сацыяльны нарыс| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Bielaruski_zvon_tydniovaja_casopic_Vilnia,_1921-1923.pdf.zip/221769-1922-5.pdf| мова = | выданьне =[[Беларускі звон (1921)|Беларускі звон]] | тып = тыднёвая часопicь | год = 24 лютага 1922| том = | нумар = 5 (30) | старонкі = 2, 3 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Антон Луцкевіч|Ант. Навіна]]. | загаловак =Ідэолёг народнае інтэлігенцыі. (Максім Гарэцкі). Літаратурна-сацыяльны нарыс| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Bielaruski_zvon_tydniovaja_casopic_Vilnia,_1921-1923.pdf.zip/221769-1922-6.pdf| мова = | выданьне =[[Беларускі звон (1921)|Беларускі звон]] | тып = тыднёвая часопicь | год = 4 сакавіка 1922| том = | нумар = 6 (31) | старонкі = 2, 3 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Павал Каравайчык|Павал Любецкі]]| загаловак = Гарэцкі Максім: Гісторыя беларускае літаратуры.| спасылка = https://digital.nlb.by/items/show/3510| мова = be| выданьне =[[Адраджэньне (1922)|Адраджэньне]] | тып =літаратурна-навуковы весьнік Інстытуту Беларускае Культуры | год = 1922| том = | нумар = 1| старонкі = 322, 323 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =[[Зьміцер Жылуновіч|Я. К-іч]]. | загаловак = Гарэцкі Максім: Гісторыя беларускае літаратуры. Выданьне трэцяе.| спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/75b94c9411bf977b6e0b0987b2bb5490.pdf| мова = be| выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =беларуская часопісь літаратуры, палітыкі, эканомікі, гісторыі | год = 1925| том = | нумар = 2| старонкі = 196—198 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = [[Антон Адамовіч|Ант. Адамовіч]]. | загаловак = Максім Гарэцкі. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/e1a62928ae1cff9b796e40e3873698d8.pdf | мова = | выданьне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | тып = часопіс | год = 1928 | том = | нумар = 1 (7) | старонкі = 117—133 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Антон Адамовіч|Ант. Адамовіч]]. | загаловак = Максім Гарэцкі. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/0b423969e06ad727ce1011f40505edf9.pdf | мова = | выданьне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | тып = часопіс | год = 1928 | том = | нумар = 2 (8) | старонкі = 132—156 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Антон Адамовіч|Ант. Адамовіч]]. | загаловак = Максім Гарэцкі. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/a55247ed2b7285c7ff1d8a51dceaf8e8.pdf | мова = | выданьне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | тып = часопіс | год = 1928 | том = | нумар = 3 (9) | старонкі = 116—121 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Антон Адамовіч|Ант. Адамовіч]]. | загаловак = Максім Гарэцкі. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/934b8ef98b02103814aa7430d927e410.pdf | мова = | выданьне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | тып = часопіс | год = 1928 | том = | нумар = 4 (10) | старонкі = 101—127 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Антон Адамовіч|Ант. Адамовіч]]. | загаловак = Максім Гарэцкі. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/6a1eb172bf929729794228aebf11409a.pdf | мова = | выданьне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | тып = часопіс | год = 1928 | том = | нумар = 5 (11) | старонкі = 130—172 }} * {{Артыкул| аўтар = [[Антон Адамовіч|Ант. Адамовіч]]. | загаловак = Максім Гарэцкі. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/eacb3eb9232f766d30665b5e35bfe7b5.pdf | мова = | выданьне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | тып = часопіс | год = 1928 | том = | нумар = 6 (12) | старонкі = 155—175 }} * {{Артыкул| аўтар =Евген. Ляцкій. | загаловак = Гарэцкі Максім: Гісторыя беларускае літаратуры. Выданьне чацьвёртае.| арыгінал = | спасылка = https://kramerius.lib.cas.cz/view/uuid:371d0be3-518b-11e1-1457-001143e3f55c?page=uuid:371d0be4-518b-11e1-1457-001143e3f55c| мова = ru | адказны = S podporou ministerstva škollství a národní osvěty vydávají | аўтар выданьня =O. Hujer a M. Murko. | выданьне = «Slavia» | тып = časopis pro slovanskou filologii | месца =[[Прага|Praha]]| выдавецтва =Tiskem a nákladem České Grafické Unie A. S. v Praze| год =1928 (Ročnik VI)| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 548—549 | isbn = | issn =0037-6736 }} {{слупок-канец}} == Архіў == Пасьля высылкі М. Гарэцкага ў Вятку ён атрымліваў ад жонкі матэрыялы па пошце, а ў канцы чэрвеня 1932 году ў Вятку быў прывезены і архіў цалкам. Архіў пасьля 4 сьнежня 1937 году перахоўвала жонка Гарэцкага (у Пясочні, [[Кіраў (Кіраўская вобласьць)|Кіраве]], [[Ленінград]]зе). 12 сакавіка 1971 году амаль усе рукапісы былі перададзеныя ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа|Фундамэнтуальную бібліятэку]] Акадэміі навук БССР (архіў № 7, 119 адзінак захаваньня). Рэшта рукапісаў знаходзіцца ў Беларускім дзяржаўным архіве-музэі літаратуры і мастацтва. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Адамовіч Алесь. «Браму скарбаў сваіх адчыняю…» — Мн.: Выд-ва БДУ, 1980. — 224 с., іл., 1 л. партр. * Бугаёў Дз. Максім Гарэцкі — 2-е выд., выпр., дап. — Мінск: Бел. навука, 2003. — 239 с. * Бугаёў Дз. Гарэцкі Максім Іванавіч // {{Літаратура/БелСЭ|3к}} — С. 374. * Гарэцкі Р. Ахвярую сваім «я» … (Максім і Гаўрыла Гарэцкія). / Р. Гарэцкі; Навуковы рэдактар М. І. Мушынскі. — Мінск: Беларуская навука, 1998. — 287 с. * Гарэцкі Радзім. Янка Купала і браты Гарэцкія. // Роднае слова: Навук. і метад. часоп. ― Мн., 2004. ― № 7. ― С. 96―99. * Гаўрук, Ю. Максім Гарэцкі. Успаміны, артыкулы, дакументы. — Мн., 1984. — с. 87. * {{артыкул|аўтар = [[Тэрэза Голуб]]. | частка = |загаловак =Да 100-годдзя Максіма Гарэцкага. Максім Гарэцкі. Скарбы Жыцця. Вечнае поле памяці. |арыгінал = |спасылка =|адказны =[[Сяргей Законьнікаў]]|выданьне=[[Полымя]]|тып=часопіс|месца={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва= |год=1993|выпуск=|том=|нумар=2| старонкі = 3—16|issn=0130—8068}} * Дасаева Т. М. Летапіс жыцця і творчасці Максіма Гарэцкага. — Мн., 1993. * Кажамякін Г. Максім Гарэцкі і Кузьма Чорны: да праблемы тыпалогіі / Г. Кажамякін // Зборнік Да 100-годдзя Уладзіміра Дубоўкі, Уладзіміра Жылкі, Кузьмы Чорнага: Зборнік навуковых артыкулаў / Пад агульн. рэд. Л. Дз. Сіньковай. — Мінск: БДУ, 2001. — С. 131—134. * Каўка А. К. Гарэцкі Максім Іванавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с, [8] к.: іл. {{ISBN|5-85700-142-0}}. С.494—496. * Кныш, Л. Гутарковая камунікацыя ў прозе Максіма Гарэцкага. — 2006. — № 2. — С. 32. * Кныш, Л. Моўныя сродкі ў творах Максіма Гарэцкага. — Роднае слова. — 1998. — № 6. — С. 72 — 81. * Корань (Сінькова), Л. Д. Максім Гарэцкі // Цукровы пеўнік: літ.-крыт. арт. — Мн.: Маст.літ., 1996. — С. 22-65. * Ліўшыц У. М. Максім Гарэцкі — жыццё і творчасць. Метадычны матэрыял і парады ў дапамогу прапандыстам кнігі. Магілеў: абласное таварыства аматараў кнігі.1993. — 34 с. * Ліўшыц У. М. Літаратурны музей Максіма Гарэцкага. Кароткі даведнік — Орша: адзел культуры Горацкага райвыканкама, 1997. — 69 с. {{ISBN|985-6120-13-6}} * {{Артыкул| аўтар =Ева Лявонава. | загаловак = Гісторыя двух ператварэньняў. | спасылка = https://zviazda.by/sites/default/files/lim26-2013.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва|ЛіМ]] | тып =часопіс | год = 2013, 5 ліпеня| том = | нумар = 26 (4724)| старонкі =5 | issn = }} * Марціновіч А. Брама, адчыненая ў вечнасць: дзецям пра Максіма Гарэцкага: нарысы. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2013. — 206 с. — (Гісторыя ў асобах). — {{ISBN|978-985-02-1423-2}}. * Мушынскі М. Падзвіжнік з малой Багацькаўкі: жыццёвы і творчы шлях Максіма Гарэцкага // Мушынскі М.; навук. Рэд. А. М. Макарэвіч; Нац. Акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. Імя Якуба Коласа і Янкі Купалы. — 2-е выд., выпр. і дап. — Мінск: Беларуская навука, 2013. — 543 с. * Новік, М. Слова і вобраз у «Скарбах жыцця» Максіма Гарэцкага. — Роднае слова. — 2005. — № 4. — С. 12.66-67 * Пшыркоў Юліян. Максім Гарэцкі і яго раман «Віленскія камунары» // Гарэцкі Максім. Віленскія камунары. Раман-хроніка. — Мн. : Беларусь, 1965. — 356 с., іл. * Савіцкая І. І. М. Гарэцкі і асноўныя тэндэнцыі развіцця беларускай літаратурнай мовы // Пісьменнік — мова — стыль: Тэз. дакл. і паведамл. міжнар. навук. канф., прысвеч. 70-годдзю з дня нараджэння праф. Л. М. Шакуна (17-19 верас. 1996 г.). — Мінск, 1996. — С. 117—119. * Сінькова Л. Д. Смехавое як пазнака нацыянальнага ў творах Максіма Гарэцкага / Л. Д. Сінькова // Беларускае літаратуразнаўства: навукова-метадычны зборнік / гал. рэд. Л. Д. Сінькова. — Вып. 6. — Мінск: БДУ, 2008. — С. 47—51. * Стральцоў М. Чалавек з Малой Багацькаўкі // Стральцоў, М. Л. Ад маладзіка да поўні: апавяданні, аповесці, эсэ / Міхась Стральцоў; уклад. В. Стральцовай. — Мн.: Маст. літ, 2005. — С. 323—336. * Тычына М. Максім Гарэцкі і праблема «другога» ў яго творах / М. Тычына // Роднае слова. — 2003. — №2. — С. 5-9. * Тычына М. На выспе Патмас: Творчасць Максіма Гарэцкага / М. Тычына // Роднае слова. — 1993. — №2. — С. 15-22. * Чыгрын І. П. Паміж былым і будучым: Проза М. І. Гарэцкага / І. П. Чыгрын. — 2-е выд., выпр. — Мн.: Бел. навука, 2003. — 166 с. {{ISBN|985-08-0539-0}}. {{слупок-2}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * [http://www.slounik.org/80914.html Гарэцкі Максім] // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)}} * {{Кніга|аўтар = Марціновіч А.|частка = |загаловак = Брама, адчыненая ў вечнасць: дзецям пра Максіма Гарэцкага: нарысы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 2013|том = |старонкі = |старонак = 205|сэрыя = Гісторыя ў асобах|isbn = 978-985-02-1423-2|наклад = 2000}} Дысэртацыі: * ''Атрашкевич, В. И.'' Проблема автобиографизма в белорусской советской художественной прозе 20-х годов: На материале творчества Тишки Гартного, Горецкого, Якуба Коласа: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук. — Мн., 1979. — 24 с. * ''Голуб, Т. С.'' Тэксталогія твораў Максіма Гарэцкага: Прынцыпы выд. Поўнага збору твораў: Аўтарэф. дыс. на атрыманне вучон. ступ. канд. філал. навук: 10.01.11 / Голуб Тэрэса Станіславаўна; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т літ. імя Я.Купалы. — Мн., 2000. — 20 с. * ''Губская В. М.'' Раман М. Гарэцкага «Віленскія камунары» ў кантэксце беларускай прозы 1920—1930-х гадоў: жанравае наватарства: аўтарэф. дыс. … канд. філал. навук: 10.01.01 / В. М. Губская; БДУ. — Мінск, 2012. — 24 с. * ''Дасаева, Т. Н.'' Паэтыка лірызму ў беларускай публіцыстыцы і мастацкай прозе: Аўтарэф. дыс. на атрым. вучон. ступ. д-ра філал. навук: 10.01.10 ; 10.01.01 / Дасаева Таццяна Мікалаеўна; Бел. дзярж. ун-т. — Мн., 2002. — 39 с. * ''Кажамякін, Г. В.'' Ідэйна-мастацкая эвалюцыя творчасці Максіма Гарэцкага: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.01.01 / Кажамякін Генадзь Вячаслававіч; Беларускі дзяржаўны універсітэт. — Мінск, 2007. — 21 с. * ''Кныш, Л. С.'' Гутарковая камунікацыя ў мастацкай прозе Максіма Гарэцкага: спосабы стылізацыі: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.02.01 / Кныш Ларыса Сяргееўна: 29.09.2006. — Мінск, 2006. — 20 с. * ''Коротков, Н. Н.'' Ранняя проза М. Горецкого: проблема стиля: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук: 10.01.03 / Коротков Николай Николаевич; Академия наук Белорусской ССР, Институт литературы им. Я. Купалы. — Минск, 1989. — 21 с. * ''Маханьков, Ю. В.'' Становление белорусской советской прозы и традиции Л. Н. Толстого (Я.Колас, М.Горецкий, К.Чорный): Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. филол. наук (01.01.02, 01.01.01) / АН РБ, Ин-т лит. им. Я.Купалы. — Мн., 1991. — 19 с. * ''Савіцкая, І. І.'' Лексікаграфічная спадчына М.Гарэцкага: моўна-гістарычны кантэкст, фарміраванне лексікону, нармалізатарская практыка: Аўтарэф. дыс. на атрыманне вучон. ступ. канд. філал. навук: 10.02.01 / Савіцкая Ірына Іванаўна; Беларус. дзярж. ун-т. — Мн., 2002. — 19 с. * ''Сінькова, Л. Д.'' Беларуская проза ХХ стагоддзя: дынаміка жанравых структур: Аўтарэф. дыс. на атрым. вуч. ступ. д-ра філал. навук: 10.01.01 / Беларус. дзярж. ун-т. — Мн., 1996. — 41 с. * ''Смаль, В. М.'' Беларуская аповесць для юнацтва 20-х гадоў XX стагоддзя: стылева-жанравая спецыфіка: Аўтарэф. дыс. на атрыманне вучон. ступ. канд. філал. навук: 10.01.01: 27.04.2004 / Смаль Валянцін Мікалаевіч; [Установа адукацыі «Брэсц. дзярж. ун-т ім. А. С. Пушкіна»]. — Брэст, 2004. — 20 с. * ''Тарасова, Т. Н.'' Проблема «Человек и война» в творчестве Максима Горецкого и Анри Барбюса: Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. филол. наук: 10.01.03; 10.01.05 / Тарасова Тамара Николаевна; Акад. наук БССР, Ин-т лит. им. Я.Коласа. — Мн., 1986. — 20 с. * ''Уткевич, В. І.'' Тыпалогія нацыянальнага характару ў творчасці Кнута Гамсуна і Максіма Гарэцкага: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.01.03 ; 10.01.01: 20.02.2006. — Мінск, 2006. — 21 с. * ''Шышко, А. В.'' Мастацкае ўвасабленне нацыянальнага характару ў драматургіі Максіма Гарэцкага: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.01.01 / Шышко Алена Вікенцьеўна. — Менск, 2009. — 23 с. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{Вікікрыніцы|Катэгорыя:Максім Іванавіч Гарэцкі|Максім Іванавіч Гарэцкі}} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.lib-gorki.mogilev.by/index.php/maksim-garetski| копія = | дата копіі = | загаловак = Жыцьцёвы і творчы шлях Максіма Гарэцкага| фармат = | назва праекту = | выдавец = «Горацкая раённая бібліятэчная сетка» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * [http://knihi.com/Maksim_Harecki/ Творы на «Беларускай Палічцы»] * [https://web.archive.org/web/20160813154245/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=20033 Кніга выбраных твораў на сайце kamunikat.org] {{Творы Максіма Гарэцкага}} {{Пісьменьнікі і паэты Беларусі}} {{Беларусы ў Прыбалтыцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гарэцкі, Максім}} [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Беларускія настаўнікі]] [[Катэгорыя:Беларускія пэдагогі]] [[Катэгорыя:Беларускія мэмуарысты]] [[Катэгорыя:Беларускія крытыкі]] [[Катэгорыя:Беларускія публіцысты]] [[Катэгорыя:Беларускія драматургі]] [[Катэгорыя:Беларускія фальклярысты]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы]] [[Катэгорыя:Беларускія лексыкографы]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя зь Янкам Купалам]] [[Катэгорыя:Вязьні Лукіскай турмы]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Расстраляныя беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Расстраляныя беларускія пэдагогі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі»]] [[Катэгорыя:Максім Гарэцкі| ]] eys40clmqebt0n2wwsrsxidk43dy99d Дынама Менск (футбольны клюб) 0 1532 2678332 2674266 2026-07-09T07:11:25Z Dymitr 10914 /* Удзел у эўракубках */ дапаўненьне 2678332 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Дынама Менск (неадназначнасьць)}} {{Футбольны клюб |Назва = Дынама Менск |Лягатып = Dinamo Minsk.PNG |ПоўнаяНазва = Футбольны клюб «Дынама Менск» |Горад = [[Менск]], [[Беларусь]] |Заснаваны = 1927 |Стадыён = [[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]] |Умяшчальнасьць = 22 246 |Пасада кіраўніка = Генэральны дырэктар |Кіраўнік = Андрэй Толмач |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенсЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенсСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенс}} |Прыналежнасьць = Беларускія |Сайт = http://www.dinamo-minsk.by/ |pattern_la1 = |pattern_b1 = _Dinamo Minsk 2017g |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = _Dinamo Minsk 2016g |pattern_so1 = _long Dinamo Minsk 2016g |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = FFFFFF |socks1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = _Dinamo Minsk 2017h |pattern_ra2 = |pattern_sh2 = _Dinamo Minsk 2016h |pattern_so2 = _long Dinamo Minsk 2016h |leftarm2 = 2E7AE3 |body2 = |rightarm2 = 2E7AE3 |shorts2 = |socks2 = }} «'''Дына́ма'''» — футбольны клюб з сталіцы [[Беларусь|Беларусі]], [[Менск]]у. [[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіён СССР]] 1982 году, сяміразовы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіён Беларусі]], трохразовы ўладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]. Клюб быў заснаваны ў 1927 годзе. Першую гульню каманда правяла 18 чэрвеня 1927 году ў [[Смаленск]]у супраць мясцовага «[[Дынама Смаленск|Дынама]]» і выйграла зь лікам 2:1. Клюб выступаў пад назвамі «Спартак» (1954—1959), «Беларусь» (1960—1962). «Дынама» зьяўляецца адзіным беларускім клюбам, які браў удзел у 39 з 54 розыгрышаў [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіянату СССР]], і аднойчы станавіўся чэмпіёнам СССР у 1982 годзе. Акрамя таго, клюб разам зь берасьцейскім «[[Дынама Берасьце|Дынама]]» і салігорскім «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]» зьяўляецца адзіным клюбам, які браў удзел ва ўсіх розыгрышах [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]. Раней старшынём праўленьня ЗАТ «Дынама-Менск» быў колішні адзін з самых заможных людзей Беларусі й кіраўнік фірмы «[[Трайпл]]» [[Юры Чыж]]. За ягоным часам не зусім добрыя вынікі выступаў клюбу многія спэцыялісты зьвязваюць з сталай зьменай галоўных трэнэраў, якія за апошнія дзесяць гадоў ня здолелі правесьці на гэтай пасадзе больш за год. У 2019 годзе кантроль над клюбам атрымаў [[Менскі гарадзкі выканаўчы камітэт|Менгарвыканкам]]. == Гісторыя == === Раньнія гады === Днём нараджэньня менскага «Дынама» прынята лічыць дату першага дакумэнтальна пацьверджанага матча каманды. Ён адбыўся 18 чэрвеня 1927 году ў [[Смаленск]]у, дзе менчукі сустрэліся зь мясцовымі аднаклюбнікамі й атрымалі першую ў сваёй гісторыі перамогу зь лікам 2:1. У тым жа 1927 годзе «Дынама» паклала ў сваю скарбонку й першы трафэй, атрымаўшы перамогу ў [[чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянаце БССР]]. Цікава, што першапачаткова ўдзел у гэтым спаборніцтве прымалі каманды гарадоў. Сярод іх была й зборная [[Менск]]у, якая заваявала пуцёўку ў фінальны турнір, дзе сталічным футбалістам супрацьстаялі зборныя [[Гомель|Гомля]] й [[Віцебск]]у. Аднак у фінале гуляла ўжо ня зборная Менску, а футбольная каманда «Дынама». Справа ў тым, што калектыў практычна цалкам складаўся з «дынамаўцаў», якія й настаялі на тым, каб выступаць пад такой назвай. Нежаданьне выступаць пад сьцягам гораду выклікала абуранасьць з боку грамадзкасьці. Футбалістаў вінавацілі ў паводзінах, нявартым савецкіх грамадзян, у схільнасьці ўплыву буржуазных спартовых грамадзтваў. «Дынама» ў бліскучым стылі расправілася з супраціўнікамі й заваявала званьне чэмпіёна БССР. Спачатку з рахункам 4:1 былі пераможаныя гаспадары фінальнага турніру зборная Гомля. Затым быў цяжкі матч зь [[Віцебск]]ам, перапынены пры рахунку 1:1 з-за цемры. Пераігроўка выдалася ня мянш зацятай, матч скончыўся зь лікам 2:2 у асноўны час, і толькі на 9-й хвіліне трэцяга дадатковага тайма менчук Ціхаміраў прынёс перамогу сваёй камандзе. На наступны год «дынамаўцы» ня здолелі паўтарыць свой посьпех, паколькі ва Ўсебеларускай спартакіядзе зноўку выступала зборная Менску, сфармаваная з футбалістаў трох найлепшых камандаў рэспублікі, а ня толькі з гульцоў «Дынама». Сталічныя футбалісты скончылі свой выступ на стадыі паўфіналу, саступіўшы камандзе [[Полацак|Полацку]]. Галоўнай падзеяй футбольнага жыцьця [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у 1928 годзе стала правядзеньне Ўсесаюзнай спартакіяды ў [[Масква|Маскве]], удзел у якой прыняла й зборная БССР, якая заняла пятае месца. Найлепшым бамбардзірам беларускай каманды стаў «дынамавец» Ціхаміраў, які забіў 4 мячы. Яшчэ гэты год быў знамянальны тым, што спартовае таварыства «Дынама» прыступіла да будаўніцтва новага спартовага стадыёну на месцы былога іпадрому. [[Файл:Miensk, Lachaŭka, Dynama. Менск, Ляхаўка, Дынама (1936).jpg|значак|Першы драўляны стадыён «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]». Фатаздымак 1936 году.]] У пачатку 1930-х гадоў у менскага «Дынама» зьявіўся свой стадыён. Разьмяшчаўся ён там, дзе сёньня знаходзіцца паркавая частка сучаснага стадыёну, быў драўляным і зьмяшчаў 10 тысячаў гледачоў. Характэрна, што кожны з дынамаўцаў зрабіў свой унёсак у будаўніцтва спартовай арэны, бескарысьліва адпрацаваўшы па 100 гадзінаў. Дагэтуль футбол стаў ужо самым папулярным відам спорту ў СССР. Не была выключэньнем і Беларусь. Футбалісты менскага «Дынама» хадзілі ў кумірах у сталічнай публікі. Шмат у чым паспрыяў гэтаму выхад на экраны ў 1936 годзе мастацкага фільму «[[Брамнік (фільм)|Брамнік]]». Каб трапіць на яго, у менскіх кінатэатраў выбудоўваліся велізарныя чэргі. У 1936 годзе прайшоў першы [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіянат СССР]]. Аднак менскае «Дынама» ўдзел у розыгрышы ня брала. Менчукі, якія яшчэ ня мелі статусу каманды майстроў, гулялі на першынстве рэспублікі, у якім у чарговы раз перамаглі ў 1937 годзе. Толькі праз два гады сталічная каманда стала камандай майстроў. У 1940 годзе яна была ўлучана ў склад пятнаццаці камандаў, якія на наступны год атрымалі магчымасьць выступаць у найвышэйшай лізе саюзнага чэмпіянату. 27 красавіка 1941 году «Дынама» правяло ў Менску першы матч саюзнага першынства супраць іншага дэбютанта найвышэйшай лігі ленінградзкага «[[Спартак Ленінград|Спартаку]]» й атрымала перамогу зь лікам 2:1. Далей каманду чакала параза ў [[Тбілісі]] ад мясцовых аднаклюбнікаў, вікторыя ў [[Масква|Маскве]] над першай прафзьвязнай камандай, і запар дзьве паразы ад адэскага «[[Спартак Адэса|Спартаку]]» й ад дзейнага чэмпіёна — маскоўскага «[[Дынама Масква (футбольны клюб)|Дынама]]». Наступная гульня на хатнім стадыёне зноўку скончылася паразай. Пасьля гэтага чэмпіянат быў тэрмінова скончаны з-за пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. === За часам вайны === Вайна засьпела футбалістаў «Дынама» ў Менску. Праз два дні яны былі адпраўленыя ў Маскву, дзе фармавалася Асобная мотастралковая брыгада адмысловага прызначэньня (АМСБАП). У склад брыгады былі залічаны і менскія футбалісты. АМСБАП несла патрульную службу, удзельнічала ў стварэньні абарончых рубяжоў, мінаваньню важных аб’ектаў, ажыцьцяўляла выведвальныя і дывэрсійныя дзеяньні на акупаванай ворагам тэрыторыі. Касьцяк каманды пры гэтым захаваўся, і пасьля перамогі пад [[Валгаград|Сталінградам]] з гульцоў зноўку сфармавалі футбольную каманду, якая некаторы час выступала ў першынстве Масквы пад назвай «Вайсковая частка маёра Іванова». Затым каманду перайменавалі ў «Дынама-2». У 1944 годзе дынамаўская каманда ўжо брала ўдзел у [[Кубак СССР па футболе|Кубку СССР]], прычым дайшла да паўфіналу. === Пасьля вайны === 14 траўня 1945 году менскае «Дынама» матчам супраць ленінградзкага «Зэніту» стартавала ў першым пасьляваенным чэмпіянаце СССР. Матч праходзіў у Тбілісі і скончыўся зь лікам 1:1, за менчукоў гол забіў [[Барыс Курнеў]]. Стары стадыён каманды быў разбураны, на ўзьвядзеньне новага патрабаваўся час. Было прынята рашэньне падрыхтаваць для выступаў у чэмпіянаце стадыён «Харчавік». 14 чэрвеня «Дынама» правяло першы пасьля вайны хатні матч. У госьці прыехалі маскоўскія аднаклюбнікі. Матч скончыўся перамогай масквічоў (0:3). Паводле вынікаў гэтага чэмпіянату «Дынама» заняло 9-ы радок, набраўшы 17 пунктаў у 22 матчах. Чэмпіянаты краіны 1946—1949 гадоў прайшлі для менчукоў няўдала. У іх каманда вырашала задачу захаваньня прапіскі ў найвышэйшай лізе. У сэзоне 1947 году клюб вярнуўся на зноўку адбудаваны стадыён «Дынама». У 1950 годзе «Дынама» і зусім апусьцілася ў клясу «Б». Але ўжо ў 1951 годзе «бела-блакітныя» вярнулі сабе месца сярод наймацнейшых камандаў клясы «А». Аднак з-за няздольнасьці супрацьстаяць найлепшым камандам Саюзу, сталічная дружына паводле вынікаў сэзону зноўку адправілася ў клясу «Б». Такая сытуацыя не задавальняла кіраўніцтва рэспублікі. Таму было прынята рашэньне ствараць калектыў, здольны ня толькі вярнуць прапіску ў найвышэйшай лізе, але і трывала там замацавацца. З гэтай мэтай у каманду быў запрошаны знакаміты галкіпэр [[Аляксей Хоміч]]. Актыўна ўводзілася ў склад таленавітая моладзь, [[Іван Мозэр]], [[Уладзімер Нуждын]], [[Вячаслаў Арцёмаў]], [[Юры Прохараў]]. У 1953 годзе абноўленае «Дынама» вярнулася ў групу наймацнейшых. === Пад рознымі назвамі === У 1954 годзе загадам Упраўленьня па фізычнай культуры і спорце Міністэрства адукацыі БССР каманда была перайменаваная ў «Спартак». У пачатку сэзону клюб паказваў яскравую гульню. Былі абыграны лідэры савецкага першынства: маскоўскія «[[Спартак Масква (футбольны клюб)|Спартак]]» (2:1), ЦСКА (1:0) і «Дынама» (1:0). Менскі «Спартак» лідыраваў у чэмпіянаце. Далей мінчане страцілі лідэрства, аднак здолелі сабрацца. Былі здабытыя важныя перамогі ў матчах з «[[Крылы Саветаў Самара|Крыламі Саветаў]]» (2:0), «Зэнітам» (2:0), «[[Тарпэда Масква|Тарпэда]]» (2:1) і кіеўскім «[[Дынама Кіеў|Дынама]]» (3:2). У тым годзе каманда ўпершыню ў гісторыі заваявала бронзавыя мэдалі чэмпіянату СССР. У наступным сэзоне каманда страціла сваю гульню і, заняўшы апошняе месца, апусьцілася ў клясу «Б». Праз год зноўку вярнулася ў найвышэйшы дывізіён, аднак і на гэты раз таксама страціла месца ў эліце. У 1960 годзе ў гонар рэспублікі ў чэмпіянаце СССР прадстаўніцтва Беларусі даверылі камандзе пад назвай «Беларусь». Яе склалі гульцы менскага «Спартака» і «Ўраджаю». Былі запрошаны гульцы зь іншых камандаў найвышэйшай лігі. Старт «Беларусі» ў чэмпіянаце выдаўся фэерычным — пяць перамогаў запар. Сярод клюбаў, якія трывалі паразу ад беларускага клюбу, былі маскоўскі «Спартак» і кіеўскае «Дынама». За ўсё першае кола менчукі пацярпелі ўсяго дзьве паразы — ад алматынскага «[[Кайрат Алматы|Кайрату]]» (0:2) і ЦСКА (0:3) — і займалі першае месца ў сваёй групе. Аднак потым каманда збавіла абароты і скончыла сэзон на адзінаццатым радку. Чэмпіянаты 1961 і 1962 гадоў «Беларусь» скончыла на 19 месцы. === У чаканьні посьпехаў === У 1963 годзе клюб вярнуўся да назвы «Дынама». У гэтым жа сэзоне была заваявана другая бронза чэмпіянату. У сэзонах з 1964 па 1973 гады менчукі ўзысьці на п’едэстал ня здолелі. Больш за тое, у сэзоне 1973 году, заняўшы 15 месца, апусьціліся ў першую лігу. У гэты час завяршыў гульнявую кар’еру найлепшы бамбардзір у гісторыі каманды [[Эдуард Малафееў]]. Цырымонія провадаў гульца зь вялікага футболу адбылася 21 кастрычніка 1971 году на менскім стадыёне «Дынама». Два гады сталічны клюб правёў у першай лізе. Вярнуўся ў эліту ў 1976 годзе. Гэты год для савецкага футболу выдаўся незвычайным. У сувязі з удзелам зборнай СССР у [[чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянаце Эўропы]] і [[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульнях]] было праведзена два чэмпіянаты краіны — вясновы і восеньскі. У вясновай частцы чэмпіянату менчукі выглядалі цалкам годна, заняўшы 9-е выніковае месца, а вось на восень сілаў у іх ужо не хапіла. Атрымаўшы ўсяго дзьве перамогі, «Дынама» разьмясьцілася на апошнім 16-м месцы і пакінула найвышэйшую лігу. Няўдалы выступ пацягнуў за сабой чарговую зьмену кіраўніцтва. На чале каманды ўстаў [[Алег Базілевіч]], які працаваў раней з кіеўскім «Дынама», аднак працаваў новы штаб паўтара году. Каманда ня здолела паказаць яскравай гульні, і ў сярэдзіне сэзону 1978 году галоўным трэнэрам стаў Эдуард Малафееў. Каманда здолела аднавіцца і, заняўшы 3 месца, вярнулася ў найвышэйшую лігу. Больш «Дынама» ў першы дывізіён не вылятаў. === Залатыя часы === Новы трэнэр стаў будаваць новую каманду. Малафееў патрабаваў ад гульцоў яскравай гульні, шчырых эмоцыяў, футболу, які падабаўся б гледачам. «Дынама» камплектавалася выхаванцамі беларускага футболу. Ужо ў [[чэмпіянат СССР па футболе 1979 году|чэмпіянаце 1979 году]] гульня менчукоў забліскала новымі фарбамі. Каманда дзейнічала сьмела, са сталым акцэнтам на напад. Аднак, адчувалася, што тактычныя схемы яшчэ да канца не адпрацаваны. Як сьледзтва, толькі 6-е выніковае месца. У наступным сэзоне высокіх вынікаў дамагчыся не атрымалася. Клюб заняў толькі 9-ю пазыцыю. Пры гэтым «Дынама» ў кожнай сустрэчы дзейнічала тэмпэрамэнтна, неардынарна, чым прыцягвала сымпатыі заўзятараў. [[чэмпіянат СССР па футболе 1982 году|Чэмпіянат 1982 году]] менчукі пачалі актыўна. Гулялі ў атакуючы футбол і ў хатніх сустрэчах, і ў гасьцёх. Дзейнічалі сьмела і вынікова. Такім чынам аднаасобнае лідэрства менскага «Дынама» пасьля дзесяці тураў нікім не ўспрымалася, як выпадковасьць. Тым часам беларуская дружына ўсё далей сыходзіла наперад і ў пачатку другога кола нашмат апярэджвала фаварытаў. Тыя накіраваліся ў пагоню. Першымі ня вытрымалі тэмпу гонкі тбіліскія дынамаўцы. За два туры да фінішу канчаткова страцілі шанец на «золата» спартакаўцы. Толькі кіеўскі клюб да апошняга спрабаваў нагнаць менскіх аднаклюбнікаў, якім таксама не ўдалося пазьбегнуць гульнявых зрываў. Але менчукі праявілі характар​​, майстэрства, камандны дух і здолелі захаваць за сабой першы радок у турнірнай табліцы. У заключным туры, перамогшы маскоўскі «Спартак» на выезьдзе (4:3), менскае «Дынама» ўпершыню ў сваёй гісторыі заваявала званьне [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіёна Савецкага Саюзу]]. Посьпех менчукоў быў адзначаны яшчэ трыма ганаровымі трафэямі. Паводле вынікаў сэзону менскаму «Дынама» былі ўручаны [[прыз імя Грыгорыя Фядотава|прыз імя Рыгора Фядотава]], Кубак прагрэсу, прысвоена званьне «агрэсіўнага госьця». У «залаты склад» каманды ўвайшлі [[Юры Курненін]], [[Аляксандар Пракапенка]], [[Віктар Янушэўскі]], [[Міхаіл Вергеенка]], [[Сяргей Бароўскі]], [[Пётар Васілеўскі]], [[Юры Пудышаў]], [[Людас Румбуціс]], [[Андрэй Зыгмантовіч]], [[Георгі Кандрацьеў]], [[Віктар Шышкін]], [[Віктар Сокал (1954)|Віктар Сокал]], [[Сяргей Алейнікаў]], [[Ігар Гурыновіч]], [[Ігар Бялоў]], [[Юры Курбыка]], [[Юры Трухан]], [[Сяргей Гоцманаў]]. === Дэбют у Эўропе === У наступным сэзоне «Дынама» дэбютавала ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў]]. Лёсаваньне вызначыла ў супраціўнікі менчукоў швайцарскі «[[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэрс]]». Зь цяжкасьцю, але дынамаўцы пераадолелі бар’ер (1:0 дома, 2:2 у гасьцёх). Затым у 1/8 фіналу была пройдзеная вугорская «[[Д’ёр (футбольны клюб)|Раба ЭТО]]» (6:3, 3:1). Менчукі дэманстравалі добрую гульню, аднак у 1/4 ня здолелі адолець па суме двух матчаў бухарэсцкае «[[Дынама Бухарэст|Дынама]]» (1:1, 0:1). У гэтым жа сэзоне былі заваяваны бронзавыя мэдалі, трэція па ліку, у чэмпіянаце СССР. Гэты посьпех дазволіў дынамаўцам у 1984 годзе выступіць у другім па значнасьці эўратурніры — [[Ліга Эўропы УЭФА|Кубку УЭФА]]. У 1/32 фіналу «Дынама» разграміла фінскі [[ХІК Хэльсынкі|ХІК]] (4:0, 6:0). У 1/16 фіналу прызь лёсаваньне беларусы атрымалі ў супраціўнікі партугальскі «[[Спортынг Лісабон|Спортынг]]». Лісабонцы трывалі паразу толькі ў сэрыі пэнальці ў хатнім матчы — 5:4 (пасьля 0:2 у гасьцёх, 2:0 дома). У 1/8 фінале менчукі прайшлі польскі «[[Відзэў Лодзь|Відзэў]]» (2:0, 0:1), у 1/4 прайгралі югаслаўскаму «[[Жалезьнічар Сараева|Жалезьнічару]]» (0:2 у гасьцёх, 1:1 дома). У 1987 годзе менскае «Дынама», як фіналіст [[Кубак СССР па футболе|Кубка СССР]], дэбютавала ў [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубку ўладальнікаў кубкаў]]. На стадыі 1/16 фіналу быў пераможаны турэцкі «[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]]» (2:0, 2:1). У 1/8 фіналу пройдзены гішпанскі «[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]» — 1:1, 0:0. У 1/4 фінале, аднак, клюб зь беларускай сталіцы ня здолеў перагуляць бэльгійскі «[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]]» (0:1, 1:1). Гэтыя чвэрцьфіналы трох самых прэстыжных турніраў Старога сьвету па сёньняшні дзень застаюцца найбуйнейшым дасягненьнем клюбу на эўрапейскай арэне. === Часы незалежнасьці === [[Файл:Dinamo Minsk versus BATE.jpg|значак|300пкс|Матч «Дынама» супраць [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] на стадыёне «[[Трактар (стадыён)|Трактар]]» ў 2014 годзе.]] У 1992 годзе стартаваў першы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянат сувэрэннай Беларусі]], сярод удзельнікаў якога было і менскае «Дынама», кіраваў якім вядомы ў мінулым галкіпэр «бела-блакітных» [[Міхаіл Вергеенка]]. У камандзе выстапалі наймацнейшыя на той момант футбалісты рэспублікі, таму клюб фактычна не сустракаў аніякай канкурэнцыі і за відавочнай перавагай атрымліваў перамогу ў чэмпіянаце раз-поразу. У пэрыяд з 1992 па 1995 гады менчукі пяць разоў запар станавіліся чэмпіёнамі краіны. Да канца 1990-х «Дынама» страціла чэмпіёнскі ход. Паступова завяршалі гульнявую кар’еру вэтэраны, шматлікія вядучыя футбалісты адпраўляліся ў замежныя чэмпіянаты. Супернікі з кожным годам станавіліся мацней. У сьнежні 1999 году зьмяніўся ўласьнік клюбу — старшынём праўленьня ЗАТ «Дынама-Менск» стаў кіраўнік фірмы «Трайпл» [[Юры Чыж]]. Пад ягоным кіраўніцтвам «Дынама» толькі аднойчы заняло першае месца ў чэмпіянаце. У апошні на дадзены момант раз чэмпіёнам Беларусі сталічны клюб станавіўся ў 2004 годзе. Да залатых мэдалёў каманду прывёў [[Юры Шуканаў]]. Многія сэзоны «Дынама» спрабавала вярнуцца ў асноўную сетку эўрапейскіх турніраў, аднак непераадольнымі бар’ерамі станавіліся 2-і і 3-і кваліфікацыйныя раўнды. У [[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|сэзоне 2010—2011 гадоў]] [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]] менчукі спыніліся за крок ад групавога этапу. Былі выгуляны эстонскі «[[Калеў Сыламяэ|Калеў]]» (5:1, 5:0) і ізраільскі «[[Макабі Хайфа|Макабі]]» (3:1, 0:1). Аднак у плэй-оф «Дынама» не знайшло ключ да брамы бэльгійскага «[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]» (2:3, 1:2). У той момант камандай кіраваў [[Уладзімер Гольмак]]. [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2010 году|Сэзон 2010 году]] чэмпіянату Беларусі сталічная каманда скончыла на 4 месцы. Наступныя два сэзоны дружына не брала ўдзелу ў эўракубкавых матчах. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|сэзоне 2011 году]], пад кіраўніцтвам расейскіх трэнэраў, спачатку [[Алег Васіленка|Алега Васіленкі]], потым [[Сяргей Аўчыньнікаў|Сяргея Аўчыньнікава]], менчукі таксама занялі 4 месца, што не дазволіла паўдзельнічаць у эўрапейскіх спаборніцтвах. [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|Сэзон 2012 году]] «Дынама» пачала пад кіраўніцтвам [[Аляксандар Сяднёў|Аляксандра Сяднёва]]. Аднак у ліпені трэнэр падаў у адстаўку. Каманда была ачоленая ўкраінскім трэнэрам [[Алег Пратасаваў|Алегам Пратасавым]]. Каманда здабыла бронзавыя мэдалі ў 2012 годзе, а таксама прасунулася ў фінал [[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|Кубка Беларусі]] ў 2013 годзе. Па звальненьні Пратасава новым трэнэрам «Дынама» стаў нідэрляндзкі адмысловец [[Робэрт Мааскант]]. Зь ім клюб пасьпяхова пачаў розыгрыш Лігі Эўропы, то бок у першым кваліфікацыйным раўндзе была пераможаная летувіская «[[Круоя Пакрой|Круоя]]» (3:0, 5:0), у двубоі беларусы перамаглі харвацкую «[[Лякаматыва Загрэб|Лякаматыву]]» (1:2, 3:2). Непераадольным бар’ерам для менчукоў стаўся ў трэцім раўндзе турэцкі «[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]» (0:1, 0:0). У чэмпіянаце Беларусі каманда паўтарыла вынік папярэдняга сэзону, заняўшы трэці радок. [[Файл:Uladzimir Zhuravel.png|значак|зьлева|[[Уладзімер Журавель]] на прэсавай канфэрэнцыі перад гульнёй з [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОКам]].]] 31 сьнежня 2013 году галоўным трэнэрам «Дынама» быў прызначаны [[Уладзімер Журавель|Ўладзімер Журавель]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140101113437/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/zhuravel_31_12_2013 Главным тренером «Динамо» стал Владимир Журавель]{{Ref-ru}} ФК Дынама-Менск.</ref>, колішні футбаліст клюбу ў 1990-х гадах. Пад ягоным кіраўніцтвам менчукі ўдала пачалі сэзон, які рушыў зь пяці перамог і адной нічыі. Пасьля чацьвертага тура «Дынама» ўпершыню з 2004 году аднаасобна ачоліла турнірную табліцу<ref>[https://web.archive.org/web/20141215001417/http://by.tribuna.com/football/159594932.html Минское «Динамо» впервые с 2004 года единолично возглавило таблицу чемпионата]{{Ref-ru}} Tribuna.</ref>. Дынамаўцы мелі самую надзейную абарону, дзякуючы якой першы мяч быў прапушчаны толькі ў шостым туры. Улетку каманда ўчыніла сэрыю з васьмі пераможных матчах у чэмпіянаце. Адначасова, сталічны клюб распачаў пасьпяховы эўракубкавы сэзон. «Бела-блакітныя» без паразаў прайшлі ўсю кваліфікацыю [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|Лігі Эўропы 2014—2015 гадоў]]. Пачало «Дынама» з другога раўнду матчамі супраць фінскай [[МюПа-47 Каўвола|МюПы-47]] (3:0, 0:0). Двойчы быў перагуляны румынскі «[[ЧФР Клуж|Клуж]]» (1:0, 2:0). У плэй-оф дзьве перамогі былі здабытыя над партугальскім «[[Насьёнал Фуншал|Насьёналам]]» (2:0, 3:2). «Дынама», такім чынам, стала другой беларускай дружынай, якая прасоўвалася ў групавы этап Лігі Эўропы. Паводле вынікаў лёсаваньня «Дынама» патрапіла ў групу K, куды таксама накіраваліся італьянская «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]», грэцкі [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] і францускі «[[Генгам (футбольны клюб)|Генгам]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20141214235908/http://by.tribuna.com/football/1023210280.html Жеребьевка группового этапа Лиги Европы. Минское «Динамо» сыграет с «Фиорентиной», «Генгамом» и ПАОКом].{{Ref-ru}} Tribuna.</ref>. Дэбют у новым кубку для дынамаўцаў быў няўдалым. Пасьля паразы ад ПАОКа зь лікам 1:6, «Дынама» прагуляла «Фіярэнтыне» зь лікам 0:3. У першай сустрэчы з «Генгамам» сталічныя футбалісты валодалі ініцыятывай, але лік ня быў адкрыты. У другім матчы з французамі ўжо ў іх дома беларусы атрымалі паразу зь лікам 2:0 і страцілі ўсе шанцы на выхад з групы. У роўнай хатняй гульні з грэкамі менчукі прапусьцілі галы ў апошнія дзесяць хвілінаў матчу (0:2). Ужо ў фінальным матчы групы ў Італіі «Дынама» сенсацыйна здабывало перамогу зь лікам 1:2. На галы [[Сяргей Канцавы|Сяргея Канцавога]] і [[Неманья Нікаліч (1988)|Неманьі Нікаліча]] ў італьянцаў адказаў [[Марка Марын]]. Увосень пагоршыліся вынікі ў айчынным першынстве. Сталічная дружына прангуляла ключавыя матчы і ня здолела вярнуць сабе першы радок. Вынікам сэзона былі срэбныя мэдалі, якія, аднак, не задаволілі кіраўніцтва. У рэшце, Журавель быў звольнены з сваёй пасады. [[Файл:Vuk Rašović.png|значак|[[Вук Рашавіч]] на прэсавай канфэрэнцыі перад матчам «Дынама» ў Лізе Эўропы.]] Новым галоўным трэнэрам быў прызначаны чэскі адмысловец [[Душан Угрын (1967)|Душан Угрын-малодшы]]<ref>[https://web.archive.org/web/20141220001125/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/New_coach_19_12_2014 Душан Угрин-младший — новый главный тренер нашего клуба]. ФК «Дынама» Менск.</ref>. Пасьля таго як з паўфіналу Кубка Беларусі «Дынама» было выбітае, а ў першынстве каманду чакаў дрэнны старт, чэх быў звольнены з сваёй пасады. Выканаўчым абавязкі ў далейшым выконваў спартовы дырэктар клюбу сэрб [[Вук Рашавіч]]<ref>[https://web.archive.org/web/20150506054103/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/dusan_ugrin_30_04_2015 Официально]. ФК «Дынама» Менск.</ref>. З новым трэнэрам вынікі каманды палепшыліся. «Дынама» ўзьнялося на другі радок, але першае месца было недасяжным, бо шмат пунктаў было страчана на пачатку сэзону. У Лізе Эўропы менчукі паўтарылі леташні посьпех, прабіўшыся ў групавую стадыю эўракубка. У кваліфікацыі былі пераможаныя баўгарскае «[[Чорнае Мора Варна|Чорнае Мора]]», швайцарскі «[[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]» і аўстрыйскі «[[Рэд Бул Зальцбург|Рэд Бул]]». Пры гэтым з апошнім клюбам дынамаўцы абмяняліся перамогамі зь лікам 2:0. Квіток да групы беларусы набылі ўжо ў сэрыі пэнальці, а сапраўдным героем матчу стаў дынамаўскі брамнік [[Аляксандар Гутар]]. Супернікамі на асноўнай стадыі Лігі Эўропы сталіся гішпанскі «[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]», аўстрыйскі «[[Рапід Вена|Рапід]]» і чэская «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыя]]». Толькі напрыканцы розыгрышу, ужо страціўшы ўсе шанцы на прасоўваньне далей, «Дынама» здабыла адзіныя тры пункты, перамогшы ў хатнім паядынку чэскую «Вікторыю». У сакавіку 2016 году Юры Чыж быў затрыманы па падазрэньні ва ўхіленьні ад выплаты падаткаў у асабліва вялікім маштабе. У траўні ягоны сын Сяргей ачоліў раду клюбу<ref>[https://web.archive.org/web/20160525190546/http://www.pressball.by/news/football/233708 Футбол. Сергей Чиж избран на пост председателя наблюдательного совета «Динамо» Минск]{{Ref-ru}} Прессбол.</ref>. У клюбе пачаліся фінансавыя цяжкасьці, што прывяло да сыходу лідэраў, то бок з дружыны ўзімку сышлі [[Фатас Бэчырай]], [[Чыгозэ Ўдоджы]]. У траўні быў звольнены з пасады трэнэра Вук Рашавіч, а ягонае месца заняў [[Сяргей Бароўскі]]. Ужо летам зьнізіўся абарончы патэнцыял «Дынама» па сыходзе галоўнага абаронцы [[Умару Бангура|Ўмару Бангуры]] і брамніка Аляксандра Гутара. Каманда змагалася толькі за 3 радок, на якім дружына і скончыла першынство. У розыгрышы Лігі Эўропы менчукі былі выбітыя з трэцяга раўнду сэрбскай «[[Ваяводзіна Нові Сад|Ваяводзінай]]». [[Файл:Siarhiej Hurenka.2020.1.jpg|значак|зьлева|[[Сяргей Гурэнка]] правёў у «Дынама» сэзон як футбаліст у 2009 годзе, а пасьля шматкроць запрашаўся на пасаду галоўнага трэнэра каманды.]] На 2017 год клюб падмацаваўся абаронцам [[Ніна Галавіч]]ам, а таксама нападнікам [[Арцём Сарока|Арцёмам Сарокам]], які да таго добра гуляў і здабыўваў галы за «[[Гарадзея (футбольны клюб)|Гарадзею]]». Пачаў раскрывацца [[Ураш Нікаліч|Ўраш Нікаліч]], які далучыўся да «Дынама» ўлетку 2016 году. На пачатку сэзону менскі клюб спыніўся на чвэрцьфінале Кубка Беларусі, а няўдалы пачатак чэмпіянату прывёў да адхідленьня Бароўскага з пасады, а ягонае месца заняў [[Сяргей Гурэнка]]. Зьяўленьне новага трэнэра адрадзіла гульню каманды. Менчукі рэдка гублялі пункты і змагаліся за першы радок. У Лізе Эўропы каманда зноўку як і ў папярэднім сэзоне дасягнула трэці кваліфікацыйны раўнд, дзе атрымалі паразу ад кіпрскага [[АЕК Лярнака|АЕКу]]. Лёс мэдалёў чэмпіянату вызначыў апошні тур. Тры клубы, як то [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]], «Дынама» і «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]», мелі мажлівасьць заняць першы радок. Каб здабыць доўгачаканы тытул «Дынама» мусіла перамагчы ў гасьцях «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]]» і чакаць на перамогу «Гарадзеі» ў сустрэчы супраць БАТЭ. «Дынама» выгуляла ў віцебскай каманды зь лікам 4:1, аднак, БАТЭ толькі на апошняй хвіліне выратаваўся ў сустрэчы з «цукровымі» і скончыў матч унічыю зь лікам 3:3. Такім чынам, «Дынама» атрымала толькі срэбныя мэдалі. У 2018 годзе клюб выбыў з паўфіналу Кубка Беларусі і няблага пачаў сэзон, захапіўшы 2 радок. Доўгі час «Дынама» не магло нагнаць БАТЭ, а ў другой палове сэзону нават саступіла другое месца «Шахцёр». У канцы сэзону «Дынама» нават магло саступіць трэці радок «Віцебску», але сталічная каманда здолела перамагчы ў барацьбе за мэдалі ў паўночнікаў. У Лізе Эўропы прасунуўшыся да трэцяга кваліфікацыйнага раўнда «Дынама» пасьля хатняй перамогі зь лікам 4:0 у выніку саступіла расейскаму «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніту]]» ў матчы ў адказ зь лікам 8:1 у дадатковы час. [[Файл:Dynamoša.2020.1.jpg|значак|Клюбны маскот Дынамоша.]] Па сканчэньні сэзону Гурэнка сышоў з сваёй пасады, а ў клюб быў запрошаны расеец [[Раман Піліпчук]]. Разам з трэнэрам да «Дынама» далучыўся шэраг расейскіх выканаўцаў. Чэмпіянат пачаўся вельмі няўдала і ўжо напрыканцы траўня «Дынама» займала толькі 6 радок. Піліпчук быў звольнены, а на ягонае месца павярнуўся Гурэнка. У той жа час [[эканамічны суд Менску]] пастанавіў, што «Дынама» ня можа належыць Чыжу. Клюб быў перададзены на балянс [[Менскі гарадзкі выканаўчы камітэт|Менскага гарадзкога выканаўчага камітэту]]. Каманда ня здолела стабілізаваць вынікі і скончыла сэзон на 4 месцы. Пасьля няўдалага сэзону з клюбу сышоў нападнік [[Кегіндэ Фатаі]], які за 23 матчы здабыў усяго 3 галы, у той час як у 2018 годзе па далучэньні да менчукоў з «[[Уфа (футбольны клюб)|Уфы]]» ўлучыў 5 галоў у браму супернікаў у 9 матчах. Наступны сэзон стаўся такім жа няўдалым, за першыя два туры «Дынама» атрымала дзьве паразы. У красавіку 2020 году Гурэнка быў звольнены з пасады, а новым трэнэрам быў прызначаны [[Леанід Кучук]]. «Дынама» працягнула ісьці ў сярэдзіне табліцы і толькі ў другім коле менчукі прасунуліся вышэй і скончылі на 6 месцы. На сэзон 2021 году «Дынама» падмацавалася легіянэрамі [[Жан-Марэль По|Жанам-Марэлем По]] і [[Абляй Мбэнг|Абляем Мбэнгам]]. Таксама былі запрошаныя дасьведчаныя былі гульцы клюбу, як то [[Антон Пуціла]], [[Сяргей Кісьляк]] і [[Арцём Быкаў]]. Пачатак як у папярэднія сэзоны выйшаў жахлівы, то бок пасьля 5 туру «Дынама» займала 7 радок, але пакрысе вынікі палепшыліся ажно да 3 месцы. Тым ня менш улетку каманда апусьцілася ніжэй. У чэрвені ачоліў клюб былы абаронца клюбу [[Арцём Чалядзінскі]], і каманда зноўку зачапілася за тройку. Да сканчэньня сэзону з дружыны быў адкліканы нападнік «[[Ахмат Грозны|Ахмата]]» Абляй Мбэнг, які стаў найлепшым бамбардзірам каманды гэтага сэзону. «Дынама» гэтак і скончыла сэзон на трэцім месцы. Яшчэ на верасень 2021 году сярэднемесячны заробак футбалістаў асноўнага складу «Дынама» складаў 4000 даляраў ЗША (10 000 рублёў), які надалей вырашылі абмежаваць 8000 [[Беларускі рубель|рублёў]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лукашэнка аб выступленьні беларускіх футбалістаў: яны ж выйшлі на поле адпачыць|спасылка=https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-ab-vystuplenni-belaruskih-futbalistau-jany-zh-vyjshli-na-pole-adpachyts-103603-2021/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=3 верасьня 2021|дата доступу=3 верасьня 2021}}</ref>. Перад пачаткам новага сэзону 2022 году з клюбу сышлі легіянэры-лідэры, але да каманды прыядналіся былі футбалісты клюбу [[Раман Бегуноў]] і [[Аляксандар Сачыўка]]. З нападнікаў застаўся [[Іван Бахар]] і [[Душан Бакіч]], на якіх у 2022 годзе рабілася надзея трэнэрскага штабу. «Дынама» адразу захапіла пазыцыі ў першай тройцы табліцы. У пачатку траўня пры крыху больш за 10 тысячаў заўзятараў сталічная дружына выратавала гульню з БАТЭ, дзякуючы галам Бахара. У выніку матч скончыўся зь лікам 2:2. Аднак празь некалькі дзён дынамаўцы атрымалі паразу ад канкурэнта салігорскага «Шахцёра», выбыўшы з тройкі. У канцы сэзону менчукі прэтэндавалі на мэдалі, але шэраг няўдалых матчаў, у тым ліку зьнішчальнай паразы ад «[[Энэргетык-БДУ Менск|Энэргетыка-БДУ]]» зь лікам 1:4, вымусіў каманду скончыць толькі на 4 месцы. Па сканчэньні год Чалядзінскі быў адхілены ад пасады галоўнага трэнэра, а на ягоную пасаду быў запрошаны [[Вадзім Скрыпчанка]]. У новым [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|сэзоне 2023 году]] «Дынама» адразу набрало добры тэмп, атрымаўшы на пачатку пяць перамогаў запар. У шостым туры каманда зьведала паразу ад гарадзенскага «[[Нёман Горадня|Нёману]]», аднак у наступным дынамаўцы гэтак жа ладна працягнулі набіраць пункты. Менчукі ўвесь час ачольвалі табліцу, але далёка адарвацца ад спачатку жодзінскага «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]», а потым «Нёману» не выпадала. Толькі ў перадапошнім туры сталічнікі здабылі залатыя мэдалі чэмпіянату, упершыню амаль за 20 гадоў<ref>[https://football.by/news/181180 «В Бобруйске все-таки нашли „золото“. Здесь минское „Динамо“ завершило бестрофейную эпоху»]. Football.by.</ref>. == Стадыён == [[Файл:Stadion Dinamo Minsk.JPG|значак|зьлева|Стары стадыён «Дынама» быў хатнім для клюбу працяглы час.]] Ад свайго пачатку яшчэ ў часы СССР клюб прымаў супраціўніка на стадыёне «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]», які месьціцца ў самым цэнтры Менску. Урачыстае адкрыцьцё стадыёну адбылося ў 1934 годзе. Аднак, яму было наканавана двойчы перажыць сваё нараджэньне. У гады гітлераўскай акупацыі стадыён быў цалкам разбураны, але пасьля вызваленьня Менску жыхары ізноў аднавілі яго, і ўжо ў 1945 годзе стадыён прыняў першых удзельнікаў чэмпіянату СССР па футболе і першых гледачоў. Стадыён «Дынама» быў адным зь месцаў правядзеньня спаборніцтваў падчас [[Летнія Алімпійскія гульні 1980 году|Алімпійскіх гульняў 1980 году]], перад якімі была зроблена рэканструкцыяў, у выніку якой зьявіўся невялікі брыль, сэктар прэсы, а зьмяшчальнасьць стадыёну была павялічаная да 50 тысячаў. Крыху пазьней з-за дрэннага тэхнічнага стану другі ярус быў зачынены, а зьмяшчальнасьць зьнізілася да 34 тысячаў. Пасьля атрыманьня незалежнасьці стадыён застаўся ў камунальнай уласнасьці, але «Дынама» карысталася стадыёнам на правах арэнды. Акрамя таго, спартовы аб’ект быў хатняй арэнай [[зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай зборнай Беларусі па футболе]]. У 2012 годзе стадыён «Дынама» быў зачынены на рэканструкцыю, аднак яшчэ з [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|сэзону 2009 году]] свае хатнія матчы клюб праводзіў на стадыёне «[[Дынама-Юні (стадыён)|Дынама-Юні]]» ў мікрараёне [[Кунцаўшчына (мікрараён)|Кунцаўшчына]] на захадзе сталіцы, які напачатку кастрычніка 2008 году быў выкуплены ў футбольнага клюбу «[[Дарыда Менскі раён|Дарыды]]». Новы клюбны стадыён меў зьмяшчальнасьць у 4500 чалавек. У студзені 2013 году аднак і гэты стадыён быў зачынены на рэканструкцыю. [[Файл:Dinamo Stadium Minsk.png|значак|Сучасны перабудаваны стадыён «Дынама», дзе клюб ладзіць свае матчы.]] Свае хатнія матчы футбольны клюб «Дынама» па закрыцьці ўзгаданых стадыёнаў мусіў ладзіць на сталічным стадыёне «[[Трактар (стадыён)|Трактар]]». Гэты стадыён каманда ўжо выкарыстоўвала ў 1960-я гады, калі выступала пад назовам «Беларусь» і ў канцы 1970-х, калі стадыён «Дынама» быў зачынены на рэкантрукцыю ў сувязі з падрыхтоўкай да [[Летнія Алімпійскія гульні 1980 году|Алімпійскіх гульняў 1980 году]]. Варта заўважыць, што стадыён «Трактар» ня меў права на правядзеньне матчаў эўракубкаў з стадыі 3 кваліфікацыйнага раўнду, таму менчукі свае хатнія матчы на гэтай стадыі праводзілі спачатку на стадыёне ў [[Берасьце|Берасьці]], а з [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|сэзону 2014—2015 гадоў]] на «[[Барысаў-Арэна|Барысаў-Арэне]]». Улетку 2018 году, калі па рэканструкцыі быў адкрыты абноўлены стадыён «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]», каманда пачала праводзіць свае матчы менавіта на ім. З мэтай зьберагчы травяное пакрыцьцё на адбудаваным стадыёне матчы на пачатку вясны і напрыканцы восені каманда ладзіла на стадыёнах [[Стадыён ФК «Менск»|ФК «Менск»]] ці [[РЦАП-БДУ]], якія маюць штучнае пакрыцьцё. З сканчэньнем будаўнічых работ на ўласным стадыёне ў Кунцаўшчыне ў 2021 годзе «Дынама» свае матчы ў памянёныя паравіны году цяпер ладзіць на ім. З адкрыцьцём [[Нацыянальны футбольны стадыён (Менск)|Нацыянальнага футбольнага стадыёну]] ўлетку 2025 году «Дынама» ўсё часьцей пачало абіраць яго замест стадыёна «Дынама», каб прымаць гасьцявыя клюбы ў матчах Найвышэйшай лігі і Кубка Беларусі. == Дасягненьні == ''' [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15пкс]] '''Чэмпіён''' (9): [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992 году|1992]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992—1993 гадоў|1992/93]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1993—1994 гадоў|1993/94]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1994—1995 гадоў|1994/95]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1995 году|1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1997 году|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]] * [[Файл:Silver medal icon.svg|15пкс]] '''Срэбны прызэр''' (10): 1996, 2001, 2005, 2006, 2008, [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]] * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15пкс]] '''Бронзавы прызэр''' (7): [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2003 году|2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]] '''[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак Беларусі]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца''' (3): 1992, 1994, 2003 * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (3): 1996, 1998, 2013 '''[[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубак Беларусі]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца''': 2025 ''Турнір дублёраў чэмпіянату Беларусі'' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіён (7): 2004, 2005, 2006, 2007, 2009, 2010, 2014 * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Срэбны прызэр (4): 2002, 2011, 2012, 2015 * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызэр: 2013 '''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' ('''Найвышэйшая ліга''') * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён''': [[Чэмпіянат СССР па футболе 1982 году|1982]] * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызэр''' (3): 1954, 1963, 1983 '''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' (''Першая ліга'') * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіён (2): 1953, 1956 * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Срэбраны прызэр (2): 1951, 1975 * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызэр (2): 1974, 1978 '''Кубак СССР''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (2): 1965, 1987 '''Кубак Футбольнага саюзу СССР''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''': 1989 '''Чэмпіянат БССР''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён''' (8): 1937, 1938, 1939, 1945, 1951, 1953, 1956, 1975 * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Срэбны прызэр''' (5): 1934, 1935, 1946, 1952, 1977 * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызэр''' (2): 1940, 1947 '''Кубак БССР''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік''' (2): 1936, 1940 * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (2): 1963, 1968 == Турніры == '''[[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]''' (з 1992) :* '''[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая ліга]]''' (з 1992) '''[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак Беларусі]]''' (з 1992) '''[[Эўрапейскія клюбныя турніры па футболе|Эўракубкі]]''' :* [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Кубак чэмпіёнаў]] (1983/84, 1993/94, 1998/99, 2005/06) :* [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубак кубкаў]] (1987/88) :* [[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА/Ліга Эўропы]] (1984/85, 1986/87, 1988/89, 1994/95, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 2002/03, [[Ліга Эўропы УЭФА 2013—2014 гадоў|2013/14]], [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|2014/15]], [[Ліга Эўропы УЭФА 2015—2016 гадоў|2015/16]]) :* [[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]] (2001, 2004) '''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' (1941—1992) '''[[Кубак СССР па футболе|Кубак СССР]]''' (1936—1992) == Склад == : ''Актуальны на 21 сакавіка 2026 году'' {{Склад}} {{Гулец1|1|Q130529604|Бр|}} {{Гулец1|3|Q24452283|Аб|}} {{Гулец1|7|Q97930403|Нап|}} {{Гулец1|8|Q4715408|ПА|}} {{Гулец1|10|Q111479060|Нап|}} {{Гулец1|11|Q64929851|Нап|}} {{Гулец1|12|Q18533425|Аб|}} {{Гулец1|13|Q106901861|ПА|}} {{Гулец1|16|Q111470683|Бр|}} {{Гулец1|17|Q18602581|Нап|}} {{Гулец1|19|Q43195033|Нап|}} {{Гулец1|22|Q139212968|ПА|}} {{Падзел складу}} {{Гулец1|23|Q133868565|ПА|}} {{Гулец1|24|Q24433044|Аб|}} {{Гулец1|25|Q125217694|Аб|}} {{Гулец1|26|Q107506453|Аб|}} {{Гулец1|30|Q132126628|Нап|}} {{Гулец1|33|Q17047362|Аб|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[МЛ Віцебск|МЛ]]}} {{Гулец1|42|Q134983029|ПА|}} {{Гулец1|55|Q33154718|ПА|}} {{Гулец1|67|Q1522803|Аб|капітан}} {{Гулец1|78|Q124953200|ПА|}} {{Гулец1|80|Q124742401|Нап|}} {{Гулец1|99|Q102314370|Нап|}} {{Канец складу}} == Галоўныя трэнэры == {| |valign="top"| {| class="toccolours" |- !bgcolor=silver|Трэнэр !bgcolor=silver|Пэрыяд |- |style="text-align:left;"|[[Юры Курненін]]||11.1999—06.2000 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Павал Раднёнак]]||06.2000—12.2000 |- |style="text-align:left;"|[[Аляксандар Піскароў]]||12.2000—07.2001 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|в. а. [[Георгі Кандрацьеў]]||07.2001—10.2001 |- |style="text-align:left;"|[[Эдуард Малафееў]]||10.2001—04.2002 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Андрэй Зыгмантовіч]]||04.2002—10.2002 |- |style="text-align:left;"|в. а. [[Веніямін Арзамасцаў]]||10.2002—11.2002 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Георгі Гюраў]]||12.2002—05.2003 |- |style="text-align:left;"|[[Анатоль Байдачны]]||05.2003—11.2003 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Пётар Шубін]]||12.2003—05.2004 |- |style="text-align:left;"|[[Юры Шуканаў]]||05.2004—05.2005 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Аляксандар Башмакоў]]||05.2005—07.2005 |- |style="text-align:left;"|[[Аляксандар Рабаконь]]||07.2005—05.2006 |} |width="0"|&nbsp; |valign="top"| {| class="toccolours" !bgcolor=silver|Трэнэр !bgcolor=silver|Пэрыяд |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Аляксей Пятрушын]]||05.2006—11.2006 |- |style="text-align:left;"|[[Пётар Качура]]||11.2006—04.2007 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Аляксандар Хацкевіч]]||04.2007—11.2007 |- |style="text-align:left;"|[[Ігар Крывушэнка]]||11.2007—09.2008 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Славалюб Мусьлін]]||09.2008—07.2009 |- |style="text-align:left;"|[[Кірыл Альшэўскі]]||07.2009—08.2009 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Сяргей Гурэнка]]||08.2009—05.2010 |- |style="text-align:left;"|в. а. [[Сяргей Саладоўнікаў]]||05.2010 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Уладзімер Гольмак]]||05.2010—11.2010 |- |style="text-align:left;"|[[Алег Васіленка]]||12.2010—05.2011 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Сяргей Аўчыньнікаў]]||05.2011—11.2011 |- |style="text-align:left;"|[[Аляксандар Сяднёў]]||12.2011—07.2012 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Алег Пратасаў]]||07.2012—06.2013 |} |width="0"|&nbsp; |valign="top"| {| class="toccolours" !bgcolor=silver|Трэнэр !bgcolor=silver|Пэрыяд |- |style="text-align:left;"|[[Робэрт Мааскант]]||06.2013—12.2013 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Уладзімер Журавель]]||12.2013—12.2014 |- |style="text-align:left;"|[[Душан Угрын (1967)|Душан Угрын]]||12.2014—04.2015 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Вук Рашавіч]]<ref>[http://www.football.by/news/69526.html Вук Рашович утвержден главным тренером минского «Динамо»]{{Ref-ru}}</ref>||05.2015—07.2016 |- |style="text-align:left;"|[[Сяргей Бароўскі]]<ref>[http://by.tribuna.com/football/1042089628.html Рашович отправлен в отставку, главным тренером минского «Динамо» назначен Боровский]{{Ref-ru}}</ref>||07.2016—04.2017 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Сяргей Гурэнка]]<ref>[http://www.football.by/news/99127.html Гуренко назначен и. о. главного тренера «Динамо» Минск]{{Ref-ru}}</ref><ref>[http://www.football.by/news/122011.html Минское «Динамо» официально подтвердило уход Сергея Гуренко]{{Ref-ru}}</ref>||05.2017—01.2019 |- |style="text-align:left;"|[[Раман Піліпчук]]<ref>[http://www.football.by/news/122824.html Роман Пилипчук официально занял пост главного тренера минского «Динамо»]{{Ref-ru}}</ref>||02.2019—05.2019 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Сяргей Гурэнка]]<ref>[http://www.football.by/news/127471.html Сергей Гуренко вновь возглавил минское «Динамо»]{{Ref-ru}}</ref>||06.2019—04.2020 |- |style="text-align:left;"|[[Леанід Кучук]]<ref>[https://football.by/news/139016.html Официально: Леонид Кучук — главный тренер минского «Динамо»]{{Ref-ru}}</ref>||04.2020—06.2021 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|[[Арцём Чалядзінскі]]||06.2021—11.2022 |- |style="text-align:left;"|[[Вадзім Скрыпчанка]]<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-08-13 |url = https://dinamo-minsk.by/blr/pres-centr/naviny/20252/zhniven6/vadzim-skrypchanka-pakinu-minskae-dynama |загаловак = Вадзім Скрыпчанка пакінуў мінскае "Дынама" |выдавец = Афіцыйны сайт ФК «Дынама» Менск |дата доступу = 2025-12-06 |мова = be}}</ref>||11.2022—08.2025 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|в. а. [[Аляксандар Паўлаў (футбаліст)|Аляксандар Паўлаў]]||08.2025—12.2025 |- |style="text-align:left;"|[[Аляксандар Шагойка]]<ref>[https://football.by/news/212157 Александр Шагойко возглавил столичное "Динамо"]{{Ref-ru}}</ref>||01.2026— |} |} == Статыстыка == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=55|Сэзон !width=50|Ліга !width=30|Месца !width=30|{{Падказка|Г|Гульні}} !width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}} !width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}} !width=30|{{Падказка|П|Паразы}} !width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}} !width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}} ![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 16 || 8 || 6 || 37–19 || 56 || [[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|Ф]]&nbsp;{{Ср|Фіналіст}} |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 32 || 15 || 9 || 8 || 44–33 || 54 || [[Кубак Беларусі па футболе 2013—2014 гадоў|1/8]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 32 || 18 || 7 || 7 || 44–21 || 61 || [[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|1/2]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 26 || 15 || 8 || 3 || 36–13 || 53 || [[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|1/4]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 15 || 10 || 5 || 46–28 || 55 || [[Кубак Беларусі па футболе 2016—2017 гадоў|1/4]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017 году|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 30 || 22 || 2 || 6 || 46–15 || 68 || [[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|1/8]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 18 || 9 || 3 || 41–17 || 63 || [[Кубак Беларусі па футболе 2018—2019 гадоў|1/2]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2019 году|2019]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019 году|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 15 || 5 || 10 || 43–39 || 50 || [[Кубак Беларусі па футболе 2019—2020 гадоў|1/4]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2020 году|2020]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Найвышэйшая]] || '''6''' || 30 || 16 || 4 || 10 || 38–25 || 52 || [[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|1/16]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 19 || 5 || 6 || 55–20 || 62 || [[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|1/4]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 16 || 11 || 3 || 50–25 || 59 || [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|1/8]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|Найвышэйшая]] || {{Залаты мэдаль}} || 28 || 22 || 3 || 3 || 72–21 || 69 || [[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|1/2]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Найвышэйшая]] || {{Залаты мэдаль}} || 30 || 20 || 8 || 2 || 50–13 || 68 || [[Кубак Беларусі па футболе 2024—2025 гадоў|1/8]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 30 || 19 || 6 || 5 || 52–27 || 63 || [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|Ф]]&nbsp;{{Ср|Фіналіст}} |} === Удзел у эўракубках === {{Асноўны артыкул|Дынама Менск у эўракубках}} {| class="wikitable" style="text-align: right;" |- style="text-align: center;" !Кубак !width=30|Г !width=30|В !width=30|Н !width=30|П !width=70|М |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]||18||5||7||6||22—23 |- |[[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА/Ліга Эўропы]]||109||42||23||44||142—141 |- |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]||14||2||2||10||11—25 |- |[[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубак кубкаў]]||6||2||3||1||6—4 |- |Усяго||147||51||35||61||181—193 |} {| class="wikitable" ! Сэзон ! Спаборніцтва ! Раўнд ! ! Супраціўнік ! Дома ! У гасьцёх ! Вынік |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|2010/11]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |2 к/р |{{Сьцяг Эстоніі}} |[[Калеў Сыламяэ]] |5:1 |5:0 |'''10:1''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Ізраілю}} |[[Макабі Хайфа]] |3:1 |0:1 |'''3:2''' |- | | |Плэй-оф |{{Сьцяг Бэльгіі}} |[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]] |2:3 |1:2 |'''3:5''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2013—2014 гадоў|2013/14]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |1 к/р |{{Сьцяг Летувы}} |[[Круоя Пакрой|Круоя]] |5:0 |3:0 |'''8:0''' |- | | |2 к/р |{{Сьцяг Харватыі}} |[[Лякаматыва Заграб|Лякаматыва]] |1:2 |3:2 |'''4:4''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Турэччыны}} |[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]] |0:1 |0:0 |'''0:1''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|2014/15]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |2 к/р |{{Сьцяг Фінляндыі}} |[[МюПа-47 Каўвола|МюПа-47]] |3:0 |0:0 |'''3:0''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Румыніі}} |[[ЧФР Клуж]] |1:0 |2:0 |'''3:0''' |- | | |Плэй-оф |{{Сьцяг Партугаліі}} |[[Насьёнал Фуншал]] |2:0 |3:2 |'''5:2''' |- | | |Група K |{{Сьцяг Грэцыі}} |[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] |0:2 |1:6 |- | | |Група K |{{Сьцяг Італіі}} |[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]] |0:3 |2:1 |- | | |Група K |{{Сьцяг Францыі}} |[[Генгам (футбольны клюб)|Генгам]] |0:0 |0:2 |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2015—2016 гадоў|2015/16]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |2 к/р |{{Сьцяг Баўгарыі}} |[[Чорнае Мора Варна|Чорнае Мора]] |4:0 |1:1 |'''5:1''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Швайцарыі}} |[[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]] |1:1 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}}) |1:0 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сьцяг Аўстрыі}} |[[Рэд Бул Зальцбург]] |2:0 |0:2 (3:2, [[пэнальці (футбол)|пэн]].) |'''2:2''' |- | | |Група E |{{Сьцяг Чэхіі}} |[[Вікторыя Пльзень]] |1:0 |0:2 |- | | |Група E |{{Сьцяг Аўстрыі}} |[[Рапід Вена]] |0:1 |1:2 |- | | |Група E |{{Сьцяг Гішпаніі}} |[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]] |1:2 |0:4 |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2016—2017 гадоў|2016/17]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |1 к/р |{{Сьцяг Латвіі}} |[[Спартакс Юрмала|Спартакс]] |2:1 |2:0 |'''4:1''' |- | | |2 к/р |{{Сьцяг Ірляндыі}} |[[Сэнт-Патрыкс Атлетык Дублін|Сэнт-Патрыкс Атлетык]] |1:1 |1:0 |'''2:1''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Сэрбіі}} |[[Ваяводзіна Новы Сад|Ваяводзіна]] |0:2 |1:1 |'''1:3''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў|2017/18]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |1 к/р |{{Сьцяг Фарэрскіх астравоў}} |[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]] |2:1 |2:0 |'''4:1''' |- | | |2 к/р |{{Сьцяг Македоніі}} |[[Работнічкі Скоп’е|Работнічкі]] |3:0 |1:1 |'''4:1''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Кіпру}} |[[АЕК Лярнака]] |1:1 |0:2 |'''1:3''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2018—2019 гадоў|2018/19]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |1 к/р |{{Сьцяг Ірляндыі}} |[[Дэры Сіці]] |1:2 |2:0 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сьцяг Славаччыны}} |[[ДАК 1904 Дунайска-Стрэда|ДАК 1904]] |4:1 |3:1 |'''7:2''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Расеі}} |[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніт]] |4:0 |1:8 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}}) |'''5:8''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2019—2020 гадоў|2019/20]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |1 к/р |{{Сьцяг Латвіі}} |[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]] |1:2 |1:1 |'''2:3''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2020—2021 гадоў|2020/21]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |1 к/р |{{Сьцяг Польшчы}} |[[Пяст Глівіцы|Пяст]] |0:2 |— |'''0:2''' |- |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2022—2023 гадоў|2022/23]] |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |1 к/р |{{Сьцяг Чарнагорыі}} |[[Дэчыч Тузі|Дэчыч]] |1:1 |2:1 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сьцяг Ізраілю}} |[[Гапаэль Бээршэба]] |0:1 |1:2 |'''1:3''' |- |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2023—2024 гадоў|2023/24]] |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |1 к/р |{{Сьцяг Босьніі і Герцагавіны}} |[[Жалезьнічар Сараева|Жалезьнічар]] |1:2 |2:2 |'''3:4''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сьцяг Армэніі}} |[[Пюнік Ерэван|Пюнік]] |0:0 |1:0 |'''1:0''' |- | | |2 к/р |{{Сьцяг Баўгарыі}} |[[Лудагорац Разград|Лудагорац]] |1:0 |0:2 |'''1:2''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |3 к/р |{{Сьцяг Гібральтару}} |[[Лінкальн Рэд Імпс]] |2:0 |1:2 |'''3:2''' |- | | |Плэй-оф |{{Сьцяг Бэльгіі}} |[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]] |0:1 |0:1 |'''0:2''' |- |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]] |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |Лігавы этап |{{Сьцяг Шатляндыі}} |[[Гартс Эдынбург|Гартс]] |1:2 |— |— |- | | | |{{Сьцяг Фінляндыі}} |[[ХІК Хэльсынкі|ХІК]] |— |0:1 |— |- | | | |{{Сьцяг Польшчы}} |[[Легія Варшава|Легія]] |— |0:4 |— |- | | | |{{Сьцяг Даніі}} |[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]] |1:2 |— |— |- | | | |{{Сьцяг Паўночнай Ірляндыі}} |[[Ларн (футбольны клюб)|Ларн]] |2:0 |— |— |- | | | |{{Сьцяг Грэцыі}} |[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] |— |0:4 |— |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025/26]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сьцяг Баўгарыі}} |[[Лудагорац Разград|Лудагорац]] |2:2 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}}) |0:1 |'''2:3''' |- |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025/26]] |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |2 к/р |{{Сьцяг Альбаніі}} |[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]] |0:2 |0:1 |'''0:3''' |- |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў|2026/27]] |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |1 к/р |{{Сьцяг Паўночнай Македоніі}} |[[Сылекс Кратава|Сылекс]] |: |: |''':''' |} == Санкцыі ЭЗ == 23 сакавіка 2012 году {{артыкул у іншым разьдзеле|Эўрапейская рада|Эўрапейская рада|be|Еўрапейскі савет}} дадала [[Юры Чыж|Юрыя Чыжа]] і ягоныя кампаніі, у тым ліку «Дынама-Менск», да [[Чорны сьпіс Эўразьвязу|Чорнага сьпісу Эўразьвязу]]<ref name="3A32012D0642">[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32012D0642 Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus]</ref><ref>{{cite web|language=ru|url=http://news.tut.by/politics/280743.html|title=ЕС обнародовал черный список из 12 человек и 29 компаний|date=2012-03-25|publisher=[[TUT.BY]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325211424/http://news.tut.by/politics/280743.html|archivedate=2012-03-25|accessdate=2012-03-25|dead-url=yes}}</ref>. 6 лістапада 2015 году санкцыі супраць Чыжа й ягоных актываў былі зьнятыя<ref>{{cite web|date=2015-10-6|url=http://nn.by/?c=ar&i=157529|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151006171032/http://nn.by/?c=ar&i=157529|archivedate=2015-10-06|title=Санкцыі ЕС у дачыненні да Юрыя Чыжа і яго актываў знятыя|publisher=[[Наша Ніва]]|accessdate=2015-10-06|language=be}}</ref><ref name="РС2">''ИК''. [http://www.svaboda.org/content/krutoje-pikie-juryja-cyza/27606470.html Крутое пике Юрия Чижа: от самого успешного бизнесмена Беларуси к арестанту?] «[[Радыё Свабода]]», 12.03.2016</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.dinamo-minsk.by/ Афіцыйная старонка клюбу] * [http://www.dinamo-minsk.org/ Неафіцыйная старонка]{{ref-ru}} {{Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} {{Чэмпіёны Беларусі па футболе}} {{Уладальнікі Кубка Беларусі па футболе}} {{Шаблён:Сьпіс беларускіх службоўцаў, у стаўленьні да якіх былі ўведзеныя санкцыі ЭЗ}} [[Катэгорыя:Дынама Менск| ]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ]] o1hr8xrjnd2xmy220rpawkwtb7hqbui Аршанскі раён 0 4922 2678274 2677944 2026-07-08T20:49:49Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2678274 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Аршанскі раён |Назва ў родным склоне = Аршанскага раёну |Краіна = [[Беларусь]] |Сьцяг = |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = [[Віцебская вобласьць]] |Улучае = |Цэнтар = [[Ворша]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = [[Арэхаўск]], [[Барань]], [[Копысь]] |ДатаЎтварэньня = 17 ліпеня 1924 |Кіраўнік = Ігар Ісачэнка |Назва пасады кіраўніка = Старшыня раённага<br/>выканаўчага камітэту |Насельніцтва = 154 943<ref name="belstat2019" /> |Год перапісу = 2019 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 92,9 |Месца паводле шчыльнасьці = 6 |Нацыянальны склад = беларусы — 92,01%<br/>расейцы — 5,99%<br/>астатнія — 2%<ref name="perapis2009"/> |Плошча = 1667,73<ref name="kadastar">[https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc Дзяржаўны зямельны кадастар Рэспублікі Беларусь] (паводле стану на 1 студзеня 2011 г.){{ref-ru}}</ref> |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Мапа = Viciebsk Province, Vorša District.svg |Памер мапы = 270 |Часавы пас = [[Унівэрсальны каардынаваны час|UTC]] +3 |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375-21-61 |Паштовыя індэксы = 211 0хх |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://orsha.vitebsk-region.gov.by/ |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Беларусь}} }} [[Файл:Kudajeva 2.JPG|міні|310пкс|[[Вялікі камень кудаеўскі]]]] [[Файл:Belarus-Smalyany-Church_of_Virgin_Mary-1.jpg|міні|310пкс|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Смаляны)|Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі]] у Смалянах]] [[Файл:Orsha-M1Route.JPG|міні|310пкс|Аўтамагістраль М1, перакрыжаваньне пад Воршай]] '''Арша́нскі раён''' — [[адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] на паўднёвым усходзе [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Плошча раёну складае 1667,73 км². Насельніцтва на 2019 год — 154 943 чалавек<ref name="belstat2019" />. Адміністрацыйны цэнтар — [[горад]] [[Ворша]]. == Геаграфічнае становішча == Мяжуе з [[Талачынскі раён|Талачынскім]], [[Лёзьненскі раён|Лёзьненскім]], [[Сеньненскі раён|Сеньненскім]], [[Дубровенскі раён|Дубровенскім]] раёнамі Віцебскай вобласьці і [[Шклоўскі раён|Шклоўскім]], [[Горацкі раён|Горацкім]] раёнамі [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]]. Працягласьць з поўначы на поўдзень 53 кілямэтры, з захаду на ўсход — 44 кілямэтры. == Прырода == === Рэльеф === Паверхня пераважна пагорыстая <!--узгорыстая?-->і плятопадобная, паўднёвая частка на [[Аршанска-Магілёўская раўніна|Аршанска-Магілёўскай раўніне]], у цэнтры — [[Аршанскае ўзвышша]], на поўначы — частка [[Лучоская нізіна|Лучоскай нізіны]]. Пераважаюць вышыні 180—220 м над узроўнем мора, найвышэйшая адзнака 237,5 м (на паўночны захад ад вёскі [[Стайкі (Аршанскі раён)|Стайкі]]). === Карысныя выкапні === Карысныя выкапні — [[даляміт]]ы, [[пяскова-жвіровы матэрыял]], [[будаўнічыя пяскі]], [[легкаплаўкія гліны]]. Здабыча [[торф]]у. === Клімат === Клімат [[кантынэнтальны клімат|умерана кантынэнтальны]]. Сярэдняя тэмпэратура студзеня паводле 1996 году — 7,8&nbsp;°C.<ref name="belen">{{Кніга|аўтар = С. І. Сідар |частка = Орша|загаловак = Беларуская энцыклапедыя: У 18 т|арыгінал = |адказны = |выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = БелЭн|год = 1996|том =1.А-Аршын. |старонкі = 542 |старонак = |сэрыя = |isbn = 985-11-0036-6}}</ref> Сярэдняя тэмпэратура студзеня −7,9&nbsp;°C, ліпеня 17,7&nbsp;°C. Ападкаў 627 мм за год<ref name="belen"/>. Сярэдняя колькасьць ападкаў — 656 мм/год. Працягласьць [[вэгетацыйны пэрыяд|вэгетацыйнага пэрыяду]] складае 184 дні. === Гідраграфія === Найвялікшая рака — [[Дняпро]] з прытокамі [[Адроў]], [[Аршыца]] (справа), [[Крапівенка (прыток Дняпра)|Крапівенка]] і [[Лешча]] (зьлева). Найбуйнейшыя азёры на тэрыторыі раёну: [[Вялікае Арэхаўскае]], [[Дзевінскае]], [[Кузьміно (возера)|Кузьміно]], [[Карэсіна]], [[Перавалачнае]]. Гушчыня натуральнай рачной сеткі 0,43 км/км². === Глебы === Глебы сельскагаспадарчых угодзьдзяў: дзярнова-падзолістыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя (3%), тарфяна-балотныя (3%), поймавыя (2,5%), паводле мех. складу — сугліністыя (84,9%), супясчаныя (11,4%), тарфяныя (3%), пясчаныя (0,7%). Пад сельскагаспадарчымі ўгодзьдзямі 107 тыс. га., зь іх 11,7 тыс. га асушаных. === Расьліннасьць === 23% тэрыторыі раёну займаюць лясы. Гэта [[хваёвыя лясы|хваёвыя]], [[яловыя лясы|яловыя]], радзей сустракаюцца [[Бярозавыя лясы|бярозавыя]], [[асіна]]выя, [[алешнікі|альховыя]] лясы. Плошча балотаў складае 3224 гектараў<ref name="kadastar"/>. === Жывёльны сьвет === З паляўніча-прамысловых жывёлаў водзяцца [[лось]], [[дзік]], [[эўрапейская казуля]], [[высакародны алень]]. Таксама ёсьць [[рысь эўрапейская]], [[буры мядзьведзь]], [[барсук]] — жывёлы з [[Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь|Чырвонай кнігі Рэспублікі Беларусі]], якія находзяцца пад аховай дзяржавы. === Помнікі прыроды === * [[Вялікі камень кудаеўскі]] ў ваколіцах [[вёска|вёскі]] [[Кудаева]]. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1995 год — 44 800 чалавек, сярэдняя шчыльнасьць — 26,4 чал/км², гарадзкога 12%<ref>Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т.1.</ref> * XXI стагодзьдзе: 1 студзеня 2007 году — 32 200 чалавек; 2008 год — 31 700 чалавек; 2009 год — 30 700 чалавек, у тым ліку ў [[Пасёлак гарадзкога тыпу|мястэчку]] [[Арэхаўск]] — 3100 чалавек а ў мястэчку [[Копысь]] — 825 чалавек; 2009 год — 31 009 чалавек<ref name="perapis2009">{{Спасылка|дата публікацыі = 1 верасьня 2010|url = http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/publications/bul_vitebsk.rar|загаловак = Статыстычны бюлетэнь «Агульная колькасьць насельніцтва, яго склад паводле ўзросту, полу, стане ў шлюбе, узроўні адукацыі, нацыянальнасьцях, мове і крыніц сродкаў да існаваньня»|фармат = rar|назва праекту = Перапіс насельніцтва — 2009|выдавец = [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]|дата = 9 красавіка 2011 |мова = ru}}</ref> (перапіс), у тым ліку 3665 чалавек гарадзкога насельніцтва; 2016 год — 158 290 чалавек (у тым ліку горад [[Ворша]] — 116 552 чалавекі)<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 157 526 чалавек<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 156 411 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/ Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2019 год — 154 943 чал.<ref name="belstat2019">[https://web.archive.org/web/20190715032926/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_13322/ Численность населения на 1 января 2019 г. и среднегодовая численность населения за 2018 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Адукацыя === У 1996 годзе ў раёне былі 26 сярэднеагульнаадукацыйных, 7 базавых, 11 пачатковых школ, 2 музычныя школы, дзіцяча-юнацкая спарт. школа<ref name="belen"/>. У раёне — 33 школы, у тым ліку пачатковых — 6, базавых — 7, сярэдніх — 20, школа-інтэрнат (агульная колькасьць вучняў — 3726). Дзіцячых школ-садкоў — 19, вечаровая школа, дзіцячая юнацкая сярэдняя школа алімпійскага рэзэрву, Высокаўская прафэсійна-тэхнічная вучэльня, дзяржаўны Смалянскі аграрны каледж (былы саўгас-тэхнікум). === Ахова здароўя === У 1996 годзе ў раёне было 6 бальніц, 28 фэльчарскіх пунктаў<ref name="belen"/>. Сыстэма [[Ахова здароўя|аховы здароўя]] ўлучае ў сябе 6 лякарань, 6 мэдычных амбулаторыяў, 24 фэльчарскія пункты. === Культура === У 1996 годзе ў раёне былі 4 клюбныя, 58 бібліятэчных устаноў<ref name="belen"/>. Сёньня на тэрыторыі раёну ёсьць цэнтральная раённая бібліятэка, Будынак рамёстваў, раённы вучэбна-мэтадычны цэнтар, 17 сельскіх дамоў культуры, 20 сельскіх клюбаў, 41 бібліятэка, 2 музычныя школы, 2 дзіцячыя школы мастацтваў, 5 самадзейных калектываў са званьнем «Народны». Выдаецца «Аршанская газэта». У [[Ляўкі (Віцебская вобласьць)|Ляўках]] знаходзіцца другая філія музэю [[Янка Купала|Янкі Купалы]], якая з 1962 па 1977 год існавала на грамадзкіх асновах. У 1978 годзе ўрад Беларусі прыняў рашэньне аб стварэньні Купалаўскага мэмарыяльнага запаведніку «Ляўкі» плошчай 19 гектараў. ==== Гісторыка-архітэктурныя каштоўнасьці ==== {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Бастыённы замак (Вялікая Міцькаўшчына)|Бастыённы замак]] у вёсцы [[Вялікая Міцькаўшчына]]— помнік бастыённай [[Фартыфікацыя|фартыфикацыі]] XIV—XVIII ст. * Царква Сьвятой Тройцы ў [[Пасёлак гарадзкога тыпу|мястэчку]] [[Арэхаўск]] (пачатак XIX стагодзьдзя) * Сядзіба ў мястэчку [[Арэхаўск]] (канец XIX стагодзьдзя) * Сядзібна-паркавы ансамбль у вёсцы [[Берасьценава]] (XIX стагодзьдзя) * Сядзібна-паркавы комплекс Макшыцкіх у [[мястэчка|мястэчку]] [[Высокае (пасёлак, Віцебская вобласьць)|Высокае]] (канец XIX стагодзьдзя) * Царква Сьвятога Прарока Ільлі ў [[мястэчка|мястэчку]] [[Высокае (пасёлак, Віцебская вобласьць)|Высокае]] (сярэдзіна XIX стагодзьдзя — пачатак XX стагодзьдзя) * Паштовая станцыя ў вёсцы [[Грышаны (Аршанскі раён)|Грышаны]] (канец XIX стагодзьдзя) * Царква Сьвятога Аляксандра Неўскага ў вёсцы [[Крапіўна (Віцебская вобласьць)|Крапіўна]] (другая палова XIX ст.) * Каталіцкая могілкавая капліца ў вёсцы [[Ламачына (Аршанскі раён)|Ламачына]] * Сьвята-Пакроўская царква ў вёсцы [[Машкова (Віцебская вобласьць)|Машкова]] (канец XIX стагодзьдзя) * Царква Ўваскрэшаньня Хрыстова ў [[мястэчка|мястэчку]] [[Межава (Аршанскі раён)|Межава]] (ХІХ стагодзьдзе) * Сядзібна-паркавы комплекс Лубенскіх ў [[мястэчка|мястэчку]] [[Межава (Аршанскі раён)|Межава]] (ХІХ стагодзьдзе) * Царква Сьвятога Аляксея ў [[мястэчка|мястэчку]] [[Смаляны]] (1864) * Былая ўніяцкая царква [[Царква Сьвятога Спаса (Смаляны)|Сьвятога Спаса]] ў [[Смаляны|Смалянах]] (1710) * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Смаляны)|Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў]] у [[Смаляны|Смалянах]] (1680) * Руіны [[Смалянскі замак|замка ў Смалянах]] (XVII стагодзьдзе) {{слупок-2}} * Сядзібна-паркавы комплекс у [[Смаляны|Смалянах]] (XVIII стагодзьдзе) * Царква Сьвятых Канстанціна і Алены ў вёсцы [[Солаўе]] (канец XIX стагодзьдзя) * Сядзібна-паркавы комплекс Любамірскіх у вёсцы [[Юрцава]] (ХІХ стагодзьдзе) ;Страчаная спадчына * Уніяцкая царква Сьвятога Яна Хрысьціцеля ў вёсцы [[Вялікае Бабіна]]. * Уніяцкая Сьвята-Ільлінская царква ў сяле [[Высокае (пасёлак, Віцебская вобласьць)|Высокае]]. * Сядзібна-паркавы комплекс Васілеўскіх у вёсцы [[Гародня (Віцебская вобласьць)|Гародня]] (1780). * Уніяцкая царква Сьвятой Тройцы ў вёсцы [[Гразіна (Аршанскі раён)|Гразіна]]. * [[Рагвалодаў камень]] у вёсцы [[Дзятлава (Аршанскі раён)|Дзятлава]] (1171). * Царква Нараджэньня Божай Маці ў вёсцы [[Крапіўна (Віцебская вобласьць)|Крапіўна]]. * Уніяцкая Сьвята-Ільлінская царква ў вёсцы [[Машкова (Віцебская вобласьць)|Машкова]]. * Уніяцкая царква Покрыва Багародзіцы ў вёсцы [[Межава (Аршанскі раён)|Межава]]. * Касьцёл у вёсцы [[Пагост (Аршанскі раён)|Пагост]] (XVIII—XX стагодзьдзі). * Уніяцкая царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла ў вёсцы [[Рагазіна (Задроўеўскі сельсавет)|Рагазіна]]. * Уніяцкая Царква Прачыстай Багародзіцы (1767 год) у вёсцы [[Рэпухава ]]. * Царква Сьвятой Тройцы ў вёсцы [[Солаўе]] (XVIII стагодзьдзе). * Уніяцкая царква Царква Прачыстай Багародзіцы ў вёсцы [[Юрцава]] (1767). * Царква Сьвятога Спаса (XVII — XVIII ст.) ў вёсцы [[Якаўлевічы (вёска)|Якаўлевічы]]. {{слупок-канец}} === Рэлігія === У раёне існуе 15 рэлігійных суполак, зь іх: 11 — [[Беларуская Праваслаўная Царква|праваслаўных]] ([[Арэхаўск]], [[Баўбасаў]], [[Барань]], [[Копысь]], [[Крапіўна (Віцебская вобласьць)|Крапіўна]], [[Межава (Аршанскі раён)|Межава]], [[Смаляны]], ), 1 — [[Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі|каталіцкая]] ( [[Барань]]), 3 — [[Хрысьціяне веры эвангельскай|хрысьціянаў веры эвангельскай]] ([[Баўбасаў]], [[Барань]], [[Межава (Аршанскі раён)|Межава]]). == Гаспадарчая дзейнасьць == Малочна-мясная жывёлагадоўля, сьвінагадоўля, птушкагадоўля, пасевы збожжавых, кармавых культураў, бульбы. Разьвіта льнаводзтва. Прадпрыемствы лёгкага машынабудаваньня, станкабудаваньня, паліўнай, лёгкай (тэкст., швейная), харчовай прамысловасьці, па вытворчасьці будаўнічых матэрыялаў (кафля, цэгла, жалезабетонныя вырабы). [[Беларуская ДРЭС]]. На 1 студзеня 1995 году ў Аршанскім раёне было 23 калгасы і 10 саўгасаў. === Гандаль === Гандлёвае абслугоўваньне ажыцьцяўляюць 43 прадпрыемствы, спажывецкае таварыства прадстаўленае 124 прадпрыемствамі і 41 прадпрыемствам грамадзкага харчаваньня. === Транспарт === Буйны транспартны вузел краіны. Праз раён пралягаюць аўтамагістралі [[Берасьце]] — [[Масква]] ({{код дарогі|Аўтамагістраль М1|М1|red|white|-}}, {{код дарогі|Эурапейскі маршрут E30|E30|green|white|-}}) і [[Магілёў]] — [[Віцебск]] ({{код дарогі|Аўтамагістраль М8|М8|red|white|-}}, {{код дарогі|Эурапейскі маршрут E95|E95|green|white|-}}) . Праз раён з Воршы бягуць чыгункі ў [[Менск]], [[Магілёў]], [[Крычаў]], [[Віцебск]], [[Лепель]], [[Масква|Маскву]]. Магістральны газапровад Таржок-Менск-Івацэвічы, газапровад на Наваполацак (адгалінаваньне ад нафтапровада «Дружба»). == Гісторыя == Першыя зьвесткі пра населеныя пункты, якія цяпер належаць Аршанскаму раёну, зьявіліся ў сярэдзіне 16 стагодзьдзя. Тады быў створаны [[Аршанскі павет]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]. У 17 стагодзьдзі на тэрыторыі раёну пабудаваны [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр]]. Істотны штуршок у разьвіцьці раёну адбыўся пасьля будаўніцтва [[чыгунка|чыгункі]] [[Масква]]-[[Варшава]] ў сярэдзіне 19 стагодзьдзя. 17 ліпеня 1924 году быў утвораны Аршанскі раён у складзе Аршанскай акругі, у 1930 годзе — уключаны ў склад [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. 8 красавіка 2004 году былі скасаваныя [[Запольскі сельсавет (Аршанскі раён)|Запольскі]], [[Першамайскі сельсавет (Аршанскі раён)|Першамайскі]] і [[Стайкаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Стайкаўскі сельсаветы]]; Дубраўскі сельсавет перайменаваны ў [[Зубрэвіцкі сельсавет|Зубрэвіцкі]] з адміністрацыйным цэнтрам у вёсцы [[Зубрэвічы (Віцебская вобласьць)|Зубрэвічы]]; скасаваны [[Арэхаўскі пасялковы савет]] і створаны [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскі сельсавет]], адміністрацыйным цэнтрам якога стаў гарадзкі пасёлак [[Арэхаўск]]. Гістарычныя сельсаветы: [[Бразьдзечынскі сельсавет|Бразьдзечынскі]], [[Веравойшанскі сельсавет|Веравойшанскі]], [[Дубраўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Дубраўскі]], [[Кудаеўскі сельсавет|Кудаеўскі]], [[Ліпкаўскі сельсавет|Ліпкаўскі]], [[Малотынскі сельсавет|Малотынскі]], [[Першамайскі сельсавет (Аршанскі раён)|Першамайскі]], [[Стайкаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Стайкаўскі]]<ref name="belen"/>. == Адміністрацыйны падзел == У раёне налічваецца 263 населеныя пункты; 14 сельсаветаў: [[Андрэеўшчынскі сельсавет|Андрэеўшчынскі]], [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскі]], [[Бабініцкі сельсавет (Аршанскі раён)|Бабініцкі]], [[Барздоўскі сельсавет|Барздоўскі]], [[Вусьценскі сельсавет|Вусьценскі]], [[Высокаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Высокаўскі]], [[Забалацкі сельсавет (Аршанскі раён)|Забалацкі]], [[Задроўеўскі сельсавет|Задроўеўскі]], [[Зубаўскі сельсавет|Зубаўскі]], [[Зубрэвіцкі сельсавет|Зубрэвіцкі]], [[Крапівенскі сельсавет|Крапівенскі]], [[Межаўскі сельсавет|Межаўскі]], [[Пішчалаўскі сельсавет|Пішчалаўскі]], [[Смалянскі сельсавет (Аршанскі раён)|Смалянскі]]. == Асобы == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Арсень Старац]] (? — 1681) — разьбяр па дрэве, майстар [[беларуская рэзь|беларускай рэзі]], манах Куцеінскага Багаяўленскага манастыра пад Воршай. * [[Восіп Андрэеў]] (XVIII стагодзьдзе) — цесьляр (разьбяр па дрэве). * [[Фёдар Урончанка]] (1779, [[Копысь]] — 06.04.1852, [[Санкт-Пецярбург]]) — [[міністар]] фінансаў [[Расея|Расеі]] пры [[Мікалай I|Мікалаі I]]. * [[Міхаіл Урончанка]] (1802, [[Копысь]] — 14.10.1855, [[Харкаў]]) — [[генэрал-маёр]], вучоны і пісьменьнік, [[перакладчык]], географ і геадэзіст. * [[Дзьмітры Сямёнаў]] (03.01.1835, [[Асінаўка (Аршанскі раён)|Асінаўка]] — 08.03.1902) — пэдагог, аўтар прац па [[Пэдагогіка|пэдагогіцы]] і [[Геаграфія|геаграфіі]], пісьменьнік. * [[Васіль Шчарбакоў]] (27.02.1898, [[Дубраўка (Зубрэвіцкі сельсавет)|Дубраўка]] — 27.05.1939, [[Менск]]) — беларускі гісторык. Акадэмік АН БССР (1931), доктар гістарычных навук. * [[Мікола Ярмоленка]] (17.01.1900, [[Клюкаўка]] — 10.05.1972, [[Менск]]) — беларускі хімік, акадэмік НАН Беларусі. * [[Соф’я Друкер]] (07.01.1907, [[Копысь]] — 1984, [[Менск]]) — беларуская сьпявачка, народная артыстка Беларусі. * [[Уладзімер Мяжэвіч]] (23.05.1907, [[Якаўлевічы (вёска)|Якаўлевічы]] — 01.07.1982, [[Менск]]) — беларускі пісьменьнік. * [[Мікола Садковіч]] (08.01.1907, [[Вусьце (Аршанскі раён)|Вусьце]] — 16.08.1968, [[Менск]]) — беларускі і расейскі рэжысэр, кінадраматург. * [[Алесь Стаховіч]] (20.06.1907, [[Кашына (Аршанскі раён)|Кашына]] — 07.02.1956, [[Менск]]) — беларускі пісьменьнік. * [[Ганна Базыленка]] (4.04.1908 — 19.01.1980) — беларуская пісьменьніца, [[мовазнаўца]] * [[Мікалай Альхоўскі]] (27.09.1909, [[Межава (Аршанскі раён)|Межава]] — 26.08.1978, [[Масква]]) — удзельнік [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]], [[Герой Савецкага Саюзу]] (1944). * [[Уладзімер Корбан]] (12.08.1910, [[Барань]] — 30.11.1971, [[Менск]]) — беларускі сатырык. * [[Мікалай Федарэнка]] (23.01.1922, [[Рагозіна (Віцебская вобласьць)|Рагозіна]] — 1.09.2000) — беларускі мастак. {{слупок-2}} * [[Мікалай Крукоўскі (філёзаф)|Мікалай Крукоўскі]] (26.11.1923, [[Машкова (Аршанскі раён)|Машкова]] — 30.09.2013, [[Менск]]) — беларускі філёзаф, культуроляг. * [[Леанід Калодзежны]] (28.02.1935, [[Солаўе]] — 26.12.2003, [[Ворша]]) — беларускі пісьменьнік, мастак-афарміцель. * [[Янка Сіпакоў]] (15.01.1936, [[Зубрэвічы (Віцебская вобласьць)|Зубрэвічы]] — 10.03.2011, [[Менск]]) — беларускі паэт, пісьменьнік. * [[Уладзімер Платонаў]] (01.12.1939, [[Стайкі (Аршанскі раён)|Стайкі]]) — беларускі матэматык, доктар фізыка-матэматычных навук (1967), прафэсар (1968), акадэмік [[Акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук Беларусі]] (1972), акадэмік АН СССР (1987), акадэмік Расейскай АН (1991), чалец Хенаньскай Акадэміі навук (1990) і Індыйскай нацыянальнай акадэміі навук (1993), 9-ы прэзыдэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1987—1992). * [[Пётар Шарыпа]] (11.04.1942, [[Арашкі]] — 3.11.2013, [[Менск]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[мастак]], [[настаўнік]]. * [[Аляксей Кароль]] (1945—2015) — [[журналіст]], галоўны рэдактар газэтаў «Згода» (1992—2006) і «[[Новы час (газэта)|Новы час]]» (2007—2015) * [[Марыя Філіповіч]] (01.01.1947, [[Сьмётанка]] — 17.02.2003, [[Менск]]) — беларуская пісьменьніца, журналістка. * [[Уладзімер Барысенка]] (05.01.1949, [[Якаўлевічы (вёска)|Якаўлевічы]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[журналіст]], [[празаік]], [[паэт]]. * [[Міхаіл Лашанкоў]] (18.11.1951, [[Новае Хорабрава]]) — беларускі археоляг, кандыдат гістарычных навук. * [[Яўген Анішчанка]] (25.10.1955, [[Бранцава]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]. * [[Сяргей Бельцюкоў]] (26 лістапада 1956, [[Баўбасаў]]) — беларускі [[кампазытар]] ў розных музычных жанрах і стылявых кірунках. * [[Сяржук Доўгушаў]] (17.04.1983, [[Тарчылава|Новае Тарчылава]]) — беларускі сьпявак, музыка-мультыінструмэнталіст, этнограф. {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Аршанскі раён. // {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|10-1}} — С. 51—202. * {{артыкул|аўтар =| частка = |загаловак =Аршанскі раён: II (№ 126 — № 342)|арыгінал = |спасылка =http://orda.of.by/.lib/spik/vit/87|адказны =Рэдкал.: [[Станіслаў Марцэлеў|С. В. Марцэлеў]] (гал. рэд.) і інш.|выданьне=[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]|тып=энцыкляпэдыя|месца=[[Менск]]|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя |год=1985|выпуск=|том=Віцебская вобласьць|нумар= | старонкі=87 — 117 |isbn=}} * Бурак Ф. Ф, Рудава Г. П., Костка А. А., Янюк М. Ф. «Аршанскі раён». {{Літаратура/Энцыкляпэдыя прыроды Беларусі|1}} С. 129 — 130. * {{артыкул|аўтар =Кучынскі, П. | частка = |загаловак =Глебава-геалагічны нарыс паўночнай Аршаншчыны.|арыгінал = |спасылка =http://old.belal.by/elib/Gorki/13.pdf|адказны =Васількоў І. Г.|выданьне=Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі пры Беларускай Дзяржаўнай Акадэміі сельскай гаспадаркі ў Горках|тып=зборнік артыкулаў|месца=[[Горкі]]|выдавецтва=Друкарня Акадэміі |год=1926 |выпуск=|том=1|нумар= | старонкі= 147—165|isbn=}} * {{артыкул|аўтар =[[Вольга Ляўко|Ляўко В. М.]], [[Аляксандар Шынкевіч|Шынкевіч А. М.]].| частка = |загаловак =«Аршанскі раён» |арыгінал = |спасылка =|адказны =М. В. Біч і інш.|выданьне=[[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі]]. У 6 т. Т. 1: А — Беліца.|тып=|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн.|год=1996 |выпуск=|том=1|нумар= |старонкі=192 — 194|isbn=5-85700-073-4}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Памяць Беларусі 1941 — 1945. Рэспубліканская кніга.|арыгінал = |спасылка = |адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] і інш. |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =Беларусая энцыклапедыя |год =2005 |том = |старонкі =152 — 155|старонак =592 |сэрыя = |isbn =985-11-0322-5 |наклад =15000 }}. * {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|1}} * {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|2}} * {{артыкул|аўтар =[[Сяргей Сідор|Сідор С. І.]]| частка = |загаловак =Аршанскі раён.|арыгінал = |спасылка =|адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] і інш.|выданьне=[[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.]]|тып=энцыкляпэдыя|месца=Мн. |выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя |год=1996 |выпуск=|том=1: А — Аршын|нумар= | старонкі=542 — 543 |isbn=985-11-0035-8}} * І. І. Трухан. Аршанскі раён. // {{Літаратура/БелСЭ|1}} — С. 485—487. * {{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} {{Commons}} * {{Глёбус Беларусі}} * {{Radzima|arshanski|rayon}} * [https://web.archive.org/web/20100722033532/http://orsha.vitebsk-region.gov.by/ Афіцыйная старонка Аршанскага раённага выканаўчага камітэту]{{ref-ru}}{{ref-en}} {{слупок-2}} * [https://web.archive.org/web/20090529075225/http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_vitebsk/regions/reg_orsha/map.shtml Мапа ды кароткія зьвесткі]{{ref-ru}} * [http://vlib.by/PRIDVINIE-1/ORSHA.htm Праект «Прыдзьвіньне» — Аршанскі раён — Гісторыя, прырода, вядомыя ўраджэнцы краю]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{слупок-канец}} {{Аршанскі раён}} {{Віцебская вобласьць}} [[Катэгорыя:Аршанскі раён| ]] e1edlvicygml3ifgnf1m62vz3s0rxkn Мёрскі раён 0 4946 2678272 2596054 2026-07-08T20:26:55Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне асоба 2678272 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Мёрскі раён |Назва ў родным склоне = Мёрскага раёну |Краіна = [[Беларусь]] |Сьцяг = |Герб = |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = [[Віцебская вобласьць]] |Улучае = |Цэнтар = [[Мёры]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = 15 студзеня 1940 |Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = |Насельніцтва = 19 921<ref name="belstat2018" /> |Год перапісу = 2018 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 11,1 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Плошча = 1786,64<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010.doc Государственный земельный кадастр Республики Беларусь]{{Ref-ru}} (па стане на 1 студзеня 2010 г.)</ref> |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Viciebsk Province, Miory District.svg |Памер мапы = 270 |Часавы пас = [[UTC]] +3 |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375-21-52 |Паштовыя індэксы = 211 2хх, 211 9хх |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://miory.vitebsk-region.gov.by/ |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Беларусь}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Мёрскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Плошча раёну складае 1,8 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 19 921 чалавек<ref name="belstat2018" />. Адміністрацыйны цэнтар — [[места]] [[Мёры]]. == Геаграфія == Большая частка раёну знаходзіцца ў межах [[Полацкая нізіна|Полацкай нізіны]] – плоскаўвагнутай, прарэзанай далінамі рэк, з адноснымі вышынямі ў 3—5 м. На паўночным захадзе на тэрыторыі раёну знаходзяцца ўзвышшы [[Браслаўская града|Браслаўскай грады]]. Тут асноўны тып рэльефу — узгорыста-марэнны азёрны, значна расчлянёны, спалучае падоўжаныя ўзгоркі і невялікія грады з западзінамі. Найвышэйшы пункт 211 м, Воўчая Гара, разьмешчана непадалёку ад вёскі [[Перабродзьдзе]]. У тэктанічных адносінах раён прымеркаваны да Прыбалтыйскай монакліналі — схілу [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Сучасная паверхня складзена з алювіяльных адкладаў поймы і надпоймавых тэрас [[Дзьвіна|Дзьвіны]], азёрна-алювіяльных, марэнных і флювіягляцыяльных адкладаў паазерскага [[ледавік]]а. Ніжэй залягаюць утварэньні сожаўскага і дняпроўскага ледавікоў. Агульная магутнасьць тоўшчы антрапагенавых адкладаў ад 40—50 да 60—90 м. У сельгасугодзьдзях [[дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы]] займаюць 49,9%, [[дзярнова-падзолістыя глебы]] — 34%, дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя — 9,2%, тарфяна-балотныя — 5,3%, поймавыя — 1,5%. Па мэханічным складзе пераважаюць сугліністыя глебы. Асноўнае выкапнёвае багацьце раёну — [[торф]]. Па тэрыторыі Мёрскага раёну працякаюць 16 рэк і 39 ручаёў. Найбольшыя зь іх [[Дзьвіна]] і яе прытокі [[Дзісна]], [[Авута]], Волта, Мёрыца, Вята. У раёне налічваецца 96 вадаёмаў, у тым ліку 83 возеры і 13 сажалак, 20 зь якіх маюць прамысловае значэньне. Найбольшыя азёры: [[Абстэрна]] — 9,89 км², [[Ельня (возера)|Ельня]] — 5,42 км², [[Набіста]] — 3,76 км². Іншыя азёры: [[Ідолта]], [[Юндзялоўскае возера|Юндзялоўскае]], [[Орцы]], [[Асінаўка (возера)|Асінаўка]], [[Капыльшчынскае вадасховішча]]. == Насельніцтва == * XXI стагодзьдзе: 2009 год — 24 364 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918181046/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-2.pdf Перепись населения — 2009. Витебская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 20 737 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 20 289 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 19 921 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/ Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> == Адміністрацыйны падзел == Раён падзелены на 9 сельскіх саветаў: [[Завуцьцеўскі сельсавет|Завуцьцеўскі]], [[Мёрскі сельсавет|Мёрскі]], [[Мікалаёўскі сельсавет|Мікалаёўскі]], [[Новапагосцкі сельсавет|Новапагосцкі]], [[Перабродзкі сельсавет|Перабродзкі]], [[Павяцкі сельсавет|Павяцкі]], [[Туркоўскі сельсавет|Туркоўскі]], [[Узьмёнскі сельсавет|Узьмёнскі]], [[Язьненскі сельсавет|Язьненскі]]. == Транспарт == Па тэрыторыі раёну праходзіць чыгунка Варапаева — Друя, аўтамабільныя дарогі Браслаў — Полацк, Верхнядзьвінск — Шаркоўшчына, Дзісна — Лужкі, Дзісна — Германавічы. Ёсьць паромная пераправа празь Дзьвіну ў Дзісьне. Праведзены нафтаправод «[[Дружба (нафтаправод)|Дружба]]». == Вядомыя асобы == * [[Павел Канстанцінавіч Валынцэвіч|Павел Валынцэвіч]] (1875—1962) — адзін з пачынальнікаў сучаснай беларускай фатаграфіі, святар. * [[Ян Гушча]] (1917—1986) — паэт, празаік, перакладчык. *[[Генрых Дмахоўскі]] ([[1810]], Забалоцьце — [[1863]]] — удзельнік нацыянальна-вызваленчага руху на землях Беларусі, Літвы і Польшчы ў 1830 — 1860-я гады. * [[Юрый Кашыра]] (1904—1943) — каталіцкі святар, прылічаны да святых. * Міхась Ляўковіч (1950) — беларускі мастак (нарадзіўся ў в. Язна). * Язэп Малецкі (1906—1982) — грамадскі дзеяч, доктар медыцыны (нарадзіўся ў в. Якужы). * [[:be:Васіль Мядзелец|Васіль Мядзелец]] ([[:be:1928|1928,]] в. [[:be:Ружанполле|Ружанполле]] — [[:be:2004|2004]]) — дзяяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі [[:be:Саюз беларускіх патрыётаў|Саюз беларускіх патрыётаў]] (СБП). * [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Сяргей Панізнік]] (1942) — беларускі [[паэт]], перакладчык, заснавальнік Музея радзімазнаўства ў [[Лявонпаль|Лявонпалі]] (нарадзіўся ў в. Бабышкі). * [[Часлаў Сіповіч]] (1914—1981) — рэлігійны і грамадскі дзеяч. * Франц Сіўко (1953) — беларускі празаік, публіцыст (нарадзіўся ў в. Вята). * [[Казімір Смулька]] ([[1894]], в. [[Пруднікі (Мёрскі раён)|Пруднікі]] — [[1965]]) — дзеяч беларускага хрысціянскага руху, каталіцкі [[святар]]. * [[Пятро Паўлавіч Сушко|Пятро Сушко]] (1937—1996) — беларускі паэт і перакладчык. * [[Ягор Андрэевіч Тамко|Ягор Тамко]] (1935—2008) — віцэ-адмірал, [[Герой Савецкага Саюза]] (нарадзіўся ў в. [[Лявонаўцы]]). *[[Браніслаў Туронак]] (1896, фальварак [[Пестуны (Мёрскі раён)|Пестуны]] — 1938) — лекар, публіцыст, беларускі грамадзкі дзеяч. * [[Галіна Казіміраўна Тычка|Галіна Тычка]] (1955) — беларуская літаратуразнаўца (нарадзілася ў в. [[Сташулі]]). * [[Генадзь Цітовіч]] (1910—1986) — харавы дырыжор, этнамузыказнавец, [[кампазітар]]. * [[Вячаслаў Шамшур]] ({{Н}} 20 жніўня 1942, вёска [[Пціцкія]]) — беларускі мастак, мастацтвазнаўца. * [[Алесь Юршэвіч]] (1928, в. Курылавічы — 2007) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра і адзін з утваральнікаў глыбоцкай групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі Саюзу беларускіх патрыётаў (СБП). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20220614051620/https://miory.vitebsk-region.gov.by/by/ Мёрскі раённы выканаўчы камітэт] * {{Радзіма майго духу|miyerski|раён}} * {{Глёбус Беларусі|{{НАЗВА_СТАРОНКІ}}}} {{Мёрскі раён}} {{Віцебская вобласьць}} [[Катэгорыя:Мёрскі раён| ]] tpyq8i64zmqzmod83bnjcnli02v4jc6 Вільня 0 5497 2678286 2662856 2026-07-08T22:26:03Z ~2026-38974-75 98784 2678286 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Летува |Назва = Вільня |Лацінка = Vilnia |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Вільні |Назва летувіскай мовай = Vilnius |Герб = Coat_of_Arms_of_Vilnius.png |Сьцяг = Flag of Vilnius.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1323 |Статус з = |Магдэбурскае права = 1387 |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Віленскі павет|Віленскі]] |Раён = |Староства = |Плошча = 401 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 547328 |Год падліку колькасьці = 2018 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +370 5 |Паштовы індэкс = LT-01000 |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = Vilnus Montage (2016).png |Апісаньне выявы = ''Супраць гадзіньнікавай стрэлкі'': [[вежа Гедзіміна]], [[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|касьцёл Сьвятой Ганны]], [[Вострая брама]], [[Вуліца Замкавая (Вільня)|Замкавая вуліца]], хмарачосы ў [[Сьніпішкі|Сьніпішках]], [[Прэзыдэнцкі палац (Вільня)|Прэзыдэнцкі палац]] |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 41 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 17 |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Ві́льня''' ({{мова-lt|Vilnius|скарочана}}) — сталіца і найбольшае [[горад|места]] [[Летува|Летувы]], на рацэ [[Вяльля|Вяльлі]] пры ўтоку ў яе ракі [[Вільня (рака)|Вільні]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Віленскі павет|Віленскага павету]]. Плошча 392 км². Насельніцтва на 2018 год — 547 328 чалавек. Знаходзіцца за 33 км ад [[Беларуска-летувіская граніца|беларуска-летувіскай граніцы]]. Вузел чыгунак (5 кірункаў) і аўтамабільных дарог. Аэрапорт. Вільня — другая (пасьля [[Наваградак|Наваградку]]) сталіца [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], цэнтар [[Віленскі павет (ВКЛ)|гістарычнага рэгіёну]], на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. Даўняя сталіца [[беларусы|беларусаў]], якая мае вялізнае значэньне ў [[Гісторыя Беларусі|беларускай гісторыі]] і культуры. Скарбніца помнікаў архітэктуры самабытнага ў кантэксьце агульнаэўрапейскага мастацтва стылю [[віленскае барока|віленскага барока]]. Тут захаваўся комплекс [[Старое Места (Вільня)|Старога Места]], улучаны ў [[Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО|Сьпіс сусьветнай спадчыны]] [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры|ЮНЭСКО]]. Дзее найстарэйшы ў [[Беларусь|Беларусі]]<ref>[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Калі быў заснаваны першы ўніверсітэт на Беларусі? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 40.</ref> і Летуве [[Віленскі ўнівэрсытэт|ўнівэрсытэт]]. У наш час палітычны, эканамічны, сацыяльны, культурны і навуковы цэнтар Летувы. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вілень}} [[Файл:Widaw in German, Vilna in Italian, Wilenski in Lithuanian (Belarusian), Wilna in Polish, Vilne in French, Vilna in Latin (V. Coronelli, 1690) (2).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] ([[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыя]], 1690 г.) з назвамі Вільні на розных мовах: ''Widaw'' на нямецкай, ''Vilna'' на італьянскай, ''Wilenski'' [горад, замак] на літоўскай ([[Старабеларуская мова|беларускай]] — мове [[ліцьвіны|ліцьвінаў]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 147.</ref>), ''Wilna'' на польскай, ''Vilne'' на францускай, ''Vilna'' на лаціне<ref name="Briedis-2009">Briedis L. Vilnius: City of Strangers. — Central European University Press, 2009. P. 15.</ref>]] [[Тапонім]] Вільня ўтварыўся паводле [[славянскія мовы|славянскай традыцыі]] ад назвы ракі [[Вільня (рака)|Вільні]]<ref name="be173">{{Літаратура/БелЭн|4к}} С. 173.</ref>, левага прытоку [[Вяльля|Вяльлі]], што мае аналёгіі зь іншымі старажытнымі [[замак|гарадамі]] на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]<ref>{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}} С. 119.</ref>. Сваім парадкам, [[гідронім]] Вільня таксама мае славянскае паходжаньне<ref name="ehb293">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 293.</ref>. Магчыма, ад беларускага дыялектавага слова вільня 'улукаткі, крутня, месца, дзе трэба круціцца, віляць на абмежаванай тэрыторыі' (напрыклад, ісьці па балотных купінах ды іншым); 'віляньне'<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/vilnia/30284660.html Вільня ці Вільнюс? Ці карэктна называць горад традыцыйным беларускім імем], [[Радыё Свабода]], 21 лістапада 2019 г.</ref>. Пад уладай [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкай Расеі]] ў рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] расейскі лінгвіст-балтыст [[Уладзімер Тапароў]] (вучань [[Алег Трубачоў|Алега Трубачова]]) зьвязваў назву ракі з сугучнымі летувіскімі словамі vilnis 'хваля', vieloti 'зьвівацца', vėlė 'душа памерлага', Velinas 'валадар царства памерлых' (пазьней — 'чорт')<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 54—58.</ref>{{Заўвага|Дасьледнік [[Іван Ласкоў]] зьвяртае ўвагу на наступную супярэчлівасьць балтыйскіх этымалёгіяў: «''Гідранімія Летувы, Латвіі і Ўсходняй Прусіі такімі дасьледнікамі, як [[Алег Трубачоў|А. Трубачоў]] і [[Уладзімер Тапароў|Ў. Тапароў]] і іх школа, без усякага аналізу абвяшчаецца наскрозь балтыйскай, хоць у большай частцы сваёй з балтыйскіх моваў не разьвязваецца. І знайшоўшы дзесьці такія ж, як у Балтыі, тапонімы, балтафілы сьцьвярджаюць: тут былі балты. Даходзіць да сьмешнага: балты, на погляд іх, сягалі аж да [[Уфа|Ўфы]] — на той падставе, мабыць, што назва Ўфа нагадвае летувіска-латыскае ўпэ 'рака'»<ref>[[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] Дагістарычныя блуканні: Літва і Жамойць // [[Літаратура і мастацтва]], № 19, 1993. С. 14.</ref>}}. Некаторыя летувіскія дасьледнікі<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių kalbos istorija. T. 3: Senųjų raštų kalba. — Vilnius, 1988. P. 108.</ref> таксама зьвязваюць гідронім зь vilnis, аднак географ [[Вадзім Жучкевіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што гэтая водная назва ня мела б ніякага сэнсу<ref name="zuckievic">{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. [http://orda.of.by/.lib/zhuchkevich/ktsb/50 51].</ref>. Пагатоў такога значэньня ня мае ніводная водная назва ні на адной зь вядомых моваў<ref name="zuckievic"/>. Разам з тым, паводле мовазнаўцы [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]], гіпатэтычны балтыйскі [[Субстрат (мовазнаўства)|субстратавы]] фон беларускай мовы не адкідае магчымасьці [[Балтыйскія мовы|балтыйскага]] паходжаньня гідроніму<ref name="viacorka"/>. Паводле францускага лінгвіста-[[Германістыка|германіста]] [[Раймонд Шмітляйн|Раймонда Шмітляйна]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра [[Германскія мовы|германскае]] паходжаньне [[Ліцьвіны|літоўскіх]] [[Імёны ліцьвінаў|уласных імёнаў]], назва Вільні ўтварылася ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] імя Williniu або Wilennus<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 105.</ref> (на [[Рэчыцкі павет|гістарычнай Рэччычыне]] існуе вёска [[Віленка]], у 1901 годзе на [[Старадубскі павет|гістарычнай Старадубшчыне]] існаваў хутар Віленскі<ref>Список населенных мест Черниговской губернии, имеющих не менее 10 жителей, по данным за 1901 год. — Чернигов, 1902. С. 29.</ref>, у 1905 годзе ў [[Гедройцы (мястэчка)|Гедройцкай]] воласьці існавалі [[засьценак]] Вільна-Вільнішкі, [[фальварак]] і засьценак Вільнішкі, а ў [[Немянчын]]скай воласьці — вёска і засьценак Вільнішкі<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 34—35, 58.</ref>, у 1906 годзе існавала вёска Вільна ў Невельскім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 281.</ref>, у 1910 годзе існавала сядзіба Вілень у Быхаўскім павеце, а таксама вёска і два фальваркі з назвай Вельня ў Амсьціслаўскім павеце Магілёўскай губэрні<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 33, 90—91.</ref>). Паходжаньне назвы места і ракі Вільні ад [[Асабовае імя|асабовага імя]] князя [[Віла|Віла (Вілія)]] сьцьвярджаў яшчэ гісторык [[Ян Длугаш]]{{Заўвага|«Ibi primum oppidum Wilno, quod et in hanc diem caput genti est, ex nomine Villii Ducis, quo auctore et Italiam deseruerant et regiones illas ingressi fuerant, condidere, fluminibus quoque circa illud fluentibus, Villia et Wilno, ex eiusdem Ducis nomine, indidere nomina»<ref>Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis Opera Omnia. T. 12. — Cracoviae, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=f9iJYOaltPEC&q=%22ex+nomine+Villii+Ducis%22#v=snippet&q=%22ex%20nomine%20Villii%20Ducis%22&f=false P. 474].</ref>}}. У старажытных пісьмовых крыніцах места ўпамінаецца пад назвай ''Вільня'' (''Vilnia'' або ''Vilna'', напрыклад, у лістах [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Гедзімін]]а 1323 году «''in civitate nostra regia '''Vilnia'''''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 79.</ref>). Варта зазначыць, што ў старабеларускіх тэкстах з XV ст. суіснавалі формы ''Вильня'' / ''у Вильни'' і ''Вильна'' / ''у Вильне'' (што параўнальна з ''Горадна'' — ''[[Горадня]]'' і ''[[Коўна]]'' — ''Коўня''), але паступова запанавала форма ''Вильня''<ref name="viacorka"/>. Форму ''Vilnius'' [[летувіская мова|па-жамойцку]] пачалі ўжываць прыкладна з XVII ст. ([[Мікалоюс Даўкша|М. Даўкша]] ў «Пастыле» 1600 году). Летувіскі тапаніміст [[Аляксандрас Ванагас]] мяркуе, што гэтая форма ўзьнікла пад уплывам польскай назвы ''Wilno'' (у летувіскай мове няма назоўнікаў ніякага роду, у пазычаньнях ён зьмяняецца на мужчынскі). Сваім парадкам, польскае ''Wilno'' утварылася ад старабеларускага варыянту ''Вільна''<ref name="viacorka"/>. Тым часам першаснай і найбольш старажытнай назвай места ў жамойцкіх (летувіскіх) гаворках ёсьць ''Vilnia'', на што зьвяртае ўвагу А. Ванагас і што пацьвярджаецца сучаснай [[латыская мова|латыскай]] назвай — ''Viļņa''<ref name="viacorka"/>. З другой паловы XIX ст., па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньне 1863—1864 гадоў]] улады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] пачалі надаваць вялікае значэньне напісаньню назвы места: форма ''Вильна'' лічылася расейскай, ''Вильно'' ({{мова-pl|Wilno|скарочана}}) — польскай. Цяперашнюю расейскую форму ''Вильнюс'' упершыню ўжылі ў 1940 годзе, калі ўлады СССР перадалі места Летуве, у гэты ж час у [[наркамаўка|наркамаўцы]] ўсьлед за расейскай мовай пачалі прымусова ўжываць штучную форму ''Вільнюс'' замест традыцыйнай беларускай ''Вільні''. Традыцыйная гістарычная назва ''Вільня'' шырока ўжываецца ў беларускіх народных прыказках, прымаўках і фразэмах: «''Не за дзень Вільня станавілася''» (варыянты: «''Не адразу Вільню пабудавалі''», «''Вільня не адразу збудавалася''»), «''Рабі пільна (пільня) — і тут будзе Вільня''» (варыянт: «''Рабі пільна — і будзе Вільня!''»), «''Круці жорны пільна, то й тут будзе Вільня''», «''Язык Вільні дапытае''», «''Языком у Вільні, а галавою за печчу''», «''За рубель жабу ў Вільню пагоніць''»<ref>Малы руска-беларускі слоўнік прыказак, прымавак і фразем. — Менск: Навука і тэхніка, 1991.</ref><ref>Хатэнка А. [http://www.svaboda.org/content/transcript/794749.html Не за дзень Вільня станавілася], [[Радыё Свабода]], 19 красавіка 2005 г.</ref>. Увогуле, вобраз Вільні пад традыцыйная гістарычнай назвай займае важнае месца ў беларускім фальклёры і літаратуры ([[Якуб Колас]], [[Уладзімер Жылка]] ды іншыя). {{Панарама|Vilnia. Вільня (T. Makoŭski, 1604).jpg|800px|Вільня ({{мова-la|Vilna|скарочана}}). Гравюра [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскага]], 1604 г.}} == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Вільні}} === Раньнія часы === Згодна з археалягічнымі дасьледаваньнямі, у XI—XII стагодзьдзях каля падэшвы [[Замкавая гара (Вільня)|Замкавай гары]] існаваў [[замак|горад]], заснаваны [[крывічы|крывічамі]] ў сутоцы рэк, які паводле славянскай традыцыі атрымаў назву ад меншай ракі Вільні. Не пазьней за другую палову XII ст. ён стаў сталіцаю [[Віленскае княства|ўдзельнага княства]] [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]]. У ім валадарылі прадстаўнікі полацкай княскай дынастыі: у 1070 годзе — [[Расьціслаў Рагвалодавіч]], а па 1129 годзе — ягоныя сыны<ref name="ehb293"/>. Ад пачатку паселішча разьмяшчалася на Крывой (Лысай) гары, што дала яму назву Крывы горад (Крывы замак). Крывы горад упамінаецца ў гістарычных крыніцах яшчэ ў XIV ст. Нямецкія хронікі называюць Крывы горад таксама «горадам [[Русіны|Русінскім]]» («civitas Ruthenica»). Пад аховай Крывога гораду на левым беразе ракі Вільні і вакол Крывой гары, на якой пазьней узьнік Верхні замак, утварылася паселішча. Археолягі выявілі тут культурны пляст таўшчынёй каля 8 мэтраў, ніжні ярус якога датуецца XIII стагодзьдзем<ref name="ehb293"/>. Некаторыя дасьледнікі бачаць ў рэштках мураваных пабудовах на паўднёвы захад ад Замкавай гары паганскае капішча і катэдральны касьцёл і датуюць іх XIII стагодзьдзем, што аднак патрабуе дадатковых аргумэнтаў<ref name="evkl444">[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Вільня // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С 441.</ref>. Згодна з паданьнем, занатаваным у некаторых гістарычных крыніцах, яшчэ да таго, як Вільня стала [[замак|горадам]], на яе месцы, паводле паганскага звычаю, спальвалі князёў і баяраў. Гэты звычай нібы заснаваў мітычны князь [[Сьвятарог]]<ref>[[Павал Урбан|Урбан П.]] Старажытныя ліцьвіны: Мова. Паходжаньне. Этнічная прыналежнасьць. — Менск: Тэхналогія, 2003. С. 75.</ref> (Сьвінтарог, Швінтарог), які папрасіў свайго сына [[Скірмунты|Скірманта]] спаліць цела па сваёй сьмерці. Некаторыя дасьледнікі мяркуюць, што тут, сапраўды, спальвалі целы тагачаснай пляменнай арыстакратыі, што лічыцца сьведчаньнем працэсаў цэнтралізацыі. На думку [[Уладзімер Тапароў|Ўладзімера Тапарова]], Сьвятарогам ад пачатку называлі месца, дзе спальвалі целы, а потым у працэсе міталягізацыі назва месца ўвасобілася ў імя князя<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 16—18, 28—30.</ref>. У 1264 годзе Віленскае княства далучылася да Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 128—129.</ref>. Вынікі генэтычнага аналізу старажытнага хрысьціянскага некропалю ў цэнтры Вільні (рог вуліцаў [[Вуліца Бакшта|Бакшты]] і [[Руская вуліца (Вільня)|Спаскай]]), першыя пахаваньні на якім датуюцца сярэдзінай XIII стагодзьдзя, засьведчылі нелетувіскае паходжаньне нябожчыкаў: з 9 раньніх мужчынскіх геномаў 5 індывідаў (больш за палову) мелі [[Гаплягрупа|гаплягрупу]] [[Дэзоксырыбануклійная кісьля|ДНК]] [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] [[Гаплягрупа I2|I2a1]], тым часам тыпова летувіскую [[Гаплягрупа N (Y-ДНК)|гаплягрупу N]] меў толькі адзін зь нябожчыкаў<ref>[https://sakavik.net/2026/07/05/%d1%81%d0%bb%d0%b0%d0%b2%d1%8f%d0%bd%d0%b5-%d1%86%d1%96-%d1%85%d1%80%d1%8b%d1%81%d1%86%d1%96%d1%8f%d0%bd%d1%96%d0%b7%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d1%8b%d1%8f-%d0%b1%d0%b0%d0%bb%d1%82%d1%8b-%d0%b3%d0%b5/ Славяне ці хрысціянізаваныя балты? Генетыка дазволіла вырашыць спрэчку пра тое, хто пахаваны на старажытным некропалі ў Вільні], Часопіс «Культура. Нацыя», 5 ліпеня 2026 г.</ref>. <gallery caption="Старая графіка Вільні" widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia. Вільня (1370-90).jpg|Фрагмэнт мапы, {{nowrap|1370—1390 гг.}} Vilnia. Вільня (T. Makoŭski, 1600).jpg|Гравюра [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскага]], каля 1600 г. Vilenskija zamki. Віленскія замкі (T. Makoŭski, 1600).jpg|[[Комплекс віленскіх замкаў|Віленскія замкі]]. Т. Макоўскі, каля 1600 г. Vilenskija zamki. Віленскія замкі (T. Makoŭski, 1604).jpg|Замкі і [[Віленская ратуша|ратуша]]. Т. Макоўскі, 1604 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Radzivił. Вільня, Радзівіл (C. Götke, 1666).jpg|Панарама места на [[радзівілы|радзівілаўскай]] гравюры, 1666 г. Vilnia. Вільня (1684).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Казімер Ягелончык|Казімера]] з жонкай, 1684 г. Vilnia. Вільня (1710).jpg|Мор у Вільні, 1710 г. Vilnia. Вільня (1719).jpg|Мапа места, 1719 г. </gallery> === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Грамата_Жыгімонта_(Сігізмунда)_ад_27_верасня_1432_месцічам_Віленскім.jpg|міні|Грамата [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта I]] (1432 г.) «''Віленскім месьцічам веры рымскае і рускім, што суць рускае веры''» — сьведчаньне канфэсійнасьці назвы «[[Русіны (гістарычны этнонім)|рускія]]», пад якой разумелі [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Кіеўская мітраполія|рускай веры]]<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 57.</ref>]] Паводле легенды, што трапіла ў некаторыя хронікі, Вільню заснаваў вялікі князь [[Гедзімін]]. Ён ўпаляваў на высокай гары [[тур]]а, па чым спыніўся на начлег у даліне Сьвятога Рога. Уночы Гедзімін сьніў вялізнага жалезнага воўка на гары, які выў як сотня ваўкоў. Уранку князь зьвярнуўся да паганскага вяшчуна [[Лізьдзейка|Лізьдзейкі]], каб той патлумачыў сон. Лідзейка сказаў, што воўк азначае замак і места, якія тут збудуе князь, а ягонае выцьцё — славу, якая пашырыцца на ўвесь сьвет дзякуючы жыхарам гэтага места. Паданьне сьцьвярджае, што Гедзімін прыслухаўся да Лідзейкі і ў 1323 годзе збудаваў на гары замак і заснаваў места<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 40—44.</ref>. У наш час летувіскія ўлады разглядаюць гэты год як афіцыйны час заснаваньня Вільні. [[Файл:Vilnius - map by Braun Hogenberg (middle size) (34065617).jpg|міні|Мапа Вільні, 1576 г.]] Назва ''Вільня'' ўпершыню сустракаецца ў грамаце да [[Ганза|ганзейскіх местаў]] [[Любэк]]у, [[Брэмэн]]у, [[Магдэбург]]у і [[Кёльн]]у ад 25 студзеня 1323 году, дзе гаворыцца што Вільня існавала з даўніх часоў<ref name="ehb293"/>. З дакумэнта вынікае, што ўжо ў 1321 годзе тут былі касьцёлы дамініканаў (спалены прускімі крыжакамі) і францішканаў. Яшчэ раней у Вільні існавалі цэрквы, адну зь якіх — Сьвятога Мікалая збудавалі за часамі Гедзіміна<ref name="ehb293"/>. [[Файл:Vilnia. Вільня (XVII).jpg|значак|Панарама Вільні, гравюра XVII ст.]] Вялікі князь Гедзімін перанёс з Наваградку ў Вільню сталіцу Вялікага Княства Літоўскага. Як сталічнае места з замкам і вялікакняскім палацам Вільня ўпамінаецца ў мірнай дамове Вялікага Княства Літоўскага з Інфлянцкім ордэнам і местам Рыгай ад 2 кастрычніка 1323 году<ref name="ehb293"/>. Перанос сталіцы ў адзін з [[замак|гарадоў]] Полацкай зямлі падкрэсьліваеў набыцьцё Полацкам асаблівай вагі ў Вялікім Княства Літоўскім<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 44.</ref>. [[Файл:Vilnia. Вільня (1686).jpg|значак|Панарама, гравюра XVII ст.]] За вялікім князем [[Альгерд]]ам (1345—1377) у Вільні збудавалі цэрквы Прачысьценскую, Пятніцкую, Траецкую, на Верхнім замку і, відаць, Духаўскую<ref name="ehb293"/>. Пры вялікакняскай канцылярыі з XIV ст. дзеяў дзяржаўны архіў. У гэты час пачала фармавацца новая плянавальная структура места, абмежаваная рэкамі Вяльлёй, Вільняй і Качаргой. З канца XIV ст. пры манастырах і кляштарах пачалі стварацца школы і бібліятэкі. У 1383 годзе ў Вільні ўпамінаецца [[Рускі Горад (Вільня)|Рускі Горад]]{{Заўвага|У [[Лацінская мова|лацінскім]] перакладзе [[Хроніка Віганда|Хронікі Віганда]], складзенай у 1393—1394 гадох, захавалася характарыстыка Вільні як ''civitas Rutenica'' або гораду, заснаванага [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 82—83.</ref>}} як частка пасаду на ўсход ад пазьнейшых [[Вуліца Замкавая (Вільня)|Замкавай]] і [[Вуліца Вялікая (Вільня)|Вялікай]] вуліцаў. Да канца XVIII ст. гэтая мясцовасьць была [[юрыдыка]]й праваслаўных мітрапалітаў [[Канстантынопальскі патрыярхат|Канстантынопальскага патрыярхату]], пазьней [[Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія (уніяцкая)|Кіеўскай, галіцкай і ўсяе Русі мітраполіі]] [[Сьвяты Пасад|Сьвятога Пасаду]]<ref name="evkl444"/>. [[Файл:Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (P. Rossi, 1763).jpg|значак|Старая [[Віленская ратуша|ратуша]], 1763 г.]] 22 сакавіка 1387 году Вільня першай у Вялікім Княстве Літоўскім атрымала [[Магдэбурскае права]], што станоўча паўплывала на эканамічнае разьвіцьцё места. Гэта ўзмацніла і пашырыла гандлёвыя зьвязкі зь местамі Ганзы і [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]]. Вільня пачала выкарыстоўваць герб з выявай Сьвятога Хрыстафора, які пераходзіць цераз раку зь дзіцём-[[Ісус Хрыстос|Ісусам]] на плячах. У гэтыя ж часы тут пачалі ўтварацца рамесныя цэхі, якія тады называліся брацтвамі. Пад 1392 годам упамінаецца [[войт]] пад прозьвішчам Вышка, хоць местам у тыя часы фактычна кіраваў вялікакняскі [[цівун]]. [[Файл:Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (F. Smuglevič, 1785-86).jpg|значак|[[Антокаль]]. [[Францішак Смуглевіч|Ф. Смуглевіч]], 1785 г.]] Вільня моцна пацярпела ад набегаў крыжакоў у 1321, 1365, 1375 і іншыя гады. У 1377 годзе яны спалілі частку места. У 1390 годзе па 6-дзённай аблозе крыжакі пад камандаю [[Энгельгарт Рабэ|Энгельгарта Рабэ]] атачылі і па штурме 4 жніўня захапілі Крывы замак, аднак ня здолелі ўзяць Ніжні замак. У зацятай разьні, пад мечамі крыжакоў і іхных хаўрусьнікаў — [[жамойты|жамойтаў]], загінула некалькі тысячаў абаронцаў<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 133.</ref>. У 1391 годзе напад паўтарыўся і прывёў да сутыкненьня ў прадмесьці Вільні. У 1399 годзе гросмайстар [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] [[Конрад Валенрод]] па трохмесячнай аблозе захапіў места і спаліў яго, але замак ня ўзяў. Ягонае войска, забіўшы больш за 14 000 жыхароў, адышло. У 1402 годзе захопнікі зноў падыйшлі пад Вільню, але на гэты раз іх ушчэнт разьбіў [[Вітаўт]]. У 1399 і 1419 гадох места моцна пацярпела ад пажараў. [[Файл:Vilnia, Zamkavaja-Katedralny. Вільня, Замкавая-Катэдральны (P. Rossi, 1796).jpg|значак|Панарама Вільні, 1796 г.]] Паводле францускага падарожніка [[Жыльбэр дэ Лянуа|Жыльбэра дэ Лянуа]], у 1413 годзе Вільня ня мела ўмацаваньняў. Места выцягнулася вузкай палосай уздоўж ракі Вільні і мела драўляную забудову, сярод якой трапляліся мураваныя цэрквы і касьцёлы. На высокай пясковай гары месьціўся замак, умацаваны «каменьнем, зямлёй і мурам». У гэты час у Вільні жыло шмат купцоў і рамесьнікаў. Тут дзеяў рачны порт. У 1440-я гады ў месьце два разы на год праводзіліся кірмашы. Тутэйшыя купцы мелі права бязмытнага гандлю на ўсёй тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага. [[Файл:Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (P. Rossi, 1797).jpg|значак|[[Ніжні замак (Вільня)|Ніжні замак]], 1797 г.]] У 1401 годзе ў Вільні падпісалі [[Віленска-Радамская унія|Віленска-Радамскую унію]], якая юрыдычна замацавала зьвяз Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага ў змаганьні зь нямецкай агрэсіяй. У 1413 годзе яна стала сталіцай [[Віленскае ваяводзтва|ваяводзтва]], з 1416 году тут знаходзілася рэзыдэнцыя [[Літоўская праваслаўная мітраполія|праваслаўнага мітрапаліта Вялікага Княства Літоўскага]]. Паступова Вільня набыла статус важнага палітычнага цэнтру Ўсходняй Эўропы. У 1432 годзе вялікі князь афіцыйна прызначыў у Вільню войта, у гэты ж час утварылася меская рада. У яе склад уваходзілі 24 райцы і 12 бурмістраў, якія пароўну падзяляліся на «лавіцу рускую» (праваслаўных, пазьней уніятаў) і «лавіцу рымскую» (рыма-каталікоў)<ref name="evkl444"/>. У 1533 годзе службовыя абавязкі ў магістраце выконвалі бурмітры і райцы Рыгор Мэка, Гаўрыла Аліфаровіч, Мікола Сяльковіч, Адашка Семяновіч, Юры Нястука і Васіль Фядкевіч. Усе яны мелі [[беларусы|беларускае паходжаньне]]<ref name="ehb294">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 294.</ref>. [[Файл:Vilnia, Antokal, Sapieha. Вільня, Антокаль, Сапега (J. Šołma, 1819).jpg|значак|Палац Сапегаў. Я. Шолма, 1819 г.]] У ХV ст. у Вільні збудавалі пэрліну [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]] — [[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|касьцёл Сьвятой Ганны]], фундатаркай якога была другая жонка Вітаўта — смаленская князёўна [[Ганна Сьвятаслаўна]]. 4 сакавіка 1484 году ў Вільні памёр [[княжыч Казімер]], пахаваны там. Ён лічыцца сьвятым і заступнікам Вялікага Княства Літоўскага. У 1492 годзе ў Вільні заснавалі [[Віленская мынца|мынцу]] і першую аптэку. З канца XV ст. у глыб Вялікага Княства Літоўскага пачалі рабіць набегі татары і маскавіты, што стварала небясьпеку для сталіцы. У зьвязку з гэтым магістрат пастанавіў збудаваць вакол места [[Віленскія гарадзкія ўмацаваньні|абарончы мур]], урачыстая закладка якога адбылася 23 красавіка 1498 году. Сьпярша збудавалі 5 брамаў — Віленскую, Троцкую, Траецкую, Спаскую і Замкавую, пазьней зьявіліся яшчэ 5 брамаў — Татарская, Рудніцкая, Субач, Бэрнардынская і Мокрая. Будаваньне муру скончылася ў 1522 годзе, ягоная даўжыня склала 2,4 км. У XVI ст. адбываўся далейшы росквіт Вільні: тут зьявіліся раскошныя палацы Радзівілаў, Хадкевічаў, Сапегаў, Астроскіх, Кішкаў і іншых магнатаў. На актывізацыю мураванага будаваньня паўплывалі таксама пажары ў 1419, 1513, 1520, 1530 і 1557 гадох. У XVI ст. колькасьць 2- і 3-павярховых камяніцаў дасягнула сотні, сфармавалася радыяльная сыстэма вуліцаў. Паводле сьведчаньня сучасьнікаў, у 1517 годзе Вільня велічынёй раўнялася Кракаву з усімі ягонымі прадмесьцямі. Аднак дамы ў Вільні не прымыкалі адзін да аднаго ўшчыльную, як у польскіх местах, а аддзяляліся агародамі, садамі і прысадамі<ref name="ehb294"/>. У 1511 годзе ў месьце дзеялі 14 цэркваў (у тым ліку Міколы Перанесенская, Міколы Ўсьпенская, Кацярынінская, Спаская, Прачысьценская, Міхайлаўская, Раства, Іванаўская, Пятніцкая, Казьмадзям’янаўская, Юр’еўская на Росах, саборная Петрапаўлаўская на Зарэччы, манастыр Сьвятой Тройцы) і 7 касьцёлаў. У 1514 годзе па пераможнай [[Бітва пад Воршай|Аршанскай бітве]] ў Вільні зь вялікім трыюмфам сустрэлі князя [[Канстантын Астроскі|Канстантына Астроскага]]. У падзяку Богу і ў гонар перамогі над маскоўскімі войскамі ён збудаваў на месцы старажытных драўляных Траецкай і Мікалаеўскай цэркваў мураваныя. Каля 1522 году ў Вільні пачала працаваць першая ўва Ўсходняй Эўропе друкарня [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]], які выдаў тут «[[Малая падарожная кніжка (1522)|Малую падарожную кніжку]]» (каля 1522 году) і «[[Апостал (1525)|Апостал]]» (1525). У 1569 годзе ягоны пасьлядоўнік [[Пётар Мсьціславец|П. Мсьціславец]] заснаваў ў Вільні друкарню з кірылічным шрыфтам. Дом, дзе яна знаходзілася, у 1582 годзе набылі браты [[Мамонічы|Кузьма і Лукаш Мамонічы]], якія выдалі тут [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году]], [[Трыбунал абывацелям Вялікага Княства Літоўскага]] (1588) і іншыя помнікі беларускага пісьменства<ref name="ehb295">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 295.</ref>. У 1536 годзе цераз раку Вяльлю перакінулі першы мураваны мост, які пазьней атрымаў назву [[Зялёны мост (Вільня)|Зялёнага]]. З 1524 году пачала дзеяць паперня, каля 1540 году — арсэнал і [[людвісарня]], зь сярэдзіны XVI ст. — вадаправод у драўляных трубах. У 1547 годзе Марцін Палецкі заснаваў шкляную гуту. У 1596 годзе ў Вільні было 15 цэркваў, 14 касьцёлаў, адзін лютэранскі і два кальвінісцкія зборы, а таксама некалькі сынагогаў. Яшчэ ў 1397 годзе ўпамінаецца пра існаваньне школы для дзяцей месьцічаў, якая дзеяла пры Катэдры. Пазьней невялікія школы існавалі пры манастырах. У 1413 годзе Вільню наведаў паплечнік [[Ян Гуса|Я. Гуса]] [[Геранім Праскі]], якога прыняў пры сваім двары вялікі князь Вітаўт. За вялікім князем [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандрам]] (1492—1506) пры Ніжнім замку жылі астраном [[Войцех з Брудзева]] і публіцыст [[Эразм Вітэлі]]. За вялікім князем [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонтам Аўгустам]] (1548—1572) у Вільні адкрылася першая карцінная галерэя і бібліятэка (налічвала больш за 1 тысячу кніг). У 1570 годзе ў Вільні заснавалі [[езуіты|езуіцкі]] калегіюм, які ў 1579 годзе паводле прывілею караля і вялікага князя [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]] і на блаславеньне папы [[Рыгор III (папа рымскі)|Рыгора XIII]] ператварылі ўва ўнівэрсытэт ({{мова-la|Alma academia et universitas Vilnensis societatis JESU}}). У XV—XVI стагодзьдзях у месьце дзеялі 5 праваслаўных брацтваў, найбольшым зь якіх было Траецкае. Апроч [[ліцьвіны|ліцьвінаў]], у Вільні з часоў Альгерда пачалі сяліцца жыды і немцы, за Вітаўтам — крымскія татары, за [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонтам Кейстутавічам]] — палякі і італьянцы. Неўзабаве места стала важным цэнтрам жыдоўскай культуры ўва Ўсходняй Эўропе. З прычыны свайго вялікага духоўнага значэньня Вільня атрымала назву ''Паўночны Ерусалім''. Моцны пажар у 1610 годзе зьнішчыў у Вільні 4700 дамоў, замкі і 10 сакральных будынкаў. Пры падтрымцы [[Сьпіс польскіх манархаў|караля]] і вялікага князя [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]], а таксама [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера]] [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] места аднавілі. Цэнтар Вільні забудоўваўся ў асноўным мураванымі будынкамі, узьніклі новыя вуліцы і пляцы. На 1647 год у месьце было каля 839 крамаў, 37 сакральных будынкаў, 10 друкарняў. [[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе Вільня сьцьвярджаецца часткай [[Белая Русь|Белай Русі]] (''Russia Bianca''), якая цалкам атаясамліваецца зь [[Літва|Літвой]] (''Lituania''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]] Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Вільні і ваколіцаў [[Ліцьвіны|ліцьвінамі]]: «''виленский гость литвин Дема Матвеев''» (1555 год)<ref>Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским государством. Т. 2. — СПб., 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6mAFAAAAYAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C&f=false С. 466].</ref>, «''литвин Виленского повету Абросимка''», «''литвин города Вилны Ян''», «''литвин Виленского повету Сашка''», «''литвин Виленского повету Христофор Рудинской''», «''литвин шляхтич кормовой Виленского повету Матяш Збороцкий''» (усе 1609—1610 гады)<ref name="Мальцев-1960">Мальцев В. П. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVII/1600-1620/Zapisi_o_smerti_sidelcev/text.htm Записки о смерти «тюремных сидельцев» в смоленских тюрьмах в 1609—1610 гг.] // Исторический архив. № 5, 1960.</ref>, «''литвин Виленского повету Федор Косарев, шляхтич''» (1610 год)<ref>Акты исторические, собранные и изданные Археографическою коммиссиею. Т. 2. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gUgPAQAAMAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 358].</ref>, «''литвин Агейка Родионов, Виленского повету''» (1657 год)<ref>Замосковный край в XVII веке: Опыт изследования по истории экономическаго быта Московской Руси. — М., 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=wVyP2xGoSKwC&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 292].</ref>. Тым часам у складзенай у 1621—1622 гадох {{Артыкул у іншым разьдзеле|Палінодыя (трактат)|«Палінодыі»|uk|Палінодія (трактат)}} архімандрыта [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіеўска-Пячэрскай лаўры]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Захар Капысьценскі|Захара Капысьценскага|uk|Захарія Копистенський}} Вільня азначаецца як «''места [[Белая Русь|беларускае]]''»<ref>Белоруссия в эпоху феодализма: Сборник документов и материалов. Т. 1. — Минск, 1959. С. 382.</ref>. За часамі [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] па працяглай аблозе 8 жніўня 1655 году маскоўскія войскі з вулічнымі баямі авалодалі местам, якое па захопе гарэла 17 дзён<ref name="evkl444"/>. 11 ліпеня 1660 году войскі Вялікага Княства Літоўскага на чале з [[Міхал Казімер Пац|М. К. Пацам]] вызвалілі сталіцу. Кіраўніка маскоўскай залогі пакаралі сьмерцю ўласныя салдаты — за катаваньні і масавыя забойствы месьцічаў з асаблівай жорсткасьцю: ''«много людей невинно покарал и на части рассекши, из пушек ими стрелял, иных на кол сажал, беременных женщин на крюках за ребра вешал, и они вися на крюках, рождали младенцев»''<ref name="ehb296"/>. У выніку гэтай вайны Вільня страціла палову насельніцтва, захопнікі зруйнавалі і разрабавалі места. Толькі ў канцы XVII ст. Сапегі, Пацы і Слушкі пачалі адбудоўваць палацы і фундаваць цэрквы і касьцёлы. У [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікую Паўночную вайну]] Вільню двойчы руйнавалі [[Швэцыя|швэдзкія]] войскі, у 1702 і 1707 гадох. Места моцна пацярпела ад мору ў 1709—1711 гадох. Па вайне Вільня паступова адрадзілася. Тут пачалі выходзіць газэты «Кур’ер Літоўскі» («Kurier Litewski») і «Газэта Віленская» («Gazeta Wileńska»). У 1773 годзе па ліквідацыі [[Езуіты|ордэна езуітаў]] утварылася [[Адукацыйная камісія]]. У 1788 годзе Расейская імпэрыя ўвяла свае войскі ў Вільню. У 1794 годзе места стала адным з галоўных цэнтраў [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня Т. Касьцюшкі]]. У ноч на 23 красавіка паўстанцы на чале з [[Якуб Ясінскі|Я. Ясінскім]] узялі ўладу ў свае рукі. Яны раззброілі расейскія войскі і арыштавалі афіцэраў на чале з генэрал-маёрам М. Арсеньевым. Утварылася [[Найвышэйшая Літоўская Рада]]. 19—20 ліпеня Вільні беспасьпяхова штурмавалі расейскія войскі, аднак 11 жніўня яны ўсё ж захапілі места і такім чынам здушылі паўстаньне ў Вялікім Княстве Літоўскім. <gallery caption="Места на акварэлях [[Юзэф Пешка|Юзэфа Пешкі]]" widths="150" heights="150" class="center"> Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (J. Pieška, 1797).jpg|[[Віленская ратуша|Ратуша]], 1797 г. Vilnia, Rynak. Вільня, Рынак (J. Pieška, 1797).jpg|[[Вялікая вуліца (Вільня)|Вялікая вуліца]], 1797 г. Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (J. Pieška, 1808).jpg|Ратуша, 1808 г. Vilnia, Vialikaja. Вільня, Вялікая (J. Pieška, 1808).jpg|Вялікая вуліца, 1808 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Katedra. Вільня, Катэдра (J. Pieška, 1808).jpg|[[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдра]], 1808 г. Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (J. Pieška, 1808).jpg|[[Антокаль]], 1808 г. Vilnia, Zarečča-Papłavy. Вільня, Зарэчча-Паплавы (J. Pieška, 1808).jpg|[[Зарэчча (Вільня)|Зарэчча]], 1808 г. Vilnia, Vialla. Вільня, Вяльля (J. Pieška, 1808).jpg|Рака [[Вяльля]], 1808 г. </gallery> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Vilnia, Rynak. Вільня, Рынак (V. Adam, 1846).jpg|значак|Адступленьне французаў празь Вільню. [[Ян Дамель|Я. Дамель]], 1846 г.]] У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) Вільня апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе стала цэнтрам сьпярша [[Літоўская губэрня|Літоўскай]], потым [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]]. У 1797 годзе пры Віленскім унівэрсытэце адкрылася школа прыгожых мастацтваў, пераўтвораная ў 1803 годзе ў факультэт малярства, скульптуры і гравюры. У пачатку XIX ст. Вільня была трэцім велічынёй местам у Расейскай імпэрыі (пасьля [[Масква|Масквы]] і [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]])<ref name="ehb296">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 296.</ref>, тут было больш за 700 мураваных і столькіх ж драўляных будынкаў, 25 касьцёлаў і цэркваў, 23 кляштары і манастыры. У [[вайна 1812 году|вайну 1812 году]] 16 чэрвеня Вільню занялі войскі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]], які 1 ліпеня падпісаў дэкрэт аб стварэньні Часовага Ўраду Вялікага Княства Літоўскага. 28 лістапада места зноў занялі расейскія войскі. Па вайне тут існавалі патрыятычныя таварыствы [[шубраўцы|шубраўцаў]], [[Філяматы|філяматаў]], [[Філярэты|філярэтаў]], «[[Прамяністыя (таварыства)|прамяністых]]». [[Файл:Biełarusy. Беларусы (1885).jpg|значак|[[Беларусы]] на этнаграфічнай мапе Эўропы ([[Парыж]], 1885 г.)]] За часамі [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] у Вільні дзеяў [[Віленскі паўстанцкі камітэт|паўстанцкі камітэт]], арганізоўваліся аддзелы для змаганьня з царскімі войскамі. Па здушэньні паўстаньня ўлады Расейскай імпэрыі зачынілі Віленскі ўнівэрсытэт. На 1835 год Вільня налічвала 10 прадмесьцяў: [[Антокаль]], [[Папоўшчына (Вільня)|Папоўшчыну]], [[Зарэчча (Вільня)|Зарэчча]], [[Паплавы (Вільня)|Паплавы]], [[Росы (Вільня)|Росы]], [[Востры Канец]], [[Руднішкі]], [[Пагулянка (Вільня)|Пагулянку]], [[Лукішкі (Вільня)|Лукішкі]], [[Сьніпішкі (Вільня)|Сьніпішкі]]. У месьце было 1552 дамы і 6 рынкаў, дзеялі 25 касьцёлаў, 20 кляштараў і 7 капліцаў, 2 царквы і 2 манастыры, эвангельскія царква і капліца, мячэт і 4 сынагогі<ref name="ehb297">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 297.</ref>. [[Файл:Открытие памятника Муравьёву.jpg|значак|значак|Урачыстае адкрыцьцё помніка [[Мураўёў-Вешальнік|Мураўёву-вешальніку]], 1898 г.]] У час [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] у Вільні выдавалася газэта «[[Мужыцкая праўда]]», дзеяў Выканаўчы аддзел Літвы. Тут на Лукіскім пляцы 22 сакавіка 1864 году расейскія ўлады пакаралі сьмерцю [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]]. Зь сярэдзіны XIX ст. у Вільні пачала разьвівацца прамысловасьць. У 1860—1862 гадох празь места прайшла чыгунка [[Пецярбург]] — [[Варшава]], у 1874 годзе — [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібаўска-Роменская]]. У 1864 годзе ў Вільні адкрылася першая фабрыка (газавая), пачаў дзеяць чыгуналіцейны завод Цымэрмана. Найбольшае прадпрыемства таго часу — тытунёвае таварыства Дурунчы і Шмемана — утварылася ў 1865 годзе. У пачатку 1880-х гадоў адкрыліся прадпрыемствы мэтала — і дрэваапрацоўкі, гарбарнай, харчовай прамысловасьці. У 1894—1895 гадох у месьце працавалі 286 прадпрыемстваў, у 1906 годзе — 225, у 1914 годзе — 266. У 1897 годзе ўтварылася акцыянэрнае таварыства [[бровар]]а Шопэна, у 1900 годзе пачаў працаваць мэталаапрацоўчы завод. З пачаткам дзейнасьці газавай фабрыкі, цэнтральная частка места асьвятлялася газай (з 1876 году — іншыя вуліцы). У 1879—1882 гадох замест драўлянага водаправоду праклалі жалезны. З 1893 году пачала працаваць [[конка]], з 1896 году — тэлеграфная станцыі і тэлефонная сетка. У 1905 годзе зьявіліся першыя аўтамабілі, у 1908 годзе — [[трамвай]]<ref name="ehb298">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 298.</ref>. У пачатку XX ст. у Вільні дзеялі 31 царква і 3 манастыры, 15 касьцёлаў і 3 кляштары, малельня старавераў, 2 лютэранскія і кальвінскі зборы, 5 сынагогаў і 90 малітоўных дамоў, мячэт. Існавала некалькі навучальных установаў, у тым ліку настаўніцкі інстытут, 2 мужчынскія і 1 жаночая гімназія, рэальная, меская, чыгуначная, клясычная, пяхотна-юнкерская, камэрцыйная і хіміка-тэхналягічная вучэльні, паштова-тэлеграфная школа, Літоўская духоўная і Рымска-каталіцкая эпархіяльныя сэмінарыі, Марыінскія вышэйшыя жаночыя курсы, і інш. У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у Вільні дзеялі [[Першая беларуская трупа Ігната Буйніцкага]] і Беларускі музычны драматычны гурток. З 1906 году выдаваліся газэты «[[Наша Ніва]]» і «[[Наша Доля]]», пазьней часопіс «[[Саха (1912)|Саха]]». Працавалі [[Беларускае выдавецкае таварыства]], выдавецтва «Нашай Нівы», выдавецкае таварыства «[[Наша Хата]]», друкарня [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]], якая выдала многія беларускія кнігі, першая беларуская кнігарня<ref name="ehb299">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 299.</ref>. 12 лютага 1910 году ў клюбе чыгуначнікаў адбылася [[Першая беларуская вечарынка ў Вільні]]. <gallery caption="Віленскі альбом" widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Vostraja Brama. Вільня, Вострая Брама (H. Moulin, 1848-52) (2).jpg|Вокладка з [[Вострая брама|Вострай брамай]] Vilnia, Vialiki Dvor. Вільня, Вялікі Двор (1850).jpg|[[Ансамбль Віленскага ўнівэрсытэту|Вялікі Двор]] Vilnia, Katedra. Вільня, Катэдра (I. Deroy, 1845).jpg|[[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдра]] Vilnia, Bernardynskaja. Вільня, Бэрнардынская (P. Benoist, 1850).jpg|[[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|Касьцёл Сьвятой Ганны]] </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Kalvaryja. Вільня, Кальварыя (L. Bichebois, 1849).jpg|Кальварыя Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (L. Bichebois, 1848).jpg|[[Антокаль]] Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (P. Benoist, 1850).jpg|[[Прэзыдэнцкі палац (Вільня)|Біскупскі палац]] Vilnia, Śnipiški, Jezuicki. Вільня, Сьніпішкі, Езуіцкі (L. Bichebois, 1848-49).jpg|[[Сьніпішкі]] </gallery> === Найноўшы час === ==== Паміж Беларусьсю, Летувой і Польшчай ==== [[Файл:Vilnia, Zavalnaja. Вільня, Завальная (1907).jpg|значак|Рэдакцыя «[[Наша Ніва|Нашай Нівы]]» на [[Вуліца Завальная (Вільня)|Завальнай вуліцы]], 1907 г.]] За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў 1915 годзе Вільню занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Дзеячы [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальнага адраджэньня]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч]]ы разам з [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] выступілі з прапановай аднавіць [[Вялікае Княства Літоўскае]] з сталіцай у Вільні, аднак гэтая ідэя не знайшла падтрымкі ў летувіскіх дзеячоў<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 347.</ref>. У верасьні 1917 году ў месьце ўтварылася [[Летувіская Тарыба]] пранямецкай арыентацыі<ref name="ehb299"/>. У гэты час у Вільні дзеялі [[Віленская беларуская рада]], [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускі нацыянальны камітэт]], знаходзілася кіраўніцтва [[Беларуская сацыял-дэмакратычная работніцкая група|Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы]], адбыліся [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларуская канфэрэнцыя 1918 году]], [[Беларускі зьезд Віленшчыны і Гарадзеншчыны]], выдаваліся газэта «[[Гоман (1916)|Гоман]]», распачало дзейнасьць [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускае навуковае таварыства]], з 1916 году працавала выдавецтва [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]]. Апроч адкрытых у 1915—1916 гадох першых беларускіх школаў, 1 студзеня 1919 году тут заснавалі [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]]. У 1919 годзе Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны зладзіла ў Вільні беларускі прытулак Золак. Аднавіла спыненую вайной Беларускае выдавецкае таварыства. У канцы 1910-х гадоў у Вільні зьявіліся пэрыядычныя выданьні [[Грамадзянін (1919)|Грамадзянін]], [[Беларуская думка (1919)|Беларуская думка]], [[Беларускае жыцьцё (1919)|Беларускае жыцьцё]], [[Незалежная Беларусь]], [[Наша думка]], [[Незалежная думка (1920)|Незалежная думка]], аднавіла выхад Наша Ніва. Адкрыліся адмысловыя беларускія настаўніцкія курсы. У 1916—1920 гадох дзеяў беларускі клюб з драматычным гуртком, у 1916 годзе — беларускі дзіцячы тэатар на чале з С. Корф<ref name="ehb299"/>. [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (30.12.1927).jpg|значак|Зьезд [[Таварыства беларускай школы]] ў Вільні зь [[Беларусы|беларускай]] [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнай сымболікай]], 1927 г.]] 16 лютага 1918 году Летувіская Тарыба абвясьціла Вільню сталіцай адноўленай [[Летува|Летувіскай дзяржавы]], хаця фактычнай сталіцай Летувы была [[Коўна]]. Адначасна 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Вільня абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Тут утварылася [[Беларуская рада]], жыхары места атрымалі Пасьведчаньні [[Народны Сакратарыят БНР|Народнага Сакратарыяту БНР]]<ref>{{Літаратура/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. 14 жніўня 1918 году адбылася нарада прадстаўнікоў сацыял-дэмакратычных арганізацыяў Летувы і Заходняй Беларусі, 1—3 кастрычніка 1918 году — першы зьезд Камуністычнай партыі Летувы і Заходняй Беларусі. У сьнежні 1918 году ў Вільні знаходзіўся ўрад БНР. Па адыходзе нямецкіх войскаў, 1 студзеня 1919 году польская мясцовая Самаахова заняла места і разьбіла бальшавікоў, аднак ужо 5 студзеня мусіла была адступіць, уцякаючы ад саветаў<ref>Kronika powstań polskich 1794—1944. — Warszawa: Wydawnictwo Kronika, 1994. S. 345.</ref><ref name="smdb-82">Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. S. 82.</ref>. Па займаньні гэтай тэрыторыі [[Чырвоная армія|Чырвонай арміяй]] 15 сьнежня 1918 году Вільню абвясьцілі сталіцай Савецкай Летувы. 27 лютага 1919 году Вільня стала сталіцай [[ЛітБел|Літоўска-Беларускай ССР (ЛітБел)]]. 19 красавіка 1919 году Вільню занялі польскія войскі<ref name="smdb-82"/>. Савецкія войскі зноў занялі Вільню 14 ліпеня 1920 году<ref>Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juljusza Kłosa Prof. Uniwersytetu St. Batorego. Wydanie trzecie poprawione. — Wilno: Wydawnictwo Wileńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, 1937. S. 41.</ref>. Як вынік «бунту» дывізіі [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]], які адбыўся 8 кастрычніка 1920 году Вільня на пэўны час стала цэнтрам [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. 8 студзеня 1922 году адбыліся выбары ў Часовы Сойм Сярэдняй Літвы, які 20 лютага 1922 году пастанавіў далучыць Віленскую зямлю да міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. ==== Цэнтар беларускага нацыянальна-вызвольнага руху ==== [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1931).jpg|значак|Хор [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюзу]] пры [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] на чале з [[Рыгор Шырма|Рыгорам Шырмам]] і з удзелам [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]], 1931 г.]] [[Файл:Vilenskaja biełaruskaja gimnazija-1.jpg|значак|Сьвяткаваньне ўгодкаў абвяшчэньня [[БНР]] у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], 1935 г.]] У складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі Вільня стала цэнтрам нацыянальна-вызвольнага руху ў Заходняй Беларусі. З 1921 году тут дзеяла [[Таварыства беларускай школы]], якое выдавала Бюлетэнь ТБШ, часопіс [[Беларускі летапіс (1933)|Беларускі летапіс]] і газэту [[Шлях (1932)|Шлях]]) і Беларускі каапэратыўны банк з аддзеламі ў Пінску і Глыбокім. Студэнты-беларусы стварылі [[Беларускі студэнцкі саюз]], які выдаваў часопісы [[Наш Шлях (часопіс)|Наш Шлях]] і [[Студэнцкая думка (Вільня)|Студэнцкая думка]]. Дзеялі [[Беларускі народны тэатар]], працаваў [[Беларускі музэй у Вільні|Беларускі музэй]]. Таварыства [[Беларуская хатка ў Вільні]] выдавала часопіс [[Беларуская хата (1926)|Беларуская хатка]] (1926), таварыства [[Радом]] — газэту [[Беларускі дзень]] (1927—1928). У 1927 годзе існавала арганізацыя маладых пісьменьнікаў і мастакоў Заходняй Беларусі [[Веснаход]]. У сярэдзіне 1920-х гадоў у Вільні знаходзілася кіраўніцтва [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]], якая выдавала газэты [[Жыцьцё беларуса]], [[Беларуская Ніва (1925)|Беларуская ніва]], [[Беларуская справа]], [[Наш голос (1927)|Наш голос]], [[Наша воля (1927)|Наша воля]], [[Народны звон (1926)|Народны звон]], часопіс [[Маланка (часопіс)|Маланка]] і іншыя. У 1925 годзе паслы сойму [[Васіль Рагуля|В. Рагуля]] і [[Фабіян Ярэміч|Ф. Ярэміч]] заснавалі ў Вільні [[Беларускі сялянскі саюз]], які выдаваў газэту [[Сялянская Ніва]], [[Ян Станкевіч|Я. Станкевіч]] — [[Беларуская сялянская партыя|Беларускую сялянскую партыю]] і яе газэту [[Народ (газэта)|Народ]]. Актывізавалася дзейнінасьць беларускіх каталікоў і праваслаўных, якія выдавалі часопісы і газэты [[Праваслаўны беларус]], [[Беларуская зарніца]], [[Сьветач Беларусі]], [[Хрысьціянская Думка]], выходзіла ўніяцкая газэта [[Да Злучэньня!]] Агулам выдаваліся больш за 100 беларускіх газэтаў і часопісаў. Паводле статыстычных зьвестак, пададзеных Віленскім унівэрсытэтам у 1928 годзе, паводле калькасьці і накладу пэрыядычных выданьняў у Вільні беларусы займалі другое месца пасьля палякаў, якім належала дзяржаўная ўлада, тым часам летувісы займалі толькі пятае месца — пасьля жыдоўскага і расейскага друку<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 369.</ref>. У 1930-я гады польскія ўлады забаранілі дзейнасьць ТБШ і [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытуту гаспадаркі і культуры]], спынілі працу некалькі беларускіх выдавецтваў<ref name="ehb300">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 300.</ref>. ==== Паміж Беларускай ССР і Летувой ==== [[Файл:Пастанова часовай управы Вільні аб патрымцы ўваходжаньня ў склад Беларускай ССР (6.10.1939).jpg|значак|Пастанова часовай управы Вільні ад 6 кастрычніка 1939 г. аб патрымцы ўваходжаньня ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], надрукаваная ў газэце [[Віленская праўда (1939)|Віленская праўда]]]] 19 верасьня 1939 году згодна [[Пакт Молатава-Рыбэнтропа|пактам Молатава-Рыбэнтропа]] ў Вільню ўвайшлі савецкія войскі, утварылася [[Віленская вобласьць]]. 22 верасьня па-беларуску пачала выходзіць газэта «[[Віленская праўда (1939)|Віленская праўда]]», таксама ў Вільні разьмясьцілася рэдакцыя галоўнай савецкай газэты для [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] — «[[Свабодная Беларусь]]». 24 верасьня ў актавай залі Віленскай беларускай гімназіі адбылася афіцыйная ўрачыстасьць з нагоды далучэньня Вільні да Беларусі. Каб задаволіць попыт на беларускамоўнае навучаньне ў гімназіі арганізавалі дзесяць паралельных клясаў, а неўзабаве выйшла пастанова ўладаў аб адкрыцьці [[Віленская беларуская гімназія|Другой Віленскай беларускай гімназіі]]. На [[Лукіскі пляц|Лукіскім пляцы]] адбыўся мітынг з удзелам 75 тысячаў месьцічаў, у рэзалюцыі якога гаварылася, што працоўныя Вільні галасуюць за ўваходжаньне ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 377.</ref>. [[Файл:Подписание советско-литовского договора о передаче Литве города Вильно.jpg|значак|Міністар замежных справаў Летувы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Урбшыс||be|Юозас Урбшыс}} падпісвае [[Савецкая-летувіская ўмова аб узаемнай дапамозе|ўмову]] з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] аб узаемнай дапамозе і перадачы Летуве места Вільні, 10 кастрычніка 1939 г.]] Па таемным пераразьмеркаваньні зонаў уплыву паміж [[Трэці Райх|Трэцім Райхам]] і [[СССР]] (28 верасьня 1939 году) 10 кастрычніка 1939 году адбылося падпісаньне [[савецка-летувіская дамова 1939 году|савецка-летувіскай дамовы]] аб перадачы Летуве Вільні і Віленскай вобласьці. У Беларускай ССР дамова не публікавалася да 1 лістапада<ref name="Arlou-2012-379">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 379.</ref> (у дзень яе складаньня газэта «[[Звязда]]» апублікавала карэспандэнцыю, дзе паведамлялася, як віленчукі рыхтуюцца да выбараў дэпутатаў у Народны сход Заходняй Беларусі)<ref name="Arlou-2012-379"/>. 12 кастрычніка 1939 году старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі [[Васіль Захарка]] накіраваў пратэст прэзыдэнту Летувы [[Антанас Сьмятона|Антанасу Сьмятоне]] супраць падпісаньня дамовы «аб пераходзе да Летувы беларускага места Вільні і беларускіх зямель Віленскай вобласьці», у якой паказаў на адказнасьць Летувы перад беларускім народам за гэты акт. 22 кастрычніка 1939 году [[Вячаслаў Молатаў|Молатаў]] заявіў [[Наткевіч]]у, што СССР супраць зьмяненьняў граніцы, усталяваных дамовай ад 10 кастрычніка 1939 году, але не пярэчыць супраць таго, каб летувісы, якія жадаюць выехаць з Заходняй Беларусі ў Летуву, зрабілі гэта<ref name="ЭГБ-195">{{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 195.</ref>. Прытым падрыхтоўка, падпісаньне і ратыфікацыя дамовы ажыцьцяўляліся без удзелу ўпаўнаважаных прадстаўнікоў БССР, яна не абмяркоўваўся ў вышэйшых органах дзяржаўнай улады Беларусі, дамова парушала палажэньні Канстытуцыі СССР 1936 году і Канстытуцыі БССР 1937 году, якія патрабавалі згоды саюзнай рэспублікі на зьмяненьне яе граніц. З пункту гледжаньня міжнароднага права дамова была чарговым падзелам тэрыторыі Беларусі<ref>{{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 197.</ref>. Супраць далучэньня Вільні і Віленшчыны да Летувы выступіў урад Польшчы, не падтрымалі дамовы [[Ангельшчына]] і [[Францыя]]. [[Файл:Чаму мы аддалі Вільню Летуве? (Зьвязда, 16.11.1939).jpg|значак|Фрагмэнт артыкула «Расьце палітычная актыўнасьць хатніх гаспадынь» з газэты Беларускай ССР «[[Звязда|Зьвязда]]» ад 16 лістапада {{nowrap|1939 г.}} з актуальным пытаньнем: «Чаму мы аддалі Вільню Летуве?»]] Па падпісаньні дамовы зь летувісамі [[НКВД]] арыштавала шэраг беларускіх дзеячоў у Вільні — [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]], [[Уладзімер Самойла|Уладзімера Самойлу]], [[Макар Краўцоў|Макара Краўцова]], [[Янка Пазьняк|Янку Пазьняка]], [[Вячаслаў Багдановіч|Вячаслава Багдановіча]], [[Сяргей Бусел|Сяргея Бусла]], [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч|Вінцэнта Жук-Грышкевіча]], [[Антон Неканда-Трэпка|Антона Неканда-Трэпку]] ды іншых<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 380.</ref>. ==== Другая сусьветная вайна ==== [[Файл:Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|значак|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы (Вільня — частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі, заселенай беларусамі]]), складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г.]] 27 кастрычніка 1939 году летувіскія войскі ўвайшлі ў Вільню, а 28 кастрычніка адбылася афіцыйная цырымонія сустрэчы летувіскіх войскаў. У сьнежні 1939 году прэм’ер-міністар Летувы заявіў, што «Вільня і Віленскі край хоць ускосна, заваяваныя нашай арміяй»<ref name="ЭГБ-195"/>. Тым часам узамен за далучэньне Вільні летувісы пагадзіліся разьмясьціць у сваёй краіне савецкія вайсковыя базы<ref name="Arlou-2012-379"/>. 3 жніўня 1940 году па ўльтыматуме [[СССР]] Летува бяз збройнага супраціву ўвайшла ў яго склад, Вільня стала сталіцай [[Летувіская ССР|Летувіскае ССР]]. Неўзабаве Віленскую беларускую гімназія пераўтварылі сьпярша ў прагімназію, а потым — у няпоўную сярэднюю школу, а Беларускі музэй далучылі да Акадэміі навук Летувіскай ССР. За часамі [[Другая сусьветная вайна|Другой Сусьветнай Вайны]] 24 чэрвеня 1941 году Вільню акупавалі войскі [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]], якія перадалі места пад уладу летувіскай адміністрацыі. Нацысты з дапамогай летувіскіх добраахвотнікаў забілі ў [[Віленскае гета|Віленскім гета]] 95% усіх жыдоў Вільні. Нягледзячы на карныя антыбеларускія акцыі з боку [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], летувіскіх паліцыйных фармаваньняў і дывэрсантаў НКВД, у Вільні запрацавалі некалькі пачатковых беларускіх школаў, гімназія і настаўніцкая сэмінарыя, аднавіў дзейнасьць Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча, пачала выдавацца газэта «[[Беларускі голас (1942)|Беларускі голас]]». Пад прыкрыцьцём дазволенага немцамі [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэту]] дзеяў віленскі камітэт падпольнай [[Беларуская незалежніцкая партыя|Беларускай незалежніцкай партыі]], што мела на мэце ўтварыць адзіны нацыянальны фронт дзеля змаганьня з нацыстамі і бальшавікамі за незалежную Беларусь<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 383.</ref>. У лютым 1944 году ўлады Трэцяга Райху з улікам этнічнага і гістарычнага аспэктаў перадалі Вільню і Віленшчыну ў склад [[Генэральная акруга Беларусь|Генэральнай акругі Беларусь]] (разам зь [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчынай]], [[Пінскі павет|Піншчынай]] і [[Мазырскі павет|Мазыршчынай]])<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 384.</ref>. 13 ліпеня 1944 году места занялі савецкія войскі. [[Лаўрэнці Берыя]] ў сваім спэцыяльным паведамленьні [[Ёсіф Сталін|Ёсіфу Сталіну]], [[Вячаслаў Молатаў|Вячаславу Молатаву]], [[Георгі Малянкоў|Георгію Малянкову]] і [[Аляксей Інакенцьевіч Антонаў|Аляксею Антонаву]] аб выніках апэрацыі з раззбраеньня салдат і афіцэраў польскай [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] ад 3 жніўня 1944 году пісаў<ref>[https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/330527#mode/inspect/page/2/zoom/4 Спецсообщение Л. П. Берии И. В. Сталину, В. М. Молотову, Г. М. Маленкову, А. И. Антонову об итогах операции по разоружению солдат и офицеров польской Армии Крайовой. 3 августа 1944 г.] // ГА РФ. Ф. 9401 сч. Оп. 2. Д. 66. Л. 124—129. Копия. Машинопись.</ref>: {{Цытата|Стаўленьне насельніцтва да вызваленьня Вільні з-пад нямецкай улады станоўчае. Насельніцтва выказвае задавальненьне, што імша ў касьцёлах будзе цяпер служыцца па-польску, а не па-летувіску. Насельніцтва таксама спадзяецца, што Вільня будзе далучаная да Заходняй Беларусі — абы не да Летувы.}} ==== У складзе Летувы ==== Нягледзячы на меркаваньне віленчукоў і боязнь летувісаў страціць Вільню праз факты масавай супрацы з нацыстамі, Сталін пастанавіў пакінуць места Летувіскай ССР<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 385.</ref>. Па вайне летувіскія ўлады зачынілі беларускую гімназію і настаўніцкую сэмінарыю, а Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча ліквідавалі і фактычна разрабавалі — большая частка яго збораў трапіла ў летувіскія музэйныя фонды і бібліятэку Акадэміі навук Летувы<ref name="Arlou-2012-386">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 386.</ref>. Да 10 жніўня 1946 году 86,9 тыс. жыхароў Вільні і Віленшчыны запісалася палякамі і выехала з СССР у Польшчу, пазьней — яшчэ каля 24 тысячаў. У 1944—1946 гадох у места перасялілі каля 100 тысячаў этнічных летувісаў, агулам да пачатку 1950-х гадоў — каля 150 тысячаў<ref name="be174">{{Літаратура/БелЭн|4к}} С. 174.</ref>. Гэты працэс працягваўся і ў наступныя дзесяцігодзьдзі<ref name="ehb302">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 302.</ref>. Адначасна праводзілася масавая палянізацыя беларусаў-каталікоў<ref name="be174"/>. На ўзгадненьне з Масквой і камуністычнай Польшчай летувіскія ўлады замест беларускіх школаў насаджалі польскія і расейскія, колькасьць студэнтаў-беларусаў у летувіскім Віленскім унівэрсытэце не перавышала 1%<ref name="Arlou-2012-386"/>. У гэты ж час савецкія ўлады цалкам спынілі ўсякае беларускае культурнае і палітычнае жыцьцё. Практычна ўсе беларускія дзеячы і іхныя радзіны трапілі пад арышты і дэпартацыю<ref name="be174"/><ref name="ehb301">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 301.</ref>. Рэшта беларусаў цярпела дыскрымінацыю пры ўладкаваньне на дзяржаўную службу, сярод іх значна павялічылася беспрацоўе<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 382.</ref>. З канца 1980-х гадоў Вільня стала галоўным цэнтрам руху за незалежнасьць Летувы, абвешчанай 11 сакавіка 1991 году. У месьце стварылі Таварыства беларускай культуры (1987 год), клюб аматараў беларускай народнай творчасьці «[[Сябрына (Вільня)|Сябрына]]» і іншыя. У студзені 1989 году ў Вільні прайшоў другі вальны сойм беларускіх суполак, у чэрвені таго ж году — першы зьезд [[Беларускі Народны Фронт|Беларускага Народнага Фронту]]. Пытаньне аб законнасьці і правамоцнасьці перадачы Віленскай вобласьці і іншых беларускіх зямель Летуве зноў узьнікла ў канцы 1980 — пачатку 1990-х гадоў у зьвязку з дэзынтэграцыяй Савецкага Саюзу. 29 сакавіка 1990 году Прэзыдыюм Вярхоўнага савету БССР прыняў заяву, у якой гаварылася, што Беларусь у выпадку выхаду Летувы са складу СССР будзе патрабаваць вярнуць ёй беларускія землі — места Вільню і Віленскую вобласьць, Сьвянцянскі і часткі тэрыторыі 5-і іншых раёнаў Летувы. Гэту заяву фактычна падтрымаў прэзыдэнт СССР [[Міхаіл Гарбачоў]], якія адзначыў на прэс-канфэрэнцыі ў [[Вашынгтон (горад)|Вашынгтоне]] 3 чэрвеня 1990 году, што тэрыторыя Летувы ўлучае ў сябе некалькі рэгіёнаў, якія раней належалі Беларусі<ref name="ЭГБ-195"/>. Аднак па распадзе СССР Вільня засталася сталіцай незалежнае Летувіскае Рэспублікі. Як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], ультыматыўная заява з боку Вярхоўнага савету БССР, кантраляванага камуністамі, што дзесяцігодзьдзямі праводзілі палітыку [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі Беларусі]], напраўду была спробай Масквы стварыць яшчэ адзін ваенны канфлікт кшталту [[Карабаская вайна|Карабаху]] або [[Прыднястроўскі канфлікт|Прыднястроўя]]е<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 370.</ref>. Калі ў 1992 годзе вялікая група грамадзкіх і культурных дзеячоў зьвярнулася да таго ж самага Вярхоўнага савету з просьбай абмеркаваць стварэньне супольнай камісіі дзеля распрацоўкі варыянту-кампрамісу будучага ўладкаваньня Вільні і Віленшчыны (статус самакіраваньня, вольнага места, незалежнай ад Летувы і Беларусі зоны або аўтаноміі) з запросінамі экспэртаў-назіральнікаў Рады Бясьпекі ААН, то кіраўніцтва Вярхоўнага савету нават не паставіла гэтага пытаньня на разгляд<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 371.</ref>. У 1991 годзе ў Вільні аднавілася выданьне газэты «[[Наша Ніва]]», на факультэце славістыкі Віленскага пэдадагічнага ўнівэрсытэту пачала дзеяць катэдра беларускай мовы, літаратуры і этнакультуры. У 1992 годзе ў месьце ўтварылася Каардынацыйная рада [[Беларускае згуртаваньне ў Летуве|Беларускага згуртаваньня ў Летуве]]. У 1993 годзе аднавілася [[Таварыства беларускай школы]], адкрылася беларуская сярэдняя школа імя Францішка Скарыны. У чэрвені 2005 году зь [[Менск]]у ў Вільню пераехаў [[Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]], які знаходзіцца ў летувіскай сталіцы на правах унівэрсытэту ў выгнаньні, адначасна маючы ўсе правы эўрапейскай вышэйшай навучальнай установы. У 2009 годзе Вільню абралі Эўрапейскай культурнай сталіцай. У 2015 годзе [[Рэмігіюс Шымашус]] стаў першым беспасярэдне абраным мэрам места<ref>[http://arquivo.pt/wayback/20160518050243/http://www.2013.vrk.lt/2015_savivaldybiu_tarybu_rinkimai/output_lt/rezultatai_vienmand_apygardose2/apygardos_rezultatai7829.html Balsavimo rezultatai], 2013.vrk.lt.</ref>. Па атрыманьні незалежнасьці ў Вільні адрамантавалі многія з старых будынкаў, на беразе [[Вяльля|Вяльлі]] ў гістарычных Сьніпішках збудавалі новыя камэрцыйныя будынкі. Гэты раён, як чакаецца, стане асноўным адміністрацыйным і дзелавым цэнтрам места. Ён улучае ў сябе сучасныя жылыя і гандлёвыя плошчы з будынкам муніцыпалітэту і 129-мэтровы будынак [[Europa Tower]]. Будаваньне штаб-кватэры [[Swedbank]] стала сымбалем важнасьці скандынаўскіх банкаў у Вільні. У 2008 годзе ў месьце збудавалі комплекс «[[Віленскі бізнэсовы порт]]», адна зь ягоных вежаў у наш час ёсьць пятым вышынёй будынкам у Летуве. На сёньняшні дзень насельніцтва і эканоміка Вільні імкліва расьце. == Геаграфія == === Агульная характарыстыка === Знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы Летувы. Ляжыць на сутоцы рэк [[Вільня (рака)|Вільні]] і [[Вяльля|Вяльлі]], за 33 км ад граніцы зь Беларусьсю. Плошча 392 км², 20,2% агульнай плошчы займае забудова, астатняя частку — зялёныя насаджэньні (43,9) і водныя аб’екты (2,1). === Клімат === Клімат Вільні [[Мерны клімат|мерны]] [[кантынэнтальны клімат|кантынэнтальны]] з рысамі морскага, што тлумачыцца ўплывам [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]. Зіма адносна мяккая і сьнежная, лета кароткае і прахалоднае. Вясна і восень вельмі зацяжныя. Большую частку году дамінуе пахмурнае надвор’е. Ападкаў у сярэднім выпадае 688 мм у год, максымум — у ліпені. Моцная сьпёка ў летні пэрыяд і траскучыя маразы ўзімку бываюць, але рэдка. * Сярэдняя [[тэмпэратура]] — + 6,6&nbsp;°C * Сярэдняя [[вільготнасьць паветра]] — 80% * Сярэдняя [[Шкала Бофарта|хуткасьць ветру]] — 3,9 м/с {{Кліматычная інфармацыя | Назва_ў_родным_склоне = Вільні | Крыніца [http://pogoda.ru.net/climate2/26730.htm «Надвор'е і Клімат»]{{ref-ru}} | Студзень_сяр=-4.1 | Студзень_ападкі=48 | Люты_сяр=-3.9 | Люты_ападкі=37 | Сакавік_сяр=0.1 | Сакавік_ападкі=42 | Красавік_сяр=6.9 | Красавік_ападкі=42 | Травень_сяр=12.8 | Травень_ападкі=64 | Чэрвень_сяр=15.6 | Чэрвень_ападкі=75 | Ліпень_сяр=17.9 | Ліпень_ападкі=92 | Жнівень_сяр=17.0 | Жнівень_ападкі=73 | Верасень_сяр=12.0 | Верасень_ападкі=61 | Кастрычнік_сяр=6.7 | Кастрычнік_ападкі=56 | Лістапад_сяр=1.2 | Лістапад_ападкі=46 | Сьнежань_сяр=-2.8 | Сьнежань_ападкі=53 | Год_сяр=6.6 | Год_ападкі=688 | Студзень_мін=-6.7 | Студзень_макс=-1.8 | Люты_мін=-6.9 | Люты_макс=-1.1 | Сакавік_мін=-3.5 | Сакавік_макс=3.8 | Красавік_мін=2.1 | Красавік_макс=12.1 | Травень_мін=7.3 | Травень_макс=18.4 | Чэрвень_мін=10.6 | Чэрвень_макс=20.9 | Ліпень_мін=12.9 | Ліпень_макс=23.2 | Жнівень_мін=12.1 | Жнівень_макс=22.4 | Верасень_мін=7.8 | Верасень_макс=16.6 | Кастрычнік_мін=3.5 | Кастрычнік_макс=10.2 | Лістапад_мін=-1.1 | Лістапад_макс=3.3 | Сьнежань_мін=-5.3 | Сьнежань_макс=-0.7 | Год_мін=2.7 | Год_макс=10.6 | Студзень_абс_макс=10.9 | Студзень_абс_мін=-37.2 | Люты_абс_макс=14.4 | Люты_абс_мін=-35.8 | Сакавік_абс_макс=19.8 | Сакавік_абс_мін=-29.6 | Красавік_абс_макс=29.0 | Красавік_абс_мін=-14.4 | Травень_абс_макс=31.8 | Травень_абс_мін=-4.4 | Чэрвень_абс_макс=33.4 | Чэрвень_абс_мін=0.1 | Ліпень_абс_макс=35.4 | Ліпень_абс_мін=3.5 | Жнівень_абс_макс=34.9 | Жнівень_абс_мін=1.0 | Верасень_абс_макс=32.0 | Верасень_абс_мін=-4.8 | Кастрычнік_абс_макс=24.5 | Кастрычнік_абс_мін=-14.4 | Лістапад_абс_макс=14.9 | Лістапад_абс_мін=-22.8 | Сьнежань_абс_макс=10.5 | Сьнежань_абс_мін=-30.5 | Год_абс_макс=35.4 | Год_абс_мін=-37.2 |}} == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == Віленскае [[мясцовае самакіраваньне]] зьяўляецца адзіным у Летуве, якое аб’ядноўвае два месты: Вільню і [[Грэгарава]]. Тэрыторыя муніцыпалітэту падзяляецца на 21 староства ({{мова-lt|Seniūnija|скарочана}}), межы якіх прыкладна адпавядаюць гістарычным мясцовасьцям і раёнам новай забудовы: [[Файл:Vilniaus seniunijos numeracija.png|right|250px]] {| cellpadding="5" |- valign="top" | # ''[[Веркі]]'' # ''[[Антокаль]]'' # ''[[Пашылайчы]]'' # ''[[Фабіёнішкі]]'' # ''[[Замэчак (Вільня)|Замэчак]]'' # ''[[Юстынішкі]]'' # ''[[Віршулішкі]]'' # ''[[Шышкі (Вільня)|Шышкі]]'' # ''[[Сьніпішкі]]'' # ''[[Жырмуны (Вільня)|Жырмуны]]'' # ''[[Каралінішкі]]'' || || <ol start="12"> <li>''[[Зьвярынец (Вільня)|Зьвярынец]]''</li> <li>''[[Грэгарава]]''</li> <li>''[[Ляшчыны (Вільня)|Ляшчыны]]''</li> <li>''[[Воўчая Лапа]]''</li> <li>''[[Новае Места (Вільня)|Новае Места]]''</li> <li>''[[Старое Места (Вільня)|Старое Места]]''</li> <li>''[[Новая Вільня]]''</li> <li>''[[Панары]]''</li> <li>''[[Навінкі (Вільня)|Навінкі]]''</li> <li>''[[Росы]]''</li> </ol> |} == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * '''XV стагодзьдзе''': 1500 год — каля 10 тыс. чал.<ref name="ehb294"/> * '''XVI стагодзьдзе''': 1550 год — ад 20<ref name="ehb294"/> да 100<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 134.</ref> тыс. чал. * '''XVIII стагодзьдзе''': 1800 год — 60 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 135.</ref> * '''XIX стагодзьдзе''': 1804 год — 35 тыс. чал., зь іх каля 22 тыс. каталікоў, 600 праваслаўных, 500 пратэстанаў, 100 рэфарматаў, 11 тыс. юдэяў і 60 магамэтанаў<ref name="ehb297"/>; 1850 год — каля 50 тыс. чал., зь іх шляхты 6658, купцоў 272, мяшчанаў 4930, жыдоў 20 642; 1875 год — 82 668 чал; 1889 год — 109 329 чал.<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 136.</ref> ; 1897 год (расейскі перапіс) — 154 532 чал., зь іх 40% жыдоў, 30% палякаў, 20% расейцаў, 4,5% беларусаў, 2% летувісаў, 3,5% іншых нацыянальнасьцяў<ref name="ehb298"/> * '''XX стагодзьдзе''': 1911 год — 186 461 чал.; 1916 год — 140 800 чал.; 1941 год — 268 тыс. чал.; 1989 год — 291,5 тыс. летувісаў, 116,6 тыс. палякаў, 30,3 тыс. беларусаў, 13,3 тыс. украінцаў, 9,1 тыс. жыдоў; 1993 год — 582 чал.<ref name="be173"/> * '''XXI стагодзьдзе''': 2001 год (перапіс) — 542 287 чал., зь іх 57,8% пазначылі сябе як [[летувісы]], 18,7% — як [[палякі]], 14% — як [[расейцы]], 4% — [[беларусы]], 0,5% — [[жыды]], 5% — як прадстаўнікі іншых нацыянальнасьцяў; 2010 год — 560,2 тыс. чал; 2018 год — 547,3 тыс. чал. === Рэлігія === Вільня ёсьць рэзыдэнцыяй [[каталіцтва|каталіцкага]] [[біскуп]]а і цэнтрам [[Летувіска-Віленская япархія|Летувіска-Віленскай япархіі]] [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. === Адукацыя === У Вільні ёсьць некалькі ўнівэрсытэтаў, найбольшы зь якіх — [[Віленскі ўнівэрсытэт]]. * Унівэрсытэт імя М. Ромэра * Віленскі Гедзімінаўскі Тэхнічны ўнівэрсытэт * Віленскі пэдагагічны ўнівэрсытэт * Вайсковая акадэмія Летувы * Віленская акадэмія мастацтваў * Нацыянальная школа мастацтваў * [[Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]] * Віленская акадэмія бізнэсу === Культура === [[Нацыянальная бібліятэка імя Марцінаса Мажвідаса|Летувіская нацыянальная бібліятэка імя Марцінаса Мажвідаса]], названая ў гонар аўтара першай друкаванай кнігі на летувіскай мове, захоўвае ў сваіх архівах 6 912 266 фізычных элемэнтаў. Найбольшы кніжны кірмаш у Балтыі праводзіцца штогод у віленскім павільёне [[LITEXPO]], найбуйнейшым выстаўным цэнтры Балтыі. Прадмесьце [[Зарэчча (Вільня)|Зарэчча]], якое знаходзіцца недалёка ад [[Старое Места (Вільня)|Старога Места]] і ёсьць адным з найстарэйшых раёнаў Вільні, з канца XX стагодзьдзя зьяўляецца домам для руху багемных мастакоў. Тут працуюць шматлікія мастацкія галерэі і майстэрні. У 1997 годзе ў [[Дзень Дурня]] Зарэчча абвясьцілі незалежнай рэспублікай<ref>[https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/lithuania/articles/inside-uzupis-lithuania-free-thinking-republic/ Just Back: Inside Uzupis, Lithuania’s free-thinking republic], The Telegraph.</ref>. На галоўным пляцы прадмесьця разьмяшчаецца статуя анёла, які дзьме ў трубу, то бок выступае ў якасьці сымбалю творчай свабоды. У 1995 годзе ў віленскім [[Новае Места (Вільня)|Новым Месце]] паставілі першы ў сьвеце бронзавы бюст вядомаму гітарысту [[Фрэнк Запа|Фрэнку Запе]]<ref>[https://www.lonelyplanet.com/lithuania/vilnius/attractions/frank-zappa-memorial/a/poi-sig/446949/360117 Frank Zappa Memorial], Lonely Planet.</ref>. Гэты бюст адзначыў нядаўна здабытую свабоду слова і пачатак новай эры для летувіскага грамадзтва. [[Цэнтар сучаснага мастацтва (Вільня)|Цэнтар сучаснага мастацтва]] ёсьць найбольшай пляцоўкай сучаснага мастацтва ў краінах Балтыі, з выстаўной плошчай у 2400 м². Цэнтар імкнецца да разьвіцьця шырокага спэктру міжнародных і летувіскіх выстаўных праектаў, а таксама прадстаўляе шырокі спэктар дзяржаўных праграмаў, у тым ліку ў ім праводзяцца лекцыі, сэмінары, выступы, паказы кіна- і відэаматэрыялаў, а таксама адбываюцца музычныя падзеі. 10 лістапада 2007 году авангардны рэжысэр [[Ёнас Мэкас]] адкрыў [[Цэнтар візуальных мастацтваў Ёнаса Мэкаса|Цэнтар візуальных мастацтваў]]. Ягоная прэм’ерная выстава называлася «Авангард: ад футурызму да флюксусу». Сучасны арт-цэнтар стаў новай культурнай прасторай места<ref>[http://www.mmcentras.lt/about-us/70008#about-us-70312 About Us], mmcentras.lt.</ref>. У ім экспануецца прыватная калекцыя сучаснага летувіскага выяўленчага мастацтва. У музэі праводзяцца выставы твораў з расейскага [[Эрмітаж]]у і [[музэі Салямона Гугенгайма|музэяў Салямона Гугенгайма]], а таксама прэзэнтуецца некамэрцыйнае авангарднае кіно. У цэнтры месьціцца бібліятэка, музэй габрэйскай культуры і калекцыі твораў Ёнаса Мэкаса і [[Юргіс Мачунас|Юргіса Мачунаса]]. [[Гарадзкая віленская опэра]] — незалежны опэрны тэатар у Летуве, спалучае ў сабе клясычнае і сучаснае мастацтва. [[Нацыянальны драматычны тэатар Летувы|Нацыянальны драматычны тэатар]], Дзяржаўны малы тэатар Вільні, Дзяржаўны моладзевы тэатар і шэраг прыватных тэатраў, у тым ліку OKT/Віленскі гарадзкі тэатар, Тэатар танчаў Анджэлікі Чолінай і іншыя, ладзяць спэктаклі клясычнай і сучаснай драматургіі сусьветна вядомых летувіскіх і замежных рэжысэраў. [[Нацыянальная філярмонія Летувы]] ёсьць найбольшай і найстарэйшай дзяржаўнай арганізацыяй, якая ладзіць клясычныя, сучасныя жывыя канцэрты і джазавыя музычныя імпрэзы ва ўсёй Летуве і за мяжой<ref>[http://www.filharmonija.lt/en/about-us/history.html History — Largest Concert Institution in Lithuania], Lithuanian National Philharmonic Society.</ref>. [[Дзяржаўны сымфанічны аркестар Летувы]] мае разнастайны рэпэртуар, ладзіць вынятковыя праграмы, і запрашае маладыя таленты выконваць творы нароўні з выдатнымі і прызнанымі салістамі. == Эканоміка == [[Файл:Vilnius New City Center from the White Bridge (2013).jpg|міні|Новы бізнэс-цэнтар]] Вільня зьяўляецца галоўным эканамічным цэнтрам Летувы і адным з найбольшых фінансавых цэнтраў краінаў Балтыі. Нягледзячы на ​​тое, што ў месьце пражывае толькі 20% насельніцтва Летувы, яно стварае каля адной траціны [[СУП]] краіны<ref>[https://web.archive.org/web/20080703204949/http://www.vilnius.lt/new/en/investicijos.php Investment], City of Vilnius</ref>. Намінальны СУП на душу насельніцтва ў [[Віленскі павет|Віленскім павеце]] на 2014 год складаў каля 18 100 эўра<ref>[https://web.archive.org/web/20160304023440/http://osp.stat.gov.lt/statistiniu-rodikliu-analize?id=8446&status=A Regioninis BVP vienam gyventojui, to meto kainomis], Statistics Lithuania.</ref>, што робіць яго найбольш заможным рэгіёнам Летувы. У 2008 годзе ўнёсак Вільні ў бюджэт краіны склаў амаль 3 млрд эўра, што складае каля 40% агульнага бюджэту. На 2015 год сярэдняя гадавая зарплата да спагнаньня падаткаў у Вільні складае каля 10 000 эўра. У наш час у Вільні актыўна разьвіваюцца сучасныя сонечныя і [[лазэр]]ныя тэхналёгіі, дзякуючы такім вытворцам, як «Arginta», «Precizika», «Baltic Solar», а таксама «Ekspla» і «Eksma». Апроч таго, пасьпяхова пастаўляюць на сусьветныя рынкі сваю прадукцыю біятэхналягічныя вытворцы «Fermentas Thermo Fisher», «Sicor Biotech». У 2009 годзе ў Вільні банк [[Barclays]] адкрыў тэхналягічны цэнтар, які зьяўляецца адным з чатырох глябальных стратэгічных інжынэрных цэнтраў банку. У 2013 годзе ў выніку гандлёвага падарожніцтва на грамадзянаў Беларусі прыпала каля 25% таваразвароту ў гандлёвых сетках Вільні<ref>{{Артыкул|аўтар=Аляксандар Шпакоўскі.|загаловак=Каму патрэбна «атамная» спрэчка|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20131120/1384918490-kamu-patrebna-atamnaya-sprechka|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=20 лістапада 2013|нумар=218 (27583)|старонкі=[http://zviazda.by/wp-content/uploads/2013/11/1384918452_2.pdf 2]|issn=1990-763x}}</ref>. == Транспарт == [[Файл:Vilnius Modern Skyline At Dusk, Lithuania - Diliff.jpg|міні|Сучасная Вільня]] === Агульныя зьвесткі === Вільня знаходзіцца блізка да граніцы [[ЭЗ]] зь [[Беларусь]]сю ў пэўным «мёртвым куце» з боку транспартных шляхоў. Празь места ідуць транзытныя цягнікі з [[Расея|Расеі]] празь [[Беларусь]] у [[Каралявец]]. Іншыя важныя транспартныя шляхі ідуць праз гістарычную сталіцу Летувы — [[Коўна]]. Да яе зь Вільні ідзе хуткасная магістраль. Вільня мае міжнародны [[аэрапорт]]. Аўтамабільныя дарогі вядуць праз [[Коўна]] да [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] да паромаў [[Клайпеда|Клайпеды]] і ў [[Панявеж]] з выхадам на [[Via Baltica]]. Таксама важная аўтамагістраль ідзе на [[Менск]]. === Грамадзкі транспарт === [[Файл:Solaris Trollino 15AC in Vilnius 15.08.2006.jpg|міні|Тралейбус кампаніі Solaris на маршруце ў Вільні]] У грамадзкім транспарце Вільні дамінуюць [[аўтобус]]ы і [[тралейбус]]ы. Прылеглыя да Вільні населеныя пункты злучаюцца зь местам з дапамогай чыгункі (электрацягнікі). Першыя рэгулярныя аўтобусныя маршруты зьявіліся ў 1926 годзе, а першыя тралейбусы пачалі рух у 1956 годзе. У канцы 2007 году ў Вільні ўвялі электронную білетную сыстэму. Каб карыстацца грамадзкім транспартам, трэба купіць электронную картку ў крамах або газэтных кіёсках і пералічыць на яе адпаведную суму грошай. Месячныя карткі можна набыць адзін раз і пералічваць адпаведную суму грошай штомесяц рознымі спосабамі, у тым ліку праз інтэрнэт. Да жніўня 2008 году замест электронных білетаў выкарыстоўваліся папяровыя месячныя квіткі<ref>[https://web.archive.org/web/20210517181128/http://vilniusticket.lt/ Dažniausiai užduodami klausimai apie pokyčius viešojo transporto bilietų sistemoje], Susisiekimo paslaugos</ref>. Ранейшыя квіткі на адну паездку замянілі на 30 і 60-хвілінныя білеты. Віленскі аўтапарк грамадзкага транспарту выкарыстоўвае нізкападлогавыя аўтобусы [[Volvo Cars|Volvo]] і [[Mercedes-Benz]], а таксама тралейбусы [[Solaris]]. На маршрутах да гэтага часу ходзяць некалькі старых аўтобусаў [[Škoda]], зробленых у Чэхіі, але многія зь іх цалкам адрамантавалі ўнутры. У 2017 годзе мэрыя Вільні пачала праект абнаўленьня аўтобуснага аўтапарку, аб’явіўшы закуп новых 250 аўтобусаў зь нізкім узроўнем падлогі. Праект прывядзе да таго, што кожны 6 з 10 мескіх аўтобусаў да сярэдзіны 2018 году, будзе новым. Гэта дазволіць пасажырам выкарыстоўваць такія сучасныя тэхналёгіі, як бясплатны [[Wi-Fi]] і зараджаць свае электронныя прылады ў час паездкі<ref>[https://www.15min.lt/verslas/naujiena/transportas/vilniaus-savivaldybe-pakviete-ispakuoti-nauja-pergale-pristate-250-nauju-autobusu-667-849004 Vilniaus savivaldybė pakvietė «išpakuoti naują pergalę»: pristatė 250 naujų autobusų], 15min.lt</ref>. На 5 верасьня 2017 году былі прадстаўлены 50 новых аўтобусаў Isuzu<ref>[https://www.delfi.lt/verslas/transportas/i-sostines-gatves-isrieda-50-nauju-autobusu.d?id=75669679 Į sostinės gatves išrieda 50 naujų autobusų], [[Delfi]]</ref>. Віленскі муніцыпалітэт таксама арганізаваў конкурс на закуп 41 новых тралейбусаў, ягоны пераможца кампанія Solaris згодна з дамовай паставіць новыя тралейбусы да восені 2018 году. У іх таксама будуць функцыі бясплатнага Wi-Fi і зарадкі прыладаў<ref>[https://www.15min.lt/naujiena/aktualu/lietuva/vilniaus-savivaldybe-perka-per-40-nauju-solaris-troleibusu-56-854400 Vilniaus savivaldybė perka per 40 naujų «Solaris» troleibusų], 15min.lt</ref>. У 2000-х гадох зьявіліся прапановы сеткі электрычнага трамваю і [[Віленскі мэтрапалітэн|мэтрапалітэну]]. Аднак ніводны з гэтых праектаў пакуль не рэалізавалі. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Vilnius Old Town Skyline at dusk, Lithuania - Diliff.jpg|значак|Панарама [[Старое Места (Вільня)|Старога Места]]]] Замкі, некаторыя палацы і касьцёлы Вільні — частка [[Нацыянальны музэй Летувы|Нацыянальнага музэю Летувы]]. Найбольшая калекцыя мастацтва знаходзіцца ў [[Мастацкі музэй Летувы|Мастацкім музэі Летувы]]. У Віленскай карціннай галерэі, якая належыць да Мастацкага музэю, захоўваецца калекцыя старадаўняга мастацтва XVI — пачатку XX стагодзьдзя. На іншым беразе ракі Вяльлі, Нацыянальная мастацкая галерэя праводзіць сталую экспазыцыю летувіскага мастацтва XX стагодзьдзя, а таксама шматлікія выставы сучаснага мастацтва. [[Файл:Art Museum of Lithuania.jpg|міні|Будынак [[Мастацкі музэй Летувы|Мастацкага музэю Летувы]]]] [[Дом сыгнатараў]], дзе ў 1918 годзе падпісалі [[Акт незалежнасьці Летувы]], у наш час лічыцца помнікам гісторыі. Дзее Музэй ахвяраў генацыду, прысьвечаны ахвярам савецкай рэпрэсіяў. Штогод у Вільні праходзіць кірмаш [[Казюкі]]. === Славутасьці === [[Файл:VILLINUS OLD TOWN LITHUANIA SEP 2013 (9851576794).jpg|значак|[[Верхні замак (Вільня)|Верхні замак]]]] Як і большасьць сярэднявечных местаў, Вільня найбольш забудоўвалася вакол ратушы. [[Вуліца Замкавая (Вільня)|Замкавая вуліца]], галоўная артэрыя, злучае [[Ніжні замак (Вільня)|палац вялікіх князёў]] з [[Віленская ратуша|ратушай]]. Іншыя вуліцы агінаюць шляхецкія палацы, сакральныя будынкі, крамы і майстэрні рамесьнікаў. Вузкія выгнутыя вулачкі і панадворкі запаўняюць радыяльны плян сярэднявечнага места. [[Файл:Vilnius Cathedral Exterior 2, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|значак|[[Катэдральны пляц (Вільня)|Катэдральны пляц]]]] [[Старое Места (Вільня)|Старое Места]], гістарычны цэнтар Вільні, ёсьць адным з найбольшых на ўсходзе Эўропы і займае тэрыторыю ў 3,6 км². Тут канцэнтруюцца найвядомейшыя гістарычныя і культурныя славутасьці. Камяніцы ў Старым Месьце будаваліся на працягу некалькіх стагодзьдзяў, што стварыла сумесь самых розных архітэктурных стыляў. Хоць Вільня лічыцца местам эпохі [[барока]], тут таксама ёсьць прыклады [[Беларуская готыка|гатычнай архітэктуры]] ([[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|Касьцёл Сьвятой Ганны]]), а таксама архітэктуры [[Адраджэньне|эпохі Рэнэсансу]] ды іншых стыляў. Дзякуючы сваёй унікальнасьці, Старое Места Вільні ў 1994 годзе ўлучылі ў [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сьпіс сусьветнай спадчыны]] [[ЮНЭСКО]]<ref>[http://whc.unesco.org/en/statesparties/lt Lithuania], UNESCO World Heritage Centre</ref>. [[Файл:Russian Orthodox Church of The Holy Mother of God Vilnius (5990381200).jpg|значак|[[Прачысьценская царква (Вільня)|Прачысьценская царква]]]] [[Ансамбль Віленскага ўнівэрсытэту|Ансамбль]] [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] складаецца з 13 панадворкаў, аточаных будынкамі XV стагодзьдзя. [[Вострая брама]] ёсьць адзінай ацалелай брамай зь першых арыгінальных пяці брамаў у [[Віленскія гарадзкія ўмацаваньні|гарадзкім муры]]. Яе аздабляе фрэска Найсьвяцейшай Панны Марыі, якая, паводле вернікаў, творыць цуды. Больш за 200 шыльдаў і памятных дошак пісьменьнікаў, якія жылі і працавалі ў Вільні, у лік якіх уваходзяць і замежныя аўтары, аздабляюць сьцены на [[Вуліца Літарацкая (Вільня)|Літарацкай вуліцы]] ў Старым Месьце. У мясцовасьці [[Антокаль|Антокалі]] месьціцца [[Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх (Вільня)|касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла]] — шэдэўр XVII стагодзьдзя, выкананы ў стылі барока і вядомы сваім адметным інтэр’ерам, дзе можна пабачыць каля 2 тысячаў фігураў ляпніны. [[Файл:Townhall Vilnius (5987797178).jpg|значак|[[Ратушны пляц (Вільня)|Ратушны пляц]]]] * ''Арсэналы'': [[Новы арсэнал (Вільня)|Новы]] (XVIII ст.), [[Стары арсэнал (Вільня)|Стары]] * [[Вострая брама]] (1503—1521, 1671) * [[Віленскія гарадзкія ўмацаваньні|Гарадзкія ўмацаваньні]] (XVI ст., фрагмэнты) * ''[[Віленскія замкі|Замкі]]'' (XIII—XVI стагодзьдзі): [[Верхні замак (Вільня)|Горны замак]] зь [[вежа Гедзіміна|вежай Гедзіміна]] (XIII ст.); [[Ніжні замак (Вільня)|Дольны замак або палац вялікіх князёў]] (XIV—XVII ст., адбудаваны ў 2009 годзе) * ''Могілкі'': [[Антокальскія могілкі|Антокальскія]], Бэрнардынскія, [[Сьвята-Эўфрасіньнеўскія могілкі (Вільня)|Ліпаўскія (Эўфрасіньнеўскія)]], Петрапаўлаўскія (Сонечныя), [[Могілкі Росы|Росы]], Эвангеліцкія, Юдэйскія * ''Палацы'': [[Палац Абрамовічаў (Вільня)|Абрамовічаў]] (1790), [[Палац Агінскіх (Вільня)|Агінскіх]] (XVIII ст.), [[Прэзыдэнцкі палац (Вільня)|Біскупскі]] (цяпер Прэзыдэнцкі, XVIII—XIX стагодзьдзі), [[Палац Бжастоўскіх (Вільня)|Бжастоўскіх]] (1669), [[Палац Гурэцкіх (Вільня)|Гурэцкіх]] (XVIII ст.), [[Палац дэ Рэўсаў (Вільня)|дэ Рэўсаў]] (1798), [[Палац Завішаў(Вільня)|Завішаў]] (XVII—XVIII стагодзьдзі), [[Палац Лапацінскіх (Вільня)|Лапацінскіх]] (1775), [[Палац Пацаў (Вільня)|Пацаў]] (XVII ст.), [[Палац Радзівілаў (Вільня)|Радзівілаў]] (1653), [[Палац Сапегаў (Вільня)|Сапегаў]] (1691), [[Палац Слушкаў (Вільня)|Слушкаў]] (1690—1694), [[Палац Тызэнгаўзаў (Вільня)|Тызэнгаўзаў]] (1790), [[Палац Тышкевічаў (Вільня)|Тышкевічаў]] (1783), [[Палац Хадкевічаў (Вільня)|Хадкевічаў]] (1619), [[Палац Умястоўскіх (Вільня)|Ўмястоўскіх]] (XVIII ст.) * ''Помнікі сакральнай архітэктуры'': ** ''Праваслаўныя і грэцка-каталіцкія'': [[Прачысьценская царква (Вільня)|саборная царква Прачыстай Багародзіцы]] (1514—1516), [[Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (Вільня)|царква Сьвятой Параскевы Пятніцы]] (XVI ст.), [[Царква Сьвятога Мікалая (Вільня)|царква Сьвятога Мікалая]] (1514—1516), [[Віленскі Траецкі манастыр|Траецкі базылянскі манастыр]] з [[Царква Сьвятой Тройцы (Вільня)|царквой Сьвятой Тройцы]] (1516, 1622—1624), [[Віленскі Духаўскі манастыр|царква і манастыр Сьвятога Духа]] (1634—1638), царква Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай (1837—1838), царква Сьвятога Ціхана Задонскага (1843), царква Сьвятой Мучаніцы Кацярыны (1872), царква сьвятога Міхала Арханёла (1893—1895), царква Аляксандра Неўскага (1898), царква Покрыва Багародзіца (1900), царква Сьвятога Ўладзімера (1905), царква Сьвятых Міхала і Канстанціна (1913) ** ''Пратэстанцкія'': кальвінскі збор, лютэранская кірха (1662) ** ''Рымска-каталіцкія'': [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава]] (Катэдра, XIV—XVIII стагодзьдзі), [[Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа і кляштар дамініканаў (Вільня)|касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа і кляштар дамініканаў]] на Кальварыі, касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1911—1914), [[Касьцёл Маці Божай Суцішальнай і кляштар аўгустынаў (Вільня)|касьцёл Маці Божай Суцішальнай і кляштар аўгустынаў]], [[касьцёл Маці Божай Сьнежнай і Сьвятога Юрыя і кляштар кармэлітаў]], [[Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса і кляштар візытак (Вільня)|касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса і кляштар візытак]] (1694—1797), [[Касьцёл Пана Езуса і кляштар трынітарыяў (Вільня)|Касьцёл Пана Езуса і кляштар трынітарыяў]] на Антокалі (1694—1717), [[Касьцёл Сьвятога Барталамея (Вільня)|касьцёл Сьвятога Барталамея]] на Зарэччы (1788, 1824), [[Касьцёл Сьвятога Духа і кляштар дамініканаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Духа і кляштар дамініканаў]] (1441, 1610), [[Касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар езуітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар езуітаў]] (1604—1618), [[Касьцёл Сьвятога Крыжа і кляштар баніфратаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Крыжа і кляштар баніфратаў]] (1635), [[Касьцёл Сьвятога Ігната і кляштар езуітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Ігната і кляштар езуітаў]] (1622—1647), [[Касьцёл Сьвятога Мікалая (Вільня)|касьцёл Сьвятога Мікалая]] (XIV—XVIII стагодзьдзі), [[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынак (Вільня)|касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынак]] (1594—1604), [[Касьцёл Сьвятога Рафала і кляштар езуітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Рафала і кляштар езуітаў]] на Сьніпішках (1702—1730), [[Касьцёл Сьвятога Стэфана (Вільня)|касьцёл Сьвятога Стэфана]] (1600—1612), [[касьцёл Сьвятога Юрыя і кляштар кармэлітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Юрыя і кляштар кармэлітаў]] (1750—1755), [[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|касьцёл Сьвятой Ганны]] (1501), [[Касьцёл Сьвятой Кацярыны і кляштар бэнэдыктынак (Вільня)|касьцёл Сьвятой Кацярыны і кляштар бэнэдыктынак]] (1741—1773) [[Касьцёл Сьвятой Тройцы (Вільня)|касьцёл Сьвятой Тройцы]] (XVIII ст.), [[Касьцёл Сьвятой Тэрэзы і кляштар кармэлітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятой Тэрэзы і кляштар кармэлітаў]] (1633—1650), [[Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх (Вільня)|касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх]] на Антокалі (1668—1704), [[Касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда (Вільня)|касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда і кляштар бэрнардынаў]] (XV—XVII стагодзьдзі), [[Касьцёл Сьвятых Якуба і Піліпа і кляштар дамініканаў (Вільня)|касьцёл Сьвятых Якуба і Піліпа і кляштар дамініканаў]] на Лукішках (XVIII ст.), [[Касьцёл Сьвятых Янаў (Вільня)|касьцёл Сьвятых Янаў]] (XIV—XVIII стагодзьдзі), [[Касьцёл Унебаўшэсьця Пана і кляштар місіянэраў (Вільня)|Касьцёл Унебаўшэсьця Пана і кляштар місіянэраў]] (1750—1756), [[Касьцёл Сэрца Езуса і кляштар візытак (Вільня)|касьцёл Сэрца Езуса і кляштар візытак]], [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Вільня)|касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў]] (XIV—XVIII стагодзьдзі), [[Касьцёл Усіх Сьвятых і кляштар кармэлітаў (Вільня)|касцёл Усіх Сьвятых і кляштар кармэлітаў]] (1620—1632), капліца на Панарах, капліца Сьвятога Яцэка (1762) ** ''Іншыя'': Караімская кенэса, Харальная сынагога (1903) * [[Віленская ратуша|Ратуша]] (XIV—XVIII стагодзьдзі) * [[Тры Крыжы]] * [[Ансамбль Віленскага ўнівэрсытэту|Унівэрсытэт]] (1570) === Страчаная спадчына === * ''Брамы'' ([[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнаваныя расейскімі ўладамі]]): Вялейcкая, Замкавая, Рудніцкая, Субацкая, Троцкая. * ''Палацы'': Аскеркаў; [[Палац Радзівілаў (Пушкарня)|Радзівілаў на Пушкарні]] (XVI ст.) * ''Помнікі сакральнай архітэктуры'': ** ''Рымска-каталіцкія'': капліца на Сьніпішках (XVIII ст., [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зруйнаваная савецкімі ўладамі]]); касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса (1913); [[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар кармэлітак (Вільня)|касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар кармэлітак]] (1638; зруйнаваны расейскімі ўладамі) ** ''Іншыя'': Вялікая сынагога (1630); [[Віленскі мячэт|мячэт]] (XIV—XIX стагодзьдзі, зруйнаваны савецкімі ўладамі) == Галерэя == === Помнікі абарончай архітэктуры === <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnius Gates of Dawn (general view).jpg|[[Вострая брама]] Upper Castle in Vilnius (2013).jpg|[[Верхні замак (Вільня)|Верхні замак]] Palace of the Grand Dukes of Lithuania 2019 2.jpg|[[Ніжні замак (Вільня)|Ніжні замак]] Senamiestis, Vilnius, Lithuania - panoramio (65).jpg|[[Новы Арсэнал (Вільня)|Новы Арсэнал]] </gallery> === Помнікі сакральнай архітэктуры === <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnius Landmarks 128.jpg|Брама [[Віленскі Траецкі манастыр|Траецкага манастыра]] Orthodox Church of the Holy Spirit 1, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Віленскі Духаўскі манастыр|Духаўская царква]] Our Lady of the Gate of Dawn Interior, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|Капліца ў [[Вострая брама|Вострай браме]] Bartholomew church.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Барталамея (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Барталамея]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> St Casimir Church Exterior At Dusk, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар езуітаў (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар езуітаў]] Вільня. Дамініканскі кляштар і касцёл Святога Духа (01).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Духа і кляштар дамініканаў (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Духа і кляштар дамініканаў]] Šv. Mikalojaus bažnyčios šonas 2.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Мікалая (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Мікалая]] Church of St. Michael in Vilnius01(js).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынак (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынак]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> St. Anne's Church Exterior 3, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|Касьцёл Сьвятой Ганны]] St Catherine's Church, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Касьцёл Сьвятой Кацярыны і кляштар бэнэдыктынак (Вільня)|Касьцёл Сьвятой Кацярыны і кляштар бэнэдыктынак]] Bernardine Monastery in Vilnius 01(js).jpg|[[Касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда і кляштар бэрнардынаў (Вільня)|Касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда і кляштар бэрнардынаў]] Peeter-Pauli kirik Vilniuses.jpg|[[Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх (Вільня)|Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnius University Great Courtyard 1, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і Сьвятога Яна Апостала і Эвангеліста (Вільня)|Касьцёл Сьвятых Янаў]] Fcanciscan Church Vilnius.jpg|[[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Вільня)|Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў]] Church of Ascension in Vilnius 03(js).jpg|[[Касьцёл Унебаўшэсьця Пана і кляштар місіянэраў (Вільня)|Касьцёл Унебаўшэсьця Пана і кляштар місіянэраў]] Vilnius (Wilno) - cathedral.jpg|[[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдра]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Wilno - Gora Trzykrzyska.JPG|[[Тры Крыжы]] St. Nicholas Orthodox Church Exterior, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Царква Сьвятога Мікалая (Вільня)|Мікольская царква]] Пятницкая церковь - panoramio.jpg|[[Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (Вільня)|Пятніцкая царква]] Front facade of the Greek Catholic Church of Holy Trinity in Vilnius, Lithuania.jpg|[[Царква Сьвятой Тройцы (Вільня)|Траецкая царква]] </gallery> === Помнікі грамадзянскай архітэктуры === <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Oginsky Palace in Vilnius.JPG|[[Палац Агінскіх (Вільня)|Палац Агінскіх]] Wilno - Pałac prezydencki.jpg|[[Біскупскі палац (Вільня)|Біскупскі палац]] Вільня. Дамініканская-Універсітэцкая, палац Бжастоўскіх (03).jpg|[[Палац Бжастоўскіх (Вільня)|Палац Бжастоўскіх]] Radvilos Palace.jpg|[[Палац Радзівілаў (Вільня)|Палац Радзівілаў]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilniaus City Hall.jpg|[[Віленская ратуша|Ратуша]] Tiškevičiųrūmai2010 02 09Vilnius43.JPG|[[Палац Тышкевічаў (Вільня)|Палац Тышкевічаў]] Slushko Palace.jpg|[[Палац Слушкаў]] Vilnius University M. K. Sarbievijus Courtyard, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Ансамбль Віленскага ўнівэрсытэту|Унівэрсытэт]] </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Ліцьвіны]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БелЭн|4}} * [https://web.archive.org/web/20210831202832/https://vilnia-by.com/files/Niezal_s.pdf Беларускія старонкі Вільні = Vilniaus gudų puslapiai] / К. Атаманчык і інш. — Вільня, 2012. — 145 с. * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|3}} * {{Літаратура/Вандроўкі па Вільні}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Wilno i ziemia wileńska: zarys monograficzny |арыгінал = |спасылка = https://kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/publication/22328/edition/32190 |адказны = Укладальнікі: [[Фэрдынанд Рушчыц|Ruszczyc, Ferdynand]]; Zawadzki, Władysław; Rydzewski, Bronisław; Kościałkowski, Stanisław; Hartung, Zygmunt |выданьне = |месца = Wilno |выдавецтва = Wydawnictwo Wojewódzkiego Komitetu Regjonalnego; Polska Drukarnia Nakładowa «LUX» Ludwika Chomińskiego |год = 1930 |том = 1 |старонкі = |старонак = 338 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}{{Ref-pl}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Wilno i ziemia wileńska: zarys monograficzny |арыгінал = |спасылка = https://kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/publication/22329/edition/32204 |адказны = Укладальнікі: [[Фэрдынанд Рушчыц|Ruszczyc, Ferdynand]]; Zawadzki, Władysław; Rydzewski, Bronisław; Kościałkowski, Stanisław; Hartung, Zygmunt |выданьне = |месца = Wilno |выдавецтва = Wydawnictwo Wojewódzkiego Komitetu Regjonalnego; Polska Drukarnia Nakładowa «LUX» Ludwika Chomińskiego |год = 1937 |том = 2 |старонкі = |старонак = 195 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}{{Ref-pl}} * Богатырев А. Триумфальные арки по случаю въезда Яна III Собеского в Вильно // Славянский альманах. — 2017. — Вып. 1—2. — С. 227—236.{{Ref-ru}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.vilnius.lt Афіцыйны сайт гарадзкога самакіраваньня]{{ref-lt}}{{ref-en}} * [http://34mag.net/post/vilnya/ Гайд па Вільні — адпачывай у сталіцы Летувы разам з 34mag] * [https://web.archive.org/web/20101204020503/http://jivebelarus.net/history/gistografia/vilna-vilno-vilnus.html І. Воранаў — Вільня-Вільно-Вільнюс (Гісторыя аднаго горада)] * [http://www.radzima.org/be/gorad/vilynya.html Вільня] ў фатаздымках на [[Radzima.org]] * [https://web.archive.org/web/20041127174938/http://arche.home.by/2003-5/mila503.html Ч. Мілаш «Вільня»] * [https://web.archive.org/web/20110706163017/http://gw.lingvo.minsk.by/mab/2000/07/03_07_2000.htm Л. Мілаш «Францыск Скарына і Вільня»] * [http://www.svaboda.org/articlesprograms/magiclanguage/2005/1/87E503F8-C43A-48E7-92D7-89E4FDD66FDC.html Беларускія прымаўкі пра Вільню] з сайту Радыё Свабода * [http://www.vilnius-life.com Vilnius Life: English-language travel guide to Vilnius] * [https://web.archive.org/web/20110717054152/http://svetlahorsk.belarda.org/index.php?mod=news&id=116 «Рабі пільна — і тут будзе Вільня» (фота)] * [https://web.archive.org/web/20120116203222/http://www.vilniustransport.lt/lt/ Расклад руху гарадзкога грамадзкага транспарту] (у тым ліку па-беларуску) * [https://web.archive.org/web/20150216211202/http://klashkevich.com/vilniaby/ Вільня Беларуская: усе спасылкі пра беларускую спадчыну ў адным месцы] * [https://www.facebook.com/VilniaGuide Старонка ў Facebook «Вільня Беларуская»] * [https://www.svaboda.org/a/30173471.html Літоўскі гісторык Бумблаўскас: У сьне Гедзіміна жалезны воўк выў па-беларуску], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г. ([https://www.lrytas.lt/lietuvosdiena/aktualijos/2019/09/16/news/paminkla-lietuviui-atidenge-baltarusiai-i-lyda-pagaliau-grizo-seimininkas--11818195 летувіскі арыгінал інтэрвію]{{ref-lt}}) {{Віленскі павет}} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Віленшчыны}} {{Сталіцы Эўропы}} [[Катэгорыя:Вільня| ]] 9rlhufw5ucwx2b69zvs6bvwqdalpcx0 2678287 2678286 2026-07-08T22:28:54Z ~2026-38974-75 98784 /* Раньнія часы */ 2678287 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Летува |Назва = Вільня |Лацінка = Vilnia |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Вільні |Назва летувіскай мовай = Vilnius |Герб = Coat_of_Arms_of_Vilnius.png |Сьцяг = Flag of Vilnius.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1323 |Статус з = |Магдэбурскае права = 1387 |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Віленскі павет|Віленскі]] |Раён = |Староства = |Плошча = 401 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 547328 |Год падліку колькасьці = 2018 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +370 5 |Паштовы індэкс = LT-01000 |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = Vilnus Montage (2016).png |Апісаньне выявы = ''Супраць гадзіньнікавай стрэлкі'': [[вежа Гедзіміна]], [[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|касьцёл Сьвятой Ганны]], [[Вострая брама]], [[Вуліца Замкавая (Вільня)|Замкавая вуліца]], хмарачосы ў [[Сьніпішкі|Сьніпішках]], [[Прэзыдэнцкі палац (Вільня)|Прэзыдэнцкі палац]] |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 41 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 17 |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Ві́льня''' ({{мова-lt|Vilnius|скарочана}}) — сталіца і найбольшае [[горад|места]] [[Летува|Летувы]], на рацэ [[Вяльля|Вяльлі]] пры ўтоку ў яе ракі [[Вільня (рака)|Вільні]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Віленскі павет|Віленскага павету]]. Плошча 392 км². Насельніцтва на 2018 год — 547 328 чалавек. Знаходзіцца за 33 км ад [[Беларуска-летувіская граніца|беларуска-летувіскай граніцы]]. Вузел чыгунак (5 кірункаў) і аўтамабільных дарог. Аэрапорт. Вільня — другая (пасьля [[Наваградак|Наваградку]]) сталіца [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], цэнтар [[Віленскі павет (ВКЛ)|гістарычнага рэгіёну]], на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. Даўняя сталіца [[беларусы|беларусаў]], якая мае вялізнае значэньне ў [[Гісторыя Беларусі|беларускай гісторыі]] і культуры. Скарбніца помнікаў архітэктуры самабытнага ў кантэксьце агульнаэўрапейскага мастацтва стылю [[віленскае барока|віленскага барока]]. Тут захаваўся комплекс [[Старое Места (Вільня)|Старога Места]], улучаны ў [[Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО|Сьпіс сусьветнай спадчыны]] [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры|ЮНЭСКО]]. Дзее найстарэйшы ў [[Беларусь|Беларусі]]<ref>[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Калі быў заснаваны першы ўніверсітэт на Беларусі? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 40.</ref> і Летуве [[Віленскі ўнівэрсытэт|ўнівэрсытэт]]. У наш час палітычны, эканамічны, сацыяльны, культурны і навуковы цэнтар Летувы. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вілень}} [[Файл:Widaw in German, Vilna in Italian, Wilenski in Lithuanian (Belarusian), Wilna in Polish, Vilne in French, Vilna in Latin (V. Coronelli, 1690) (2).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] ([[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыя]], 1690 г.) з назвамі Вільні на розных мовах: ''Widaw'' на нямецкай, ''Vilna'' на італьянскай, ''Wilenski'' [горад, замак] на літоўскай ([[Старабеларуская мова|беларускай]] — мове [[ліцьвіны|ліцьвінаў]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 147.</ref>), ''Wilna'' на польскай, ''Vilne'' на францускай, ''Vilna'' на лаціне<ref name="Briedis-2009">Briedis L. Vilnius: City of Strangers. — Central European University Press, 2009. P. 15.</ref>]] [[Тапонім]] Вільня ўтварыўся паводле [[славянскія мовы|славянскай традыцыі]] ад назвы ракі [[Вільня (рака)|Вільні]]<ref name="be173">{{Літаратура/БелЭн|4к}} С. 173.</ref>, левага прытоку [[Вяльля|Вяльлі]], што мае аналёгіі зь іншымі старажытнымі [[замак|гарадамі]] на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]<ref>{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}} С. 119.</ref>. Сваім парадкам, [[гідронім]] Вільня таксама мае славянскае паходжаньне<ref name="ehb293">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 293.</ref>. Магчыма, ад беларускага дыялектавага слова вільня 'улукаткі, крутня, месца, дзе трэба круціцца, віляць на абмежаванай тэрыторыі' (напрыклад, ісьці па балотных купінах ды іншым); 'віляньне'<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/vilnia/30284660.html Вільня ці Вільнюс? Ці карэктна называць горад традыцыйным беларускім імем], [[Радыё Свабода]], 21 лістапада 2019 г.</ref>. Пад уладай [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкай Расеі]] ў рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] расейскі лінгвіст-балтыст [[Уладзімер Тапароў]] (вучань [[Алег Трубачоў|Алега Трубачова]]) зьвязваў назву ракі з сугучнымі летувіскімі словамі vilnis 'хваля', vieloti 'зьвівацца', vėlė 'душа памерлага', Velinas 'валадар царства памерлых' (пазьней — 'чорт')<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 54—58.</ref>{{Заўвага|Дасьледнік [[Іван Ласкоў]] зьвяртае ўвагу на наступную супярэчлівасьць балтыйскіх этымалёгіяў: «''Гідранімія Летувы, Латвіі і Ўсходняй Прусіі такімі дасьледнікамі, як [[Алег Трубачоў|А. Трубачоў]] і [[Уладзімер Тапароў|Ў. Тапароў]] і іх школа, без усякага аналізу абвяшчаецца наскрозь балтыйскай, хоць у большай частцы сваёй з балтыйскіх моваў не разьвязваецца. І знайшоўшы дзесьці такія ж, як у Балтыі, тапонімы, балтафілы сьцьвярджаюць: тут былі балты. Даходзіць да сьмешнага: балты, на погляд іх, сягалі аж да [[Уфа|Ўфы]] — на той падставе, мабыць, што назва Ўфа нагадвае летувіска-латыскае ўпэ 'рака'»<ref>[[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] Дагістарычныя блуканні: Літва і Жамойць // [[Літаратура і мастацтва]], № 19, 1993. С. 14.</ref>}}. Некаторыя летувіскія дасьледнікі<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių kalbos istorija. T. 3: Senųjų raštų kalba. — Vilnius, 1988. P. 108.</ref> таксама зьвязваюць гідронім зь vilnis, аднак географ [[Вадзім Жучкевіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што гэтая водная назва ня мела б ніякага сэнсу<ref name="zuckievic">{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. [http://orda.of.by/.lib/zhuchkevich/ktsb/50 51].</ref>. Пагатоў такога значэньня ня мае ніводная водная назва ні на адной зь вядомых моваў<ref name="zuckievic"/>. Разам з тым, паводле мовазнаўцы [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]], гіпатэтычны балтыйскі [[Субстрат (мовазнаўства)|субстратавы]] фон беларускай мовы не адкідае магчымасьці [[Балтыйскія мовы|балтыйскага]] паходжаньня гідроніму<ref name="viacorka"/>. Паводле францускага лінгвіста-[[Германістыка|германіста]] [[Раймонд Шмітляйн|Раймонда Шмітляйна]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра [[Германскія мовы|германскае]] паходжаньне [[Ліцьвіны|літоўскіх]] [[Імёны ліцьвінаў|уласных імёнаў]], назва Вільні ўтварылася ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] імя Williniu або Wilennus<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 105.</ref> (на [[Рэчыцкі павет|гістарычнай Рэччычыне]] існуе вёска [[Віленка]], у 1901 годзе на [[Старадубскі павет|гістарычнай Старадубшчыне]] існаваў хутар Віленскі<ref>Список населенных мест Черниговской губернии, имеющих не менее 10 жителей, по данным за 1901 год. — Чернигов, 1902. С. 29.</ref>, у 1905 годзе ў [[Гедройцы (мястэчка)|Гедройцкай]] воласьці існавалі [[засьценак]] Вільна-Вільнішкі, [[фальварак]] і засьценак Вільнішкі, а ў [[Немянчын]]скай воласьці — вёска і засьценак Вільнішкі<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 34—35, 58.</ref>, у 1906 годзе існавала вёска Вільна ў Невельскім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 281.</ref>, у 1910 годзе існавала сядзіба Вілень у Быхаўскім павеце, а таксама вёска і два фальваркі з назвай Вельня ў Амсьціслаўскім павеце Магілёўскай губэрні<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 33, 90—91.</ref>). Паходжаньне назвы места і ракі Вільні ад [[Асабовае імя|асабовага імя]] князя [[Віла|Віла (Вілія)]] сьцьвярджаў яшчэ гісторык [[Ян Длугаш]]{{Заўвага|«Ibi primum oppidum Wilno, quod et in hanc diem caput genti est, ex nomine Villii Ducis, quo auctore et Italiam deseruerant et regiones illas ingressi fuerant, condidere, fluminibus quoque circa illud fluentibus, Villia et Wilno, ex eiusdem Ducis nomine, indidere nomina»<ref>Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis Opera Omnia. T. 12. — Cracoviae, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=f9iJYOaltPEC&q=%22ex+nomine+Villii+Ducis%22#v=snippet&q=%22ex%20nomine%20Villii%20Ducis%22&f=false P. 474].</ref>}}. У старажытных пісьмовых крыніцах места ўпамінаецца пад назвай ''Вільня'' (''Vilnia'' або ''Vilna'', напрыклад, у лістах [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Гедзімін]]а 1323 году «''in civitate nostra regia '''Vilnia'''''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 79.</ref>). Варта зазначыць, што ў старабеларускіх тэкстах з XV ст. суіснавалі формы ''Вильня'' / ''у Вильни'' і ''Вильна'' / ''у Вильне'' (што параўнальна з ''Горадна'' — ''[[Горадня]]'' і ''[[Коўна]]'' — ''Коўня''), але паступова запанавала форма ''Вильня''<ref name="viacorka"/>. Форму ''Vilnius'' [[летувіская мова|па-жамойцку]] пачалі ўжываць прыкладна з XVII ст. ([[Мікалоюс Даўкша|М. Даўкша]] ў «Пастыле» 1600 году). Летувіскі тапаніміст [[Аляксандрас Ванагас]] мяркуе, што гэтая форма ўзьнікла пад уплывам польскай назвы ''Wilno'' (у летувіскай мове няма назоўнікаў ніякага роду, у пазычаньнях ён зьмяняецца на мужчынскі). Сваім парадкам, польскае ''Wilno'' утварылася ад старабеларускага варыянту ''Вільна''<ref name="viacorka"/>. Тым часам першаснай і найбольш старажытнай назвай места ў жамойцкіх (летувіскіх) гаворках ёсьць ''Vilnia'', на што зьвяртае ўвагу А. Ванагас і што пацьвярджаецца сучаснай [[латыская мова|латыскай]] назвай — ''Viļņa''<ref name="viacorka"/>. З другой паловы XIX ст., па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньне 1863—1864 гадоў]] улады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] пачалі надаваць вялікае значэньне напісаньню назвы места: форма ''Вильна'' лічылася расейскай, ''Вильно'' ({{мова-pl|Wilno|скарочана}}) — польскай. Цяперашнюю расейскую форму ''Вильнюс'' упершыню ўжылі ў 1940 годзе, калі ўлады СССР перадалі места Летуве, у гэты ж час у [[наркамаўка|наркамаўцы]] ўсьлед за расейскай мовай пачалі прымусова ўжываць штучную форму ''Вільнюс'' замест традыцыйнай беларускай ''Вільні''. Традыцыйная гістарычная назва ''Вільня'' шырока ўжываецца ў беларускіх народных прыказках, прымаўках і фразэмах: «''Не за дзень Вільня станавілася''» (варыянты: «''Не адразу Вільню пабудавалі''», «''Вільня не адразу збудавалася''»), «''Рабі пільна (пільня) — і тут будзе Вільня''» (варыянт: «''Рабі пільна — і будзе Вільня!''»), «''Круці жорны пільна, то й тут будзе Вільня''», «''Язык Вільні дапытае''», «''Языком у Вільні, а галавою за печчу''», «''За рубель жабу ў Вільню пагоніць''»<ref>Малы руска-беларускі слоўнік прыказак, прымавак і фразем. — Менск: Навука і тэхніка, 1991.</ref><ref>Хатэнка А. [http://www.svaboda.org/content/transcript/794749.html Не за дзень Вільня станавілася], [[Радыё Свабода]], 19 красавіка 2005 г.</ref>. Увогуле, вобраз Вільні пад традыцыйная гістарычнай назвай займае важнае месца ў беларускім фальклёры і літаратуры ([[Якуб Колас]], [[Уладзімер Жылка]] ды іншыя). {{Панарама|Vilnia. Вільня (T. Makoŭski, 1604).jpg|800px|Вільня ({{мова-la|Vilna|скарочана}}). Гравюра [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскага]], 1604 г.}} == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Вільні}} === Раньнія часы === Згодна з археалягічнымі дасьледаваньнямі, у XI—XII стагодзьдзях каля падэшвы [[Замкавая гара (Вільня)|Замкавай гары]] існаваў [[замак|горад]], заснаваны [[крывічы|крывічамі]] ў сутоцы рэк, які паводле славянскай традыцыі атрымаў назву ад меншай ракі Вільні. Не пазьней за другую палову XII ст. ён стаў сталіцаю [[Віленскае княства|ўдзельнага княства]] [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]]. У ім валадарылі прадстаўнікі полацкай княскай дынастыі: у 1070 годзе — [[Расьціслаў Рагвалодавіч]], а па 1129 годзе — ягоныя сыны<ref name="ehb293"/>. Ад пачатку паселішча разьмяшчалася на Крывой (Лысай) гары, што дала яму назву Крывы горад (Крывы замак). Крывы горад упамінаецца ў гістарычных крыніцах яшчэ ў XIV ст. Нямецкія хронікі называюць Крывы горад таксама «горадам [[Русіны|Русінскім]]» («civitas Ruthenica»). Пад аховай Крывога гораду на левым беразе ракі Вільні і вакол Крывой гары, на якой пазьней узьнік Верхні замак, утварылася паселішча. Археолягі выявілі тут культурны пляст таўшчынёй каля 8 мэтраў, ніжні ярус якога датуецца XIII стагодзьдзем<ref name="ehb293"/>. Некаторыя дасьледнікі бачаць ў рэштках мураваных пабудовах на паўднёвы захад ад Замкавай гары паганскае капішча і катэдральны касьцёл і датуюць іх XIII стагодзьдзем, што аднак патрабуе дадатковых аргумэнтаў<ref name="evkl444">[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Вільня // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С 441.</ref>. Згодна з паданьнем, занатаваным у некаторых гістарычных крыніцах, яшчэ да таго, як Вільня стала [[замак|горадам]], на яе месцы, паводле паганскага звычаю, спальвалі князёў і баяраў. Гэты звычай нібы заснаваў мітычны князь [[Сьвятарог]]<ref>[[Павал Урбан|Урбан П.]] Старажытныя ліцьвіны: Мова. Паходжаньне. Этнічная прыналежнасьць. — Менск: Тэхналогія, 2003. С. 75.</ref> (Сьвінтарог, Швінтарог), які папрасіў свайго сына [[Скірмунты|Скірманта]] спаліць цела па сваёй сьмерці. Некаторыя дасьледнікі мяркуюць, што тут, сапраўды, спальвалі целы тагачаснай пляменнай арыстакратыі, што лічыцца сьведчаньнем працэсаў цэнтралізацыі. На думку [[Уладзімер Тапароў|Ўладзімера Тапарова]], Сьвятарогам ад пачатку называлі месца, дзе спальвалі целы, а потым у працэсе міталягізацыі назва месца ўвасобілася ў імя князя<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 16—18, 28—30.</ref>. У 1264 годзе Віленскае княства далучылася да Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 128—129.</ref>. Вынікі генэтычнага аналізу старажытнага хрысьціянскага некропалю ў цэнтры Вільні (рог вуліцаў [[Вуліца Бакшта|Бакшты]] і [[Спаская вуліца (Вільня)|Спаскай]]), першыя пахаваньні на якім датуюцца сярэдзінай XIII стагодзьдзя, засьведчылі нелетувіскае паходжаньне нябожчыкаў: з 9 раньніх мужчынскіх геномаў 5 індывідаў (больш за палову) мелі [[Гаплягрупа|гаплягрупу]] [[Дэзоксырыбануклійная кісьля|ДНК]] [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] [[Гаплягрупа I2|I2a1]], тым часам тыпова летувіскую [[Гаплягрупа N (Y-ДНК)|гаплягрупу N]] меў толькі адзін зь нябожчыкаў<ref>[https://sakavik.net/2026/07/05/%d1%81%d0%bb%d0%b0%d0%b2%d1%8f%d0%bd%d0%b5-%d1%86%d1%96-%d1%85%d1%80%d1%8b%d1%81%d1%86%d1%96%d1%8f%d0%bd%d1%96%d0%b7%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d1%8b%d1%8f-%d0%b1%d0%b0%d0%bb%d1%82%d1%8b-%d0%b3%d0%b5/ Славяне ці хрысціянізаваныя балты? Генетыка дазволіла вырашыць спрэчку пра тое, хто пахаваны на старажытным некропалі ў Вільні], Часопіс «Культура. Нацыя», 5 ліпеня 2026 г.</ref>. <gallery caption="Старая графіка Вільні" widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia. Вільня (1370-90).jpg|Фрагмэнт мапы, {{nowrap|1370—1390 гг.}} Vilnia. Вільня (T. Makoŭski, 1600).jpg|Гравюра [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскага]], каля 1600 г. Vilenskija zamki. Віленскія замкі (T. Makoŭski, 1600).jpg|[[Комплекс віленскіх замкаў|Віленскія замкі]]. Т. Макоўскі, каля 1600 г. Vilenskija zamki. Віленскія замкі (T. Makoŭski, 1604).jpg|Замкі і [[Віленская ратуша|ратуша]]. Т. Макоўскі, 1604 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Radzivił. Вільня, Радзівіл (C. Götke, 1666).jpg|Панарама места на [[радзівілы|радзівілаўскай]] гравюры, 1666 г. Vilnia. Вільня (1684).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Казімер Ягелончык|Казімера]] з жонкай, 1684 г. Vilnia. Вільня (1710).jpg|Мор у Вільні, 1710 г. Vilnia. Вільня (1719).jpg|Мапа места, 1719 г. </gallery> === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Грамата_Жыгімонта_(Сігізмунда)_ад_27_верасня_1432_месцічам_Віленскім.jpg|міні|Грамата [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта I]] (1432 г.) «''Віленскім месьцічам веры рымскае і рускім, што суць рускае веры''» — сьведчаньне канфэсійнасьці назвы «[[Русіны (гістарычны этнонім)|рускія]]», пад якой разумелі [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Кіеўская мітраполія|рускай веры]]<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 57.</ref>]] Паводле легенды, што трапіла ў некаторыя хронікі, Вільню заснаваў вялікі князь [[Гедзімін]]. Ён ўпаляваў на высокай гары [[тур]]а, па чым спыніўся на начлег у даліне Сьвятога Рога. Уночы Гедзімін сьніў вялізнага жалезнага воўка на гары, які выў як сотня ваўкоў. Уранку князь зьвярнуўся да паганскага вяшчуна [[Лізьдзейка|Лізьдзейкі]], каб той патлумачыў сон. Лідзейка сказаў, што воўк азначае замак і места, якія тут збудуе князь, а ягонае выцьцё — славу, якая пашырыцца на ўвесь сьвет дзякуючы жыхарам гэтага места. Паданьне сьцьвярджае, што Гедзімін прыслухаўся да Лідзейкі і ў 1323 годзе збудаваў на гары замак і заснаваў места<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 40—44.</ref>. У наш час летувіскія ўлады разглядаюць гэты год як афіцыйны час заснаваньня Вільні. [[Файл:Vilnius - map by Braun Hogenberg (middle size) (34065617).jpg|міні|Мапа Вільні, 1576 г.]] Назва ''Вільня'' ўпершыню сустракаецца ў грамаце да [[Ганза|ганзейскіх местаў]] [[Любэк]]у, [[Брэмэн]]у, [[Магдэбург]]у і [[Кёльн]]у ад 25 студзеня 1323 году, дзе гаворыцца што Вільня існавала з даўніх часоў<ref name="ehb293"/>. З дакумэнта вынікае, што ўжо ў 1321 годзе тут былі касьцёлы дамініканаў (спалены прускімі крыжакамі) і францішканаў. Яшчэ раней у Вільні існавалі цэрквы, адну зь якіх — Сьвятога Мікалая збудавалі за часамі Гедзіміна<ref name="ehb293"/>. [[Файл:Vilnia. Вільня (XVII).jpg|значак|Панарама Вільні, гравюра XVII ст.]] Вялікі князь Гедзімін перанёс з Наваградку ў Вільню сталіцу Вялікага Княства Літоўскага. Як сталічнае места з замкам і вялікакняскім палацам Вільня ўпамінаецца ў мірнай дамове Вялікага Княства Літоўскага з Інфлянцкім ордэнам і местам Рыгай ад 2 кастрычніка 1323 году<ref name="ehb293"/>. Перанос сталіцы ў адзін з [[замак|гарадоў]] Полацкай зямлі падкрэсьліваеў набыцьцё Полацкам асаблівай вагі ў Вялікім Княства Літоўскім<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 44.</ref>. [[Файл:Vilnia. Вільня (1686).jpg|значак|Панарама, гравюра XVII ст.]] За вялікім князем [[Альгерд]]ам (1345—1377) у Вільні збудавалі цэрквы Прачысьценскую, Пятніцкую, Траецкую, на Верхнім замку і, відаць, Духаўскую<ref name="ehb293"/>. Пры вялікакняскай канцылярыі з XIV ст. дзеяў дзяржаўны архіў. У гэты час пачала фармавацца новая плянавальная структура места, абмежаваная рэкамі Вяльлёй, Вільняй і Качаргой. З канца XIV ст. пры манастырах і кляштарах пачалі стварацца школы і бібліятэкі. У 1383 годзе ў Вільні ўпамінаецца [[Рускі Горад (Вільня)|Рускі Горад]]{{Заўвага|У [[Лацінская мова|лацінскім]] перакладзе [[Хроніка Віганда|Хронікі Віганда]], складзенай у 1393—1394 гадох, захавалася характарыстыка Вільні як ''civitas Rutenica'' або гораду, заснаванага [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 82—83.</ref>}} як частка пасаду на ўсход ад пазьнейшых [[Вуліца Замкавая (Вільня)|Замкавай]] і [[Вуліца Вялікая (Вільня)|Вялікай]] вуліцаў. Да канца XVIII ст. гэтая мясцовасьць была [[юрыдыка]]й праваслаўных мітрапалітаў [[Канстантынопальскі патрыярхат|Канстантынопальскага патрыярхату]], пазьней [[Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія (уніяцкая)|Кіеўскай, галіцкай і ўсяе Русі мітраполіі]] [[Сьвяты Пасад|Сьвятога Пасаду]]<ref name="evkl444"/>. [[Файл:Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (P. Rossi, 1763).jpg|значак|Старая [[Віленская ратуша|ратуша]], 1763 г.]] 22 сакавіка 1387 году Вільня першай у Вялікім Княстве Літоўскім атрымала [[Магдэбурскае права]], што станоўча паўплывала на эканамічнае разьвіцьцё места. Гэта ўзмацніла і пашырыла гандлёвыя зьвязкі зь местамі Ганзы і [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]]. Вільня пачала выкарыстоўваць герб з выявай Сьвятога Хрыстафора, які пераходзіць цераз раку зь дзіцём-[[Ісус Хрыстос|Ісусам]] на плячах. У гэтыя ж часы тут пачалі ўтварацца рамесныя цэхі, якія тады называліся брацтвамі. Пад 1392 годам упамінаецца [[войт]] пад прозьвішчам Вышка, хоць местам у тыя часы фактычна кіраваў вялікакняскі [[цівун]]. [[Файл:Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (F. Smuglevič, 1785-86).jpg|значак|[[Антокаль]]. [[Францішак Смуглевіч|Ф. Смуглевіч]], 1785 г.]] Вільня моцна пацярпела ад набегаў крыжакоў у 1321, 1365, 1375 і іншыя гады. У 1377 годзе яны спалілі частку места. У 1390 годзе па 6-дзённай аблозе крыжакі пад камандаю [[Энгельгарт Рабэ|Энгельгарта Рабэ]] атачылі і па штурме 4 жніўня захапілі Крывы замак, аднак ня здолелі ўзяць Ніжні замак. У зацятай разьні, пад мечамі крыжакоў і іхных хаўрусьнікаў — [[жамойты|жамойтаў]], загінула некалькі тысячаў абаронцаў<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 133.</ref>. У 1391 годзе напад паўтарыўся і прывёў да сутыкненьня ў прадмесьці Вільні. У 1399 годзе гросмайстар [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] [[Конрад Валенрод]] па трохмесячнай аблозе захапіў места і спаліў яго, але замак ня ўзяў. Ягонае войска, забіўшы больш за 14 000 жыхароў, адышло. У 1402 годзе захопнікі зноў падыйшлі пад Вільню, але на гэты раз іх ушчэнт разьбіў [[Вітаўт]]. У 1399 і 1419 гадох места моцна пацярпела ад пажараў. [[Файл:Vilnia, Zamkavaja-Katedralny. Вільня, Замкавая-Катэдральны (P. Rossi, 1796).jpg|значак|Панарама Вільні, 1796 г.]] Паводле францускага падарожніка [[Жыльбэр дэ Лянуа|Жыльбэра дэ Лянуа]], у 1413 годзе Вільня ня мела ўмацаваньняў. Места выцягнулася вузкай палосай уздоўж ракі Вільні і мела драўляную забудову, сярод якой трапляліся мураваныя цэрквы і касьцёлы. На высокай пясковай гары месьціўся замак, умацаваны «каменьнем, зямлёй і мурам». У гэты час у Вільні жыло шмат купцоў і рамесьнікаў. Тут дзеяў рачны порт. У 1440-я гады ў месьце два разы на год праводзіліся кірмашы. Тутэйшыя купцы мелі права бязмытнага гандлю на ўсёй тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага. [[Файл:Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (P. Rossi, 1797).jpg|значак|[[Ніжні замак (Вільня)|Ніжні замак]], 1797 г.]] У 1401 годзе ў Вільні падпісалі [[Віленска-Радамская унія|Віленска-Радамскую унію]], якая юрыдычна замацавала зьвяз Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага ў змаганьні зь нямецкай агрэсіяй. У 1413 годзе яна стала сталіцай [[Віленскае ваяводзтва|ваяводзтва]], з 1416 году тут знаходзілася рэзыдэнцыя [[Літоўская праваслаўная мітраполія|праваслаўнага мітрапаліта Вялікага Княства Літоўскага]]. Паступова Вільня набыла статус важнага палітычнага цэнтру Ўсходняй Эўропы. У 1432 годзе вялікі князь афіцыйна прызначыў у Вільню войта, у гэты ж час утварылася меская рада. У яе склад уваходзілі 24 райцы і 12 бурмістраў, якія пароўну падзяляліся на «лавіцу рускую» (праваслаўных, пазьней уніятаў) і «лавіцу рымскую» (рыма-каталікоў)<ref name="evkl444"/>. У 1533 годзе службовыя абавязкі ў магістраце выконвалі бурмітры і райцы Рыгор Мэка, Гаўрыла Аліфаровіч, Мікола Сяльковіч, Адашка Семяновіч, Юры Нястука і Васіль Фядкевіч. Усе яны мелі [[беларусы|беларускае паходжаньне]]<ref name="ehb294">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 294.</ref>. [[Файл:Vilnia, Antokal, Sapieha. Вільня, Антокаль, Сапега (J. Šołma, 1819).jpg|значак|Палац Сапегаў. Я. Шолма, 1819 г.]] У ХV ст. у Вільні збудавалі пэрліну [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]] — [[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|касьцёл Сьвятой Ганны]], фундатаркай якога была другая жонка Вітаўта — смаленская князёўна [[Ганна Сьвятаслаўна]]. 4 сакавіка 1484 году ў Вільні памёр [[княжыч Казімер]], пахаваны там. Ён лічыцца сьвятым і заступнікам Вялікага Княства Літоўскага. У 1492 годзе ў Вільні заснавалі [[Віленская мынца|мынцу]] і першую аптэку. З канца XV ст. у глыб Вялікага Княства Літоўскага пачалі рабіць набегі татары і маскавіты, што стварала небясьпеку для сталіцы. У зьвязку з гэтым магістрат пастанавіў збудаваць вакол места [[Віленскія гарадзкія ўмацаваньні|абарончы мур]], урачыстая закладка якога адбылася 23 красавіка 1498 году. Сьпярша збудавалі 5 брамаў — Віленскую, Троцкую, Траецкую, Спаскую і Замкавую, пазьней зьявіліся яшчэ 5 брамаў — Татарская, Рудніцкая, Субач, Бэрнардынская і Мокрая. Будаваньне муру скончылася ў 1522 годзе, ягоная даўжыня склала 2,4 км. У XVI ст. адбываўся далейшы росквіт Вільні: тут зьявіліся раскошныя палацы Радзівілаў, Хадкевічаў, Сапегаў, Астроскіх, Кішкаў і іншых магнатаў. На актывізацыю мураванага будаваньня паўплывалі таксама пажары ў 1419, 1513, 1520, 1530 і 1557 гадох. У XVI ст. колькасьць 2- і 3-павярховых камяніцаў дасягнула сотні, сфармавалася радыяльная сыстэма вуліцаў. Паводле сьведчаньня сучасьнікаў, у 1517 годзе Вільня велічынёй раўнялася Кракаву з усімі ягонымі прадмесьцямі. Аднак дамы ў Вільні не прымыкалі адзін да аднаго ўшчыльную, як у польскіх местах, а аддзяляліся агародамі, садамі і прысадамі<ref name="ehb294"/>. У 1511 годзе ў месьце дзеялі 14 цэркваў (у тым ліку Міколы Перанесенская, Міколы Ўсьпенская, Кацярынінская, Спаская, Прачысьценская, Міхайлаўская, Раства, Іванаўская, Пятніцкая, Казьмадзям’янаўская, Юр’еўская на Росах, саборная Петрапаўлаўская на Зарэччы, манастыр Сьвятой Тройцы) і 7 касьцёлаў. У 1514 годзе па пераможнай [[Бітва пад Воршай|Аршанскай бітве]] ў Вільні зь вялікім трыюмфам сустрэлі князя [[Канстантын Астроскі|Канстантына Астроскага]]. У падзяку Богу і ў гонар перамогі над маскоўскімі войскамі ён збудаваў на месцы старажытных драўляных Траецкай і Мікалаеўскай цэркваў мураваныя. Каля 1522 году ў Вільні пачала працаваць першая ўва Ўсходняй Эўропе друкарня [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]], які выдаў тут «[[Малая падарожная кніжка (1522)|Малую падарожную кніжку]]» (каля 1522 году) і «[[Апостал (1525)|Апостал]]» (1525). У 1569 годзе ягоны пасьлядоўнік [[Пётар Мсьціславец|П. Мсьціславец]] заснаваў ў Вільні друкарню з кірылічным шрыфтам. Дом, дзе яна знаходзілася, у 1582 годзе набылі браты [[Мамонічы|Кузьма і Лукаш Мамонічы]], якія выдалі тут [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году]], [[Трыбунал абывацелям Вялікага Княства Літоўскага]] (1588) і іншыя помнікі беларускага пісьменства<ref name="ehb295">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 295.</ref>. У 1536 годзе цераз раку Вяльлю перакінулі першы мураваны мост, які пазьней атрымаў назву [[Зялёны мост (Вільня)|Зялёнага]]. З 1524 году пачала дзеяць паперня, каля 1540 году — арсэнал і [[людвісарня]], зь сярэдзіны XVI ст. — вадаправод у драўляных трубах. У 1547 годзе Марцін Палецкі заснаваў шкляную гуту. У 1596 годзе ў Вільні было 15 цэркваў, 14 касьцёлаў, адзін лютэранскі і два кальвінісцкія зборы, а таксама некалькі сынагогаў. Яшчэ ў 1397 годзе ўпамінаецца пра існаваньне школы для дзяцей месьцічаў, якая дзеяла пры Катэдры. Пазьней невялікія школы існавалі пры манастырах. У 1413 годзе Вільню наведаў паплечнік [[Ян Гуса|Я. Гуса]] [[Геранім Праскі]], якога прыняў пры сваім двары вялікі князь Вітаўт. За вялікім князем [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандрам]] (1492—1506) пры Ніжнім замку жылі астраном [[Войцех з Брудзева]] і публіцыст [[Эразм Вітэлі]]. За вялікім князем [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонтам Аўгустам]] (1548—1572) у Вільні адкрылася першая карцінная галерэя і бібліятэка (налічвала больш за 1 тысячу кніг). У 1570 годзе ў Вільні заснавалі [[езуіты|езуіцкі]] калегіюм, які ў 1579 годзе паводле прывілею караля і вялікага князя [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]] і на блаславеньне папы [[Рыгор III (папа рымскі)|Рыгора XIII]] ператварылі ўва ўнівэрсытэт ({{мова-la|Alma academia et universitas Vilnensis societatis JESU}}). У XV—XVI стагодзьдзях у месьце дзеялі 5 праваслаўных брацтваў, найбольшым зь якіх было Траецкае. Апроч [[ліцьвіны|ліцьвінаў]], у Вільні з часоў Альгерда пачалі сяліцца жыды і немцы, за Вітаўтам — крымскія татары, за [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонтам Кейстутавічам]] — палякі і італьянцы. Неўзабаве места стала важным цэнтрам жыдоўскай культуры ўва Ўсходняй Эўропе. З прычыны свайго вялікага духоўнага значэньня Вільня атрымала назву ''Паўночны Ерусалім''. Моцны пажар у 1610 годзе зьнішчыў у Вільні 4700 дамоў, замкі і 10 сакральных будынкаў. Пры падтрымцы [[Сьпіс польскіх манархаў|караля]] і вялікага князя [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]], а таксама [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера]] [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] места аднавілі. Цэнтар Вільні забудоўваўся ў асноўным мураванымі будынкамі, узьніклі новыя вуліцы і пляцы. На 1647 год у месьце было каля 839 крамаў, 37 сакральных будынкаў, 10 друкарняў. [[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе Вільня сьцьвярджаецца часткай [[Белая Русь|Белай Русі]] (''Russia Bianca''), якая цалкам атаясамліваецца зь [[Літва|Літвой]] (''Lituania''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]] Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Вільні і ваколіцаў [[Ліцьвіны|ліцьвінамі]]: «''виленский гость литвин Дема Матвеев''» (1555 год)<ref>Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским государством. Т. 2. — СПб., 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6mAFAAAAYAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C&f=false С. 466].</ref>, «''литвин Виленского повету Абросимка''», «''литвин города Вилны Ян''», «''литвин Виленского повету Сашка''», «''литвин Виленского повету Христофор Рудинской''», «''литвин шляхтич кормовой Виленского повету Матяш Збороцкий''» (усе 1609—1610 гады)<ref name="Мальцев-1960">Мальцев В. П. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVII/1600-1620/Zapisi_o_smerti_sidelcev/text.htm Записки о смерти «тюремных сидельцев» в смоленских тюрьмах в 1609—1610 гг.] // Исторический архив. № 5, 1960.</ref>, «''литвин Виленского повету Федор Косарев, шляхтич''» (1610 год)<ref>Акты исторические, собранные и изданные Археографическою коммиссиею. Т. 2. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gUgPAQAAMAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 358].</ref>, «''литвин Агейка Родионов, Виленского повету''» (1657 год)<ref>Замосковный край в XVII веке: Опыт изследования по истории экономическаго быта Московской Руси. — М., 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=wVyP2xGoSKwC&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 292].</ref>. Тым часам у складзенай у 1621—1622 гадох {{Артыкул у іншым разьдзеле|Палінодыя (трактат)|«Палінодыі»|uk|Палінодія (трактат)}} архімандрыта [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіеўска-Пячэрскай лаўры]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Захар Капысьценскі|Захара Капысьценскага|uk|Захарія Копистенський}} Вільня азначаецца як «''места [[Белая Русь|беларускае]]''»<ref>Белоруссия в эпоху феодализма: Сборник документов и материалов. Т. 1. — Минск, 1959. С. 382.</ref>. За часамі [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] па працяглай аблозе 8 жніўня 1655 году маскоўскія войскі з вулічнымі баямі авалодалі местам, якое па захопе гарэла 17 дзён<ref name="evkl444"/>. 11 ліпеня 1660 году войскі Вялікага Княства Літоўскага на чале з [[Міхал Казімер Пац|М. К. Пацам]] вызвалілі сталіцу. Кіраўніка маскоўскай залогі пакаралі сьмерцю ўласныя салдаты — за катаваньні і масавыя забойствы месьцічаў з асаблівай жорсткасьцю: ''«много людей невинно покарал и на части рассекши, из пушек ими стрелял, иных на кол сажал, беременных женщин на крюках за ребра вешал, и они вися на крюках, рождали младенцев»''<ref name="ehb296"/>. У выніку гэтай вайны Вільня страціла палову насельніцтва, захопнікі зруйнавалі і разрабавалі места. Толькі ў канцы XVII ст. Сапегі, Пацы і Слушкі пачалі адбудоўваць палацы і фундаваць цэрквы і касьцёлы. У [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікую Паўночную вайну]] Вільню двойчы руйнавалі [[Швэцыя|швэдзкія]] войскі, у 1702 і 1707 гадох. Места моцна пацярпела ад мору ў 1709—1711 гадох. Па вайне Вільня паступова адрадзілася. Тут пачалі выходзіць газэты «Кур’ер Літоўскі» («Kurier Litewski») і «Газэта Віленская» («Gazeta Wileńska»). У 1773 годзе па ліквідацыі [[Езуіты|ордэна езуітаў]] утварылася [[Адукацыйная камісія]]. У 1788 годзе Расейская імпэрыя ўвяла свае войскі ў Вільню. У 1794 годзе места стала адным з галоўных цэнтраў [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня Т. Касьцюшкі]]. У ноч на 23 красавіка паўстанцы на чале з [[Якуб Ясінскі|Я. Ясінскім]] узялі ўладу ў свае рукі. Яны раззброілі расейскія войскі і арыштавалі афіцэраў на чале з генэрал-маёрам М. Арсеньевым. Утварылася [[Найвышэйшая Літоўская Рада]]. 19—20 ліпеня Вільні беспасьпяхова штурмавалі расейскія войскі, аднак 11 жніўня яны ўсё ж захапілі места і такім чынам здушылі паўстаньне ў Вялікім Княстве Літоўскім. <gallery caption="Места на акварэлях [[Юзэф Пешка|Юзэфа Пешкі]]" widths="150" heights="150" class="center"> Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (J. Pieška, 1797).jpg|[[Віленская ратуша|Ратуша]], 1797 г. Vilnia, Rynak. Вільня, Рынак (J. Pieška, 1797).jpg|[[Вялікая вуліца (Вільня)|Вялікая вуліца]], 1797 г. Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (J. Pieška, 1808).jpg|Ратуша, 1808 г. Vilnia, Vialikaja. Вільня, Вялікая (J. Pieška, 1808).jpg|Вялікая вуліца, 1808 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Katedra. Вільня, Катэдра (J. Pieška, 1808).jpg|[[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдра]], 1808 г. Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (J. Pieška, 1808).jpg|[[Антокаль]], 1808 г. Vilnia, Zarečča-Papłavy. Вільня, Зарэчча-Паплавы (J. Pieška, 1808).jpg|[[Зарэчча (Вільня)|Зарэчча]], 1808 г. Vilnia, Vialla. Вільня, Вяльля (J. Pieška, 1808).jpg|Рака [[Вяльля]], 1808 г. </gallery> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Vilnia, Rynak. Вільня, Рынак (V. Adam, 1846).jpg|значак|Адступленьне французаў празь Вільню. [[Ян Дамель|Я. Дамель]], 1846 г.]] У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) Вільня апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе стала цэнтрам сьпярша [[Літоўская губэрня|Літоўскай]], потым [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]]. У 1797 годзе пры Віленскім унівэрсытэце адкрылася школа прыгожых мастацтваў, пераўтвораная ў 1803 годзе ў факультэт малярства, скульптуры і гравюры. У пачатку XIX ст. Вільня была трэцім велічынёй местам у Расейскай імпэрыі (пасьля [[Масква|Масквы]] і [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]])<ref name="ehb296">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 296.</ref>, тут было больш за 700 мураваных і столькіх ж драўляных будынкаў, 25 касьцёлаў і цэркваў, 23 кляштары і манастыры. У [[вайна 1812 году|вайну 1812 году]] 16 чэрвеня Вільню занялі войскі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]], які 1 ліпеня падпісаў дэкрэт аб стварэньні Часовага Ўраду Вялікага Княства Літоўскага. 28 лістапада места зноў занялі расейскія войскі. Па вайне тут існавалі патрыятычныя таварыствы [[шубраўцы|шубраўцаў]], [[Філяматы|філяматаў]], [[Філярэты|філярэтаў]], «[[Прамяністыя (таварыства)|прамяністых]]». [[Файл:Biełarusy. Беларусы (1885).jpg|значак|[[Беларусы]] на этнаграфічнай мапе Эўропы ([[Парыж]], 1885 г.)]] За часамі [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] у Вільні дзеяў [[Віленскі паўстанцкі камітэт|паўстанцкі камітэт]], арганізоўваліся аддзелы для змаганьня з царскімі войскамі. Па здушэньні паўстаньня ўлады Расейскай імпэрыі зачынілі Віленскі ўнівэрсытэт. На 1835 год Вільня налічвала 10 прадмесьцяў: [[Антокаль]], [[Папоўшчына (Вільня)|Папоўшчыну]], [[Зарэчча (Вільня)|Зарэчча]], [[Паплавы (Вільня)|Паплавы]], [[Росы (Вільня)|Росы]], [[Востры Канец]], [[Руднішкі]], [[Пагулянка (Вільня)|Пагулянку]], [[Лукішкі (Вільня)|Лукішкі]], [[Сьніпішкі (Вільня)|Сьніпішкі]]. У месьце было 1552 дамы і 6 рынкаў, дзеялі 25 касьцёлаў, 20 кляштараў і 7 капліцаў, 2 царквы і 2 манастыры, эвангельскія царква і капліца, мячэт і 4 сынагогі<ref name="ehb297">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 297.</ref>. [[Файл:Открытие памятника Муравьёву.jpg|значак|значак|Урачыстае адкрыцьцё помніка [[Мураўёў-Вешальнік|Мураўёву-вешальніку]], 1898 г.]] У час [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] у Вільні выдавалася газэта «[[Мужыцкая праўда]]», дзеяў Выканаўчы аддзел Літвы. Тут на Лукіскім пляцы 22 сакавіка 1864 году расейскія ўлады пакаралі сьмерцю [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]]. Зь сярэдзіны XIX ст. у Вільні пачала разьвівацца прамысловасьць. У 1860—1862 гадох празь места прайшла чыгунка [[Пецярбург]] — [[Варшава]], у 1874 годзе — [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібаўска-Роменская]]. У 1864 годзе ў Вільні адкрылася першая фабрыка (газавая), пачаў дзеяць чыгуналіцейны завод Цымэрмана. Найбольшае прадпрыемства таго часу — тытунёвае таварыства Дурунчы і Шмемана — утварылася ў 1865 годзе. У пачатку 1880-х гадоў адкрыліся прадпрыемствы мэтала — і дрэваапрацоўкі, гарбарнай, харчовай прамысловасьці. У 1894—1895 гадох у месьце працавалі 286 прадпрыемстваў, у 1906 годзе — 225, у 1914 годзе — 266. У 1897 годзе ўтварылася акцыянэрнае таварыства [[бровар]]а Шопэна, у 1900 годзе пачаў працаваць мэталаапрацоўчы завод. З пачаткам дзейнасьці газавай фабрыкі, цэнтральная частка места асьвятлялася газай (з 1876 году — іншыя вуліцы). У 1879—1882 гадох замест драўлянага водаправоду праклалі жалезны. З 1893 году пачала працаваць [[конка]], з 1896 году — тэлеграфная станцыі і тэлефонная сетка. У 1905 годзе зьявіліся першыя аўтамабілі, у 1908 годзе — [[трамвай]]<ref name="ehb298">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 298.</ref>. У пачатку XX ст. у Вільні дзеялі 31 царква і 3 манастыры, 15 касьцёлаў і 3 кляштары, малельня старавераў, 2 лютэранскія і кальвінскі зборы, 5 сынагогаў і 90 малітоўных дамоў, мячэт. Існавала некалькі навучальных установаў, у тым ліку настаўніцкі інстытут, 2 мужчынскія і 1 жаночая гімназія, рэальная, меская, чыгуначная, клясычная, пяхотна-юнкерская, камэрцыйная і хіміка-тэхналягічная вучэльні, паштова-тэлеграфная школа, Літоўская духоўная і Рымска-каталіцкая эпархіяльныя сэмінарыі, Марыінскія вышэйшыя жаночыя курсы, і інш. У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у Вільні дзеялі [[Першая беларуская трупа Ігната Буйніцкага]] і Беларускі музычны драматычны гурток. З 1906 году выдаваліся газэты «[[Наша Ніва]]» і «[[Наша Доля]]», пазьней часопіс «[[Саха (1912)|Саха]]». Працавалі [[Беларускае выдавецкае таварыства]], выдавецтва «Нашай Нівы», выдавецкае таварыства «[[Наша Хата]]», друкарня [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]], якая выдала многія беларускія кнігі, першая беларуская кнігарня<ref name="ehb299">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 299.</ref>. 12 лютага 1910 году ў клюбе чыгуначнікаў адбылася [[Першая беларуская вечарынка ў Вільні]]. <gallery caption="Віленскі альбом" widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Vostraja Brama. Вільня, Вострая Брама (H. Moulin, 1848-52) (2).jpg|Вокладка з [[Вострая брама|Вострай брамай]] Vilnia, Vialiki Dvor. Вільня, Вялікі Двор (1850).jpg|[[Ансамбль Віленскага ўнівэрсытэту|Вялікі Двор]] Vilnia, Katedra. Вільня, Катэдра (I. Deroy, 1845).jpg|[[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдра]] Vilnia, Bernardynskaja. Вільня, Бэрнардынская (P. Benoist, 1850).jpg|[[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|Касьцёл Сьвятой Ганны]] </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Kalvaryja. Вільня, Кальварыя (L. Bichebois, 1849).jpg|Кальварыя Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (L. Bichebois, 1848).jpg|[[Антокаль]] Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (P. Benoist, 1850).jpg|[[Прэзыдэнцкі палац (Вільня)|Біскупскі палац]] Vilnia, Śnipiški, Jezuicki. Вільня, Сьніпішкі, Езуіцкі (L. Bichebois, 1848-49).jpg|[[Сьніпішкі]] </gallery> === Найноўшы час === ==== Паміж Беларусьсю, Летувой і Польшчай ==== [[Файл:Vilnia, Zavalnaja. Вільня, Завальная (1907).jpg|значак|Рэдакцыя «[[Наша Ніва|Нашай Нівы]]» на [[Вуліца Завальная (Вільня)|Завальнай вуліцы]], 1907 г.]] За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў 1915 годзе Вільню занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Дзеячы [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальнага адраджэньня]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч]]ы разам з [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] выступілі з прапановай аднавіць [[Вялікае Княства Літоўскае]] з сталіцай у Вільні, аднак гэтая ідэя не знайшла падтрымкі ў летувіскіх дзеячоў<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 347.</ref>. У верасьні 1917 году ў месьце ўтварылася [[Летувіская Тарыба]] пранямецкай арыентацыі<ref name="ehb299"/>. У гэты час у Вільні дзеялі [[Віленская беларуская рада]], [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускі нацыянальны камітэт]], знаходзілася кіраўніцтва [[Беларуская сацыял-дэмакратычная работніцкая група|Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы]], адбыліся [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларуская канфэрэнцыя 1918 году]], [[Беларускі зьезд Віленшчыны і Гарадзеншчыны]], выдаваліся газэта «[[Гоман (1916)|Гоман]]», распачало дзейнасьць [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускае навуковае таварыства]], з 1916 году працавала выдавецтва [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]]. Апроч адкрытых у 1915—1916 гадох першых беларускіх школаў, 1 студзеня 1919 году тут заснавалі [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]]. У 1919 годзе Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны зладзіла ў Вільні беларускі прытулак Золак. Аднавіла спыненую вайной Беларускае выдавецкае таварыства. У канцы 1910-х гадоў у Вільні зьявіліся пэрыядычныя выданьні [[Грамадзянін (1919)|Грамадзянін]], [[Беларуская думка (1919)|Беларуская думка]], [[Беларускае жыцьцё (1919)|Беларускае жыцьцё]], [[Незалежная Беларусь]], [[Наша думка]], [[Незалежная думка (1920)|Незалежная думка]], аднавіла выхад Наша Ніва. Адкрыліся адмысловыя беларускія настаўніцкія курсы. У 1916—1920 гадох дзеяў беларускі клюб з драматычным гуртком, у 1916 годзе — беларускі дзіцячы тэатар на чале з С. Корф<ref name="ehb299"/>. [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (30.12.1927).jpg|значак|Зьезд [[Таварыства беларускай школы]] ў Вільні зь [[Беларусы|беларускай]] [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнай сымболікай]], 1927 г.]] 16 лютага 1918 году Летувіская Тарыба абвясьціла Вільню сталіцай адноўленай [[Летува|Летувіскай дзяржавы]], хаця фактычнай сталіцай Летувы была [[Коўна]]. Адначасна 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Вільня абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Тут утварылася [[Беларуская рада]], жыхары места атрымалі Пасьведчаньні [[Народны Сакратарыят БНР|Народнага Сакратарыяту БНР]]<ref>{{Літаратура/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. 14 жніўня 1918 году адбылася нарада прадстаўнікоў сацыял-дэмакратычных арганізацыяў Летувы і Заходняй Беларусі, 1—3 кастрычніка 1918 году — першы зьезд Камуністычнай партыі Летувы і Заходняй Беларусі. У сьнежні 1918 году ў Вільні знаходзіўся ўрад БНР. Па адыходзе нямецкіх войскаў, 1 студзеня 1919 году польская мясцовая Самаахова заняла места і разьбіла бальшавікоў, аднак ужо 5 студзеня мусіла была адступіць, уцякаючы ад саветаў<ref>Kronika powstań polskich 1794—1944. — Warszawa: Wydawnictwo Kronika, 1994. S. 345.</ref><ref name="smdb-82">Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. S. 82.</ref>. Па займаньні гэтай тэрыторыі [[Чырвоная армія|Чырвонай арміяй]] 15 сьнежня 1918 году Вільню абвясьцілі сталіцай Савецкай Летувы. 27 лютага 1919 году Вільня стала сталіцай [[ЛітБел|Літоўска-Беларускай ССР (ЛітБел)]]. 19 красавіка 1919 году Вільню занялі польскія войскі<ref name="smdb-82"/>. Савецкія войскі зноў занялі Вільню 14 ліпеня 1920 году<ref>Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juljusza Kłosa Prof. Uniwersytetu St. Batorego. Wydanie trzecie poprawione. — Wilno: Wydawnictwo Wileńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, 1937. S. 41.</ref>. Як вынік «бунту» дывізіі [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]], які адбыўся 8 кастрычніка 1920 году Вільня на пэўны час стала цэнтрам [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. 8 студзеня 1922 году адбыліся выбары ў Часовы Сойм Сярэдняй Літвы, які 20 лютага 1922 году пастанавіў далучыць Віленскую зямлю да міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. ==== Цэнтар беларускага нацыянальна-вызвольнага руху ==== [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1931).jpg|значак|Хор [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюзу]] пры [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] на чале з [[Рыгор Шырма|Рыгорам Шырмам]] і з удзелам [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]], 1931 г.]] [[Файл:Vilenskaja biełaruskaja gimnazija-1.jpg|значак|Сьвяткаваньне ўгодкаў абвяшчэньня [[БНР]] у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], 1935 г.]] У складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі Вільня стала цэнтрам нацыянальна-вызвольнага руху ў Заходняй Беларусі. З 1921 году тут дзеяла [[Таварыства беларускай школы]], якое выдавала Бюлетэнь ТБШ, часопіс [[Беларускі летапіс (1933)|Беларускі летапіс]] і газэту [[Шлях (1932)|Шлях]]) і Беларускі каапэратыўны банк з аддзеламі ў Пінску і Глыбокім. Студэнты-беларусы стварылі [[Беларускі студэнцкі саюз]], які выдаваў часопісы [[Наш Шлях (часопіс)|Наш Шлях]] і [[Студэнцкая думка (Вільня)|Студэнцкая думка]]. Дзеялі [[Беларускі народны тэатар]], працаваў [[Беларускі музэй у Вільні|Беларускі музэй]]. Таварыства [[Беларуская хатка ў Вільні]] выдавала часопіс [[Беларуская хата (1926)|Беларуская хатка]] (1926), таварыства [[Радом]] — газэту [[Беларускі дзень]] (1927—1928). У 1927 годзе існавала арганізацыя маладых пісьменьнікаў і мастакоў Заходняй Беларусі [[Веснаход]]. У сярэдзіне 1920-х гадоў у Вільні знаходзілася кіраўніцтва [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]], якая выдавала газэты [[Жыцьцё беларуса]], [[Беларуская Ніва (1925)|Беларуская ніва]], [[Беларуская справа]], [[Наш голос (1927)|Наш голос]], [[Наша воля (1927)|Наша воля]], [[Народны звон (1926)|Народны звон]], часопіс [[Маланка (часопіс)|Маланка]] і іншыя. У 1925 годзе паслы сойму [[Васіль Рагуля|В. Рагуля]] і [[Фабіян Ярэміч|Ф. Ярэміч]] заснавалі ў Вільні [[Беларускі сялянскі саюз]], які выдаваў газэту [[Сялянская Ніва]], [[Ян Станкевіч|Я. Станкевіч]] — [[Беларуская сялянская партыя|Беларускую сялянскую партыю]] і яе газэту [[Народ (газэта)|Народ]]. Актывізавалася дзейнінасьць беларускіх каталікоў і праваслаўных, якія выдавалі часопісы і газэты [[Праваслаўны беларус]], [[Беларуская зарніца]], [[Сьветач Беларусі]], [[Хрысьціянская Думка]], выходзіла ўніяцкая газэта [[Да Злучэньня!]] Агулам выдаваліся больш за 100 беларускіх газэтаў і часопісаў. Паводле статыстычных зьвестак, пададзеных Віленскім унівэрсытэтам у 1928 годзе, паводле калькасьці і накладу пэрыядычных выданьняў у Вільні беларусы займалі другое месца пасьля палякаў, якім належала дзяржаўная ўлада, тым часам летувісы займалі толькі пятае месца — пасьля жыдоўскага і расейскага друку<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 369.</ref>. У 1930-я гады польскія ўлады забаранілі дзейнасьць ТБШ і [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытуту гаспадаркі і культуры]], спынілі працу некалькі беларускіх выдавецтваў<ref name="ehb300">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 300.</ref>. ==== Паміж Беларускай ССР і Летувой ==== [[Файл:Пастанова часовай управы Вільні аб патрымцы ўваходжаньня ў склад Беларускай ССР (6.10.1939).jpg|значак|Пастанова часовай управы Вільні ад 6 кастрычніка 1939 г. аб патрымцы ўваходжаньня ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], надрукаваная ў газэце [[Віленская праўда (1939)|Віленская праўда]]]] 19 верасьня 1939 году згодна [[Пакт Молатава-Рыбэнтропа|пактам Молатава-Рыбэнтропа]] ў Вільню ўвайшлі савецкія войскі, утварылася [[Віленская вобласьць]]. 22 верасьня па-беларуску пачала выходзіць газэта «[[Віленская праўда (1939)|Віленская праўда]]», таксама ў Вільні разьмясьцілася рэдакцыя галоўнай савецкай газэты для [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] — «[[Свабодная Беларусь]]». 24 верасьня ў актавай залі Віленскай беларускай гімназіі адбылася афіцыйная ўрачыстасьць з нагоды далучэньня Вільні да Беларусі. Каб задаволіць попыт на беларускамоўнае навучаньне ў гімназіі арганізавалі дзесяць паралельных клясаў, а неўзабаве выйшла пастанова ўладаў аб адкрыцьці [[Віленская беларуская гімназія|Другой Віленскай беларускай гімназіі]]. На [[Лукіскі пляц|Лукіскім пляцы]] адбыўся мітынг з удзелам 75 тысячаў месьцічаў, у рэзалюцыі якога гаварылася, што працоўныя Вільні галасуюць за ўваходжаньне ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 377.</ref>. [[Файл:Подписание советско-литовского договора о передаче Литве города Вильно.jpg|значак|Міністар замежных справаў Летувы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Урбшыс||be|Юозас Урбшыс}} падпісвае [[Савецкая-летувіская ўмова аб узаемнай дапамозе|ўмову]] з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] аб узаемнай дапамозе і перадачы Летуве места Вільні, 10 кастрычніка 1939 г.]] Па таемным пераразьмеркаваньні зонаў уплыву паміж [[Трэці Райх|Трэцім Райхам]] і [[СССР]] (28 верасьня 1939 году) 10 кастрычніка 1939 году адбылося падпісаньне [[савецка-летувіская дамова 1939 году|савецка-летувіскай дамовы]] аб перадачы Летуве Вільні і Віленскай вобласьці. У Беларускай ССР дамова не публікавалася да 1 лістапада<ref name="Arlou-2012-379">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 379.</ref> (у дзень яе складаньня газэта «[[Звязда]]» апублікавала карэспандэнцыю, дзе паведамлялася, як віленчукі рыхтуюцца да выбараў дэпутатаў у Народны сход Заходняй Беларусі)<ref name="Arlou-2012-379"/>. 12 кастрычніка 1939 году старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі [[Васіль Захарка]] накіраваў пратэст прэзыдэнту Летувы [[Антанас Сьмятона|Антанасу Сьмятоне]] супраць падпісаньня дамовы «аб пераходзе да Летувы беларускага места Вільні і беларускіх зямель Віленскай вобласьці», у якой паказаў на адказнасьць Летувы перад беларускім народам за гэты акт. 22 кастрычніка 1939 году [[Вячаслаў Молатаў|Молатаў]] заявіў [[Наткевіч]]у, што СССР супраць зьмяненьняў граніцы, усталяваных дамовай ад 10 кастрычніка 1939 году, але не пярэчыць супраць таго, каб летувісы, якія жадаюць выехаць з Заходняй Беларусі ў Летуву, зрабілі гэта<ref name="ЭГБ-195">{{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 195.</ref>. Прытым падрыхтоўка, падпісаньне і ратыфікацыя дамовы ажыцьцяўляліся без удзелу ўпаўнаважаных прадстаўнікоў БССР, яна не абмяркоўваўся ў вышэйшых органах дзяржаўнай улады Беларусі, дамова парушала палажэньні Канстытуцыі СССР 1936 году і Канстытуцыі БССР 1937 году, якія патрабавалі згоды саюзнай рэспублікі на зьмяненьне яе граніц. З пункту гледжаньня міжнароднага права дамова была чарговым падзелам тэрыторыі Беларусі<ref>{{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 197.</ref>. Супраць далучэньня Вільні і Віленшчыны да Летувы выступіў урад Польшчы, не падтрымалі дамовы [[Ангельшчына]] і [[Францыя]]. [[Файл:Чаму мы аддалі Вільню Летуве? (Зьвязда, 16.11.1939).jpg|значак|Фрагмэнт артыкула «Расьце палітычная актыўнасьць хатніх гаспадынь» з газэты Беларускай ССР «[[Звязда|Зьвязда]]» ад 16 лістапада {{nowrap|1939 г.}} з актуальным пытаньнем: «Чаму мы аддалі Вільню Летуве?»]] Па падпісаньні дамовы зь летувісамі [[НКВД]] арыштавала шэраг беларускіх дзеячоў у Вільні — [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]], [[Уладзімер Самойла|Уладзімера Самойлу]], [[Макар Краўцоў|Макара Краўцова]], [[Янка Пазьняк|Янку Пазьняка]], [[Вячаслаў Багдановіч|Вячаслава Багдановіча]], [[Сяргей Бусел|Сяргея Бусла]], [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч|Вінцэнта Жук-Грышкевіча]], [[Антон Неканда-Трэпка|Антона Неканда-Трэпку]] ды іншых<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 380.</ref>. ==== Другая сусьветная вайна ==== [[Файл:Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|значак|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы (Вільня — частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі, заселенай беларусамі]]), складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г.]] 27 кастрычніка 1939 году летувіскія войскі ўвайшлі ў Вільню, а 28 кастрычніка адбылася афіцыйная цырымонія сустрэчы летувіскіх войскаў. У сьнежні 1939 году прэм’ер-міністар Летувы заявіў, што «Вільня і Віленскі край хоць ускосна, заваяваныя нашай арміяй»<ref name="ЭГБ-195"/>. Тым часам узамен за далучэньне Вільні летувісы пагадзіліся разьмясьціць у сваёй краіне савецкія вайсковыя базы<ref name="Arlou-2012-379"/>. 3 жніўня 1940 году па ўльтыматуме [[СССР]] Летува бяз збройнага супраціву ўвайшла ў яго склад, Вільня стала сталіцай [[Летувіская ССР|Летувіскае ССР]]. Неўзабаве Віленскую беларускую гімназія пераўтварылі сьпярша ў прагімназію, а потым — у няпоўную сярэднюю школу, а Беларускі музэй далучылі да Акадэміі навук Летувіскай ССР. За часамі [[Другая сусьветная вайна|Другой Сусьветнай Вайны]] 24 чэрвеня 1941 году Вільню акупавалі войскі [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]], якія перадалі места пад уладу летувіскай адміністрацыі. Нацысты з дапамогай летувіскіх добраахвотнікаў забілі ў [[Віленскае гета|Віленскім гета]] 95% усіх жыдоў Вільні. Нягледзячы на карныя антыбеларускія акцыі з боку [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], летувіскіх паліцыйных фармаваньняў і дывэрсантаў НКВД, у Вільні запрацавалі некалькі пачатковых беларускіх школаў, гімназія і настаўніцкая сэмінарыя, аднавіў дзейнасьць Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча, пачала выдавацца газэта «[[Беларускі голас (1942)|Беларускі голас]]». Пад прыкрыцьцём дазволенага немцамі [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэту]] дзеяў віленскі камітэт падпольнай [[Беларуская незалежніцкая партыя|Беларускай незалежніцкай партыі]], што мела на мэце ўтварыць адзіны нацыянальны фронт дзеля змаганьня з нацыстамі і бальшавікамі за незалежную Беларусь<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 383.</ref>. У лютым 1944 году ўлады Трэцяга Райху з улікам этнічнага і гістарычнага аспэктаў перадалі Вільню і Віленшчыну ў склад [[Генэральная акруга Беларусь|Генэральнай акругі Беларусь]] (разам зь [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчынай]], [[Пінскі павет|Піншчынай]] і [[Мазырскі павет|Мазыршчынай]])<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 384.</ref>. 13 ліпеня 1944 году места занялі савецкія войскі. [[Лаўрэнці Берыя]] ў сваім спэцыяльным паведамленьні [[Ёсіф Сталін|Ёсіфу Сталіну]], [[Вячаслаў Молатаў|Вячаславу Молатаву]], [[Георгі Малянкоў|Георгію Малянкову]] і [[Аляксей Інакенцьевіч Антонаў|Аляксею Антонаву]] аб выніках апэрацыі з раззбраеньня салдат і афіцэраў польскай [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] ад 3 жніўня 1944 году пісаў<ref>[https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/330527#mode/inspect/page/2/zoom/4 Спецсообщение Л. П. Берии И. В. Сталину, В. М. Молотову, Г. М. Маленкову, А. И. Антонову об итогах операции по разоружению солдат и офицеров польской Армии Крайовой. 3 августа 1944 г.] // ГА РФ. Ф. 9401 сч. Оп. 2. Д. 66. Л. 124—129. Копия. Машинопись.</ref>: {{Цытата|Стаўленьне насельніцтва да вызваленьня Вільні з-пад нямецкай улады станоўчае. Насельніцтва выказвае задавальненьне, што імша ў касьцёлах будзе цяпер служыцца па-польску, а не па-летувіску. Насельніцтва таксама спадзяецца, што Вільня будзе далучаная да Заходняй Беларусі — абы не да Летувы.}} ==== У складзе Летувы ==== Нягледзячы на меркаваньне віленчукоў і боязнь летувісаў страціць Вільню праз факты масавай супрацы з нацыстамі, Сталін пастанавіў пакінуць места Летувіскай ССР<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 385.</ref>. Па вайне летувіскія ўлады зачынілі беларускую гімназію і настаўніцкую сэмінарыю, а Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча ліквідавалі і фактычна разрабавалі — большая частка яго збораў трапіла ў летувіскія музэйныя фонды і бібліятэку Акадэміі навук Летувы<ref name="Arlou-2012-386">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 386.</ref>. Да 10 жніўня 1946 году 86,9 тыс. жыхароў Вільні і Віленшчыны запісалася палякамі і выехала з СССР у Польшчу, пазьней — яшчэ каля 24 тысячаў. У 1944—1946 гадох у места перасялілі каля 100 тысячаў этнічных летувісаў, агулам да пачатку 1950-х гадоў — каля 150 тысячаў<ref name="be174">{{Літаратура/БелЭн|4к}} С. 174.</ref>. Гэты працэс працягваўся і ў наступныя дзесяцігодзьдзі<ref name="ehb302">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 302.</ref>. Адначасна праводзілася масавая палянізацыя беларусаў-каталікоў<ref name="be174"/>. На ўзгадненьне з Масквой і камуністычнай Польшчай летувіскія ўлады замест беларускіх школаў насаджалі польскія і расейскія, колькасьць студэнтаў-беларусаў у летувіскім Віленскім унівэрсытэце не перавышала 1%<ref name="Arlou-2012-386"/>. У гэты ж час савецкія ўлады цалкам спынілі ўсякае беларускае культурнае і палітычнае жыцьцё. Практычна ўсе беларускія дзеячы і іхныя радзіны трапілі пад арышты і дэпартацыю<ref name="be174"/><ref name="ehb301">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 301.</ref>. Рэшта беларусаў цярпела дыскрымінацыю пры ўладкаваньне на дзяржаўную службу, сярод іх значна павялічылася беспрацоўе<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 382.</ref>. З канца 1980-х гадоў Вільня стала галоўным цэнтрам руху за незалежнасьць Летувы, абвешчанай 11 сакавіка 1991 году. У месьце стварылі Таварыства беларускай культуры (1987 год), клюб аматараў беларускай народнай творчасьці «[[Сябрына (Вільня)|Сябрына]]» і іншыя. У студзені 1989 году ў Вільні прайшоў другі вальны сойм беларускіх суполак, у чэрвені таго ж году — першы зьезд [[Беларускі Народны Фронт|Беларускага Народнага Фронту]]. Пытаньне аб законнасьці і правамоцнасьці перадачы Віленскай вобласьці і іншых беларускіх зямель Летуве зноў узьнікла ў канцы 1980 — пачатку 1990-х гадоў у зьвязку з дэзынтэграцыяй Савецкага Саюзу. 29 сакавіка 1990 году Прэзыдыюм Вярхоўнага савету БССР прыняў заяву, у якой гаварылася, што Беларусь у выпадку выхаду Летувы са складу СССР будзе патрабаваць вярнуць ёй беларускія землі — места Вільню і Віленскую вобласьць, Сьвянцянскі і часткі тэрыторыі 5-і іншых раёнаў Летувы. Гэту заяву фактычна падтрымаў прэзыдэнт СССР [[Міхаіл Гарбачоў]], якія адзначыў на прэс-канфэрэнцыі ў [[Вашынгтон (горад)|Вашынгтоне]] 3 чэрвеня 1990 году, што тэрыторыя Летувы ўлучае ў сябе некалькі рэгіёнаў, якія раней належалі Беларусі<ref name="ЭГБ-195"/>. Аднак па распадзе СССР Вільня засталася сталіцай незалежнае Летувіскае Рэспублікі. Як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], ультыматыўная заява з боку Вярхоўнага савету БССР, кантраляванага камуністамі, што дзесяцігодзьдзямі праводзілі палітыку [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі Беларусі]], напраўду была спробай Масквы стварыць яшчэ адзін ваенны канфлікт кшталту [[Карабаская вайна|Карабаху]] або [[Прыднястроўскі канфлікт|Прыднястроўя]]е<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 370.</ref>. Калі ў 1992 годзе вялікая група грамадзкіх і культурных дзеячоў зьвярнулася да таго ж самага Вярхоўнага савету з просьбай абмеркаваць стварэньне супольнай камісіі дзеля распрацоўкі варыянту-кампрамісу будучага ўладкаваньня Вільні і Віленшчыны (статус самакіраваньня, вольнага места, незалежнай ад Летувы і Беларусі зоны або аўтаноміі) з запросінамі экспэртаў-назіральнікаў Рады Бясьпекі ААН, то кіраўніцтва Вярхоўнага савету нават не паставіла гэтага пытаньня на разгляд<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 371.</ref>. У 1991 годзе ў Вільні аднавілася выданьне газэты «[[Наша Ніва]]», на факультэце славістыкі Віленскага пэдадагічнага ўнівэрсытэту пачала дзеяць катэдра беларускай мовы, літаратуры і этнакультуры. У 1992 годзе ў месьце ўтварылася Каардынацыйная рада [[Беларускае згуртаваньне ў Летуве|Беларускага згуртаваньня ў Летуве]]. У 1993 годзе аднавілася [[Таварыства беларускай школы]], адкрылася беларуская сярэдняя школа імя Францішка Скарыны. У чэрвені 2005 году зь [[Менск]]у ў Вільню пераехаў [[Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]], які знаходзіцца ў летувіскай сталіцы на правах унівэрсытэту ў выгнаньні, адначасна маючы ўсе правы эўрапейскай вышэйшай навучальнай установы. У 2009 годзе Вільню абралі Эўрапейскай культурнай сталіцай. У 2015 годзе [[Рэмігіюс Шымашус]] стаў першым беспасярэдне абраным мэрам места<ref>[http://arquivo.pt/wayback/20160518050243/http://www.2013.vrk.lt/2015_savivaldybiu_tarybu_rinkimai/output_lt/rezultatai_vienmand_apygardose2/apygardos_rezultatai7829.html Balsavimo rezultatai], 2013.vrk.lt.</ref>. Па атрыманьні незалежнасьці ў Вільні адрамантавалі многія з старых будынкаў, на беразе [[Вяльля|Вяльлі]] ў гістарычных Сьніпішках збудавалі новыя камэрцыйныя будынкі. Гэты раён, як чакаецца, стане асноўным адміністрацыйным і дзелавым цэнтрам места. Ён улучае ў сябе сучасныя жылыя і гандлёвыя плошчы з будынкам муніцыпалітэту і 129-мэтровы будынак [[Europa Tower]]. Будаваньне штаб-кватэры [[Swedbank]] стала сымбалем важнасьці скандынаўскіх банкаў у Вільні. У 2008 годзе ў месьце збудавалі комплекс «[[Віленскі бізнэсовы порт]]», адна зь ягоных вежаў у наш час ёсьць пятым вышынёй будынкам у Летуве. На сёньняшні дзень насельніцтва і эканоміка Вільні імкліва расьце. == Геаграфія == === Агульная характарыстыка === Знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы Летувы. Ляжыць на сутоцы рэк [[Вільня (рака)|Вільні]] і [[Вяльля|Вяльлі]], за 33 км ад граніцы зь Беларусьсю. Плошча 392 км², 20,2% агульнай плошчы займае забудова, астатняя частку — зялёныя насаджэньні (43,9) і водныя аб’екты (2,1). === Клімат === Клімат Вільні [[Мерны клімат|мерны]] [[кантынэнтальны клімат|кантынэнтальны]] з рысамі морскага, што тлумачыцца ўплывам [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]. Зіма адносна мяккая і сьнежная, лета кароткае і прахалоднае. Вясна і восень вельмі зацяжныя. Большую частку году дамінуе пахмурнае надвор’е. Ападкаў у сярэднім выпадае 688 мм у год, максымум — у ліпені. Моцная сьпёка ў летні пэрыяд і траскучыя маразы ўзімку бываюць, але рэдка. * Сярэдняя [[тэмпэратура]] — + 6,6&nbsp;°C * Сярэдняя [[вільготнасьць паветра]] — 80% * Сярэдняя [[Шкала Бофарта|хуткасьць ветру]] — 3,9 м/с {{Кліматычная інфармацыя | Назва_ў_родным_склоне = Вільні | Крыніца [http://pogoda.ru.net/climate2/26730.htm «Надвор'е і Клімат»]{{ref-ru}} | Студзень_сяр=-4.1 | Студзень_ападкі=48 | Люты_сяр=-3.9 | Люты_ападкі=37 | Сакавік_сяр=0.1 | Сакавік_ападкі=42 | Красавік_сяр=6.9 | Красавік_ападкі=42 | Травень_сяр=12.8 | Травень_ападкі=64 | Чэрвень_сяр=15.6 | Чэрвень_ападкі=75 | Ліпень_сяр=17.9 | Ліпень_ападкі=92 | Жнівень_сяр=17.0 | Жнівень_ападкі=73 | Верасень_сяр=12.0 | Верасень_ападкі=61 | Кастрычнік_сяр=6.7 | Кастрычнік_ападкі=56 | Лістапад_сяр=1.2 | Лістапад_ападкі=46 | Сьнежань_сяр=-2.8 | Сьнежань_ападкі=53 | Год_сяр=6.6 | Год_ападкі=688 | Студзень_мін=-6.7 | Студзень_макс=-1.8 | Люты_мін=-6.9 | Люты_макс=-1.1 | Сакавік_мін=-3.5 | Сакавік_макс=3.8 | Красавік_мін=2.1 | Красавік_макс=12.1 | Травень_мін=7.3 | Травень_макс=18.4 | Чэрвень_мін=10.6 | Чэрвень_макс=20.9 | Ліпень_мін=12.9 | Ліпень_макс=23.2 | Жнівень_мін=12.1 | Жнівень_макс=22.4 | Верасень_мін=7.8 | Верасень_макс=16.6 | Кастрычнік_мін=3.5 | Кастрычнік_макс=10.2 | Лістапад_мін=-1.1 | Лістапад_макс=3.3 | Сьнежань_мін=-5.3 | Сьнежань_макс=-0.7 | Год_мін=2.7 | Год_макс=10.6 | Студзень_абс_макс=10.9 | Студзень_абс_мін=-37.2 | Люты_абс_макс=14.4 | Люты_абс_мін=-35.8 | Сакавік_абс_макс=19.8 | Сакавік_абс_мін=-29.6 | Красавік_абс_макс=29.0 | Красавік_абс_мін=-14.4 | Травень_абс_макс=31.8 | Травень_абс_мін=-4.4 | Чэрвень_абс_макс=33.4 | Чэрвень_абс_мін=0.1 | Ліпень_абс_макс=35.4 | Ліпень_абс_мін=3.5 | Жнівень_абс_макс=34.9 | Жнівень_абс_мін=1.0 | Верасень_абс_макс=32.0 | Верасень_абс_мін=-4.8 | Кастрычнік_абс_макс=24.5 | Кастрычнік_абс_мін=-14.4 | Лістапад_абс_макс=14.9 | Лістапад_абс_мін=-22.8 | Сьнежань_абс_макс=10.5 | Сьнежань_абс_мін=-30.5 | Год_абс_макс=35.4 | Год_абс_мін=-37.2 |}} == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == Віленскае [[мясцовае самакіраваньне]] зьяўляецца адзіным у Летуве, якое аб’ядноўвае два месты: Вільню і [[Грэгарава]]. Тэрыторыя муніцыпалітэту падзяляецца на 21 староства ({{мова-lt|Seniūnija|скарочана}}), межы якіх прыкладна адпавядаюць гістарычным мясцовасьцям і раёнам новай забудовы: [[Файл:Vilniaus seniunijos numeracija.png|right|250px]] {| cellpadding="5" |- valign="top" | # ''[[Веркі]]'' # ''[[Антокаль]]'' # ''[[Пашылайчы]]'' # ''[[Фабіёнішкі]]'' # ''[[Замэчак (Вільня)|Замэчак]]'' # ''[[Юстынішкі]]'' # ''[[Віршулішкі]]'' # ''[[Шышкі (Вільня)|Шышкі]]'' # ''[[Сьніпішкі]]'' # ''[[Жырмуны (Вільня)|Жырмуны]]'' # ''[[Каралінішкі]]'' || || <ol start="12"> <li>''[[Зьвярынец (Вільня)|Зьвярынец]]''</li> <li>''[[Грэгарава]]''</li> <li>''[[Ляшчыны (Вільня)|Ляшчыны]]''</li> <li>''[[Воўчая Лапа]]''</li> <li>''[[Новае Места (Вільня)|Новае Места]]''</li> <li>''[[Старое Места (Вільня)|Старое Места]]''</li> <li>''[[Новая Вільня]]''</li> <li>''[[Панары]]''</li> <li>''[[Навінкі (Вільня)|Навінкі]]''</li> <li>''[[Росы]]''</li> </ol> |} == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * '''XV стагодзьдзе''': 1500 год — каля 10 тыс. чал.<ref name="ehb294"/> * '''XVI стагодзьдзе''': 1550 год — ад 20<ref name="ehb294"/> да 100<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 134.</ref> тыс. чал. * '''XVIII стагодзьдзе''': 1800 год — 60 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 135.</ref> * '''XIX стагодзьдзе''': 1804 год — 35 тыс. чал., зь іх каля 22 тыс. каталікоў, 600 праваслаўных, 500 пратэстанаў, 100 рэфарматаў, 11 тыс. юдэяў і 60 магамэтанаў<ref name="ehb297"/>; 1850 год — каля 50 тыс. чал., зь іх шляхты 6658, купцоў 272, мяшчанаў 4930, жыдоў 20 642; 1875 год — 82 668 чал; 1889 год — 109 329 чал.<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 136.</ref> ; 1897 год (расейскі перапіс) — 154 532 чал., зь іх 40% жыдоў, 30% палякаў, 20% расейцаў, 4,5% беларусаў, 2% летувісаў, 3,5% іншых нацыянальнасьцяў<ref name="ehb298"/> * '''XX стагодзьдзе''': 1911 год — 186 461 чал.; 1916 год — 140 800 чал.; 1941 год — 268 тыс. чал.; 1989 год — 291,5 тыс. летувісаў, 116,6 тыс. палякаў, 30,3 тыс. беларусаў, 13,3 тыс. украінцаў, 9,1 тыс. жыдоў; 1993 год — 582 чал.<ref name="be173"/> * '''XXI стагодзьдзе''': 2001 год (перапіс) — 542 287 чал., зь іх 57,8% пазначылі сябе як [[летувісы]], 18,7% — як [[палякі]], 14% — як [[расейцы]], 4% — [[беларусы]], 0,5% — [[жыды]], 5% — як прадстаўнікі іншых нацыянальнасьцяў; 2010 год — 560,2 тыс. чал; 2018 год — 547,3 тыс. чал. === Рэлігія === Вільня ёсьць рэзыдэнцыяй [[каталіцтва|каталіцкага]] [[біскуп]]а і цэнтрам [[Летувіска-Віленская япархія|Летувіска-Віленскай япархіі]] [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. === Адукацыя === У Вільні ёсьць некалькі ўнівэрсытэтаў, найбольшы зь якіх — [[Віленскі ўнівэрсытэт]]. * Унівэрсытэт імя М. Ромэра * Віленскі Гедзімінаўскі Тэхнічны ўнівэрсытэт * Віленскі пэдагагічны ўнівэрсытэт * Вайсковая акадэмія Летувы * Віленская акадэмія мастацтваў * Нацыянальная школа мастацтваў * [[Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]] * Віленская акадэмія бізнэсу === Культура === [[Нацыянальная бібліятэка імя Марцінаса Мажвідаса|Летувіская нацыянальная бібліятэка імя Марцінаса Мажвідаса]], названая ў гонар аўтара першай друкаванай кнігі на летувіскай мове, захоўвае ў сваіх архівах 6 912 266 фізычных элемэнтаў. Найбольшы кніжны кірмаш у Балтыі праводзіцца штогод у віленскім павільёне [[LITEXPO]], найбуйнейшым выстаўным цэнтры Балтыі. Прадмесьце [[Зарэчча (Вільня)|Зарэчча]], якое знаходзіцца недалёка ад [[Старое Места (Вільня)|Старога Места]] і ёсьць адным з найстарэйшых раёнаў Вільні, з канца XX стагодзьдзя зьяўляецца домам для руху багемных мастакоў. Тут працуюць шматлікія мастацкія галерэі і майстэрні. У 1997 годзе ў [[Дзень Дурня]] Зарэчча абвясьцілі незалежнай рэспублікай<ref>[https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/lithuania/articles/inside-uzupis-lithuania-free-thinking-republic/ Just Back: Inside Uzupis, Lithuania’s free-thinking republic], The Telegraph.</ref>. На галоўным пляцы прадмесьця разьмяшчаецца статуя анёла, які дзьме ў трубу, то бок выступае ў якасьці сымбалю творчай свабоды. У 1995 годзе ў віленскім [[Новае Места (Вільня)|Новым Месце]] паставілі першы ў сьвеце бронзавы бюст вядомаму гітарысту [[Фрэнк Запа|Фрэнку Запе]]<ref>[https://www.lonelyplanet.com/lithuania/vilnius/attractions/frank-zappa-memorial/a/poi-sig/446949/360117 Frank Zappa Memorial], Lonely Planet.</ref>. Гэты бюст адзначыў нядаўна здабытую свабоду слова і пачатак новай эры для летувіскага грамадзтва. [[Цэнтар сучаснага мастацтва (Вільня)|Цэнтар сучаснага мастацтва]] ёсьць найбольшай пляцоўкай сучаснага мастацтва ў краінах Балтыі, з выстаўной плошчай у 2400 м². Цэнтар імкнецца да разьвіцьця шырокага спэктру міжнародных і летувіскіх выстаўных праектаў, а таксама прадстаўляе шырокі спэктар дзяржаўных праграмаў, у тым ліку ў ім праводзяцца лекцыі, сэмінары, выступы, паказы кіна- і відэаматэрыялаў, а таксама адбываюцца музычныя падзеі. 10 лістапада 2007 году авангардны рэжысэр [[Ёнас Мэкас]] адкрыў [[Цэнтар візуальных мастацтваў Ёнаса Мэкаса|Цэнтар візуальных мастацтваў]]. Ягоная прэм’ерная выстава называлася «Авангард: ад футурызму да флюксусу». Сучасны арт-цэнтар стаў новай культурнай прасторай места<ref>[http://www.mmcentras.lt/about-us/70008#about-us-70312 About Us], mmcentras.lt.</ref>. У ім экспануецца прыватная калекцыя сучаснага летувіскага выяўленчага мастацтва. У музэі праводзяцца выставы твораў з расейскага [[Эрмітаж]]у і [[музэі Салямона Гугенгайма|музэяў Салямона Гугенгайма]], а таксама прэзэнтуецца некамэрцыйнае авангарднае кіно. У цэнтры месьціцца бібліятэка, музэй габрэйскай культуры і калекцыі твораў Ёнаса Мэкаса і [[Юргіс Мачунас|Юргіса Мачунаса]]. [[Гарадзкая віленская опэра]] — незалежны опэрны тэатар у Летуве, спалучае ў сабе клясычнае і сучаснае мастацтва. [[Нацыянальны драматычны тэатар Летувы|Нацыянальны драматычны тэатар]], Дзяржаўны малы тэатар Вільні, Дзяржаўны моладзевы тэатар і шэраг прыватных тэатраў, у тым ліку OKT/Віленскі гарадзкі тэатар, Тэатар танчаў Анджэлікі Чолінай і іншыя, ладзяць спэктаклі клясычнай і сучаснай драматургіі сусьветна вядомых летувіскіх і замежных рэжысэраў. [[Нацыянальная філярмонія Летувы]] ёсьць найбольшай і найстарэйшай дзяржаўнай арганізацыяй, якая ладзіць клясычныя, сучасныя жывыя канцэрты і джазавыя музычныя імпрэзы ва ўсёй Летуве і за мяжой<ref>[http://www.filharmonija.lt/en/about-us/history.html History — Largest Concert Institution in Lithuania], Lithuanian National Philharmonic Society.</ref>. [[Дзяржаўны сымфанічны аркестар Летувы]] мае разнастайны рэпэртуар, ладзіць вынятковыя праграмы, і запрашае маладыя таленты выконваць творы нароўні з выдатнымі і прызнанымі салістамі. == Эканоміка == [[Файл:Vilnius New City Center from the White Bridge (2013).jpg|міні|Новы бізнэс-цэнтар]] Вільня зьяўляецца галоўным эканамічным цэнтрам Летувы і адным з найбольшых фінансавых цэнтраў краінаў Балтыі. Нягледзячы на ​​тое, што ў месьце пражывае толькі 20% насельніцтва Летувы, яно стварае каля адной траціны [[СУП]] краіны<ref>[https://web.archive.org/web/20080703204949/http://www.vilnius.lt/new/en/investicijos.php Investment], City of Vilnius</ref>. Намінальны СУП на душу насельніцтва ў [[Віленскі павет|Віленскім павеце]] на 2014 год складаў каля 18 100 эўра<ref>[https://web.archive.org/web/20160304023440/http://osp.stat.gov.lt/statistiniu-rodikliu-analize?id=8446&status=A Regioninis BVP vienam gyventojui, to meto kainomis], Statistics Lithuania.</ref>, што робіць яго найбольш заможным рэгіёнам Летувы. У 2008 годзе ўнёсак Вільні ў бюджэт краіны склаў амаль 3 млрд эўра, што складае каля 40% агульнага бюджэту. На 2015 год сярэдняя гадавая зарплата да спагнаньня падаткаў у Вільні складае каля 10 000 эўра. У наш час у Вільні актыўна разьвіваюцца сучасныя сонечныя і [[лазэр]]ныя тэхналёгіі, дзякуючы такім вытворцам, як «Arginta», «Precizika», «Baltic Solar», а таксама «Ekspla» і «Eksma». Апроч таго, пасьпяхова пастаўляюць на сусьветныя рынкі сваю прадукцыю біятэхналягічныя вытворцы «Fermentas Thermo Fisher», «Sicor Biotech». У 2009 годзе ў Вільні банк [[Barclays]] адкрыў тэхналягічны цэнтар, які зьяўляецца адным з чатырох глябальных стратэгічных інжынэрных цэнтраў банку. У 2013 годзе ў выніку гандлёвага падарожніцтва на грамадзянаў Беларусі прыпала каля 25% таваразвароту ў гандлёвых сетках Вільні<ref>{{Артыкул|аўтар=Аляксандар Шпакоўскі.|загаловак=Каму патрэбна «атамная» спрэчка|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20131120/1384918490-kamu-patrebna-atamnaya-sprechka|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=20 лістапада 2013|нумар=218 (27583)|старонкі=[http://zviazda.by/wp-content/uploads/2013/11/1384918452_2.pdf 2]|issn=1990-763x}}</ref>. == Транспарт == [[Файл:Vilnius Modern Skyline At Dusk, Lithuania - Diliff.jpg|міні|Сучасная Вільня]] === Агульныя зьвесткі === Вільня знаходзіцца блізка да граніцы [[ЭЗ]] зь [[Беларусь]]сю ў пэўным «мёртвым куце» з боку транспартных шляхоў. Празь места ідуць транзытныя цягнікі з [[Расея|Расеі]] празь [[Беларусь]] у [[Каралявец]]. Іншыя важныя транспартныя шляхі ідуць праз гістарычную сталіцу Летувы — [[Коўна]]. Да яе зь Вільні ідзе хуткасная магістраль. Вільня мае міжнародны [[аэрапорт]]. Аўтамабільныя дарогі вядуць праз [[Коўна]] да [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] да паромаў [[Клайпеда|Клайпеды]] і ў [[Панявеж]] з выхадам на [[Via Baltica]]. Таксама важная аўтамагістраль ідзе на [[Менск]]. === Грамадзкі транспарт === [[Файл:Solaris Trollino 15AC in Vilnius 15.08.2006.jpg|міні|Тралейбус кампаніі Solaris на маршруце ў Вільні]] У грамадзкім транспарце Вільні дамінуюць [[аўтобус]]ы і [[тралейбус]]ы. Прылеглыя да Вільні населеныя пункты злучаюцца зь местам з дапамогай чыгункі (электрацягнікі). Першыя рэгулярныя аўтобусныя маршруты зьявіліся ў 1926 годзе, а першыя тралейбусы пачалі рух у 1956 годзе. У канцы 2007 году ў Вільні ўвялі электронную білетную сыстэму. Каб карыстацца грамадзкім транспартам, трэба купіць электронную картку ў крамах або газэтных кіёсках і пералічыць на яе адпаведную суму грошай. Месячныя карткі можна набыць адзін раз і пералічваць адпаведную суму грошай штомесяц рознымі спосабамі, у тым ліку праз інтэрнэт. Да жніўня 2008 году замест электронных білетаў выкарыстоўваліся папяровыя месячныя квіткі<ref>[https://web.archive.org/web/20210517181128/http://vilniusticket.lt/ Dažniausiai užduodami klausimai apie pokyčius viešojo transporto bilietų sistemoje], Susisiekimo paslaugos</ref>. Ранейшыя квіткі на адну паездку замянілі на 30 і 60-хвілінныя білеты. Віленскі аўтапарк грамадзкага транспарту выкарыстоўвае нізкападлогавыя аўтобусы [[Volvo Cars|Volvo]] і [[Mercedes-Benz]], а таксама тралейбусы [[Solaris]]. На маршрутах да гэтага часу ходзяць некалькі старых аўтобусаў [[Škoda]], зробленых у Чэхіі, але многія зь іх цалкам адрамантавалі ўнутры. У 2017 годзе мэрыя Вільні пачала праект абнаўленьня аўтобуснага аўтапарку, аб’явіўшы закуп новых 250 аўтобусаў зь нізкім узроўнем падлогі. Праект прывядзе да таго, што кожны 6 з 10 мескіх аўтобусаў да сярэдзіны 2018 году, будзе новым. Гэта дазволіць пасажырам выкарыстоўваць такія сучасныя тэхналёгіі, як бясплатны [[Wi-Fi]] і зараджаць свае электронныя прылады ў час паездкі<ref>[https://www.15min.lt/verslas/naujiena/transportas/vilniaus-savivaldybe-pakviete-ispakuoti-nauja-pergale-pristate-250-nauju-autobusu-667-849004 Vilniaus savivaldybė pakvietė «išpakuoti naują pergalę»: pristatė 250 naujų autobusų], 15min.lt</ref>. На 5 верасьня 2017 году былі прадстаўлены 50 новых аўтобусаў Isuzu<ref>[https://www.delfi.lt/verslas/transportas/i-sostines-gatves-isrieda-50-nauju-autobusu.d?id=75669679 Į sostinės gatves išrieda 50 naujų autobusų], [[Delfi]]</ref>. Віленскі муніцыпалітэт таксама арганізаваў конкурс на закуп 41 новых тралейбусаў, ягоны пераможца кампанія Solaris згодна з дамовай паставіць новыя тралейбусы да восені 2018 году. У іх таксама будуць функцыі бясплатнага Wi-Fi і зарадкі прыладаў<ref>[https://www.15min.lt/naujiena/aktualu/lietuva/vilniaus-savivaldybe-perka-per-40-nauju-solaris-troleibusu-56-854400 Vilniaus savivaldybė perka per 40 naujų «Solaris» troleibusų], 15min.lt</ref>. У 2000-х гадох зьявіліся прапановы сеткі электрычнага трамваю і [[Віленскі мэтрапалітэн|мэтрапалітэну]]. Аднак ніводны з гэтых праектаў пакуль не рэалізавалі. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Vilnius Old Town Skyline at dusk, Lithuania - Diliff.jpg|значак|Панарама [[Старое Места (Вільня)|Старога Места]]]] Замкі, некаторыя палацы і касьцёлы Вільні — частка [[Нацыянальны музэй Летувы|Нацыянальнага музэю Летувы]]. Найбольшая калекцыя мастацтва знаходзіцца ў [[Мастацкі музэй Летувы|Мастацкім музэі Летувы]]. У Віленскай карціннай галерэі, якая належыць да Мастацкага музэю, захоўваецца калекцыя старадаўняга мастацтва XVI — пачатку XX стагодзьдзя. На іншым беразе ракі Вяльлі, Нацыянальная мастацкая галерэя праводзіць сталую экспазыцыю летувіскага мастацтва XX стагодзьдзя, а таксама шматлікія выставы сучаснага мастацтва. [[Файл:Art Museum of Lithuania.jpg|міні|Будынак [[Мастацкі музэй Летувы|Мастацкага музэю Летувы]]]] [[Дом сыгнатараў]], дзе ў 1918 годзе падпісалі [[Акт незалежнасьці Летувы]], у наш час лічыцца помнікам гісторыі. Дзее Музэй ахвяраў генацыду, прысьвечаны ахвярам савецкай рэпрэсіяў. Штогод у Вільні праходзіць кірмаш [[Казюкі]]. === Славутасьці === [[Файл:VILLINUS OLD TOWN LITHUANIA SEP 2013 (9851576794).jpg|значак|[[Верхні замак (Вільня)|Верхні замак]]]] Як і большасьць сярэднявечных местаў, Вільня найбольш забудоўвалася вакол ратушы. [[Вуліца Замкавая (Вільня)|Замкавая вуліца]], галоўная артэрыя, злучае [[Ніжні замак (Вільня)|палац вялікіх князёў]] з [[Віленская ратуша|ратушай]]. Іншыя вуліцы агінаюць шляхецкія палацы, сакральныя будынкі, крамы і майстэрні рамесьнікаў. Вузкія выгнутыя вулачкі і панадворкі запаўняюць радыяльны плян сярэднявечнага места. [[Файл:Vilnius Cathedral Exterior 2, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|значак|[[Катэдральны пляц (Вільня)|Катэдральны пляц]]]] [[Старое Места (Вільня)|Старое Места]], гістарычны цэнтар Вільні, ёсьць адным з найбольшых на ўсходзе Эўропы і займае тэрыторыю ў 3,6 км². Тут канцэнтруюцца найвядомейшыя гістарычныя і культурныя славутасьці. Камяніцы ў Старым Месьце будаваліся на працягу некалькіх стагодзьдзяў, што стварыла сумесь самых розных архітэктурных стыляў. Хоць Вільня лічыцца местам эпохі [[барока]], тут таксама ёсьць прыклады [[Беларуская готыка|гатычнай архітэктуры]] ([[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|Касьцёл Сьвятой Ганны]]), а таксама архітэктуры [[Адраджэньне|эпохі Рэнэсансу]] ды іншых стыляў. Дзякуючы сваёй унікальнасьці, Старое Места Вільні ў 1994 годзе ўлучылі ў [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сьпіс сусьветнай спадчыны]] [[ЮНЭСКО]]<ref>[http://whc.unesco.org/en/statesparties/lt Lithuania], UNESCO World Heritage Centre</ref>. [[Файл:Russian Orthodox Church of The Holy Mother of God Vilnius (5990381200).jpg|значак|[[Прачысьценская царква (Вільня)|Прачысьценская царква]]]] [[Ансамбль Віленскага ўнівэрсытэту|Ансамбль]] [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] складаецца з 13 панадворкаў, аточаных будынкамі XV стагодзьдзя. [[Вострая брама]] ёсьць адзінай ацалелай брамай зь першых арыгінальных пяці брамаў у [[Віленскія гарадзкія ўмацаваньні|гарадзкім муры]]. Яе аздабляе фрэска Найсьвяцейшай Панны Марыі, якая, паводле вернікаў, творыць цуды. Больш за 200 шыльдаў і памятных дошак пісьменьнікаў, якія жылі і працавалі ў Вільні, у лік якіх уваходзяць і замежныя аўтары, аздабляюць сьцены на [[Вуліца Літарацкая (Вільня)|Літарацкай вуліцы]] ў Старым Месьце. У мясцовасьці [[Антокаль|Антокалі]] месьціцца [[Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх (Вільня)|касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла]] — шэдэўр XVII стагодзьдзя, выкананы ў стылі барока і вядомы сваім адметным інтэр’ерам, дзе можна пабачыць каля 2 тысячаў фігураў ляпніны. [[Файл:Townhall Vilnius (5987797178).jpg|значак|[[Ратушны пляц (Вільня)|Ратушны пляц]]]] * ''Арсэналы'': [[Новы арсэнал (Вільня)|Новы]] (XVIII ст.), [[Стары арсэнал (Вільня)|Стары]] * [[Вострая брама]] (1503—1521, 1671) * [[Віленскія гарадзкія ўмацаваньні|Гарадзкія ўмацаваньні]] (XVI ст., фрагмэнты) * ''[[Віленскія замкі|Замкі]]'' (XIII—XVI стагодзьдзі): [[Верхні замак (Вільня)|Горны замак]] зь [[вежа Гедзіміна|вежай Гедзіміна]] (XIII ст.); [[Ніжні замак (Вільня)|Дольны замак або палац вялікіх князёў]] (XIV—XVII ст., адбудаваны ў 2009 годзе) * ''Могілкі'': [[Антокальскія могілкі|Антокальскія]], Бэрнардынскія, [[Сьвята-Эўфрасіньнеўскія могілкі (Вільня)|Ліпаўскія (Эўфрасіньнеўскія)]], Петрапаўлаўскія (Сонечныя), [[Могілкі Росы|Росы]], Эвангеліцкія, Юдэйскія * ''Палацы'': [[Палац Абрамовічаў (Вільня)|Абрамовічаў]] (1790), [[Палац Агінскіх (Вільня)|Агінскіх]] (XVIII ст.), [[Прэзыдэнцкі палац (Вільня)|Біскупскі]] (цяпер Прэзыдэнцкі, XVIII—XIX стагодзьдзі), [[Палац Бжастоўскіх (Вільня)|Бжастоўскіх]] (1669), [[Палац Гурэцкіх (Вільня)|Гурэцкіх]] (XVIII ст.), [[Палац дэ Рэўсаў (Вільня)|дэ Рэўсаў]] (1798), [[Палац Завішаў(Вільня)|Завішаў]] (XVII—XVIII стагодзьдзі), [[Палац Лапацінскіх (Вільня)|Лапацінскіх]] (1775), [[Палац Пацаў (Вільня)|Пацаў]] (XVII ст.), [[Палац Радзівілаў (Вільня)|Радзівілаў]] (1653), [[Палац Сапегаў (Вільня)|Сапегаў]] (1691), [[Палац Слушкаў (Вільня)|Слушкаў]] (1690—1694), [[Палац Тызэнгаўзаў (Вільня)|Тызэнгаўзаў]] (1790), [[Палац Тышкевічаў (Вільня)|Тышкевічаў]] (1783), [[Палац Хадкевічаў (Вільня)|Хадкевічаў]] (1619), [[Палац Умястоўскіх (Вільня)|Ўмястоўскіх]] (XVIII ст.) * ''Помнікі сакральнай архітэктуры'': ** ''Праваслаўныя і грэцка-каталіцкія'': [[Прачысьценская царква (Вільня)|саборная царква Прачыстай Багародзіцы]] (1514—1516), [[Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (Вільня)|царква Сьвятой Параскевы Пятніцы]] (XVI ст.), [[Царква Сьвятога Мікалая (Вільня)|царква Сьвятога Мікалая]] (1514—1516), [[Віленскі Траецкі манастыр|Траецкі базылянскі манастыр]] з [[Царква Сьвятой Тройцы (Вільня)|царквой Сьвятой Тройцы]] (1516, 1622—1624), [[Віленскі Духаўскі манастыр|царква і манастыр Сьвятога Духа]] (1634—1638), царква Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай (1837—1838), царква Сьвятога Ціхана Задонскага (1843), царква Сьвятой Мучаніцы Кацярыны (1872), царква сьвятога Міхала Арханёла (1893—1895), царква Аляксандра Неўскага (1898), царква Покрыва Багародзіца (1900), царква Сьвятога Ўладзімера (1905), царква Сьвятых Міхала і Канстанціна (1913) ** ''Пратэстанцкія'': кальвінскі збор, лютэранская кірха (1662) ** ''Рымска-каталіцкія'': [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава]] (Катэдра, XIV—XVIII стагодзьдзі), [[Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа і кляштар дамініканаў (Вільня)|касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа і кляштар дамініканаў]] на Кальварыі, касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1911—1914), [[Касьцёл Маці Божай Суцішальнай і кляштар аўгустынаў (Вільня)|касьцёл Маці Божай Суцішальнай і кляштар аўгустынаў]], [[касьцёл Маці Божай Сьнежнай і Сьвятога Юрыя і кляштар кармэлітаў]], [[Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса і кляштар візытак (Вільня)|касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса і кляштар візытак]] (1694—1797), [[Касьцёл Пана Езуса і кляштар трынітарыяў (Вільня)|Касьцёл Пана Езуса і кляштар трынітарыяў]] на Антокалі (1694—1717), [[Касьцёл Сьвятога Барталамея (Вільня)|касьцёл Сьвятога Барталамея]] на Зарэччы (1788, 1824), [[Касьцёл Сьвятога Духа і кляштар дамініканаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Духа і кляштар дамініканаў]] (1441, 1610), [[Касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар езуітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар езуітаў]] (1604—1618), [[Касьцёл Сьвятога Крыжа і кляштар баніфратаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Крыжа і кляштар баніфратаў]] (1635), [[Касьцёл Сьвятога Ігната і кляштар езуітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Ігната і кляштар езуітаў]] (1622—1647), [[Касьцёл Сьвятога Мікалая (Вільня)|касьцёл Сьвятога Мікалая]] (XIV—XVIII стагодзьдзі), [[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынак (Вільня)|касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынак]] (1594—1604), [[Касьцёл Сьвятога Рафала і кляштар езуітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Рафала і кляштар езуітаў]] на Сьніпішках (1702—1730), [[Касьцёл Сьвятога Стэфана (Вільня)|касьцёл Сьвятога Стэфана]] (1600—1612), [[касьцёл Сьвятога Юрыя і кляштар кармэлітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Юрыя і кляштар кармэлітаў]] (1750—1755), [[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|касьцёл Сьвятой Ганны]] (1501), [[Касьцёл Сьвятой Кацярыны і кляштар бэнэдыктынак (Вільня)|касьцёл Сьвятой Кацярыны і кляштар бэнэдыктынак]] (1741—1773) [[Касьцёл Сьвятой Тройцы (Вільня)|касьцёл Сьвятой Тройцы]] (XVIII ст.), [[Касьцёл Сьвятой Тэрэзы і кляштар кармэлітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятой Тэрэзы і кляштар кармэлітаў]] (1633—1650), [[Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх (Вільня)|касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх]] на Антокалі (1668—1704), [[Касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда (Вільня)|касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда і кляштар бэрнардынаў]] (XV—XVII стагодзьдзі), [[Касьцёл Сьвятых Якуба і Піліпа і кляштар дамініканаў (Вільня)|касьцёл Сьвятых Якуба і Піліпа і кляштар дамініканаў]] на Лукішках (XVIII ст.), [[Касьцёл Сьвятых Янаў (Вільня)|касьцёл Сьвятых Янаў]] (XIV—XVIII стагодзьдзі), [[Касьцёл Унебаўшэсьця Пана і кляштар місіянэраў (Вільня)|Касьцёл Унебаўшэсьця Пана і кляштар місіянэраў]] (1750—1756), [[Касьцёл Сэрца Езуса і кляштар візытак (Вільня)|касьцёл Сэрца Езуса і кляштар візытак]], [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Вільня)|касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў]] (XIV—XVIII стагодзьдзі), [[Касьцёл Усіх Сьвятых і кляштар кармэлітаў (Вільня)|касцёл Усіх Сьвятых і кляштар кармэлітаў]] (1620—1632), капліца на Панарах, капліца Сьвятога Яцэка (1762) ** ''Іншыя'': Караімская кенэса, Харальная сынагога (1903) * [[Віленская ратуша|Ратуша]] (XIV—XVIII стагодзьдзі) * [[Тры Крыжы]] * [[Ансамбль Віленскага ўнівэрсытэту|Унівэрсытэт]] (1570) === Страчаная спадчына === * ''Брамы'' ([[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнаваныя расейскімі ўладамі]]): Вялейcкая, Замкавая, Рудніцкая, Субацкая, Троцкая. * ''Палацы'': Аскеркаў; [[Палац Радзівілаў (Пушкарня)|Радзівілаў на Пушкарні]] (XVI ст.) * ''Помнікі сакральнай архітэктуры'': ** ''Рымска-каталіцкія'': капліца на Сьніпішках (XVIII ст., [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зруйнаваная савецкімі ўладамі]]); касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса (1913); [[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар кармэлітак (Вільня)|касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар кармэлітак]] (1638; зруйнаваны расейскімі ўладамі) ** ''Іншыя'': Вялікая сынагога (1630); [[Віленскі мячэт|мячэт]] (XIV—XIX стагодзьдзі, зруйнаваны савецкімі ўладамі) == Галерэя == === Помнікі абарончай архітэктуры === <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnius Gates of Dawn (general view).jpg|[[Вострая брама]] Upper Castle in Vilnius (2013).jpg|[[Верхні замак (Вільня)|Верхні замак]] Palace of the Grand Dukes of Lithuania 2019 2.jpg|[[Ніжні замак (Вільня)|Ніжні замак]] Senamiestis, Vilnius, Lithuania - panoramio (65).jpg|[[Новы Арсэнал (Вільня)|Новы Арсэнал]] </gallery> === Помнікі сакральнай архітэктуры === <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnius Landmarks 128.jpg|Брама [[Віленскі Траецкі манастыр|Траецкага манастыра]] Orthodox Church of the Holy Spirit 1, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Віленскі Духаўскі манастыр|Духаўская царква]] Our Lady of the Gate of Dawn Interior, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|Капліца ў [[Вострая брама|Вострай браме]] Bartholomew church.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Барталамея (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Барталамея]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> St Casimir Church Exterior At Dusk, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар езуітаў (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар езуітаў]] Вільня. Дамініканскі кляштар і касцёл Святога Духа (01).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Духа і кляштар дамініканаў (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Духа і кляштар дамініканаў]] Šv. Mikalojaus bažnyčios šonas 2.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Мікалая (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Мікалая]] Church of St. Michael in Vilnius01(js).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынак (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынак]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> St. Anne's Church Exterior 3, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|Касьцёл Сьвятой Ганны]] St Catherine's Church, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Касьцёл Сьвятой Кацярыны і кляштар бэнэдыктынак (Вільня)|Касьцёл Сьвятой Кацярыны і кляштар бэнэдыктынак]] Bernardine Monastery in Vilnius 01(js).jpg|[[Касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда і кляштар бэрнардынаў (Вільня)|Касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда і кляштар бэрнардынаў]] Peeter-Pauli kirik Vilniuses.jpg|[[Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх (Вільня)|Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnius University Great Courtyard 1, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і Сьвятога Яна Апостала і Эвангеліста (Вільня)|Касьцёл Сьвятых Янаў]] Fcanciscan Church Vilnius.jpg|[[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Вільня)|Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў]] Church of Ascension in Vilnius 03(js).jpg|[[Касьцёл Унебаўшэсьця Пана і кляштар місіянэраў (Вільня)|Касьцёл Унебаўшэсьця Пана і кляштар місіянэраў]] Vilnius (Wilno) - cathedral.jpg|[[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдра]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Wilno - Gora Trzykrzyska.JPG|[[Тры Крыжы]] St. Nicholas Orthodox Church Exterior, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Царква Сьвятога Мікалая (Вільня)|Мікольская царква]] Пятницкая церковь - panoramio.jpg|[[Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (Вільня)|Пятніцкая царква]] Front facade of the Greek Catholic Church of Holy Trinity in Vilnius, Lithuania.jpg|[[Царква Сьвятой Тройцы (Вільня)|Траецкая царква]] </gallery> === Помнікі грамадзянскай архітэктуры === <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Oginsky Palace in Vilnius.JPG|[[Палац Агінскіх (Вільня)|Палац Агінскіх]] Wilno - Pałac prezydencki.jpg|[[Біскупскі палац (Вільня)|Біскупскі палац]] Вільня. Дамініканская-Універсітэцкая, палац Бжастоўскіх (03).jpg|[[Палац Бжастоўскіх (Вільня)|Палац Бжастоўскіх]] Radvilos Palace.jpg|[[Палац Радзівілаў (Вільня)|Палац Радзівілаў]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilniaus City Hall.jpg|[[Віленская ратуша|Ратуша]] Tiškevičiųrūmai2010 02 09Vilnius43.JPG|[[Палац Тышкевічаў (Вільня)|Палац Тышкевічаў]] Slushko Palace.jpg|[[Палац Слушкаў]] Vilnius University M. K. Sarbievijus Courtyard, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Ансамбль Віленскага ўнівэрсытэту|Унівэрсытэт]] </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Ліцьвіны]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БелЭн|4}} * [https://web.archive.org/web/20210831202832/https://vilnia-by.com/files/Niezal_s.pdf Беларускія старонкі Вільні = Vilniaus gudų puslapiai] / К. Атаманчык і інш. — Вільня, 2012. — 145 с. * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|3}} * {{Літаратура/Вандроўкі па Вільні}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Wilno i ziemia wileńska: zarys monograficzny |арыгінал = |спасылка = https://kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/publication/22328/edition/32190 |адказны = Укладальнікі: [[Фэрдынанд Рушчыц|Ruszczyc, Ferdynand]]; Zawadzki, Władysław; Rydzewski, Bronisław; Kościałkowski, Stanisław; Hartung, Zygmunt |выданьне = |месца = Wilno |выдавецтва = Wydawnictwo Wojewódzkiego Komitetu Regjonalnego; Polska Drukarnia Nakładowa «LUX» Ludwika Chomińskiego |год = 1930 |том = 1 |старонкі = |старонак = 338 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}{{Ref-pl}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Wilno i ziemia wileńska: zarys monograficzny |арыгінал = |спасылка = https://kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/publication/22329/edition/32204 |адказны = Укладальнікі: [[Фэрдынанд Рушчыц|Ruszczyc, Ferdynand]]; Zawadzki, Władysław; Rydzewski, Bronisław; Kościałkowski, Stanisław; Hartung, Zygmunt |выданьне = |месца = Wilno |выдавецтва = Wydawnictwo Wojewódzkiego Komitetu Regjonalnego; Polska Drukarnia Nakładowa «LUX» Ludwika Chomińskiego |год = 1937 |том = 2 |старонкі = |старонак = 195 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}{{Ref-pl}} * Богатырев А. Триумфальные арки по случаю въезда Яна III Собеского в Вильно // Славянский альманах. — 2017. — Вып. 1—2. — С. 227—236.{{Ref-ru}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.vilnius.lt Афіцыйны сайт гарадзкога самакіраваньня]{{ref-lt}}{{ref-en}} * [http://34mag.net/post/vilnya/ Гайд па Вільні — адпачывай у сталіцы Летувы разам з 34mag] * [https://web.archive.org/web/20101204020503/http://jivebelarus.net/history/gistografia/vilna-vilno-vilnus.html І. Воранаў — Вільня-Вільно-Вільнюс (Гісторыя аднаго горада)] * [http://www.radzima.org/be/gorad/vilynya.html Вільня] ў фатаздымках на [[Radzima.org]] * [https://web.archive.org/web/20041127174938/http://arche.home.by/2003-5/mila503.html Ч. Мілаш «Вільня»] * [https://web.archive.org/web/20110706163017/http://gw.lingvo.minsk.by/mab/2000/07/03_07_2000.htm Л. Мілаш «Францыск Скарына і Вільня»] * [http://www.svaboda.org/articlesprograms/magiclanguage/2005/1/87E503F8-C43A-48E7-92D7-89E4FDD66FDC.html Беларускія прымаўкі пра Вільню] з сайту Радыё Свабода * [http://www.vilnius-life.com Vilnius Life: English-language travel guide to Vilnius] * [https://web.archive.org/web/20110717054152/http://svetlahorsk.belarda.org/index.php?mod=news&id=116 «Рабі пільна — і тут будзе Вільня» (фота)] * [https://web.archive.org/web/20120116203222/http://www.vilniustransport.lt/lt/ Расклад руху гарадзкога грамадзкага транспарту] (у тым ліку па-беларуску) * [https://web.archive.org/web/20150216211202/http://klashkevich.com/vilniaby/ Вільня Беларуская: усе спасылкі пра беларускую спадчыну ў адным месцы] * [https://www.facebook.com/VilniaGuide Старонка ў Facebook «Вільня Беларуская»] * [https://www.svaboda.org/a/30173471.html Літоўскі гісторык Бумблаўскас: У сьне Гедзіміна жалезны воўк выў па-беларуску], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г. ([https://www.lrytas.lt/lietuvosdiena/aktualijos/2019/09/16/news/paminkla-lietuviui-atidenge-baltarusiai-i-lyda-pagaliau-grizo-seimininkas--11818195 летувіскі арыгінал інтэрвію]{{ref-lt}}) {{Віленскі павет}} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Віленшчыны}} {{Сталіцы Эўропы}} [[Катэгорыя:Вільня| ]] d7x3c9y79eq2lhmgth55o8yknourgpu 2678290 2678287 2026-07-08T22:31:52Z ~2026-38974-75 98784 /* Раньнія часы */ 2678290 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Летува |Назва = Вільня |Лацінка = Vilnia |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Вільні |Назва летувіскай мовай = Vilnius |Герб = Coat_of_Arms_of_Vilnius.png |Сьцяг = Flag of Vilnius.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1323 |Статус з = |Магдэбурскае права = 1387 |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Віленскі павет|Віленскі]] |Раён = |Староства = |Плошча = 401 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 547328 |Год падліку колькасьці = 2018 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +370 5 |Паштовы індэкс = LT-01000 |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = Vilnus Montage (2016).png |Апісаньне выявы = ''Супраць гадзіньнікавай стрэлкі'': [[вежа Гедзіміна]], [[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|касьцёл Сьвятой Ганны]], [[Вострая брама]], [[Вуліца Замкавая (Вільня)|Замкавая вуліца]], хмарачосы ў [[Сьніпішкі|Сьніпішках]], [[Прэзыдэнцкі палац (Вільня)|Прэзыдэнцкі палац]] |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 41 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 17 |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Ві́льня''' ({{мова-lt|Vilnius|скарочана}}) — сталіца і найбольшае [[горад|места]] [[Летува|Летувы]], на рацэ [[Вяльля|Вяльлі]] пры ўтоку ў яе ракі [[Вільня (рака)|Вільні]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Віленскі павет|Віленскага павету]]. Плошча 392 км². Насельніцтва на 2018 год — 547 328 чалавек. Знаходзіцца за 33 км ад [[Беларуска-летувіская граніца|беларуска-летувіскай граніцы]]. Вузел чыгунак (5 кірункаў) і аўтамабільных дарог. Аэрапорт. Вільня — другая (пасьля [[Наваградак|Наваградку]]) сталіца [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], цэнтар [[Віленскі павет (ВКЛ)|гістарычнага рэгіёну]], на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. Даўняя сталіца [[беларусы|беларусаў]], якая мае вялізнае значэньне ў [[Гісторыя Беларусі|беларускай гісторыі]] і культуры. Скарбніца помнікаў архітэктуры самабытнага ў кантэксьце агульнаэўрапейскага мастацтва стылю [[віленскае барока|віленскага барока]]. Тут захаваўся комплекс [[Старое Места (Вільня)|Старога Места]], улучаны ў [[Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО|Сьпіс сусьветнай спадчыны]] [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры|ЮНЭСКО]]. Дзее найстарэйшы ў [[Беларусь|Беларусі]]<ref>[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Калі быў заснаваны першы ўніверсітэт на Беларусі? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 40.</ref> і Летуве [[Віленскі ўнівэрсытэт|ўнівэрсытэт]]. У наш час палітычны, эканамічны, сацыяльны, культурны і навуковы цэнтар Летувы. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вілень}} [[Файл:Widaw in German, Vilna in Italian, Wilenski in Lithuanian (Belarusian), Wilna in Polish, Vilne in French, Vilna in Latin (V. Coronelli, 1690) (2).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] ([[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыя]], 1690 г.) з назвамі Вільні на розных мовах: ''Widaw'' на нямецкай, ''Vilna'' на італьянскай, ''Wilenski'' [горад, замак] на літоўскай ([[Старабеларуская мова|беларускай]] — мове [[ліцьвіны|ліцьвінаў]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 147.</ref>), ''Wilna'' на польскай, ''Vilne'' на францускай, ''Vilna'' на лаціне<ref name="Briedis-2009">Briedis L. Vilnius: City of Strangers. — Central European University Press, 2009. P. 15.</ref>]] [[Тапонім]] Вільня ўтварыўся паводле [[славянскія мовы|славянскай традыцыі]] ад назвы ракі [[Вільня (рака)|Вільні]]<ref name="be173">{{Літаратура/БелЭн|4к}} С. 173.</ref>, левага прытоку [[Вяльля|Вяльлі]], што мае аналёгіі зь іншымі старажытнымі [[замак|гарадамі]] на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]<ref>{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}} С. 119.</ref>. Сваім парадкам, [[гідронім]] Вільня таксама мае славянскае паходжаньне<ref name="ehb293">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 293.</ref>. Магчыма, ад беларускага дыялектавага слова вільня 'улукаткі, крутня, месца, дзе трэба круціцца, віляць на абмежаванай тэрыторыі' (напрыклад, ісьці па балотных купінах ды іншым); 'віляньне'<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/vilnia/30284660.html Вільня ці Вільнюс? Ці карэктна называць горад традыцыйным беларускім імем], [[Радыё Свабода]], 21 лістапада 2019 г.</ref>. Пад уладай [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкай Расеі]] ў рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] расейскі лінгвіст-балтыст [[Уладзімер Тапароў]] (вучань [[Алег Трубачоў|Алега Трубачова]]) зьвязваў назву ракі з сугучнымі летувіскімі словамі vilnis 'хваля', vieloti 'зьвівацца', vėlė 'душа памерлага', Velinas 'валадар царства памерлых' (пазьней — 'чорт')<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 54—58.</ref>{{Заўвага|Дасьледнік [[Іван Ласкоў]] зьвяртае ўвагу на наступную супярэчлівасьць балтыйскіх этымалёгіяў: «''Гідранімія Летувы, Латвіі і Ўсходняй Прусіі такімі дасьледнікамі, як [[Алег Трубачоў|А. Трубачоў]] і [[Уладзімер Тапароў|Ў. Тапароў]] і іх школа, без усякага аналізу абвяшчаецца наскрозь балтыйскай, хоць у большай частцы сваёй з балтыйскіх моваў не разьвязваецца. І знайшоўшы дзесьці такія ж, як у Балтыі, тапонімы, балтафілы сьцьвярджаюць: тут былі балты. Даходзіць да сьмешнага: балты, на погляд іх, сягалі аж да [[Уфа|Ўфы]] — на той падставе, мабыць, што назва Ўфа нагадвае летувіска-латыскае ўпэ 'рака'»<ref>[[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] Дагістарычныя блуканні: Літва і Жамойць // [[Літаратура і мастацтва]], № 19, 1993. С. 14.</ref>}}. Некаторыя летувіскія дасьледнікі<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių kalbos istorija. T. 3: Senųjų raštų kalba. — Vilnius, 1988. P. 108.</ref> таксама зьвязваюць гідронім зь vilnis, аднак географ [[Вадзім Жучкевіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што гэтая водная назва ня мела б ніякага сэнсу<ref name="zuckievic">{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. [http://orda.of.by/.lib/zhuchkevich/ktsb/50 51].</ref>. Пагатоў такога значэньня ня мае ніводная водная назва ні на адной зь вядомых моваў<ref name="zuckievic"/>. Разам з тым, паводле мовазнаўцы [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]], гіпатэтычны балтыйскі [[Субстрат (мовазнаўства)|субстратавы]] фон беларускай мовы не адкідае магчымасьці [[Балтыйскія мовы|балтыйскага]] паходжаньня гідроніму<ref name="viacorka"/>. Паводле францускага лінгвіста-[[Германістыка|германіста]] [[Раймонд Шмітляйн|Раймонда Шмітляйна]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра [[Германскія мовы|германскае]] паходжаньне [[Ліцьвіны|літоўскіх]] [[Імёны ліцьвінаў|уласных імёнаў]], назва Вільні ўтварылася ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] імя Williniu або Wilennus<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 105.</ref> (на [[Рэчыцкі павет|гістарычнай Рэччычыне]] існуе вёска [[Віленка]], у 1901 годзе на [[Старадубскі павет|гістарычнай Старадубшчыне]] існаваў хутар Віленскі<ref>Список населенных мест Черниговской губернии, имеющих не менее 10 жителей, по данным за 1901 год. — Чернигов, 1902. С. 29.</ref>, у 1905 годзе ў [[Гедройцы (мястэчка)|Гедройцкай]] воласьці існавалі [[засьценак]] Вільна-Вільнішкі, [[фальварак]] і засьценак Вільнішкі, а ў [[Немянчын]]скай воласьці — вёска і засьценак Вільнішкі<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 34—35, 58.</ref>, у 1906 годзе існавала вёска Вільна ў Невельскім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 281.</ref>, у 1910 годзе існавала сядзіба Вілень у Быхаўскім павеце, а таксама вёска і два фальваркі з назвай Вельня ў Амсьціслаўскім павеце Магілёўскай губэрні<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 33, 90—91.</ref>). Паходжаньне назвы места і ракі Вільні ад [[Асабовае імя|асабовага імя]] князя [[Віла|Віла (Вілія)]] сьцьвярджаў яшчэ гісторык [[Ян Длугаш]]{{Заўвага|«Ibi primum oppidum Wilno, quod et in hanc diem caput genti est, ex nomine Villii Ducis, quo auctore et Italiam deseruerant et regiones illas ingressi fuerant, condidere, fluminibus quoque circa illud fluentibus, Villia et Wilno, ex eiusdem Ducis nomine, indidere nomina»<ref>Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis Opera Omnia. T. 12. — Cracoviae, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=f9iJYOaltPEC&q=%22ex+nomine+Villii+Ducis%22#v=snippet&q=%22ex%20nomine%20Villii%20Ducis%22&f=false P. 474].</ref>}}. У старажытных пісьмовых крыніцах места ўпамінаецца пад назвай ''Вільня'' (''Vilnia'' або ''Vilna'', напрыклад, у лістах [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Гедзімін]]а 1323 году «''in civitate nostra regia '''Vilnia'''''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 79.</ref>). Варта зазначыць, што ў старабеларускіх тэкстах з XV ст. суіснавалі формы ''Вильня'' / ''у Вильни'' і ''Вильна'' / ''у Вильне'' (што параўнальна з ''Горадна'' — ''[[Горадня]]'' і ''[[Коўна]]'' — ''Коўня''), але паступова запанавала форма ''Вильня''<ref name="viacorka"/>. Форму ''Vilnius'' [[летувіская мова|па-жамойцку]] пачалі ўжываць прыкладна з XVII ст. ([[Мікалоюс Даўкша|М. Даўкша]] ў «Пастыле» 1600 году). Летувіскі тапаніміст [[Аляксандрас Ванагас]] мяркуе, што гэтая форма ўзьнікла пад уплывам польскай назвы ''Wilno'' (у летувіскай мове няма назоўнікаў ніякага роду, у пазычаньнях ён зьмяняецца на мужчынскі). Сваім парадкам, польскае ''Wilno'' утварылася ад старабеларускага варыянту ''Вільна''<ref name="viacorka"/>. Тым часам першаснай і найбольш старажытнай назвай места ў жамойцкіх (летувіскіх) гаворках ёсьць ''Vilnia'', на што зьвяртае ўвагу А. Ванагас і што пацьвярджаецца сучаснай [[латыская мова|латыскай]] назвай — ''Viļņa''<ref name="viacorka"/>. З другой паловы XIX ст., па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньне 1863—1864 гадоў]] улады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] пачалі надаваць вялікае значэньне напісаньню назвы места: форма ''Вильна'' лічылася расейскай, ''Вильно'' ({{мова-pl|Wilno|скарочана}}) — польскай. Цяперашнюю расейскую форму ''Вильнюс'' упершыню ўжылі ў 1940 годзе, калі ўлады СССР перадалі места Летуве, у гэты ж час у [[наркамаўка|наркамаўцы]] ўсьлед за расейскай мовай пачалі прымусова ўжываць штучную форму ''Вільнюс'' замест традыцыйнай беларускай ''Вільні''. Традыцыйная гістарычная назва ''Вільня'' шырока ўжываецца ў беларускіх народных прыказках, прымаўках і фразэмах: «''Не за дзень Вільня станавілася''» (варыянты: «''Не адразу Вільню пабудавалі''», «''Вільня не адразу збудавалася''»), «''Рабі пільна (пільня) — і тут будзе Вільня''» (варыянт: «''Рабі пільна — і будзе Вільня!''»), «''Круці жорны пільна, то й тут будзе Вільня''», «''Язык Вільні дапытае''», «''Языком у Вільні, а галавою за печчу''», «''За рубель жабу ў Вільню пагоніць''»<ref>Малы руска-беларускі слоўнік прыказак, прымавак і фразем. — Менск: Навука і тэхніка, 1991.</ref><ref>Хатэнка А. [http://www.svaboda.org/content/transcript/794749.html Не за дзень Вільня станавілася], [[Радыё Свабода]], 19 красавіка 2005 г.</ref>. Увогуле, вобраз Вільні пад традыцыйная гістарычнай назвай займае важнае месца ў беларускім фальклёры і літаратуры ([[Якуб Колас]], [[Уладзімер Жылка]] ды іншыя). {{Панарама|Vilnia. Вільня (T. Makoŭski, 1604).jpg|800px|Вільня ({{мова-la|Vilna|скарочана}}). Гравюра [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскага]], 1604 г.}} == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Вільні}} === Раньнія часы === Згодна з археалягічнымі дасьледаваньнямі, у XI—XII стагодзьдзях каля падэшвы [[Замкавая гара (Вільня)|Замкавай гары]] існаваў [[замак|горад]], заснаваны [[крывічы|крывічамі]] ў сутоцы рэк, які паводле славянскай традыцыі атрымаў назву ад меншай ракі Вільні. Не пазьней за другую палову XII ст. ён стаў сталіцаю [[Віленскае княства|ўдзельнага княства]] [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]]. У ім валадарылі прадстаўнікі полацкай княскай дынастыі: у 1070 годзе — [[Расьціслаў Рагвалодавіч]], а па 1129 годзе — ягоныя сыны<ref name="ehb293"/>. Ад пачатку паселішча разьмяшчалася на Крывой (Лысай) гары, што дала яму назву Крывы горад (Крывы замак). Крывы горад упамінаецца ў гістарычных крыніцах яшчэ ў XIV ст. Нямецкія хронікі называюць Крывы горад таксама «горадам [[Русіны|Русінскім]]» («civitas Ruthenica»). Пад аховай Крывога гораду на левым беразе ракі Вільні і вакол Крывой гары, на якой пазьней узьнік Верхні замак, утварылася паселішча. Археолягі выявілі тут культурны пляст таўшчынёй каля 8 мэтраў, ніжні ярус якога датуецца XIII стагодзьдзем<ref name="ehb293"/>. Некаторыя дасьледнікі бачаць ў рэштках мураваных пабудовах на паўднёвы захад ад Замкавай гары паганскае капішча і катэдральны касьцёл і датуюць іх XIII стагодзьдзем, што аднак патрабуе дадатковых аргумэнтаў<ref name="evkl444">[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Вільня // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С 441.</ref>. Згодна з паданьнем, занатаваным у некаторых гістарычных крыніцах, яшчэ да таго, як Вільня стала [[замак|горадам]], на яе месцы, паводле паганскага звычаю, спальвалі князёў і баяраў. Гэты звычай нібы заснаваў мітычны князь [[Сьвятарог]]<ref>[[Павал Урбан|Урбан П.]] Старажытныя ліцьвіны: Мова. Паходжаньне. Этнічная прыналежнасьць. — Менск: Тэхналогія, 2003. С. 75.</ref> (Сьвінтарог, Швінтарог), які папрасіў свайго сына [[Скірмунты|Скірманта]] спаліць цела па сваёй сьмерці. Некаторыя дасьледнікі мяркуюць, што тут, сапраўды, спальвалі целы тагачаснай пляменнай арыстакратыі, што лічыцца сьведчаньнем працэсаў цэнтралізацыі. На думку [[Уладзімер Тапароў|Ўладзімера Тапарова]], Сьвятарогам ад пачатку называлі месца, дзе спальвалі целы, а потым у працэсе міталягізацыі назва месца ўвасобілася ў імя князя<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 16—18, 28—30.</ref>. У 1264 годзе Віленскае княства далучылася да Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 128—129.</ref>. Вынікі генэтычнага аналізу старажытнага хрысьціянскага нэкропалю ў цэнтры Вільні (рог вуліцаў [[Вуліца Бакшта|Бакшты]] і [[Спаская вуліца (Вільня)|Спаскай]]), першыя пахаваньні на якім датуюцца сярэдзінай XIII стагодзьдзя, засьведчылі нелетувіскае паходжаньне нябожчыкаў: з 9 раньніх мужчынскіх геномаў 5 індывідаў (больш за палову) мелі [[Гаплягрупа|гаплягрупу]] [[Дэзоксырыбануклійная кісьля|ДНК]] [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] [[Гаплягрупа I2|I2a1]], тым часам тыпова летувіскую [[Гаплягрупа N (Y-ДНК)|гаплягрупу N]] меў толькі адзін зь нябожчыкаў<ref>[https://sakavik.net/2026/07/05/%d1%81%d0%bb%d0%b0%d0%b2%d1%8f%d0%bd%d0%b5-%d1%86%d1%96-%d1%85%d1%80%d1%8b%d1%81%d1%86%d1%96%d1%8f%d0%bd%d1%96%d0%b7%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d1%8b%d1%8f-%d0%b1%d0%b0%d0%bb%d1%82%d1%8b-%d0%b3%d0%b5/ Славяне ці хрысціянізаваныя балты? Генетыка дазволіла вырашыць спрэчку пра тое, хто пахаваны на старажытным некропалі ў Вільні], Часопіс «Культура. Нацыя», 5 ліпеня 2026 г.</ref>. <gallery caption="Старая графіка Вільні" widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia. Вільня (1370-90).jpg|Фрагмэнт мапы, {{nowrap|1370—1390 гг.}} Vilnia. Вільня (T. Makoŭski, 1600).jpg|Гравюра [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскага]], каля 1600 г. Vilenskija zamki. Віленскія замкі (T. Makoŭski, 1600).jpg|[[Комплекс віленскіх замкаў|Віленскія замкі]]. Т. Макоўскі, каля 1600 г. Vilenskija zamki. Віленскія замкі (T. Makoŭski, 1604).jpg|Замкі і [[Віленская ратуша|ратуша]]. Т. Макоўскі, 1604 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Radzivił. Вільня, Радзівіл (C. Götke, 1666).jpg|Панарама места на [[радзівілы|радзівілаўскай]] гравюры, 1666 г. Vilnia. Вільня (1684).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Казімер Ягелончык|Казімера]] з жонкай, 1684 г. Vilnia. Вільня (1710).jpg|Мор у Вільні, 1710 г. Vilnia. Вільня (1719).jpg|Мапа места, 1719 г. </gallery> === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Грамата_Жыгімонта_(Сігізмунда)_ад_27_верасня_1432_месцічам_Віленскім.jpg|міні|Грамата [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта I]] (1432 г.) «''Віленскім месьцічам веры рымскае і рускім, што суць рускае веры''» — сьведчаньне канфэсійнасьці назвы «[[Русіны (гістарычны этнонім)|рускія]]», пад якой разумелі [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Кіеўская мітраполія|рускай веры]]<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 57.</ref>]] Паводле легенды, што трапіла ў некаторыя хронікі, Вільню заснаваў вялікі князь [[Гедзімін]]. Ён ўпаляваў на высокай гары [[тур]]а, па чым спыніўся на начлег у даліне Сьвятога Рога. Уночы Гедзімін сьніў вялізнага жалезнага воўка на гары, які выў як сотня ваўкоў. Уранку князь зьвярнуўся да паганскага вяшчуна [[Лізьдзейка|Лізьдзейкі]], каб той патлумачыў сон. Лідзейка сказаў, што воўк азначае замак і места, якія тут збудуе князь, а ягонае выцьцё — славу, якая пашырыцца на ўвесь сьвет дзякуючы жыхарам гэтага места. Паданьне сьцьвярджае, што Гедзімін прыслухаўся да Лідзейкі і ў 1323 годзе збудаваў на гары замак і заснаваў места<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 40—44.</ref>. У наш час летувіскія ўлады разглядаюць гэты год як афіцыйны час заснаваньня Вільні. [[Файл:Vilnius - map by Braun Hogenberg (middle size) (34065617).jpg|міні|Мапа Вільні, 1576 г.]] Назва ''Вільня'' ўпершыню сустракаецца ў грамаце да [[Ганза|ганзейскіх местаў]] [[Любэк]]у, [[Брэмэн]]у, [[Магдэбург]]у і [[Кёльн]]у ад 25 студзеня 1323 году, дзе гаворыцца што Вільня існавала з даўніх часоў<ref name="ehb293"/>. З дакумэнта вынікае, што ўжо ў 1321 годзе тут былі касьцёлы дамініканаў (спалены прускімі крыжакамі) і францішканаў. Яшчэ раней у Вільні існавалі цэрквы, адну зь якіх — Сьвятога Мікалая збудавалі за часамі Гедзіміна<ref name="ehb293"/>. [[Файл:Vilnia. Вільня (XVII).jpg|значак|Панарама Вільні, гравюра XVII ст.]] Вялікі князь Гедзімін перанёс з Наваградку ў Вільню сталіцу Вялікага Княства Літоўскага. Як сталічнае места з замкам і вялікакняскім палацам Вільня ўпамінаецца ў мірнай дамове Вялікага Княства Літоўскага з Інфлянцкім ордэнам і местам Рыгай ад 2 кастрычніка 1323 году<ref name="ehb293"/>. Перанос сталіцы ў адзін з [[замак|гарадоў]] Полацкай зямлі падкрэсьліваеў набыцьцё Полацкам асаблівай вагі ў Вялікім Княства Літоўскім<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 44.</ref>. [[Файл:Vilnia. Вільня (1686).jpg|значак|Панарама, гравюра XVII ст.]] За вялікім князем [[Альгерд]]ам (1345—1377) у Вільні збудавалі цэрквы Прачысьценскую, Пятніцкую, Траецкую, на Верхнім замку і, відаць, Духаўскую<ref name="ehb293"/>. Пры вялікакняскай канцылярыі з XIV ст. дзеяў дзяржаўны архіў. У гэты час пачала фармавацца новая плянавальная структура места, абмежаваная рэкамі Вяльлёй, Вільняй і Качаргой. З канца XIV ст. пры манастырах і кляштарах пачалі стварацца школы і бібліятэкі. У 1383 годзе ў Вільні ўпамінаецца [[Рускі Горад (Вільня)|Рускі Горад]]{{Заўвага|У [[Лацінская мова|лацінскім]] перакладзе [[Хроніка Віганда|Хронікі Віганда]], складзенай у 1393—1394 гадох, захавалася характарыстыка Вільні як ''civitas Rutenica'' або гораду, заснаванага [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 82—83.</ref>}} як частка пасаду на ўсход ад пазьнейшых [[Вуліца Замкавая (Вільня)|Замкавай]] і [[Вуліца Вялікая (Вільня)|Вялікай]] вуліцаў. Да канца XVIII ст. гэтая мясцовасьць была [[юрыдыка]]й праваслаўных мітрапалітаў [[Канстантынопальскі патрыярхат|Канстантынопальскага патрыярхату]], пазьней [[Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія (уніяцкая)|Кіеўскай, галіцкай і ўсяе Русі мітраполіі]] [[Сьвяты Пасад|Сьвятога Пасаду]]<ref name="evkl444"/>. [[Файл:Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (P. Rossi, 1763).jpg|значак|Старая [[Віленская ратуша|ратуша]], 1763 г.]] 22 сакавіка 1387 году Вільня першай у Вялікім Княстве Літоўскім атрымала [[Магдэбурскае права]], што станоўча паўплывала на эканамічнае разьвіцьцё места. Гэта ўзмацніла і пашырыла гандлёвыя зьвязкі зь местамі Ганзы і [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]]. Вільня пачала выкарыстоўваць герб з выявай Сьвятога Хрыстафора, які пераходзіць цераз раку зь дзіцём-[[Ісус Хрыстос|Ісусам]] на плячах. У гэтыя ж часы тут пачалі ўтварацца рамесныя цэхі, якія тады называліся брацтвамі. Пад 1392 годам упамінаецца [[войт]] пад прозьвішчам Вышка, хоць местам у тыя часы фактычна кіраваў вялікакняскі [[цівун]]. [[Файл:Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (F. Smuglevič, 1785-86).jpg|значак|[[Антокаль]]. [[Францішак Смуглевіч|Ф. Смуглевіч]], 1785 г.]] Вільня моцна пацярпела ад набегаў крыжакоў у 1321, 1365, 1375 і іншыя гады. У 1377 годзе яны спалілі частку места. У 1390 годзе па 6-дзённай аблозе крыжакі пад камандаю [[Энгельгарт Рабэ|Энгельгарта Рабэ]] атачылі і па штурме 4 жніўня захапілі Крывы замак, аднак ня здолелі ўзяць Ніжні замак. У зацятай разьні, пад мечамі крыжакоў і іхных хаўрусьнікаў — [[жамойты|жамойтаў]], загінула некалькі тысячаў абаронцаў<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 133.</ref>. У 1391 годзе напад паўтарыўся і прывёў да сутыкненьня ў прадмесьці Вільні. У 1399 годзе гросмайстар [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] [[Конрад Валенрод]] па трохмесячнай аблозе захапіў места і спаліў яго, але замак ня ўзяў. Ягонае войска, забіўшы больш за 14 000 жыхароў, адышло. У 1402 годзе захопнікі зноў падыйшлі пад Вільню, але на гэты раз іх ушчэнт разьбіў [[Вітаўт]]. У 1399 і 1419 гадох места моцна пацярпела ад пажараў. [[Файл:Vilnia, Zamkavaja-Katedralny. Вільня, Замкавая-Катэдральны (P. Rossi, 1796).jpg|значак|Панарама Вільні, 1796 г.]] Паводле францускага падарожніка [[Жыльбэр дэ Лянуа|Жыльбэра дэ Лянуа]], у 1413 годзе Вільня ня мела ўмацаваньняў. Места выцягнулася вузкай палосай уздоўж ракі Вільні і мела драўляную забудову, сярод якой трапляліся мураваныя цэрквы і касьцёлы. На высокай пясковай гары месьціўся замак, умацаваны «каменьнем, зямлёй і мурам». У гэты час у Вільні жыло шмат купцоў і рамесьнікаў. Тут дзеяў рачны порт. У 1440-я гады ў месьце два разы на год праводзіліся кірмашы. Тутэйшыя купцы мелі права бязмытнага гандлю на ўсёй тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага. [[Файл:Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (P. Rossi, 1797).jpg|значак|[[Ніжні замак (Вільня)|Ніжні замак]], 1797 г.]] У 1401 годзе ў Вільні падпісалі [[Віленска-Радамская унія|Віленска-Радамскую унію]], якая юрыдычна замацавала зьвяз Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага ў змаганьні зь нямецкай агрэсіяй. У 1413 годзе яна стала сталіцай [[Віленскае ваяводзтва|ваяводзтва]], з 1416 году тут знаходзілася рэзыдэнцыя [[Літоўская праваслаўная мітраполія|праваслаўнага мітрапаліта Вялікага Княства Літоўскага]]. Паступова Вільня набыла статус важнага палітычнага цэнтру Ўсходняй Эўропы. У 1432 годзе вялікі князь афіцыйна прызначыў у Вільню войта, у гэты ж час утварылася меская рада. У яе склад уваходзілі 24 райцы і 12 бурмістраў, якія пароўну падзяляліся на «лавіцу рускую» (праваслаўных, пазьней уніятаў) і «лавіцу рымскую» (рыма-каталікоў)<ref name="evkl444"/>. У 1533 годзе службовыя абавязкі ў магістраце выконвалі бурмітры і райцы Рыгор Мэка, Гаўрыла Аліфаровіч, Мікола Сяльковіч, Адашка Семяновіч, Юры Нястука і Васіль Фядкевіч. Усе яны мелі [[беларусы|беларускае паходжаньне]]<ref name="ehb294">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 294.</ref>. [[Файл:Vilnia, Antokal, Sapieha. Вільня, Антокаль, Сапега (J. Šołma, 1819).jpg|значак|Палац Сапегаў. Я. Шолма, 1819 г.]] У ХV ст. у Вільні збудавалі пэрліну [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]] — [[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|касьцёл Сьвятой Ганны]], фундатаркай якога была другая жонка Вітаўта — смаленская князёўна [[Ганна Сьвятаслаўна]]. 4 сакавіка 1484 году ў Вільні памёр [[княжыч Казімер]], пахаваны там. Ён лічыцца сьвятым і заступнікам Вялікага Княства Літоўскага. У 1492 годзе ў Вільні заснавалі [[Віленская мынца|мынцу]] і першую аптэку. З канца XV ст. у глыб Вялікага Княства Літоўскага пачалі рабіць набегі татары і маскавіты, што стварала небясьпеку для сталіцы. У зьвязку з гэтым магістрат пастанавіў збудаваць вакол места [[Віленскія гарадзкія ўмацаваньні|абарончы мур]], урачыстая закладка якога адбылася 23 красавіка 1498 году. Сьпярша збудавалі 5 брамаў — Віленскую, Троцкую, Траецкую, Спаскую і Замкавую, пазьней зьявіліся яшчэ 5 брамаў — Татарская, Рудніцкая, Субач, Бэрнардынская і Мокрая. Будаваньне муру скончылася ў 1522 годзе, ягоная даўжыня склала 2,4 км. У XVI ст. адбываўся далейшы росквіт Вільні: тут зьявіліся раскошныя палацы Радзівілаў, Хадкевічаў, Сапегаў, Астроскіх, Кішкаў і іншых магнатаў. На актывізацыю мураванага будаваньня паўплывалі таксама пажары ў 1419, 1513, 1520, 1530 і 1557 гадох. У XVI ст. колькасьць 2- і 3-павярховых камяніцаў дасягнула сотні, сфармавалася радыяльная сыстэма вуліцаў. Паводле сьведчаньня сучасьнікаў, у 1517 годзе Вільня велічынёй раўнялася Кракаву з усімі ягонымі прадмесьцямі. Аднак дамы ў Вільні не прымыкалі адзін да аднаго ўшчыльную, як у польскіх местах, а аддзяляліся агародамі, садамі і прысадамі<ref name="ehb294"/>. У 1511 годзе ў месьце дзеялі 14 цэркваў (у тым ліку Міколы Перанесенская, Міколы Ўсьпенская, Кацярынінская, Спаская, Прачысьценская, Міхайлаўская, Раства, Іванаўская, Пятніцкая, Казьмадзям’янаўская, Юр’еўская на Росах, саборная Петрапаўлаўская на Зарэччы, манастыр Сьвятой Тройцы) і 7 касьцёлаў. У 1514 годзе па пераможнай [[Бітва пад Воршай|Аршанскай бітве]] ў Вільні зь вялікім трыюмфам сустрэлі князя [[Канстантын Астроскі|Канстантына Астроскага]]. У падзяку Богу і ў гонар перамогі над маскоўскімі войскамі ён збудаваў на месцы старажытных драўляных Траецкай і Мікалаеўскай цэркваў мураваныя. Каля 1522 году ў Вільні пачала працаваць першая ўва Ўсходняй Эўропе друкарня [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]], які выдаў тут «[[Малая падарожная кніжка (1522)|Малую падарожную кніжку]]» (каля 1522 году) і «[[Апостал (1525)|Апостал]]» (1525). У 1569 годзе ягоны пасьлядоўнік [[Пётар Мсьціславец|П. Мсьціславец]] заснаваў ў Вільні друкарню з кірылічным шрыфтам. Дом, дзе яна знаходзілася, у 1582 годзе набылі браты [[Мамонічы|Кузьма і Лукаш Мамонічы]], якія выдалі тут [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году]], [[Трыбунал абывацелям Вялікага Княства Літоўскага]] (1588) і іншыя помнікі беларускага пісьменства<ref name="ehb295">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 295.</ref>. У 1536 годзе цераз раку Вяльлю перакінулі першы мураваны мост, які пазьней атрымаў назву [[Зялёны мост (Вільня)|Зялёнага]]. З 1524 году пачала дзеяць паперня, каля 1540 году — арсэнал і [[людвісарня]], зь сярэдзіны XVI ст. — вадаправод у драўляных трубах. У 1547 годзе Марцін Палецкі заснаваў шкляную гуту. У 1596 годзе ў Вільні было 15 цэркваў, 14 касьцёлаў, адзін лютэранскі і два кальвінісцкія зборы, а таксама некалькі сынагогаў. Яшчэ ў 1397 годзе ўпамінаецца пра існаваньне школы для дзяцей месьцічаў, якая дзеяла пры Катэдры. Пазьней невялікія школы існавалі пры манастырах. У 1413 годзе Вільню наведаў паплечнік [[Ян Гуса|Я. Гуса]] [[Геранім Праскі]], якога прыняў пры сваім двары вялікі князь Вітаўт. За вялікім князем [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандрам]] (1492—1506) пры Ніжнім замку жылі астраном [[Войцех з Брудзева]] і публіцыст [[Эразм Вітэлі]]. За вялікім князем [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонтам Аўгустам]] (1548—1572) у Вільні адкрылася першая карцінная галерэя і бібліятэка (налічвала больш за 1 тысячу кніг). У 1570 годзе ў Вільні заснавалі [[езуіты|езуіцкі]] калегіюм, які ў 1579 годзе паводле прывілею караля і вялікага князя [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]] і на блаславеньне папы [[Рыгор III (папа рымскі)|Рыгора XIII]] ператварылі ўва ўнівэрсытэт ({{мова-la|Alma academia et universitas Vilnensis societatis JESU}}). У XV—XVI стагодзьдзях у месьце дзеялі 5 праваслаўных брацтваў, найбольшым зь якіх было Траецкае. Апроч [[ліцьвіны|ліцьвінаў]], у Вільні з часоў Альгерда пачалі сяліцца жыды і немцы, за Вітаўтам — крымскія татары, за [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонтам Кейстутавічам]] — палякі і італьянцы. Неўзабаве места стала важным цэнтрам жыдоўскай культуры ўва Ўсходняй Эўропе. З прычыны свайго вялікага духоўнага значэньня Вільня атрымала назву ''Паўночны Ерусалім''. Моцны пажар у 1610 годзе зьнішчыў у Вільні 4700 дамоў, замкі і 10 сакральных будынкаў. Пры падтрымцы [[Сьпіс польскіх манархаў|караля]] і вялікага князя [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]], а таксама [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера]] [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] места аднавілі. Цэнтар Вільні забудоўваўся ў асноўным мураванымі будынкамі, узьніклі новыя вуліцы і пляцы. На 1647 год у месьце было каля 839 крамаў, 37 сакральных будынкаў, 10 друкарняў. [[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе Вільня сьцьвярджаецца часткай [[Белая Русь|Белай Русі]] (''Russia Bianca''), якая цалкам атаясамліваецца зь [[Літва|Літвой]] (''Lituania''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]] Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Вільні і ваколіцаў [[Ліцьвіны|ліцьвінамі]]: «''виленский гость литвин Дема Матвеев''» (1555 год)<ref>Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским государством. Т. 2. — СПб., 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6mAFAAAAYAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C&f=false С. 466].</ref>, «''литвин Виленского повету Абросимка''», «''литвин города Вилны Ян''», «''литвин Виленского повету Сашка''», «''литвин Виленского повету Христофор Рудинской''», «''литвин шляхтич кормовой Виленского повету Матяш Збороцкий''» (усе 1609—1610 гады)<ref name="Мальцев-1960">Мальцев В. П. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVII/1600-1620/Zapisi_o_smerti_sidelcev/text.htm Записки о смерти «тюремных сидельцев» в смоленских тюрьмах в 1609—1610 гг.] // Исторический архив. № 5, 1960.</ref>, «''литвин Виленского повету Федор Косарев, шляхтич''» (1610 год)<ref>Акты исторические, собранные и изданные Археографическою коммиссиею. Т. 2. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gUgPAQAAMAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 358].</ref>, «''литвин Агейка Родионов, Виленского повету''» (1657 год)<ref>Замосковный край в XVII веке: Опыт изследования по истории экономическаго быта Московской Руси. — М., 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=wVyP2xGoSKwC&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 292].</ref>. Тым часам у складзенай у 1621—1622 гадох {{Артыкул у іншым разьдзеле|Палінодыя (трактат)|«Палінодыі»|uk|Палінодія (трактат)}} архімандрыта [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіеўска-Пячэрскай лаўры]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Захар Капысьценскі|Захара Капысьценскага|uk|Захарія Копистенський}} Вільня азначаецца як «''места [[Белая Русь|беларускае]]''»<ref>Белоруссия в эпоху феодализма: Сборник документов и материалов. Т. 1. — Минск, 1959. С. 382.</ref>. За часамі [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] па працяглай аблозе 8 жніўня 1655 году маскоўскія войскі з вулічнымі баямі авалодалі местам, якое па захопе гарэла 17 дзён<ref name="evkl444"/>. 11 ліпеня 1660 году войскі Вялікага Княства Літоўскага на чале з [[Міхал Казімер Пац|М. К. Пацам]] вызвалілі сталіцу. Кіраўніка маскоўскай залогі пакаралі сьмерцю ўласныя салдаты — за катаваньні і масавыя забойствы месьцічаў з асаблівай жорсткасьцю: ''«много людей невинно покарал и на части рассекши, из пушек ими стрелял, иных на кол сажал, беременных женщин на крюках за ребра вешал, и они вися на крюках, рождали младенцев»''<ref name="ehb296"/>. У выніку гэтай вайны Вільня страціла палову насельніцтва, захопнікі зруйнавалі і разрабавалі места. Толькі ў канцы XVII ст. Сапегі, Пацы і Слушкі пачалі адбудоўваць палацы і фундаваць цэрквы і касьцёлы. У [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікую Паўночную вайну]] Вільню двойчы руйнавалі [[Швэцыя|швэдзкія]] войскі, у 1702 і 1707 гадох. Места моцна пацярпела ад мору ў 1709—1711 гадох. Па вайне Вільня паступова адрадзілася. Тут пачалі выходзіць газэты «Кур’ер Літоўскі» («Kurier Litewski») і «Газэта Віленская» («Gazeta Wileńska»). У 1773 годзе па ліквідацыі [[Езуіты|ордэна езуітаў]] утварылася [[Адукацыйная камісія]]. У 1788 годзе Расейская імпэрыя ўвяла свае войскі ў Вільню. У 1794 годзе места стала адным з галоўных цэнтраў [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня Т. Касьцюшкі]]. У ноч на 23 красавіка паўстанцы на чале з [[Якуб Ясінскі|Я. Ясінскім]] узялі ўладу ў свае рукі. Яны раззброілі расейскія войскі і арыштавалі афіцэраў на чале з генэрал-маёрам М. Арсеньевым. Утварылася [[Найвышэйшая Літоўская Рада]]. 19—20 ліпеня Вільні беспасьпяхова штурмавалі расейскія войскі, аднак 11 жніўня яны ўсё ж захапілі места і такім чынам здушылі паўстаньне ў Вялікім Княстве Літоўскім. <gallery caption="Места на акварэлях [[Юзэф Пешка|Юзэфа Пешкі]]" widths="150" heights="150" class="center"> Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (J. Pieška, 1797).jpg|[[Віленская ратуша|Ратуша]], 1797 г. Vilnia, Rynak. Вільня, Рынак (J. Pieška, 1797).jpg|[[Вялікая вуліца (Вільня)|Вялікая вуліца]], 1797 г. Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (J. Pieška, 1808).jpg|Ратуша, 1808 г. Vilnia, Vialikaja. Вільня, Вялікая (J. Pieška, 1808).jpg|Вялікая вуліца, 1808 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Katedra. Вільня, Катэдра (J. Pieška, 1808).jpg|[[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдра]], 1808 г. Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (J. Pieška, 1808).jpg|[[Антокаль]], 1808 г. Vilnia, Zarečča-Papłavy. Вільня, Зарэчча-Паплавы (J. Pieška, 1808).jpg|[[Зарэчча (Вільня)|Зарэчча]], 1808 г. Vilnia, Vialla. Вільня, Вяльля (J. Pieška, 1808).jpg|Рака [[Вяльля]], 1808 г. </gallery> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Vilnia, Rynak. Вільня, Рынак (V. Adam, 1846).jpg|значак|Адступленьне французаў празь Вільню. [[Ян Дамель|Я. Дамель]], 1846 г.]] У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) Вільня апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе стала цэнтрам сьпярша [[Літоўская губэрня|Літоўскай]], потым [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]]. У 1797 годзе пры Віленскім унівэрсытэце адкрылася школа прыгожых мастацтваў, пераўтвораная ў 1803 годзе ў факультэт малярства, скульптуры і гравюры. У пачатку XIX ст. Вільня была трэцім велічынёй местам у Расейскай імпэрыі (пасьля [[Масква|Масквы]] і [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]])<ref name="ehb296">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 296.</ref>, тут было больш за 700 мураваных і столькіх ж драўляных будынкаў, 25 касьцёлаў і цэркваў, 23 кляштары і манастыры. У [[вайна 1812 году|вайну 1812 году]] 16 чэрвеня Вільню занялі войскі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]], які 1 ліпеня падпісаў дэкрэт аб стварэньні Часовага Ўраду Вялікага Княства Літоўскага. 28 лістапада места зноў занялі расейскія войскі. Па вайне тут існавалі патрыятычныя таварыствы [[шубраўцы|шубраўцаў]], [[Філяматы|філяматаў]], [[Філярэты|філярэтаў]], «[[Прамяністыя (таварыства)|прамяністых]]». [[Файл:Biełarusy. Беларусы (1885).jpg|значак|[[Беларусы]] на этнаграфічнай мапе Эўропы ([[Парыж]], 1885 г.)]] За часамі [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] у Вільні дзеяў [[Віленскі паўстанцкі камітэт|паўстанцкі камітэт]], арганізоўваліся аддзелы для змаганьня з царскімі войскамі. Па здушэньні паўстаньня ўлады Расейскай імпэрыі зачынілі Віленскі ўнівэрсытэт. На 1835 год Вільня налічвала 10 прадмесьцяў: [[Антокаль]], [[Папоўшчына (Вільня)|Папоўшчыну]], [[Зарэчча (Вільня)|Зарэчча]], [[Паплавы (Вільня)|Паплавы]], [[Росы (Вільня)|Росы]], [[Востры Канец]], [[Руднішкі]], [[Пагулянка (Вільня)|Пагулянку]], [[Лукішкі (Вільня)|Лукішкі]], [[Сьніпішкі (Вільня)|Сьніпішкі]]. У месьце было 1552 дамы і 6 рынкаў, дзеялі 25 касьцёлаў, 20 кляштараў і 7 капліцаў, 2 царквы і 2 манастыры, эвангельскія царква і капліца, мячэт і 4 сынагогі<ref name="ehb297">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 297.</ref>. [[Файл:Открытие памятника Муравьёву.jpg|значак|значак|Урачыстае адкрыцьцё помніка [[Мураўёў-Вешальнік|Мураўёву-вешальніку]], 1898 г.]] У час [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] у Вільні выдавалася газэта «[[Мужыцкая праўда]]», дзеяў Выканаўчы аддзел Літвы. Тут на Лукіскім пляцы 22 сакавіка 1864 году расейскія ўлады пакаралі сьмерцю [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]]. Зь сярэдзіны XIX ст. у Вільні пачала разьвівацца прамысловасьць. У 1860—1862 гадох празь места прайшла чыгунка [[Пецярбург]] — [[Варшава]], у 1874 годзе — [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібаўска-Роменская]]. У 1864 годзе ў Вільні адкрылася першая фабрыка (газавая), пачаў дзеяць чыгуналіцейны завод Цымэрмана. Найбольшае прадпрыемства таго часу — тытунёвае таварыства Дурунчы і Шмемана — утварылася ў 1865 годзе. У пачатку 1880-х гадоў адкрыліся прадпрыемствы мэтала — і дрэваапрацоўкі, гарбарнай, харчовай прамысловасьці. У 1894—1895 гадох у месьце працавалі 286 прадпрыемстваў, у 1906 годзе — 225, у 1914 годзе — 266. У 1897 годзе ўтварылася акцыянэрнае таварыства [[бровар]]а Шопэна, у 1900 годзе пачаў працаваць мэталаапрацоўчы завод. З пачаткам дзейнасьці газавай фабрыкі, цэнтральная частка места асьвятлялася газай (з 1876 году — іншыя вуліцы). У 1879—1882 гадох замест драўлянага водаправоду праклалі жалезны. З 1893 году пачала працаваць [[конка]], з 1896 году — тэлеграфная станцыі і тэлефонная сетка. У 1905 годзе зьявіліся першыя аўтамабілі, у 1908 годзе — [[трамвай]]<ref name="ehb298">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 298.</ref>. У пачатку XX ст. у Вільні дзеялі 31 царква і 3 манастыры, 15 касьцёлаў і 3 кляштары, малельня старавераў, 2 лютэранскія і кальвінскі зборы, 5 сынагогаў і 90 малітоўных дамоў, мячэт. Існавала некалькі навучальных установаў, у тым ліку настаўніцкі інстытут, 2 мужчынскія і 1 жаночая гімназія, рэальная, меская, чыгуначная, клясычная, пяхотна-юнкерская, камэрцыйная і хіміка-тэхналягічная вучэльні, паштова-тэлеграфная школа, Літоўская духоўная і Рымска-каталіцкая эпархіяльныя сэмінарыі, Марыінскія вышэйшыя жаночыя курсы, і інш. У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у Вільні дзеялі [[Першая беларуская трупа Ігната Буйніцкага]] і Беларускі музычны драматычны гурток. З 1906 году выдаваліся газэты «[[Наша Ніва]]» і «[[Наша Доля]]», пазьней часопіс «[[Саха (1912)|Саха]]». Працавалі [[Беларускае выдавецкае таварыства]], выдавецтва «Нашай Нівы», выдавецкае таварыства «[[Наша Хата]]», друкарня [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]], якая выдала многія беларускія кнігі, першая беларуская кнігарня<ref name="ehb299">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 299.</ref>. 12 лютага 1910 году ў клюбе чыгуначнікаў адбылася [[Першая беларуская вечарынка ў Вільні]]. <gallery caption="Віленскі альбом" widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Vostraja Brama. Вільня, Вострая Брама (H. Moulin, 1848-52) (2).jpg|Вокладка з [[Вострая брама|Вострай брамай]] Vilnia, Vialiki Dvor. Вільня, Вялікі Двор (1850).jpg|[[Ансамбль Віленскага ўнівэрсытэту|Вялікі Двор]] Vilnia, Katedra. Вільня, Катэдра (I. Deroy, 1845).jpg|[[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдра]] Vilnia, Bernardynskaja. Вільня, Бэрнардынская (P. Benoist, 1850).jpg|[[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|Касьцёл Сьвятой Ганны]] </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Kalvaryja. Вільня, Кальварыя (L. Bichebois, 1849).jpg|Кальварыя Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (L. Bichebois, 1848).jpg|[[Антокаль]] Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (P. Benoist, 1850).jpg|[[Прэзыдэнцкі палац (Вільня)|Біскупскі палац]] Vilnia, Śnipiški, Jezuicki. Вільня, Сьніпішкі, Езуіцкі (L. Bichebois, 1848-49).jpg|[[Сьніпішкі]] </gallery> === Найноўшы час === ==== Паміж Беларусьсю, Летувой і Польшчай ==== [[Файл:Vilnia, Zavalnaja. Вільня, Завальная (1907).jpg|значак|Рэдакцыя «[[Наша Ніва|Нашай Нівы]]» на [[Вуліца Завальная (Вільня)|Завальнай вуліцы]], 1907 г.]] За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў 1915 годзе Вільню занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Дзеячы [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальнага адраджэньня]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч]]ы разам з [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] выступілі з прапановай аднавіць [[Вялікае Княства Літоўскае]] з сталіцай у Вільні, аднак гэтая ідэя не знайшла падтрымкі ў летувіскіх дзеячоў<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 347.</ref>. У верасьні 1917 году ў месьце ўтварылася [[Летувіская Тарыба]] пранямецкай арыентацыі<ref name="ehb299"/>. У гэты час у Вільні дзеялі [[Віленская беларуская рада]], [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускі нацыянальны камітэт]], знаходзілася кіраўніцтва [[Беларуская сацыял-дэмакратычная работніцкая група|Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы]], адбыліся [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларуская канфэрэнцыя 1918 году]], [[Беларускі зьезд Віленшчыны і Гарадзеншчыны]], выдаваліся газэта «[[Гоман (1916)|Гоман]]», распачало дзейнасьць [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускае навуковае таварыства]], з 1916 году працавала выдавецтва [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]]. Апроч адкрытых у 1915—1916 гадох першых беларускіх школаў, 1 студзеня 1919 году тут заснавалі [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]]. У 1919 годзе Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны зладзіла ў Вільні беларускі прытулак Золак. Аднавіла спыненую вайной Беларускае выдавецкае таварыства. У канцы 1910-х гадоў у Вільні зьявіліся пэрыядычныя выданьні [[Грамадзянін (1919)|Грамадзянін]], [[Беларуская думка (1919)|Беларуская думка]], [[Беларускае жыцьцё (1919)|Беларускае жыцьцё]], [[Незалежная Беларусь]], [[Наша думка]], [[Незалежная думка (1920)|Незалежная думка]], аднавіла выхад Наша Ніва. Адкрыліся адмысловыя беларускія настаўніцкія курсы. У 1916—1920 гадох дзеяў беларускі клюб з драматычным гуртком, у 1916 годзе — беларускі дзіцячы тэатар на чале з С. Корф<ref name="ehb299"/>. [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (30.12.1927).jpg|значак|Зьезд [[Таварыства беларускай школы]] ў Вільні зь [[Беларусы|беларускай]] [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнай сымболікай]], 1927 г.]] 16 лютага 1918 году Летувіская Тарыба абвясьціла Вільню сталіцай адноўленай [[Летува|Летувіскай дзяржавы]], хаця фактычнай сталіцай Летувы была [[Коўна]]. Адначасна 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Вільня абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Тут утварылася [[Беларуская рада]], жыхары места атрымалі Пасьведчаньні [[Народны Сакратарыят БНР|Народнага Сакратарыяту БНР]]<ref>{{Літаратура/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. 14 жніўня 1918 году адбылася нарада прадстаўнікоў сацыял-дэмакратычных арганізацыяў Летувы і Заходняй Беларусі, 1—3 кастрычніка 1918 году — першы зьезд Камуністычнай партыі Летувы і Заходняй Беларусі. У сьнежні 1918 году ў Вільні знаходзіўся ўрад БНР. Па адыходзе нямецкіх войскаў, 1 студзеня 1919 году польская мясцовая Самаахова заняла места і разьбіла бальшавікоў, аднак ужо 5 студзеня мусіла была адступіць, уцякаючы ад саветаў<ref>Kronika powstań polskich 1794—1944. — Warszawa: Wydawnictwo Kronika, 1994. S. 345.</ref><ref name="smdb-82">Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. S. 82.</ref>. Па займаньні гэтай тэрыторыі [[Чырвоная армія|Чырвонай арміяй]] 15 сьнежня 1918 году Вільню абвясьцілі сталіцай Савецкай Летувы. 27 лютага 1919 году Вільня стала сталіцай [[ЛітБел|Літоўска-Беларускай ССР (ЛітБел)]]. 19 красавіка 1919 году Вільню занялі польскія войскі<ref name="smdb-82"/>. Савецкія войскі зноў занялі Вільню 14 ліпеня 1920 году<ref>Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juljusza Kłosa Prof. Uniwersytetu St. Batorego. Wydanie trzecie poprawione. — Wilno: Wydawnictwo Wileńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, 1937. S. 41.</ref>. Як вынік «бунту» дывізіі [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]], які адбыўся 8 кастрычніка 1920 году Вільня на пэўны час стала цэнтрам [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. 8 студзеня 1922 году адбыліся выбары ў Часовы Сойм Сярэдняй Літвы, які 20 лютага 1922 году пастанавіў далучыць Віленскую зямлю да міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. ==== Цэнтар беларускага нацыянальна-вызвольнага руху ==== [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1931).jpg|значак|Хор [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюзу]] пры [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] на чале з [[Рыгор Шырма|Рыгорам Шырмам]] і з удзелам [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]], 1931 г.]] [[Файл:Vilenskaja biełaruskaja gimnazija-1.jpg|значак|Сьвяткаваньне ўгодкаў абвяшчэньня [[БНР]] у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], 1935 г.]] У складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі Вільня стала цэнтрам нацыянальна-вызвольнага руху ў Заходняй Беларусі. З 1921 году тут дзеяла [[Таварыства беларускай школы]], якое выдавала Бюлетэнь ТБШ, часопіс [[Беларускі летапіс (1933)|Беларускі летапіс]] і газэту [[Шлях (1932)|Шлях]]) і Беларускі каапэратыўны банк з аддзеламі ў Пінску і Глыбокім. Студэнты-беларусы стварылі [[Беларускі студэнцкі саюз]], які выдаваў часопісы [[Наш Шлях (часопіс)|Наш Шлях]] і [[Студэнцкая думка (Вільня)|Студэнцкая думка]]. Дзеялі [[Беларускі народны тэатар]], працаваў [[Беларускі музэй у Вільні|Беларускі музэй]]. Таварыства [[Беларуская хатка ў Вільні]] выдавала часопіс [[Беларуская хата (1926)|Беларуская хатка]] (1926), таварыства [[Радом]] — газэту [[Беларускі дзень]] (1927—1928). У 1927 годзе існавала арганізацыя маладых пісьменьнікаў і мастакоў Заходняй Беларусі [[Веснаход]]. У сярэдзіне 1920-х гадоў у Вільні знаходзілася кіраўніцтва [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]], якая выдавала газэты [[Жыцьцё беларуса]], [[Беларуская Ніва (1925)|Беларуская ніва]], [[Беларуская справа]], [[Наш голос (1927)|Наш голос]], [[Наша воля (1927)|Наша воля]], [[Народны звон (1926)|Народны звон]], часопіс [[Маланка (часопіс)|Маланка]] і іншыя. У 1925 годзе паслы сойму [[Васіль Рагуля|В. Рагуля]] і [[Фабіян Ярэміч|Ф. Ярэміч]] заснавалі ў Вільні [[Беларускі сялянскі саюз]], які выдаваў газэту [[Сялянская Ніва]], [[Ян Станкевіч|Я. Станкевіч]] — [[Беларуская сялянская партыя|Беларускую сялянскую партыю]] і яе газэту [[Народ (газэта)|Народ]]. Актывізавалася дзейнінасьць беларускіх каталікоў і праваслаўных, якія выдавалі часопісы і газэты [[Праваслаўны беларус]], [[Беларуская зарніца]], [[Сьветач Беларусі]], [[Хрысьціянская Думка]], выходзіла ўніяцкая газэта [[Да Злучэньня!]] Агулам выдаваліся больш за 100 беларускіх газэтаў і часопісаў. Паводле статыстычных зьвестак, пададзеных Віленскім унівэрсытэтам у 1928 годзе, паводле калькасьці і накладу пэрыядычных выданьняў у Вільні беларусы займалі другое месца пасьля палякаў, якім належала дзяржаўная ўлада, тым часам летувісы займалі толькі пятае месца — пасьля жыдоўскага і расейскага друку<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 369.</ref>. У 1930-я гады польскія ўлады забаранілі дзейнасьць ТБШ і [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытуту гаспадаркі і культуры]], спынілі працу некалькі беларускіх выдавецтваў<ref name="ehb300">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 300.</ref>. ==== Паміж Беларускай ССР і Летувой ==== [[Файл:Пастанова часовай управы Вільні аб патрымцы ўваходжаньня ў склад Беларускай ССР (6.10.1939).jpg|значак|Пастанова часовай управы Вільні ад 6 кастрычніка 1939 г. аб патрымцы ўваходжаньня ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], надрукаваная ў газэце [[Віленская праўда (1939)|Віленская праўда]]]] 19 верасьня 1939 году згодна [[Пакт Молатава-Рыбэнтропа|пактам Молатава-Рыбэнтропа]] ў Вільню ўвайшлі савецкія войскі, утварылася [[Віленская вобласьць]]. 22 верасьня па-беларуску пачала выходзіць газэта «[[Віленская праўда (1939)|Віленская праўда]]», таксама ў Вільні разьмясьцілася рэдакцыя галоўнай савецкай газэты для [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] — «[[Свабодная Беларусь]]». 24 верасьня ў актавай залі Віленскай беларускай гімназіі адбылася афіцыйная ўрачыстасьць з нагоды далучэньня Вільні да Беларусі. Каб задаволіць попыт на беларускамоўнае навучаньне ў гімназіі арганізавалі дзесяць паралельных клясаў, а неўзабаве выйшла пастанова ўладаў аб адкрыцьці [[Віленская беларуская гімназія|Другой Віленскай беларускай гімназіі]]. На [[Лукіскі пляц|Лукіскім пляцы]] адбыўся мітынг з удзелам 75 тысячаў месьцічаў, у рэзалюцыі якога гаварылася, што працоўныя Вільні галасуюць за ўваходжаньне ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 377.</ref>. [[Файл:Подписание советско-литовского договора о передаче Литве города Вильно.jpg|значак|Міністар замежных справаў Летувы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Урбшыс||be|Юозас Урбшыс}} падпісвае [[Савецкая-летувіская ўмова аб узаемнай дапамозе|ўмову]] з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] аб узаемнай дапамозе і перадачы Летуве места Вільні, 10 кастрычніка 1939 г.]] Па таемным пераразьмеркаваньні зонаў уплыву паміж [[Трэці Райх|Трэцім Райхам]] і [[СССР]] (28 верасьня 1939 году) 10 кастрычніка 1939 году адбылося падпісаньне [[савецка-летувіская дамова 1939 году|савецка-летувіскай дамовы]] аб перадачы Летуве Вільні і Віленскай вобласьці. У Беларускай ССР дамова не публікавалася да 1 лістапада<ref name="Arlou-2012-379">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 379.</ref> (у дзень яе складаньня газэта «[[Звязда]]» апублікавала карэспандэнцыю, дзе паведамлялася, як віленчукі рыхтуюцца да выбараў дэпутатаў у Народны сход Заходняй Беларусі)<ref name="Arlou-2012-379"/>. 12 кастрычніка 1939 году старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі [[Васіль Захарка]] накіраваў пратэст прэзыдэнту Летувы [[Антанас Сьмятона|Антанасу Сьмятоне]] супраць падпісаньня дамовы «аб пераходзе да Летувы беларускага места Вільні і беларускіх зямель Віленскай вобласьці», у якой паказаў на адказнасьць Летувы перад беларускім народам за гэты акт. 22 кастрычніка 1939 году [[Вячаслаў Молатаў|Молатаў]] заявіў [[Наткевіч]]у, што СССР супраць зьмяненьняў граніцы, усталяваных дамовай ад 10 кастрычніка 1939 году, але не пярэчыць супраць таго, каб летувісы, якія жадаюць выехаць з Заходняй Беларусі ў Летуву, зрабілі гэта<ref name="ЭГБ-195">{{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 195.</ref>. Прытым падрыхтоўка, падпісаньне і ратыфікацыя дамовы ажыцьцяўляліся без удзелу ўпаўнаважаных прадстаўнікоў БССР, яна не абмяркоўваўся ў вышэйшых органах дзяржаўнай улады Беларусі, дамова парушала палажэньні Канстытуцыі СССР 1936 году і Канстытуцыі БССР 1937 году, якія патрабавалі згоды саюзнай рэспублікі на зьмяненьне яе граніц. З пункту гледжаньня міжнароднага права дамова была чарговым падзелам тэрыторыі Беларусі<ref>{{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 197.</ref>. Супраць далучэньня Вільні і Віленшчыны да Летувы выступіў урад Польшчы, не падтрымалі дамовы [[Ангельшчына]] і [[Францыя]]. [[Файл:Чаму мы аддалі Вільню Летуве? (Зьвязда, 16.11.1939).jpg|значак|Фрагмэнт артыкула «Расьце палітычная актыўнасьць хатніх гаспадынь» з газэты Беларускай ССР «[[Звязда|Зьвязда]]» ад 16 лістапада {{nowrap|1939 г.}} з актуальным пытаньнем: «Чаму мы аддалі Вільню Летуве?»]] Па падпісаньні дамовы зь летувісамі [[НКВД]] арыштавала шэраг беларускіх дзеячоў у Вільні — [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]], [[Уладзімер Самойла|Уладзімера Самойлу]], [[Макар Краўцоў|Макара Краўцова]], [[Янка Пазьняк|Янку Пазьняка]], [[Вячаслаў Багдановіч|Вячаслава Багдановіча]], [[Сяргей Бусел|Сяргея Бусла]], [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч|Вінцэнта Жук-Грышкевіча]], [[Антон Неканда-Трэпка|Антона Неканда-Трэпку]] ды іншых<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 380.</ref>. ==== Другая сусьветная вайна ==== [[Файл:Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|значак|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы (Вільня — частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі, заселенай беларусамі]]), складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г.]] 27 кастрычніка 1939 году летувіскія войскі ўвайшлі ў Вільню, а 28 кастрычніка адбылася афіцыйная цырымонія сустрэчы летувіскіх войскаў. У сьнежні 1939 году прэм’ер-міністар Летувы заявіў, што «Вільня і Віленскі край хоць ускосна, заваяваныя нашай арміяй»<ref name="ЭГБ-195"/>. Тым часам узамен за далучэньне Вільні летувісы пагадзіліся разьмясьціць у сваёй краіне савецкія вайсковыя базы<ref name="Arlou-2012-379"/>. 3 жніўня 1940 году па ўльтыматуме [[СССР]] Летува бяз збройнага супраціву ўвайшла ў яго склад, Вільня стала сталіцай [[Летувіская ССР|Летувіскае ССР]]. Неўзабаве Віленскую беларускую гімназія пераўтварылі сьпярша ў прагімназію, а потым — у няпоўную сярэднюю школу, а Беларускі музэй далучылі да Акадэміі навук Летувіскай ССР. За часамі [[Другая сусьветная вайна|Другой Сусьветнай Вайны]] 24 чэрвеня 1941 году Вільню акупавалі войскі [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]], якія перадалі места пад уладу летувіскай адміністрацыі. Нацысты з дапамогай летувіскіх добраахвотнікаў забілі ў [[Віленскае гета|Віленскім гета]] 95% усіх жыдоў Вільні. Нягледзячы на карныя антыбеларускія акцыі з боку [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], летувіскіх паліцыйных фармаваньняў і дывэрсантаў НКВД, у Вільні запрацавалі некалькі пачатковых беларускіх школаў, гімназія і настаўніцкая сэмінарыя, аднавіў дзейнасьць Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча, пачала выдавацца газэта «[[Беларускі голас (1942)|Беларускі голас]]». Пад прыкрыцьцём дазволенага немцамі [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэту]] дзеяў віленскі камітэт падпольнай [[Беларуская незалежніцкая партыя|Беларускай незалежніцкай партыі]], што мела на мэце ўтварыць адзіны нацыянальны фронт дзеля змаганьня з нацыстамі і бальшавікамі за незалежную Беларусь<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 383.</ref>. У лютым 1944 году ўлады Трэцяга Райху з улікам этнічнага і гістарычнага аспэктаў перадалі Вільню і Віленшчыну ў склад [[Генэральная акруга Беларусь|Генэральнай акругі Беларусь]] (разам зь [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчынай]], [[Пінскі павет|Піншчынай]] і [[Мазырскі павет|Мазыршчынай]])<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 384.</ref>. 13 ліпеня 1944 году места занялі савецкія войскі. [[Лаўрэнці Берыя]] ў сваім спэцыяльным паведамленьні [[Ёсіф Сталін|Ёсіфу Сталіну]], [[Вячаслаў Молатаў|Вячаславу Молатаву]], [[Георгі Малянкоў|Георгію Малянкову]] і [[Аляксей Інакенцьевіч Антонаў|Аляксею Антонаву]] аб выніках апэрацыі з раззбраеньня салдат і афіцэраў польскай [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] ад 3 жніўня 1944 году пісаў<ref>[https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/330527#mode/inspect/page/2/zoom/4 Спецсообщение Л. П. Берии И. В. Сталину, В. М. Молотову, Г. М. Маленкову, А. И. Антонову об итогах операции по разоружению солдат и офицеров польской Армии Крайовой. 3 августа 1944 г.] // ГА РФ. Ф. 9401 сч. Оп. 2. Д. 66. Л. 124—129. Копия. Машинопись.</ref>: {{Цытата|Стаўленьне насельніцтва да вызваленьня Вільні з-пад нямецкай улады станоўчае. Насельніцтва выказвае задавальненьне, што імша ў касьцёлах будзе цяпер служыцца па-польску, а не па-летувіску. Насельніцтва таксама спадзяецца, што Вільня будзе далучаная да Заходняй Беларусі — абы не да Летувы.}} ==== У складзе Летувы ==== Нягледзячы на меркаваньне віленчукоў і боязнь летувісаў страціць Вільню праз факты масавай супрацы з нацыстамі, Сталін пастанавіў пакінуць места Летувіскай ССР<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 385.</ref>. Па вайне летувіскія ўлады зачынілі беларускую гімназію і настаўніцкую сэмінарыю, а Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча ліквідавалі і фактычна разрабавалі — большая частка яго збораў трапіла ў летувіскія музэйныя фонды і бібліятэку Акадэміі навук Летувы<ref name="Arlou-2012-386">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 386.</ref>. Да 10 жніўня 1946 году 86,9 тыс. жыхароў Вільні і Віленшчыны запісалася палякамі і выехала з СССР у Польшчу, пазьней — яшчэ каля 24 тысячаў. У 1944—1946 гадох у места перасялілі каля 100 тысячаў этнічных летувісаў, агулам да пачатку 1950-х гадоў — каля 150 тысячаў<ref name="be174">{{Літаратура/БелЭн|4к}} С. 174.</ref>. Гэты працэс працягваўся і ў наступныя дзесяцігодзьдзі<ref name="ehb302">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 302.</ref>. Адначасна праводзілася масавая палянізацыя беларусаў-каталікоў<ref name="be174"/>. На ўзгадненьне з Масквой і камуністычнай Польшчай летувіскія ўлады замест беларускіх школаў насаджалі польскія і расейскія, колькасьць студэнтаў-беларусаў у летувіскім Віленскім унівэрсытэце не перавышала 1%<ref name="Arlou-2012-386"/>. У гэты ж час савецкія ўлады цалкам спынілі ўсякае беларускае культурнае і палітычнае жыцьцё. Практычна ўсе беларускія дзеячы і іхныя радзіны трапілі пад арышты і дэпартацыю<ref name="be174"/><ref name="ehb301">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 301.</ref>. Рэшта беларусаў цярпела дыскрымінацыю пры ўладкаваньне на дзяржаўную службу, сярод іх значна павялічылася беспрацоўе<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 382.</ref>. З канца 1980-х гадоў Вільня стала галоўным цэнтрам руху за незалежнасьць Летувы, абвешчанай 11 сакавіка 1991 году. У месьце стварылі Таварыства беларускай культуры (1987 год), клюб аматараў беларускай народнай творчасьці «[[Сябрына (Вільня)|Сябрына]]» і іншыя. У студзені 1989 году ў Вільні прайшоў другі вальны сойм беларускіх суполак, у чэрвені таго ж году — першы зьезд [[Беларускі Народны Фронт|Беларускага Народнага Фронту]]. Пытаньне аб законнасьці і правамоцнасьці перадачы Віленскай вобласьці і іншых беларускіх зямель Летуве зноў узьнікла ў канцы 1980 — пачатку 1990-х гадоў у зьвязку з дэзынтэграцыяй Савецкага Саюзу. 29 сакавіка 1990 году Прэзыдыюм Вярхоўнага савету БССР прыняў заяву, у якой гаварылася, што Беларусь у выпадку выхаду Летувы са складу СССР будзе патрабаваць вярнуць ёй беларускія землі — места Вільню і Віленскую вобласьць, Сьвянцянскі і часткі тэрыторыі 5-і іншых раёнаў Летувы. Гэту заяву фактычна падтрымаў прэзыдэнт СССР [[Міхаіл Гарбачоў]], якія адзначыў на прэс-канфэрэнцыі ў [[Вашынгтон (горад)|Вашынгтоне]] 3 чэрвеня 1990 году, што тэрыторыя Летувы ўлучае ў сябе некалькі рэгіёнаў, якія раней належалі Беларусі<ref name="ЭГБ-195"/>. Аднак па распадзе СССР Вільня засталася сталіцай незалежнае Летувіскае Рэспублікі. Як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], ультыматыўная заява з боку Вярхоўнага савету БССР, кантраляванага камуністамі, што дзесяцігодзьдзямі праводзілі палітыку [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі Беларусі]], напраўду была спробай Масквы стварыць яшчэ адзін ваенны канфлікт кшталту [[Карабаская вайна|Карабаху]] або [[Прыднястроўскі канфлікт|Прыднястроўя]]е<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 370.</ref>. Калі ў 1992 годзе вялікая група грамадзкіх і культурных дзеячоў зьвярнулася да таго ж самага Вярхоўнага савету з просьбай абмеркаваць стварэньне супольнай камісіі дзеля распрацоўкі варыянту-кампрамісу будучага ўладкаваньня Вільні і Віленшчыны (статус самакіраваньня, вольнага места, незалежнай ад Летувы і Беларусі зоны або аўтаноміі) з запросінамі экспэртаў-назіральнікаў Рады Бясьпекі ААН, то кіраўніцтва Вярхоўнага савету нават не паставіла гэтага пытаньня на разгляд<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 371.</ref>. У 1991 годзе ў Вільні аднавілася выданьне газэты «[[Наша Ніва]]», на факультэце славістыкі Віленскага пэдадагічнага ўнівэрсытэту пачала дзеяць катэдра беларускай мовы, літаратуры і этнакультуры. У 1992 годзе ў месьце ўтварылася Каардынацыйная рада [[Беларускае згуртаваньне ў Летуве|Беларускага згуртаваньня ў Летуве]]. У 1993 годзе аднавілася [[Таварыства беларускай школы]], адкрылася беларуская сярэдняя школа імя Францішка Скарыны. У чэрвені 2005 году зь [[Менск]]у ў Вільню пераехаў [[Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]], які знаходзіцца ў летувіскай сталіцы на правах унівэрсытэту ў выгнаньні, адначасна маючы ўсе правы эўрапейскай вышэйшай навучальнай установы. У 2009 годзе Вільню абралі Эўрапейскай культурнай сталіцай. У 2015 годзе [[Рэмігіюс Шымашус]] стаў першым беспасярэдне абраным мэрам места<ref>[http://arquivo.pt/wayback/20160518050243/http://www.2013.vrk.lt/2015_savivaldybiu_tarybu_rinkimai/output_lt/rezultatai_vienmand_apygardose2/apygardos_rezultatai7829.html Balsavimo rezultatai], 2013.vrk.lt.</ref>. Па атрыманьні незалежнасьці ў Вільні адрамантавалі многія з старых будынкаў, на беразе [[Вяльля|Вяльлі]] ў гістарычных Сьніпішках збудавалі новыя камэрцыйныя будынкі. Гэты раён, як чакаецца, стане асноўным адміністрацыйным і дзелавым цэнтрам места. Ён улучае ў сябе сучасныя жылыя і гандлёвыя плошчы з будынкам муніцыпалітэту і 129-мэтровы будынак [[Europa Tower]]. Будаваньне штаб-кватэры [[Swedbank]] стала сымбалем важнасьці скандынаўскіх банкаў у Вільні. У 2008 годзе ў месьце збудавалі комплекс «[[Віленскі бізнэсовы порт]]», адна зь ягоных вежаў у наш час ёсьць пятым вышынёй будынкам у Летуве. На сёньняшні дзень насельніцтва і эканоміка Вільні імкліва расьце. == Геаграфія == === Агульная характарыстыка === Знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы Летувы. Ляжыць на сутоцы рэк [[Вільня (рака)|Вільні]] і [[Вяльля|Вяльлі]], за 33 км ад граніцы зь Беларусьсю. Плошча 392 км², 20,2% агульнай плошчы займае забудова, астатняя частку — зялёныя насаджэньні (43,9) і водныя аб’екты (2,1). === Клімат === Клімат Вільні [[Мерны клімат|мерны]] [[кантынэнтальны клімат|кантынэнтальны]] з рысамі морскага, што тлумачыцца ўплывам [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]. Зіма адносна мяккая і сьнежная, лета кароткае і прахалоднае. Вясна і восень вельмі зацяжныя. Большую частку году дамінуе пахмурнае надвор’е. Ападкаў у сярэднім выпадае 688 мм у год, максымум — у ліпені. Моцная сьпёка ў летні пэрыяд і траскучыя маразы ўзімку бываюць, але рэдка. * Сярэдняя [[тэмпэратура]] — + 6,6&nbsp;°C * Сярэдняя [[вільготнасьць паветра]] — 80% * Сярэдняя [[Шкала Бофарта|хуткасьць ветру]] — 3,9 м/с {{Кліматычная інфармацыя | Назва_ў_родным_склоне = Вільні | Крыніца [http://pogoda.ru.net/climate2/26730.htm «Надвор'е і Клімат»]{{ref-ru}} | Студзень_сяр=-4.1 | Студзень_ападкі=48 | Люты_сяр=-3.9 | Люты_ападкі=37 | Сакавік_сяр=0.1 | Сакавік_ападкі=42 | Красавік_сяр=6.9 | Красавік_ападкі=42 | Травень_сяр=12.8 | Травень_ападкі=64 | Чэрвень_сяр=15.6 | Чэрвень_ападкі=75 | Ліпень_сяр=17.9 | Ліпень_ападкі=92 | Жнівень_сяр=17.0 | Жнівень_ападкі=73 | Верасень_сяр=12.0 | Верасень_ападкі=61 | Кастрычнік_сяр=6.7 | Кастрычнік_ападкі=56 | Лістапад_сяр=1.2 | Лістапад_ападкі=46 | Сьнежань_сяр=-2.8 | Сьнежань_ападкі=53 | Год_сяр=6.6 | Год_ападкі=688 | Студзень_мін=-6.7 | Студзень_макс=-1.8 | Люты_мін=-6.9 | Люты_макс=-1.1 | Сакавік_мін=-3.5 | Сакавік_макс=3.8 | Красавік_мін=2.1 | Красавік_макс=12.1 | Травень_мін=7.3 | Травень_макс=18.4 | Чэрвень_мін=10.6 | Чэрвень_макс=20.9 | Ліпень_мін=12.9 | Ліпень_макс=23.2 | Жнівень_мін=12.1 | Жнівень_макс=22.4 | Верасень_мін=7.8 | Верасень_макс=16.6 | Кастрычнік_мін=3.5 | Кастрычнік_макс=10.2 | Лістапад_мін=-1.1 | Лістапад_макс=3.3 | Сьнежань_мін=-5.3 | Сьнежань_макс=-0.7 | Год_мін=2.7 | Год_макс=10.6 | Студзень_абс_макс=10.9 | Студзень_абс_мін=-37.2 | Люты_абс_макс=14.4 | Люты_абс_мін=-35.8 | Сакавік_абс_макс=19.8 | Сакавік_абс_мін=-29.6 | Красавік_абс_макс=29.0 | Красавік_абс_мін=-14.4 | Травень_абс_макс=31.8 | Травень_абс_мін=-4.4 | Чэрвень_абс_макс=33.4 | Чэрвень_абс_мін=0.1 | Ліпень_абс_макс=35.4 | Ліпень_абс_мін=3.5 | Жнівень_абс_макс=34.9 | Жнівень_абс_мін=1.0 | Верасень_абс_макс=32.0 | Верасень_абс_мін=-4.8 | Кастрычнік_абс_макс=24.5 | Кастрычнік_абс_мін=-14.4 | Лістапад_абс_макс=14.9 | Лістапад_абс_мін=-22.8 | Сьнежань_абс_макс=10.5 | Сьнежань_абс_мін=-30.5 | Год_абс_макс=35.4 | Год_абс_мін=-37.2 |}} == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == Віленскае [[мясцовае самакіраваньне]] зьяўляецца адзіным у Летуве, якое аб’ядноўвае два месты: Вільню і [[Грэгарава]]. Тэрыторыя муніцыпалітэту падзяляецца на 21 староства ({{мова-lt|Seniūnija|скарочана}}), межы якіх прыкладна адпавядаюць гістарычным мясцовасьцям і раёнам новай забудовы: [[Файл:Vilniaus seniunijos numeracija.png|right|250px]] {| cellpadding="5" |- valign="top" | # ''[[Веркі]]'' # ''[[Антокаль]]'' # ''[[Пашылайчы]]'' # ''[[Фабіёнішкі]]'' # ''[[Замэчак (Вільня)|Замэчак]]'' # ''[[Юстынішкі]]'' # ''[[Віршулішкі]]'' # ''[[Шышкі (Вільня)|Шышкі]]'' # ''[[Сьніпішкі]]'' # ''[[Жырмуны (Вільня)|Жырмуны]]'' # ''[[Каралінішкі]]'' || || <ol start="12"> <li>''[[Зьвярынец (Вільня)|Зьвярынец]]''</li> <li>''[[Грэгарава]]''</li> <li>''[[Ляшчыны (Вільня)|Ляшчыны]]''</li> <li>''[[Воўчая Лапа]]''</li> <li>''[[Новае Места (Вільня)|Новае Места]]''</li> <li>''[[Старое Места (Вільня)|Старое Места]]''</li> <li>''[[Новая Вільня]]''</li> <li>''[[Панары]]''</li> <li>''[[Навінкі (Вільня)|Навінкі]]''</li> <li>''[[Росы]]''</li> </ol> |} == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * '''XV стагодзьдзе''': 1500 год — каля 10 тыс. чал.<ref name="ehb294"/> * '''XVI стагодзьдзе''': 1550 год — ад 20<ref name="ehb294"/> да 100<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 134.</ref> тыс. чал. * '''XVIII стагодзьдзе''': 1800 год — 60 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 135.</ref> * '''XIX стагодзьдзе''': 1804 год — 35 тыс. чал., зь іх каля 22 тыс. каталікоў, 600 праваслаўных, 500 пратэстанаў, 100 рэфарматаў, 11 тыс. юдэяў і 60 магамэтанаў<ref name="ehb297"/>; 1850 год — каля 50 тыс. чал., зь іх шляхты 6658, купцоў 272, мяшчанаў 4930, жыдоў 20 642; 1875 год — 82 668 чал; 1889 год — 109 329 чал.<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 136.</ref> ; 1897 год (расейскі перапіс) — 154 532 чал., зь іх 40% жыдоў, 30% палякаў, 20% расейцаў, 4,5% беларусаў, 2% летувісаў, 3,5% іншых нацыянальнасьцяў<ref name="ehb298"/> * '''XX стагодзьдзе''': 1911 год — 186 461 чал.; 1916 год — 140 800 чал.; 1941 год — 268 тыс. чал.; 1989 год — 291,5 тыс. летувісаў, 116,6 тыс. палякаў, 30,3 тыс. беларусаў, 13,3 тыс. украінцаў, 9,1 тыс. жыдоў; 1993 год — 582 чал.<ref name="be173"/> * '''XXI стагодзьдзе''': 2001 год (перапіс) — 542 287 чал., зь іх 57,8% пазначылі сябе як [[летувісы]], 18,7% — як [[палякі]], 14% — як [[расейцы]], 4% — [[беларусы]], 0,5% — [[жыды]], 5% — як прадстаўнікі іншых нацыянальнасьцяў; 2010 год — 560,2 тыс. чал; 2018 год — 547,3 тыс. чал. === Рэлігія === Вільня ёсьць рэзыдэнцыяй [[каталіцтва|каталіцкага]] [[біскуп]]а і цэнтрам [[Летувіска-Віленская япархія|Летувіска-Віленскай япархіі]] [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. === Адукацыя === У Вільні ёсьць некалькі ўнівэрсытэтаў, найбольшы зь якіх — [[Віленскі ўнівэрсытэт]]. * Унівэрсытэт імя М. Ромэра * Віленскі Гедзімінаўскі Тэхнічны ўнівэрсытэт * Віленскі пэдагагічны ўнівэрсытэт * Вайсковая акадэмія Летувы * Віленская акадэмія мастацтваў * Нацыянальная школа мастацтваў * [[Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]] * Віленская акадэмія бізнэсу === Культура === [[Нацыянальная бібліятэка імя Марцінаса Мажвідаса|Летувіская нацыянальная бібліятэка імя Марцінаса Мажвідаса]], названая ў гонар аўтара першай друкаванай кнігі на летувіскай мове, захоўвае ў сваіх архівах 6 912 266 фізычных элемэнтаў. Найбольшы кніжны кірмаш у Балтыі праводзіцца штогод у віленскім павільёне [[LITEXPO]], найбуйнейшым выстаўным цэнтры Балтыі. Прадмесьце [[Зарэчча (Вільня)|Зарэчча]], якое знаходзіцца недалёка ад [[Старое Места (Вільня)|Старога Места]] і ёсьць адным з найстарэйшых раёнаў Вільні, з канца XX стагодзьдзя зьяўляецца домам для руху багемных мастакоў. Тут працуюць шматлікія мастацкія галерэі і майстэрні. У 1997 годзе ў [[Дзень Дурня]] Зарэчча абвясьцілі незалежнай рэспублікай<ref>[https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/lithuania/articles/inside-uzupis-lithuania-free-thinking-republic/ Just Back: Inside Uzupis, Lithuania’s free-thinking republic], The Telegraph.</ref>. На галоўным пляцы прадмесьця разьмяшчаецца статуя анёла, які дзьме ў трубу, то бок выступае ў якасьці сымбалю творчай свабоды. У 1995 годзе ў віленскім [[Новае Места (Вільня)|Новым Месце]] паставілі першы ў сьвеце бронзавы бюст вядомаму гітарысту [[Фрэнк Запа|Фрэнку Запе]]<ref>[https://www.lonelyplanet.com/lithuania/vilnius/attractions/frank-zappa-memorial/a/poi-sig/446949/360117 Frank Zappa Memorial], Lonely Planet.</ref>. Гэты бюст адзначыў нядаўна здабытую свабоду слова і пачатак новай эры для летувіскага грамадзтва. [[Цэнтар сучаснага мастацтва (Вільня)|Цэнтар сучаснага мастацтва]] ёсьць найбольшай пляцоўкай сучаснага мастацтва ў краінах Балтыі, з выстаўной плошчай у 2400 м². Цэнтар імкнецца да разьвіцьця шырокага спэктру міжнародных і летувіскіх выстаўных праектаў, а таксама прадстаўляе шырокі спэктар дзяржаўных праграмаў, у тым ліку ў ім праводзяцца лекцыі, сэмінары, выступы, паказы кіна- і відэаматэрыялаў, а таксама адбываюцца музычныя падзеі. 10 лістапада 2007 году авангардны рэжысэр [[Ёнас Мэкас]] адкрыў [[Цэнтар візуальных мастацтваў Ёнаса Мэкаса|Цэнтар візуальных мастацтваў]]. Ягоная прэм’ерная выстава называлася «Авангард: ад футурызму да флюксусу». Сучасны арт-цэнтар стаў новай культурнай прасторай места<ref>[http://www.mmcentras.lt/about-us/70008#about-us-70312 About Us], mmcentras.lt.</ref>. У ім экспануецца прыватная калекцыя сучаснага летувіскага выяўленчага мастацтва. У музэі праводзяцца выставы твораў з расейскага [[Эрмітаж]]у і [[музэі Салямона Гугенгайма|музэяў Салямона Гугенгайма]], а таксама прэзэнтуецца некамэрцыйнае авангарднае кіно. У цэнтры месьціцца бібліятэка, музэй габрэйскай культуры і калекцыі твораў Ёнаса Мэкаса і [[Юргіс Мачунас|Юргіса Мачунаса]]. [[Гарадзкая віленская опэра]] — незалежны опэрны тэатар у Летуве, спалучае ў сабе клясычнае і сучаснае мастацтва. [[Нацыянальны драматычны тэатар Летувы|Нацыянальны драматычны тэатар]], Дзяржаўны малы тэатар Вільні, Дзяржаўны моладзевы тэатар і шэраг прыватных тэатраў, у тым ліку OKT/Віленскі гарадзкі тэатар, Тэатар танчаў Анджэлікі Чолінай і іншыя, ладзяць спэктаклі клясычнай і сучаснай драматургіі сусьветна вядомых летувіскіх і замежных рэжысэраў. [[Нацыянальная філярмонія Летувы]] ёсьць найбольшай і найстарэйшай дзяржаўнай арганізацыяй, якая ладзіць клясычныя, сучасныя жывыя канцэрты і джазавыя музычныя імпрэзы ва ўсёй Летуве і за мяжой<ref>[http://www.filharmonija.lt/en/about-us/history.html History — Largest Concert Institution in Lithuania], Lithuanian National Philharmonic Society.</ref>. [[Дзяржаўны сымфанічны аркестар Летувы]] мае разнастайны рэпэртуар, ладзіць вынятковыя праграмы, і запрашае маладыя таленты выконваць творы нароўні з выдатнымі і прызнанымі салістамі. == Эканоміка == [[Файл:Vilnius New City Center from the White Bridge (2013).jpg|міні|Новы бізнэс-цэнтар]] Вільня зьяўляецца галоўным эканамічным цэнтрам Летувы і адным з найбольшых фінансавых цэнтраў краінаў Балтыі. Нягледзячы на ​​тое, што ў месьце пражывае толькі 20% насельніцтва Летувы, яно стварае каля адной траціны [[СУП]] краіны<ref>[https://web.archive.org/web/20080703204949/http://www.vilnius.lt/new/en/investicijos.php Investment], City of Vilnius</ref>. Намінальны СУП на душу насельніцтва ў [[Віленскі павет|Віленскім павеце]] на 2014 год складаў каля 18 100 эўра<ref>[https://web.archive.org/web/20160304023440/http://osp.stat.gov.lt/statistiniu-rodikliu-analize?id=8446&status=A Regioninis BVP vienam gyventojui, to meto kainomis], Statistics Lithuania.</ref>, што робіць яго найбольш заможным рэгіёнам Летувы. У 2008 годзе ўнёсак Вільні ў бюджэт краіны склаў амаль 3 млрд эўра, што складае каля 40% агульнага бюджэту. На 2015 год сярэдняя гадавая зарплата да спагнаньня падаткаў у Вільні складае каля 10 000 эўра. У наш час у Вільні актыўна разьвіваюцца сучасныя сонечныя і [[лазэр]]ныя тэхналёгіі, дзякуючы такім вытворцам, як «Arginta», «Precizika», «Baltic Solar», а таксама «Ekspla» і «Eksma». Апроч таго, пасьпяхова пастаўляюць на сусьветныя рынкі сваю прадукцыю біятэхналягічныя вытворцы «Fermentas Thermo Fisher», «Sicor Biotech». У 2009 годзе ў Вільні банк [[Barclays]] адкрыў тэхналягічны цэнтар, які зьяўляецца адным з чатырох глябальных стратэгічных інжынэрных цэнтраў банку. У 2013 годзе ў выніку гандлёвага падарожніцтва на грамадзянаў Беларусі прыпала каля 25% таваразвароту ў гандлёвых сетках Вільні<ref>{{Артыкул|аўтар=Аляксандар Шпакоўскі.|загаловак=Каму патрэбна «атамная» спрэчка|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20131120/1384918490-kamu-patrebna-atamnaya-sprechka|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=20 лістапада 2013|нумар=218 (27583)|старонкі=[http://zviazda.by/wp-content/uploads/2013/11/1384918452_2.pdf 2]|issn=1990-763x}}</ref>. == Транспарт == [[Файл:Vilnius Modern Skyline At Dusk, Lithuania - Diliff.jpg|міні|Сучасная Вільня]] === Агульныя зьвесткі === Вільня знаходзіцца блізка да граніцы [[ЭЗ]] зь [[Беларусь]]сю ў пэўным «мёртвым куце» з боку транспартных шляхоў. Празь места ідуць транзытныя цягнікі з [[Расея|Расеі]] празь [[Беларусь]] у [[Каралявец]]. Іншыя важныя транспартныя шляхі ідуць праз гістарычную сталіцу Летувы — [[Коўна]]. Да яе зь Вільні ідзе хуткасная магістраль. Вільня мае міжнародны [[аэрапорт]]. Аўтамабільныя дарогі вядуць праз [[Коўна]] да [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] да паромаў [[Клайпеда|Клайпеды]] і ў [[Панявеж]] з выхадам на [[Via Baltica]]. Таксама важная аўтамагістраль ідзе на [[Менск]]. === Грамадзкі транспарт === [[Файл:Solaris Trollino 15AC in Vilnius 15.08.2006.jpg|міні|Тралейбус кампаніі Solaris на маршруце ў Вільні]] У грамадзкім транспарце Вільні дамінуюць [[аўтобус]]ы і [[тралейбус]]ы. Прылеглыя да Вільні населеныя пункты злучаюцца зь местам з дапамогай чыгункі (электрацягнікі). Першыя рэгулярныя аўтобусныя маршруты зьявіліся ў 1926 годзе, а першыя тралейбусы пачалі рух у 1956 годзе. У канцы 2007 году ў Вільні ўвялі электронную білетную сыстэму. Каб карыстацца грамадзкім транспартам, трэба купіць электронную картку ў крамах або газэтных кіёсках і пералічыць на яе адпаведную суму грошай. Месячныя карткі можна набыць адзін раз і пералічваць адпаведную суму грошай штомесяц рознымі спосабамі, у тым ліку праз інтэрнэт. Да жніўня 2008 году замест электронных білетаў выкарыстоўваліся папяровыя месячныя квіткі<ref>[https://web.archive.org/web/20210517181128/http://vilniusticket.lt/ Dažniausiai užduodami klausimai apie pokyčius viešojo transporto bilietų sistemoje], Susisiekimo paslaugos</ref>. Ранейшыя квіткі на адну паездку замянілі на 30 і 60-хвілінныя білеты. Віленскі аўтапарк грамадзкага транспарту выкарыстоўвае нізкападлогавыя аўтобусы [[Volvo Cars|Volvo]] і [[Mercedes-Benz]], а таксама тралейбусы [[Solaris]]. На маршрутах да гэтага часу ходзяць некалькі старых аўтобусаў [[Škoda]], зробленых у Чэхіі, але многія зь іх цалкам адрамантавалі ўнутры. У 2017 годзе мэрыя Вільні пачала праект абнаўленьня аўтобуснага аўтапарку, аб’явіўшы закуп новых 250 аўтобусаў зь нізкім узроўнем падлогі. Праект прывядзе да таго, што кожны 6 з 10 мескіх аўтобусаў да сярэдзіны 2018 году, будзе новым. Гэта дазволіць пасажырам выкарыстоўваць такія сучасныя тэхналёгіі, як бясплатны [[Wi-Fi]] і зараджаць свае электронныя прылады ў час паездкі<ref>[https://www.15min.lt/verslas/naujiena/transportas/vilniaus-savivaldybe-pakviete-ispakuoti-nauja-pergale-pristate-250-nauju-autobusu-667-849004 Vilniaus savivaldybė pakvietė «išpakuoti naują pergalę»: pristatė 250 naujų autobusų], 15min.lt</ref>. На 5 верасьня 2017 году былі прадстаўлены 50 новых аўтобусаў Isuzu<ref>[https://www.delfi.lt/verslas/transportas/i-sostines-gatves-isrieda-50-nauju-autobusu.d?id=75669679 Į sostinės gatves išrieda 50 naujų autobusų], [[Delfi]]</ref>. Віленскі муніцыпалітэт таксама арганізаваў конкурс на закуп 41 новых тралейбусаў, ягоны пераможца кампанія Solaris згодна з дамовай паставіць новыя тралейбусы да восені 2018 году. У іх таксама будуць функцыі бясплатнага Wi-Fi і зарадкі прыладаў<ref>[https://www.15min.lt/naujiena/aktualu/lietuva/vilniaus-savivaldybe-perka-per-40-nauju-solaris-troleibusu-56-854400 Vilniaus savivaldybė perka per 40 naujų «Solaris» troleibusų], 15min.lt</ref>. У 2000-х гадох зьявіліся прапановы сеткі электрычнага трамваю і [[Віленскі мэтрапалітэн|мэтрапалітэну]]. Аднак ніводны з гэтых праектаў пакуль не рэалізавалі. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Vilnius Old Town Skyline at dusk, Lithuania - Diliff.jpg|значак|Панарама [[Старое Места (Вільня)|Старога Места]]]] Замкі, некаторыя палацы і касьцёлы Вільні — частка [[Нацыянальны музэй Летувы|Нацыянальнага музэю Летувы]]. Найбольшая калекцыя мастацтва знаходзіцца ў [[Мастацкі музэй Летувы|Мастацкім музэі Летувы]]. У Віленскай карціннай галерэі, якая належыць да Мастацкага музэю, захоўваецца калекцыя старадаўняга мастацтва XVI — пачатку XX стагодзьдзя. На іншым беразе ракі Вяльлі, Нацыянальная мастацкая галерэя праводзіць сталую экспазыцыю летувіскага мастацтва XX стагодзьдзя, а таксама шматлікія выставы сучаснага мастацтва. [[Файл:Art Museum of Lithuania.jpg|міні|Будынак [[Мастацкі музэй Летувы|Мастацкага музэю Летувы]]]] [[Дом сыгнатараў]], дзе ў 1918 годзе падпісалі [[Акт незалежнасьці Летувы]], у наш час лічыцца помнікам гісторыі. Дзее Музэй ахвяраў генацыду, прысьвечаны ахвярам савецкай рэпрэсіяў. Штогод у Вільні праходзіць кірмаш [[Казюкі]]. === Славутасьці === [[Файл:VILLINUS OLD TOWN LITHUANIA SEP 2013 (9851576794).jpg|значак|[[Верхні замак (Вільня)|Верхні замак]]]] Як і большасьць сярэднявечных местаў, Вільня найбольш забудоўвалася вакол ратушы. [[Вуліца Замкавая (Вільня)|Замкавая вуліца]], галоўная артэрыя, злучае [[Ніжні замак (Вільня)|палац вялікіх князёў]] з [[Віленская ратуша|ратушай]]. Іншыя вуліцы агінаюць шляхецкія палацы, сакральныя будынкі, крамы і майстэрні рамесьнікаў. Вузкія выгнутыя вулачкі і панадворкі запаўняюць радыяльны плян сярэднявечнага места. [[Файл:Vilnius Cathedral Exterior 2, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|значак|[[Катэдральны пляц (Вільня)|Катэдральны пляц]]]] [[Старое Места (Вільня)|Старое Места]], гістарычны цэнтар Вільні, ёсьць адным з найбольшых на ўсходзе Эўропы і займае тэрыторыю ў 3,6 км². Тут канцэнтруюцца найвядомейшыя гістарычныя і культурныя славутасьці. Камяніцы ў Старым Месьце будаваліся на працягу некалькіх стагодзьдзяў, што стварыла сумесь самых розных архітэктурных стыляў. Хоць Вільня лічыцца местам эпохі [[барока]], тут таксама ёсьць прыклады [[Беларуская готыка|гатычнай архітэктуры]] ([[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|Касьцёл Сьвятой Ганны]]), а таксама архітэктуры [[Адраджэньне|эпохі Рэнэсансу]] ды іншых стыляў. Дзякуючы сваёй унікальнасьці, Старое Места Вільні ў 1994 годзе ўлучылі ў [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сьпіс сусьветнай спадчыны]] [[ЮНЭСКО]]<ref>[http://whc.unesco.org/en/statesparties/lt Lithuania], UNESCO World Heritage Centre</ref>. [[Файл:Russian Orthodox Church of The Holy Mother of God Vilnius (5990381200).jpg|значак|[[Прачысьценская царква (Вільня)|Прачысьценская царква]]]] [[Ансамбль Віленскага ўнівэрсытэту|Ансамбль]] [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] складаецца з 13 панадворкаў, аточаных будынкамі XV стагодзьдзя. [[Вострая брама]] ёсьць адзінай ацалелай брамай зь першых арыгінальных пяці брамаў у [[Віленскія гарадзкія ўмацаваньні|гарадзкім муры]]. Яе аздабляе фрэска Найсьвяцейшай Панны Марыі, якая, паводле вернікаў, творыць цуды. Больш за 200 шыльдаў і памятных дошак пісьменьнікаў, якія жылі і працавалі ў Вільні, у лік якіх уваходзяць і замежныя аўтары, аздабляюць сьцены на [[Вуліца Літарацкая (Вільня)|Літарацкай вуліцы]] ў Старым Месьце. У мясцовасьці [[Антокаль|Антокалі]] месьціцца [[Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх (Вільня)|касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла]] — шэдэўр XVII стагодзьдзя, выкананы ў стылі барока і вядомы сваім адметным інтэр’ерам, дзе можна пабачыць каля 2 тысячаў фігураў ляпніны. [[Файл:Townhall Vilnius (5987797178).jpg|значак|[[Ратушны пляц (Вільня)|Ратушны пляц]]]] * ''Арсэналы'': [[Новы арсэнал (Вільня)|Новы]] (XVIII ст.), [[Стары арсэнал (Вільня)|Стары]] * [[Вострая брама]] (1503—1521, 1671) * [[Віленскія гарадзкія ўмацаваньні|Гарадзкія ўмацаваньні]] (XVI ст., фрагмэнты) * ''[[Віленскія замкі|Замкі]]'' (XIII—XVI стагодзьдзі): [[Верхні замак (Вільня)|Горны замак]] зь [[вежа Гедзіміна|вежай Гедзіміна]] (XIII ст.); [[Ніжні замак (Вільня)|Дольны замак або палац вялікіх князёў]] (XIV—XVII ст., адбудаваны ў 2009 годзе) * ''Могілкі'': [[Антокальскія могілкі|Антокальскія]], Бэрнардынскія, [[Сьвята-Эўфрасіньнеўскія могілкі (Вільня)|Ліпаўскія (Эўфрасіньнеўскія)]], Петрапаўлаўскія (Сонечныя), [[Могілкі Росы|Росы]], Эвангеліцкія, Юдэйскія * ''Палацы'': [[Палац Абрамовічаў (Вільня)|Абрамовічаў]] (1790), [[Палац Агінскіх (Вільня)|Агінскіх]] (XVIII ст.), [[Прэзыдэнцкі палац (Вільня)|Біскупскі]] (цяпер Прэзыдэнцкі, XVIII—XIX стагодзьдзі), [[Палац Бжастоўскіх (Вільня)|Бжастоўскіх]] (1669), [[Палац Гурэцкіх (Вільня)|Гурэцкіх]] (XVIII ст.), [[Палац дэ Рэўсаў (Вільня)|дэ Рэўсаў]] (1798), [[Палац Завішаў(Вільня)|Завішаў]] (XVII—XVIII стагодзьдзі), [[Палац Лапацінскіх (Вільня)|Лапацінскіх]] (1775), [[Палац Пацаў (Вільня)|Пацаў]] (XVII ст.), [[Палац Радзівілаў (Вільня)|Радзівілаў]] (1653), [[Палац Сапегаў (Вільня)|Сапегаў]] (1691), [[Палац Слушкаў (Вільня)|Слушкаў]] (1690—1694), [[Палац Тызэнгаўзаў (Вільня)|Тызэнгаўзаў]] (1790), [[Палац Тышкевічаў (Вільня)|Тышкевічаў]] (1783), [[Палац Хадкевічаў (Вільня)|Хадкевічаў]] (1619), [[Палац Умястоўскіх (Вільня)|Ўмястоўскіх]] (XVIII ст.) * ''Помнікі сакральнай архітэктуры'': ** ''Праваслаўныя і грэцка-каталіцкія'': [[Прачысьценская царква (Вільня)|саборная царква Прачыстай Багародзіцы]] (1514—1516), [[Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (Вільня)|царква Сьвятой Параскевы Пятніцы]] (XVI ст.), [[Царква Сьвятога Мікалая (Вільня)|царква Сьвятога Мікалая]] (1514—1516), [[Віленскі Траецкі манастыр|Траецкі базылянскі манастыр]] з [[Царква Сьвятой Тройцы (Вільня)|царквой Сьвятой Тройцы]] (1516, 1622—1624), [[Віленскі Духаўскі манастыр|царква і манастыр Сьвятога Духа]] (1634—1638), царква Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай (1837—1838), царква Сьвятога Ціхана Задонскага (1843), царква Сьвятой Мучаніцы Кацярыны (1872), царква сьвятога Міхала Арханёла (1893—1895), царква Аляксандра Неўскага (1898), царква Покрыва Багародзіца (1900), царква Сьвятога Ўладзімера (1905), царква Сьвятых Міхала і Канстанціна (1913) ** ''Пратэстанцкія'': кальвінскі збор, лютэранская кірха (1662) ** ''Рымска-каталіцкія'': [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава]] (Катэдра, XIV—XVIII стагодзьдзі), [[Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа і кляштар дамініканаў (Вільня)|касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа і кляштар дамініканаў]] на Кальварыі, касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1911—1914), [[Касьцёл Маці Божай Суцішальнай і кляштар аўгустынаў (Вільня)|касьцёл Маці Божай Суцішальнай і кляштар аўгустынаў]], [[касьцёл Маці Божай Сьнежнай і Сьвятога Юрыя і кляштар кармэлітаў]], [[Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса і кляштар візытак (Вільня)|касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса і кляштар візытак]] (1694—1797), [[Касьцёл Пана Езуса і кляштар трынітарыяў (Вільня)|Касьцёл Пана Езуса і кляштар трынітарыяў]] на Антокалі (1694—1717), [[Касьцёл Сьвятога Барталамея (Вільня)|касьцёл Сьвятога Барталамея]] на Зарэччы (1788, 1824), [[Касьцёл Сьвятога Духа і кляштар дамініканаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Духа і кляштар дамініканаў]] (1441, 1610), [[Касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар езуітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар езуітаў]] (1604—1618), [[Касьцёл Сьвятога Крыжа і кляштар баніфратаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Крыжа і кляштар баніфратаў]] (1635), [[Касьцёл Сьвятога Ігната і кляштар езуітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Ігната і кляштар езуітаў]] (1622—1647), [[Касьцёл Сьвятога Мікалая (Вільня)|касьцёл Сьвятога Мікалая]] (XIV—XVIII стагодзьдзі), [[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынак (Вільня)|касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынак]] (1594—1604), [[Касьцёл Сьвятога Рафала і кляштар езуітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Рафала і кляштар езуітаў]] на Сьніпішках (1702—1730), [[Касьцёл Сьвятога Стэфана (Вільня)|касьцёл Сьвятога Стэфана]] (1600—1612), [[касьцёл Сьвятога Юрыя і кляштар кармэлітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятога Юрыя і кляштар кармэлітаў]] (1750—1755), [[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|касьцёл Сьвятой Ганны]] (1501), [[Касьцёл Сьвятой Кацярыны і кляштар бэнэдыктынак (Вільня)|касьцёл Сьвятой Кацярыны і кляштар бэнэдыктынак]] (1741—1773) [[Касьцёл Сьвятой Тройцы (Вільня)|касьцёл Сьвятой Тройцы]] (XVIII ст.), [[Касьцёл Сьвятой Тэрэзы і кляштар кармэлітаў (Вільня)|касьцёл Сьвятой Тэрэзы і кляштар кармэлітаў]] (1633—1650), [[Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх (Вільня)|касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх]] на Антокалі (1668—1704), [[Касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда (Вільня)|касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда і кляштар бэрнардынаў]] (XV—XVII стагодзьдзі), [[Касьцёл Сьвятых Якуба і Піліпа і кляштар дамініканаў (Вільня)|касьцёл Сьвятых Якуба і Піліпа і кляштар дамініканаў]] на Лукішках (XVIII ст.), [[Касьцёл Сьвятых Янаў (Вільня)|касьцёл Сьвятых Янаў]] (XIV—XVIII стагодзьдзі), [[Касьцёл Унебаўшэсьця Пана і кляштар місіянэраў (Вільня)|Касьцёл Унебаўшэсьця Пана і кляштар місіянэраў]] (1750—1756), [[Касьцёл Сэрца Езуса і кляштар візытак (Вільня)|касьцёл Сэрца Езуса і кляштар візытак]], [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Вільня)|касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў]] (XIV—XVIII стагодзьдзі), [[Касьцёл Усіх Сьвятых і кляштар кармэлітаў (Вільня)|касцёл Усіх Сьвятых і кляштар кармэлітаў]] (1620—1632), капліца на Панарах, капліца Сьвятога Яцэка (1762) ** ''Іншыя'': Караімская кенэса, Харальная сынагога (1903) * [[Віленская ратуша|Ратуша]] (XIV—XVIII стагодзьдзі) * [[Тры Крыжы]] * [[Ансамбль Віленскага ўнівэрсытэту|Унівэрсытэт]] (1570) === Страчаная спадчына === * ''Брамы'' ([[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнаваныя расейскімі ўладамі]]): Вялейcкая, Замкавая, Рудніцкая, Субацкая, Троцкая. * ''Палацы'': Аскеркаў; [[Палац Радзівілаў (Пушкарня)|Радзівілаў на Пушкарні]] (XVI ст.) * ''Помнікі сакральнай архітэктуры'': ** ''Рымска-каталіцкія'': капліца на Сьніпішках (XVIII ст., [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зруйнаваная савецкімі ўладамі]]); касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса (1913); [[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар кармэлітак (Вільня)|касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар кармэлітак]] (1638; зруйнаваны расейскімі ўладамі) ** ''Іншыя'': Вялікая сынагога (1630); [[Віленскі мячэт|мячэт]] (XIV—XIX стагодзьдзі, зруйнаваны савецкімі ўладамі) == Галерэя == === Помнікі абарончай архітэктуры === <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnius Gates of Dawn (general view).jpg|[[Вострая брама]] Upper Castle in Vilnius (2013).jpg|[[Верхні замак (Вільня)|Верхні замак]] Palace of the Grand Dukes of Lithuania 2019 2.jpg|[[Ніжні замак (Вільня)|Ніжні замак]] Senamiestis, Vilnius, Lithuania - panoramio (65).jpg|[[Новы Арсэнал (Вільня)|Новы Арсэнал]] </gallery> === Помнікі сакральнай архітэктуры === <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnius Landmarks 128.jpg|Брама [[Віленскі Траецкі манастыр|Траецкага манастыра]] Orthodox Church of the Holy Spirit 1, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Віленскі Духаўскі манастыр|Духаўская царква]] Our Lady of the Gate of Dawn Interior, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|Капліца ў [[Вострая брама|Вострай браме]] Bartholomew church.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Барталамея (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Барталамея]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> St Casimir Church Exterior At Dusk, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар езуітаў (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Казімера і кляштар езуітаў]] Вільня. Дамініканскі кляштар і касцёл Святога Духа (01).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Духа і кляштар дамініканаў (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Духа і кляштар дамініканаў]] Šv. Mikalojaus bažnyčios šonas 2.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Мікалая (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Мікалая]] Church of St. Michael in Vilnius01(js).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынак (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынак]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> St. Anne's Church Exterior 3, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|Касьцёл Сьвятой Ганны]] St Catherine's Church, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Касьцёл Сьвятой Кацярыны і кляштар бэнэдыктынак (Вільня)|Касьцёл Сьвятой Кацярыны і кляштар бэнэдыктынак]] Bernardine Monastery in Vilnius 01(js).jpg|[[Касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда і кляштар бэрнардынаў (Вільня)|Касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда і кляштар бэрнардынаў]] Peeter-Pauli kirik Vilniuses.jpg|[[Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх (Вільня)|Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар канонікаў лятэранскіх]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnius University Great Courtyard 1, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і Сьвятога Яна Апостала і Эвангеліста (Вільня)|Касьцёл Сьвятых Янаў]] Fcanciscan Church Vilnius.jpg|[[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Вільня)|Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў]] Church of Ascension in Vilnius 03(js).jpg|[[Касьцёл Унебаўшэсьця Пана і кляштар місіянэраў (Вільня)|Касьцёл Унебаўшэсьця Пана і кляштар місіянэраў]] Vilnius (Wilno) - cathedral.jpg|[[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдра]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Wilno - Gora Trzykrzyska.JPG|[[Тры Крыжы]] St. Nicholas Orthodox Church Exterior, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Царква Сьвятога Мікалая (Вільня)|Мікольская царква]] Пятницкая церковь - panoramio.jpg|[[Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (Вільня)|Пятніцкая царква]] Front facade of the Greek Catholic Church of Holy Trinity in Vilnius, Lithuania.jpg|[[Царква Сьвятой Тройцы (Вільня)|Траецкая царква]] </gallery> === Помнікі грамадзянскай архітэктуры === <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Oginsky Palace in Vilnius.JPG|[[Палац Агінскіх (Вільня)|Палац Агінскіх]] Wilno - Pałac prezydencki.jpg|[[Біскупскі палац (Вільня)|Біскупскі палац]] Вільня. Дамініканская-Універсітэцкая, палац Бжастоўскіх (03).jpg|[[Палац Бжастоўскіх (Вільня)|Палац Бжастоўскіх]] Radvilos Palace.jpg|[[Палац Радзівілаў (Вільня)|Палац Радзівілаў]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilniaus City Hall.jpg|[[Віленская ратуша|Ратуша]] Tiškevičiųrūmai2010 02 09Vilnius43.JPG|[[Палац Тышкевічаў (Вільня)|Палац Тышкевічаў]] Slushko Palace.jpg|[[Палац Слушкаў]] Vilnius University M. K. Sarbievijus Courtyard, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|[[Ансамбль Віленскага ўнівэрсытэту|Унівэрсытэт]] </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Ліцьвіны]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БелЭн|4}} * [https://web.archive.org/web/20210831202832/https://vilnia-by.com/files/Niezal_s.pdf Беларускія старонкі Вільні = Vilniaus gudų puslapiai] / К. Атаманчык і інш. — Вільня, 2012. — 145 с. * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|3}} * {{Літаратура/Вандроўкі па Вільні}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Wilno i ziemia wileńska: zarys monograficzny |арыгінал = |спасылка = https://kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/publication/22328/edition/32190 |адказны = Укладальнікі: [[Фэрдынанд Рушчыц|Ruszczyc, Ferdynand]]; Zawadzki, Władysław; Rydzewski, Bronisław; Kościałkowski, Stanisław; Hartung, Zygmunt |выданьне = |месца = Wilno |выдавецтва = Wydawnictwo Wojewódzkiego Komitetu Regjonalnego; Polska Drukarnia Nakładowa «LUX» Ludwika Chomińskiego |год = 1930 |том = 1 |старонкі = |старонак = 338 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}{{Ref-pl}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Wilno i ziemia wileńska: zarys monograficzny |арыгінал = |спасылка = https://kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/publication/22329/edition/32204 |адказны = Укладальнікі: [[Фэрдынанд Рушчыц|Ruszczyc, Ferdynand]]; Zawadzki, Władysław; Rydzewski, Bronisław; Kościałkowski, Stanisław; Hartung, Zygmunt |выданьне = |месца = Wilno |выдавецтва = Wydawnictwo Wojewódzkiego Komitetu Regjonalnego; Polska Drukarnia Nakładowa «LUX» Ludwika Chomińskiego |год = 1937 |том = 2 |старонкі = |старонак = 195 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}{{Ref-pl}} * Богатырев А. Триумфальные арки по случаю въезда Яна III Собеского в Вильно // Славянский альманах. — 2017. — Вып. 1—2. — С. 227—236.{{Ref-ru}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.vilnius.lt Афіцыйны сайт гарадзкога самакіраваньня]{{ref-lt}}{{ref-en}} * [http://34mag.net/post/vilnya/ Гайд па Вільні — адпачывай у сталіцы Летувы разам з 34mag] * [https://web.archive.org/web/20101204020503/http://jivebelarus.net/history/gistografia/vilna-vilno-vilnus.html І. Воранаў — Вільня-Вільно-Вільнюс (Гісторыя аднаго горада)] * [http://www.radzima.org/be/gorad/vilynya.html Вільня] ў фатаздымках на [[Radzima.org]] * [https://web.archive.org/web/20041127174938/http://arche.home.by/2003-5/mila503.html Ч. Мілаш «Вільня»] * [https://web.archive.org/web/20110706163017/http://gw.lingvo.minsk.by/mab/2000/07/03_07_2000.htm Л. Мілаш «Францыск Скарына і Вільня»] * [http://www.svaboda.org/articlesprograms/magiclanguage/2005/1/87E503F8-C43A-48E7-92D7-89E4FDD66FDC.html Беларускія прымаўкі пра Вільню] з сайту Радыё Свабода * [http://www.vilnius-life.com Vilnius Life: English-language travel guide to Vilnius] * [https://web.archive.org/web/20110717054152/http://svetlahorsk.belarda.org/index.php?mod=news&id=116 «Рабі пільна — і тут будзе Вільня» (фота)] * [https://web.archive.org/web/20120116203222/http://www.vilniustransport.lt/lt/ Расклад руху гарадзкога грамадзкага транспарту] (у тым ліку па-беларуску) * [https://web.archive.org/web/20150216211202/http://klashkevich.com/vilniaby/ Вільня Беларуская: усе спасылкі пра беларускую спадчыну ў адным месцы] * [https://www.facebook.com/VilniaGuide Старонка ў Facebook «Вільня Беларуская»] * [https://www.svaboda.org/a/30173471.html Літоўскі гісторык Бумблаўскас: У сьне Гедзіміна жалезны воўк выў па-беларуску], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г. ([https://www.lrytas.lt/lietuvosdiena/aktualijos/2019/09/16/news/paminkla-lietuviui-atidenge-baltarusiai-i-lyda-pagaliau-grizo-seimininkas--11818195 летувіскі арыгінал інтэрвію]{{ref-lt}}) {{Віленскі павет}} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Віленшчыны}} {{Сталіцы Эўропы}} [[Катэгорыя:Вільня| ]] 3mhru8y5o4qel0qwj2rkg9grbswsqfx Познань 0 6087 2678185 2677728 2026-07-08T15:48:27Z Lesnas ättling 11208 абнаўленьне зьвестак 2678185 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Польшча |Назва = Познань |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Познані |Назва на мове краіны = Poznań |Герб = POL Poznań COA.svg |Сьцяг = POL Poznań flag.svg{{!}}border |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = X стагодзьдзе |Статус з = 1253 |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Ваяводзтва = [[Велікапольскае ваяводзтва|Велікапольскае]] |Павет = |Гміна = |Прэзыдэнт места = |Пасада кіраўніка = Мэр |Кіраўнік = [[Яцэк Яськовяк]] |Плошча = 261.85 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 534 239 |Год падліку колькасьці = 2025 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельcіцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовыя індэксы = 60-001 — 61-890 |Тэлефонны код = +48 61 |Аўтамабільны нумарны знак = PO |TERYT = |Выява = Stary_Rynek_w_Poznaniu,_widok_z_drona.jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 17 |Шырата сэкундаў = 34 |Даўгата градусаў = 16 |Даўгата хвілінаў = 44 |Даўгата сэкундаў = 8 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://www.poznan.pl/ www.poznan.pl] }} '''По́знань''' ці '''Пазна́нь''' ({{мова-pl|Poznań}}{{Заўвага|{{мова-la|Posnania}}, {{мова-de|Posen}}, {{Мова-yi|פּױזן , Poyzn}}}}, пры нагодзе ўжываецца назва '''Стольнае места Познань''') — адзін з найстарэйшых і найбуйнейшых польскіх гарадоў, разьмешчаны над ракой [[Варта]]й; сталіца [[Велікапольшча|Велікапольшчы]] і [[Велікапольскае ваяводзтва|Велікапольскага ваяводзтва]]. Пятае паводле колькасьці насельніцтва места ў [[Польшча|Польшчы]]. Урадавы орган — Рада места Познані. == Апісаньне гораду == Познань — гэта дынамічны гаспадарчы, акадэмічны, навуковы і культурніцкі асяродак. Дзякуючы выбітным эканамічным вынікам, імпэтнай гаспадарцы, і пастаянным [[Міжнародны Кірмаш у Познані|Міжнародным Кірмашам у Познані]] горад гэты часта называюць гаспадарчай сталіцай [[Польшча|Польшчы]] па інвэстыцыйнай прывабнасьці толькі нязначна саступаючы нашмат большай Варшаве. Познань ёсьць таксама вялікім цэнтрам прамысловасьці. У Познані дзейнічае дзевяць дзяржаўных, вышэйшых школаў і колькінаццаць прыватных, адукуючых некалькі дзясяткаў тысяч студэнтаў. Яны працягваюць традыцыю такіх установаў як [[Акадэмія Любранскага]], [[Колішні Езуіцкі Калегіюм у Познані|Езуіцкі Калегіюм]] ці [[Унівэрсытэт імя Адама Міцкевіча|Познанскі ўнівэрсытэт]]. У горадзе таксама дзейнічаюць шматлікія дасьледніцкія ўстановы. Усё гэта робіць Познань адным з галоўных польскіх акадэмічных асяродкаў. Горад называюць таксама «музыкальнай сталіцай Польшчы» дзякуючы славутым хлапчуковым і мужчынскім хорам, арганізаваным кожныя 5 гадоў скрыпічным і лютнавым конкурсам імя Генрыка Веняўскага, а таксама дзякуючы дзейнасьці камэральнага аркестра пад дырэкцыяй Агнешкі Дучмаль, опэры і Польскага Тэатра Танцу. [[Файл:Poznań - jednostki pomocnicze od 2011.png|230пкс|міні|зьлева|Раёны Познані]] Познань гэта важны камунікацыйны вузел, роўна дарожны як і чыгуначны. Праз места прабягаюць краёвая шаша: [[Аўтастрада A2 (Польшча)|аўтастрада A2]], (E30) [[Бэрлін]] — Познань — [[Варшава]] — [[Менск]] — [[Масква]] * DK 5 (E261) [[Сьвеце]] — [[Быдгашч]] — Познань — [[Уроцлаў]] * DK 11 [[Калабжэг]] — [[Кашалін]] — Познань — [[Остраў Велікапольскі|Остраў]] — [[Кэмпна]] — [[Люблінец]] — [[Бытам]] [[Файл:Poznan Fara 106-07.jpg|міні|300пкс|Езуіцкі Касьцёл]] * DK 92 (альтэрнатыўная да A2) [[Балевіцка]] — [[Пневы]] — Познань — [[Вжэсьня]] — [[Слупца]] — [[Конін]]. У горадзе месьціцца таксама міжнароднае лётнішча [[Лётнішча-Лавіца|Лавіца]]. У самім Познані кладзецца вялікі націск на разьвіцьцё публічнай камунікацыі. Познань — гэта горад на правах [[павет]]у. Падзелены на 5 дзяльніц, якія ня маюць адміністрацыйнай самастойнасьці, але якія маюць частку гмінных устаноў ([[Старэ Мяста (Познань)|Старэ Мяста]], [[Новэ Мяста (Познань)|Новэ Мяста]], [[Ежыцэ]], [[Грунвальд (Познань)|Грунвальд]], [[Вільда]]). У кожную дзяльніцу ўваходзіць некалькі дзясяткаў самаўрадавых раёнаў, аднак яны не пакрываюць усёй плошчы места, а іхныя самаўрады спаўняюць адно дапаможную функцыю. Места таксама цесна зьвязана з атачаючымі яго гмінамі, якія разам утвараюць Познанскую аглямэрацыю. Цяперачы заўважаецца пераезд жыхароў з самога Познаня ў акалічныя мясцовасьці. Па за моцнымі эканамічнымі і камунікацыйнымі сувязямі аглямэрацыю сутварае таксама супольная інфраструктура н. п. вадацягнік. [[Файл:Poznan Poland.jpg|міні|350пкс|Познанскае старамесьце, усходняя частка, з правага боку відочная [[лоджыя]] [[Познанская ратуша|ратуша]] і [[Буднічыя домікі ў Познані|буднічыя домікі]]. У нізе відаць Вадаграй Празэрпіны.]] == Гаспадарка == Каля горада прабягае [[Аўтастрада A2 (Польшча)|аўтастрада A2]], міжнародны шлях [[Бэрлін]] — [[Варшава]] — [[Менск]] — [[Масква]]. Разьвітая электрамашынная прамысловасьць (мэталёвы, машынны, транспартных сродкаў, электронны і электратэхнічны), спажыўны, хімічны, адзежавы. Другі пасьля Варшавы асяродак банкаў і найбуйнейшы ў краіне кірмашны цэнтар. == Геаграфічныя каардынаты == * Даўжыня ў кілямэтрах: ** найшырэйшая (NW — SE) — 26 км ** найменшая (NE — SE) — 10,6 км == Вышэйшыя ўстановы == Дзяржаўныя вышэйшыя ўстановы: * [[Унівэрсытэт імя Адама Міцкевіча]] * [[Мэдычная Акадэмія імя Кароля Марцінкоўскага ў Познані]] * [[Сельскагаспадарчая Акадэмія ў Познані]] * [[Эканамічная Акадэмія ў Познані]] * [[Акадэмія фізычнага выхаваньня ў Познані]] * [[Акадэмія Мастацтваў у Познані]] * [[Музычная Акадэмія ў Познані]] * [[Познанская Палітэхніка]] * [[Заходні Інстытут]] імя Зыгмунта Вайцяхоўскага == Культура == З 2003 году дзейнічае [[Беларускі культурна-асьветніцкі цэнтар у Познані]]. Арганізацыя гэтая аб’ядноўвае выхадцаў зь Беларусі і прыхільнікаў беларушчыны. БКАЦ рэгулярна ладзіць культурніцкія мерапрыемствы на якіх прэзэнтуе беларускую спадчыну і сучасныя здабыткі беларускае культуры. == Гарады-сябры == * [[Нотынгэмшыр]], [[Ангельшчына]] * [[Пазуэла-дэ-Аляркон]], [[Гішпанія]] * [[Таледа (ЗША)|Таледа]], [[ЗША]] * [[Чыкага]], [[ЗША]] * [[Шэньчжэнь]], [[Кітай]] * [[Асэн]], [[Нідэрлянды]] * [[Гановэр]], [[Нямеччына]] * [[Нэблус]], [[Палестына]] * [[Харкаў]], [[Украіна]] * [[Ювэскюлэ]], [[Фінляндыя]] * [[Рэн (горад)|Рэн]], [[Францыя]] * [[Брно]], [[Чэхія]] == Турызм == [[Файл:Koziołki_na_ratuszu.jpg|міні|Казьляняткі на познанскай ратушы]] [[Файл:Poznan Stary Rynek 243-15.jpg|міні|Старамесьце ўначы]] === Славутасьці === * [[Стары горад (Познань)|Стары горад]] * Пляц [[Стары Рынак (Познань)|Стары Рынак]] * [[Познанская ратуша|Ратуша]] (на Старым Рынку) * Камяніцы (на Старым Рынку) * [[Познанскі замак|Каралеўскі замак]] * [[Кайзэраўскі замак (Познань)|Кайзэраўскі замак]] * [[Катэдральны сабор Сьвятых Пятра і Паўла (Познань)|Катэдральны Сабор]] == Асобы == '''Жыхары''' * [[Уладыслаў Негалеўскі]] (1819—1885) — польскі праўнік, лібэральны палітык, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20040730072136/http://www.youarein.poznan.pl/ Poznan]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20050817024240/http://www.city.poznan.pl/ Гарадзкі Інфарматар]{{ref-pl}} * [http://www.poznanczyk.com Сэрвіс Пазнаняк]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20051001113300/http://www.wirtualnypoznan.pl/ Віртуальная Познань]{{ref-pl}} * [http://poznan.naszemiasto.pl Наша Места — інфармацыі, навіны]{{ref-pl}} * [http://www.ipoznan.pl/ Інтэрактыўны Познань]{{ref-pl}} * [http://www.poznan4u.com.pl/ Познань 4U]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20090929073406/http://www.mpk.poznan.pl/ Гарадзкая камунікацыйная кампанія ў Познані]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20051013070253/http://www.posir.poznan.pl/ Познанскія асяродкі спорту і адпачынку]{{ref-pl}} * [http://www.marathon.poznan.pl Найбольшы маратонны бег у Польшчы]{{ref-pl}} * [http://skyscraperpage.com/diagrams/?c879 Дыяграма познанскіх хмарачосаў]{{ref-pl}} {{Сталіцы польскіх ваяводзтваў}} [[Катэгорыя:Познань| ]] jer5wi0u5q1pqg1eo07p8hewq2efxmw Смаленск 0 7009 2678263 2676241 2026-07-08T19:05:00Z ~2026-38974-75 98784 /* Страчаная спадчына */ 2678263 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Расея |Назва = Смаленск |Лацінка = Smalensk |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Смаленску |Арыгінальная назва = |Герб = Coat_of_Arms_of_Smolensk_(Smolensk_oblast)_(2001).png |Сьцяг = Flag_of_Smolensk_(Smolensk_oblast).png |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 863 |Статус з = |Магдэбурскае права = 4 лістапада 1611 |Былая назва = |Мясцовая назва = |Суб’ект фэдэрацыі = [[Смаленская вобласьць]] |Від раёну = |Раён = |Від паселішча = |Мэр = Яўген Паўлаў |Плошча = 166.35 |Крыніца плошчы = |Вышыня = 242 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 330970 |Год падліку колькасьці = 2013 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 214ХХХ |Выява = Uspenskyi sobor.jpg |Апісаньне выявы = Гістарычны цэнтар |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 32 |Даўгата хвілінаў = 3 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = Category:Smolensk |Сайт = }} '''Смале́нск''' ({{мова-ru|Смоленск|скарочана}}) — [[горад|места]] ў [[Расея|Расеі]], на рацэ [[Дняпро|Дняпры]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Смаленская вобласьць|Смаленскай вобласьці]] і [[Смаленскі раён|Смаленскага раёну]]. Плошча 166,35 км². Насельніцтва на 2017 год — 329&nbsp;853 чалавекі. Знаходзіцца за 419 км на захад — паўднёвы захад ад [[Масква|Масквы]], за 7 км ад аўтамабільнай магістралі {{таблічка-by|М|1}} «Беларусь». Вузел чыгунак на Маскву, [[Бранск]], [[Менск]], [[Віцебск]], [[Полацак]]. Аэрапорт і рачная прыстань. Смаленск — старажытны [[замак|горад]] [[крывічы|крывічоў]]<ref name="hsb">{{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} P. 197.</ref> і [[сталіца]] адной зь [[Смаленскае княства|першых дзяржаваў]] на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. [[Магдэбурскае права|Магдэбурскае]] места і цэнтар [[Смаленскі павет|гістарычнага рэгіёну]], першая сталіца [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] (1—5 студзеня 1919 году<ref name="at">[[Алег Трусаў|Трусаў А.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/05/Невядомыя_беларускія_дзяржавы.html Вялікае Княства Смаленскае] // Наша Слова. № 34 (822), 5 верасня 2007 г.</ref>). Да нашага часу тут захаваліся цэрквы Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла на Гарадзянцы, Яна Багаслова на Варажках і Сьвірская Сьвятога Міхала Арханёла, помнікі архітэктуры XII ст. з рысамі [[Полацкая школа дойлідзтва|Полацкай]] і [[Смаленская школа дойлідзтва|Смаленскай]] школаў дойлідзтва<ref name="be40">{{Літаратура/БелЭн|15к}} С. 40.</ref>, Прачысьценская саборная царква з элемэнтамі [[Магілёўскае барока|магілёўскага барока]]<ref>[[Антон Астаповіч]]. [https://web.archive.org/web/20171011102137/http://planetabelarus.by/articles/1079-mogilevskaya-oblast/4454-padnyapro-skiya-tserkvy-pragazhosts-magilye-skaga-baroka Падняпроўскія цэрквы — прыгажосць магілёўскага барока], [http://planetabelarus.by planetabelarus.by]</ref> і некалькі цэркваў XVII—XIX стагодзьдзяў, магутная фартэцыя з Каралеўскім бастыёнам і палац уніяцкага япіскапа, помнікі архітэктуры XVI—XVII стагодзьдзяў, а таксама касьцёл Беззаганага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, збудаваны ў канцы XIX ст. паводле праекту беларускага архітэктара [[Лявон Вітан-Дубейкаўскі|Лявона Вітан-Дубейкаўскага]]. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся мураваная [[Смаленская ратуша|ратуша]], драўляная саборная царква, выкананая ў беларускім стылі<ref name="syrajeu">Ширяев С. Д. Этюды по истории архитектуры Смоленска и белорусской Смоленщины. — Смоленск, 1924.</ref>, мураваны Фарны касьцёл, калегіюм езуітаў, кляштары бэрнардынаў і дамініканаў. == Назва == Існуе некалькі меркаваньняў пра паходжаньне [[тапонім]]у Смаленск. Паводле адной вэрсіі, назва места ўтварылася ад [[этнонім]]у смаляне, згодна з другой — ад ракі Смольні (стараславянскае смоль — 'чарназём') паводле старажытнай мадэлі: уласная назва ракі + -ск<ref name="lemciuhova">Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. Лемцюговай. — {{Менск (Мінск)}}: Тэхналогія, 2010.</ref>. Яшчэ адна папулярная вэрсія зьвязвае назву Смаленску з шляхам «[[з вараг у грэкі]]»: места знаходзілася на [[волак]]у, дзе мясцовыя рамесьнікі смалілі лодкі гандляроў. У [[айканімія|айканіміі]] [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх зямель]] [[суфікс]] -ск (-цк) ёсьць глыбока традыцыйнай рэліктавай зьявай, якая падкрэсьлівае самабытнасьць беларускага народу і старажытнасьць тэрыторыі яго расьсяленьня. Такі суфікс адзначаецца з IX—X стагодзьдзяў, у тым ліку ў назьве аднаго з найстаражытнейшых гарадоў — [[Полацак|Полацку]], засьведчанай летапісамі пад 862 годам. Звыш паловы гарадоў з назвамі на -ск, памянёных у летапісах XI ст., прыпадае менавіта на зону фармаваньня [[беларусы|беларусаў]], дзе гэты суфікс выяўляе прадуктыўнасьць і ў наступныя стагодзьдзі. Кожны трэці беларускі горад зь ліку занесеных ў «[[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]]» канца XIV ст. заканчваецца на -ск (-цк)<ref name="lemciuhova"/>. == Гісторыя == === Раньнія часы === [[Файл:Smalensk. Смаленск (XV).jpg|130пкс|значак|зьлева|Герб Смаленскага княства, XV ст.]] Першы пісьмовы ўпамін пра Смаленск датуецца 863 годам. [[Замак|Горад]] ляжаў на важным гандлёвым [[Шлях з варагаў у грэкі|шляху «З варагаў у грэкі»]]. Паводле [[Аповесьць мінулых часоў|летапісу Нестара]], у тыя часы ён быў сталіцай [[крывічы|крывічоў]], землі якіх займалі вярхоўі Дзьвіны, Дняпра і Волгі. У 882 годзе горад улучылі ў склад Кіеўскага княства. У пачатку ХІ стагодзьдзя у Смаленску замацаваліся ўласныя князі. Сын полацкай князёўны [[Рагнеда|Рагнеды]] і кіеўскага князя [[Уладзімер|Ўладзімера]], вялікі князь [[Яраслаў]], дзелячы свае землі паміж нашчадкамі, аддаў [[Смаленскае княства]] Вячаславу. На той час княства ахоплівала значныя землі, у тым ліку частку Віцебшчыны, Пскоўшчыны, [[Масковія|Масковіі]] і г. д. Але дынастыя гэтая не была бесьперапыннай — і на смаленскім стальцы зьмянілася шмат князёў. У 1125 годзе смаленскі сталец атрымаў сын кіеўскага князя Мсьціслава — Расьціслаў, пачынальнік дынастыяў князёў смаленскіх, яраслаўскіх, вяземскіх і інш. У ХІІІ стагодзьдзі у складзе [[Смаленскае княства|Смаленскага княства]] знаходзіліся такія месты сучаснай Беларусі, як [[Амсьціслаў]], [[Ворша]], [[Копысь]], [[Крычаў]] і [[Прапойск]]<ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 354.</ref>. Смаленск меў трывалыя зьвязкі з [[Рыга]]й, пра што сьведчаць гандлёвыя дамовы зь ёй і «нямецкім берагам». У 1230 годзе места трапіла пад уплыў [[Полацкае княства|Полацкага княства]]. У [[Лаўрэнцеўскі летапіс|Лаўрэнцеўскім летапісе]] захаваўся запіс пра выправу на Смаленск уладзімерскага князя [[Уладзімер Усеваладавіч|Ўладзімера Ўсеваладавіча]], датаваны 1239 годам: ''Тогож̑ лѣт̑ Ӕрославъ иде Смолиньску на Литву и Литву побѣди''. У канцы ХІІІ стагодзьдзя пачаліся цесныя дачыненьні паміж [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княствам Літоўскім]] і Смаленшчынай. У час паходаў на Маскву (1368 і 1370 гады) вялікі князь [[Альгерд]] знаходзіў вайсковую падтрымку ад смаленскага князя Сьвятаслава. Сына апошняга Юрыя Сьвятаславіча Вялікае Княства Літоўскае падтрымала ў 1386 годзе ў час змаганьня за смаленскі сталец. === Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Маскоўскай дзяржавай === [[Файл:Smalenskaja ratuša. Смаленская ратуша.jpg|значак|Смаленская ратуша]] [[Файл:Smalensk. Смаленск (1611).gif|130px|значак|зьлева|Магдэбурскі герб места, 1611 г.]] У 1395 годзе ў Смаленску пачалі кіраваць намесьнікі вялікага князя [[Вітаўт]]а, але ў 1401 годзе места выйшла з-пад апекі Вялікага Княства Літоўскага. 24 чэрвеня 1404 году Смаленск вярнуўся ў склад ВКЛ. Паводле некаторых зьвестак, вялікі князь [[Вітаўт]] надаў месту прывілей на [[Магдэбурскае права]] (калі гэтая інфармацыя праўдзівая, то Смаленск уваходзіць у першую пяцёрку беларускіх майдэборскіх местаў<ref name="cit">{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 235.</ref>). У канцы ХІІІ — ХV стагодзьдзях Смаленск стаў буйным цэнтрам беларускага летапісаньня ([[Летапісы смаленскія]], [[Смаленская хроніка]], [[Беларуска-літоўскі летапіс (1446)|Беларуска-літоўскі летапіс]], магчыма, [[Радзівілаўскі летапіс]])<ref name="evkl">{{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 598.</ref>. [[Файл:Melich Surrender of Mikhail Shein.jpg|значак|Капілутяцыя маскоўскіх войскаў на чале з Шэінам]] [[Файл:Smalensk. Смаленск (1720) (2).jpg|130px|значак|зьлева|Герб Смаленскага ваяводзтва, 1720 г.]] 15 ліпеня 1410 году смаленскія харугвы бралі ўдзел у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]]. У 1449 годзе вялікі князь [[Казімер Ягелончык|Казімер]] склаў дамову з маскоўскім князем [[Васіль Цёмны|Васілём Цёмным]], згодна зь якой Маскоўская дзяржава адмаўлялася на вечныя часы ад Смаленску і Смаленскай зямлі. У 1508 годзе места стала сталіцай [[Смаленскае ваяводзтва|Смаленскага ваяводзтва]]. У пачатку ХVІ стагодзьдзя, нягледзячы на дамову, маскоўскі гаспадар [[Васіль III]], бацька [[Іван Жахлівы|Івана IV Тырана]], тройчы браў места ў аблогу. Двойчы Смаленск адбівалі войскі Вялікага Княства Літоўскага пад камандаю [[Юры Пац|Юрая Паца]] і [[Мікалай Салагуб|Мікалая Салагуба]], аднак у час трэцяй аблогі па моцным бамбардаваньні, з падбухторваньня [[Міхал Львовіч Глінскі|Міхаіла Глінскага]], смаленцы паўсталі — і 1 жніўня 1514 году маскоўскія войскі ўвайшлі ў места. На просьбу месьцічаў, Масква захавала за імі ранейшыя прывілеі. У 1596—1602 гадох маскоўскія ўлады збудавалі вакол Смаленску магутную фартэцыю. На 1600 год у месьце было больш за 8 тысячаў будынкаў. 16 верасьня 1610 году войскі [[Сьпіс каралёў польскіх|караля]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] атачылі Смаленскую фартэцыю, у якой засела маскоўская залога пад камандаю ваяводы Міхаіла Шэіна. Новазбудаваная магутная фартэцыя дазволіла маскоўскім войскам вытрымаць 20 месяцах аблогі, толькі 3 чэрвеня 1611 году места вызвалілі і вярнулі да Вялікага Княства Літоўскага. Масква безвынікова спрабавала адбіць яго ў 1613—1615 гадох. 4 лістапада 1611 году Жыгімонт Ваза надаў месту [[Магдэбурскае права]]. У гэты час Смаленск меў 2 двухтыднёвыя кірмашы, штонядзельныя таргі, склад тавараў, вагі мескія, лазьню, гасьціны двор з даходамі ад іх на карысьць усяго места, дазвол на стварэньне рамесных цэхаў і г. д., а таксама герб «''у чырвоным полі постаць арханёла Міхала''». У 1620—1654 гадох у Смаленску дзеяў [[Касьцёл і калегіюм езуітаў (Смаленск)|езуіцкі калегіюм]] (у 1646 годзе — 700 вучняў)<ref>{{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 601.</ref>. У 1625 годзе ўтварылася [[Смаленская архіяпархія]] ([[Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія (уніяцкая)|Сьвяты Пасад]]), якая ахоплівала Смаленскае і Чарнігаўскае ваяводзтвы. У 1632—1634 гадох у час [[вайна Расеі з Рэччу Паспалітай (1632—1634)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] Смаленск вытрымаў вялікую маскоўскую аблогу<ref name="evkl"/>. Маскоўскія войскі на чале зь Міхаілам Шэінам спрабавалі ўзяць места, але зьяўленьне войска пад камандаю караля і вялікага князя [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]] зьмяніла ход кампаніі — і 1 лютага маскоўцы капітулявалі. У 1638 годзе ўтварылася [[Смаленская дыяцэзія|Смаленская каталіцкая дыяцэзія]]. У 1641 годзе ў межах сучаснага места (мясцовасьць Шэінаўка) на загад Уладзіслава Вазы паставілі першы ў Смаленску помнік — абэліск на Кургане Славы ў гонар перамогі над войскам Міхаіла Шэіна<ref>Кононов В. [https://journal.smolensk-i.ru/054/06/ Слава Владислава] // О чем говорит Смоленск. № 8 (54), 15.05.2012 г.</ref>. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Смаленску і ваколіцаў [[ліцьвіны|ліцьвінамі]]: «''а из Смоленска были два литвины Мачионский да Островский''» (1648 год)<ref>Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 3. — СПб., 1861. [https://web.archive.org/web/20240120023522/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003833458?page=623&rotate=0&theme=white С. 12].</ref>, «''старец Манасия сказал: родом литвин{{Заўвага|Ранейшыя сьведчаньні ўжываньня канструкцыі «''родам [[Ліцьвіны|ліцьвін (літоўка)]]''»: «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ, сынъ [[Гердзень (імя)|Ерденевъ]], Литовскаго князя''»<ref>Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.</ref> ([[Траецкі летапіс]] пад 1289 годам); «''литвин родом''» ([[Жыціе|жывот]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя<ref>Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&pg=PA200&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 199—201].</ref>); «''родом литовка, а прозвище ей бысть литовское Августа''» пра дачку вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а ([[Ніканаўскі летапіс]] 1526—1530 гадоў, адкуль перайшло ў [[Ліцавы летапісны звод]] 1568—1576 гадоў)}}, [[Смаленскі павет|Смоленского уезду]], государевы волости [[Ельня|Ельни]]''» (1674 год)<ref>Материалы для истории раскола за первое время его существования. Т. 3, ч. 3. — М., 1878. [https://books.google.by/books?id=-yJgNc3cs_QC&pg=PA340&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22+%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfvNLMkKv6AhUEPOwKHfERDp8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22%20%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&f=false С. 340].</ref>, таксама пра смаленскіх баяраў Барадзіных — «''…что было в поместье за литвином за Ондреем Бородиным''» ([[Мажайск]]ая пісцовая кніга, 1626—1627 гады), тым часам сын Андрэя Ждан Барадзін значыўся сярод [[Літва дваровая|літвы дваровай]] у [[Мядынь|Мядыні]] (1550-я гады)<ref>Кром М. М. Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV-первой трети XVI в. — 2-е изд., испр. и доп. — М., 2010. С. 270.</ref>. У [[матрыкул]]е [[Інгальштат|Інгальштацкага]] ўнівэрсытэту пад 1577 годам значыцца ''Eustachius Tissknowicz palatinides Smolienscensis Lituanus''<ref>Czaplewski P. Polacy na studyach w Ingolsztacie. Z rękopisów Uniwersytetu Monachijskiego. — Poznań, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=eVNAQFo05RIC&q=Smolienscensis#v=snippet&q=Smolienscensis&f=false S. 24].</ref>. З пачаткам чарговай [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] 28 чэрвеня 1654 году Смаленск ататачылі маскоўскія войскі. Нягледзячы на кепскі стан фартэцыі, у мурах якой утварыліся вялікія шчыліны, абаронцы места вытрымалі двухмесячную аблогу і толькі 29 верасьня, ня маючы спадзеву на дапамогу зь [[Вільня|Вільні]], мусілі капітуляваць. <gallery caption="Смаленск на старых гравюрах" widths="150" heights="150" class="center"> Smalensk. Смаленск (1539).jpg|1539 г. Smalensk. Смаленск (1610).jpg|1610 г. Smalensk. Смаленск (1610) (3).jpg|1610 г. Smalensk. Смаленск (1613).jpg|1613 г. </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Smalensk. Смаленск (1627).jpg|1627 г. Smalensk. Смаленск (1610, 1632).jpg|1632 г. (паводле 1610 г.) Smalensk. Смаленск (1634).jpg|1634 г. Smalensk. Смаленск (1636).jpg|1636 г. </gallery> === Пад уладай Маскоўскай дзяржавы і Расейскай імпэрыі === [[Файл:Coat of Arms of Smolensk (1730, colors).jpg|130пкс|значак|зьлева|Расейскі герб места, 1730 г.]] [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): [[Ліцьвіны#Літоўская_мова|літоўская мова]] (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да Смаленску)]] [[Файл:Smalensk, Kaścielny. Смаленск, Касьцельны (1870).jpg|значак|Стары касьцёл, 1870 г.]] Згодна з [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскім замірэньнем 1667 году]] Смаленск апынуўся ў складзе [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]]. У 1708 годзе ён стаў цэнтрам [[Смаленская губэрня|губэрні]] (у 1719—1726 гадох — цэнтар Смаленскай правінцыя Рыскай губэрні, у 1776—1796 гадох — цэнтар Смаленскага намесьніцтва). У 1734 годзе маскоўская гаспадыня [[Ганна Іванаўна]] выдала таемны загад «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Аб шлюбах маларосаў||uk|Про шлюби малоросів}}», дзе азначыла смаленскае насельніцтва «замежнымі жыхарамі» ({{мова-ru|«…с Смоляны и с поляки и з другими зарубежными жителями»|скарочана}}). У 1764 годзе маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] дала наступнае заданьне датычна Смаленшчыны і іншых захопленых Расейскай імпэрыяй земляў{{Заўвага|Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 7: Бумаги Императрицы Екатерины II, хранящияся в Государственном Архиве Министерства Иностранных Дел. Ч.1 / Собраны и изданы, с Высочайшаго соизволения, по предначертанию Его Императорскаго Величества Государя Наследника Цесаревича, академиком Пекарским. — СПб.: Тип. Имп. Акад. наук, 1871. С. 348.}}: {| |- |{{пачатак цытаты}} Гэтыя правінцыі, а таксама Смаленскую трэба найлягчэйшымі спосабамі прывесьці да таго, каб яны [[Русіфікацыя|абмаскаліліся]] і перасталі б глядзець, як волкі да лесу. {{арыгінал|ru|Сии провинции, также Смоленскую надлежит легчайшими способами привести к тому, чтоб они обрусели и перестали бы глядеть, как волки к лесу.}} {{канец цытаты|крыніца=Собственноручное наставление Екатерины ІІ князю Вяземскому при вступлении им в должность генерал-прокурора (февраль 1764 г.).}} |} У час [[Вайна 1812 году|вайны 1812 году]] каля Смаленску адбылася [[Смаленская бітва (1812)|бітва паміж францускімі і расейскімі войскамі]], а 18 жніўня места занялі войскі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]], якія кантралявалі яго да 17 лістапада. У 1824 годзе ўтварылася [[Віцебскае і Магілёўскае генэрал-губэрнатарства|генэрал-губэрнатарства Віцебскае, Магілеўскае і Смаленскае]] з цэнтрам у [[Віцебск]]у, якое існавала да 1855 году. На 1860 год, паводле афіцыйнага перапісу, 68% жыхароў Смаленскай губэрні складалі [[беларусы]]<ref name="hsb"/>. Паводле афіцыйных зьвестак за 1866 год, беларусы складалі 46,69% насельніцтва губэрні, «сумесь беларусаў і расейцаў» — 10,55%<ref name="spisy">Списки населенных мест Российской империи, составленные и издаваемые Центральным статистическим комитетом Министерства внутренних дел. Вып. 40: Смоленская губерния. — СПб., 1868. С. 60.</ref>. Прытым беспасярэдне ў Смаленскім павеце беларусы складалі 90,49%<ref name="spisy"/>. Аднак праз [[Русіфікацыя Беларусі|узмацненьне палітыкі гвалтоўнай русіфікацыі беларусаў]] у час перапісу 1897 году расейскія ўлады налічылі ў Смаленскім павеце толькі крыху больш за 1% насельніцтва з [[Родная мова|роднай]] [[Беларуская мова|беларускай мовай]] (у самім месьце — толькі 323 беларускамоўныя жыхары)<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1384 Перепись 1897 года. Смоленский уезд], Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей</ref>. У 1868 годзе праз Смаленск прайшла Рыска-Арлоўская чыгунка, у 1870 годзе — Маскоўска-Берасьцейская, у 1899 годзе — Разанска-Ўральская. У канцы XIX ст. у месьце было 10 пляцаў, 139 вуліцаў і 3261 будынак (зь іх 633 мураваныя), дзеялі 32 царквы, 3 манастыры, касьцёл, лютэранская кірха і 2 сынагогі, працавалі 33 навучальныя ўстановы, у тым ліку мужчынская і жаночая гімназіі, 5 друкарняў, 1 хромалітаграфія, 40 лекараў, 6 аптэк, 8 лякарняў з 484 ложкамі, 2 прыватныя лячэбніцы і земская губэрнская лякарня, выдавалася 3 газэты. <gallery caption="Старая графіка места" widths="150" heights="150" class="center"> Žygimont Vaza, Smalensk. Жыгімонт Ваза, Смаленск (T. Dolabella, 1611).jpg|[[Жыгімонт Ваза]] на фоне Смаленску, 1611 г. Smalensk. Смаленск (1701-50).jpg|Фрагмэнт абразу, 1-я палова XVIII ст. Smalensk, Sabornaja. Смаленск, Саборная (1701-50).jpg|Саборная царква ў беларускім стылі<ref name="syrajeu"/> Smalensk, Dniapro. Смаленск, Дняпро (1787).jpg|Акварэль У. Хэдфілда, <br> 1787 г. </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Smalensk. Смаленск (1839).jpg|1839 г. Smalensk, Dniapro. Смаленск, Дняпро (1882).jpg|З боку Дняпра, 1882 г. Smalensk, Dniaproŭskaja brama. Смаленск, Дняпроўская брама (1882).jpg|Дняпроўская брама, 1882 г. Smalensk, Małachoŭskaja brama. Смаленск, Малахоўская брама (1882).jpg|Малахоўская брама, 1882 г. </gallery> === Найноўшы час === [[Файл:Smalensk, Biezzahannaha Začaćcia. Смаленск, Беззаганнага Зачацьця (1893).jpg|значак|Праект новага касьцёла. Аўтар <br /> [[Лявон Вітан-Дубейкаўскі|Л. Вітан-Дубейкаўскі]], 1893 г.]] 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Смаленск абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году ў Смаленску абвясьцілі ўтварэньне [[БССР|Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусь]], праз тыдзень сталіцу савецкай Беларусі перанесьлі ў Менск<ref name="at"/>. 16 студзеня, нягледзячы на перавагу этнічна беларускага насельніцтва (75—80%<ref name="at"/>), Масква адабрала Смаленск разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У 1920 годзе газэта [[Наша Ніва]] пісала, што пад Смаленскам і ў Акуліцкай пушчы дзеяць беларускія партызанскія аддзелы, якія змагаюцца за незалежнасьць Беларусі<ref>Наша Ніва. № 1, 1920. С. 4.</ref>. У 1920 годзе ў Смаленску выдавалася газэта «Савецкая Беларусь». У 1922—1923 і 1925—1927 гадох дзеяла Беларуская сэкцыя пры Смаленскім губэрнскім аддзеле народнай асьветы, якая працавала разам зь Беларускім студэнцкім зямляцтвам у Смаленску (існавала ў 1924—1929 гадох пры Смаленскім унівэрсытэце). Апроч таго, працавалі беларускія школы, хаты-чытальні і чырвоная куткі. Аднак у 1930-я гады ўся беларуская дзейнасьць на Смаленшчыне трапіла пад забарону, пачаліся сталінскія рэпрэсіі і чысткі<ref name="at"/>. У 1918—1939 гадох у Смаленску знаходзіўся акруговы вайсковы камісарыят Беларускай вайсковай акругі<ref name="be40"/>. У месьце ў розны час жылі і працавалі беларускія пісьменьнікі [[Максім Гарэцкі]], [[Янка Купала]], навукоўцы [[Уладзімер Дабравольскі|Ўладзімер Дабравольскі]], [[Аляксандар Ляўданскі]] і іншыя. У 1937 годзе Смаленск стаў цэнтрам вобласьці. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 16 ліпеня 1941 да 25 верасьня 1943 году места знаходзілася пад [[Трэці Райх|нямецкай]] акупацыяй. У 1985 годзе Смаленск атрымаў званьне «[[Горад-герой]]». У 1990 годзе смаленскія дэпутаты прыхільна паставіліся да магчымасьці правядзеньня рэфэрэндуму аб далучэньні Смаленску да Беларусі<ref name="trusau">Ракіцкі В., [[Алег Трусаў|Тручаў А.]] [http://www.svaboda.org/content/transcript/761466.html Беларускі фэномэн Смаленшчыны], [[Радыё Свабода]], 31 жніўня 2007 г.</ref>. А ў сярэдзіне 1990-х гадоў смаленская эліта выступіла з прапановай зрабіць у месьце сталіцу г. зв. «Саюзу Расеі і Беларусі» на той падставе, што менавіта тут утварылася [[БССР|Беларуская ССР]]<ref name="trusau"/>. 10 красавіка 2010 году пры заходзе на пасадку ў смаленскі вайсковы аэрапорт «Паўночны» адбылася [[Катастрофа Ту-154 пад Смаленскам|адна з найбуйнейшых у гісторыі авіяцыі катастрофа]], у якой загінулі прэзыдэнт Польшчы [[Лех Качынскі]], першыя асобы Польскай дзяржавы, вядомыя грамадзкія і рэлігійныя дзеячы. <gallery caption="Смаленск на старых здымках" widths="150" heights="150" class="center"> Smalensk, Błonnaja. Смаленск, Блонная (1860-69).jpg|Блонная вуліца Smolensk by Partnership "С.Р." - 021. Smalensk, Błońnie. Смаленск, Блоньне (1911).jpg|Сад Блоньне Smalensk, Karaleŭskaja. Смаленск, Каралеўская (1901-18).jpg|Каралеўская вуліца Smalensk, Karaleŭskaja-Paštamckaja. Смаленск, Каралеўская-Паштамцкая (1901-18).jpg|Рог Каралеўскай і Паштамцкай </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Smalensk, Karaleŭski. Смаленск, Каралеўскі (1906).jpg|Каралеўскі бастыён Smalensk, Račeŭskaje pradmieściе. Смаленск, Рачэўскае прадмесьце (1908).jpg|Рачэўскае прадмесьце Smolensk by Ginsburg - 00023. Smalensk, Reźnickaja. Смаленск, Рэзьніцкая (1901).jpg|Рэзьніцкая вуліца Smalensk, Šklanaja hara. Смаленск, Шкляная гара (1901-18).jpg|Шкляная гара </gallery> == Геаграфія == === Агульныя зьвесткі === Смаленск разьмяшчаецца ў вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]], на [[Смаленскае ўзвышша|Смаленскім ўзвышшы]]. Рака перасякае места з усходу на захад і падзяляе яго на дзьве часткі: паўночную (Задняпроўе) і паўднёвую (цэнтар). У межах Смаленску і ў ягоных ваколіцаў Дняпро прымае некалькі невялікіх прытокаў, у далінах якіх раскінуліся вуліцы места. Высокія адхоны між яраў і рэчак, а таксама ўзгоркі і мысы ўтвораць гэтак званыя горы. Перапад вышыняў дасягае 90 мэтраў. Лічыцца, што Смаленск стаіць на сямі ўзгорках. Хвалісты рэльеф, вялікая колькасьць рэчак, рачулак і яраў, багатая расьліннасьць надаюць Смаленску прыгожы, маляўнічы краявід. === Клімат === {{Кліматычная інфармацыя |Назва_ў_родным_склоне=Смаленску |Крыніца=[http://pogoda.ru.net/climate/26781.htm pogoda.ru.net] | Студзень_сяр=-9.0 | Студзень_ападкі=44 | Люты_сяр=-6.5 | Люты_ападкі=38 | Сакавік_сяр=-1.9 | Сакавік_ападкі=40 | Красавік_сяр=5.7 | Красавік_ападкі=41 | Травень_сяр=12.2 | Травень_ападкі=56 | Чэрвень_сяр=15.9 | Чэрвень_ападкі=88 | Ліпень_сяр=17.1 | Ліпень_ападкі=100 | Жнівень_сяр=15.8 | Жнівень_ападкі=69 | Верасень_сяр=10.5 | Верасень_ападкі=77 | Кастрычнік_сяр=4.8 | Кастрычнік_ападкі=58 | Лістапад_сяр=-1.2 | Лістапад_ападкі=56 | Сьнежань_сяр=-5.1 | Сьнежань_ападкі=54 | Год_сяр=5.0 | Год_ападкі=721 | Студзень_мін=-10.3 | Студзень_макс=-4.6 | Люты_мін=-9.8 | Люты_макс=-3.5 | Сакавік_мін=-5.3 | Сакавік_макс=1.5 | Красавік_мін=1.6 | Красавік_макс=10.4 | Травень_мін=7.1 | Травень_макс=17.6 | Чэрвень_мін=11.1 | Чэрвень_макс=21.0 | Ліпень_мін=12.4 | Ліпень_макс=22.1 | Жнівень_мін=11.9 | Жнівень_макс=21.1 | Верасень_мін=6.4 | Верасень_макс=15.1 | Кастрычнік_мін=1.6 | Кастрычнік_макс=8.4 | Лістапад_мін=-3.5 | Лістапад_макс=1.0 | Сьнежань_мін=-7.7 | Сьнежань_макс=-2.8 | Год_мін=1.3 | Год_макс=9.0 | Студзень_абс_макс=9.3 | Студзень_абс_мін=-37.9 | Люты_абс_макс=9.0 | Люты_абс_мін=-36.8 | Сакавік_абс_макс=17.5 | Сакавік_абс_мін=-28.1 | Красавік_абс_макс=26.0 | Красавік_абс_мін=-19.8 | Травень_абс_макс=30.2 | Травень_абс_мін=-5.4 | Чэрвень_абс_макс=31.2 | Чэрвень_абс_мін=-0.7 | Ліпень_абс_макс=33.3 | Ліпень_абс_мін=4.4 | Жнівень_абс_макс=33.0 | Жнівень_абс_мін=0.3 | Верасень_абс_макс=29.5 | Верасень_абс_мін=-4.4 | Кастрычнік_абс_макс=24.8 | Кастрычнік_абс_мін=-12.8 | Лістапад_абс_макс=13.9 | Лістапад_абс_мін=-24.8 | Сьнежань_абс_макс=8.9 | Сьнежань_абс_мін=-35.2 | Год_абс_макс=33.3 | Год_абс_мін=-37.9 |}} [[Клімат]] у Смаленску [[Мерны клімат|мерны]] [[кантынэнтальны клімат|кантынэнтальны]] з значным уплывам атлянтычнага морскога паветра. Лета параўнальна цёплае, зіма — мерна халодная. Значныя ваганьні сярэдняй тэмпэратуры ў сэзоны: ад −9&nbsp;°C у студзені да +17,1&nbsp;°C у ліпені. На працягу году 178 дзён пераважае пахмурнае надвор’е, 103 дні з туманамі, 28 дзён з навальніцамі. Найбольш вільготным зьяўляецца летні пэрыяд. Сярэдняя велічыня [[адносная вільготнасьць паветра|адноснай вільготнасьці паветра]] — 81 %. Пераважная ў месьце [[ружа вятроў]] — заходняя, паўднёвая і паўднёва-заходняя. == Насельніцтва == === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:230 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:30 right:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:365000 ScaleMajor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1650 from:0 till:80000 bar:1780 from:0 till:2875 bar:1867 from:0 till:22977 bar:1881 from:0 till:33890 bar:1897 from:0 till:46899 bar:1923 from:0 till:67000 bar:1939 from:0 till:157000 bar:1959 from:0 till:147000 bar:1970 from:0 till:211000 bar:1993 from:0 till:362000 bar:1998 from:0 till:355900 bar:2007 from:0 till:316500 bar:2010 from:0 till:314500 TextData= fontsize:10px pos:(15,225) text:Дынаміка зьмяненьня колькасьці насельніцтва Смаленску </timeline></center> </div> * '''ХVІІ стагодзьдзе''': 1650 год — больш за 80 тыс. чал. * '''ХVІІІ стагодзьдзе''': 1780 год — 2875 чал.<ref name="cit"/> * '''ХIХ стагодзьдзе''': 1867 год — 22&nbsp;977 чал., зь іх 12&nbsp;574 муж.; 11 кастрычніка 1881 году — 33&nbsp;890 чал. (19&nbsp;579 муж., у тым ліку 4128 вайскоўцаў, і 14&nbsp;311 жан.), у тым ліку паводле веры: 28&nbsp;924 праваслаўныя, 1572 каталікі (468 жан.), 383 эвангелісты, 2933 юдэі, 55 магамэтанаў і 23 іншых вызнаньняў; паводле [[Стан (сацыяльная група)|стану]]: 4694 шляхты, 1506 духоўнага стану, 307 ганаровых грамадзянаў, 608 купцоў, 10&nbsp;292 мяшчанаў, 8192 сялянаў, 8291 іншых станаў<ref>Krzywicki J. Smoleńsk // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/898 898].</ref>; 1897 год — 46&nbsp;899 чал. (26&nbsp;539 муж. і 20&nbsp;360 жан.); 1899 год — 56&nbsp;389 чал., у тым ліку паводле веры: праваслаўных 84,6%, каталікоў 5,7%, лютэранаў 1,5%, юдэяў 8,1%, магамэтанаў і старавераў 0,1%; паводле стану: нашчадкавай шляхты і дваранаў 4,9%, асабістых 8,0%, духавенства 1,9%, ганаровых грамадзянаў і купцоў 5,2%, мяшчанаў 26,3%, сялянаў 25,3%, рэгулярных войскаў 13,9%, запасных ніжэйшых чыноў 8,8%, адстаўных ніжэйшых чыноў 3,7%, іншых 2,0%.<ref>{{Літаратура/ЭСБЕ}}</ref> * '''ХХ стагодзьдзе''': 1923 год — 67 тыс. чал.; 1939 год — 157 тыс. чал.; 1959 год — 147 тыс. чал.; 15 студзеня 1970 году — 211 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Вялікая Савецкая Энцыкляпэдыя (3 выданьне)}}</ref>; 1993 год — 362 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Вялікі энцыкляпэдычны слоўнік}}</ref>; 1998 год — 355,9 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/es/53259/Смоленск Энциклопедический словарь]</ref>; 2000 год — 353 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|15к}} С. 39.</ref> * '''ХХI стагодзьдзе''': 2007 год — 316,5 тыс. чал.; 2010 год — 314,5 тыс. чал.; 2017 год — 329&nbsp;853 чал. === Адукацыя === У Смаленску працуюць 6 дзяржаўных унівэрсытэтаў і 3 прыватныя. === Мэдыцына === Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляюць 8 паліклінік, 4 муніцыпальныя стаматалягічныя паліклінікі, 5 лякарняў, анкалягічны дыспансэр, станцыя хуткай мэдычнай дапамогі. === Культура === Дзеюць драматычны і лялечны тэатры, філярмонія. == Забудова == === Плян === Гістарычны цэнтар Смаленску знаходзіцца на левым беразе Дняпра — гэта фартэцыя і Прачысьценская саборная царква. Па вайне 1812 году места разьвівалася паводле пляну 1818 году, які спалучаў прастакутны плян цэнтру з сыстэмай радыяльных вуліцаў старажытнай часткі места. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 750px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Барклая дэ Толі вуліца || '''Аўрамаўская''' вуліца || Чырвонагвардзейская вуліца (1924—1965 гг.) <br /> Жукава вуліца (1965—1997 гг.)<ref>Перлин Б. П. Смоленск и его улицы. — Смоленск, 2002. С. 70.</ref> |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Валадарскага вуліца || '''Пастарская''' вуліца<ref>Перлин Б. П. Смоленск и его улицы. — Смоленск, 2002. С. 82.</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Войкава вуліца || '''Вялікая Ўваскрасенская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вялікая Савецкая вуліца || '''Малахоўская''' вуліца (частка) <br /> '''Траецкая''' шаша (частка) || Вялікая Благавешчанская вуліца <br /> (частка, 2-я палова XIX ст.<ref>Перлин Б. П. Смоленск и его улицы. — Смоленск, 2002. С. 49.</ref>) |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Вялікая Чырвонафлёцкая вуліца || '''Вялікая Сьвірская''' вуліца (частка) <br /> '''Багаслоўская''' вуліца (частка) || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Калхозная плошча || '''Рынак''' пляц || Базарная плошча |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Камуністычная вуліца || '''Вялікая Шляхецкая''' вуліца (частка) <br /> '''Кадэцкая''' вуліца (частка) || {{мова-ru|Большая Дворянская улица|скарочана}} |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Карла Маркса вуліца || '''Каралеўская''' вуліца<ref>Перлин Б. П. Смоленск и его улицы. — Смоленск, 2002. С. 97.</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Кастрычніцкая рэвалюцыі вуліца || '''Ільлінская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Лавачкіна вуліца || '''Шкляная гара''' вуліца<ref>Перлин Б. П. Смоленск и его улицы. — Смоленск, 2002. С. 111.</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Леніна вуліца || '''Блонная''' вуліца (частка) <br /> '''Малая Адзігітраўская''' вуліца (частка) || Кірхавая вуліца (1869—1899 гг.) <br /> Пушкінская вуліца (1899—1924 гг.) |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Мэталістаў вуліца || '''Ніжнемітрапольская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Нікалаева вуліца || '''Вялікая Красьнянская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Ніжнелермантаўская вуліца || '''Ніжнемохавая''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Парыскай камуны вуліца || '''Рэзьніцкая''' вуліца <br /> '''Родніцкая''' вуліца<ref>Перлин Б. П. Смоленск и его улицы. — Смоленск, 2002. С. 136.</ref> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянэрская вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref>Перлин Б. П. Смоленск и его улицы. — Смоленск, 2002. С. 139.</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пушкіна вуліца || '''Малая Багаслоўская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Пятрова вуліца (з 1982 г.) || '''Дарагабуская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Раеўскага вуліца || '''Выганная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Рэўваенсавета вуліца || '''Спаская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Собалева вуліца || '''Вялікая праезная''' дарога <br /> '''Армянская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Сьмірнова плошча || '''Малахоўскі''' пляц || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Твардоўскага вуліца || '''Запольная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Тухачэўскага вуліца || '''Мікольская''' вуліца || Дзекабрыстаў вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Урыцкага вуліца (з 1919 г.) || '''Касьцельная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Ціміразева вуліца || '''Пакроўская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Фрунзэ вуліца || '''Парэцкая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Фурманава вуліца || '''Юр’еўская''' вуліца || {{мова-ru|Георгиевская улица|скарочана}} |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Школьная вуліца || '''Верхнемітрапольская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Энгельса вуліца || '''Вялікая Мікольская''' вуліца || |} З [[Урбанонім|урбананімічнай]] спадчыны Смаленску гістарычныя назвы захавалі вуліцы Акопная, Аптэчная, Верхнесянная, Верхні Волак, Клоўская, Нагорная і Саборная Гара. Сярод адметных беларускіх урбанонімаў вылучаліся вуліцы Блонная (ад беларускага слова «блонь» — [[абалона]]), Верхнешкляная, Шкляная і Шкляны завулак (ад бел. «шкло»), Кавальская (ад бел. «каваль»), Каралеўская (назва з часоў Вялікага Княства Літоўскага), Касьцельная, Рэзьніцкая (ад бел. «рэзьнік») і іншыя. Гістарычны Верхні Рынак, на якім стаяла [[Смаленская ратуша|ратуша]]<ref>Ширяев С. Д. Этюды по истории архитектуры Смоленска и белорусской Смоленщины. — Смоленск, 1924. С. 9.</ref>, у наш час ня мае афіцыйнай назвы. === Мясцовасьці === У Смаленску існавалі гістарычныя мясцовасьці: Блоньне, Варажкі, Верхні Волак, Гародня, Задняпроўе, Клоўка, Княскі Горад, Падол, Рачэўскі лог, Саборны Двор, Садкі, Сьмядынь, Торжышча і Чурылаўка; Лысая, Пакроўская, Пячорская, Саборная, Сьвірская, Уваскрасенская і Шкляная горы; Духаўская, Рачэўская і Сьвірская слабоды; Амсьціслаўкае, Красьнянскае, Мікольскае, Рачэўскае і Рослаўскае [[прадмесьце|прадмесьці]]. У 1897 годзе гісторык і краязнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сямён Пісараў||ru|Писарев, Семён Петрович}} паведамляў, што старажытная частка (цэнтар) Смаленску — Княская мясцовасьць — гістарычна называлася «''[[Беларуская мова|па-літоўску]] проста „[[Горад|места]]“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…бывшей Княжеской местности, по-литовски просто: „места“»|скарочана}}}}<ref>Писарев С. П. Было ли перенесение мощей святых мучеников Бориса и Глеба из Вышгорода в Смоленск. — Смоленск, 1897. [https://books.google.by/books?id=Z2SsMAAC6BQC&pg=PA52&dq=%D0%B2%D1%8B%D0%B6%D0%B3%D0%BB%D0%B8+%D0%BC%D1%A3%D1%81%D1%82%D0%BE,+%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B8+%D0%B8+%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B8&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj09Jb_rb35AhVjMOwKHdHcDyQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q&f=false С. 52].</ref>. == Эканоміка == Асноўныя прамысловыя прадпрыемствы Смаленску: * Смаленскі авіяцыйны завод * ААТ «ВА „Крышталь“» (дыямэнтагранільная фабрыка) * ЗАТ «Смаленская панчошная фабрыка» * ААТ «Хлебапек» (уваходзіць у Аграпрамысловую карпарацыю «Стойленская Ніва») == Транспарт == Смаленск — буйны чыгуначны вузел, знаходзіцца на Маскоўскай чыгунцы. За 7 км ад места праходзіць аўтамабільная магістраль {{таблічка-by|M|1}} «Беларусь». У месьце ёсьць разьвітая сыстэма грамадзкага транспарту, якая ўлучае [[Смаленскі трамвай|трамвай]], тралейбус, аўтобус, у сэзон [[Дняпро]]м ходзяць рачныя трамвайчыкі. У Смаленску працуюць два аэрапорты: Паўднёвы — грамадзянскі і Паўночны — вайсковы. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Общий вид на стену. Смоленск.JPG|значак|Фартэцыя]] Дзеюць Смаленскі гістарычны і архітэктурна-мастацкі музэй-запаведнік, музэй скульптуры імя С. Канёнкава, мастацкая галерэя (калекцыя абразоў XIV—XVI стагодзьдзі, расейскае і заходне-эўрапейскае мастацтва), музэй смаленскага лёну. У месьце ёсьць помнік вайскаводу беларускага паходжаньня [[Васіль Маргелаў|Васілю Маргелаву]], памятныя шыльды ўтварэньню БССР (на абласной філярмоніі) і [[Янка Купала|Янку Купалу]]. У Смаленскім дзяржаўным музэі-запаведніку захоўваецца калекцыя твораў мастацтва Вялікага Княства Літоўскага (афіцыйна завецца «польскай калекцыяй» і налічвае каля 50 твораў), вывезеная зь Беларусі ў часы [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]]. Найбольш вядомыя экспанаты — партрэты канцлера [[Ян Фрыдэрык Сапега|Яна Фрыдэрыка Сапегі]], мальтыйскага кавалера [[Міхал Казімер Пац|Міхала Казімера Паца]], гетмана вялікага [[Казімер Ян Сапега|Казімера Яна Сапегі]], а таксама 4 слуцкія паясы майстэрні Лявона Маджарскага<ref>Хадыка А. [https://web.archive.org/web/20090723174358/http://novychas.org/culture/%D0%B2%D1%8F%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B Вяртанне страчанай спадчыны] // Новы Час, 17 ліпеня 2009 г.</ref>. === Славутасьці === * Абарончыя ўмацаваньні (XVI—XVII стагодзьдзі), у тым ліку Каралеўскі бастыён (1626—1632) * Архірэйскі двор (XVII—XX стагодзьдзі) * Забудова гістарычная (XVIII — пачатак XX ст.) * Касьцёл Беззаганага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1884—1896) * Кірха лютэранская (1857—1859) * Манастыры: Аўрамаўскі з саборнай царквой Сьвятога Спаса (1753—1755), Траецкі з саборнай царквой Сьвятой Тройцы (1672—1727), Ушэсьценскі з саборнай царквой Ушэсьця Гасподняга (1693—1704) [[Файл:Smolensk Catholic church. View from the Polish cemetery 2.JPG|значак|Старыя каталіцкія могілкі]] * Могілкі старыя каталіцкія, капліцы (ХІХ ст.) * Палац уніяцкага япіскапа (1632; перабудаваны ў 1782—1787 гадох пад царкву Сьвятой Барбары) * Цэрквы (XІI—XIХ стагодзьдзі): саборная Божага Яўленьня (1782—1787), Зьвеставаньня Багародзіцы (1773—1774), Покрыва Багародзіцы (1789—1799), саборная Прачыстай Багародзіцы (1677—1772), Сьвятога Мікалая (ніжняя, 1748), Сьвятога Міхала Арханёла (Сьвірская, 1180—1197), Сьвятога Спаса (1766—1768), Сьвятога Юрыя (верхняя, 1810), Сьвятога Юрыя (ніжняя, 1782), Сьвятога Яна Багаслова на Варажках (1160—1180), Сьвятога Яна Прадцечы (1699—1703), Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла на Гарадзянцы (1146), Уваскрасеньня Хрыстова (1765), Узьвіжаньня Сьвятога Крыжа (1764—1767) * Шляхецкі сход (1825) === Страчаная спадчына === [[Файл:Smalensk, Uładzisłaŭ Vaza. Смаленск, Уладзіслаў Ваза (1641, 1939).jpg|значак|Абэліск на Кургане Славы, 1641 г.]] * Абэліск на Кургане Славы ў гонар перамогі над маскоўскім войскам (1641) * Касьцёл і калегіюм езуітаў (1611, 1639) * Касьцёл і кляштар бэрнардынаў (XVII ст.) * Касьцёл і кляштар дамініканаў (1614) * Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (Фарны; 1636—1638) * [[Смаленская ратуша|Ратуша]] (1611) * Сынагога харальная (XIX ст.) * Цэрквы: Казанскага абраза Маці Божай (1763—1767), абраза Маці Божай Адзігітрыя (1764), Сьвятога Духа (XVIII ст.), Сьвятога Ільлі (1787), Сьвятога Мікалая (верхняя, 1794—1796) == Галерэя == === Помнікі сакральнай архітэктуры === <center><gallery caption="Сакральныя будынкі" widths="150" heights="150" perrow="4"> Смоленск Собор1.jpg|Прачысьценская саборная царква Cathedral of the Dormition (Smolensk; 2013-11-08) 37.JPG|Інтэр’ер саборнай царквы Ограда церкви Петра и Павла главный вход.jpg|Цэрквы Сьвятой Барбары і Сьвятых Пятра і Паўла Церковь Иоанна Богослова (Смоленск).JPG|Царква Сьвятога Яна Багаслова Свирская Церковь.jpg|Сьвірская царква Смоленск. Богоявленский собор..JPG|Богаяўленская царква Smolensk annunciation.jpg|Царква Зьвеставаньня Воскресенская Церковь (Смоленск) v2.JPG|Уваскрасенская царква Смоленск. Вознесенский монастырь.jpg|Ушэсьценская царква Церковь Верхне-Георгиевская.jpg|Юр’еўская царква (верхняя) St. George's church (Smolensk).JPG|Юр’еўская царква (ніжняя) Smolensk Catholic Church 2.JPG|Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі </gallery></center> === Іншае === <center><gallery caption="Іншыя славутасьці" widths="150" heights="150" perrow="4"> Крепостная стена 1596-1602г.г. смоленского кремля.jpg|Фартэцыя Королевский бастион - Вид с другого берега.JPG|Каралеўскі бастыён Надвратная церковь Одигитрии фасад.jpg|Дняпроўская брама Смоленский ЗАГС.JPG|Дом Энгельгарта </gallery></center> == Месты-сябры == # [[Цюль (горад)|Цюль]], [[Францыя]] (1981) # [[Хаген]], [[Нямеччына]] (1985) # [[Каларада-Спрынгс]], [[ЗША]] (1993) # Раён [[Варшава|Варшавы]] [[Урсынаў]], [[Польшча]] # [[Віцебск]], [[Беларусь]] # [[Керч]], [[Украіна]] (1998) # [[Таргавіштэ]], [[Баўгарыя]] (2002) # Зьвяз гмінаў [[Кутнаўскі раён|Кутнаўскага рэгіёну]], [[Польшча]] (2004) == Асобы == === Ураджэнцы === * [[Аўрам Смаленскі]] (1172/1150 — 1221/1224) — праваслаўны сьвяты * [[Міхаіл Анцаў]] (1865—1945) — беларускі кампазытар, дырыгент і пэдагог * [[Нінэль Бабкова]] (нар. 1930) — беларускі навуковец у галіне тэхналёгіі сылікатаў * [[Сяргей Вехцеў]] (нар. 1971) — беларускі футбаліст і трэнэр * [[Станіслаў Галактыёнаў]] (1937—2011) — беларускі і амэрыканскі навуковец, адзін з заснавальнікаў малекулярнага мадэляваньня * [[Віктар Гвозьдзеў]] (нар. 1931) — беларускі савецкі дзяржаўны дзяяч * Уладзімер Кармілкін (1934—2002) — беларускі журналіст<ref>Ігар Карней, [https://www.svaboda.org/a/24844032.html Памёр Уладзімер Кармілкін], [[Радыё Свабода]], 17 ліпеня 2022 г.</ref> * [[Уладзімер Уладзімеравіч Навумаў|Уладзімер Навумаў]] (нар. 1956) — беларускі дзяржаўны і вайсковы дзяяч * [[Рыгор Найдзёнкаў]] (1889—1919) — беларускі савецкі дзяржаўны дзяяч * [[Уладзімер Салдатаў]] (нар. 1937) — беларускі фізыкахімік * [[Клім Смаляціч]] (? — па 1164) — усходнеславянскі мысьляр, царкоўны дзяяч, пісьменьнік * [[Іван Хозераў]] (1889—1947) — беларускі і расейскі мастацтвазнаўца, гісторык архітэктуры * [[Яфрэм Смаленскі]] (? — па 1238) — старажытнабеларускі пісьменьнік, праваслаўны сьвятар === Жыхары === * [[Міхаіл Глінка]] (1804—1857) — расейскі кампазытар * [[Мікалай Пржавальскі]] (1839—1888) — падарожнік і географ, дасьледнік Цэнтральнай Азіі * [[Аляксандар Твардоўскі]] (1910—1971) — расейскі пісьменьнік і паэт == Глядзіце таксама == * [[Смаленскае княства]] * [[Смаленскае ваяводзтва]] * [[Смаленскі павет]] * [[Смаленская шляхта]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|1=2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|15}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10}} * Ширяев С. Д. Этюды по истории архитектуры Смоленска и белорусской Смоленщины. — Смоленск, 1924. == Вонкавыя спасылкі == * {{Радзіма майго духу|smalensk}} * [https://web.archive.org/web/20110708094644/http://www.smalensk.org/ Беларуская Смаленшчына — краязнаўчы сайт] * [https://web.archive.org/web/20060407071358/http://www.smolensk.ru/ Афіцыйная старонка Смаленскай вобласьці]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20041214122604/http://www.krepost.smolensk.ru/ Смаленская фартэцыя]{{ref-ru}} * [[Вячаслаў Ракіцкі]], [[Алег Трусаў]], [http://www.svaboda.org/articlesprograms/belarusatlantis/2007/8/ad75a764-9450-4606-bfc1-f6639dc58f9f.html Беларускі фэномэн Смаленшчыны], [[Радыё Свабода]], 30 жніўня 2007 г. {{Смаленская вобласьць}} {{Месты гістарычнай Смаленшчыны}} [[Катэгорыя:Смаленск| ]] [[Катэгорыя:Гарады Расеі]] hjp5d2y5vdld7zt8jgkslagsq3467f5 Высадавічы 0 10906 2678237 2466029 2026-07-08T17:08:00Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678237 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Высадавічы |Лацінка = Vysadavičy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Высадавічаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская]] |Раён = [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкі]] |Сельсавет = [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 21 |Шырата сэкундаў = 58 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 11 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Вы́садавічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Берасьцейская вобласьць}} С. 65.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвачы]]. Уваходзяць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавету]] [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага раёну]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вісад}} Вісад (Wisad) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wisad#v=snippet&q=Wisad&f=false S. 1624].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, аснова [[Гадзь|-гад- (-ад-, -ат-)]] (імёны ліцьвінаў [[Ядвіга]], [[Гатман]], [[Бэрнат|Бернат]]; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) — ад гоцкага *haþus<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 70.</ref>, германскага hathu 'бой'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 87.</ref>, а аснова -сад- (-сат-) (імя ліцьвінаў [[Жадзьвін]]; германскае Saduinus) — ад гоцкага saths 'насычаны, задаволены'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 193.</ref>. == Гісторыя == 26 чэрвеня 2013 году вёску перадалі зь ліквідаванага [[Карчоўскі сельсавет|Карчоўскага]] ў склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавету]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913b0059597&p1=1 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области». Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 286]{{Недаступная спасылка|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 211 чалавек<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 4.</ref> * 1999 год — 25 чалавек * 2010 год — 13 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} {{Баранавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёну]] [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] dc5adxeaf9jea1az4xbnhvws4wi8pen 2678342 2678237 2026-07-09T08:10:39Z ~2026-39019-02 98804 /* Назва */ 2678342 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Высадавічы |Лацінка = Vysadavičy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Высадавічаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская]] |Раён = [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкі]] |Сельсавет = [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 21 |Шырата сэкундаў = 58 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 11 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Вы́садавічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Берасьцейская вобласьць}} С. 65.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвачы]]. Уваходзяць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавету]] [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага раёну]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вісад}} Вісад (Wisad, Wisadus<ref name="Morlet-1971-223">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l'ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 223.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wisad#v=snippet&q=Wisad&f=false S. 1624].</ref><ref name="Morlet-1971-223/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, аснова [[Гадзь|-гад- (-ад-, -ат-)]] (імёны ліцьвінаў [[Ядвіга]], [[Гатман]], [[Бэрнат|Бернат]]; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) — ад гоцкага *haþus<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 70.</ref>, германскага hathu 'бой'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 87.</ref>, а аснова -сад- (-сат-) (імя ліцьвінаў [[Жадзьвін]]; германскае Saduinus) — ад гоцкага saths 'насычаны, задаволены'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 193.</ref>. == Гісторыя == 26 чэрвеня 2013 году вёску перадалі зь ліквідаванага [[Карчоўскі сельсавет|Карчоўскага]] ў склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавету]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913b0059597&p1=1 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области». Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 286]{{Недаступная спасылка|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 211 чалавек<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 4.</ref> * 1999 год — 25 чалавек * 2010 год — 13 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} {{Баранавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёну]] [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] plilbicsy8ms3js48t30ncqrubx8hek Радзюшы 0 13257 2678210 2570750 2026-07-08T16:21:22Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678210 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Радзюшы |Лацінка = Radziušy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Радзюшоў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Астравецкі раён|Астравецкі]] |Сельсавет = [[Міхалішкаўскі сельсавет|Міхалішкаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 29 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 49 |Шырата сэкундаў = 7 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = 6 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Радзюшы́'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 74.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на левым беразе ракі [[Страча|Страчы]]. Уваходзяць у склад [[Міхалішкаўскі сельсавет|Міхалішкаўскага сельсавету]] [[Астравецкі раён|Астравецкага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Радаш}} Ратш або Рач (Ratsch) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Ratsch#v=snippet&q=Ratsch&f=false S. 26].</ref>. Іменная аснова [[Рад|-рад- (-рат-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Радзівіл (імя)|Радзівіл]], [[Ратаўт|Раталт]], [[Конрад]]; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Konrad) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *rêþs<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 193.</ref>, германскага rad- 'рада'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Ва [[Уроцлаў|Ўроцлаве]] адзначалася гістарычнае бытаваньне германска-[[Славянскія мовы|славянскага]] імя Radusch<ref>Reichert H. Die deutschen Familiennamen: nach breslauer quellen des 13. und 14. Jahrhunderts. — Breslau, 1908. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CEwImm4TtCgC&q=Radusch#v=snippet&q=Radusch&f=false S. 55].</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 40 чалавек * 2010 год — 29 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Міхалішкаўскі сельсавет}} {{Астравецкі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну]] [[Катэгорыя:Міхалішкаўскі сельсавет]] sn3pbcs7c92fdlhhm82ql7coux9t3y3 Вісяты (Браслаўскі раён) 0 16060 2678343 2505278 2026-07-09T08:11:54Z ~2026-39019-02 98804 /* Назва */ 2678343 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Вісяты}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вісяты |Лацінка = Visiaty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вісятаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Браслаўскі раён|Браслаўскі]] |Сельсавет = [[Цяцеркаўскі сельсавет|Цяцеркаўскі]] |Пасялковы савет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 31 |Шырата сэкундаў = 16.3 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 19 |Даўгата сэкундаў = 30.6 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Віся́ты'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля возера [[Вісяты (возера)|Вісятаў]]. Уваходзяць у склад [[Цяцеркаўскі сельсавет|Цяцеркаўскага сельсавету]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вісад}} Вісад (Wisad, Wisadus<ref name="Morlet-1971-223">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l'ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 223.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wisad#v=snippet&q=Wisad&f=false S. 1624].</ref><ref name="Morlet-1971-223/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, аснова [[Гадзь|-гад- (-ад-, -ат-)]] (імёны ліцьвінаў [[Ядвіга]], [[Гатман]], [[Бэрнат|Бернат]]; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) — ад гоцкага *haþus<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 70.</ref>, германскага hathu 'бой'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 87.</ref>, а аснова -сад- (-сат-) (імя ліцьвінаў [[Жадзьвін]]; германскае Saduinus) — ад гоцкага saths 'насычаны, задаволены'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 193.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Цяцеркаўскі сельсавет}} {{Браслаўскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёну]] [[Катэгорыя:Цяцеркаўскі сельсавет]] toqrtmh8p9t8gpb9eisqkiuoeqghz1v Беларусы 0 18348 2678292 2658165 2026-07-08T22:54:43Z ~2026-38974-75 98784 /* Этнагенэз */ 2678292 wikitext text/x-wiki {{Этнас |Назва = Беларусы |Лацінка = Biełarusy |Выява = [[Файл:Беларусы. Biełarusy. Belarusians.png|270пкс]] |Подпіс да выявы = [[Усяслаў Чарадзей]]{{*}}[[Эўфрасіньня Полацкая]]{{*}}[[Кірыла Тураўскі]]{{*}}[[Мікола Гусоўскі]]{{*}}[[Барбара Радзівіл]]{{*}}[[Францішак Скарына]]{{*}}[[Леў Сапега]]{{*}}[[Ян Караль Хадкевіч]]{{*}}[[Казімер Семяновіч]]{{*}}[[Тадэвуш Касьцюшка]]{{*}}[[Ігнат Дамейка]]{{*}}[[Соф’я Кавалеўская]]{{*}}[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]{{*}}[[Янка Купала]]{{*}}[[Якуб Колас]]{{*}}[[Васіль Быкаў]] |Колькасьць = каля 9,4 мільёнаў |Рэгіёны = [[Беларусь]], [[Расея]], [[Украіна]], [[Казахстан]], [[Латвія]], [[Канада]], [[Бразылія]], [[Польшча]], [[Летува]], [[Эстонія]] ды інш. |Мовы = [[беларуская мова]]<ref>{{Літаратура/Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік, 1995|к}} С. 107.</ref><ref>[[Павал Церашковіч|Церашковіч П.]], [[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Беларусы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 464.</ref> |Рэлігія = [[Хрысьціянства|хрысьціяне]] ([[праваслаўе]] і [[каталіцтва]], [[пратэстанцтва]] ), значная частка [[атэізм|атэістаў]]. |Блізкія этнасы = [[славяне]] ([[украінцы]], [[палякі]], [[расейцы]]{{Заўвага|Апроч прынятага сучаснай лінгвістычнай навукай падабенства моваў ([[Усходнеславянскія мовы|усходнеславянскія мовы]]), у расейцы запісалі вялікую частку жыхароў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай этнічнай тэрыторыі]] (найперш [[Смаленскі павет|Смаленшчыны]] і [[Старадубскі павет|Старадубшчыны]]), а таксама этнічна блізкае да беларусаў насельніцтва былых [[Крывічы|крывіцкіх земляў]]. Таксама вялікую колькасьць этнічных беларусаў гвалтоўна вывезьлі ў час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]]<ref name="Arlou-2012-250">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 250.</ref> (паводле сучасных ацэнак, палонныя зь Вялікага Княства Літоўскага склалі да 20% жыхароў Масквы<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 258.</ref>), значную колькасьць беларусаў улады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] выслалі ў [[Сыбір]] па здушэньні вызвольных паўстаньняў XIX ст. або гвалтоўна эвакуавалі ў цэнтральную Расею ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]], значную колькасьць беларусаў улады [[СССР]] вывезьлі на поўнач Расеі ў выніку [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|савецкіх рэпрэсіяў]]. Многія зь пералічаных гвалтоўна вывезеных этнічных беларусаў засталіся ў Расеі і [[Асыміляцыя (культура)|асыміляваліся]]. Таксама ня варта адкідаць міграцыю насельніцтва ў межах Расейскай імпэрыі і СССР (дзеля атрыманьня вышэйшай адукацыі па ліквідацыі расейскімі ўладамі [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] або надзелаў вольнай зямлі ў час [[Сталыпінская аграрная рэформа|Сталыпінскай рэформы]], праз службу ў расейскім або савецкім войску, працоўныя дачыненьні ды іншае).}}) і [[балты]] ([[летувісы]]{{Заўвага|Пра даўнія этнакультурныя повязі сьведчыць падабенства пэўных элемэнтаў матэрыяльнай культуры, пласт беларусізмаў у [[летувіская мова|летувіскай мове]], а таксама пласт летувізмаў у [[беларуская мова|беларускай]]}}<ref>{{Літаратура/Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік, 1995|к}} С. 432.</ref>) }} '''Белару́сы''' — [[Эўропа|эўрапейская]] [[нацыя]], асноўнае насельніцтва [[Беларусь|Беларусі]] (7&nbsp;957&nbsp;252 чалавек або каля 84% насельніцтва краіны на 2009 год). У значнай колькасьці жывуць таксама ў [[ЗША]], [[Расея|Расеі]], [[Украіна|Украіне]], [[Казахстан]]е, [[Латвія|Латвіі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Летува|Летуве]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Канада|Канадзе]] ды інш. Агульная колькасьць у сьвеце складае каля 10 млн чалавек<ref>{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://zbsb.org/index.php?option=com_content&view=article&id=12&Itemid=12|загаловак = Гісторыя|фармат = |назва праекту = |выдавец = Афіцыйны сайт [[ЗБС Бацькаўшчына]]|дата = 16 кастрычніка 2010 |мова = |камэнтар =}}</ref>. Нацыянальная мова — [[Беларуская мова|беларуская]], адным з наступстваў [[Русіфікацыя Беларусі|шматгадовай палітыкі гвалтоўнай русіфікацыі]] (расейскага [[этнацыд]]у) ёсьць беларуска-[[Расейская мова|расейскі]] [[білінгвізм]]. Нацыянальныя сымбалі — герб [[Пагоня]] і ўтвораны на яго аснове зь беларускіх нацыянальных колераў [[бел-чырвона-белы сьцяг]]. Большая частка вернікаў спавядае [[Праваслаўная царква на Беларусі|праваслаўе]] (гістарычна [[Літоўская мітраполія]] [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскага патрыярхату]], якая ў 1569 годзе [[Берасьцейская унія|аднавіла еднасьць]] зь [[Сьвяты Пасад|Сьвятым Пасадам]], аднак у 1839 годзе ўлады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] далучылі большасьць вернікаў да [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]), меншая — [[Каталіцкі касьцёл у Беларусі|рыма-каталіцтва]]. == Нацыянальныя сымбалі == === Нацыянальныя колеры === [[Файл:Naraŭlanski Stroj stamp.jpg|значак|Марка [[Белпошта|Беларускай пошты]] з народным строем і арнамэнтам]] Нацыянальныя колеры беларусаў — [[Белы колер|белы]] і [[чырвоны колер|чырвоны]] — гістарычны здабытак беларускай матэрыяльнай і духоўнай культуры<ref name="tut.by_11.11.2020">[https://web.archive.org/web/20210116203513/https://news.tut.by/society/707492.html Ученые из НАН Беларуси объяснили, почему «Жыве Беларусь» и БЧБ — не «циничные и оскорбительные»], [[TUT.BY]], 11.11.2020 г.</ref>. Гэтыя колеры могуць выступаць у розных формах і выразах на розных носьбітах і прадметах — на нацыянальным і звычайных адзеньні, у мастацтве, у [[Геральдыка|геральдыцы]] і [[вэксілялёгія|вэксілялёгіі]]. Чырвоныя элемэнты на белай аснове лічацца найбольш пашыраным спалучэньнем колераў у беларускім арнамэнце<ref>Фадзеева В. Арнамент // {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)|к}} С. 36.</ref>, а адметнасьцю [[Беларуская готыка|беларускага гатычнага дойлідзтва]] ёсьць спалучэньне чырвонай цаглянай муроўкі зь белымі атынкаванымі нішамі<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] «Кроў лягла чырвонай паласой» // З гісторыяй на «Вы»: Публіцыстычныя артыкулы. — Менск: Беларусь, 1991. С. 355—369.</ref>. Тым часам на вэксілялягічных матэрыялах, якія паходзяць зь Беларусі, спалучэньні белага і чырвонага колераў фіксуюцца з часоў [[Сярэднявечча]]. Напрыклад, сьцягам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] было чырвонае палотнішча з срэбным вершнікам. Адзін з найстарэйшых яго малюнкаў датуецца 1443 годам<ref name="salanda-2019-6">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 6. </ref>. Прытым гербы ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага, што займалі тэрыторыю сучаснай Беларусі, паводле свайго каляровага разьвязку найбольш адпавядалі чырвона-белай гаме<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 17.</ref>. [[Файл:«Мір». Замкавы комплекс.jpg|значак|Вежы [[Мірскі замак|Мірскага замка]]]] На думку дасьледнікаў гісторыі духоўнай культуры, спалучэньне белага і чырвонага колераў сягае часоў [[Індаэўрапейцы|індаэўрапейскага адзінства]]. Паводле індаэўрапеіста і славіста [[Вячаслаў Іваноў|Вячаслава Іванова]]: ''«Індаэўрапейская герархічная сымболіка колераў вызначаецца суаднесенасьцю найвышэйшага (сьвятарскага) рангу зь белым колерам, наступнага значэньнем сацыяльнага рангу — ваярскага — з чырвоным колерам…»''<ref>Иванов В. В. Цветовая символика в географических названиях в свете данных типологии (К названию Белоруссии) // Балто-славянские исследования. 1980. — М., 1981. С. 166.</ref>. У працэсе [[Этнагенэз беларусаў|этнагенэзу беларусаў]], паводле гісторыка [[Міхась Ткачоў|Міхася Ткачова]], белы колер стаў «''знакам дабра, знакам чысьціні, крынічнай вады, шляхетнага серабра''», сваім парадкам чырвоны колер — «''знакам жыватворнага агню, сымбалем адвагі і ваяўнічасьці, храбрасьці, доблесьці і праведнай крыві, пралітай за Айчыну''»<ref name="ehb-392">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 392.</ref>. У [[Хрысьціянства|хрысьціянскай традыцыі]] чырвоны колер на белым фоне — знак [[Хрыстос|Хрыстовай пакуты]], пралітай за чалавецтва крыві. Ад часоў [[Сярэднявечча|Сярэднявечча]] многія мастакі выяўлялі Збаўцу, які трымае белы сьцяг з чырвоным крыжам або чырвонай паласой<ref>Пазьняк З. Беларускі сьцяг // Беларускія ведамасьці. № 3 (33), 2001. С. 5.</ref> (напрыклад, «Уваскрасеньне Хрыста» пэндзьля [[Альбрэхт Альтдорфэр|Альбрэхта Альтдорфэра]]<ref name="viacorka"/>). Тым часам бела-чырвона-белая стужка з XII ст. уваходзіць у камплект адзеньня [[Праваслаўная царква на Беларусі|беларускіх царкоўных герархаў]]<ref name="ehb-393">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 393.</ref> і сымбалізуе сьвятло [[Стары Запавет|Старога]] і [[Новы Запавет|Новага Запаветаў]], якое мусіць прапаведаваць [[архірэй]]<ref>[[Дзяніс Лісейчыкаў|Лісейчыкаў Д.]] Чаму ў патрыярха і епіскапаў бел-чырвона-белыя стужкі на мантыях і гербах? // [[Наша гісторыя]]. № 9 (26), 2020. С. 32.</ref>. У [[Эстэтыка|эстэтычным]] пляне злучэньне белага і чырвонага лічыцца клясычным і адпавядае правілам геральдыкі. Чырвоны колер у нацыянальным бела-чырвона-белым спалучэньні паходзіць з традыцыйнага беларускага гербу [[Пагоня|Пагоні]], а перавагу белага колеру абумовіла саманазва нацыі — беларусаў<ref name="tut.by_11.11.2020"/>. === Герб Пагоня === {{Асноўны артыкул|Пагоня}} [[Файл:Coat of Arms of Belarus (1991).svg|міні|Герб [[Пагоня]]]] Традыцыйны нацыянальны герб беларусаў — [[Пагоня]] — дзяржаўны герб [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Пагоня // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 382.</ref>, [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і [[Беларусь|Рэспублікі Беларусі]], які ўвасабляе ідэю абароны Бацькаўшчыны<ref name="ehb-391">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>. Гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — белую, чырвоную альбо сінюю [[Тарча (дасьпехі)|тарчу]] з залатым [[Крыж#Патрыяршы|шасьціканцовым крыжам]]. Зь левага боку ў вершніка ножны мяча, з-пад сядла зьвісае трохканцовая вупраж. З асноўных колераў Пагоні — нацыянальных колераў беларусаў — утвараецца [[Бел-чырвона-белы сьцяг|беларускі нацыянальны бел-чырвона-белы сьцяг]]. [[Файл:Pahonia. Пагоня (1614).jpg|міні|Пагоня зь [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Статуту]] выданьня 1614 г.<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 106.</ref>]] Паводле [[Міхась Ткачоў|Міхася Ткачова]], паходжаньне гербу Пагоні сягае ўглыб стагодзьдзяў і мае сэмантычную повязь з старажытнай ваеннай традыцыяй народнай пагоні — найважнейшай функцыяй арганізацыі жыцьця і побыту [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх плямёнаў]], калі кожны чалавек быў у адказе за жыцьцё супляменьніка. У выпадку раптоўнага нападу супраціўніка і захопу ў палон суродзічаў кожны мужчына, які меў права насіць зброю, мусіў пехатою або конна кідацца ў пагоню за ворагам, каб адбіць палон. Ва ўмовах ваеннай дэмакратыі традыцыя народнай пагоні выконвалася безумоўна і захоўвалася стагодзьдзямі і ў эпоху [[Русь|Русі]], і ў часы Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ehb-391"/>. Вялікі князь літоўскі [[Ягайла]] ў сваёй ([[Лацінская мова|лацінскай]]) грамаце ад 20 лютага 1387 году пісаў: «''…паводле старажытнага звычаю, перасьлед ворага ёсьць абавязкам кожнага мужчыны ў нашым краі; гэткае [[паспалітае рушэньне]] дзеля выгнаньня ворага з нашае Літоўскае зямлі па-народнаму завецца „погоня“ (pogonia)''»<ref>Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах (IX—XVIII ст.) / Склад.: В. Шчарбакоў, К. Кернажыцкі, Д. Даўгяла. Т. 1. — Менск: Выдавецтва АН БССР, 1936.</ref>. Як адзначае [[Аляксей Шаланда]], беларуская гербавая назва ''Пагоня'' не пакідае ніякіх сумневаў у беларускай этнічнай прыналежнасьці грамадзтва, дзе зьявіўся і выкарыстоўваўся герб Вялікага Княства Літоўскага<ref name="salanda-2019-5">Шаланда А. Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 5.</ref>. Першая вядомая выява Пагоні зьмяшчаецца на пячаці вялікага князя [[Гедзімін]]а і датуецца 1323 годам<ref>Юргенсон У. [https://web.archive.org/web/20100114132636/http://belcoins.com/numinfo.phtml?art=61 Эвалюцыя дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага па дадзеных сфрагістыкі і нумізматыкі] // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. № 8, 2003.</ref><ref>[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Генезіс «Пагоні» — дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага // [[Białoruskie Zeszyty Historyczne|Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne]]. № 16.</ref>. Дзяржаўны статус герб атрымаў за часамі княжаваньня [[Вітаўт|Вітаўта Вялікага]]<ref name="nasievic">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] [https://web.archive.org/web/20210503152042/https://vln.by/node/48 Сімвал Вялікага княства] // [[Чырвоная Змена]]. № 33 (13891), 28 сакавіка 1995 г.</ref>. У XV—XVIII стагодзьдзях Пагоню зьмяшчалі на брамах беларускіх местаў і замкаў<ref name="ehb-392"/>. Гэта знайшло адлюстраваньне ў мескай геральдыцы — сярод іншага, на [[Герб Магілёва|гербе Магілёва]]. Розныя вэрсіі Пагоні сталіся гербамі ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага — [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага]], [[Менскае ваяводзтва|Менскага]], [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскага]], [[Новагародзкае ваяводзтва|Новагародзкага]], [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскага]], [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага]] ды іншых (апроч [[Жамойць|Жамойці]]). Прытым выявы Пагоні прыпадаюць толькі на [[этнічная тэрыторыя|этнічную тэрыторыю беларусаў]], усе суседнія землі маюць іншыя гербы<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 25—26.</ref>. Зь мінімальнымі стылістычнымі зьменамі Пагоня была дзяржаўным гербам Вялікага Княства Літоўскага і часткай гербу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] да 1795 году, калі ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай тэрыторыя Беларусі апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскае імпэрыі]]. Такім чынам, на працягу больш за 500 гадоў усе этнічна беларускія землі жылі «пад знакам Пагоні», а продкі сучасных беларусаў проста ня ведалі іншай дзяржаўнай эмблемы<ref name="Lalkou">[[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]] [http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан] // [[ARCHE Пачатак]]. № 1 (21), 2002. С. 98—112.</ref>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1920).jpg|значак|Беларускі нацыянальны штандар: [[Бел-чырвона-белы сьцяг]] і герб Пагоня. Паштоўка часоў [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]]]] За часамі расейскага панаваньня Пагоня ўваходзіла ў склад гербаў «беларускіх» ([[Полацкае намесьніцтва]], [[Магілёўскае намесьніцтва]], [[Віцебская губэрня]]) і «літоўскіх» ([[Гарадзенская губэрня]] і [[Віленская губэрня]]) адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Расейскай імпэрыі. Гэты герб зьмяшчаўся на штандарах вайсковых частак, якія фармаваліся з ураджэнцаў беларускіх зямель (Палявы гусарскі беларускі полк, Полацкі Мушкетэрскі полк, Гарадзенскі гусарскі полк ды інш.). Апроч таго, колішні агульнадзяржаўны сымбаль увайшоў у склад афіцыйных гербаў усходніх беларускіх местаў ([[Віцебск]], [[Вяліж]], [[Гарадок]], [[Дзьвінск]], [[Дрыса]], [[Лепель]], [[Магілёў]], [[Невель]], [[Полацак]], [[Себеж]], [[Сураж]], [[Чэрыкаў]]). У канцы 1850-х гадоў Пагоню зьмясьцілі на дзяржаўным гербе Расейскай імпэрыі як сымбаль колішніх зямель Вялікага Княства Літоўскага. Увогуле, адлюстраваньне старажытнай Пагоні на беларускіх губэрнскіх, павятовых, мескіх і вайсковых гербах Расейскай імпэрыі канстатавала асэнсаваньне суседнімі народамі тоеснасьці паняцьцяў: геаграфічна-этнічнага — Беларусь, і геральдычнага — Пагоня<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 38.</ref>. Зь іншага боку Пагоня актыўна выкарыстоўвалася ўдзельнікамі [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] і [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] у якасьці сымбалю змаганьня за аднаўленьне страчанай дзяржаўнасьці. Такім чынам, герб Пагоня ў XIX стагодзьдзі з аднаго боку быў афіцыйным сымбалем, а зь іншага — неафіцыйным, рэвалюцыйна-дэмакратычным. Але ўва ўсіх выпадках ён атаясамліваўся з канкрэтнай тэрыторыяй — тэрыторыяй сучаснай Беларусі<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 36.</ref>. У пачатку XX стагодзьдзя Пагоня разам з утвораным на яе аснове нацыянальным [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]] актыўна выкарыстоўвалася [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускім нацыянальным рухам]], а ў 1918 годзе яны атрымалі статус дзяржаўных гербу і сьцяга [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У 1920 годзе герб Пагоня разам зь бел-чырвона-белым сьцягам як беларускія і дзяржаўныя выкарыстоўваліся ўдзельнікамі [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збронага чыну]], вайсковага змаганьня за незалежнасьць Беларускай дзяржавы. Па захопе тэрыторыі БНР Савецкай Расеяй гэтыя сымбалі трапілі пад негалосную забарону ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], аднак працягвалі актыўна выкарыстоўвацца беларусам па-за яго межамі. Па [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|аднаўленьні незалежнасьці]] ў 1991 годзе Пагоня зь бел-чырвона-белым сьцягам зноў сталі афіцыйнымі дзяржаўнымі сымбалямі [[Беларусь|Беларусі]]. Аднак у 1995 годзе іх пазбавілі афіцыйнага статусу ў выніку ініцыяванага [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]] [[рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндуму]], які адзначаўся неадпаведнасьцю Канстытуцыі і заканадаўству краіны, парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня<ref name="Navumcyk">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.</ref>. У 2007 годзе [[Савет міністраў Рэспублікі Беларусь|афіцыйны ўрад Беларусі]] надаў гербу Пагоні [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|статус нематэрыяльнай гістарычна-культурнай каштоўнасьці]]. === Бел-чырвона-белы сьцяг === {{Асноўны артыкул|Бел-чырвона-белы сьцяг}} [[Файл:Flag_of_Belarus_ (1918,_1991-1995).svg|міні|250x250px|Бел-чырвона-белы сьцяг]] Гістарычны нацыянальны сьцяг беларусаў — [[бел-чырвона-белы сьцяг]]<ref name="ehb-391"/> — дзяржаўны сьцяг Беларусі з 1918 году. Гэта палотнішча памерамі 1:2, з трох роўных гарызантальных палосаў — дзьвюх белых і адной чырвонай між імі. Утвараецца паводле правілаў [[Геральдыка|геральдыкі]] і [[вэксілялёгія|вэксілялёгіі]] зь беларускіх нацыянальных колераў<ref>Пастанова Вучонага савета [[Інстытут гісторыі|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН Беларусі]] ад 12 верасня 1991 года // Народная газета. 7 лютага 1995. С. 1.</ref> на аснове традыцыйнага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]]<ref name="ehb-391"/>. Гістарычна-культурная каштоўнасьць беларускага народа<ref name="tut.by_11.11.2020"/>, зьвязаная зь дзьвюма найважнейшымі падзеямі беларускай гісторыі — [[Трэцяя Ўстаўная грамата|абвяшчэньнем незалежнасьці]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|нацыянальнай дзяржавы]] 25 сакавіка 1918 году і [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|яе аднаўленьнем]] 25 жніўня 1991 году<ref name="Navumcyk-10.11.2020">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30940395.html Ці патаптаўся б амапавец па фатаздымку сваёй маці], [[Радыё Свабода]], 10 лістапада 2020 г.</ref><ref>[[Пётар Кузьняцоў|Кузьняцоў П.]] [https://nn.by/?c=ar&i=267531 «Невялікая праблема» з забаронай БЧБ], [[Наша Ніва]], 31 студзеня 2021 г.</ref>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1524).jpg|значак|Бел-чырвона-белыя сьцягі на карціне «[[Бітва пад Воршай (карціна)|Бітва пад Воршай]]», 1524 г.]] Усталяваньне бел-чырвона-белага сьцяга ў якасьці сымбалю [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальна-вызвольнага руху]], мэтай якога было дзяржаўнае самавызначэньне беларусаў, звычайна прымяркоўваюць да пачатку XX стагодзьдзя<ref name="salanda-2019-7">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 7.</ref>, хоць вэксілялягічныя матэрыялы з традыцыйным для беларусаў бела-чырвона-белым спалучэньнем колераў шырока ўжываліся яшчэ ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], а першым дакумэнтальным сьведчаньнем выкарыстаньня бел-чырвона-белага сьцяга лічыцца [[:Файл:Battle of Orsha (1514-09-08).jpg|карціна XVI стагодзьдзя]], прысьвечаная [[Бітва пад Воршай|бітве пад Воршай]]<ref name="ehb-393"/>. Тым часам першыя згадкі пра выкарыстаньне беларусамі нацыянальнага сьцяга ў культурна-асьветніцкай дзейнасьці паходзяць з канца XIX стагодзьдзя<ref name="ehb-393"/>. Аднак няма зьвестак пра дакладную дату распрацоўкі і зацьверджаньня эскізу бел-чырвона-белага сьцяга<ref>[[Сяргей Харэўскі|Харэўскі С.]] [https://web.archive.org/web/20090602180458/http://www.nn.by/1998/06/14.htm Клаўдзі Дуж-Душэўскі. Сьцяг] // [[Наша Ніва]]. № 6, 1998. С. 15.</ref>. Называюць розныя даты яго зьяўленьня — 1905, 1909, 1912, 1917 год<ref name="salanda-2019-7"/>. Паводле шматлікіх сьведчаньняў, аўтарам праекту сучаснай выявы бел-чырвона-белага сьцяга стаў беларускі грамадзка-палітычны і культурны дзяяч [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі]]<ref name="50 faktau">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.svaboda.org/content/article/25155772.html| загаловак = 50 фактаў за бел-чырвона-белы сьцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.svaboda.org/ Радыё свабода]| дата = 16 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>, які стварыў яго на просьбу беларускiх арганiзацыяў [[Пецярбург]]у. У сваіх успамінах Клаўдзі Дуж-Душэўскі засьведчыў повязь беларускага нацыянальнага сьцяга з гербам Пагоняй: ''«Беларусы ''[даўней]'' лічылі сваім дзяржаўным сьцягам белую Пагоню на чырвоным полі»''<ref>Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах / Укл. А. Гесь, У. Ляхоўскі, У. Міхнюк. — Менск: Энцыклапедыкс, 2001. С. 272.</ref>. === Нацыянальны гімн === [[Файл:Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|міні|Паштоўка [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] з Пагоняй і [[Жыве Беларусь!|нацыянальным дэвізам]], 1918 г.]] На статус беларускага нацыянальнага гімну прэтэндуюць некалькі твораў, сярод якіх вылучаецца дзяржаўны гімн Беларускай Народнай Рэспублікі — [[Мы выйдзем шчыльнымі радамі]]. Гэта песьня нацыянальна-вызвольнага змаганьня аўтарства [[Макар Краўцоў|Макара Касьцевіча (Краўцова)]] на музыку [[Уладзімер Тэраўскі|Ўладзімера Тэраўскага]], марш [[Першы Слуцкі полк|1-е Слуцкае стралковае брыгады войскаў БНР]] у час [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]]. У 1991 годзе з публічным зваротам наконт вяртаньня гэтаму гімну дзяржаўнага статусу выступілі вядомыя літаратары [[Васіль Быкаў]], [[Алесь Адамовіч]] і [[Рыгор Барадулін]]<ref>{{Літаратура/Дзевяноста першы (2016)|к}} С. 421.</ref>. Іншыя найбольш вядомыя беларускія гімны: * [[Магутны Божа]] — духоўны гімн беларусаў; * [[Пагоня (гімн)|Пагоня]] — беларуская песьня на аднайменны верш [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]], якую называюць «[[Беларуская Марсэльеза|Беларускай Марсэльезай]]». === Жыве Беларусь! === {{Асноўны артыкул|Жыве Беларусь!}} У якасьці нацыянальнага дэвізу разглядаецца патрыятычны заклік [[Жыве Беларусь!]]<ref name="Svaboda-11.12.2020">[https://www.svaboda.org/a/slova-2020-hodu-zyvie/30995977.html Беларускае слова 2020 году — «Жыве!»], [[Радыё Свабода]], 11 сьнежня 2020 г.</ref><ref name="Plachimovic">[https://nn.by/?c=ar&i=266594 Дацэнт канстытуцыйнага права: Варта дадаць у Канстытуцыю яшчэ адзін дзяржаўны сімвал — дэвіз «Жыве Беларусь!»], [[Наша Ніва]], 13 студзеня 2021 г.</ref> (у разгорнутым выглядзе — ''Няхай жыве вольная, незалежная Беларусь!''), скіраваны на абуджэньне нацыянальна-грамадзянскіх пачуцьцяў, кансалідацыю народу Беларусі ў абарону свабоды, незалежнасьці сваёй краіны, [[беларуская мова|роднай мовы]], усёй нацыянальнай культуры<ref name="ehb">[[Аляксей Каўка|Каўка А.]] Жыве Беларусь! // {{Літаратура/ЭГБ|3к}} С. 377.</ref>. Шырокае ўжываньне гэтага выразу-[[фразэалягізм]]у ў розныя часы стала магчымым дзякуючы яго зьместу — зычаньню росквіту сваёй зямлі, сваёй дзяржаве<ref name="tut.by_11.11.2020"/>. У гэтым дэвізе ў максымальна ляпідарнай форме фармулюецца беларуская нацыянальная ідэя<ref>[https://www.svaboda.org/a/30803999.html Уладзімер Арлоў: Адбылося дафармаваньне беларускай нацыі і народны рэфэрэндум аб вяртаньні нацыянальнай сымболікі], [[Радыё Свабода]], 26 жніўня 2020 г.</ref><ref name="Kalinkina">[[Сьвятлана Калінкіна|Калінкіна С.]] Жыве Беларусь! // [[Народная Воля]]. № 40, 27.05.2014. С. 1.</ref>. == Этнонім == {{Асноўны артыкул|Белая Русь|Ліцьвіны|Русіны}} [[Файл:Грамата_Жыгімонта_(Сігізмунда)_ад_27_верасня_1432_месцічам_Віленскім.jpg|міні|Грамата [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта I]] (1432 г.) «''Віленскім месьцічам веры рымскае і рускім, што суць рускае веры''» — сьведчаньне разуменьня пад «[[Русіны (гістарычны этнонім)|рускімі]]» [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Кіеўская мітраполія|рускай веры]]<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 57.</ref>]] [[Этнонім]] ''беларусы'' ўтварыўся ад [[харонім]]у [[Белая Русь]], які пачаткова меў рэгіянальнае значэньне і тычыўся паўночнай і ўсходняй часткі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]]<ref>''[[Алесь Белы|Белы А.]]'' Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2000. — С. 158—159.</ref>. [[Файл:Lićvin (Biełarus). Ліцьвін (Беларус) (1730-49).jpg|значак|[[Бортніцтва|Бортнік]] ліцьвін (''Lütwin''{{Заўвага|Відаць, зь [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў Севершчыны]]. Арыгінальны подпіс: {{мова-de|«Eine in der Ukraine befindedt Nation Lütwin genannt, wie solhe abgebildet gehen»|скарочана}}}}). Адна зь першых этнаграфічных выяваў беларусаў, 1730—1740-я гг.<ref>[https://citydog.by/post/fotoshot-bielarus-pryhazhun Возможно, это первое изображение белоруса в истории (но далеко не все в этом уверены). Так или иначе: посмотрите, какой красавчик!], CityDog.by, 13.09.2021 г.</ref>]] Першы пісьмова зафіксаваны выпадак ужываньня слова беларус ([[Грэцкая мова|грэц.]]-[[Лацінская мова|лац.]] ''Leucorussus'') як [[Эндаэтнонім|саманазвы]] [[Салямон Рысінскі|выхадца з сучаснай тэрыторыі Беларусі]] датуецца 1586 годам<ref>''[[Алег Латышонак|Латышонак А.]]'' [http://www.belreform.org/latyszonak_rysin.php Навуковыя крыніцы самаакрэслення Саламона Рысінскага як беларуса] // Рэфармацыя і грамадства : XVI стагоддзе : Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 2005. — С. 126—131.</ref>, але гэтае вызначэньне не атрымала пашырэньня ў той час у якасьці этноніму. Да канца XVIII ст. у якасьці саманазваў ужываліся вызначэньні ''[[ліцьвіны]]''<ref>[[Міхась Чарняўскі|Чарняўскі М.]] Якія старажытныя плямёны былі нашымі продкамі? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 2.</ref><ref>Cordasco F. Dictionary of American immigration history. — Metuchen, 1990. [https://archive.org/details/dictionaryofamer00cord/page/96/mode/2up?q=licviny P. 96—97].</ref> і ''[[русіны]]''<ref name="ReferenceA">''Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя'' / В. Бандарчык, І. Чаквін, І. Углік [і інш.]. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка, 1985. — С. 150.</ref>{{Заўвага|«Рускімі» звычайна называлі праваслаўных ліцьвінаў<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 104.</ref>}}. У першай палове XIX ст. вызначэньне беларусы выкарыстоўвалася пераважна ў [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губернях]], а таксама ва ўсходняй частцы [[Менская губэрня|Менскай губэрні]], і мела ня столькі этнічны, колькі [[Тапонім|тапанімічны]] характар<ref name="ReferenceA"/>. [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): [[Ліцьвіны#Літоўская_мова|літоўская мова]] (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю [[Летувісы|летувісаў]]]] Саманазва беларусы ў якасьці этноніму пачала замацоўвацца за беларускім этнасам (амаль на ўсёй [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|яго этнічнай тэрыторыі]]) толькі зь сярэдзіны 1860-х гадоў (па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольным паўстаньні 1863—1864 гадоў]], у працах расейскага этнографа [[Радэрык фон Эркерт|Родэрыха Эркерта]]<ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Этнографический атлас западнорусских губерний и соседних областей. ― Берлин, 1863.</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом) / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с.</ref>). Аднак яшчэ ў 1903 годзе этнограф [[Яўхім Карскі]] адзначаў, што найбольш кансэрватыўны сялянскі пласт насельніцтва ня ведае гэтай новаўтворанай кніжнай назвы<ref>Карский Е. Ф. Белоруссы. Т. I. С. 116.</ref>. [[Файл:Congress Poland and Lithuanian governorates - by Alexander Voschinin - 1851 AD.jpg|значак|Мапа («Географический атлас Российской империи», 1851 г.)<ref>Географический атлас Российской империи [Карты] / Сост. на основании Высочайше утвержденного наставления 24 декабря 1848 года Александром Вощининым. — Санкт-Петербург: 1851. — 17 с.</ref>, дзе этнічная тэрыторыя беларусаў мае подпісы [[Ліцьвіны|«літоўцы»]] (на поўдзень ад [[Горадня|Горадні]] і [[Менск]]у) і «беларусы»]] Тым часам назва «ліцьвіны» працягвала шырока ўжывацца дзеля вызначэньня беларусаў — як з боку суседніх народаў{{Заўвага|На называньне беларусаў ліцьвінамі ўвагу зьвярталі расейска-нямецкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||be|Пётр Іванавіч Кёпен}} у 1851 годзе<ref> Mélanges russes tirés du Bulletin historico-philologique de l’Académie impériale des sciences de St.-Pétersbourg. T. II, 1855. [https://books.google.by/books?id=bacKAAAAYAAJ&pg=PA227&dq=zamaitisch&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj90qyKweP1AhUM9aQKHW5-B-kQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=litauer%20weissrussen%20kleinrussen&f=false P. 2].</ref>, украінскі фальклярыст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Анатоль Сьвідніцкі||uk|Свидницький Анатолій Патрикійович}} ў 1861 годзе<ref>Свидницкий А. Великдень у подолян // Основа. № 10. — СПб., 1861. [https://books.google.by/books?id=kBNJAAAAcAAJ&pg=RA4-PA44&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipt8vW4LX6AhWBOuwKHefdBowQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 44].</ref>, вайсковы гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Дамантовіч||uk|Домонтович Михайло Олексійович}} у 1865 годзе<ref>Домонтовыч М. Материалы географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Черниговская губерния. — СПб., 1865. [https://books.google.by/books?id=ULhiAAAAcAAJ&pg=PA533&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiRpcXCk7X6AhXJvKQKHWvOCp8Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 532].</ref>, украінскі лексыкограф і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Леўчанка||uk|Левченко Михайло Михайлович}} ў 1873 годзе<ref>Левченко М. Опыт русско-украинского словаря. — Киев, 1874. [https://books.google.by/books?id=9ddEAAAAYAAJ&pg=PA187&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwinjbaJyqv6AhUIjaQKHfPdA8k4FBDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%20&f=false С. 187].</ref>, расейскі навукоўца і пісьменьнік [[Уладзімер Даль]] у 1881 годзе<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 2. — СПб.; М., 1881. [https://books.google.by/books?id=a-8GAAAAQAAJ&pg=PA381&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJ5ri867X6AhWowAIHHUnVCOA4FBDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 381].</ref>, францускі географ і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}} ў 1881 годзе<ref>Reclus E. The universal geography: earth and its inhabitants. Vol. 5. — London, 1881. [https://books.google.by/books?id=KaAzAQAAMAAJ&pg=PA256&dq=%22Even+still+the+custom+prevails%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwixpcLZrrz6AhVfh_0HHRNVC94Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Even%20still%20the%20custom%20prevails%22&f=false P. 256].</ref>, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Энцыкляпэдыя Брытаніка||en|Encyclopædia Britannica}} ў 1882 годзе<ref>The Encyclopædia Britannica. Vol. XIV. — Philadelphia, 1882. [https://books.google.by/books?id=xT5IPDMtSJYC&pg=PA708&dq=%22the+name+of+Jmud+being%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjA-qDRi9_0AhVog_0HHQX-Cp8Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22the%20name%20of%20Jmud%20being%22&f=false P. 708].</ref>, беларускі этнограф і фальклярыст [[Мікалай Янчук]] у 1889 годзе<ref>Янчук Н. По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году). — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=G34hEAAAQBAJ&pg=PA26&dq=Po+litewsku+%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiNyOa8isPzAhVPRPEDHQkbDGYQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Po%20litewsku%20%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&f=false С. 26.]</ref>, славяназнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Восіп Пэрвольф||uk|Первольф Осип Осипович}} у 1893 годзе<ref>Славяне, их взаимные отношения и связи. Т. 3, ч. 2. — Варшава, 1893. [https://books.google.by/books?id=qYhBAAAAYAAJ&pg=PA167&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi-1a2l0MDzAhV6RvEDHfgAA2g4MhDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&f=false С. 167].</ref>, заснавальнік сучаснай францускай школы геаграфіі і геапалітыкі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Поль Відаль дэ ля Бляш||en|Paul Vidal de La Blache}} у 1894 годзе<ref>Paul Vidal de La Blache. Cours de géographie à l’usage de l’enseignement secondaire. — Paris, 1894. [https://books.google.by/books?id=09GzvLRnegEC&pg=PA469&dq=jmoudes&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj15czI7cn5AhUthP0HHeWVATIQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=jmoudes&f=false P. 469].</ref>, гісторык і краязнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Міхневіч|Ўладзімер Міхневіч|ru|Михневич, Владимир Осипович}} ў 1899 годзе<ref>Михневич В. О. Кто и когда выдумал Россию? // Исторический Вестник. Том. 75, 1899. С. 507.</ref>, віленскі доктар Людвік Чаркоўскі ў 1907 годзе<ref name="Czarkowski-1907">Czarkowski L. Powiat Bielski w gub. Grodzieńskiej // Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. T. 1, 1907. [https://books.google.by/books?id=SaXQPv5oxykC&pg=PA98&dq=nazywa+lud+siebie+Litwinami&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwirvJL7jfT5AhUOy6QKHfpjD04Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q&f=false S. 97]—98.</ref>, украінскі мовазнаўца і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Міхальчук||uk|Михальчук Костянтин Петрович}} у 1909 годзе<ref>Михальчук К. П. Открытое письмо к А. Н. Пыпину, по поводу его статей в «Вестн. Евр.» о споре между южанами и северянам. — Киев, 1909. [https://books.google.by/books?id=1GsUAAAAIAAJ&pg=PA43&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj88Onaxav6AhUhgf0HHV5wCccQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 43].</ref> ды іншыя<ref>Святной Ф. Что значит в Несторовой летописи выражение «поидоша из немец», или Несколько слов о Варяжской Руси. — Reval, 1842. [https://books.google.by/books?id=h8QKAAAAIAAJ&pg=PA12&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipt8vW4LX6AhWBOuwKHefdBowQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 12].</ref><ref>Журнал Министерства народного просвещения. Том 218 (1881). [https://books.google.by/books?id=-BkFAAAAYAAJ&pg=RA3-PA299&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj0r-DJicLzAhWdQvEDHUzGBMI4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 299].</ref><ref>Этнографическое обозрение. Кн. 1. — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=TJQFAAAAYAAJ&pg=RA1-PA182&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiUx5jtnLX6AhXzh_0HHdEsA6QQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 224]</ref>}}, так і сярод саміх беларусаў{{Заўвага|{{мова-en|«Before 1863, the most common self-appellation of the largest group in Russia’s Northwest Territory — Belarusian-speaking peasants — was apparently “Lithuanian”»|скарочана}}<ref>{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 49.</ref>}}. Паводле беларускай народнай песьні, добра вядомай з парыскай лекцыі пра [[Белая Русь|Беларусь]] [[Аляксандар Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]]<ref>Rypiński A. Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji i o jego śpiewie, tańcach, etc. — Paryż, 1840. [https://books.google.by/books?id=xy9PAAAAcAAJ&pg=PA42&dq=%22dwa+litwiny%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiNkMLn1fH5AhWpxQIHHYIJAp8Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&q&f=false S. 42].</ref> (1840 год), апісаньня [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] [[Яўстах Тышкевіч|Яўстаха Тышкевіча]]<ref>Tyszkiewicz E. Opisanie powiatu borysowskiego pod względem statystycznym, geognostycznym, historycznym, gospodarczym, przemysłowo-handlowym i lekarskim, z dodaniem wiadomości: o obyczajach, spiewach, przysłowiach i ubiorach ludu, gusłach, zabobonach itd. — Wilno, 1847. S. 384.</ref> (1847 год), [[Слоўнік Насовіча|слоўніка Насовіча]] і зборніка беларускіх песень [[Пётар Бяссонаў|Пятра Бяссонава]] — «''Кузьма і Дзям’ян два ліцьвіны, прынесьлі гаршочак [[Бацьвіньне|бацьвіньня]]''»{{Заўвага|Як зазначаюць сучасныя дасьледнікі, сьвятых Кузьму і Дзям’яна беларусы здаўна лічылі сваімі апекунамі і дарадцамі: у беларускім фальклёры адлюстроўваецца вера ў тое, што Кузьма і Дзям’ян дапамагалі сялянам у іх галоўных клопатах — сенакосе, падрыхтоўцы да жніва, малацьбе. Сярод іншага, менавіта Кузьма і Дзям’ян дапамагаюць ліцьвіну паводле сюжэту ўкраінскай інтэрмэдыі XVIII стагодзьдьзя<ref name="Kabrzyckaja-2007">Кабржыцкая Т., Рагойша У. Феномен часу: драматургія Кіева-Магілянцаў як выява ўкраінска-беларускай культурнай супольнасці // Беларусь і беларусы ў прасторы і часе: зборнік да 75-годдзя прафесара Адама Мальдзіса / Грамадскае аб’яднанне «Міжнародная асацыяцыя беларусістаў», Польскі інстытут у Мінску. — {{Менск (Мінск)}}, 2007. С. 140―151</ref>}}, а паводле варыяцыі гэтай жа песьні на [[Пінскі павет|Піншчыне]] — «''два літвіны із [[Дзівін|Дывін]] прынесьлі гаршчык батвін''»<ref>Zienkiewicz R. Piosenki gminne ludu pińskiego. — Kowno, 1851. [https://books.google.by/books?id=4NZbAAAAcAAJ&pg=PA8&dq=%22dwa+Litwiny%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjrr-iq2vH5AhVuhv0HHXouAHUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=litwiny&f=false S. 8].</ref>. У аповесьці 1840 году беларускамоўны селянін называе сябе ліцьвінам («''ja Lićwin''»), адзначаючы, што ён прыехаў зь [[Нясьвіж]]у «''ад нашага князя [[Радзівілы|Радзівіла]]''» і што ліцьвінаў пазнаюць паводле іх «''сьпеўнай мовы''»<ref name="Tygodnik Literacki-51-1840">Tygodnik Literacki. Nr. 51, 1840. [https://polona.pl/item/tygodnik-literacki-literaturze-sztukom-pieknym-i-krytyce-poswiecony-t-3-no-51-21,NzkxMDQ0Mjk/2/#info:search:Li%C4%87win S. 403].</ref><ref name="Tygodnik Literacki-52-1840">Tygodnik Literacki. Nr. 52, 1840. [https://polona.pl/item/tygodnik-literacki-literaturze-sztukom-pieknym-i-krytyce-poswiecony-t-3-no-52-28,NzkxMDQ0MzE/7/#info:search:Li%C4%87win S. 416].</ref>. У 1846 годзе [[Сураж (Расея)|сураскі]] шляхціч Рыгор Есімонтаўскі адзначаў, што «''усё насельніцтва Сураскага павету… носіць народную назву [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў]]''»<ref>Есимонтовский Г. Н. Описание Суражского уезда, Черниговской губернии, составленное Есимонтовским. — СПб., 1846. С. 55.</ref>. Паводле сьведчаньня супрацоўніка Этнаграфічнага аддзелу Расейскага імпэратарскага музэю Данілы Сьвяцкага (1909 год), жыхары [[Трубчэўск]]ага павету называлі сябе «літвой»<ref>Святский Д. О. [http://diderix.petergen.com/lub-kost.htm Крестьянские костюмы в области соприкосновения Орловской, Курской и Черниговской губерний (Севский уезд Орловской губернии)] // Живая Старина. Кн. 73—74. — СПб., 1910. [https://books.google.by/books?id=qXQA7w3AuPwC&pg=PA14&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj08JGworf6AhUNsaQKHcaoAco4KBDoAXoECAYQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E&f=false С. 14].</ref>. Мовазнаўца [[Антон Палявы]] засьведчыў, што жыхары [[Навазыбкаў]]скага павету пры роспыце адказвалі: «''мы літва, ліцьвіны''»<ref>[[Янка Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі. — New Jersey, 1978. С. 36.</ref>. Народжаны ў [[Смаленск]]у географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сяргей Меч||ru|Меч, Сергей Павлович}} адзначаў (у тым ліку на падставе ўласнай вандроўкі ў 1894 годзе), што ў басэйне [[Нёман]]у беларусы называюць сябе ліцьвінамі, тым часам [[Летувісы|летувісаў]] «''больш за ўсё ў Ковенскай і Віленскай губэрнях, дзе яны вядомыя пад імём [[Жамойты|жмудзінаў]]''»<ref>Меч С. Россия. Географический сборник для чтения в семье и школе. Изд. 11. — Москва, 1910. [https://books.google.by/books?id=k4I6AQAAMAAJ&pg=PA97&dq=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfg6jN3bf6AhXI4KQKHZadBoA4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 97].</ref>. Паводле апублікаванай у 1902 годзе працы этнографа [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]], беларускамоўныя сяляне [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] «''…не называюць сябе ні рускімі, ні беларусамі. Некаторыя лічаць сябе ліцьвінамі''»<ref name="Sejn-1902-21">Шейн П. В. Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края. Т. 2. — СПб., 1902. [https://books.google.by/books?id=fLFNAQAAMAAJ&pg=PA97&dq=%D0%9D%D1%A3%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5+%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipwY6Pnu_5AhXbnP0HHZdbCC0Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%D0%9D%D1%A3%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5%20%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 21].</ref>. Шырокае бытаваньне саманазвы «ліцьвіны» ў [[Лідзкі павет (Віленская губэрня)|Лідзкім павеце]] [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] і [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскім павеце]] Гарадзенскай губэрні засьведчыў фальклярыст і этнограф [[Міхал Федароўскі]], які зьбіраў этнаграфічную беларушчыну ў 1877—1904 гадох: «''у Слонімскім павеце называе люд [беларускі]: сябе — ліцьвінамі, [[Летувісы|жмудзінаў]] — гіргатунамі''»<ref>Federowski M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej. T. 4. — Warszawa, 1935. S. 453.</ref>. А этнограф і фальклярыст [[Аляксандар Сержпутоўскі]] засьведчыў бытаваньне саманазвы «ліцьвіны» ў [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкім]] і [[Мазырскі павет (Менская губэрня)|Мазырскім]] паветах [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]<ref name="Sierzputouski-1910">Сержпутовский А. Земледельческие орудия белорусского Полесья // Материалы по этнографии России. Т. 1. — СПб., 1910. [https://web.archive.org/web/20230108145403/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003998050?page=68&rotate=0&theme=white С. 45].</ref>. Апроч таго, ліцьвінамі вызначала сябе беларускамоўнае насельніцтва на поўдні [[Рэчыцкі павет|гістарычнай Рэчыччыны]] ([[Харобічы]] і ваколіцы)<ref>Курило, О. Фонетичні та деяки морфологічні особливости говірки села Хоробричів, давніше Городнянського повіту, тепер Сновськоі округи на Чернігівщині. — К., 1924. С. 4.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 78.</ref>. Увогуле, шырокае бытаваньне сярод беларусаў саманазвы «ліцьвіны» ў пачатку XX ст. прызнавалі асобныя дзеячы [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|летувіскага нацыянальнага руху]]. Ксёндз {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Жылінскі||lt|Jonas Žilius-Jonila}} ў летувіскай газэце {{Артыкул у іншым разьдзеле|Viltis||be|Viltis}} (1909 год)<ref>Litwa. Nr. 8 (14), 1909. S. 117.</ref> сьведчыў: «''Ёсьць шмат беларусаў, якія проста называюць сябе ліцьвінамі і хочуць імі быць, гэтак жа, як ліцьвіны, што гавораць па-польску. Добра было б, калі б і яны мелі сваё выданьне ў беларускай мове''»<ref>[[LITWA: hłos monarchisty]]. № I (XXII), 2008. С. 2.</ref>. Таксама летувіскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мечыслаў Давойна-Сільвястровіч||pl|Mieczysław Dowojna-Sylwestrowicz}} у польскамоўным выданьні «Litwa» (1911 год) зазначаў: «''беларусы, назва якіх належыць на больш новых, маюць права на назву ліцьвінаў [літоўцаў]… іх суседзі і яны самі сябе называюць ліцьвінамі, пісаны ў іх мове статут называецца літоўскім, храністы і старыя дакумэнты называюць іх мову літоўскай''»<ref>N. Downar [Dowojna-Sylwestrowicz M.]. Białorusini — litwini — polacy // Litwa. Nr. 11/12, 1911. S. 174.</ref>. Апроч таго, ужываньне беларускай саманазвы «ліцьвіны» ў пачатку XX ст. засьведчылі клясык беларускай літаратуры [[Якуб Колас|Якуб Колас (Канстантын Міцкевіч)]] у сваёй аўтабіяграфічнай трылёгіі «[[На ростанях]]»<ref name="Kolas-1955">Якуб Колас. [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0:Na_rostaniah_1.pdf/41 На ростанях]. Т. 1. Кн. 1—2. — {{Менск (Мінск)}}, 1955. С. 40—41.</ref>, беларускі грамадзкі дзяяч, пэдагог і актывіст [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] ў [[ЗША]] [[Яўхім Кіпель]]{{Заўвага|«''У Бабруйшчыне, і там, дзе я рос, тады яшчэ быў папулярны назоў „Літва“, а мы былі „ліцьвіны“. Было й німала тых, хто памятаў, што й край называўся „Літвой“. Было яшчэ таксама шмат сьветкаў паўстаньня 1863—1864 гадоў. Мой дзед па бацьку быў у паўстаньні, ды ў Машнічах, Слаўкавічах, Байлюкох ды іншых суседніх вёсках і сёлах яшчэ былі жывымі сьветкі ды ўдзельнікі паўстаньня. „Мы — Літва“, — казаў мне заўсёды мой дзед. Ды й іншыя дзяды нам, дзецям, заўсёды казалі, што тут заўсёды была Літва. <…> Памяць пра Літву перахоўвалі ня толькі нашыя дзяды ды паны, як Быкоўскі, але й маладзейшыя людзі, і гэтыя ўспаміны перадавалі нам''»}}<ref name="Kipiel-1995">Дыдзік У. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10208/%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%AF%D1%83%D1%85%D1%96%D0%BC%D0%B0_%D0%9A%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%8F.html Успаміны Яўхіма Кіпеля] // Спадчына. № 3, 1995. С. 72—99.</ref>, беларускі паэт, удзельнік [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]] і кіраўнік эмігранцкай арганізацыі «Беларускі вызвольны рух» [[Алесь Змагар|Аляксандар Яцэвіч (Алесь Змагар)]]<ref name="Jacevic-1999">[[Алесь Змагар]]. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/051d/%D0%9C%D0%BE%D0%B9_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%8C%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81.html Мой жыцьцяпіс] // Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі. — Нью-Ёрк, 1999. С. 201—213.</ref>, беларускі рэлігійны дзяяч [[Францішак Чарняўскі]]<ref>Трацяк І. Беларускае каталіцкае духавенства ля вытокаў сацыякультурнай ідэнтыфікацыі : манагр. — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2013. С. 202.</ref> ды іншыя. У 1918 годзе палкоўнік [[Кастусь Езавітаў]] так апісваў самасьвядомасць генэрала [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]]: «''Хацеў бы быць бліжэй да Бацькаўшчыны (Вільня). Лічыў адзін раз сябе літвіном, але цяпер даведаўся аб беларусах і сам ня ведае хто ён''»<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Балахоўцы: Сведчанні, дакументы, даследаванні|арыгінал = |спасылка = |адказны = пераклад, прадмова, каментары А. Вашкевіча, А. Чарнякевіча, Ю. Юркевіча|выданьне = 2|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = |том = |старонкі = |старонак = 470|сэрыя = |isbn = 978-5-9904531-9-7|наклад = 750}}</ref>. У 1870—1918 гадох этнонім беларусы выцясьняе іншыя «канкурэнтавыя» і лякальна-рэгіянальныя назвы для азначэньня беларускага [[этнас]]у, што зьвязваюць з папулярызацыяй гэтай назвы праз расейскую этнаграфічную і гістарычную навуку і з разьвіцьцём пачатковай адукацыі ў вёсцы, дзякуючы чаму стала мажлівым пашырэньне гістарычных ведаў і назвы беларусы сярод шырокіх колаў насельніцтва<ref>''Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя'' / В. Бандарчык, І. Чаквін, І. Углік [і інш.]. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка, 1985. — С. 164—166.</ref><ref>''Терешкович, П. В.'' [http://pawet.net/files/ceraskowich.pdf Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.] — Минск: БГУ, 2004. С. 145.</ref>. Тым часам назва ''ліцьвіны'' стала гістарычным этнонімам беларусаў<ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 5.</ref>. Як адзначае беларускі гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]] у кнізе [[Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае]], «''Мы — беларусы, але мы і ліцьвіны, спадкаемцы гісторыі і культуры магутнай эўрапейскай дзяржавы — [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]''»<ref name="Arlou-2012-161">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 161.</ref>. == Этнічная тэрыторыя == {{Асноўны артыкул|Этнічная тэрыторыя беларусаў}} [[Файл:Historical borders of Belarusians.png|міні|280пкс| Межы беларускай [[этнічная тэрыторыя|этнічнай тэрыторыі]]<br /> {{Легенда|#F0C500|Паводле [[Яўхім Карскі|Я. Карскага]] (1903)}} {{Легенда|#F00000|Паводле [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|М. Доўнар-Запольскага]] (1919)}} {{Легенда|#000000|Сучасныя дзяржаўныя граніцы}} ]] [[Файл:Polish-Lithuanian Commonwealth (1619) compared with today's borders (noname).png|міні|280пкс|[[Рэч Паспалітая]] ў XVII стагодзьдзі {{Легенда|#ffaec9|Каралеўства Польскае}} {{Легенда|#dab9f4|Вялікае Княства Літоўскае}} Залежныя тэрыторыі: {{Легенда|#ffc90e|Прусія}} {{Легенда|#efe4b0|Курляндыя}} {{Легенда|#bccacb|Інфлянты}}]] На пачатак ХХ стагодзьдзя, паводле навуковых дасьледаваньняў, якія ў асноўным пацьвярджаліся зьвесткамі афіцыйных перапісаў насельніцтва, беларусы складалі большасьць жыхароў гістарычных [[Смаленскі павет|Смаленшчыны]] і [[Старадубскі павет|Старадубшчыны]] (цяпер частка [[Смаленская вобласьць|Смаленскай]] і [[Бранская вобласьць|Бранскай]] вобласьцяў [[Расея|Расеі]]), а таксама [[Віленскі павет|Віленшчыны]] і паўднёва-ўсходняй [[Троцкі павет|Троччыны]] (частка [[Віленскі павет|Віленскага павету]] [[Летува|Летувы]]), усходняга [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляшша]] (частка [[Падляскае ваяводзтва|Падляскага ваяводзтва]] [[Польшча|Польшчы]]) і паўднёва-ўсходніх [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянтаў]] (частка [[Дагдзкі край|Дагдзкага]], [[Дзьвінскі край|Дзьвінскага]] [[Зілупскі край|Зілупскага]], [[Краслаўскі край|Краслаўскага]] і [[Люцынскі край|Люцынскага]] краёў [[Латвія|Латвіі]]). Згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] на падставе колькаснай перавагі беларусаў гэтыя тэрыторыі ў 1918 годзе абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], у 1919 годзе большая іх частка ўвайшла ў склад утворанай у [[Смаленск]]у [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]]. Аднак неўзабаве [[бальшавікі|маскоўскія бальшавікі]] адабралі ў склад [[РСФСР]] ня толькі Смаленшчыну і Старадубшчыну, але таксама гістарычныя [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўшчыну]] разам з [[Амсьціслаў|Амсьціславам]], [[Аршанскі павет|Аршаншчыну]] з [[Ворша]]й, [[Віцебскі павет|Віцебшчыну]] зь [[Віцебск]]ам, [[Рэчыцкі павет|Панізоўе]] з [[Рэчыца]]й і [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыну]] з [[Полацак|Полацкам]] (пазьней у 1924 і 1926 гадох частку гэтых тэрыторыяў вярнулі ў склад БССР, але Расея пакінула сабе месты і мястэчкі [[Вяліж]], [[Жукава]], [[Любавічы]], [[Манастыршчына|Манастыршчыну]], [[Мікулін]], [[Невель]], [[Пятровічы (Расея)|Пятровічы]], [[Пячэрск]], [[Рудня (горад)|Рудню]], [[Себеж]], [[Шумячы]], [[Усьвяты]] і [[Хаславічы]]), тым часам заходнюю палову Беларусі перадалі ў склад міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], усе Інфлянты і частку Полаччыны з прадмесьцем [[Друя|Друі]] [[Прыдруйск]]ам — у склад [[Латвія|Латвіі]]. У верасьні 1939 году, па далучэньні да [[СССР]] [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], [[Ёсіф Сталін|Сталін]] перадаў [[Летува|Летуве]] большую частку Віленшчыны зь [[Вільня]]й, а таксама паўднёва-ўсходнюю Троччыну з [[Трокі|Трокамі]] і частку [[Браслаўскі павет|Браслаўшчыны]], у кастрычніку 1940 году да іх дадаліся раней афіцыйна далучаныя да БССР часткі [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыны]] з [[Друскенікі|Друскенікамі]] і [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыны]] з [[Гадуцішкі|Гадуцішкамі]], [[Дзевянішкі|Дзевянішкамі]], [[Салечнікі|Салечнікамі]] і [[Сьвянцяны|Сьвянцянамі]]<ref>[[Дзяніс Марціновіч|Мартинович Д.]] [https://web.archive.org/web/20210503191603/https://news.tut.by/culture/656335.html Как белорусы потеряли Вильнюс и едва не вернули его 29 лет назад. Объясняем], [[TUT.BY]], 10.10.2019 г.</ref>, таксама ў 1939 годзе да [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Ўкраінскай ССР]] далучылі частку [[Пінскі павет|Піншчыны]] з [[Высоцак|Высоцкам]], [[Дольск]]ам, [[Дубровіца]]й, [[Любяшоў|Любяшовам]], [[Нобель|Нобелем]] і [[Пагост Зарэчны|Пагостам Зарэчным]], а ў склад [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] перадалі заходнюю [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыну]] і паўночна-заходнюю частку Гарадзеншчыны. Па заканчэньні [[Другая Сусьветная вайна|Другой Сусьветнай вайны]] ў 1945 годзе Масква перадала [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] ўсё Падляшша, заходнюю Гарадзеншчыну ([[Васількаў]], [[Гарадок (Беластоцкі павет)|Гарадок]], [[Дуброва Гарадзенская|Дуброву Гарадзенскую]], [[Заблудаў]], [[Карыцін]], [[Крынкі]], [[Кузьніца|Кузьніцу]], [[Ліпск (Польшча)|Ліпск]], [[Саколка (горад)|Саколку]], [[Сідра|Сідру]], [[Супрасьля|Супрасьлю]], [[Сухаволя|Сухаволю]], [[Штабін]], [[Янаў (Падляскае ваяводзтва)|Янаў]]) і частку [[Ваўкавыскі павет|Ваўкавышчыны]] зь [[Ялоўка]]й. Далучэньне этнічна беларускіх зямель да іншых дзяржаваў, а таксама брак магчымасьці атрыманьня адукацыі на роднай мове (у 1930-я гады ўсякая беларуская дзейнасьць на Смаленшчыне трапіла пад забарону<ref name="Trusau">[[Алег Трусаў|Трусаў А.]]. [http://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/05/Невядомыя_беларускія_дзяржавы.html Вялікае Княства Смаленскае] // Наша Слова. № 34 (822), 5 верасьня 2007.</ref>, у гэты ж час латвійскія ўлады канчаткова ліквідавалі беларускія адукацыйныя ўстановы на беларускай частцы Інфлянтаў<ref name="Citou">{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 155.</ref>, у 1945 годзе летувіскі ўрад у асобе міністра асьветы Жугжды не дазволіў адчыніць у Вільні ніводнай беларускай школы, адначасна ліквідаваўшы [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]] і [[Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча]]<ref name="Zajkouski">[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Як Вільня сталася жамойцкім горадам? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 70.</ref>) прывялі практычна да поўнай [[культурная асыміляцыя|асыміляцыі]] тамтэйшага беларускага насельніцтва. == Антрапалёгія == {{Асноўны артыкул|Антрапалёгія беларусаў|Валдайска-верхнедняпроўскі антрапалягічны комплекс}} Беларусы паўночных, цэнтральных і заходніх рэгіёнаў Беларусі належаць пераважна да ўсходнеэўрапейскага тыпу сярэднеэўрапейскай расы (у межах вялікай [[эўрапэоідная раса|эўрапэоіднай расы]]). Беларускі антраполяг [[Аляксей Мікуліч]] прыйшоў да высновы, што сучасная карціна [[генафонд]]у беларусаў сфармавалася як шляхам доўгатэрміновага прыстасаваньня ў выніку натуральнага адбору, так і ў выніку этнічнай кансалідацыі<ref>[[Аляксей Мікуліч|Мікуліч А.]] Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу. — {{Менск (Мінск)}}, 2005. С. 112.</ref>. Паводле вынікаў яго дасьледаваньняў, агульная характарыстыка генафонду сучасных беларусаў найбліжэйшая да сучасных украінцаў і мае трывалую генэтычную непарыўнасьць пакаленьняў у часе, бо геаграфічная структура сучаснага беларускага генафонду шмат у чым супадае з арэаламі старажытных археалягічных культураў Беларусі яшчэ даславянскай эпохі<ref>[[Аляксей Мікуліч|Мікуліч А.]] Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу. — {{Менск (Мінск)}}, 2005. С. 111.</ref>. == Этнагенэз == {{Асноўны артыкул|Этнагенэз беларусаў}} Працэс фармаваньня беларускай нацыі заняў дастаткова працяглы пэрыяд і адбываўся пад уплывам геаграфічна-кліматычных, сацыяльна-эканамічных, палітычных, царкоўна-рэлігійных фактараў, а таксама агульнаэўрапейскіх этнічных тэндэнцыяў. Паводле падлікаў, зробленых на аснове вялікай колькасьці антрапагенэтычных і генадэмаграфічных матэрыялаў, беларусы (папуляцыі карэнных жыхароў) вядуць свой радавод цягам ня меней за 130—140 каленаў, што адпавядае пэрыяду амаль 1500 год да н. э.<ref name=Mikulic>{{кніга|аўтар=[[Аляксей Мікуліч]]|загаловак=Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалёгія этнасу|месца=Мн.|выдавецтва=Тэхналогія|год=2005|старонак=138|isbn=985-458-122-5}}</ref> У асноўным этнагенэз беларусаў праходзіў на тэрыторыі Верхняга [[Дняпро|Падняпроўя]], Сярэдняга [[Дзьвіна|Падзьвіньня]], [[Нёман|Панямоньня]], [[Буг|Пабужжа]] і [[Прыпяць|Прыпяцкага]] [[Палесьсе|Палесься]]. Прытым трэба ўлічваць, што працэс складаньня беларускай народнасьці ахопліваў землі, што пераўзыходзілі межы сучаснай Беларусі. Гэтак, дадаткова ён праходзіў на тэрыторыях сучаснай Летувы ([[Вільня]] і ваколіцы), Латвіі ([[Дзьвінск]]), Польшчы ([[Беласток]] і [[Белая (горад)|Белая]]) і Расеі ([[Смаленск]], [[Невель]], [[Бранск]])<ref name="hb137">{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у кантэксьце сусьветных цывілізацыяў)|к}} С. 137.</ref>. У навуцы няма адназначнасьці што да храналягічных рамак фармаваньня беларускага народу. Адныя дасьледнікі сьцьвярджаюць, што беларусы як [[этнас]] ужо існавалі ў ХІІІ ст., а працэс фармаваньня беларускай [[народнасьць|народнасьці]] пачаўся яшчэ ў ХVII—ХVIII стагодзьдзях ([[Георгі Штыхаў]], [[Мікола Ермаловіч]], [[Міхась Ткачоў]] ды інш.). Паводле [[Валянцін Сядоў|Валянціна Сядова]], беларуская этнічная супольнасьць склалася ў ХІІІ—ХІV стагодзьдзях. [[Майсей Грынблат]] лічыў, што фармаваньне беларусаў адбывалася ў ХІV—ХVІ стагодзьдзях. Няма адзінага погляду і датычна продкаў беларусаў. Сярод асноўных канцэпцыяў вылучаюцца «фінская», «балтыйская», «крывіцка-дрыгавіцка-радзіміцкая» і «старажытнаруская»<ref name="hb136">{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у кантэксьце сусьветных цывілізацыяў)|к}} С. 136.</ref>. {| class="wikitable" |- !Назва канцэпцыі, яе прыхільнікі і існасьць !! Аргумэнтацыя !! Крытыка |- |'''1. «Фінская»''' (аўтар [[Іван Ласкоў]]): продкамі беларусаў былі славяне і фіны || Асноўным довадам выступаюць некаторыя беларускія [[гідронім]]ы, якія маюць фінскае паходжаньне. || Фінамоўнае насельніцтва на тэрыторыі Беларусі жыло ў глыбокай старажытнасьці (канец [[каменны век|каменнага веку]]) і яшчэ ў [[бронзавы век|бронзавым веку]] яго асымілявалі, як мяркуеццца, старажытныя [[балты]], якія ўспрынялі фінскія назвы рэк і азёраў. Такім парадкам, фіны на тэрыторыі Беларусі маглі быць субстратам не беларусаў, а старажытных балтаў. |- |'''2. «Балтыйская»''' ([[Валянцін Сядоў]], [[Георгі Штыхаў]] ды іншыя): продкамі беларускага народу былі балтыйскія і славянскія плямёны, дзе балты адыгралі ролю [[субстрат]]у (падасновы). || Вялізная колькасьць беларускіх [[гідронім]]аў маюць гіпатэтычнае балтыйскае паходжаньне, на карысьць гэтай тэорыі таксама сьведчаць некаторыя меркавана балтыйскія элемэнты беларускай культуры і мовы (культ вужа, жаночы галаўны ўбор — [[намітка]], у словах цьвёрды гук «р» ды іншае). || Памянёныя элемэнты маюць [[Індаэўрапейцы|індаэўрапейскае паходжаньне]], таму ўласьцівыя як балтам, так і славянам. Балты маглі быць субстратам не беспасярэдне беларусаў, а плямёнаў [[крывічы|крывічоў]], [[радзімічы|радзімічаў]] і [[дрыгавічы|дрыгавічоў]]. Супраць тэорыі, што беларусы ёсьць «славянізаванымі балтамі», сьведчаць зьвесткі [[Палеагенэтыка|палеагенэтыкі]], якія паказваюць, што генафонд беларусаў і [[летувісы|летувісаў]] мае глыбокія адрозьненьні<ref>[https://budzma.org/news/chym-genetychna-adroznivayutstsa-belarusy-i-litoutsy.html Чым генетычна адрозніваюцца беларусы і літоўцы: новыя даныя], [[Будзьма беларусамі!]], 22 студзеня 2026 г.</ref>. |- |'''3. «Крывіцка-дрыгавіцка-радзіміцкая»''' ([[Яўхім Карскі]], [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]], [[Уладзімер Пічэта]] ды іншыя): асноўнымі продкамі беларускага этнасу выступаюць крывічы, дрыгавічы і радзімічы. || Пераемнасьць матэрыяльнай культуры і моўныя запазычаньні беларусаў ў славянскіх супольнасьцяў (саха зь перакладной паліцай у земляробстве і «аканьне» ў беларускай мове ад пачатку былі ўласьцівасьцю крывічоў, палеская саха ў земляробстве і дыфтонгі -ўо, -іе ў мове ад пачатку належалі дрыгавічам ды іншае) || Нельга казаць пра чыста славянскія карані беларусаў, бо этнакультурныя працэсы, якія адбываліся на беларускай этнічнай тэрыторыі датычыліся ня толькі славянаў, але і балтаў (плямёны [[літва (племя)|літва]], [[яцьвягі]])<ref name="hb137"/>. |- |'''4. «Старажытнаруская»''' ([[Барыс Рыбакоў]], [[Сяргей Токараў]], [[Лаўрэнці Абэцэдарскі]] ды іншыя): узьнікла ў [[СССР|савецкай]] гістарыяграфіі за часамі кіраваньня [[Ёсіф Сталін|Сталіна]] і мусіла апраўдваць [[русіфікацыя|маскалізацыю]] беларусаў і ўкраінцаў<ref>[http://www.svaboda.org/content/transcript/1380072.html Жыцьцё і сьмерць мітаў: Старажытная Русь], [[Радыё Свабода]], 5 лютага 2009 г.</ref><ref>Дзермант А., Санько С. [https://web.archive.org/web/20151017183103/http://arche.bymedia.net/2005-5/dziermant505.htm Этнагенез беларусаў: навука і ідэалогія] // [[ARCHE]]. № 5 (39), 2005 г.</ref>. Яе прыхільнікі сьцьвярджалі, што продкам беларусаў была адна з частак г. зв. «старажытнарускай народнасьці». || У якасьці бяздоваднага пастуляту прыймаецца існаваньне адзінай старажытнарускай дзяржавы — [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] з адзінай старажытнарускай мовай і культурай. || У пісьмовых крыніцах і нават у гістарычных мітах (апроч савецкіх) не існуе якіх-кольвек зьвестак пра старажытнарускую народнасьць. Апроч таго, прыхільнікі гэтай канцэпцыі часьцяком блытаюць старажытную літаратурную мову (блізкую да [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]]) з гутарковай, дыялектнай, якая мела свае адрозьненьні на тэрыторыі Кіеўскай Русі<ref>[[Віктар Цітоў|Цітоў В.]] [https://web.archive.org/web/20030122205421/http://www.lingvo.minsk.by/~bha/07/200-213.htm Па старонках адной «гісторыі»*] // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Т. 7. Сш. 1 (12), чэрвень 2000 г.</ref>. |- |} Стымулам да паскарэньня кансалідацыі беларускага этнасу было ўтварэньне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Падпарадкаваньне ў ХІІІ—ХІV стагодзьдзяў больш як двух дзясяткаў ўсходнеславянскіх княстваў адзінай цэнтральнай уладзе спрыяла стварэньню агульнай этнічнай тэрыторыі беларусаў, актывізавала культурныя повязі паміж рознымі яе часткамі. Лёгкасьць аб’яднаньня гэтых шматлікіх дзяржаўных утварэньняў у складзе ВКЛ, апроч вонкавай пагрозы і эканамічных фактараў, шмат у чым тлумачылася якраз наяўнасьцю адзінай этнагенэтычнай спадчыны, а таксама агульнасьцямі гістарычнага лёсу, культуры, мовы і рэлігіі. Вельмі спрыяльным было і этнакультурнае становішча беларускага насельніцтва ў ВКЛ, дзе яны складалі асноўны этнічны масіў і пераважалі ў большасьці буйных населеных пунктаў ([[Вільня]], [[Полацак]], [[Віцебск]], [[Менск]], [[Берасьце]], [[Горадня]], [[Коўна]], [[Трокі]])<ref name="hb137"/>. == Мова == {{Асноўны артыкул|Беларуская мова}} [[Файл:BelarusianAsHomeLanguage2009-be-x-old.png|міні|Беларуская мова як асноўная размоўная, перапіс 2009 г.]] Нацыянальная мова беларусаў — [[беларуская мова|беларуская]] (усходняя падгрупа [[славянскія мовы|славянскай групы]] [[індаэўрапейскія мовы|індаэўрапейскай моўнай сям’і]]). Паводле вынікаў перапісу насельніцтва Беларусі 1999 году, 85,6% беларусаў краіны назвалі яе [[родная мова|роднай]], 41,3% — мовай, на якой яны пераважна размаўляюць дома. Адным з наступстваў [[Русіфікацыя Беларусі|шматгадовай палітыкі гвалтоўнай русіфікацыі]] ёсьць пашырэньне сярод беларусаў [[білінгвізм]]у (з выкарыстаньнем [[Расейская мова|расейскай мовы]]). Паводле перапісу насельніцтва Беларусі 2009 году, толькі 26% беларусаў краіны выкарыстоўвалі беларускую мову ў якасьці размоўнай<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Беларускую мову лічаць роднай 5 млн. 58 тыс. жыхароў Беларусі|спасылка=http://news.belta.by/by/print?id=674826|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=20 лютага 2012|дата доступу=10 лістапада 2013}}</ref>. Мае два альфабэты: побач з больш пашыранай і афіцыйна прынятай [[кірыліца]]й гістарычна таксама ўжываецца традыцыйны [[лацінка|беларускі лацінскі альфабэт]]<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/slucak-ci-slutsk/30640129.html SŁUCAK. Ці Slutsk? Беларуская лацінка, трансьліт і рэпутацыя слаўнага гораду], [[Радыё Свабода]], 28 траўня 2020 г.</ref>. У 1990—2000-х гадох фактычна аформілася існаваньне двух беларускіх [[правапіс]]аў (шырэй — [[Моўная норма|моўных нормаў]]): [[Беларускі клясычны правапіс|клясычнага (тарашкевіцы)]] і [[Беларускі афіцыйны правапіс|афіцыйнага (наркамаўкі)]]. == Рэлігія == {{Асноўны артыкул|Праваслаўная царква на Беларусі|Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі}} [[Файл:Сафійскі сабор.jpg|значак|[[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкі Сафійскі сабор]], XI ст. (па адбудове ў стылі [[Віленскае барока|віленскага барока]])]] Большая частка вернікаў-беларусаў спавядае [[Праваслаўная царква на Беларусі|праваслаўе]], меншая — [[Каталіцкі касьцёл у Беларусі|рыма-каталіцтва]]. Праз савецкае змаганьне з рэлігіяй у краіне пашырыўся [[атэізм]]. У старажытнасьці насельніцтва [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] было [[Паганства|паганскім]]. У Х—ХІ стагодзьдзях тут пачало пашырацца хрысьціянства. Адным зь першых місіянэраў быў ісляндзкі вандроўнік [[Торвальд]]<ref>[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] Калі прыйшло на Беларусь хрысціянства // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 4.</ref>. Першая [[Хрысьціянства|хрысьціянская]] [[Полацкая япархія]] зьявілася ў 992 годзе. Гэта была адміністрацыйная адзінка [[Кіеўская мітраполія|Кіеўскай мітраполіі]] [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскага патрыярхату]]. Увогуле, існуюць падставы меркаваць, што пашырэньне хрысьціянства ўсходняга, або [[Бізантыйская імпэрыя|бізантыйскага]], і заходняга, або [[Рымская імпэрыя|рымскага]] абрадаў (падзел на [[праваслаўе]] і [[каталіцтва]] адбыўся толькі ў 1054 годзе, а аформіўся ў 1204 годзе) сярод беларусаў праходзіла адначасна і паралельна<ref name="Zlutka">[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Адкуль і калі прыйшла каталіцкая вера на Беларусь? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 34.</ref>. У XIII—XIV стагодзьдзях у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] асноўны арэал фармаваньня беларускага этнасу вызначаўся перавагай славянамоўнага насельніцтва, якое ў асноўнай масе было хрысьціянскім. Адначасна адбываліся кантакты з суседнім [[Балтыйскія мовы|балтыйскім]] паганскім насельніцтвам, якое паступова славянізавалася. Наяўнасьць хрысьціянаў у [[Вільня|Вільні]] і [[Кернаў|Кернаве]], якая адзначаецца зь сярэдзіны XIII стагодзьдзя<ref>Вайткявичус В. [https://web.archive.org/web/20160305110625/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1793/1/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BA%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E%D1%81%20%D0%92.pdf Нестереотипный взгляд на культуру восточнолитовских курганов] // Працы гістарычнага факультэта БДУ. Навук. зборнік. Вып. 3. — {{Менск (Мінск)}}, 2008. С. 186.</ref>, сьведчыць пра працяглае суіснаваньне ў Вялікім Княстве Літоўскім хрысьціянскага і паганскага насельніцтва<ref>{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|2к}} С. 193, 197.</ref>. [[Файл:Iškaldź, Trajecki. Ішкальдзь, Траецкі (E. Paŭłovič, 1848).jpg|значак|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Ішкальдзь)|Касьцёл]] у [[Ішкальдзь|Ішкальдзі]], XV ст.]] У сярэдзіне XIII стагодзьдзя за часамі [[Міндоўг]]а ўтварылася першае [[Каталіцтва|каталіцкае]] біскупства (хоць пад 1105 годзе ў Кіеўска-Пячорскім патэрыку ўпамінаецца [[Тураў]]скае біскупства, а ў першай палове XIII ст. на полацкіх землях дзеяла Русінскае біскупства, улучанае ў 1255 годзе ў новаствораную Рыскую мітраполію<ref name="Zlutka"/>), якое ахоплівала землі Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|2к}} С. 224.</ref>. Пазьней тут зноў не было тэрытарыяльнай арганізацыі [[Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі|рымска-каталіцкага касьцёла]], хоць у 1320-я гады ў Вільні і [[Наваградак|Наваградку]] існавала па адным кляштары нямецкіх [[дамінікане|дамініканаў]] і [[францішкане|францішканаў]], якія не спынялі спробаў місіянэрскай дзейнасьці<ref name="Hancaruk">Ганчарук І. Рымска-каталіцкая царква на Беларусі // {{Літаратура/Рэлігія і царква на Беларусі|к}} С. 280.</ref>. У 1387 годзе на загад вялікага князя [[Ягайла|Ягайлы]] балтыйскае паганскае насельніцтва пачалі масава пераводзіць у каталіцтва, што лічыцца другой хваляй хрысьціянізацыі балтаў у Вялікім Княстве Літоўскім. Ягайла заснаваў [[Віленскае біскупства]], якая падзялялася на сем парафіяў (у тым ліку ў [[Абольцы|Абольцах]], [[Гайна (вёска)|Гайне]] і [[Крэва|Крэве]])<ref name="Hancaruk"/>. Пазьней вялікія князі (напрыклад, [[Вітаўт|Вітаўт Вялікі]]) праводзілі палітыку рэлігійнай талерантнасьці<ref>{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|2к}} С. 229.</ref>, а [[Фэўдал|фэўдальны стан]] ([[шляхта]]) складалася як з каталікоў, так і з праваслаўных<ref>{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|2к}} С. 370—372.</ref>. У 2-й палове XVI ст. хвалі рэлігійнай [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], а потым [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]] закранулі, галоўным чынам, шляхту. Найбольш папулярнай канфэсіяй сярод шляхты-пратэстантаў стаў [[кальвінізм]]<ref>{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|2к}} С. 509.</ref>. Аднак у 1590—1600-я гады пратэстанцкая і праваслаўная шляхта ў сваёй большасці перайшла ў рыма-каталіцтва, і толькі меншая частка прытрымлівалася праваслаўя або пратэстанцтва. У 1596 годзе ў выніку [[Берасьцейская унія|Берасьцейскай уніі]] праваслаўныя япіскапы перападпарадкавалі [[Літоўская мітраполія|Літоўскую (Кіеўскую) мітраполію]] [[Сьвяты Пасад|Сьвятому Пасаду]] ў выглядзе [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Рускай уніяцкай царквы]]. У 1632 годзе кароль і вялікі князь [[Уладзіслаў Ваза]] дзеля захаваньня рэлігійнага спакою і ўмацаваньня традыцыйнай талерантнасьці ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], афіцыйна аднавіў Кіеўскую мітраполію Канстантынопальскага патрыярхату, якую па [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|вайне Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] у 1685 годзе маскоўскі гаспадар [[Аляксей Міхайлавіч]] [[дэ-факта]] падпарадкаваў [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царкве]]. На канец XVIII ст. каля 70% беларусаў належалі да ўніяцкай (грэцка-каталіцкай) царквы, 15% былі рыма-каталікамі, 7% — юдэямі і толькі 6% — праваслаўнымі [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы)]]. У 1839 годзе расейскія ўлады забаранілі ўніяцкую царкву і гвалтоўна далучылі яе вернікаў да Ўрадавага сыноду. == Культура == === Сьвяты === [[Файл:Belarusian Easter Eggs.jpg|значак|[[Велікодная пісанка|Беларускія фарбаваныя велікодныя яйкі]]]] Гістарычна беларусы адзначаюць наступныя традыцыйныя народныя сьвяты: {| valign=top |- |valign=top width=30%| * [[Багач]] * [[Вялікдзень]] * [[Дзяды]] * [[Каляды (сьвята)|Каляды]] * [[Камаедзіца (сьвята)|Камаедзіца]] * [[Купальле]] * [[Масьленіца]] |valign=top width=30%| * [[Пакроў]] * [[Радаўніца]] * [[Саракі]] * [[Сёмуха]] * [[Спасы]] * [[Стрэчаньне]] * [[Тройца (сьвята)|Тройца]] |} [[Файл:Дзень Волі 2018.jpg|міні|[[100-годзьдзе Беларускай Народнай Рэспублікі|100-годзьдзе БНР]] у Менск, 2018 г.]] Нацыянальныя сьвяты беларусаў<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] Якія гістарычныя даты павінны памятаць і шанаваць беларусы? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 78.</ref> (у [[Беларусь|Беларусі]] часоў [[Русіфікацыя Беларусі#Рэжым Лукашэнкі|прарасейскага]] [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] сьвяткуюцца на неафіцыйным узроўні, таксама адзначаюцца [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспарай]]): * [[Дзень Волі|Дзень Незалежнасьці, або Дзень Волі]], ([[25 сакавіка]]) — сьвята аднаўленьня дзяржаўнай незалежнасьці, якое адзначаецца пад [[нацыянальная сымболіка|нацыянальнымі]] [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]] і гербам [[Пагоня]]й. Прымяркоўваецца да гадавіны ўтварэньня [[Беларуская Народная Рэспубліка|першай нацыянальнай дзяржавы]], калі ў 1918 годзе [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] прыняла [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяю Ўстаўную грамату]]. * Сьвята [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальду]] ([[15 ліпеня]]) — дзень перамогі ў 1410 годзе аб'яднанага войска Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага над [[Крыжакі|крыжакамі]]. * Дзень друку ([[6 жніўня]]) — выданьне ў 1517 годзе [[Францішак Скарына|Францішкам Скарынам]] першай беларускай друкаванай кнігі. * [[Дзень Адраджэньня]] ([[25 жніўня]]) — гадавіна наданьня ў 1991 годзе [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|Дэклярацыі аб сувэрэнітэце Беларусі]] сілы канстытуцыйнага закону, аднаўленьне незалежнай дзяржаўнасьці. * [[Дзень беларускай вайсковай славы]] ([[8 верасьня]]) — сьвята [[Бітва пад Воршай|Аршанскай перамогі]], калі ў 1514 годзе войска Вялікага Княства Літоўскага ўшчэнт разьбіла колькасна большае войска [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] і на пэўны час спыніла маскоўскую агрэсію на Беларусь. * [[Дзень Герояў|Дзень Герояў, або Дзень Слуцкага збройнага чыну]], ([[27 лістапада]]) — гадавіна пачатку ў 1920 годзе баявых дзеяньняў супраць бальшавіцкага войска [[Першы Слуцкі полк|Першым Слуцкім палком]] Беларускай Народнай Рэспублікі. === Фальклёр === Беларуская традыцыйная культура вылучаецца незвычайнай глыбінёй фальклёрнай памяці. Беларускія зьвесткі лічацца вельмі старажытнымі (нават у параўнаньні зь іншымі архаічнымі матэрыяламі — напрыклад, паўночна-расейскім і сэрбскахарвацкім) і таму маюць асаблівую важнасьць для рэканструкцыі<ref>[[Сяргей Санько|Санько С.]] Прадмова // {{Літаратура/Беларуская міталёгія: Энцыкляпэдычны слоўнік (Менск, 2004)|к}} С. 3.</ref>. === Архітэктура === {{Асноўны артыкул|Беларуская традыцыйная драўляная архітэктура|Віленскае барока|Магілёўскае барока}} [[Файл:Stročycy - 12.jpg|міні|Пакроўская царква XVIII ст. зь вёскі [[Логнавічы (Менская вобласьць)|Логнавічаў]]]] У [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту|Беларускім дзяржаўным музэі народнай архітэктуры і побыту]] (Строчыцы) пад адкрытым небам захоўваюцца помнікі беларускай традыцыйнай драўлянай архітэктуры з розных гістарычна-этнаграфічных рэгіёнаў Беларусі. Экспазыцыю музэю складаюць помнікі дойлідзтва з трох рэгіёнаў — Цэнтральнай Беларусі (асноўная частка [[Менская вобласьць|Менскай]] і заходняя частка [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай]] вобласьцяў), Падняпроўе (Магілёўская вобласьць, [[Аршанскі раён|Аршанскі]] і [[Дубровенскі раён]]ы [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]], а таксама раёны [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]] ўздоўж рэк [[Дняпро|Дняпра]] і [[Сож|Сажа]]) і Паазер’е (цэнтральная і заходня тэрыторыі Віцебскай вобласьці, а таксама часткова паўночныя раёны Менскай вобласьці). [[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (J. Dulevič, 1934).jpg|значак|[[Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Беразьвечча)|Беразьвецкая царква]] — шэдэўр [[Віленскае барока|віленскага барока]], [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зьнішчаны савецкімі ўладамі]]]] Разам з традыцыйнай драўлянай архітэктурай адзначаецца самабытная мураваная [[Гатычная архітэктура ВКЛ|гатычная архітэктура Вялікага Княства Літоўскага (беларуская готыка)]], адметнасьцю якой ёсьць спалучэньне чырвонай цаглянай муроўкі зь белымі атынкаванымі нішамі<ref name="viacorka"/>. Зьяўленьне ў [[Нясьвіж]]ы другога ў [[Эўропа|Эўропе]] твору архітэктуры стылю [[барока]] — [[Фарны касьцёл (Нясьвіж)|Фарнага касьцёла]] — спрыяла выяўленьню ў гэтым стылі найбольшага ўнёску беларусаў у агульнаэўрапейскае мастацтва праз унікальную мураваную архітэктуру [[Віленскае барока|віленскага]]<ref name="bielarus-vkl-293">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 293.</ref> і [[Магілёўскае барока|магілёўскага]] барока<ref>Якімовіч Ю. Магілёўская школа дойлідства // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 248.</ref>. === Строі === {{Асноўны артыкул|Беларускі нацыянальны строй}} Традыцыйны народны строй беларусаў мае доўгую гісторыю разьвіцьця. Спэцыфічныя беларускія рысы ён набыў у XIV—XVI стагодзьдзях, у пэрыяд фармаваньня беларускай народнасьці. Строй склаўся ва ўзаемаўплывах зь летувіскай, польскай, расейскай і ўкраінскай традыцыямі. Апроч гэтага, ён узбагачаўся ўплывамі інтэрнацыянальнага мескага строю і такім чынам упісваўся ў агульнаэўрапейскі кантэкст. Традыцыйнае адзеньне ў большай, чым іншыя формы побыту, ступені адлюстроўвае нацыянальную спэцыфіку беларусаў. Асаблівая роля ў калярыстыцы адзеньня адводзілася срэбрыста-беламу колеру натуральнага лёну або воўны, які ўвасабляў сьвята і радасьць. Апроч белага, важнае месца займаў чырвоны колер, які сымбалізаваў жыцьцё, а, аб’яднаны ў складаную сыстэму знакаў — арнамэнтаў, нанесеных на адзеньне ў часе вышыўкі або тканьня, — служыў засьцерагальным знакам<ref>Раманюк М. Беларускія народныя строі. — {{Менск (Мн.)}}, 2003.</ref>. <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Беларусы Минскай губерни. 1877 год.jpg|«Беларусы Менскай губэрні» Белоруссы (Могилевской губернии).jpg|«Беларусы Магілёўскай губэрні» Biełarusy, Miensk. Беларусы, Менск (1882).jpg|«Тыпы беларусаў Менскай губэрні» Lićviny. Ліцьвіны (1903).jpg|«[[Ліцьвіны]]» </gallery> === Кухня === {{Асноўны артыкул|Беларуская кухня}} [[Файл:Potato pancakes.jpg|значак|[[Дранікі]]]] Беларуская кухня фармавалася на аснове страваў і прыёмах гатаваньня агульных для ўсіх славянскіх ды іншых індаэўрапейскіх народаў, у тым ліку балтыйскіх і германскіх. Як і ўсе старажытныя людзі, продкі беларусаў пачаткова здабывалі ежу пры дапамозе зьбіральніцтва, рыбалоўства і паляваньня, пазьней зьявіліся земляробства і жывёлагадоўля. Да нядаўняга часу ў рацыёне большасьці насельніцтва Беларусі абсалютна пераважалі вэгэтарыянскія стравы — з збожжа, бабовых культураў, агародніны, малака і малочных прадуктаў, насеньня лёну і канапель, прадуктаў зьбіральніцтва — грыбоў, ягад, садавіны, мёду. Традыцыйная беларуская кухня вельмі блізкая да летувіскай. У XIII—XIX стагодзьдзях на яе фармаваньне (асабліва ў прывілеяваных [[Стан (сацыяльная група)|станаў]]) значна ўплывалі польская і нямецкая кухні, а таксама кухні нацыянальных меншасьцяў — габрэйская і татарская, у меншай ступені француская, італьянская, вугорская і ангельская. З XIX ст. найбольшы ўплыў адзначаецца з боку расейскай кухні<ref>{{Кніга|аўтар=[[Алесь Белы|Белы А.]]|частка=[http://prastora.by/knihi/biely-alies-nasa-strava-sapraudnaia-bielaruskaia-kuchnia Прадмова]|загаловак=Наша страва|арыгінал=|спасылка=https://lohvinau.by/product/наша-страва-сапраўдная-беларуская-ку/|адказны=|выданьне=2-е выд|месца=Менск|выдавецтва=[[Логвінаў]]|год=2010|том=|старонкі=|старонак=288|сэрыя=Кнігарня «Наша Ніва»|isbn=978-985-6901-72-3|наклад=}}</ref>. === Рамёствы === [[Файл:Belarus-Minsk-Maksim Bahdanovich Museum 3.jpg|міні|[[Слуцкія паясы|Слуцкі пояс]] у [[Менск]]ім музэі [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]]] Беларусы маюць багатую гісторыю традыцыйных мастацтваў і [[Рамяство|рамёстваў]], многія зь якіх існуюць дагэтуль. Сярод асноўных рамёстваў: * ткацтва ([[слуцкія паясы]]) * апрацоўка дрэва ([[беларуская разьба]]) * [[ганчарства]] * [[кавальства]] * пляценьне з саломы == Расьсяленьне == {{Асноўны артыкул|Насельніцтва Беларусі|Беларуская дыяспара}} Паводле перапісу насельніцтва 2009 году, у Беларусі жыве 7 957 252 беларусы (або 83,7% ад усяго насельніцтва)<ref>[https://web.archive.org/web/20170728214817/http://www.belstat.gov.by/upload-belstat/upload-belstat-pdf/perepis_2009/5.8-0.pdf Перепись населения — 2009. Население по национальности и родному языку]{{Ref-ru}}</ref>. Зьвесткі пра колькасьць беларусаў у іншых краінах: * [[ЗША]] — каля 750&nbsp;000 * [[Расея]] — 520 000 (2010)<ref>[http://www.rg.ru/2011/12/16/stat.html Об итогах Всероссийской переписи населения 2010 года]{{Ref-ru}}</ref> * [[Украіна]] — 275&nbsp;763 (2001) * [[Казахстан]] — 111&nbsp;927 (1999) * [[Латвія]] — 68&nbsp;174 (2011) * [[Польшча]] — 48&nbsp;737 (2002) * [[Летува]] — 42&nbsp;866 (2001) * [[Узбэкістан]] — 20&nbsp;397 (2000) * [[Эстонія]] — 17&nbsp;241 (1999) * [[Малдова]] — 5000 — 10&nbsp;000 * [[Канада]] — каля 5000 * [[Кыргыстан]] — 3208 (1999) * [[Францыя]] — каля 3000 [[Беларуская дыяспара|Беларусы замежжа]] гістарычна падзяляюцца на дзьве групы — тыя, хто спрадвеку жыве на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай этнічнай тэрыторыі]], якая апынулася на памежжы суседніх зь Беларусьсю дзяржаваў, і тыя, хто мусіў пакінуць радзіму з розных прычынаў, найперш эканамічных і палітычных. Найбольш масавая эміграцыя пачалася ў канцы ХІХ ст., яе абумовіў пошук лепшага заробку і вольнай зямлі. Сотні тысячаў беларусаў выехалі ў [[Сыбір]], у буйныя прамысловыя месты Расеі (толькі у 1896—1912 гадох у Сыбір зь Беларусі перасяліліся 717 тысячаў чалавек)<ref name="Miracycki-1993">[[Леў Мірачыцкі|Мірачыцкі Л.]] Дзе ў свеце жывуць беларусы? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 71.</ref>. У пачатку ХХ ст. некаторая частка беларусаў імігравала ў ЗША, Канаду, [[Аргентына|Аргентыну]] і [[Бразылія|Бразылію]]. Гвалтоўная эвакуацыя ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]] і [[Кастрычніцкі пераварот]] прычыніліся ад міграцыі беларусаў у Цэнтральную Расею. [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|Бальшавіцкія рэпрэсіі]] змусілі стваральнікаў і актыўных прыхільнікаў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] выехаць у Летуву, [[Латвія|Латвію]], Польшчу, [[Чэхаславаччына|Чэхаславаччыну]] і [[Нямеччына|Нямеччыну]]. У міжваенны пэрыяд дзясяткі тысячаў выхадцаў з Заходняй Беларусі ў пошуках лепшай долі накіраваліся ў Канаду, Аргентыну, [[Уругвай]], [[Парагвай]] і Бразылію. У час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] больш за 300 тысячаў беларусаў апынулася ў Нямеччыне, [[Аўстрыя|Аўстрыі]] ды іншых заходнеэўрапейскіх краінах. Многія зь іх потым перасяліліся ў ЗША, Канаду і [[Аўстралія|Аўстралію]], дзе ўтварылі новыя цэнтры беларускай эміграцыі<ref name="Miracycki-1993"/>. За часамі [[СССР]] адбывалася ўнутраная міграцыя беларусаў у іншыя савецкія рэспублікі, менавіта такім чынам утварыліся значныя беларускія супольнасьці ў [[Эстонія|Эстоніі]], Казахстане, Цэнтральнай Расеі. Па распадзе СССР некалькі тысячаў беларусаў выехала ў краіны [[Эўразьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]], ЗША, Канаду і Расею. == Вядомыя беларусы == * [[Францішак Скарына]] (1470 — ~1551) — першадрукар, філёзаф-гуманіст і пісьменьнік. Перакладнік і выдавец на беларускую рэдакцыю [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]] кнігаў [[Біблія|Бібліі]]. * [[Мікола Гусоўскі]] (~1470 — >1533) — паэт-гуманіст і асьветнік эпохі [[Адраджэньне|Адраджэньня]], аўтар паэмы [[Песьня пра зубра]], якая лічыцца непераўзыдзенай у эпічным паказе Беларусі і беларускага народу (да зьяўленьня паэмы «[[Пан Тадэвуш]]» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]). Адзін з найвыдатнейшых дзеячоў славянскага сьвету паводле [[ЮНЭСКА]]. * [[Казімер Семяновіч]] (~1600 — >1651) — інжынэр і тэарэтык артылерыі, мысьляр-гуманіст. Вынаходнік шматступенчатае ракеты. * [[Тадэвуш Касьцюшка]] (1746—1817) — палітычны і вайсковы дзяяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], кіраўнік [[паўстаньне 1794 году|вызвольнага паўстаньня 1794 году]], удзельнік Вайны за незалежнасьць ЗША. Нацыянальны герой [[Беларусь|Беларусі]], [[Польшча|Польшчы]] і [[ЗША]]. * [[Ігнат Дамейка]] (1802—1889) — навуковец-дасьледнік, геоляг, мінэроляг. Займае важнае месца ў гісторыі навукі і культуры Беларусі, [[Чылі]], Польшчы і [[Летува|Летувы]]. Нацыянальны герой Чылі. * [[Язэп Гашкевіч]] (1814—1875) — дыплямат, мовазнаўца, дасьледнік [[Японія|Японіі]] і [[Кітай|Кітаю]], натураліст, арыенталіст. * [[Кастусь Каліноўскі]] (1838—1864) — нацыянальны герой Беларусі, Летувы і Польшчы, адзін з кіраўнікоў [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]]; рэвалюцыянэр-дэмакрат, публіцыст, паэт. * [[Зыгмунт Мінейка]] (1840—1925) — грамадзкі дзяяч, вайсковец, навуковец, рэвалюцыянэр, удзельнік нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў. Нацыянальны герой [[Грэцыя|Грэцыі]]. * [[Ян Чэрскі]] (1845—1892) — геоляг, палеантоляг і географ, дасьледнік [[Сыбір]]ы. * [[Якуб Наркевіч-Ёдка]] (1847—1905) — фізык, мэдык, біёляг. Адкрывальнік электраграфіі і бяздротавай перадачы электрычных сыгналаў. * [[Соф’я Кавалеўская]] (1850—1891) — матэматык, пісьменьніца, публіцыстка, сябра-карэспандэнтка [[Пецярбург|Пецярбурскай]] акадэміі навук. Першая ў сьвеце жанчына-прафэсарка. * [[Мікалай Судзілоўскі]] (1850—1930) — філёзаф, прыродазнаўца, рэвалюцыянэр, удзельнік грамадзка-палітычных рухаў Беларусі, [[Расея|Расеі]], [[Швайцарыя|Швайцарыі]], [[Румынія|Румыніі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Францыя|Францыі]], ЗША, Японіі, Кітаю ды іншых краінаў. Прэзыдэнт Сэнату [[Гавайскія астравы|Гавайскіх астравоў]]. * [[Мечыслаў Карловіч]] (1876—1909) — кампазытар, дырыгент, публіцыст, фатограф і альпініст. * [[Аляксандар Чыжэўскі]] (1897—1964) — біяфізык, адзін з заснавальнікаў геліябіялёгіі. * [[Барыс Кіт]] (1910—2018) — навуковец у галіне ракетнай тэхнікі, узнагароджаны [[Залаты мэдаль Германа Обэрта|Залатым мэдалём Германа Обэрта]], былы дарадца ўраду ЗША ў разьвіцьці [[астранаўтыка|астранаўтыкі]]. * [[Васіль Быкаў]] (1924—2003) — пісьменьнік і грамадзкі дзяяч. [[Народны пісьменьнік Беларусі]] (1980). * [[Пётар Клімук]] (нар. 1942) — генэрал-палкоўнік авіяцыі, навуковец у галіне тэхнічных навук, двойчы [[Герой Савецкага Саюзу]]. Першы беларускі касманаўт. * [[Сьвятлана Алексіевіч]] (нар. 1948) — расейскамоўная пісьменьніца Беларусі. Ляўрэатка [[Нобэлеўская прэмія ў галіне літаратуры|Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры]] (2015). * [[Вольга Корбут]] (нар. 1955) — гімнастка. Чатырохразовая алімпійская чэмпіёнка. * [[Алесь Бяляцкі]] (нар. 1962) — грамадзкі дзяяч і праваабаронца. Ляўрэат [[Нобэлеўская прэмія міру|Нобэлеўскай прэміі міру]] (2022). == Глядзіце таксама == * [[Ліцьвіны]] * [[Русіны]] * [[Старалітва]] * [[Беларусцы]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/Беларуская міталёгія: Энцыкляпэдычны слоўнік (Менск, 2004)}} * {{Літаратура/БелЭн|3}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|1}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|2}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|3}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|5}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|6}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|7}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|8}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|9}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|10}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|11}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|12}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|13}} * {{Літаратура/Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік, 1995}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}} * {{Літаратура/Рэлігія і царква на Беларусі}} * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}: Полымя, 1995. — 96 с. — (Б-ка часопіса «[[Маладосць]]»). * [[Мікалай Шкялёнак|Шкялёнак М.]] Беларусь і суседзі: Гістарычныя нарысы. — Беласток: Беларускае Гістарычнае Таварыства, 2003. {{ISBN|83-915029-4-5}}. * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * {{Кніга|аўтар = Молчанова, Лидия Александровна.|частка = |загаловак = Материальная культура белорусов |арыгінал = |спасылка = |адказны = редакторы: [[Адам Залескі|А. И. Залесский]], [[Васіль Бандарчык|В. К. Бандарчик]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1968|том = |старонкі = |старонак = 232|сэрыя = |isbn = |наклад =2400 }} * {{Кніга|аўтар = Молчанова, Лидия Александровна.|частка = |загаловак = Очерки материальной культура белорусов XVI—XVIII вв. |арыгінал = |спасылка = |адказны = редакторы: [[Васіль Бандарчык|В. К. Бандарчик]], [[Залман Капыскі|З. Ю. Копысский]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1981|том = |старонкі = |старонак = 112|сэрыя = |isbn = |наклад =2400 }} == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік}} * [https://web.archive.org/web/20100405115510/http://www.belarus.by/by/about-belarus/famous-belarusians Вядомыя беларусы], [[Belarus.by]] * Беларускія плямёны [https://web.archive.org/web/20090421074635/http://jivebelarus.net/our-heritage/krivichy.html Крывічы], [https://web.archive.org/web/20090423065401/http://jivebelarus.net/our-heritage/drigvichi.html Дрыгвічы], [https://web.archive.org/web/20090423014903/http://jivebelarus.net/our-heritage/radzimichy-and-viacichy.html Радзімічы], [https://web.archive.org/web/20090423160818/http://jivebelarus.net/our-heritage/dzyrvyne.html Дзярвяне], [https://web.archive.org/web/20100429081316/http://jivebelarus.net/our-heritage/severyane.html Севяране] {{Насельніцтва Беларусі}} {{Беларусы}} {{Беларусь у тэмах}} {{Беларусы замежжа}} [[Катэгорыя:Беларусы| ]] tdg6ucgbdws999j2l22wx7qsu39li6x 2678295 2678292 2026-07-08T23:04:18Z ~2026-38974-75 98784 /* Этнагенэз */ 2678295 wikitext text/x-wiki {{Этнас |Назва = Беларусы |Лацінка = Biełarusy |Выява = [[Файл:Беларусы. Biełarusy. Belarusians.png|270пкс]] |Подпіс да выявы = [[Усяслаў Чарадзей]]{{*}}[[Эўфрасіньня Полацкая]]{{*}}[[Кірыла Тураўскі]]{{*}}[[Мікола Гусоўскі]]{{*}}[[Барбара Радзівіл]]{{*}}[[Францішак Скарына]]{{*}}[[Леў Сапега]]{{*}}[[Ян Караль Хадкевіч]]{{*}}[[Казімер Семяновіч]]{{*}}[[Тадэвуш Касьцюшка]]{{*}}[[Ігнат Дамейка]]{{*}}[[Соф’я Кавалеўская]]{{*}}[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]{{*}}[[Янка Купала]]{{*}}[[Якуб Колас]]{{*}}[[Васіль Быкаў]] |Колькасьць = каля 9,4 мільёнаў |Рэгіёны = [[Беларусь]], [[Расея]], [[Украіна]], [[Казахстан]], [[Латвія]], [[Канада]], [[Бразылія]], [[Польшча]], [[Летува]], [[Эстонія]] ды інш. |Мовы = [[беларуская мова]]<ref>{{Літаратура/Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік, 1995|к}} С. 107.</ref><ref>[[Павал Церашковіч|Церашковіч П.]], [[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Беларусы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 464.</ref> |Рэлігія = [[Хрысьціянства|хрысьціяне]] ([[праваслаўе]] і [[каталіцтва]], [[пратэстанцтва]] ), значная частка [[атэізм|атэістаў]]. |Блізкія этнасы = [[славяне]] ([[украінцы]], [[палякі]], [[расейцы]]{{Заўвага|Апроч прынятага сучаснай лінгвістычнай навукай падабенства моваў ([[Усходнеславянскія мовы|усходнеславянскія мовы]]), у расейцы запісалі вялікую частку жыхароў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай этнічнай тэрыторыі]] (найперш [[Смаленскі павет|Смаленшчыны]] і [[Старадубскі павет|Старадубшчыны]]), а таксама этнічна блізкае да беларусаў насельніцтва былых [[Крывічы|крывіцкіх земляў]]. Таксама вялікую колькасьць этнічных беларусаў гвалтоўна вывезьлі ў час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]]<ref name="Arlou-2012-250">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 250.</ref> (паводле сучасных ацэнак, палонныя зь Вялікага Княства Літоўскага склалі да 20% жыхароў Масквы<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 258.</ref>), значную колькасьць беларусаў улады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] выслалі ў [[Сыбір]] па здушэньні вызвольных паўстаньняў XIX ст. або гвалтоўна эвакуавалі ў цэнтральную Расею ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]], значную колькасьць беларусаў улады [[СССР]] вывезьлі на поўнач Расеі ў выніку [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|савецкіх рэпрэсіяў]]. Многія зь пералічаных гвалтоўна вывезеных этнічных беларусаў засталіся ў Расеі і [[Асыміляцыя (культура)|асыміляваліся]]. Таксама ня варта адкідаць міграцыю насельніцтва ў межах Расейскай імпэрыі і СССР (дзеля атрыманьня вышэйшай адукацыі па ліквідацыі расейскімі ўладамі [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] або надзелаў вольнай зямлі ў час [[Сталыпінская аграрная рэформа|Сталыпінскай рэформы]], праз службу ў расейскім або савецкім войску, працоўныя дачыненьні ды іншае).}}) і [[балты]] ([[летувісы]]{{Заўвага|Пра даўнія этнакультурныя повязі сьведчыць падабенства пэўных элемэнтаў матэрыяльнай культуры, пласт беларусізмаў у [[летувіская мова|летувіскай мове]], а таксама пласт летувізмаў у [[беларуская мова|беларускай]]}}<ref>{{Літаратура/Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік, 1995|к}} С. 432.</ref>) }} '''Белару́сы''' — [[Эўропа|эўрапейская]] [[нацыя]], асноўнае насельніцтва [[Беларусь|Беларусі]] (7&nbsp;957&nbsp;252 чалавек або каля 84% насельніцтва краіны на 2009 год). У значнай колькасьці жывуць таксама ў [[ЗША]], [[Расея|Расеі]], [[Украіна|Украіне]], [[Казахстан]]е, [[Латвія|Латвіі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Летува|Летуве]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Канада|Канадзе]] ды інш. Агульная колькасьць у сьвеце складае каля 10 млн чалавек<ref>{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://zbsb.org/index.php?option=com_content&view=article&id=12&Itemid=12|загаловак = Гісторыя|фармат = |назва праекту = |выдавец = Афіцыйны сайт [[ЗБС Бацькаўшчына]]|дата = 16 кастрычніка 2010 |мова = |камэнтар =}}</ref>. Нацыянальная мова — [[Беларуская мова|беларуская]], адным з наступстваў [[Русіфікацыя Беларусі|шматгадовай палітыкі гвалтоўнай русіфікацыі]] (расейскага [[этнацыд]]у) ёсьць беларуска-[[Расейская мова|расейскі]] [[білінгвізм]]. Нацыянальныя сымбалі — герб [[Пагоня]] і ўтвораны на яго аснове зь беларускіх нацыянальных колераў [[бел-чырвона-белы сьцяг]]. Большая частка вернікаў спавядае [[Праваслаўная царква на Беларусі|праваслаўе]] (гістарычна [[Літоўская мітраполія]] [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскага патрыярхату]], якая ў 1569 годзе [[Берасьцейская унія|аднавіла еднасьць]] зь [[Сьвяты Пасад|Сьвятым Пасадам]], аднак у 1839 годзе ўлады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] далучылі большасьць вернікаў да [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]), меншая — [[Каталіцкі касьцёл у Беларусі|рыма-каталіцтва]]. == Нацыянальныя сымбалі == === Нацыянальныя колеры === [[Файл:Naraŭlanski Stroj stamp.jpg|значак|Марка [[Белпошта|Беларускай пошты]] з народным строем і арнамэнтам]] Нацыянальныя колеры беларусаў — [[Белы колер|белы]] і [[чырвоны колер|чырвоны]] — гістарычны здабытак беларускай матэрыяльнай і духоўнай культуры<ref name="tut.by_11.11.2020">[https://web.archive.org/web/20210116203513/https://news.tut.by/society/707492.html Ученые из НАН Беларуси объяснили, почему «Жыве Беларусь» и БЧБ — не «циничные и оскорбительные»], [[TUT.BY]], 11.11.2020 г.</ref>. Гэтыя колеры могуць выступаць у розных формах і выразах на розных носьбітах і прадметах — на нацыянальным і звычайных адзеньні, у мастацтве, у [[Геральдыка|геральдыцы]] і [[вэксілялёгія|вэксілялёгіі]]. Чырвоныя элемэнты на белай аснове лічацца найбольш пашыраным спалучэньнем колераў у беларускім арнамэнце<ref>Фадзеева В. Арнамент // {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)|к}} С. 36.</ref>, а адметнасьцю [[Беларуская готыка|беларускага гатычнага дойлідзтва]] ёсьць спалучэньне чырвонай цаглянай муроўкі зь белымі атынкаванымі нішамі<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] «Кроў лягла чырвонай паласой» // З гісторыяй на «Вы»: Публіцыстычныя артыкулы. — Менск: Беларусь, 1991. С. 355—369.</ref>. Тым часам на вэксілялягічных матэрыялах, якія паходзяць зь Беларусі, спалучэньні белага і чырвонага колераў фіксуюцца з часоў [[Сярэднявечча]]. Напрыклад, сьцягам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] было чырвонае палотнішча з срэбным вершнікам. Адзін з найстарэйшых яго малюнкаў датуецца 1443 годам<ref name="salanda-2019-6">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 6. </ref>. Прытым гербы ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага, што займалі тэрыторыю сучаснай Беларусі, паводле свайго каляровага разьвязку найбольш адпавядалі чырвона-белай гаме<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 17.</ref>. [[Файл:«Мір». Замкавы комплекс.jpg|значак|Вежы [[Мірскі замак|Мірскага замка]]]] На думку дасьледнікаў гісторыі духоўнай культуры, спалучэньне белага і чырвонага колераў сягае часоў [[Індаэўрапейцы|індаэўрапейскага адзінства]]. Паводле індаэўрапеіста і славіста [[Вячаслаў Іваноў|Вячаслава Іванова]]: ''«Індаэўрапейская герархічная сымболіка колераў вызначаецца суаднесенасьцю найвышэйшага (сьвятарскага) рангу зь белым колерам, наступнага значэньнем сацыяльнага рангу — ваярскага — з чырвоным колерам…»''<ref>Иванов В. В. Цветовая символика в географических названиях в свете данных типологии (К названию Белоруссии) // Балто-славянские исследования. 1980. — М., 1981. С. 166.</ref>. У працэсе [[Этнагенэз беларусаў|этнагенэзу беларусаў]], паводле гісторыка [[Міхась Ткачоў|Міхася Ткачова]], белы колер стаў «''знакам дабра, знакам чысьціні, крынічнай вады, шляхетнага серабра''», сваім парадкам чырвоны колер — «''знакам жыватворнага агню, сымбалем адвагі і ваяўнічасьці, храбрасьці, доблесьці і праведнай крыві, пралітай за Айчыну''»<ref name="ehb-392">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 392.</ref>. У [[Хрысьціянства|хрысьціянскай традыцыі]] чырвоны колер на белым фоне — знак [[Хрыстос|Хрыстовай пакуты]], пралітай за чалавецтва крыві. Ад часоў [[Сярэднявечча|Сярэднявечча]] многія мастакі выяўлялі Збаўцу, які трымае белы сьцяг з чырвоным крыжам або чырвонай паласой<ref>Пазьняк З. Беларускі сьцяг // Беларускія ведамасьці. № 3 (33), 2001. С. 5.</ref> (напрыклад, «Уваскрасеньне Хрыста» пэндзьля [[Альбрэхт Альтдорфэр|Альбрэхта Альтдорфэра]]<ref name="viacorka"/>). Тым часам бела-чырвона-белая стужка з XII ст. уваходзіць у камплект адзеньня [[Праваслаўная царква на Беларусі|беларускіх царкоўных герархаў]]<ref name="ehb-393">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 393.</ref> і сымбалізуе сьвятло [[Стары Запавет|Старога]] і [[Новы Запавет|Новага Запаветаў]], якое мусіць прапаведаваць [[архірэй]]<ref>[[Дзяніс Лісейчыкаў|Лісейчыкаў Д.]] Чаму ў патрыярха і епіскапаў бел-чырвона-белыя стужкі на мантыях і гербах? // [[Наша гісторыя]]. № 9 (26), 2020. С. 32.</ref>. У [[Эстэтыка|эстэтычным]] пляне злучэньне белага і чырвонага лічыцца клясычным і адпавядае правілам геральдыкі. Чырвоны колер у нацыянальным бела-чырвона-белым спалучэньні паходзіць з традыцыйнага беларускага гербу [[Пагоня|Пагоні]], а перавагу белага колеру абумовіла саманазва нацыі — беларусаў<ref name="tut.by_11.11.2020"/>. === Герб Пагоня === {{Асноўны артыкул|Пагоня}} [[Файл:Coat of Arms of Belarus (1991).svg|міні|Герб [[Пагоня]]]] Традыцыйны нацыянальны герб беларусаў — [[Пагоня]] — дзяржаўны герб [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Пагоня // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 382.</ref>, [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і [[Беларусь|Рэспублікі Беларусі]], які ўвасабляе ідэю абароны Бацькаўшчыны<ref name="ehb-391">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>. Гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — белую, чырвоную альбо сінюю [[Тарча (дасьпехі)|тарчу]] з залатым [[Крыж#Патрыяршы|шасьціканцовым крыжам]]. Зь левага боку ў вершніка ножны мяча, з-пад сядла зьвісае трохканцовая вупраж. З асноўных колераў Пагоні — нацыянальных колераў беларусаў — утвараецца [[Бел-чырвона-белы сьцяг|беларускі нацыянальны бел-чырвона-белы сьцяг]]. [[Файл:Pahonia. Пагоня (1614).jpg|міні|Пагоня зь [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Статуту]] выданьня 1614 г.<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 106.</ref>]] Паводле [[Міхась Ткачоў|Міхася Ткачова]], паходжаньне гербу Пагоні сягае ўглыб стагодзьдзяў і мае сэмантычную повязь з старажытнай ваеннай традыцыяй народнай пагоні — найважнейшай функцыяй арганізацыі жыцьця і побыту [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх плямёнаў]], калі кожны чалавек быў у адказе за жыцьцё супляменьніка. У выпадку раптоўнага нападу супраціўніка і захопу ў палон суродзічаў кожны мужчына, які меў права насіць зброю, мусіў пехатою або конна кідацца ў пагоню за ворагам, каб адбіць палон. Ва ўмовах ваеннай дэмакратыі традыцыя народнай пагоні выконвалася безумоўна і захоўвалася стагодзьдзямі і ў эпоху [[Русь|Русі]], і ў часы Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ehb-391"/>. Вялікі князь літоўскі [[Ягайла]] ў сваёй ([[Лацінская мова|лацінскай]]) грамаце ад 20 лютага 1387 году пісаў: «''…паводле старажытнага звычаю, перасьлед ворага ёсьць абавязкам кожнага мужчыны ў нашым краі; гэткае [[паспалітае рушэньне]] дзеля выгнаньня ворага з нашае Літоўскае зямлі па-народнаму завецца „погоня“ (pogonia)''»<ref>Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах (IX—XVIII ст.) / Склад.: В. Шчарбакоў, К. Кернажыцкі, Д. Даўгяла. Т. 1. — Менск: Выдавецтва АН БССР, 1936.</ref>. Як адзначае [[Аляксей Шаланда]], беларуская гербавая назва ''Пагоня'' не пакідае ніякіх сумневаў у беларускай этнічнай прыналежнасьці грамадзтва, дзе зьявіўся і выкарыстоўваўся герб Вялікага Княства Літоўскага<ref name="salanda-2019-5">Шаланда А. Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 5.</ref>. Першая вядомая выява Пагоні зьмяшчаецца на пячаці вялікага князя [[Гедзімін]]а і датуецца 1323 годам<ref>Юргенсон У. [https://web.archive.org/web/20100114132636/http://belcoins.com/numinfo.phtml?art=61 Эвалюцыя дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага па дадзеных сфрагістыкі і нумізматыкі] // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. № 8, 2003.</ref><ref>[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Генезіс «Пагоні» — дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага // [[Białoruskie Zeszyty Historyczne|Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne]]. № 16.</ref>. Дзяржаўны статус герб атрымаў за часамі княжаваньня [[Вітаўт|Вітаўта Вялікага]]<ref name="nasievic">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] [https://web.archive.org/web/20210503152042/https://vln.by/node/48 Сімвал Вялікага княства] // [[Чырвоная Змена]]. № 33 (13891), 28 сакавіка 1995 г.</ref>. У XV—XVIII стагодзьдзях Пагоню зьмяшчалі на брамах беларускіх местаў і замкаў<ref name="ehb-392"/>. Гэта знайшло адлюстраваньне ў мескай геральдыцы — сярод іншага, на [[Герб Магілёва|гербе Магілёва]]. Розныя вэрсіі Пагоні сталіся гербамі ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага — [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага]], [[Менскае ваяводзтва|Менскага]], [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскага]], [[Новагародзкае ваяводзтва|Новагародзкага]], [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскага]], [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага]] ды іншых (апроч [[Жамойць|Жамойці]]). Прытым выявы Пагоні прыпадаюць толькі на [[этнічная тэрыторыя|этнічную тэрыторыю беларусаў]], усе суседнія землі маюць іншыя гербы<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 25—26.</ref>. Зь мінімальнымі стылістычнымі зьменамі Пагоня была дзяржаўным гербам Вялікага Княства Літоўскага і часткай гербу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] да 1795 году, калі ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай тэрыторыя Беларусі апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскае імпэрыі]]. Такім чынам, на працягу больш за 500 гадоў усе этнічна беларускія землі жылі «пад знакам Пагоні», а продкі сучасных беларусаў проста ня ведалі іншай дзяржаўнай эмблемы<ref name="Lalkou">[[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]] [http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан] // [[ARCHE Пачатак]]. № 1 (21), 2002. С. 98—112.</ref>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1920).jpg|значак|Беларускі нацыянальны штандар: [[Бел-чырвона-белы сьцяг]] і герб Пагоня. Паштоўка часоў [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]]]] За часамі расейскага панаваньня Пагоня ўваходзіла ў склад гербаў «беларускіх» ([[Полацкае намесьніцтва]], [[Магілёўскае намесьніцтва]], [[Віцебская губэрня]]) і «літоўскіх» ([[Гарадзенская губэрня]] і [[Віленская губэрня]]) адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Расейскай імпэрыі. Гэты герб зьмяшчаўся на штандарах вайсковых частак, якія фармаваліся з ураджэнцаў беларускіх зямель (Палявы гусарскі беларускі полк, Полацкі Мушкетэрскі полк, Гарадзенскі гусарскі полк ды інш.). Апроч таго, колішні агульнадзяржаўны сымбаль увайшоў у склад афіцыйных гербаў усходніх беларускіх местаў ([[Віцебск]], [[Вяліж]], [[Гарадок]], [[Дзьвінск]], [[Дрыса]], [[Лепель]], [[Магілёў]], [[Невель]], [[Полацак]], [[Себеж]], [[Сураж]], [[Чэрыкаў]]). У канцы 1850-х гадоў Пагоню зьмясьцілі на дзяржаўным гербе Расейскай імпэрыі як сымбаль колішніх зямель Вялікага Княства Літоўскага. Увогуле, адлюстраваньне старажытнай Пагоні на беларускіх губэрнскіх, павятовых, мескіх і вайсковых гербах Расейскай імпэрыі канстатавала асэнсаваньне суседнімі народамі тоеснасьці паняцьцяў: геаграфічна-этнічнага — Беларусь, і геральдычнага — Пагоня<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 38.</ref>. Зь іншага боку Пагоня актыўна выкарыстоўвалася ўдзельнікамі [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] і [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] у якасьці сымбалю змаганьня за аднаўленьне страчанай дзяржаўнасьці. Такім чынам, герб Пагоня ў XIX стагодзьдзі з аднаго боку быў афіцыйным сымбалем, а зь іншага — неафіцыйным, рэвалюцыйна-дэмакратычным. Але ўва ўсіх выпадках ён атаясамліваўся з канкрэтнай тэрыторыяй — тэрыторыяй сучаснай Беларусі<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 36.</ref>. У пачатку XX стагодзьдзя Пагоня разам з утвораным на яе аснове нацыянальным [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]] актыўна выкарыстоўвалася [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускім нацыянальным рухам]], а ў 1918 годзе яны атрымалі статус дзяржаўных гербу і сьцяга [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У 1920 годзе герб Пагоня разам зь бел-чырвона-белым сьцягам як беларускія і дзяржаўныя выкарыстоўваліся ўдзельнікамі [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збронага чыну]], вайсковага змаганьня за незалежнасьць Беларускай дзяржавы. Па захопе тэрыторыі БНР Савецкай Расеяй гэтыя сымбалі трапілі пад негалосную забарону ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], аднак працягвалі актыўна выкарыстоўвацца беларусам па-за яго межамі. Па [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|аднаўленьні незалежнасьці]] ў 1991 годзе Пагоня зь бел-чырвона-белым сьцягам зноў сталі афіцыйнымі дзяржаўнымі сымбалямі [[Беларусь|Беларусі]]. Аднак у 1995 годзе іх пазбавілі афіцыйнага статусу ў выніку ініцыяванага [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]] [[рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндуму]], які адзначаўся неадпаведнасьцю Канстытуцыі і заканадаўству краіны, парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня<ref name="Navumcyk">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.</ref>. У 2007 годзе [[Савет міністраў Рэспублікі Беларусь|афіцыйны ўрад Беларусі]] надаў гербу Пагоні [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|статус нематэрыяльнай гістарычна-культурнай каштоўнасьці]]. === Бел-чырвона-белы сьцяг === {{Асноўны артыкул|Бел-чырвона-белы сьцяг}} [[Файл:Flag_of_Belarus_ (1918,_1991-1995).svg|міні|250x250px|Бел-чырвона-белы сьцяг]] Гістарычны нацыянальны сьцяг беларусаў — [[бел-чырвона-белы сьцяг]]<ref name="ehb-391"/> — дзяржаўны сьцяг Беларусі з 1918 году. Гэта палотнішча памерамі 1:2, з трох роўных гарызантальных палосаў — дзьвюх белых і адной чырвонай між імі. Утвараецца паводле правілаў [[Геральдыка|геральдыкі]] і [[вэксілялёгія|вэксілялёгіі]] зь беларускіх нацыянальных колераў<ref>Пастанова Вучонага савета [[Інстытут гісторыі|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН Беларусі]] ад 12 верасня 1991 года // Народная газета. 7 лютага 1995. С. 1.</ref> на аснове традыцыйнага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]]<ref name="ehb-391"/>. Гістарычна-культурная каштоўнасьць беларускага народа<ref name="tut.by_11.11.2020"/>, зьвязаная зь дзьвюма найважнейшымі падзеямі беларускай гісторыі — [[Трэцяя Ўстаўная грамата|абвяшчэньнем незалежнасьці]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|нацыянальнай дзяржавы]] 25 сакавіка 1918 году і [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|яе аднаўленьнем]] 25 жніўня 1991 году<ref name="Navumcyk-10.11.2020">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30940395.html Ці патаптаўся б амапавец па фатаздымку сваёй маці], [[Радыё Свабода]], 10 лістапада 2020 г.</ref><ref>[[Пётар Кузьняцоў|Кузьняцоў П.]] [https://nn.by/?c=ar&i=267531 «Невялікая праблема» з забаронай БЧБ], [[Наша Ніва]], 31 студзеня 2021 г.</ref>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1524).jpg|значак|Бел-чырвона-белыя сьцягі на карціне «[[Бітва пад Воршай (карціна)|Бітва пад Воршай]]», 1524 г.]] Усталяваньне бел-чырвона-белага сьцяга ў якасьці сымбалю [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальна-вызвольнага руху]], мэтай якога было дзяржаўнае самавызначэньне беларусаў, звычайна прымяркоўваюць да пачатку XX стагодзьдзя<ref name="salanda-2019-7">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 7.</ref>, хоць вэксілялягічныя матэрыялы з традыцыйным для беларусаў бела-чырвона-белым спалучэньнем колераў шырока ўжываліся яшчэ ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], а першым дакумэнтальным сьведчаньнем выкарыстаньня бел-чырвона-белага сьцяга лічыцца [[:Файл:Battle of Orsha (1514-09-08).jpg|карціна XVI стагодзьдзя]], прысьвечаная [[Бітва пад Воршай|бітве пад Воршай]]<ref name="ehb-393"/>. Тым часам першыя згадкі пра выкарыстаньне беларусамі нацыянальнага сьцяга ў культурна-асьветніцкай дзейнасьці паходзяць з канца XIX стагодзьдзя<ref name="ehb-393"/>. Аднак няма зьвестак пра дакладную дату распрацоўкі і зацьверджаньня эскізу бел-чырвона-белага сьцяга<ref>[[Сяргей Харэўскі|Харэўскі С.]] [https://web.archive.org/web/20090602180458/http://www.nn.by/1998/06/14.htm Клаўдзі Дуж-Душэўскі. Сьцяг] // [[Наша Ніва]]. № 6, 1998. С. 15.</ref>. Называюць розныя даты яго зьяўленьня — 1905, 1909, 1912, 1917 год<ref name="salanda-2019-7"/>. Паводле шматлікіх сьведчаньняў, аўтарам праекту сучаснай выявы бел-чырвона-белага сьцяга стаў беларускі грамадзка-палітычны і культурны дзяяч [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі]]<ref name="50 faktau">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.svaboda.org/content/article/25155772.html| загаловак = 50 фактаў за бел-чырвона-белы сьцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.svaboda.org/ Радыё свабода]| дата = 16 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>, які стварыў яго на просьбу беларускiх арганiзацыяў [[Пецярбург]]у. У сваіх успамінах Клаўдзі Дуж-Душэўскі засьведчыў повязь беларускага нацыянальнага сьцяга з гербам Пагоняй: ''«Беларусы ''[даўней]'' лічылі сваім дзяржаўным сьцягам белую Пагоню на чырвоным полі»''<ref>Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах / Укл. А. Гесь, У. Ляхоўскі, У. Міхнюк. — Менск: Энцыклапедыкс, 2001. С. 272.</ref>. === Нацыянальны гімн === [[Файл:Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|міні|Паштоўка [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] з Пагоняй і [[Жыве Беларусь!|нацыянальным дэвізам]], 1918 г.]] На статус беларускага нацыянальнага гімну прэтэндуюць некалькі твораў, сярод якіх вылучаецца дзяржаўны гімн Беларускай Народнай Рэспублікі — [[Мы выйдзем шчыльнымі радамі]]. Гэта песьня нацыянальна-вызвольнага змаганьня аўтарства [[Макар Краўцоў|Макара Касьцевіча (Краўцова)]] на музыку [[Уладзімер Тэраўскі|Ўладзімера Тэраўскага]], марш [[Першы Слуцкі полк|1-е Слуцкае стралковае брыгады войскаў БНР]] у час [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]]. У 1991 годзе з публічным зваротам наконт вяртаньня гэтаму гімну дзяржаўнага статусу выступілі вядомыя літаратары [[Васіль Быкаў]], [[Алесь Адамовіч]] і [[Рыгор Барадулін]]<ref>{{Літаратура/Дзевяноста першы (2016)|к}} С. 421.</ref>. Іншыя найбольш вядомыя беларускія гімны: * [[Магутны Божа]] — духоўны гімн беларусаў; * [[Пагоня (гімн)|Пагоня]] — беларуская песьня на аднайменны верш [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]], якую называюць «[[Беларуская Марсэльеза|Беларускай Марсэльезай]]». === Жыве Беларусь! === {{Асноўны артыкул|Жыве Беларусь!}} У якасьці нацыянальнага дэвізу разглядаецца патрыятычны заклік [[Жыве Беларусь!]]<ref name="Svaboda-11.12.2020">[https://www.svaboda.org/a/slova-2020-hodu-zyvie/30995977.html Беларускае слова 2020 году — «Жыве!»], [[Радыё Свабода]], 11 сьнежня 2020 г.</ref><ref name="Plachimovic">[https://nn.by/?c=ar&i=266594 Дацэнт канстытуцыйнага права: Варта дадаць у Канстытуцыю яшчэ адзін дзяржаўны сімвал — дэвіз «Жыве Беларусь!»], [[Наша Ніва]], 13 студзеня 2021 г.</ref> (у разгорнутым выглядзе — ''Няхай жыве вольная, незалежная Беларусь!''), скіраваны на абуджэньне нацыянальна-грамадзянскіх пачуцьцяў, кансалідацыю народу Беларусі ў абарону свабоды, незалежнасьці сваёй краіны, [[беларуская мова|роднай мовы]], усёй нацыянальнай культуры<ref name="ehb">[[Аляксей Каўка|Каўка А.]] Жыве Беларусь! // {{Літаратура/ЭГБ|3к}} С. 377.</ref>. Шырокае ўжываньне гэтага выразу-[[фразэалягізм]]у ў розныя часы стала магчымым дзякуючы яго зьместу — зычаньню росквіту сваёй зямлі, сваёй дзяржаве<ref name="tut.by_11.11.2020"/>. У гэтым дэвізе ў максымальна ляпідарнай форме фармулюецца беларуская нацыянальная ідэя<ref>[https://www.svaboda.org/a/30803999.html Уладзімер Арлоў: Адбылося дафармаваньне беларускай нацыі і народны рэфэрэндум аб вяртаньні нацыянальнай сымболікі], [[Радыё Свабода]], 26 жніўня 2020 г.</ref><ref name="Kalinkina">[[Сьвятлана Калінкіна|Калінкіна С.]] Жыве Беларусь! // [[Народная Воля]]. № 40, 27.05.2014. С. 1.</ref>. == Этнонім == {{Асноўны артыкул|Белая Русь|Ліцьвіны|Русіны}} [[Файл:Грамата_Жыгімонта_(Сігізмунда)_ад_27_верасня_1432_месцічам_Віленскім.jpg|міні|Грамата [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта I]] (1432 г.) «''Віленскім месьцічам веры рымскае і рускім, што суць рускае веры''» — сьведчаньне разуменьня пад «[[Русіны (гістарычны этнонім)|рускімі]]» [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Кіеўская мітраполія|рускай веры]]<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 57.</ref>]] [[Этнонім]] ''беларусы'' ўтварыўся ад [[харонім]]у [[Белая Русь]], які пачаткова меў рэгіянальнае значэньне і тычыўся паўночнай і ўсходняй часткі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]]<ref>''[[Алесь Белы|Белы А.]]'' Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2000. — С. 158—159.</ref>. [[Файл:Lićvin (Biełarus). Ліцьвін (Беларус) (1730-49).jpg|значак|[[Бортніцтва|Бортнік]] ліцьвін (''Lütwin''{{Заўвага|Відаць, зь [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў Севершчыны]]. Арыгінальны подпіс: {{мова-de|«Eine in der Ukraine befindedt Nation Lütwin genannt, wie solhe abgebildet gehen»|скарочана}}}}). Адна зь першых этнаграфічных выяваў беларусаў, 1730—1740-я гг.<ref>[https://citydog.by/post/fotoshot-bielarus-pryhazhun Возможно, это первое изображение белоруса в истории (но далеко не все в этом уверены). Так или иначе: посмотрите, какой красавчик!], CityDog.by, 13.09.2021 г.</ref>]] Першы пісьмова зафіксаваны выпадак ужываньня слова беларус ([[Грэцкая мова|грэц.]]-[[Лацінская мова|лац.]] ''Leucorussus'') як [[Эндаэтнонім|саманазвы]] [[Салямон Рысінскі|выхадца з сучаснай тэрыторыі Беларусі]] датуецца 1586 годам<ref>''[[Алег Латышонак|Латышонак А.]]'' [http://www.belreform.org/latyszonak_rysin.php Навуковыя крыніцы самаакрэслення Саламона Рысінскага як беларуса] // Рэфармацыя і грамадства : XVI стагоддзе : Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 2005. — С. 126—131.</ref>, але гэтае вызначэньне не атрымала пашырэньня ў той час у якасьці этноніму. Да канца XVIII ст. у якасьці саманазваў ужываліся вызначэньні ''[[ліцьвіны]]''<ref>[[Міхась Чарняўскі|Чарняўскі М.]] Якія старажытныя плямёны былі нашымі продкамі? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 2.</ref><ref>Cordasco F. Dictionary of American immigration history. — Metuchen, 1990. [https://archive.org/details/dictionaryofamer00cord/page/96/mode/2up?q=licviny P. 96—97].</ref> і ''[[русіны]]''<ref name="ReferenceA">''Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя'' / В. Бандарчык, І. Чаквін, І. Углік [і інш.]. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка, 1985. — С. 150.</ref>{{Заўвага|«Рускімі» звычайна называлі праваслаўных ліцьвінаў<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 104.</ref>}}. У першай палове XIX ст. вызначэньне беларусы выкарыстоўвалася пераважна ў [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губернях]], а таксама ва ўсходняй частцы [[Менская губэрня|Менскай губэрні]], і мела ня столькі этнічны, колькі [[Тапонім|тапанімічны]] характар<ref name="ReferenceA"/>. [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): [[Ліцьвіны#Літоўская_мова|літоўская мова]] (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю [[Летувісы|летувісаў]]]] Саманазва беларусы ў якасьці этноніму пачала замацоўвацца за беларускім этнасам (амаль на ўсёй [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|яго этнічнай тэрыторыі]]) толькі зь сярэдзіны 1860-х гадоў (па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольным паўстаньні 1863—1864 гадоў]], у працах расейскага этнографа [[Радэрык фон Эркерт|Родэрыха Эркерта]]<ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Этнографический атлас западнорусских губерний и соседних областей. ― Берлин, 1863.</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом) / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с.</ref>). Аднак яшчэ ў 1903 годзе этнограф [[Яўхім Карскі]] адзначаў, што найбольш кансэрватыўны сялянскі пласт насельніцтва ня ведае гэтай новаўтворанай кніжнай назвы<ref>Карский Е. Ф. Белоруссы. Т. I. С. 116.</ref>. [[Файл:Congress Poland and Lithuanian governorates - by Alexander Voschinin - 1851 AD.jpg|значак|Мапа («Географический атлас Российской империи», 1851 г.)<ref>Географический атлас Российской империи [Карты] / Сост. на основании Высочайше утвержденного наставления 24 декабря 1848 года Александром Вощининым. — Санкт-Петербург: 1851. — 17 с.</ref>, дзе этнічная тэрыторыя беларусаў мае подпісы [[Ліцьвіны|«літоўцы»]] (на поўдзень ад [[Горадня|Горадні]] і [[Менск]]у) і «беларусы»]] Тым часам назва «ліцьвіны» працягвала шырока ўжывацца дзеля вызначэньня беларусаў — як з боку суседніх народаў{{Заўвага|На называньне беларусаў ліцьвінамі ўвагу зьвярталі расейска-нямецкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||be|Пётр Іванавіч Кёпен}} у 1851 годзе<ref> Mélanges russes tirés du Bulletin historico-philologique de l’Académie impériale des sciences de St.-Pétersbourg. T. II, 1855. [https://books.google.by/books?id=bacKAAAAYAAJ&pg=PA227&dq=zamaitisch&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj90qyKweP1AhUM9aQKHW5-B-kQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=litauer%20weissrussen%20kleinrussen&f=false P. 2].</ref>, украінскі фальклярыст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Анатоль Сьвідніцкі||uk|Свидницький Анатолій Патрикійович}} ў 1861 годзе<ref>Свидницкий А. Великдень у подолян // Основа. № 10. — СПб., 1861. [https://books.google.by/books?id=kBNJAAAAcAAJ&pg=RA4-PA44&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipt8vW4LX6AhWBOuwKHefdBowQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 44].</ref>, вайсковы гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Дамантовіч||uk|Домонтович Михайло Олексійович}} у 1865 годзе<ref>Домонтовыч М. Материалы географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Черниговская губерния. — СПб., 1865. [https://books.google.by/books?id=ULhiAAAAcAAJ&pg=PA533&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiRpcXCk7X6AhXJvKQKHWvOCp8Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 532].</ref>, украінскі лексыкограф і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Леўчанка||uk|Левченко Михайло Михайлович}} ў 1873 годзе<ref>Левченко М. Опыт русско-украинского словаря. — Киев, 1874. [https://books.google.by/books?id=9ddEAAAAYAAJ&pg=PA187&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwinjbaJyqv6AhUIjaQKHfPdA8k4FBDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%20&f=false С. 187].</ref>, расейскі навукоўца і пісьменьнік [[Уладзімер Даль]] у 1881 годзе<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 2. — СПб.; М., 1881. [https://books.google.by/books?id=a-8GAAAAQAAJ&pg=PA381&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJ5ri867X6AhWowAIHHUnVCOA4FBDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 381].</ref>, францускі географ і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}} ў 1881 годзе<ref>Reclus E. The universal geography: earth and its inhabitants. Vol. 5. — London, 1881. [https://books.google.by/books?id=KaAzAQAAMAAJ&pg=PA256&dq=%22Even+still+the+custom+prevails%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwixpcLZrrz6AhVfh_0HHRNVC94Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Even%20still%20the%20custom%20prevails%22&f=false P. 256].</ref>, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Энцыкляпэдыя Брытаніка||en|Encyclopædia Britannica}} ў 1882 годзе<ref>The Encyclopædia Britannica. Vol. XIV. — Philadelphia, 1882. [https://books.google.by/books?id=xT5IPDMtSJYC&pg=PA708&dq=%22the+name+of+Jmud+being%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjA-qDRi9_0AhVog_0HHQX-Cp8Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22the%20name%20of%20Jmud%20being%22&f=false P. 708].</ref>, беларускі этнограф і фальклярыст [[Мікалай Янчук]] у 1889 годзе<ref>Янчук Н. По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году). — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=G34hEAAAQBAJ&pg=PA26&dq=Po+litewsku+%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiNyOa8isPzAhVPRPEDHQkbDGYQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Po%20litewsku%20%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&f=false С. 26.]</ref>, славяназнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Восіп Пэрвольф||uk|Первольф Осип Осипович}} у 1893 годзе<ref>Славяне, их взаимные отношения и связи. Т. 3, ч. 2. — Варшава, 1893. [https://books.google.by/books?id=qYhBAAAAYAAJ&pg=PA167&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi-1a2l0MDzAhV6RvEDHfgAA2g4MhDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&f=false С. 167].</ref>, заснавальнік сучаснай францускай школы геаграфіі і геапалітыкі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Поль Відаль дэ ля Бляш||en|Paul Vidal de La Blache}} у 1894 годзе<ref>Paul Vidal de La Blache. Cours de géographie à l’usage de l’enseignement secondaire. — Paris, 1894. [https://books.google.by/books?id=09GzvLRnegEC&pg=PA469&dq=jmoudes&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj15czI7cn5AhUthP0HHeWVATIQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=jmoudes&f=false P. 469].</ref>, гісторык і краязнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Міхневіч|Ўладзімер Міхневіч|ru|Михневич, Владимир Осипович}} ў 1899 годзе<ref>Михневич В. О. Кто и когда выдумал Россию? // Исторический Вестник. Том. 75, 1899. С. 507.</ref>, віленскі доктар Людвік Чаркоўскі ў 1907 годзе<ref name="Czarkowski-1907">Czarkowski L. Powiat Bielski w gub. Grodzieńskiej // Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. T. 1, 1907. [https://books.google.by/books?id=SaXQPv5oxykC&pg=PA98&dq=nazywa+lud+siebie+Litwinami&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwirvJL7jfT5AhUOy6QKHfpjD04Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q&f=false S. 97]—98.</ref>, украінскі мовазнаўца і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Міхальчук||uk|Михальчук Костянтин Петрович}} у 1909 годзе<ref>Михальчук К. П. Открытое письмо к А. Н. Пыпину, по поводу его статей в «Вестн. Евр.» о споре между южанами и северянам. — Киев, 1909. [https://books.google.by/books?id=1GsUAAAAIAAJ&pg=PA43&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj88Onaxav6AhUhgf0HHV5wCccQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 43].</ref> ды іншыя<ref>Святной Ф. Что значит в Несторовой летописи выражение «поидоша из немец», или Несколько слов о Варяжской Руси. — Reval, 1842. [https://books.google.by/books?id=h8QKAAAAIAAJ&pg=PA12&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipt8vW4LX6AhWBOuwKHefdBowQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 12].</ref><ref>Журнал Министерства народного просвещения. Том 218 (1881). [https://books.google.by/books?id=-BkFAAAAYAAJ&pg=RA3-PA299&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj0r-DJicLzAhWdQvEDHUzGBMI4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 299].</ref><ref>Этнографическое обозрение. Кн. 1. — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=TJQFAAAAYAAJ&pg=RA1-PA182&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiUx5jtnLX6AhXzh_0HHdEsA6QQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 224]</ref>}}, так і сярод саміх беларусаў{{Заўвага|{{мова-en|«Before 1863, the most common self-appellation of the largest group in Russia’s Northwest Territory — Belarusian-speaking peasants — was apparently “Lithuanian”»|скарочана}}<ref>{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 49.</ref>}}. Паводле беларускай народнай песьні, добра вядомай з парыскай лекцыі пра [[Белая Русь|Беларусь]] [[Аляксандар Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]]<ref>Rypiński A. Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji i o jego śpiewie, tańcach, etc. — Paryż, 1840. [https://books.google.by/books?id=xy9PAAAAcAAJ&pg=PA42&dq=%22dwa+litwiny%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiNkMLn1fH5AhWpxQIHHYIJAp8Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&q&f=false S. 42].</ref> (1840 год), апісаньня [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] [[Яўстах Тышкевіч|Яўстаха Тышкевіча]]<ref>Tyszkiewicz E. Opisanie powiatu borysowskiego pod względem statystycznym, geognostycznym, historycznym, gospodarczym, przemysłowo-handlowym i lekarskim, z dodaniem wiadomości: o obyczajach, spiewach, przysłowiach i ubiorach ludu, gusłach, zabobonach itd. — Wilno, 1847. S. 384.</ref> (1847 год), [[Слоўнік Насовіча|слоўніка Насовіча]] і зборніка беларускіх песень [[Пётар Бяссонаў|Пятра Бяссонава]] — «''Кузьма і Дзям’ян два ліцьвіны, прынесьлі гаршочак [[Бацьвіньне|бацьвіньня]]''»{{Заўвага|Як зазначаюць сучасныя дасьледнікі, сьвятых Кузьму і Дзям’яна беларусы здаўна лічылі сваімі апекунамі і дарадцамі: у беларускім фальклёры адлюстроўваецца вера ў тое, што Кузьма і Дзям’ян дапамагалі сялянам у іх галоўных клопатах — сенакосе, падрыхтоўцы да жніва, малацьбе. Сярод іншага, менавіта Кузьма і Дзям’ян дапамагаюць ліцьвіну паводле сюжэту ўкраінскай інтэрмэдыі XVIII стагодзьдьзя<ref name="Kabrzyckaja-2007">Кабржыцкая Т., Рагойша У. Феномен часу: драматургія Кіева-Магілянцаў як выява ўкраінска-беларускай культурнай супольнасці // Беларусь і беларусы ў прасторы і часе: зборнік да 75-годдзя прафесара Адама Мальдзіса / Грамадскае аб’яднанне «Міжнародная асацыяцыя беларусістаў», Польскі інстытут у Мінску. — {{Менск (Мінск)}}, 2007. С. 140―151</ref>}}, а паводле варыяцыі гэтай жа песьні на [[Пінскі павет|Піншчыне]] — «''два літвіны із [[Дзівін|Дывін]] прынесьлі гаршчык батвін''»<ref>Zienkiewicz R. Piosenki gminne ludu pińskiego. — Kowno, 1851. [https://books.google.by/books?id=4NZbAAAAcAAJ&pg=PA8&dq=%22dwa+Litwiny%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjrr-iq2vH5AhVuhv0HHXouAHUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=litwiny&f=false S. 8].</ref>. У аповесьці 1840 году беларускамоўны селянін называе сябе ліцьвінам («''ja Lićwin''»), адзначаючы, што ён прыехаў зь [[Нясьвіж]]у «''ад нашага князя [[Радзівілы|Радзівіла]]''» і што ліцьвінаў пазнаюць паводле іх «''сьпеўнай мовы''»<ref name="Tygodnik Literacki-51-1840">Tygodnik Literacki. Nr. 51, 1840. [https://polona.pl/item/tygodnik-literacki-literaturze-sztukom-pieknym-i-krytyce-poswiecony-t-3-no-51-21,NzkxMDQ0Mjk/2/#info:search:Li%C4%87win S. 403].</ref><ref name="Tygodnik Literacki-52-1840">Tygodnik Literacki. Nr. 52, 1840. [https://polona.pl/item/tygodnik-literacki-literaturze-sztukom-pieknym-i-krytyce-poswiecony-t-3-no-52-28,NzkxMDQ0MzE/7/#info:search:Li%C4%87win S. 416].</ref>. У 1846 годзе [[Сураж (Расея)|сураскі]] шляхціч Рыгор Есімонтаўскі адзначаў, што «''усё насельніцтва Сураскага павету… носіць народную назву [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў]]''»<ref>Есимонтовский Г. Н. Описание Суражского уезда, Черниговской губернии, составленное Есимонтовским. — СПб., 1846. С. 55.</ref>. Паводле сьведчаньня супрацоўніка Этнаграфічнага аддзелу Расейскага імпэратарскага музэю Данілы Сьвяцкага (1909 год), жыхары [[Трубчэўск]]ага павету называлі сябе «літвой»<ref>Святский Д. О. [http://diderix.petergen.com/lub-kost.htm Крестьянские костюмы в области соприкосновения Орловской, Курской и Черниговской губерний (Севский уезд Орловской губернии)] // Живая Старина. Кн. 73—74. — СПб., 1910. [https://books.google.by/books?id=qXQA7w3AuPwC&pg=PA14&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj08JGworf6AhUNsaQKHcaoAco4KBDoAXoECAYQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E&f=false С. 14].</ref>. Мовазнаўца [[Антон Палявы]] засьведчыў, што жыхары [[Навазыбкаў]]скага павету пры роспыце адказвалі: «''мы літва, ліцьвіны''»<ref>[[Янка Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі. — New Jersey, 1978. С. 36.</ref>. Народжаны ў [[Смаленск]]у географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сяргей Меч||ru|Меч, Сергей Павлович}} адзначаў (у тым ліку на падставе ўласнай вандроўкі ў 1894 годзе), што ў басэйне [[Нёман]]у беларусы называюць сябе ліцьвінамі, тым часам [[Летувісы|летувісаў]] «''больш за ўсё ў Ковенскай і Віленскай губэрнях, дзе яны вядомыя пад імём [[Жамойты|жмудзінаў]]''»<ref>Меч С. Россия. Географический сборник для чтения в семье и школе. Изд. 11. — Москва, 1910. [https://books.google.by/books?id=k4I6AQAAMAAJ&pg=PA97&dq=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfg6jN3bf6AhXI4KQKHZadBoA4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 97].</ref>. Паводле апублікаванай у 1902 годзе працы этнографа [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]], беларускамоўныя сяляне [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] «''…не называюць сябе ні рускімі, ні беларусамі. Некаторыя лічаць сябе ліцьвінамі''»<ref name="Sejn-1902-21">Шейн П. В. Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края. Т. 2. — СПб., 1902. [https://books.google.by/books?id=fLFNAQAAMAAJ&pg=PA97&dq=%D0%9D%D1%A3%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5+%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipwY6Pnu_5AhXbnP0HHZdbCC0Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%D0%9D%D1%A3%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5%20%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 21].</ref>. Шырокае бытаваньне саманазвы «ліцьвіны» ў [[Лідзкі павет (Віленская губэрня)|Лідзкім павеце]] [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] і [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскім павеце]] Гарадзенскай губэрні засьведчыў фальклярыст і этнограф [[Міхал Федароўскі]], які зьбіраў этнаграфічную беларушчыну ў 1877—1904 гадох: «''у Слонімскім павеце называе люд [беларускі]: сябе — ліцьвінамі, [[Летувісы|жмудзінаў]] — гіргатунамі''»<ref>Federowski M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej. T. 4. — Warszawa, 1935. S. 453.</ref>. А этнограф і фальклярыст [[Аляксандар Сержпутоўскі]] засьведчыў бытаваньне саманазвы «ліцьвіны» ў [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкім]] і [[Мазырскі павет (Менская губэрня)|Мазырскім]] паветах [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]<ref name="Sierzputouski-1910">Сержпутовский А. Земледельческие орудия белорусского Полесья // Материалы по этнографии России. Т. 1. — СПб., 1910. [https://web.archive.org/web/20230108145403/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003998050?page=68&rotate=0&theme=white С. 45].</ref>. Апроч таго, ліцьвінамі вызначала сябе беларускамоўнае насельніцтва на поўдні [[Рэчыцкі павет|гістарычнай Рэчыччыны]] ([[Харобічы]] і ваколіцы)<ref>Курило, О. Фонетичні та деяки морфологічні особливости говірки села Хоробричів, давніше Городнянського повіту, тепер Сновськоі округи на Чернігівщині. — К., 1924. С. 4.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 78.</ref>. Увогуле, шырокае бытаваньне сярод беларусаў саманазвы «ліцьвіны» ў пачатку XX ст. прызнавалі асобныя дзеячы [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|летувіскага нацыянальнага руху]]. Ксёндз {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Жылінскі||lt|Jonas Žilius-Jonila}} ў летувіскай газэце {{Артыкул у іншым разьдзеле|Viltis||be|Viltis}} (1909 год)<ref>Litwa. Nr. 8 (14), 1909. S. 117.</ref> сьведчыў: «''Ёсьць шмат беларусаў, якія проста называюць сябе ліцьвінамі і хочуць імі быць, гэтак жа, як ліцьвіны, што гавораць па-польску. Добра было б, калі б і яны мелі сваё выданьне ў беларускай мове''»<ref>[[LITWA: hłos monarchisty]]. № I (XXII), 2008. С. 2.</ref>. Таксама летувіскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мечыслаў Давойна-Сільвястровіч||pl|Mieczysław Dowojna-Sylwestrowicz}} у польскамоўным выданьні «Litwa» (1911 год) зазначаў: «''беларусы, назва якіх належыць на больш новых, маюць права на назву ліцьвінаў [літоўцаў]… іх суседзі і яны самі сябе называюць ліцьвінамі, пісаны ў іх мове статут называецца літоўскім, храністы і старыя дакумэнты называюць іх мову літоўскай''»<ref>N. Downar [Dowojna-Sylwestrowicz M.]. Białorusini — litwini — polacy // Litwa. Nr. 11/12, 1911. S. 174.</ref>. Апроч таго, ужываньне беларускай саманазвы «ліцьвіны» ў пачатку XX ст. засьведчылі клясык беларускай літаратуры [[Якуб Колас|Якуб Колас (Канстантын Міцкевіч)]] у сваёй аўтабіяграфічнай трылёгіі «[[На ростанях]]»<ref name="Kolas-1955">Якуб Колас. [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0:Na_rostaniah_1.pdf/41 На ростанях]. Т. 1. Кн. 1—2. — {{Менск (Мінск)}}, 1955. С. 40—41.</ref>, беларускі грамадзкі дзяяч, пэдагог і актывіст [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] ў [[ЗША]] [[Яўхім Кіпель]]{{Заўвага|«''У Бабруйшчыне, і там, дзе я рос, тады яшчэ быў папулярны назоў „Літва“, а мы былі „ліцьвіны“. Было й німала тых, хто памятаў, што й край называўся „Літвой“. Было яшчэ таксама шмат сьветкаў паўстаньня 1863—1864 гадоў. Мой дзед па бацьку быў у паўстаньні, ды ў Машнічах, Слаўкавічах, Байлюкох ды іншых суседніх вёсках і сёлах яшчэ былі жывымі сьветкі ды ўдзельнікі паўстаньня. „Мы — Літва“, — казаў мне заўсёды мой дзед. Ды й іншыя дзяды нам, дзецям, заўсёды казалі, што тут заўсёды была Літва. <…> Памяць пра Літву перахоўвалі ня толькі нашыя дзяды ды паны, як Быкоўскі, але й маладзейшыя людзі, і гэтыя ўспаміны перадавалі нам''»}}<ref name="Kipiel-1995">Дыдзік У. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10208/%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%AF%D1%83%D1%85%D1%96%D0%BC%D0%B0_%D0%9A%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%8F.html Успаміны Яўхіма Кіпеля] // Спадчына. № 3, 1995. С. 72—99.</ref>, беларускі паэт, удзельнік [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]] і кіраўнік эмігранцкай арганізацыі «Беларускі вызвольны рух» [[Алесь Змагар|Аляксандар Яцэвіч (Алесь Змагар)]]<ref name="Jacevic-1999">[[Алесь Змагар]]. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/051d/%D0%9C%D0%BE%D0%B9_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%8C%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81.html Мой жыцьцяпіс] // Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі. — Нью-Ёрк, 1999. С. 201—213.</ref>, беларускі рэлігійны дзяяч [[Францішак Чарняўскі]]<ref>Трацяк І. Беларускае каталіцкае духавенства ля вытокаў сацыякультурнай ідэнтыфікацыі : манагр. — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2013. С. 202.</ref> ды іншыя. У 1918 годзе палкоўнік [[Кастусь Езавітаў]] так апісваў самасьвядомасць генэрала [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]]: «''Хацеў бы быць бліжэй да Бацькаўшчыны (Вільня). Лічыў адзін раз сябе літвіном, але цяпер даведаўся аб беларусах і сам ня ведае хто ён''»<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Балахоўцы: Сведчанні, дакументы, даследаванні|арыгінал = |спасылка = |адказны = пераклад, прадмова, каментары А. Вашкевіча, А. Чарнякевіча, Ю. Юркевіча|выданьне = 2|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = |том = |старонкі = |старонак = 470|сэрыя = |isbn = 978-5-9904531-9-7|наклад = 750}}</ref>. У 1870—1918 гадох этнонім беларусы выцясьняе іншыя «канкурэнтавыя» і лякальна-рэгіянальныя назвы для азначэньня беларускага [[этнас]]у, што зьвязваюць з папулярызацыяй гэтай назвы праз расейскую этнаграфічную і гістарычную навуку і з разьвіцьцём пачатковай адукацыі ў вёсцы, дзякуючы чаму стала мажлівым пашырэньне гістарычных ведаў і назвы беларусы сярод шырокіх колаў насельніцтва<ref>''Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя'' / В. Бандарчык, І. Чаквін, І. Углік [і інш.]. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка, 1985. — С. 164—166.</ref><ref>''Терешкович, П. В.'' [http://pawet.net/files/ceraskowich.pdf Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.] — Минск: БГУ, 2004. С. 145.</ref>. Тым часам назва ''ліцьвіны'' стала гістарычным этнонімам беларусаў<ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 5.</ref>. Як адзначае беларускі гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]] у кнізе [[Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае]], «''Мы — беларусы, але мы і ліцьвіны, спадкаемцы гісторыі і культуры магутнай эўрапейскай дзяржавы — [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]''»<ref name="Arlou-2012-161">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 161.</ref>. == Этнічная тэрыторыя == {{Асноўны артыкул|Этнічная тэрыторыя беларусаў}} [[Файл:Historical borders of Belarusians.png|міні|280пкс| Межы беларускай [[этнічная тэрыторыя|этнічнай тэрыторыі]]<br /> {{Легенда|#F0C500|Паводле [[Яўхім Карскі|Я. Карскага]] (1903)}} {{Легенда|#F00000|Паводле [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|М. Доўнар-Запольскага]] (1919)}} {{Легенда|#000000|Сучасныя дзяржаўныя граніцы}} ]] [[Файл:Polish-Lithuanian Commonwealth (1619) compared with today's borders (noname).png|міні|280пкс|[[Рэч Паспалітая]] ў XVII стагодзьдзі {{Легенда|#ffaec9|Каралеўства Польскае}} {{Легенда|#dab9f4|Вялікае Княства Літоўскае}} Залежныя тэрыторыі: {{Легенда|#ffc90e|Прусія}} {{Легенда|#efe4b0|Курляндыя}} {{Легенда|#bccacb|Інфлянты}}]] На пачатак ХХ стагодзьдзя, паводле навуковых дасьледаваньняў, якія ў асноўным пацьвярджаліся зьвесткамі афіцыйных перапісаў насельніцтва, беларусы складалі большасьць жыхароў гістарычных [[Смаленскі павет|Смаленшчыны]] і [[Старадубскі павет|Старадубшчыны]] (цяпер частка [[Смаленская вобласьць|Смаленскай]] і [[Бранская вобласьць|Бранскай]] вобласьцяў [[Расея|Расеі]]), а таксама [[Віленскі павет|Віленшчыны]] і паўднёва-ўсходняй [[Троцкі павет|Троччыны]] (частка [[Віленскі павет|Віленскага павету]] [[Летува|Летувы]]), усходняга [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляшша]] (частка [[Падляскае ваяводзтва|Падляскага ваяводзтва]] [[Польшча|Польшчы]]) і паўднёва-ўсходніх [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянтаў]] (частка [[Дагдзкі край|Дагдзкага]], [[Дзьвінскі край|Дзьвінскага]] [[Зілупскі край|Зілупскага]], [[Краслаўскі край|Краслаўскага]] і [[Люцынскі край|Люцынскага]] краёў [[Латвія|Латвіі]]). Згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] на падставе колькаснай перавагі беларусаў гэтыя тэрыторыі ў 1918 годзе абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], у 1919 годзе большая іх частка ўвайшла ў склад утворанай у [[Смаленск]]у [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]]. Аднак неўзабаве [[бальшавікі|маскоўскія бальшавікі]] адабралі ў склад [[РСФСР]] ня толькі Смаленшчыну і Старадубшчыну, але таксама гістарычныя [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўшчыну]] разам з [[Амсьціслаў|Амсьціславам]], [[Аршанскі павет|Аршаншчыну]] з [[Ворша]]й, [[Віцебскі павет|Віцебшчыну]] зь [[Віцебск]]ам, [[Рэчыцкі павет|Панізоўе]] з [[Рэчыца]]й і [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыну]] з [[Полацак|Полацкам]] (пазьней у 1924 і 1926 гадох частку гэтых тэрыторыяў вярнулі ў склад БССР, але Расея пакінула сабе месты і мястэчкі [[Вяліж]], [[Жукава]], [[Любавічы]], [[Манастыршчына|Манастыршчыну]], [[Мікулін]], [[Невель]], [[Пятровічы (Расея)|Пятровічы]], [[Пячэрск]], [[Рудня (горад)|Рудню]], [[Себеж]], [[Шумячы]], [[Усьвяты]] і [[Хаславічы]]), тым часам заходнюю палову Беларусі перадалі ў склад міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], усе Інфлянты і частку Полаччыны з прадмесьцем [[Друя|Друі]] [[Прыдруйск]]ам — у склад [[Латвія|Латвіі]]. У верасьні 1939 году, па далучэньні да [[СССР]] [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], [[Ёсіф Сталін|Сталін]] перадаў [[Летува|Летуве]] большую частку Віленшчыны зь [[Вільня]]й, а таксама паўднёва-ўсходнюю Троччыну з [[Трокі|Трокамі]] і частку [[Браслаўскі павет|Браслаўшчыны]], у кастрычніку 1940 году да іх дадаліся раней афіцыйна далучаныя да БССР часткі [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыны]] з [[Друскенікі|Друскенікамі]] і [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыны]] з [[Гадуцішкі|Гадуцішкамі]], [[Дзевянішкі|Дзевянішкамі]], [[Салечнікі|Салечнікамі]] і [[Сьвянцяны|Сьвянцянамі]]<ref>[[Дзяніс Марціновіч|Мартинович Д.]] [https://web.archive.org/web/20210503191603/https://news.tut.by/culture/656335.html Как белорусы потеряли Вильнюс и едва не вернули его 29 лет назад. Объясняем], [[TUT.BY]], 10.10.2019 г.</ref>, таксама ў 1939 годзе да [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Ўкраінскай ССР]] далучылі частку [[Пінскі павет|Піншчыны]] з [[Высоцак|Высоцкам]], [[Дольск]]ам, [[Дубровіца]]й, [[Любяшоў|Любяшовам]], [[Нобель|Нобелем]] і [[Пагост Зарэчны|Пагостам Зарэчным]], а ў склад [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] перадалі заходнюю [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыну]] і паўночна-заходнюю частку Гарадзеншчыны. Па заканчэньні [[Другая Сусьветная вайна|Другой Сусьветнай вайны]] ў 1945 годзе Масква перадала [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] ўсё Падляшша, заходнюю Гарадзеншчыну ([[Васількаў]], [[Гарадок (Беластоцкі павет)|Гарадок]], [[Дуброва Гарадзенская|Дуброву Гарадзенскую]], [[Заблудаў]], [[Карыцін]], [[Крынкі]], [[Кузьніца|Кузьніцу]], [[Ліпск (Польшча)|Ліпск]], [[Саколка (горад)|Саколку]], [[Сідра|Сідру]], [[Супрасьля|Супрасьлю]], [[Сухаволя|Сухаволю]], [[Штабін]], [[Янаў (Падляскае ваяводзтва)|Янаў]]) і частку [[Ваўкавыскі павет|Ваўкавышчыны]] зь [[Ялоўка]]й. Далучэньне этнічна беларускіх зямель да іншых дзяржаваў, а таксама брак магчымасьці атрыманьня адукацыі на роднай мове (у 1930-я гады ўсякая беларуская дзейнасьць на Смаленшчыне трапіла пад забарону<ref name="Trusau">[[Алег Трусаў|Трусаў А.]]. [http://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/05/Невядомыя_беларускія_дзяржавы.html Вялікае Княства Смаленскае] // Наша Слова. № 34 (822), 5 верасьня 2007.</ref>, у гэты ж час латвійскія ўлады канчаткова ліквідавалі беларускія адукацыйныя ўстановы на беларускай частцы Інфлянтаў<ref name="Citou">{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 155.</ref>, у 1945 годзе летувіскі ўрад у асобе міністра асьветы Жугжды не дазволіў адчыніць у Вільні ніводнай беларускай школы, адначасна ліквідаваўшы [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]] і [[Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча]]<ref name="Zajkouski">[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Як Вільня сталася жамойцкім горадам? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 70.</ref>) прывялі практычна да поўнай [[культурная асыміляцыя|асыміляцыі]] тамтэйшага беларускага насельніцтва. == Антрапалёгія == {{Асноўны артыкул|Антрапалёгія беларусаў|Валдайска-верхнедняпроўскі антрапалягічны комплекс}} Беларусы паўночных, цэнтральных і заходніх рэгіёнаў Беларусі належаць пераважна да ўсходнеэўрапейскага тыпу сярэднеэўрапейскай расы (у межах вялікай [[эўрапэоідная раса|эўрапэоіднай расы]]). Беларускі антраполяг [[Аляксей Мікуліч]] прыйшоў да высновы, што сучасная карціна [[генафонд]]у беларусаў сфармавалася як шляхам доўгатэрміновага прыстасаваньня ў выніку натуральнага адбору, так і ў выніку этнічнай кансалідацыі<ref>[[Аляксей Мікуліч|Мікуліч А.]] Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу. — {{Менск (Мінск)}}, 2005. С. 112.</ref>. Паводле вынікаў яго дасьледаваньняў, агульная характарыстыка генафонду сучасных беларусаў найбліжэйшая да сучасных украінцаў і мае трывалую генэтычную непарыўнасьць пакаленьняў у часе, бо геаграфічная структура сучаснага беларускага генафонду шмат у чым супадае з арэаламі старажытных археалягічных культураў Беларусі яшчэ даславянскай эпохі<ref>[[Аляксей Мікуліч|Мікуліч А.]] Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу. — {{Менск (Мінск)}}, 2005. С. 111.</ref>. == Этнагенэз == {{Асноўны артыкул|Этнагенэз беларусаў}} Працэс фармаваньня беларускай нацыі заняў дастаткова працяглы пэрыяд і адбываўся пад уплывам геаграфічна-кліматычных, сацыяльна-эканамічных, палітычных, царкоўна-рэлігійных фактараў, а таксама агульнаэўрапейскіх этнічных тэндэнцыяў. Паводле падлікаў, зробленых на аснове вялікай колькасьці антрапагенэтычных і генадэмаграфічных матэрыялаў, беларусы (папуляцыі карэнных жыхароў) вядуць свой радавод цягам ня меней за 130—140 каленаў, што адпавядае пэрыяду амаль 1500 год да н. э.<ref name=Mikulic>{{кніга|аўтар=[[Аляксей Мікуліч]]|загаловак=Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалёгія этнасу|месца=Мн.|выдавецтва=Тэхналогія|год=2005|старонак=138|isbn=985-458-122-5}}</ref> У асноўным этнагенэз беларусаў праходзіў на тэрыторыі Верхняга [[Дняпро|Падняпроўя]], Сярэдняга [[Дзьвіна|Падзьвіньня]], [[Нёман|Панямоньня]], [[Буг|Пабужжа]] і [[Прыпяць|Прыпяцкага]] [[Палесьсе|Палесься]]. Прытым трэба ўлічваць, што працэс складаньня беларускай народнасьці ахопліваў землі, што пераўзыходзілі межы сучаснай Беларусі. Гэтак, дадаткова ён праходзіў на тэрыторыях сучаснай Летувы ([[Вільня]] і ваколіцы), Латвіі ([[Дзьвінск]]), Польшчы ([[Беласток]] і [[Белая (горад)|Белая]]) і Расеі ([[Смаленск]], [[Невель]], [[Бранск]])<ref name="hb137">{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у кантэксьце сусьветных цывілізацыяў)|к}} С. 137.</ref>. У навуцы няма адназначнасьці што да храналягічных рамак фармаваньня беларускага народу. Адныя дасьледнікі сьцьвярджаюць, што беларусы як [[этнас]] ужо існавалі ў ХІІІ ст., а працэс фармаваньня беларускай [[народнасьць|народнасьці]] пачаўся яшчэ ў ХVII—ХVIII стагодзьдзях ([[Георгі Штыхаў]], [[Мікола Ермаловіч]], [[Міхась Ткачоў]] ды інш.). Паводле [[Валянцін Сядоў|Валянціна Сядова]], беларуская этнічная супольнасьць склалася ў ХІІІ—ХІV стагодзьдзях. [[Майсей Грынблат]] лічыў, што фармаваньне беларусаў адбывалася ў ХІV—ХVІ стагодзьдзях. Няма адзінага погляду і датычна продкаў беларусаў. Сярод асноўных канцэпцыяў вылучаюцца «фінская», «балтыйская», «крывіцка-дрыгавіцка-радзіміцкая» і «старажытнаруская»<ref name="hb136">{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у кантэксьце сусьветных цывілізацыяў)|к}} С. 136.</ref>. {| class="wikitable" |- !Назва канцэпцыі, яе прыхільнікі і існасьць !! Аргумэнтацыя !! Крытыка |- |'''1. «Фінская»''' (аўтар [[Іван Ласкоў]]): продкамі беларусаў былі славяне і фіны || Асноўным довадам выступаюць некаторыя беларускія [[гідронім]]ы, якія маюць фінскае паходжаньне. || Фінамоўнае насельніцтва на тэрыторыі Беларусі жыло ў глыбокай старажытнасьці (канец [[каменны век|каменнага веку]]) і яшчэ ў [[бронзавы век|бронзавым веку]] яго асымілявалі, як мяркуеццца, старажытныя [[балты]], якія ўспрынялі фінскія назвы рэк і азёраў. Такім парадкам, фіны на тэрыторыі Беларусі маглі быць субстратам не беларусаў, а старажытных балтаў. |- |'''2. «Балтыйская»''' ([[Валянцін Сядоў]], [[Георгі Штыхаў]] ды іншыя): продкамі беларускага народу былі балтыйскія і славянскія плямёны, дзе балты адыгралі ролю [[субстрат]]у (падасновы). || Вялізная колькасьць беларускіх [[гідронім]]аў маюць гіпатэтычнае балтыйскае паходжаньне, на карысьць гэтай тэорыі таксама сьведчаць некаторыя меркавана балтыйскія элемэнты беларускай культуры і мовы (культ вужа, жаночы галаўны ўбор — [[намітка]], у словах цьвёрды гук «р» ды іншае). || Памянёныя элемэнты маюць [[Індаэўрапейцы|індаэўрапейскае паходжаньне]], таму ўласьцівыя як балтам, так і славянам. Балты маглі быць субстратам не беспасярэдне беларусаў, а плямёнаў [[крывічы|крывічоў]], [[радзімічы|радзімічаў]] і [[дрыгавічы|дрыгавічоў]]. Супраць тэорыі, што беларусы ёсьць «славянізаванымі балтамі», сьведчаць зьвесткі [[Палеагенэтыка|палеагенэтыкі]], якія паказваюць, што генафонд беларусаў і [[летувісы|летувісаў]] мае глыбокія адрозьненьні<ref>[https://budzma.org/news/chym-genetychna-adroznivayutstsa-belarusy-i-litoutsy.html Чым генетычна адрозніваюцца беларусы і літоўцы: новыя даныя], [[Будзьма беларусамі!]], 22 студзеня 2026 г.</ref>. |- |'''3. «Крывіцка-дрыгавіцка-радзіміцкая»''' ([[Яўхім Карскі]], [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]], [[Уладзімер Пічэта]] ды іншыя): асноўнымі продкамі беларускага этнасу выступаюць крывічы, дрыгавічы і радзімічы. || Пераемнасьць матэрыяльнай культуры і моўныя запазычаньні беларусаў ў славянскіх супольнасьцяў (саха зь перакладной паліцай у земляробстве і «аканьне» ў беларускай мове ад пачатку былі ўласьцівасьцю крывічоў, палеская саха ў земляробстве і дыфтонгі -ўо, -іе ў мове ад пачатку належалі дрыгавічам ды іншае) || Нельга казаць пра чыста славянскія карані беларусаў, бо этнакультурныя працэсы, якія адбываліся на беларускай этнічнай тэрыторыі датычыліся ня толькі славянаў, але і меркаваных балтаў (плямёны [[літва (племя)|літва]], [[яцьвягі]])<ref name="hb137"/>. |- |'''4. «Старажытнаруская»''' ([[Барыс Рыбакоў]], [[Сяргей Токараў]], [[Лаўрэнці Абэцэдарскі]] ды іншыя): узьнікла ў [[СССР|савецкай]] гістарыяграфіі за часамі кіраваньня [[Ёсіф Сталін|Сталіна]] і мусіла апраўдваць [[русіфікацыя|маскалізацыю]] беларусаў і ўкраінцаў<ref>[http://www.svaboda.org/content/transcript/1380072.html Жыцьцё і сьмерць мітаў: Старажытная Русь], [[Радыё Свабода]], 5 лютага 2009 г.</ref><ref>Дзермант А., Санько С. [https://web.archive.org/web/20151017183103/http://arche.bymedia.net/2005-5/dziermant505.htm Этнагенез беларусаў: навука і ідэалогія] // [[ARCHE]]. № 5 (39), 2005 г.</ref>. Яе прыхільнікі сьцьвярджалі, што продкам беларусаў была адна з частак г. зв. «старажытнарускай народнасьці». || У якасьці бяздоваднага пастуляту прыймаецца існаваньне адзінай старажытнарускай дзяржавы — [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] з адзінай старажытнарускай мовай і культурай. || У пісьмовых крыніцах і нават у гістарычных мітах (апроч савецкіх) не існуе якіх-кольвек зьвестак пра старажытнарускую народнасьць. Апроч таго, прыхільнікі гэтай канцэпцыі часьцяком блытаюць старажытную літаратурную мову (блізкую да [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]]) з гутарковай, дыялектнай, якая мела свае адрозьненьні на тэрыторыі Кіеўскай Русі<ref>[[Віктар Цітоў|Цітоў В.]] [https://web.archive.org/web/20030122205421/http://www.lingvo.minsk.by/~bha/07/200-213.htm Па старонках адной «гісторыі»*] // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Т. 7. Сш. 1 (12), чэрвень 2000 г.</ref>. |- |} Стымулам да паскарэньня кансалідацыі беларускага этнасу было ўтварэньне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Падпарадкаваньне ў ХІІІ—ХІV стагодзьдзяў больш як двух дзясяткаў ўсходнеславянскіх княстваў адзінай цэнтральнай уладзе спрыяла стварэньню агульнай этнічнай тэрыторыі беларусаў, актывізавала культурныя повязі паміж рознымі яе часткамі. Лёгкасьць аб’яднаньня гэтых шматлікіх дзяржаўных утварэньняў у складзе ВКЛ, апроч вонкавай пагрозы і эканамічных фактараў, шмат у чым тлумачылася якраз наяўнасьцю адзінай этнагенэтычнай спадчыны, а таксама агульнасьцямі гістарычнага лёсу, культуры, мовы і рэлігіі. Вельмі спрыяльным было і этнакультурнае становішча беларускага насельніцтва ў ВКЛ, дзе яны складалі асноўны этнічны масіў і пераважалі ў большасьці буйных населеных пунктаў ([[Вільня]], [[Полацак]], [[Віцебск]], [[Менск]], [[Берасьце]], [[Горадня]], [[Коўна]], [[Трокі]])<ref name="hb137"/>. == Мова == {{Асноўны артыкул|Беларуская мова}} [[Файл:BelarusianAsHomeLanguage2009-be-x-old.png|міні|Беларуская мова як асноўная размоўная, перапіс 2009 г.]] Нацыянальная мова беларусаў — [[беларуская мова|беларуская]] (усходняя падгрупа [[славянскія мовы|славянскай групы]] [[індаэўрапейскія мовы|індаэўрапейскай моўнай сям’і]]). Паводле вынікаў перапісу насельніцтва Беларусі 1999 году, 85,6% беларусаў краіны назвалі яе [[родная мова|роднай]], 41,3% — мовай, на якой яны пераважна размаўляюць дома. Адным з наступстваў [[Русіфікацыя Беларусі|шматгадовай палітыкі гвалтоўнай русіфікацыі]] ёсьць пашырэньне сярод беларусаў [[білінгвізм]]у (з выкарыстаньнем [[Расейская мова|расейскай мовы]]). Паводле перапісу насельніцтва Беларусі 2009 году, толькі 26% беларусаў краіны выкарыстоўвалі беларускую мову ў якасьці размоўнай<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Беларускую мову лічаць роднай 5 млн. 58 тыс. жыхароў Беларусі|спасылка=http://news.belta.by/by/print?id=674826|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=20 лютага 2012|дата доступу=10 лістапада 2013}}</ref>. Мае два альфабэты: побач з больш пашыранай і афіцыйна прынятай [[кірыліца]]й гістарычна таксама ўжываецца традыцыйны [[лацінка|беларускі лацінскі альфабэт]]<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/slucak-ci-slutsk/30640129.html SŁUCAK. Ці Slutsk? Беларуская лацінка, трансьліт і рэпутацыя слаўнага гораду], [[Радыё Свабода]], 28 траўня 2020 г.</ref>. У 1990—2000-х гадох фактычна аформілася існаваньне двух беларускіх [[правапіс]]аў (шырэй — [[Моўная норма|моўных нормаў]]): [[Беларускі клясычны правапіс|клясычнага (тарашкевіцы)]] і [[Беларускі афіцыйны правапіс|афіцыйнага (наркамаўкі)]]. == Рэлігія == {{Асноўны артыкул|Праваслаўная царква на Беларусі|Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі}} [[Файл:Сафійскі сабор.jpg|значак|[[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкі Сафійскі сабор]], XI ст. (па адбудове ў стылі [[Віленскае барока|віленскага барока]])]] Большая частка вернікаў-беларусаў спавядае [[Праваслаўная царква на Беларусі|праваслаўе]], меншая — [[Каталіцкі касьцёл у Беларусі|рыма-каталіцтва]]. Праз савецкае змаганьне з рэлігіяй у краіне пашырыўся [[атэізм]]. У старажытнасьці насельніцтва [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] было [[Паганства|паганскім]]. У Х—ХІ стагодзьдзях тут пачало пашырацца хрысьціянства. Адным зь першых місіянэраў быў ісляндзкі вандроўнік [[Торвальд]]<ref>[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] Калі прыйшло на Беларусь хрысціянства // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 4.</ref>. Першая [[Хрысьціянства|хрысьціянская]] [[Полацкая япархія]] зьявілася ў 992 годзе. Гэта была адміністрацыйная адзінка [[Кіеўская мітраполія|Кіеўскай мітраполіі]] [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскага патрыярхату]]. Увогуле, існуюць падставы меркаваць, што пашырэньне хрысьціянства ўсходняга, або [[Бізантыйская імпэрыя|бізантыйскага]], і заходняга, або [[Рымская імпэрыя|рымскага]] абрадаў (падзел на [[праваслаўе]] і [[каталіцтва]] адбыўся толькі ў 1054 годзе, а аформіўся ў 1204 годзе) сярод беларусаў праходзіла адначасна і паралельна<ref name="Zlutka">[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Адкуль і калі прыйшла каталіцкая вера на Беларусь? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 34.</ref>. У XIII—XIV стагодзьдзях у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] асноўны арэал фармаваньня беларускага этнасу вызначаўся перавагай славянамоўнага насельніцтва, якое ў асноўнай масе было хрысьціянскім. Адначасна адбываліся кантакты з суседнім [[Балтыйскія мовы|балтыйскім]] паганскім насельніцтвам, якое паступова славянізавалася. Наяўнасьць хрысьціянаў у [[Вільня|Вільні]] і [[Кернаў|Кернаве]], якая адзначаецца зь сярэдзіны XIII стагодзьдзя<ref>Вайткявичус В. [https://web.archive.org/web/20160305110625/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1793/1/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BA%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E%D1%81%20%D0%92.pdf Нестереотипный взгляд на культуру восточнолитовских курганов] // Працы гістарычнага факультэта БДУ. Навук. зборнік. Вып. 3. — {{Менск (Мінск)}}, 2008. С. 186.</ref>, сьведчыць пра працяглае суіснаваньне ў Вялікім Княстве Літоўскім хрысьціянскага і паганскага насельніцтва<ref>{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|2к}} С. 193, 197.</ref>. [[Файл:Iškaldź, Trajecki. Ішкальдзь, Траецкі (E. Paŭłovič, 1848).jpg|значак|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Ішкальдзь)|Касьцёл]] у [[Ішкальдзь|Ішкальдзі]], XV ст.]] У сярэдзіне XIII стагодзьдзя за часамі [[Міндоўг]]а ўтварылася першае [[Каталіцтва|каталіцкае]] біскупства (хоць пад 1105 годзе ў Кіеўска-Пячорскім патэрыку ўпамінаецца [[Тураў]]скае біскупства, а ў першай палове XIII ст. на полацкіх землях дзеяла Русінскае біскупства, улучанае ў 1255 годзе ў новаствораную Рыскую мітраполію<ref name="Zlutka"/>), якое ахоплівала землі Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|2к}} С. 224.</ref>. Пазьней тут зноў не было тэрытарыяльнай арганізацыі [[Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі|рымска-каталіцкага касьцёла]], хоць у 1320-я гады ў Вільні і [[Наваградак|Наваградку]] існавала па адным кляштары нямецкіх [[дамінікане|дамініканаў]] і [[францішкане|францішканаў]], якія не спынялі спробаў місіянэрскай дзейнасьці<ref name="Hancaruk">Ганчарук І. Рымска-каталіцкая царква на Беларусі // {{Літаратура/Рэлігія і царква на Беларусі|к}} С. 280.</ref>. У 1387 годзе на загад вялікага князя [[Ягайла|Ягайлы]] балтыйскае паганскае насельніцтва пачалі масава пераводзіць у каталіцтва, што лічыцца другой хваляй хрысьціянізацыі балтаў у Вялікім Княстве Літоўскім. Ягайла заснаваў [[Віленскае біскупства]], якая падзялялася на сем парафіяў (у тым ліку ў [[Абольцы|Абольцах]], [[Гайна (вёска)|Гайне]] і [[Крэва|Крэве]])<ref name="Hancaruk"/>. Пазьней вялікія князі (напрыклад, [[Вітаўт|Вітаўт Вялікі]]) праводзілі палітыку рэлігійнай талерантнасьці<ref>{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|2к}} С. 229.</ref>, а [[Фэўдал|фэўдальны стан]] ([[шляхта]]) складалася як з каталікоў, так і з праваслаўных<ref>{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|2к}} С. 370—372.</ref>. У 2-й палове XVI ст. хвалі рэлігійнай [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], а потым [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]] закранулі, галоўным чынам, шляхту. Найбольш папулярнай канфэсіяй сярод шляхты-пратэстантаў стаў [[кальвінізм]]<ref>{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|2к}} С. 509.</ref>. Аднак у 1590—1600-я гады пратэстанцкая і праваслаўная шляхта ў сваёй большасці перайшла ў рыма-каталіцтва, і толькі меншая частка прытрымлівалася праваслаўя або пратэстанцтва. У 1596 годзе ў выніку [[Берасьцейская унія|Берасьцейскай уніі]] праваслаўныя япіскапы перападпарадкавалі [[Літоўская мітраполія|Літоўскую (Кіеўскую) мітраполію]] [[Сьвяты Пасад|Сьвятому Пасаду]] ў выглядзе [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Рускай уніяцкай царквы]]. У 1632 годзе кароль і вялікі князь [[Уладзіслаў Ваза]] дзеля захаваньня рэлігійнага спакою і ўмацаваньня традыцыйнай талерантнасьці ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], афіцыйна аднавіў Кіеўскую мітраполію Канстантынопальскага патрыярхату, якую па [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|вайне Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] у 1685 годзе маскоўскі гаспадар [[Аляксей Міхайлавіч]] [[дэ-факта]] падпарадкаваў [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царкве]]. На канец XVIII ст. каля 70% беларусаў належалі да ўніяцкай (грэцка-каталіцкай) царквы, 15% былі рыма-каталікамі, 7% — юдэямі і толькі 6% — праваслаўнымі [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы)]]. У 1839 годзе расейскія ўлады забаранілі ўніяцкую царкву і гвалтоўна далучылі яе вернікаў да Ўрадавага сыноду. == Культура == === Сьвяты === [[Файл:Belarusian Easter Eggs.jpg|значак|[[Велікодная пісанка|Беларускія фарбаваныя велікодныя яйкі]]]] Гістарычна беларусы адзначаюць наступныя традыцыйныя народныя сьвяты: {| valign=top |- |valign=top width=30%| * [[Багач]] * [[Вялікдзень]] * [[Дзяды]] * [[Каляды (сьвята)|Каляды]] * [[Камаедзіца (сьвята)|Камаедзіца]] * [[Купальле]] * [[Масьленіца]] |valign=top width=30%| * [[Пакроў]] * [[Радаўніца]] * [[Саракі]] * [[Сёмуха]] * [[Спасы]] * [[Стрэчаньне]] * [[Тройца (сьвята)|Тройца]] |} [[Файл:Дзень Волі 2018.jpg|міні|[[100-годзьдзе Беларускай Народнай Рэспублікі|100-годзьдзе БНР]] у Менск, 2018 г.]] Нацыянальныя сьвяты беларусаў<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] Якія гістарычныя даты павінны памятаць і шанаваць беларусы? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 78.</ref> (у [[Беларусь|Беларусі]] часоў [[Русіфікацыя Беларусі#Рэжым Лукашэнкі|прарасейскага]] [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] сьвяткуюцца на неафіцыйным узроўні, таксама адзначаюцца [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспарай]]): * [[Дзень Волі|Дзень Незалежнасьці, або Дзень Волі]], ([[25 сакавіка]]) — сьвята аднаўленьня дзяржаўнай незалежнасьці, якое адзначаецца пад [[нацыянальная сымболіка|нацыянальнымі]] [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]] і гербам [[Пагоня]]й. Прымяркоўваецца да гадавіны ўтварэньня [[Беларуская Народная Рэспубліка|першай нацыянальнай дзяржавы]], калі ў 1918 годзе [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] прыняла [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяю Ўстаўную грамату]]. * Сьвята [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальду]] ([[15 ліпеня]]) — дзень перамогі ў 1410 годзе аб'яднанага войска Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага над [[Крыжакі|крыжакамі]]. * Дзень друку ([[6 жніўня]]) — выданьне ў 1517 годзе [[Францішак Скарына|Францішкам Скарынам]] першай беларускай друкаванай кнігі. * [[Дзень Адраджэньня]] ([[25 жніўня]]) — гадавіна наданьня ў 1991 годзе [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|Дэклярацыі аб сувэрэнітэце Беларусі]] сілы канстытуцыйнага закону, аднаўленьне незалежнай дзяржаўнасьці. * [[Дзень беларускай вайсковай славы]] ([[8 верасьня]]) — сьвята [[Бітва пад Воршай|Аршанскай перамогі]], калі ў 1514 годзе войска Вялікага Княства Літоўскага ўшчэнт разьбіла колькасна большае войска [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] і на пэўны час спыніла маскоўскую агрэсію на Беларусь. * [[Дзень Герояў|Дзень Герояў, або Дзень Слуцкага збройнага чыну]], ([[27 лістапада]]) — гадавіна пачатку ў 1920 годзе баявых дзеяньняў супраць бальшавіцкага войска [[Першы Слуцкі полк|Першым Слуцкім палком]] Беларускай Народнай Рэспублікі. === Фальклёр === Беларуская традыцыйная культура вылучаецца незвычайнай глыбінёй фальклёрнай памяці. Беларускія зьвесткі лічацца вельмі старажытнымі (нават у параўнаньні зь іншымі архаічнымі матэрыяламі — напрыклад, паўночна-расейскім і сэрбскахарвацкім) і таму маюць асаблівую важнасьць для рэканструкцыі<ref>[[Сяргей Санько|Санько С.]] Прадмова // {{Літаратура/Беларуская міталёгія: Энцыкляпэдычны слоўнік (Менск, 2004)|к}} С. 3.</ref>. === Архітэктура === {{Асноўны артыкул|Беларуская традыцыйная драўляная архітэктура|Віленскае барока|Магілёўскае барока}} [[Файл:Stročycy - 12.jpg|міні|Пакроўская царква XVIII ст. зь вёскі [[Логнавічы (Менская вобласьць)|Логнавічаў]]]] У [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту|Беларускім дзяржаўным музэі народнай архітэктуры і побыту]] (Строчыцы) пад адкрытым небам захоўваюцца помнікі беларускай традыцыйнай драўлянай архітэктуры з розных гістарычна-этнаграфічных рэгіёнаў Беларусі. Экспазыцыю музэю складаюць помнікі дойлідзтва з трох рэгіёнаў — Цэнтральнай Беларусі (асноўная частка [[Менская вобласьць|Менскай]] і заходняя частка [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай]] вобласьцяў), Падняпроўе (Магілёўская вобласьць, [[Аршанскі раён|Аршанскі]] і [[Дубровенскі раён]]ы [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]], а таксама раёны [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]] ўздоўж рэк [[Дняпро|Дняпра]] і [[Сож|Сажа]]) і Паазер’е (цэнтральная і заходня тэрыторыі Віцебскай вобласьці, а таксама часткова паўночныя раёны Менскай вобласьці). [[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (J. Dulevič, 1934).jpg|значак|[[Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Беразьвечча)|Беразьвецкая царква]] — шэдэўр [[Віленскае барока|віленскага барока]], [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зьнішчаны савецкімі ўладамі]]]] Разам з традыцыйнай драўлянай архітэктурай адзначаецца самабытная мураваная [[Гатычная архітэктура ВКЛ|гатычная архітэктура Вялікага Княства Літоўскага (беларуская готыка)]], адметнасьцю якой ёсьць спалучэньне чырвонай цаглянай муроўкі зь белымі атынкаванымі нішамі<ref name="viacorka"/>. Зьяўленьне ў [[Нясьвіж]]ы другога ў [[Эўропа|Эўропе]] твору архітэктуры стылю [[барока]] — [[Фарны касьцёл (Нясьвіж)|Фарнага касьцёла]] — спрыяла выяўленьню ў гэтым стылі найбольшага ўнёску беларусаў у агульнаэўрапейскае мастацтва праз унікальную мураваную архітэктуру [[Віленскае барока|віленскага]]<ref name="bielarus-vkl-293">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 293.</ref> і [[Магілёўскае барока|магілёўскага]] барока<ref>Якімовіч Ю. Магілёўская школа дойлідства // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 248.</ref>. === Строі === {{Асноўны артыкул|Беларускі нацыянальны строй}} Традыцыйны народны строй беларусаў мае доўгую гісторыю разьвіцьця. Спэцыфічныя беларускія рысы ён набыў у XIV—XVI стагодзьдзях, у пэрыяд фармаваньня беларускай народнасьці. Строй склаўся ва ўзаемаўплывах зь летувіскай, польскай, расейскай і ўкраінскай традыцыямі. Апроч гэтага, ён узбагачаўся ўплывамі інтэрнацыянальнага мескага строю і такім чынам упісваўся ў агульнаэўрапейскі кантэкст. Традыцыйнае адзеньне ў большай, чым іншыя формы побыту, ступені адлюстроўвае нацыянальную спэцыфіку беларусаў. Асаблівая роля ў калярыстыцы адзеньня адводзілася срэбрыста-беламу колеру натуральнага лёну або воўны, які ўвасабляў сьвята і радасьць. Апроч белага, важнае месца займаў чырвоны колер, які сымбалізаваў жыцьцё, а, аб’яднаны ў складаную сыстэму знакаў — арнамэнтаў, нанесеных на адзеньне ў часе вышыўкі або тканьня, — служыў засьцерагальным знакам<ref>Раманюк М. Беларускія народныя строі. — {{Менск (Мн.)}}, 2003.</ref>. <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Беларусы Минскай губерни. 1877 год.jpg|«Беларусы Менскай губэрні» Белоруссы (Могилевской губернии).jpg|«Беларусы Магілёўскай губэрні» Biełarusy, Miensk. Беларусы, Менск (1882).jpg|«Тыпы беларусаў Менскай губэрні» Lićviny. Ліцьвіны (1903).jpg|«[[Ліцьвіны]]» </gallery> === Кухня === {{Асноўны артыкул|Беларуская кухня}} [[Файл:Potato pancakes.jpg|значак|[[Дранікі]]]] Беларуская кухня фармавалася на аснове страваў і прыёмах гатаваньня агульных для ўсіх славянскіх ды іншых індаэўрапейскіх народаў, у тым ліку балтыйскіх і германскіх. Як і ўсе старажытныя людзі, продкі беларусаў пачаткова здабывалі ежу пры дапамозе зьбіральніцтва, рыбалоўства і паляваньня, пазьней зьявіліся земляробства і жывёлагадоўля. Да нядаўняга часу ў рацыёне большасьці насельніцтва Беларусі абсалютна пераважалі вэгэтарыянскія стравы — з збожжа, бабовых культураў, агародніны, малака і малочных прадуктаў, насеньня лёну і канапель, прадуктаў зьбіральніцтва — грыбоў, ягад, садавіны, мёду. Традыцыйная беларуская кухня вельмі блізкая да летувіскай. У XIII—XIX стагодзьдзях на яе фармаваньне (асабліва ў прывілеяваных [[Стан (сацыяльная група)|станаў]]) значна ўплывалі польская і нямецкая кухні, а таксама кухні нацыянальных меншасьцяў — габрэйская і татарская, у меншай ступені француская, італьянская, вугорская і ангельская. З XIX ст. найбольшы ўплыў адзначаецца з боку расейскай кухні<ref>{{Кніга|аўтар=[[Алесь Белы|Белы А.]]|частка=[http://prastora.by/knihi/biely-alies-nasa-strava-sapraudnaia-bielaruskaia-kuchnia Прадмова]|загаловак=Наша страва|арыгінал=|спасылка=https://lohvinau.by/product/наша-страва-сапраўдная-беларуская-ку/|адказны=|выданьне=2-е выд|месца=Менск|выдавецтва=[[Логвінаў]]|год=2010|том=|старонкі=|старонак=288|сэрыя=Кнігарня «Наша Ніва»|isbn=978-985-6901-72-3|наклад=}}</ref>. === Рамёствы === [[Файл:Belarus-Minsk-Maksim Bahdanovich Museum 3.jpg|міні|[[Слуцкія паясы|Слуцкі пояс]] у [[Менск]]ім музэі [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]]] Беларусы маюць багатую гісторыю традыцыйных мастацтваў і [[Рамяство|рамёстваў]], многія зь якіх існуюць дагэтуль. Сярод асноўных рамёстваў: * ткацтва ([[слуцкія паясы]]) * апрацоўка дрэва ([[беларуская разьба]]) * [[ганчарства]] * [[кавальства]] * пляценьне з саломы == Расьсяленьне == {{Асноўны артыкул|Насельніцтва Беларусі|Беларуская дыяспара}} Паводле перапісу насельніцтва 2009 году, у Беларусі жыве 7 957 252 беларусы (або 83,7% ад усяго насельніцтва)<ref>[https://web.archive.org/web/20170728214817/http://www.belstat.gov.by/upload-belstat/upload-belstat-pdf/perepis_2009/5.8-0.pdf Перепись населения — 2009. Население по национальности и родному языку]{{Ref-ru}}</ref>. Зьвесткі пра колькасьць беларусаў у іншых краінах: * [[ЗША]] — каля 750&nbsp;000 * [[Расея]] — 520 000 (2010)<ref>[http://www.rg.ru/2011/12/16/stat.html Об итогах Всероссийской переписи населения 2010 года]{{Ref-ru}}</ref> * [[Украіна]] — 275&nbsp;763 (2001) * [[Казахстан]] — 111&nbsp;927 (1999) * [[Латвія]] — 68&nbsp;174 (2011) * [[Польшча]] — 48&nbsp;737 (2002) * [[Летува]] — 42&nbsp;866 (2001) * [[Узбэкістан]] — 20&nbsp;397 (2000) * [[Эстонія]] — 17&nbsp;241 (1999) * [[Малдова]] — 5000 — 10&nbsp;000 * [[Канада]] — каля 5000 * [[Кыргыстан]] — 3208 (1999) * [[Францыя]] — каля 3000 [[Беларуская дыяспара|Беларусы замежжа]] гістарычна падзяляюцца на дзьве групы — тыя, хто спрадвеку жыве на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай этнічнай тэрыторыі]], якая апынулася на памежжы суседніх зь Беларусьсю дзяржаваў, і тыя, хто мусіў пакінуць радзіму з розных прычынаў, найперш эканамічных і палітычных. Найбольш масавая эміграцыя пачалася ў канцы ХІХ ст., яе абумовіў пошук лепшага заробку і вольнай зямлі. Сотні тысячаў беларусаў выехалі ў [[Сыбір]], у буйныя прамысловыя месты Расеі (толькі у 1896—1912 гадох у Сыбір зь Беларусі перасяліліся 717 тысячаў чалавек)<ref name="Miracycki-1993">[[Леў Мірачыцкі|Мірачыцкі Л.]] Дзе ў свеце жывуць беларусы? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 71.</ref>. У пачатку ХХ ст. некаторая частка беларусаў імігравала ў ЗША, Канаду, [[Аргентына|Аргентыну]] і [[Бразылія|Бразылію]]. Гвалтоўная эвакуацыя ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]] і [[Кастрычніцкі пераварот]] прычыніліся ад міграцыі беларусаў у Цэнтральную Расею. [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|Бальшавіцкія рэпрэсіі]] змусілі стваральнікаў і актыўных прыхільнікаў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] выехаць у Летуву, [[Латвія|Латвію]], Польшчу, [[Чэхаславаччына|Чэхаславаччыну]] і [[Нямеччына|Нямеччыну]]. У міжваенны пэрыяд дзясяткі тысячаў выхадцаў з Заходняй Беларусі ў пошуках лепшай долі накіраваліся ў Канаду, Аргентыну, [[Уругвай]], [[Парагвай]] і Бразылію. У час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] больш за 300 тысячаў беларусаў апынулася ў Нямеччыне, [[Аўстрыя|Аўстрыі]] ды іншых заходнеэўрапейскіх краінах. Многія зь іх потым перасяліліся ў ЗША, Канаду і [[Аўстралія|Аўстралію]], дзе ўтварылі новыя цэнтры беларускай эміграцыі<ref name="Miracycki-1993"/>. За часамі [[СССР]] адбывалася ўнутраная міграцыя беларусаў у іншыя савецкія рэспублікі, менавіта такім чынам утварыліся значныя беларускія супольнасьці ў [[Эстонія|Эстоніі]], Казахстане, Цэнтральнай Расеі. Па распадзе СССР некалькі тысячаў беларусаў выехала ў краіны [[Эўразьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]], ЗША, Канаду і Расею. == Вядомыя беларусы == * [[Францішак Скарына]] (1470 — ~1551) — першадрукар, філёзаф-гуманіст і пісьменьнік. Перакладнік і выдавец на беларускую рэдакцыю [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]] кнігаў [[Біблія|Бібліі]]. * [[Мікола Гусоўскі]] (~1470 — >1533) — паэт-гуманіст і асьветнік эпохі [[Адраджэньне|Адраджэньня]], аўтар паэмы [[Песьня пра зубра]], якая лічыцца непераўзыдзенай у эпічным паказе Беларусі і беларускага народу (да зьяўленьня паэмы «[[Пан Тадэвуш]]» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]). Адзін з найвыдатнейшых дзеячоў славянскага сьвету паводле [[ЮНЭСКА]]. * [[Казімер Семяновіч]] (~1600 — >1651) — інжынэр і тэарэтык артылерыі, мысьляр-гуманіст. Вынаходнік шматступенчатае ракеты. * [[Тадэвуш Касьцюшка]] (1746—1817) — палітычны і вайсковы дзяяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], кіраўнік [[паўстаньне 1794 году|вызвольнага паўстаньня 1794 году]], удзельнік Вайны за незалежнасьць ЗША. Нацыянальны герой [[Беларусь|Беларусі]], [[Польшча|Польшчы]] і [[ЗША]]. * [[Ігнат Дамейка]] (1802—1889) — навуковец-дасьледнік, геоляг, мінэроляг. Займае важнае месца ў гісторыі навукі і культуры Беларусі, [[Чылі]], Польшчы і [[Летува|Летувы]]. Нацыянальны герой Чылі. * [[Язэп Гашкевіч]] (1814—1875) — дыплямат, мовазнаўца, дасьледнік [[Японія|Японіі]] і [[Кітай|Кітаю]], натураліст, арыенталіст. * [[Кастусь Каліноўскі]] (1838—1864) — нацыянальны герой Беларусі, Летувы і Польшчы, адзін з кіраўнікоў [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]]; рэвалюцыянэр-дэмакрат, публіцыст, паэт. * [[Зыгмунт Мінейка]] (1840—1925) — грамадзкі дзяяч, вайсковец, навуковец, рэвалюцыянэр, удзельнік нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў. Нацыянальны герой [[Грэцыя|Грэцыі]]. * [[Ян Чэрскі]] (1845—1892) — геоляг, палеантоляг і географ, дасьледнік [[Сыбір]]ы. * [[Якуб Наркевіч-Ёдка]] (1847—1905) — фізык, мэдык, біёляг. Адкрывальнік электраграфіі і бяздротавай перадачы электрычных сыгналаў. * [[Соф’я Кавалеўская]] (1850—1891) — матэматык, пісьменьніца, публіцыстка, сябра-карэспандэнтка [[Пецярбург|Пецярбурскай]] акадэміі навук. Першая ў сьвеце жанчына-прафэсарка. * [[Мікалай Судзілоўскі]] (1850—1930) — філёзаф, прыродазнаўца, рэвалюцыянэр, удзельнік грамадзка-палітычных рухаў Беларусі, [[Расея|Расеі]], [[Швайцарыя|Швайцарыі]], [[Румынія|Румыніі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Францыя|Францыі]], ЗША, Японіі, Кітаю ды іншых краінаў. Прэзыдэнт Сэнату [[Гавайскія астравы|Гавайскіх астравоў]]. * [[Мечыслаў Карловіч]] (1876—1909) — кампазытар, дырыгент, публіцыст, фатограф і альпініст. * [[Аляксандар Чыжэўскі]] (1897—1964) — біяфізык, адзін з заснавальнікаў геліябіялёгіі. * [[Барыс Кіт]] (1910—2018) — навуковец у галіне ракетнай тэхнікі, узнагароджаны [[Залаты мэдаль Германа Обэрта|Залатым мэдалём Германа Обэрта]], былы дарадца ўраду ЗША ў разьвіцьці [[астранаўтыка|астранаўтыкі]]. * [[Васіль Быкаў]] (1924—2003) — пісьменьнік і грамадзкі дзяяч. [[Народны пісьменьнік Беларусі]] (1980). * [[Пётар Клімук]] (нар. 1942) — генэрал-палкоўнік авіяцыі, навуковец у галіне тэхнічных навук, двойчы [[Герой Савецкага Саюзу]]. Першы беларускі касманаўт. * [[Сьвятлана Алексіевіч]] (нар. 1948) — расейскамоўная пісьменьніца Беларусі. Ляўрэатка [[Нобэлеўская прэмія ў галіне літаратуры|Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры]] (2015). * [[Вольга Корбут]] (нар. 1955) — гімнастка. Чатырохразовая алімпійская чэмпіёнка. * [[Алесь Бяляцкі]] (нар. 1962) — грамадзкі дзяяч і праваабаронца. Ляўрэат [[Нобэлеўская прэмія міру|Нобэлеўскай прэміі міру]] (2022). == Глядзіце таксама == * [[Ліцьвіны]] * [[Русіны]] * [[Старалітва]] * [[Беларусцы]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/Беларуская міталёгія: Энцыкляпэдычны слоўнік (Менск, 2004)}} * {{Літаратура/БелЭн|3}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|1}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|2}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|3}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|5}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|6}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|7}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|8}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|9}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|10}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|11}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|12}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|13}} * {{Літаратура/Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік, 1995}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}} * {{Літаратура/Рэлігія і царква на Беларусі}} * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}: Полымя, 1995. — 96 с. — (Б-ка часопіса «[[Маладосць]]»). * [[Мікалай Шкялёнак|Шкялёнак М.]] Беларусь і суседзі: Гістарычныя нарысы. — Беласток: Беларускае Гістарычнае Таварыства, 2003. {{ISBN|83-915029-4-5}}. * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * {{Кніга|аўтар = Молчанова, Лидия Александровна.|частка = |загаловак = Материальная культура белорусов |арыгінал = |спасылка = |адказны = редакторы: [[Адам Залескі|А. И. Залесский]], [[Васіль Бандарчык|В. К. Бандарчик]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1968|том = |старонкі = |старонак = 232|сэрыя = |isbn = |наклад =2400 }} * {{Кніга|аўтар = Молчанова, Лидия Александровна.|частка = |загаловак = Очерки материальной культура белорусов XVI—XVIII вв. |арыгінал = |спасылка = |адказны = редакторы: [[Васіль Бандарчык|В. К. Бандарчик]], [[Залман Капыскі|З. Ю. Копысский]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1981|том = |старонкі = |старонак = 112|сэрыя = |isbn = |наклад =2400 }} == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік}} * [https://web.archive.org/web/20100405115510/http://www.belarus.by/by/about-belarus/famous-belarusians Вядомыя беларусы], [[Belarus.by]] * Беларускія плямёны [https://web.archive.org/web/20090421074635/http://jivebelarus.net/our-heritage/krivichy.html Крывічы], [https://web.archive.org/web/20090423065401/http://jivebelarus.net/our-heritage/drigvichi.html Дрыгвічы], [https://web.archive.org/web/20090423014903/http://jivebelarus.net/our-heritage/radzimichy-and-viacichy.html Радзімічы], [https://web.archive.org/web/20090423160818/http://jivebelarus.net/our-heritage/dzyrvyne.html Дзярвяне], [https://web.archive.org/web/20100429081316/http://jivebelarus.net/our-heritage/severyane.html Севяране] {{Насельніцтва Беларусі}} {{Беларусы}} {{Беларусь у тэмах}} {{Беларусы замежжа}} [[Катэгорыя:Беларусы| ]] ov0mltvrl5v4hgmhkemzy5gdsq025iw БАТЭ Барысаў 0 20031 2678331 2673854 2026-07-09T07:07:06Z Dymitr 10914 /* Удзел у эўракубках */ абнаўленьне зьвестак 2678331 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = БАТЭ Барысаў |Лягатып = BATE Borisov.svg |Горад = [[Барысаў]], [[Беларусь]] |Стадыён = [[Барысаў-Арэна]] |Умяшчальнасьць = 13 126 |Пасада кіраўніка = Старшыня |Кіраўнік = Андрэй Капскі |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|БАТЭБарысаЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|БАТЭБарысаСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|БАТЭБарыса}} |Прыналежнасьць = Беларускія <!-- Форма/Хатнія колеры --> |pattern_la1=_bate17h |pattern_b1=_bate17h |pattern_ra1=_bate17h |pattern_sh1=_bate17h |pattern_so1 =_3_stripes_blue |leftarm1=faca11 |body1=faca11 |rightarm1=faca11 |shorts1=faca11 |socks1=faca11 |pattern_la2=_bate17a |pattern_b2=_bate17a |pattern_ra2=_bate17a |pattern_sh2=_bate17a |pattern_so2 =_3_stripes_yellow |leftarm2=0000FF |body2=0000FF |rightarm2=0000FF |shorts2=0000FF |socks2=0000FF |pattern_la3= _bate17r |pattern_b3= _bate17r |pattern_ra3= _bate17r |pattern_sh3 = _bate17r |pattern_so3 = _3_stripes_yellow |leftarm3=FFFFFF |body3=FFFFFF |rightarm3=FFFFFF |shorts3 = FFFFFF |socks3 = FFFFFF }} '''БАТЭ''' — [[Беларусь|беларускі]] [[футбольны клюб]] з гораду [[Барысаў|Барысава]]. Каманда была заснаваная ў 1973 годзе, узноўленая ў 1996 годзе. 15-разовы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіён Беларусі]], шасьціразовы ўладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], васьміразовы ўладальнік [[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубка Беларусі]]. Першы беларускі клюб, які прайшоў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] і [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]], а таксама першы клюб, які выйшаў у плэй-оф эўрапейскіх турніраў. Ля вытокаў адраджэньня клюбу, які спыніў ісвананьне яшчэ ў савецкія часы, стаяў [[Анатоль Капскі]]. Пасьля сьмерці кіраўніка клюбу ў 2018 годзе, ачоліў клюб ягоны сын [[Андрэй Капскі]]. Доўгі час клюб праводзіў свае матчы на [[Гарадзкі стадыён (Барысаў)|Гарадзкім стадыёне]], але з дасягнутымі посьпехамі ў эўракубках стала магчымым пабудаваць новы стадыён ля самага гораду на ўезьдзе з [[Жодзін]]а. [[Барысаў-Арэна]], якая дала БАТЭ мажлівасьць ладзіць хатнія матчы ўсіх стадыяў эўракубкаў у Барысаве, адчыніла свае дзьверы ў 2014 годзе. == Гісторыя == === Першыя крокі === У год заснаваньня БАТЭ выступаў ва ўсходняй зоне другой групы (Д2) [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]]. Ужо першы сэзон склаўся для БАТЭ ўдала. Па яго выніках каманда дамаглася права на наступны год выступаць у чэмпіянаце рэспублікі. У 1974 годзе БАТЭ дамогся першага посьпеху — стаў чэмпіёнам [[БССР]], выйграўшы за сэзон 15 матчаў з 18 праведзеных. Аднак у наступным, 1975 годзе, БАТЭ прыйшлося здаволіцца толькі пятым месцам. Затое 1976 год стаў для БАТЭ сапраўды трыюмфальным: каманда аформіла своеасаблівы дубль, выйграўшы чэмпіянат і [[Кубак БССР па футболе|Кубак Беларускай ССР]]. У далейшым БАТЭ яшчэ раз станавіўся чэмпіёнам (1979), срэбным прызэрам (1978) чэмпіянату БССР і двойчы займаў чацьвертае месца (1977, 1981). У 1981 годзе каманда была расфармаваная. === Адраджэньне === [[Файл:Bate1999.jpg|міні|250пкс|Чэмпіёнскі склад 1999 году]] Новы этап у жыцьці БАТЭ пачаўся ў 1996 годзе. Ініцыятыўная група вырашыла адрадзіць каманду. Датай аднаўленьня лічыцца 12 красавіка 1996 году<ref>[http://by.tribuna.com/football/1028820071.html 19 лет назад был образован БАТЭ]{{Ref-ru}}</ref>. Галоўным трэнэрам каманды быў прызначаны [[Юры Пунтус]]. У год свайго адраджэньня БАТЭ выступаў у [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|другой лізе (Д3)]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] і заняў у ёй першае месца, выйграўшы ў 24 матчах з 27. Нападнік [[Мікалай Рындзюк]] забіў 28 мячоў і стаў найлепшым бамбардзірам турніру. На наступны год, выступаючы ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|першай лізе]], БАТЭ заняў другое месца і атрымаў права выступаць у элітным дывізіёне — [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|найвышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]]. У 1998-м, годзе свайго дэбюту на найвышэйшым узроўні, БАТЭ заваёўвае срэбныя мэдалі. Наступны год стаў яшчэ больш удалым: БАТЭ ўпершыню становіцца чэмпіёнам Беларусі. 2000 год зноў стаў для БАТЭ «срэбным». Чэмпіянат 2001 году прынёс клюбу бронзавыя ўзнагароды. Сэзон 2002 году стаў для БАТЭ неадназначным. Барысаўчане ўпершыню прабіліся ў фінал [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], але зь лікам 0:2 саступілі [[Гомель (футбольны клюб)|ФК «Гомель»]]. Удала склаўся сэзон на эўрапейскай арэне. Выступаючы ў [[Кубак Інтэртота|Кубку Інтэртота]], БАТЭ атрымаў пераканаўчую перамогу над прадстаўніком нямецкай [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Бундэсьлігі]] — «[[Мюнхэн-1860 (футбольны клюб)|Мюнхэнам-1860]]», а затым практычна на роўных згуляў з [[Італія|італьянскай]] «[[Балёньня (футбольны клюб)|Балёньняй]]». На фінішы чэмпіянату БАТЭ ў адчайным дужаньні дасягнуў лідыруючага [[Нёман Горадня|ФК «Нёман»]] і ў «залатым» матчы чэмпіянату, дзякуючы голу [[Валеры Тарасенка|Валера Тарасенкі]] ў дадатковы час, атрымаў перамогу зь лікам 1:0. У чэмпіянаце 2003 году БАТЭ, нягледзячы на ўпэўненую гульню, да канца сэзону заставаўся на пятым месцы. У апошнім туры чэмпіянату яму мела сустракацца на выезьдзе зь менскім «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]». Гэтая сустрэча павінна была даць адказ на пытаньне, на якім месцы апынецца БАТЭ: другім або пятым. Але матч завяршыўся ўпэўненай перамогай БАТЭ 4:0, і каманда зноў заваявала срэбныя мэдалі. У 2004 годзе БАТЭ, які няўдала выступіў у [[Кубак УЭФА|Кубку УЭФА]], у фінале чэмпіянату ізноў прэтэндаваў на самыя высокія месцы, за тур да фінішу адстаючы ад менскага «Дынама» на два ачкі. І зноў апошняя сустрэча чэмпіянату мелася быць зь лідэрам на выезьдзе. Аднак гэтым разам леташняму трыюмфу не наканавана было паўтарыцца. Саступіўшы 0:2, БАТЭ заняў другое месца. Сэзон 2005 году стаў самым цяжкім у гісторыі БАТЭ. Па-першае, у канцы папярэдняга сэзону каманду пакінуў яе нязьменны трэнэр [[Юры Пунтус]], якога на трэнэрскім мастку БАТЭ зьмяніў [[Ігар Крывушэнка]]. Па-другое, у новы клюб Пунтуса перайшлі шэраг маладых гульцоў, на якіх у гэтым сэзоне ўскладаліся вялікія надзеі. БАТЭ саступіў у фінале Кубку [[МТЗ-РІПА Менск|МТЗ-РІПА]], а па выніках чэмпіянату апынуўся на пятым месцы, упершыню ў найноўшай гісторыі застаўшыся без мэдалёў. 2006 год — асаблівы ў лёсе каманды. У гэты год адзначаўся дзесяцігадовы [[юбілей]] узнаўленьня клюбу. І БАТЭ годна адзначыў гэтую дату. Барысаўчане ўпершыню сталі ўладальнікамі Кубка Беларусі, у фінале ў дадатковы час зь лікам 3:1 перамогшы салігорскі «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]». А ў чэмпіянаце БАТЭ таксама фінішаваў першым, такім чынам зрабіўшы своеасаблівы дубль. [[Файл:Champions League 2008-09 BATE-Real Perfomance.jpg|міні|зьлева|250пкс|На матчы Лігі чэмпіёнаў супраць мадрыдзкага «Рэалу»]] 2007 год стаў асаблівым як у гісторыі БАТЭ, так і ўсяго беларускага футболу. У гэтым сэзоне БАТЭ дамогся нябачанага раней беларускімі клюбамі посьпеху — выйшаў у трэці кваліфікацыйны раўнд [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў УЭФА]], выявіўшы пры гэтым велізарную волю да перамогі. Так, у першым кваліфікацыйным раўндзе БАТЭ прайграў у гасьцях [[кіпр]]скаму клюбу [[АПОЭЛ Нікасія|АПОЭЛ]] 0:2, аднак у хатнім матчы здолеў схіліць чару вагаў двухраўндавага супрацьстаяньня ў сваю карысьць, абгуляўшы супраціўніка зь лікам 3:0. У другім крузе быў упэўнена перайграны [[Ісьляндыя|ісьляндзкі]] «[[Габнарф’ёрдур (футбольны клюб)|Габнарф’ёрдур]]» — 3:1 на выезьдзе, 1:1 у хатнім матчы. У трэцім раўндзе супраціўнікам БАТЭ быў румынскі «[[Сьцяўа Бухарэст|Сьцяўа]]». Першы матч у Барысаве завяршыўся зь лікам 2:2, у другім матчы мацней былі румыны — 2:0. Выбыўшы з розыгрышу [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2007—2008 гадоў|Лігі чэмпіёнаў]], БАТЭ ў першым раўндзе [[Кубак УЭФА 2007—2008 гадоў|Кубка УЭФА]] сустракаўся з гішпанскім «[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэалам]]» — самым рэйтынгавым клюбам розыгрышу — і атрымаў дзьве паразы: 4:1 на выезьдзе і 2:0 на менскім стадыёне «Дынама». У чэмпіянаце Беларусі БАТЭ датэрмінова, за чатыры туры да фінішу, заваяваў чэмпіёнскі тытул. У розыгрышы Кубка БАТЭ зноў дайшоў да фіналу, дзе ў сэрыі пасьляматчавых пэнальці саступіў берасьцейскаму «[[Дынама Берасьце|Дынама]]». === Эпоха Віктара Ганчарэнкі === 6 жніўня 2008 году БАТЭ пад кіраўніцтвам новага трэнэра [[Віктар Ганчарэнка|Віктара Ганчарэнкі]] выбіў з 2-га кваліфікацыйнага раўнду Лігі чэмпіёнаў бэльгійскі «[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]», адолеўшы яго па суме двух матчаў зь лікам 4:3, і прабіўся ў 3-і кваліфікацыйны раўнд. [[Файл:BATE 2008.JPG|значак|зьлева|Футбалісты клюбу ў матчы Лігі чэмпіёнаў супраць «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніту]]».]] 27 жніўня 2008 году, згуляўшы ўнічыю 1:1 зваротны матч у Барысаве з баўгарскім клюбам «[[Леўскі Сафія|Леўскі]]», БАТЭ ўпершыню трапіў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2008—2009 гадоў|Лігі чэмпіёнаў]], перамогшы ў першым матчы ў гасьцях 1:0. Ніколі яшчэ ў самы прэстыжны эўракубкавы турнір не трапляў так званы «футбольны карлік» зь пятага дзясятку клюбнага рэйтынг-ліста [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]. Зноў жа, ніколі дагэтуль да групавой стадыі на даходзіла каманда, якая пачынала шлях у найслабейшым з магчымых кошыкаў лёсаваньня<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20080921093728/http://www.svaboda.org/content/Article/1200586.html|загаловак=Радыё «Свабода»: У барысаўскага «карліка» ёсьць шанец стаць гігантам|url=http://www.svaboda.org/content/Article/1200586.html|дата копіі=21 верасьня 2008}}</ref>. У групавой стадыі БАТЭ трапіў у групу H разам з «[[Рэал Мадрыд|Рэалам]]» (Мадрыд), «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтусам]]», «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэнітам]]». У першай гульні на выезьдзе БАТЭ саступіў «Рэалу» зь лікам 0:2. У другой сваёй гульні зь «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтусам]]» (2:2) БАТЭ стаў першым беларускім футбольным клюбам, які набраў пункты ў групавым этапе гэтага турніру. 21 кастрычніка, у трэцяй гульні на выезьдзе БАТЭ згуляў у нічыю (1:1) з «Зэнітам» з Санкт-Пецярбургу, а ў чацьвертай прайграў яму ў [[Менск]]у зь лікам 0:2. У апошняй гульні групавога турніру БАТЭ згуляў унічыю зь «Ювэнтусам» 0:0, і ў выніку набраўшы 3 пункты ў 6 гульнях, клюб заняў апошняе месца ў групе і скончыў свой выступ у эўракубках. 31 кастрычніка 2008 году БАТЭ стаў пяціразовым чэмпіёнам Беларусі. У гэты дзень быў згуляны перанесены матч 17-га туру, на ім падначаленыя Віктара Ганчарэнкі перамаглі жодзінскае «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда]]» зь лікам 2:1 і за два туры да фінішу сталі недасягальныя для перасьледнікаў. 26 жніўня 2010 году заваяваў права гуляць у групавым этапе [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]. Быў абыграны ісьляндзкі «[[Габнарф’ёрдур (футбольны клюб)|Габнарф’ёрдур]]» (5:1 дома, 1:0 у гасьцях), затым параза па суме 2 матчаў ад дацкага «[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгагену]]» (0:0 дома і 2:3 у гасьцях) у Лізе чэмпіёнаў. Затым у кваліфікацыі Лігі Эўропы быў двойчы абыграны [[Партугалія|партугальскі]] «[[Марытыму Фуншал|Марытыму]]» (3:0 дома і 2:1 у гасьцях). Па выніках жараб’ёўкі супраціўнікамі БАТЭ сталі нідэрляндзкі [[АЗ Алькмаар|АЗ]] (перамога 4:1 дома, паражэньне 0:3 у гасьцях), «[[Дынама Кіеў]]» (2:2 у гасьцях, паражэньне 1:4 дома), «[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]» (перамога 1:0 у гасьцях; перамога 3:1 дома). Па выніках групавога турніру барысаўчане ўпершыню выйшлі ў 1/16 фіналу эўрапейскага кубка, дзе па суме дзьвюх сустрэч саступілі францускаму [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|ПСЖ]] (2:2 дома і 0:0 на выезьдзе). [[Файл:Champions League 2011-12 BATE-Barcelona at Dynamo.jpg|значак|На матчы ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|ЛЧ]] супраць «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]»]] 2 жніўня 2011 году клюб атрымаў права гуляць у раўндзе плэй-оф чэмпіёнскай кваліфікацыі Лігі чэмпіёнаў, абыграўшы ў другім кваліфікацыйным раўндзе «[[Лінфілд Бэлфаст|Лінфілд]]» (1:1 у гасьцях, 2:0 дома), а ў трэцім — «[[Экранас Панявеж|Экранас]]» (0:0 у гасьцях, 3:1 дома). 24 жніўня БАТЭ абыграў аўстрыйскі «[[Штурм Грац|Штурм]]» у гасьцях 0:2 (1:1 дома) і другі раз у сваёй гісторыі выйшаў у групавы этап Лігі чэмпіёнаў, атрымаўшы, пры гэтым, месца ў трэцім кошыку. Па выніках жараб’ёўкі БАТЭ адправіўся ў групу H разам з «[[Барсэлёна]]й», «[[Мілян (футбольны клюб)|Мілянам]]» і «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]». [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2011—2012 гадоў|Ліга чэмпіёнаў 2011—2012 гадоў]] далася БАТЭ цяжка. У першым матчы БАТЭ саступіў «Барсэлёне» (0:5). У другім матчы саступіў «[[Мілян (футбольны клюб)|Міляну]]» (0:2). Трэці матч зь «Вікторыяй» быў згуляны зь лікам 1:1. Чацьверты матч у [[Барсэлёна|Барсэлёне]] быў прайграны зь лікам 4:0. Пяты матч быў, мабыць, найлепшым у гэтай Лізе чэмпіёнаў. БАТЭ згуляў унічыю зь «Мілянам» (1:1). Апошні, шосты матч, быў важны: у ім вырашаўся далейшы ўдзел у [[Ліга Эўропы УЭФА|Лізе Эўропы]]. БАТЭ прайграў матч зь «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» і завяршыў удзел у турнірах. Старт афіцыйных выступленьняў БАТЭ ў сэзоне 2012 году пачаўся з паражэньня ад «[[Гомель (футбольны клюб)|Гомелю]]» ў Супэркубку Беларусі зь лікам 0:2. Пазьней, клюб атрымаў 11 перамог запар, але ў 13 туры саступіў «[[Белшына Бабруйск|Белшыне]]» (0:1). Перад пачаткам эўракубкаў 2012—2013 гадоў, БАТЭ сыграў некалькі матчаў няўдала. Да таго ж, у алімпійскую зборную былі выкліканыя [[Аляксандар Гутар]], [[Дзяніс Палякоў]], [[Дзьмітры Бага]], [[Рэнан Брэсан]]<ref>[http://www.pressball.by/london2012/footballteam Олимпийская сборная Георгия Кондратьева]{{Ref-ru}}</ref>, што аслабіла склад БАТЭ. Аднак, клюб узмацніўся [[Аляксандар Глеб|Аляксандрам Глебам]] і [[Раман Васілюк|Раманам Васілюком]]. У другім кваліфікацыйным раўндзе БАТЭ не бяз працы перамагае «[[Вардар Скоп’е|Вардар]]» (3:2), аднак у наступным раўндзе ўпэўнена пермагае «[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]» (3:2). Па выніках двух матчаў, барысаўскі клюб перамог «[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана|Гапаэль Кір’ят-Шмана]]» (3:1) і выйшаў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2012—2013 гадоў|Лігі чэмпіёнаў 2012—2013 гадоў]]. [[Файл:Minsk, Belarus - panoramio (44).jpg|значак|зьлева|БАТЭ на стадыёне [[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]] ў кастрычніку 2012 году.]] Паводле вынікаў лёсаваньня [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2012—2013 гадоў|Лігі чэмпіёнаў 2012—2013 гадоў]] БАТЭ трапіў у групу F разам з «[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсіяй]]», «[[Ліль (футбольны клюб)|Лілем]]» і «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыяй]]». У першых двух матчах барысаўчане сэнсацыйна перамаглі ў гасьцёх францускі «[[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]]» (3:1) і дома нямецкую «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыю]]» (3:1). Але ў дзьвюх наступных сустрэчах трывалі паразу ад гішпанскай «[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсіі]]» (0:3 і 2:4). У астатніх сваіх матчах у групе БАТЭ таксама саступіў, аднак здолеў заняць 3 радок і атрымаць права на ўдзел у [[Ліга Эўропы УЭФА|Лізе Эўропы]]. Дарэчы, «Баварыя» ў тым сэзоне атрымала ўпэўненую перамогу ў Лізе чэмпіёнаў, а БАТЭ стаў адзіным клюбам, які здолеў забіць мюнхэнцам больш за два мячы ў аднім матчы. 11 лістапада пасьля перамогі зь лікам 5:1 над клюбам «[[Менск (футбольны клюб)|Менск]]», барысаўскі клюб датэрмінова ў 7 раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі. У пачатку 2013 году БАТЭ гуляў у матчах 1/16 Лігі Эўропы супраць турэцкага «[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]». У сувязі з рэканструкцыяй менскага стадыёну «Дынама», дзе БАТЭ звычайна праводзіў міжнародныя сустрэчы, клюб быў вымушаны шукаць іншую пляцоўку. У выніку матч прайшоў у [[Горадня|Горадні]]. Нягледзячы на тое, што «Фэнэрбахчэ» амаль увесь матч праводзіў у меншасьці, гульня скончылася ўнічыю 0:0. У адказным матчы БАТЭ прапусьціў з пэнальці (0:1) і скончыў выступленьне ў турніры. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|сэзоне 2013 году]] айчыннага чэмпіянату БАТЭ стартаваў ня вельмі ўпэўнена, у выніку чаго лідэрства ў табліцы перахапіў салігорскі «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]», якім кіраваў [[Уладзімер Журавель]]. Улетку барысаўчане наладзілі гульню, і, атрымоўваючы перамогу за перамогай, пачалі даганяць салігорскі клюб. Расчараваньнем для аматараў каманды стала выступленьне БАТЭ ў Лізе чэмпіёнаў. На першай жа стадыі ў 2-м кваліфікацыйным раўндзе барысаўскі клюб саступіў казахстанскаму «[[Шахтар Караганда|Шахтару]]», з аднолькавым лікам у абодвух сустрэчах — 0:1, і выбыў з розыгрышу эўракубкаў. 21 верасьня 2013 году БАТЭ ў гасьцёх перайграў салігорскі «Шахцёр» (3:0) і ўпершыню ў сэзоне выйшаў на першае месца ў турнірнай табліцы. Дзякуючы чарзе няўдачаў салігорцаў БАТЭ хутка замацаваўся на першым радку. === Апошнія гады Капскага === [[Файл:Barysaw Barysaw-Arena 4.jpg|значак|зьлева|У сярэдзіне 2014 году БАТЭ пераехаў на новы стадыён [[Барысаў-Арэна|Барысаў-Арэну]].]] 12 кастрычніка 2013 году было абвешчана аб тым, што Віктар Ганчарэнка пакідае пасаду галоўнага трэнэра<ref>{{Спасылка|аўтар=Гнатенко, А.|url=https://www.kuban.kp.ru/daily/26145/3034811/|загаловак=Наставником «Кубани» стал лучший тренер Белоруссии|праект=KP.RU|дата публікацыі=14 кастрычніка 2013|мова=ru}}</ref>. Новым галоўным трэнэрам быў прызначаны [[Аляксандар Ермаковіч]]. 9 лістапада 2013 году, атрымаўшы перамогу ў 30 туры над «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]», БАТЭ стаў дзесяціразовым чэмпіёнам Беларусі. У сэзоне 2014 году БАТЭ быў вымушаны доўгі час змагацца за лідарства ў чэмпіянаце зь менскім «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]». У выніку, барысаўчанам пасьля перамогі над менчукамі ў матчы 29 тура, як адбыўся 1 лістапада, удалося адарвацца і пасьля наступнага тура датэрмінова ўзяць чарговае золата. Пры гэтым, БАТЭ ўсталяваў рэкорд: каманда не прайгравала на працягу 31 матча чэмпіянату (ранейшы рэкорд — 29 матчаў — належыў віцебскай «[[Віцебск (футбольны клюб)|Дзьвіне]]» ў сэзоне 1994—1995 гадоў). У [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2014—2015 гадоў|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ здолеў чарговы, ужо чацьверты, раз прабіцца ў групавы этап: хоць і з праблемамі, але былі пройдзеныя альбанскі «[[Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў]]», вугорскі «[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]» і славацкі «[[Слован Браціслава|Слован]]». Але ў групавым этапе барысаўчане пацярпелі па дзьве разгромных паразы ад «[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]» і данецкага «[[Шахтар Данецк|Шахтара]]». Адна перамога над «[[Атлетык Більбао|Атлетыкам]]» зь [[Більбао]] не дазволіла барысаўчанам узьняцца вышэй за апошняе месца ў групе. Пры гэтым паводле колькасьці прапушчаных у групавым этапе галоў (24) БАТЭ паставіў новы антырэкорд у гісторыі турніру. У наступным сэзоне БАТЭ здолеў трэці раз здабыць [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], у фінале выгуляўшы салігорскі «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» зь лікам 4:1. У чэмпіянаце клюб таксама ня меў перашкод, амаль ад пачатку сэзону значна адарваўшыся ад канкурэнтаў і за чатыры туры да фінішу гарантаваўшы чарговае чэмпіёнства. Барысаўская сэрыя без паразаў у чэмпіянаце, якая была распачатая ў папярэднім сэзоне, была спыненая толькі ў 15 туры менскім «Дынама» (0:1), такім чынам склала 45 матчаў. У [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2015—2016 гадоў|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ зноўку выйшаў у групавы этап, па чарзе пераадолеўшы ірляндзкі «[[Дандолк (футбольны клюб)|Дандолк]]», вугорскі «[[Фэхэрвар Сэкешфэхэрвар|Відэатон]]» і сэрбскі «[[Партызан Бялград|Партызан]]». Супернікамі на групавым этапе сталі «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]]», «[[Рома Рым|Рома]]» і «[[Баер Левэркузэн|Баер]]», сярод якіх БАТЭ лічыўся аўтсайдэрам. Аднак у другім туры групавога этапу барысаўчане нечакана нанесьлі паразу «Роме» зь лікам 3:2. Зрэшты, барысаўчане набралі 5 пунктаў і апынуліся апошнімі ў групе. Сэзон 2016 году атрымаўся для БАТЭ няўдалым. Каманда другі раз запар дайшла да фіналу Кубка Беларусі, але ня здолела захаваць тытул, саступіўшы ў сэрыі пенальці жодзінскаму «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]». У [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2016—2017 гадоў|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ прайшоў у другім кваліфікацыйным раўндзе фінскі [[СІК Сэйняёкі|СІК]], але ў трэцім саступіў ірляндзкаму «Дандолк» (1:0, 0:3) і выбыў у [[Ліга Эўропы УЭФА 2016—2017 гадоў|Лігу Эўропы]], дзе таксама ня здолеў прабіцца ў групавы этап, прагуляўшы ў плэй-оф кваліфікацыі паводле суме дзьвюх сустрэч «[[Астана (футбольны клюб)|Астане]]» з Казахстану (0:2, 2:2). У выніку БАТЭ ў другі раз з 2008 году застаўся без эўракубкаў увосень. Адзіным адносным посьпехам стаў упэўнены выступ у чэмпіянаце, дзе БАТЭ адразу захапіў лідэрства, а асноўныя канкурэнты — менскае «Дынама» і салігорскі «Шахцёр» — у пачатку турніру страцілі шмат пунктаў. 14 кастрычніка 2016 году ў матчы 25-га тура БАТЭ перамог мікашэвіцкі «[[Граніт Мікашэвічы|Граніт]]» зь лікам 1:0 і заўчасна стаў чэмпіёнам. [[Файл:FK Crvena zvezda - Bate Borisov.jpg|значак|зьлева|На матчы «[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]»—БАТЭ ў верасьні 2017 году.]] У пачатку сэзона 2017 году БАТЭ быў выбіты ў паўфінале Кубка Беларусі, дзе сустракаўся зь берасьцейскім «[[Дынама Берасьце|Дынама]]» (0:2, 1:0). Няўдала пачаўся для барысаўскага клюбу і чэмпіянат краіны — прапусьціўшы наперад асноўных канкурэнтаў, як звыйчайна менскае «Дынама» і «Шахцёр», БАТЭ доўгі час займаў другі і трэці радок. Пры гэтым дружына ў матчах з сваімі канкурэнтамі атрымаў «сухія» перамогі (1:0 і 1:0 з «Дынама», 1:0 і 4:0 з «Шахцёрам»), аднак саступіў клюбам зь сярэдзіны і ніжняй частцы табліцы — «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцку]]», «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебску]]», «[[Менск (футбольны клюб)|Менску]]» і «[[Крумкачы Менск|Крумкачам]]». У [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2017—2018 гадоў|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ прайшоў у другім кваліфікацыйным раўндзе армянскі «[[Алашкерт Ерэван|Алашкерт]]». У трэцім раўндзе пасьля гасьцявой паразы ад чэскай «[[Славія Прага|Славіі]]» (0:1) барысаўчане ня здолелі ў хатнім матчы забясьпечыць неабходны лік — перамога барысаўчан 2:1 адправіла далей «Славію». БАТЭ перайшоў у [[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў|Лігу Эўропы]], дзе ў двубоі з украінскай «[[Александрыя (футбольны клюб)|Александрыяй]]» пасьля хатняй нічыі 1:1 здабыў валявую гасьцявую перамогу зь лікам 2:1 і прабіўся у групавы этап. Супернікамі ў групе сталі ангельскі «[[Арсэнал Лёндан|Арсэнал]]», нямецкі «[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]]» і сэрбская «[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]». [[Файл:Vital Radzivonaŭ 2012 BLR.jpg|значак|Адзін з найлепшых гульцоў у гісторыі клюбу [[Віталь Радзівонаў]].]] Фініш сэзону 2017 годзе ў чэмпіянаце азмрочыўся для БАТЭ шэрагам скандалаў. Шырокую вядомасьць атрымала гэтак званая «справа Верамко», то бок 23 верасьня на хатні матч барысаўчан супраць «Слуцка» (які скончыўся зь лікам 6:0) быў заяўлены і правёў увесь матч на лаўцы запасных брамнік [[Сяргей Верамко]], які да таго адбыў пяціматчавую дыскваліфікацыю. Але разам з дыскваліфікацыяй быў накладзены штраф, у выпадку неаплаты якога дыскваліфікацыя падаўжалася да моманту аплаты, і, як высьветілася, штраф быў аплачаны Верамко толькі 27 верасьня. Дысцыплінарны камітэт АБФФ за неправамоцны ўдзел гульца 13 кастрычніка прысудзіў БАТЭ тэхнічную паразу, што значна ўскладніла БАТЭ барацьбу за чэмпіёнства. Барысаўчане падалі апэляцыю, і 10 лістапада (за два туры да канца чэмпіянату) Апэляцыйны камітэт АБФФ, прызнаўшы віну Верамко, адмяніў папярэдні вырак Дысцыплінарнага камітэту і павярнуў тры пункты, абмежаваўшыся штрафам. У матчах з удзелам БАТЭ таксама быў зафіксаваны шэраг памылковых судзейскіх рашэньняў: 28 кастрычніка ў матчы супраць «[[Нафтан Наваполацак|Нафтанам]]» пры ліку 1:0 на карысьць барысаўчанаў быў прызначаны пэнальці ў браму БАТЭ за гульню рукой, але мяч трапіў у плячо [[Віталь Гайдучык|Віталю Гайдучыку]]. Пэнальці быў рэалізаваны навапалачанамі, і матч скончыўся зь лікам 1:1. Пазьней, 18 лістапада, у перадапошнім туры ў матчы супраць «[[Нёман Горадня|Нёману]]» пры ліку 1:1 [[Віталь Радзівонаў]] пры дапамозе сваёй рукі адправіў мяч у браму, і арбітар залічыў гол (выніковы лік 3:1 на карысьць БАТЭ). Няўдачы на фінішы «Дынама» і «Шахцёра» разам з станоўчымі для БАТЭ вынікам «справы Верамко» дазволілі барысаўчанам перад апошнім турам выйсьці на першае месца ў табліцы. Пры гэтым у гасьцявым матчы апошняга тура супраць «[[Гарадзея (футбольны клюб)|Гарадзеі]]» БАТЭ было дастаткова згуляць унічыю, каб стаць чэмпіёнам. Аднак, адкрыўшы лік у матчы, барысаўчане тройчы прапусьцілі, і да 75-й хвіліны «Гарадзея» перамагала зь лікам 3:1 (у той час як менскае «Дынама» ўпэўнена вяло ў ліку ў сваім матчы і пераганяла барысаўчан). Тым ня менш, Віталь Радзівонаў, які выйшаў на замену ў БАТЭ, на 79-й хвіліне забіў з пэнальці, а на пятай дададзенай хвіліне ўсталяваў канчатковы лік 3:3, што прынесла БАТЭ чарговае чэмпіёнства. 2018 год пачаўся для БАТЭ пад кіраўніцтвам новага трэнэра — [[Алег Дулуб|Алега Дулуба]]. Каманда ўпэўнена стартавала ў чэмпіянаце Беларусі, здабыўшы перамогі ў першых васьмі турах, аднак саступіла берасьцейскаму «Дынама» ў Супэркубку Беларусі і ў фінале Кубка Беларусі. Пасьля першых няўдач у чэмпіянаце Беларусі Дулуб быў звольнены, а выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера стаў [[Аляксей Бага]], які пазьней быў зацьверджаны на пасадзе. Пад ягоным кіраўніцтвам БАТЭ працягнуў пасьпяховы выступ у чэмпіянаце Беларусі, а ў Лізе чэмпіёнаў пасьля перамог над фінскім [[ХІК Хэльсынкі|ХІКам]] і азэрбайджанскім «[[Карабах Агдам|Карабахам]]» саступіў у плэй-оф нідэрляндзкаму [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] і патрапіў у групавы этап Лігі Эўропы. 22 верасьня 2018 году пасьля працяглай хваробы памёр старшыня клюбу [[Анатоль Капскі]], які стаяў на чале клюбу зь ягонага адраджэньня ў 1996 годзе. Да канца сэзону каманда выхадзіла на поле з траўрнымі повязямі. 4 лістапада, пасьля перамогі над гарадзенскім «Нёманам», БАТЭ стаў 15-разовым чэмпіёнам Беларусі. У групавым раўндзе Лігі Эўропы БАТЭ сустрэўся з вугорскім «[[Фэхэрвар Сэкешфэхэрвар|МОЛ Відзі]]», ангельскім «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]» і грэцкім [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОКам]]. Пачаўшы зь перамогі над «МОЛ Відзі», БАТЭ пасьля саступіў ПАОКу і двойчы «Чэлсі», аднак перамогі ў двух апошніх турах над «МОЛ Відзі» і ПАОКам прынесьлі барысаўскаму клюбу месца ў 1/16 фіналу Лігі Эўропы, дзе саступілі лёнданскаму «Арэсналу». === Пагаршэньне вынікаў === У Супэркубку Беларусі БАТЭ другі раз запар трываў паразу ад берасьцейскага «Дынама», а ў Кубку Беларусі 2018—2019 гадоў дрыжына выбыла на стадыі чвэрцьфіналу, саступіўшы ў двухматчавым супрацьстаяньні «[[Іслач Менскі раён|Іслачы]]». У чэмпіянаце Беларусі БАТЭ ў першай палове сэзону знаходзіўся ў уверсе табліцы, змагаючыся за першы радок зь берасьцейцамі і салігорскім «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]». У 1-м кваліфікацыйным раўндзе Лігі чэмпіёнаў БАТЭ перамог польскі «[[Пяст Глівіцы|Пяст]]», аднак у другім саступіў нарвэскаму «[[Русэнборг Тронгэйм|Русэнборгу]]». Перайшоўшы ў Лігу Эўропы, каманда ў 3-м кваліфікацыйным раўндзе прайшла басьнійскі клюб «[[Сараева (футбольны клюб)|Сараева]]», а ў плэй-оф, як і тры гады таму, патрапіла на казахстанскую «[[Астана (футбольны клюб)|Астану]]». Пасьля паразы ў гасьцёх зь лікам 0:3 дома БАТЭ забіў толькі двойчы (2:0) і паводле суме дзьвюх сустрэч выбыў з турніру. Тым часам шэраг няўдач барысаўчан вывеў на першы радок у чэмпіянаце Беларусі берасьцейскае «Дынама», якое без правалаў дайшло да канца сэзону і здабыла чэмпіёнства. Такім чынам перарвалася сэрыя БАТЭ з 13 чэмпіёнстваў запар. Барысаўскі клюб у сэзоне 2019 году атрымаў срэбныя мэдалі. У пачатку 2020 году дружыну ачоліў [[Кірыл Альшэўскі]]. Пад ягоным кіраўніцтвам каманда пачала чэмпіянат зь дзьвюх паразаў, але апасьля справы пайшлі лепей, і неўзабаве БАТЭ ўключыўся ў барацьбу за прызавыя месцы. Таксама быў здабыты Кубак Беларусі — у фінале ў дадатковы час была атрымана перамога над кріўдзіцелем апршняга часу берасьцейскім «Дынама» (1:0). У Лізе Эўропы БАТЭ адразу выбыў з турніру, саступіўшы на выезьдзе сафійскаму [[ЦСКА Сафія|ЦСКА]] (0:2). У чэмпіянаце Беларусі ж каманда доўгі час вяла змаганьне за першы радок з салігорскім «Шахцёрам». У верасьні 2020 года Альшэўскі быў звольнены, а новым трэнэрам стаў ягоны памочнік [[Аляксандар Лісоўскі]]. Перад заканчэньнем сэзону БАТЭ яшчэ ачольваў табліцу, але нічыя ў апошнім туры зь менскім «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]» (0:0) адкінула барысаўчанаў на другі выніковы радок. У сьнежні 2020 года новым галоўным трэнэрам стаў [[Віталь Жукоўскі]], які раней доўгі час ачольваў «Іслач». З каманды сышлі шматгадовыя лідэры [[Ігар Стасевіч]], [[Ягор Філіпенка]] (абодва перайшлі ў салігорскі «Шахцёр»), [[Дзьмітры Бага]]. Ім на замену прыйшлі пераважна маладыя гульцы. У пачатку сэзону 2021 году фан-рух БАТЭ адмовіўся падтрымліваць клюб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, зьбіцьцё і забойства людей за ўласныя меркаваньні<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2021-02-28|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archivedate = 28 лютага 2021|deadurl = yes}}</ref>. [[Файл:Matchday July, 2021.jpg|значак|зьлева|Перад матчам [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Лігі канфэрэнцыяў]] у [[Батумі]] супраць мясцовага клюбу «[[Дынама Батумі|Дынама]]».]] У чэмпіянаце БАТЭ, хоць і рухаўся няблага, але ня здолеў перашкодзіць захапіць лідэрства салігорскаму «Шахцёру», які атрымліваў перамогу за перамогай. У траўні БАТЭ другі раз запар стаў уладальнікам Кубка Беларусі, атрымаўшы ў фінале перамогу над «Іслаччу» (2:1). Выступы ў Лізе канфэрэнцыяў былі няўдалымі — пасьля гасьцявой перамогі 1:0 над батумскім «[[Дынама Батумі|Дынама]]» БАТЭ саступіў на Барысаў-Арэне зь лікам 1:4 і быў вымушаны спыніць удзел у турніры. У гэты ж час асноўны нападнік клюбу [[Максім Скавыш]] перайшоў у «Шахцёр». Пасьля БАТЭ навязваў пэўную канкурэнцыю салігарчанам, і нават у верасьні атрымаў хатнюю перамогу над «Шахцёрам» (1:0), аднак неўзабаве салігорская каманда атрымала гандыкап і замацавалася на першым радку. БАТЭ ж толькі ў апошнім туры здабыў трэція запар срэбныя мэдалі, абышоўшы менскае «Дынама». У студзені 2022 году новым галоўным трэнэрам стаў [[Аляксандар Міхайлаў]], які раней узначальваў дублюючы склад клюбу. Дружына добра пачала чэмпіянат, атрымаўшы перамогі ў пяці першых матчах запар, аднак пазьней справы пагоршыліся, БАТЭ шмат гуляў унічыю і прапусьціў наперад канкурэнтаў. У фінале Кубка Беларусі БАТЭ саступіў «[[Гомель (футбольны клюб)|Гомелю]]» (1:2), а таксама выбыў зь Лігі канфэрэнцыяў, саступіўшы турэцкаму «[[Коньяспор Конья|Коньяспору]]» з агульным лікам 0:5. У жніўні празь няўдачы Міхайлаў сышоў у адстаўку, а выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнэра быў прызначаны ягоны памочнік [[Сяргей Зяневіч]], аднак пад кіраўніцтвам новага адмыслоўца сытуацыя не палепшылася, неўзабаве БАТЭ быў выкінуты з прызавой тройкі. У кастрычніку на чале каманды зноўку стаў Кірыл Альшэўскі, які вярнуў БАТЭ ў барацьбу. Барысаўчане здолелі абысьці менскае «Дынама», але салігорскі «Шахцёр» і менскі «[[Энэргетык-БДУ Менск|Энэргетык-БДУ]]» засталіся наперадзе, а БАТЭ застаўся трэцім. У Найвышэйшай лізе ў 2023 годзе БАТЭ хутка прапусьціў наперад канкурэнтаў і ня ўдзельнічаў у барацьбе за чэмпіёнства. Каманда зноў дайшла да фіналу Кубка Беларусі, дзе саступіла жодзінскаму «Тарпэда-БелАЗ» зь лікам 0:2. Пасьля адхіленьня «Шахцёра» і «Энэргетыка-БДУ» ад эўракубкаў барысаўчане атрымалі месца ў Лізе чэмпіёнаў, дзе ў першым кваліфікацыйным раўндзе перамаглі альбанскі «[[Партызані Тырана|Партызані]]», аднак пасьля пасьлядоўна выбылі зь Лігі чэмпіёнаў, Лігі Эўропы і Лігі канфэрэнцыяў, саступіўшы адпаведна кіпрскаму «[[Арыс Лімасол|Арысу]]», малдаўскаму «[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыфу]]» і косаўскаму «[[Балкані Сухарэка|Балкані]]». У чэмпіянаце БАТЭ працягваў змагацца за трэці радок, аднак у выніку фінішаваў пятым, упершыню з 2006 году застаўшыся без мэдалёў. У самым пачатку 2024 году было абвешчана, што галоўны трэнэр Альшэўскі быў звольнены з сваёй пасады. Наступнікам стаў Ігар Крывушэнка, які ўжо некалі працаваў у барысаўскім клюбе. == Дасягненьні == * [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]] ** Пераможца (15): [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1999 году|1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2007 году|2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]] ** Другое месца (7): 1998, 2000, 2003, 2004, 2019, 2020, 2021 ** Трэцяе месца (2): 2001, 2022 * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: 2006, 2010, [[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|2015]], [[Кубак Беларусі па футболе 2019—2020 гадоў|2020]], [[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|2021]], [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|2026]] * Фіналіст Кубка Беларусі: 2002, 2005, 2007, [[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|2016]], [[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|2018]], [[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|2022]], [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|2023]] * Уладальнік [[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубка Беларусі]]: 2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2022 * [[Чэмпіянат БССР па футболе|Чэмпіён БССР]]: 1974, 1976, 1979 * Срэбны прызэр чэмпіянату БССР: 1978 * Уладальнік [[Кубак БССР па футболе|Кубка Беларускай ССР]]: 1976 == Склад == : ''Актуальны на 21 сакавіка 2026 году'' {{Склад}} {{Гулец1|3|Q107287378|Аб|}} {{Гулец1|5|Q138752881|Аб|}} {{Гулец1|6|Q63441675|Аб|}} {{Гулец1|7|Q20711307|ПА|}} {{Гулец1|8|Q138758697|Нап|}} {{Гулец1|9|Q124948789|Нап|}} {{Гулец1|10|Q136815296|ПА|}} {{Гулец1|11|Q128594275|Нап|}} {{Гулец1|14|Q134126167|ПА|}} {{Гулец1|15|Q139710296|ПА|}} {{Гулец1|16|Q108845923|Бр|}} {{Гулец1|17|Q77711148|ПА|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Факел Варонеж|Факел]]}} {{Гулец|19|{{Сьцяг|Беларусь}}|Нап|Іван Чарных||2004}} {{Падзел складу}} {{Гулец1|23|Q88458723|Аб|}} {{Гулец1|24|Q135706374|Нап|}} {{Гулец1|25|Q125472642|Аб|}} {{Гулец1|28|Q114029178|Аб|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]]}} {{Гулец1|29|Q134976683|Нап|}} {{Гулец1|30|Q138752674|Нап|}} {{Гулец1|32|Q591724|Бр|}} {{Гулец1|33|Q1522811|Аб|капітан}} {{Гулец1|35|Q125122348|Бр|}} {{Гулец1|42|Q139550841|Аб|}} {{Гулец1|44|Q139251363|Нап|}} {{Гулец1|52|Q117197012|Аб|}} {{Гулец1|88|Q138758248|Аб|}} {{Канец складу}} == Галоўныя трэнэры == {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} * [[Леў Мазуркевіч]] (1973—1981) * [[Юры Пунтус]] (1996—2004) * [[Ігар Крывушэнка]] (2004—2007) * [[Віктар Ганчарэнка]] (2007—2013) * [[Аляксандар Ермаковіч]] (2013—2018)<ref>[http://www.pressball.by/news/football/147610 Александр Ермакович утвержден на посту главного тренера БАТЭ]{{Ref-ru}}</ref> * [[Алег Дулуб]] (2018)<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20220707052126/https://www.pressball.by/news/football/283603|загаловак=Олег Дулуб официально возглавил БАТЭ|url=https://www.pressball.by/news/football/283603|дата копіі=7 ліпеня 2022|мова=ru}}</ref><ref>[http://www.football.by/news/113842.html БАТЭ уволил Дулуба]{{Ref-ru}}</ref> * [[Аляксей Бага]] (2018—2019)<ref>[http://www.football.by/news/113875.html Алексей Бага назначен исполняющим обязанности главного тренера БАТЭ]{{Ref-ru}}</ref><ref>[http://www.football.by/news/116826.html Алексей Бага стал полноправным главным тренером БАТЭ]{{Ref-ru}}</ref> * [[Кірыл Альшэўскі]] (2019—2020) {{Слупок-новы}} * [[Аляксандар Лісоўскі]] (2020) * [[Віталь Жукоўскі]] (2020—2021) * [[Аляксандар Міхайлаў]] (2022) * [[Сяргей Зяневіч]] (2022) * [[Кірыл Альшэўскі]] (2022—2023) * [[Ігар Крывушэнка]] (студзень 2024 — жнівень 2024)<ref>{{Спасылка|url=https://football.by/news/191908|загаловак=Иван Мигаль стал исполняющим обязанности главного тренера БАТЭ, Игорь Криушенко покинул клуб|выдавец=football.by|дата публікацыі=27 жніўня 2024|мова=ru}}</ref> * Іван Мігаль (2024—2025)<ref>{{Спасылка|url=https://www.transfermarkt.com/-/profil/trainer/127902|загаловак=Ivan Migal - Manager profile|выдавец=Transfermarkt|мова=en|дата=9 сьнежня 2025}}</ref> * [[Арцём Канцавы]] (ад 2025)<ref>{{Спасылка|url=https://fcbate.by/news/2507|загаловак=Артем Концевой — главный тренер БАТЭ |выдавец=ФК БАТЭ|дата публікацыі=9 ліпеня 2025|мова=ru}}</ref> {{Слупок-канец}} == Статыстыка == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Сэзон !Ліга !Месца !width=30|{{Падказка|Г|Гульні}} !width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}} !width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}} !width=30|{{Падказка|П|Паразы}} !width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}} !width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}} ![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] |- |align="center"|1996||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1996 году|Другая]]||align="center"|'''1''' {{Рост}}||28||25||2||1||79-10||77||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 1996—1997 гадоў|1/16]] |- |align="center"|1997||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1997 году|Першая]]||align="center"|'''2''' {{Рост}}||30||25||3||2||92-15||78||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 1997—1998 гадоў|1/4]] |- |align="center"|1998||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1998 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Срэбны мэдаль}}||28||18||4||6||50-25||58||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 1998—1999 гадоў|1/2]] |- |align="center"|1999||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1999 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||30||24||5||1||80-22||77||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 1999—2000 гадоў|1/8]] |- |align="center"|2000||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2000 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Срэбны мэдаль}}||30||20||4||6||68-26||64||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2000—2001 гадоў|1/4]] |- |align="center"|2001||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2001 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Бронзавы мэдаль}}||26||16||3||7||54-31||51||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2001—2002 гадоў|Ф]]&nbsp;{{Ср|Фіналіст}} |- |align="center"|2002||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2002 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||26||18||2||6||51-20||56||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2002—2003 гадоў|1/4]] |- |align="center"|2003||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2003 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Срэбны мэдаль}}||30||20||6||4||70-21||66||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2003—2004 гадоў|1/2]] |- |align="center"|2004||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2004 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Срэбны мэдаль}}||30||22||4||4||59-25||70||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2004—2005 гадоў|Ф]]&nbsp;{{Ср|Фіналіст}} |- |align="center"|2005||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2005 году|Найвышэйшая]]||align="center"|'''5'''||26||12||11||3||42-27||47||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2005—2006 гадоў|Ул]]&nbsp;{{Зл|Уладальнік}} |- |align="center"|2006||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2006 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||26||16||6||4||47-27||54||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2006—2007 гадоў|Ф]]&nbsp;{{Ср|Фіналіст}} |- |align="center"|2007||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2007 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||26||18||2||6||50-25||56||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2007—2008 гадоў|1/2]] |- |align="center"|2008||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2008 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||30||19||10||1||54-20||67||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2008—2009 гадоў|1/2]] |- |align="center"|2009||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||26||19||5||2||55-16||62||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2009—2010 гадоў|Ул]]&nbsp;{{Зл|Уладальнік}} |- |align="center"|2010||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2010 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||33||21||9||3||64-18||72||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2010—2011 гадоў|1/8]] |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|2011]]||align="left"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||33||18||12||3||53-20||66||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2011—2012 гадоў|1/8]] |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]]||align="left"|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||30||21||5||4||51-16||68||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|1/8]] |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]]||align="left"|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||32||21||4||7||61-25||67||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2013—2014 гадоў|1/4]] |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]]||align="left"|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||32||20||11||1||68-21||71||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|Ул]]&nbsp;{{Зл|Уладальнік}} |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]]||align="left"|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||26||20||5||1||44-11||65||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|Ф]]&nbsp;{{Ср|Фіналіст}} |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]]||align="left"|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||30||22||4||4||73-25||70||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2016—2017 гадоў|1/2]] |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]]||align="left"|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||30||21||5||4||61-19||68||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|Ф]]&nbsp;{{Ср|Фіналіст}} |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]]||align="left"|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Залаты мэдаль}}||30||23||4||3||55-24||73||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2018—2019 гадоў|1/4]] |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2019 году|2019]]||align="left"|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Срэбны мэдаль}}||30||22||4||4||61-21||70||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2019—2020 гадоў|Ул]]&nbsp;{{Зл|Уладальнік}} |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2020 году|2020]]||align="left"|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Срэбны мэдаль}}||30||17||7||6||65-32||58||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|Ул]]&nbsp;{{Зл|Уладальнік}} |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]]||align="left"|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Срэбны мэдаль}}||30||19||8||3||61-27||65||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|Ф]]&nbsp;{{Ср|Фіналіст}} |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]]||align="left"|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Найвышэйшая]]||align="center"|{{Бронзавы мэдаль}}||30||16||11||3||51-21||59||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|Ф]]&nbsp;{{Ср|Фіналіст}} |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]]||align="left"|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|Найвышэйшая]]||align="center"| '''5''' ||28||14||5||9||49-32||47||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|1/4]] |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]]||align="left"|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Найвышэйшая]]||align="center"| '''8''' ||30||11||7||12||38-38||40||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2024—2025 гадоў|1/8]] |- |align="center"|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]]||align="left"|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|Найвышэйшая]]||align="center"| '''10''' ||30||11||7||12||38-43||40||align="center"|[[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|Ул]]&nbsp;{{Зл|Уладальнік}} |} === Удзел у эўракубках === {| class="wikitable" style="text-align: right;" |- style="text-align: center;" !Кубак !width=30|Г !width=30|В !width=30|Н !width=30|П !width=70|М |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]||104||37||31||36||119—150 |- |[[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА/Ліга Эўропы]]||63||21||11||31||75—111 |- |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]||7||2||1||4||5—14 |- |[[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]||6||4||1||1||8—2 |- |Усяго||180||64||44||72||207—277 |} [[Файл:Dynamo stadium Minsk Champions league BATE-Real Madrid.JPG|міні|Матч Лігі чэмпіёнаў супраць мадрыдзкага «Рэалу». 25 лістапада 2008 году]] {| class="wikitable" ! Сэзон ! Спаборніцтва ! Раўнд ! ! Супраціўнік ! Дома ! У гасьцёх ! Вынік |- |[[Кубак УЭФА 1999—2000 гадоў|1999/00]] |[[Кубак УЭФА]] |к/р |{{Сьцяг Расеі}} |[[Лякаматыў Масква]] |1:7 |0:5 |'''1:12''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2000—2001 гадоў|2000/01]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сьцяг Армэніі}} |[[Шырак Гюмры]] |2:1 |1:1 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сьцяг Швэцыі}} |[[Гэльсынгборг (футбольны клюб)|Гэльсынгборг]] |0:3 |0:0 |'''0:3''' |- |[[Кубак УЭФА 2001—2002 гадоў|2001/02]] |[[Кубак УЭФА]] |к/р |{{Сьцяг Грузіі}} |[[Дынама Тбілісі]] |4:0 |1:2 |'''5:2''' |- | | |1 раўнд |{{Сьцяг Італіі}} |[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]] |0:2 |0:4 |'''0:6''' |- |[[Кубак УЭФА Інтэртота 2002 году|2002]] |[[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]] |1 раўнд |{{Сьцяг Даніі}} |[[Акадэміск БК Капэнгаген]] |1:0 |2:0 |'''3:0''' |- | | |2 раўнд |{{Сьцяг Нямеччыны}} |[[Мюнхэн-1860 (футбольны клюб)|Мюнхэн-1860]] |4:0 |1:0 |'''5:0''' |- | | |3 раўнд |{{Сьцяг Італіі}} |[[Балёньня (футбольны клюб)|Балёньня]] |0:0 |0:2 |'''0:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2003—2004 гадоў|2003/04]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сьцяг Ірляндыі}} |[[Багэміян Дублін]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Кубак УЭФА 2004—2005 гадоў|2004/05]] |[[Кубак УЭФА]] |1 к/р |{{Сьцяг Грузіі}} |[[Дынама Тбілісі]] |2:3 |0:1 |'''2:4''' |- |[[Кубак УЭФА 2005—2006 гадоў|2005/06]] |[[Кубак УЭФА]] |1 к/р |{{Сьцяг Грузіі}} |[[Тарпэда Кутаісі]] |5:0 |1:0 |'''6:0''' |- | | |2 к/р |{{Сьцяг Расеі}} |[[Крылы Саветаў Самара|Крылы Саветаў]] |0:2 |0:2 |'''0:4''' |- |[[Кубак УЭФА 2006—2007 гадоў|2006/07]] |[[Кубак УЭФА]] |1 к/р |{{Сьцяг Малдовы}} |[[Ністру Атач]] |2:0 |1:0 |'''3:0''' |- | | |2 к/р |{{Сьцяг Расеі}} |[[Рубін Казань]] |0:2 |0:3 |'''0:5''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2007—2008 гадоў|2007/08]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сьцяг Кіпру}} |[[АПОЭЛ Нікасія]] |3:0 ([[дадатковы час|д. ч.]]) |0:2 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сьцяг Ісьляндыі}} |[[Габнарф’ёрдур (футбольны клюб)|Габнарф’ёрдур]] |1:1 |3:1 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Румыніі}} |[[Сьцяўа Бухарэст]] |2:2 |0:2 |'''2:4''' |- |[[Кубак УЭФА 2007—2008 гадоў|2007/08]] |[[Кубак УЭФА]] |1 раўнд |{{Сьцяг Гішпаніі}} |[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]] |0:2 |1:4 |'''1:6''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2008—2009 гадоў|2008/09]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сьцяг Ісьляндыі}} |[[Валюр Рэйк’явік]] |2:0 |1:0 |'''3:0''' |- | | |2 к/р |{{Сьцяг Бэльгіі}} |[[Андэрлехт Брусэль]] |2:2 |2:1 |'''4:3''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Баўгарыі}} |[[Леўскі Сафія]] |1:1 |1:0 |'''2:1''' |- | | |Група H |{{Сьцяг Гішпаніі}} |[[Рэал Мадрыд]] |0:1 |0:2 |- |- | | |Група H |{{Сьцяг Італіі}} |[[Ювэнтус Турын]] |2:2 |0:0 |- |- | | |Група H |{{Сьцяг Расеі}} |[[Зэніт Санкт-Пецярбург]] |0:2 |1:1 |- |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2009—2010 гадоў|2009/10]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сьцяг Македоніі}} |[[Македонія Гёрчэ Петраў Скоп’е|Македонія Скоп’е]] |2:0 |2:0 |'''4:0''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Латвіі}} |[[Вэнтсьпілс (футбольны клюб)|Вэнтсьпілс]] |0:1 |2:1 |'''2:2''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2009—2010 гадоў|2009/10]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |Плэй-оф |{{Сьцяг Баўгарыі}} |[[Літэкс Ловеч]] |0:1 |4:0 ([[дадатковы час|д. ч.]]) |'''4:1''' |- | | |Група I |{{Сьцяг Партугаліі}} |[[Бэнфіка Лісабон]] |1:2 |0:2 |- | | |Група I |{{Сьцяг Ангельшчыны}} |[[Эвэртан Лівэрпул]] |1:2 |1:0 |- | | |Група I |{{Сьцяг Грэцыі}} |[[АЕК Атэны]] |2:1 |2:2 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2010—2011 гадоў|2010/11]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сьцяг Ісьляндыі}} |[[Габнарф’ёрдур (футбольны клюб)|Габнарф’ёрдур]] |5:1 |1:0 |'''6:1''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Даніі}} |[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]] |0:0 |2:3 |'''2:3''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|2010/11]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |Плэй-оф |{{Сьцяг Партугаліі}} |[[Марытыму Фуншал]] |3:0 |2:1 |'''5:1''' |- | | |Група E |{{Сьцяг Нідэрляндаў}} |[[АЗ Алькмаар]] |4:1 |0:3 |- | | |Група E |{{Сьцяг Украіны}} |[[Дынама Кіеў]] |1:4 |2:2 |- | | |Група E |{{Сьцяг Малдовы}} |[[Шэрыф Тыраспаль]] |3:1 |1:0 |- | | |1/16 |{{Сьцяг Францыі}} |[[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]] |2:2 |0:0 |'''2:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2011—2012 гадоў|2011/12]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сьцяг Паўночнай Ірляндыі}} |[[Лінфілд Бэлфаст|Лінфілд]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Летувы}} |[[Экранас Панявеж|Экранас]] |3:1 |0:0 |'''3:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сьцяг Аўстрыі}} |[[Штурм Грац|Штурм]] |1:1 |2:0 |'''3:1''' |- | | |Група H |{{Сьцяг Чэхіі}} |[[Вікторыя Пльзень]] |0:1 |1:1 |- | | |Група H |{{Сьцяг Гішпаніі}} |[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]] |0:5 |0:4 |- | | |Група H |{{Сьцяг Італіі}} |[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]] |1:1 |0:2 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2012—2013 гадоў|2012/13]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сьцяг Македоніі}} |[[Вардар Скоп’е|Вардар]] |3:2 |0:0 |'''3:2''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Вугоршчыны}} |[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]] |1:1 |2:0 |'''3:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сьцяг Ізраілю}} |[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана|Гапаэль Кір’ят-Шмана]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |Група F |{{Сьцяг Францыі}} |[[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]] |0:2 |3:1 |- | | |Група F |{{Сьцяг Нямеччыны}} |[[Баварыя Мюнхэн]] |3:1 |1:4 |- | | |Група F |{{Сьцяг Гішпаніі}} |[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсія]] |0:3 |2:4 |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2012—2013 гадоў|2012/13]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |1/16 |{{Сьцяг Турэччыны}} |[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]] |0:0 |0:1 |'''0:1''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2013—2014 гадоў|2013/14]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сьцяг Казахстану}} |[[Шахтар Караганда]] |0:1 |0:1 |'''0:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2014—2015 гадоў|2014/15]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сьцяг Альбаніі}} |[[Скендэрбэў Корча]] |0:0 |1:1 |'''1:1''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Вугоршчыны}} |[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]] |3:1 |0:1 |'''3:2''' |- | | |Плэй-оф |{{Сьцяг Славаччыны}} |[[Слован Браціслава]] |3:0 |1:1 |'''4:1''' |- | | |Група H |{{Сьцяг Партугаліі}} |[[Порту (футбольны клюб)|Порту]] |0:3 |0:6 |- | | |Група H |{{Сьцяг Гішпаніі}} |[[Атлетык Більбао]] |2:1 |0:2 |- | | |Група H |{{Сьцяг Украіны}} |[[Шахтар Данецк]] |0:7 |0:5 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2015—2016 гадоў|2015/16]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сьцяг Ірляндыі}} |[[Дандолк (футбольны клюб)|Дандолк]] |2:1 |0:0 |'''2:1''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Вугоршчыны}} |[[Відэатон Сэкешфэхэрвар|Відэатон]] |1:0 |1:1 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сьцяг Сэрбіі}} |[[Партызан Бялград]] |1:0 |1:2 |'''2:2''' |- | | |Група E |{{Сьцяг Нямеччыны}} |[[Баер Левэркузэн]] |1:1 |1:4 |- | | |Група E |{{Сьцяг Італіі}} |[[Рома Рым]] |3:2 |0:0 |- | | |Група E |{{Сьцяг Гішпаніі}} |[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]] |0:2 |0:3 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2016—2017 гадоў|2016/17]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сьцяг Фінляндыі}} |[[СІК Сэйняёкі]] |2:0 |2:2 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Ірляндыі}} |[[Дандолк (футбольны клюб)|Дандолк]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2016—2017 гадоў|2016/17]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |Плэй-оф |{{Сьцяг Казахстану}} |[[Астана (футбольны клюб)|Астана]] |2:2 |0:2 |'''2:4''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2017—2018 гадоў|2017/18]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сьцяг Армэніі}} |[[Алашкерт Ерэван]] |1:1 |3:1 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Чэхіі}} |[[Славія Прага]] |2:1 |0:1 |'''2:2''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў|2017/18]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |Плэй-оф |{{Сьцяг Украіны}} |[[Александрыя (футбольны клюб)|Александрыя]] |1:1 |2:1 |'''3:2''' |- | | |Група H |{{Сьцяг Сэрбіі}} |[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]] |0:0 |1:1 |- | | |Група H |{{Сьцяг Ангельшчыны}} |[[Арсэнал Лёндан]] |2:4 |0:6 |- | | |Група H |{{Сьцяг Нямеччыны}} |[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]] |1:0 |2:5 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2018—2019 гадоў|2018/19]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сьцяг Фінляндыі}} |[[ХІК Хэльсынкі]] |0:0 |2:1 |'''2:1''' |- | | |3 к/р |{{Сьцяг Азэрбайджану}} |[[Карабах Агдам]] |1:1 |1:0 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сьцяг Нідэрляндаў}} |[[ПСВ Эйндговэн]] |2:3 |0:3 |'''2:6''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2018—2019 гадоў|2018/19]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |Група L |{{Сьцяг Вугоршчыны}} |[[МОЛ Відзі Сэкешфэхэрвар|МОЛ Відзі]] |2:0 |2:0 |- | | |Група L |{{Сьцяг Грэцыі}} |[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] |1:4 |3:1 |- | | |Група L |{{Сьцяг Ангельшчыны}} |[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]] |0:1 |1:3 |- | | |1/16 фіналу |{{Сьцяг Ангельшчыны}} |[[Арсэнал Лёндан]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2019—2020 гадоў|2019/20]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сьцяг Польшчы}} |[[Пяст Глівіцы]] |1:1 |2:1 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сьцяг Нарвэгіі}} |[[Русэнборг Тронгэйм]] |2:1 |0:2 |'''2:3''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2019—2020 гадоў|2019/20]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |3 к/р |{{Сьцяг Босьніі і Герцагавіны}} |[[Сараева (футбольны клюб)|Сараева]] |0:0 |2:1 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сьцяг Казахстану}} |[[Астана (футбольны клюб)|Астана]] |2:0 |0:3 |'''2:3''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2020—2021 гадоў|2020/21]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |2 к/р |{{Сьцяг Баўгарыі}} |[[ЦСКА Сафія|ЦСКА]] |— |0:2 |'''0:2''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2021—2022 гадоў|2021/22]] |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |2 к/р |{{Сьцяг Грузіі}} |[[Дынама Батумі]] |1:4 |1:0 |'''2:4''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2022—2023 гадоў|2022/23]] |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |2 к/р |{{Сьцяг Турэччыны}} |[[Коньяспор Конья|Коньяспор]] |0:3 |0:2 |'''0:5''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2023—2024 гадоў|2023/24]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сьцяг Альбаніі}} |[[Партызані Тырана|Партызані]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |2 к/р |{{Сьцяг Кіпру}} |[[Арыс Лімасол|Арыс]] |3:5 |2:6 |'''5:11''' |- |[[Ліга Эўропы УЭФА 2023—2024 гадоў|2023/24]] |[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] |3 к/р |{{Сьцяг Малдовы}} |[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]] |2:2 |1:5 |'''3:7''' |- |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2023—2024 гадоў|2023/24]] |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |Плэй-оф |{{Сьцяг Косава}} |[[Балкані Сухарэка|Балкані]] |1:0 |1:4 |'''2:4''' |- |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў|2026/27]] |[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |1 к/р |{{Сьцяг Альбаніі}} |[[Эльбасані (футбольны клюб)|Эльбасані]] |: |1:1 |''':''' |} == Стадыён == [[Файл:Borstadair.jpg|міні|200пкс|Гарадзкі стадыён у 2006 годзе]] [[Файл:BATE stadium under construct 24-03-13.jpg|міні|200пкс|Будаўніцтва новага стадыёну БАТЭ па стане на канец сакавіка 2013 году]] Да 2014 году гульні клюб праводзіў на [[Гарадзкі стадыён (Барысаў)|Барысаўскім гарадзкім стадыёне]], пабудаваным у 1963 годзе. Тады была ўзьведзена адна трыбуна — заходняя. Цяпер стадыён налічвае дзьве трыбуны, агульнай умяшчальнасьцю 5402 чалавекі. Усталяваныя мачты штучнага асьвятленьня, ёсьць электратаблё. У 2008 годзе над усходняй трыбунай быў пабудаваны казырок. Стадыён дапушчаны да правядзеньня міжнародных матчаў. Матчы групавых этапаў эўракубкаў БАТЭ праводзіў на менскім стадыёне «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]». У 2010 годзе было распачата будаўніцтва новага стадыёну ўмяшчальнасьцю каля 15 000 чалавек. Стадыён быў адкрыты 3 траўня 2014 году фінальным матчам [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] паміж салігорскім «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]» і гарадзенскім «[[Нёман Горадня|Нёманам]]»<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=122368 «Барысаў-Арэна» адкрыецца 3 мая фінальным матчам Кубка Беларусі]</ref>. БАТЭ свой першы матч на «[[Барысаў-Арэна|Барысаў-Арэне]]» згуляў 10 траўня 2014 году супраць «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцку]]» ў межах [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|чэмпіянату Беларусі]], БАТЭ атрымаў перамогу зь лікам 3:0<ref>[http://www.pressball.by/articles/football/belarus/86515 Тур 7. Гвоздь тура. Едут новоселы]{{Ref-ru}}</ref>. == База == Асноўная трэніравальная база ФК БАТЭ разьмешчаная ў вёсцы [[Дудзінка (Барысаўскі раён)|Дудзінка]]. == Дзейнасьць == Бюджэт ФК БАТЭ ў 2008 годзе складаў больш за 5 млн [[Даляр ЗША|даляраў ЗША]]<ref>''Крампец Г., Тутушкин А.'' Гульня ў страту{{ref-ru}} // Ведомости, № 184 (1958), 1 кастрычніка 2007</ref><ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20071007025005/http://sport.gazeta.ru/sport/rfc/2207332.shtml|праект=Газета. Ru|загаловак=Федун раскрыл карты|мова=ru|дата публікацыі=1 кастрычніка 2007|url=http://sport.gazeta.ru/sport/rfc/2207332.shtml}}</ref>. Тэхнічны фундатар у сэзоне 2008 году — страхавая кампанія «[[Белдзяржстрах]]». == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.fcbate.by/ Афіцыйная старонка]{{ref-ru}} {{Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} {{Чэмпіёны Беларусі па футболе}} {{Уладальнікі Кубка Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Барысаў]] r26e0aol5d9kdqrcl9uzg655lgd7oe4 Балты 0 41731 2678338 2672004 2026-07-09T08:04:17Z ~2026-39019-02 98804 /* Генэтыка */ 2678338 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Індаэўрапейцы}} '''Ба́лты''', '''балты́йскія наро́ды''' — народы [[індаэўрапейцы|індаэўрапейскага]] паходжаньня, носьбіты [[балтыйскія мовы|балтыйскіх моваў]], якія насяляюць усходняе ўзьбярэжжа [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] ад [[Польшча|Польшчы]] і [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьці]] да [[Эстонія|Эстоніі]]. == Назва == Назвы ''балты'' ({{мова-de|Balten|скарочана}}) і ''балтыйская мова'' ({{мова-de|Baltische Sprache|скарочана}}) як навуковыя тэрміны прапанаваў у 1845 годзе [[Прусія|пруска]]-[[Нямеччына|нямецкі]] мовазнаўца [[Георг Генрых Фэрдынанд Нэсэльман|Георг Нэсэльман]] (1811—1881), прафэсар унівэрсытэту ў [[Кёнігсбэрг]]у. У [[Беларуская мова|беларускай]] і шэрагу іншых моваў уведзены Нэсэльманам тэрмін цалкам супаў з назвай каралеўскай дынастыі [[Германскія мовы|германамоўных]] [[Вэстготы|вэстготаў]] — [[Балты (дынастыя)|Балтамі]]. Штучнасьць тэрміну «балты» прызнаецца сучаснымі летувіскімі аўтарамі. Яны ж сьцьвярджаюць брак зьвестак пра тое, як продкі сучасных балтаў называлі сябе ў старажытнасьці і як іх называлі іншыя народы{{Заўвага|{{мова-ru|«Как в древности называли себя балты и как именовали их другие народы, не известно. Употребляемый ныне термин балты является искусственным и недавним»|скарочана}}}}<ref>Зинкявичюс З., Лухтанас А., Чеснис Г. Откуда родом литовцы. — Вильнюс, 2006. С. 27.</ref>. == Гістарычнае расьсяленьне == Паводле [[Гіпотэза|гіпатэтычнага]] аналізу [[Тапаніміка|тапанімікі]], а таксама асаблівасьцяў матэрыяльнай культуры, пахавальных звычаяў і да т. п., выяўленых археалягічнымі дасьледаваньнямі, у [[1 тысячагодзьдзе да н. э.|I тысячагодзьдзі да н. э.]] на поўдні і ўсходзе расьсяленьне балтаў, магчыма, дасягала вярхоўяў [[Дняпро (рака)|Дняпра]], [[Ака (прыток Волгі)|Акі]], басэйнаў [[Бярэзіна|Бярэзіны]] і [[Сож]]у. Мяркуецца, што ў другой палове I тысячагодзьдзі да н. э. усходніх балтаў выціснулі альбо асымілявалі [[славяне]]. У [[1 тысячагодзьдзе|I тысячагодзьдзі]] балты, відаць, насялялі узбярэжжа [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] ад [[Вісла|Віслы]] да [[Дзьвіна|Дзьвіны]]. Паводле адной з гіпотэзаў, у XIII стагодзьдзі расьсяленьне балтаў на ўсходзе абмяжоўвалася лініяй старажытнарускіх умацаваных паселішчаў [[Гародня]] — [[Ваўкавыск]] — [[Слонім]] — [[Наваградак]] — [[Браслаў]]. [[Файл:Baltiškos kilmės vandenvardžių paplitimas.svg|значак|Летувіская мапа «балтыйскіх [[гідронім]]аў», якая сьцьвярджае колішнюю «балтыйскасьць» (нібы блізкую да [[Летувіская мова|летувіскасьці]]) ня толькі ўсёй [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]], але і ваколіцаў [[Масква|Масквы]], [[Кіеў|Кіева]] і [[Варшава|Варшавы]]]] Меркаваньне пра вялікае пашырэньне балтаў у старажытнасьці грунтуецца на гіпатэтычных рэканструкцыях «балтыйскіх [[гідронім]]аў», праведзеных расейскімі савецкімі мовазнаўцамі [[Алег Трубачоў|Алегам Трубачовым]] і яго вучнем [[Уладзімер Тапароў|Уладзімерам Тапаровым]], якія сьцьвярджаюць колішнюю «балтыйскасьць» (нібы блізкую да [[Летувіская мова|летувіскасьці]]) ня толькі ўсёй [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]], але і ваколіцаў [[Масква|Масквы]], [[Кіеў|Кіева]] і [[Варшава|Варшавы]]<ref>Тапароў У., Трубачоў А. [https://pawet.net/library/o_philology/161/%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%9E_%D0%A3.,_%D0%A2%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%87%D0%BE%D1%9E_%D0%90._%D0%9B%D1%96%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%9E_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BD%D1%8F%D0%B3%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%9E%D1%8F.html Лінгвістычны аналіз гідронімаў верхняга Падняпроўя] // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 4, 1993. С. 53—62.</ref>. На падставе гэтых рэканструкцыяў летувіскія аўтары спрабуюць азначаць [[Летувізацыя|летувізацыю]] (нягледзячы на брак гістарычных сьведчаньняў пра «гвалтоўную [[Славянскія мовы|славянізацыю]]» мясцовага насельніцтва) як «''аднаўленьне гістарычнай справядлівасьці''» — «''вяртаньне да каранёў''»<ref>[https://nashaniva.com/?c=ar&i=146173 Алесь Краўцэвіч: Ліцвінства — выдумка ворагаў, якую падтрымалі дурні], [[Наша Ніва]], 28 сакавіка 2017 г.</ref>. Дасьледнік [[Іван Ласкоў]] зьвяртае ўвагу на наступную супярэчлівасьць балтыйскіх этымалёгіяў: «''Гідранімія Летувы, Латвіі і Ўсходняй Прусіі такімі дасьледнікамі, як А. Трубачоў і Ў. Тапароў і іх школа, без усякага аналізу абвяшчаецца наскрозь балтыйскай, хоць у большай частцы сваёй з балтыйскіх моваў не разьвязваецца. І знайшоўшы дзесьці такія ж, як у Балтыі, тапонімы, балтафілы сьцьвярджаюць: тут былі балты. Даходзіць да сьмешнага: балты, на погляд іх, сягалі аж да [[Уфа|Ўфы]] — на той падставе, мабыць, што назва Ўфа нагадвае летувіска-латыскае ўпэ 'рака'»<ref>[[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] Дагістарычныя блуканні: Літва і Жамойць // [[Літаратура і мастацтва]], № 19, 1993. С. 14.</ref>. Гісторык [[Вячаслаў Насевіч]] у якасьці адной з супярэчнасьцяў прыхільнікаў тэорыі «балтыйскіх гідронімаў» упамінае вядомы шэраг тапонімаў, якія знаходзяць паралелі адначасна ў балтыйскіх і [[Фіна-вугорскія мовы|фінска-вугорскіх]] мовах (у прыватнасьці, гідронімы Ловаць, Пола, Тосна, Цна, Нарва ды іншыя). Ён зьвяртае ўвагу на тое, што гідранімію, якая мае простыя аналёгіі ў Летуве і Латвіі, у апошнія дзесяцігодзьдзі выявілі ня толькі ў верхнім [[Дняпро|Падняпроўі]], але і на верхнім [[Дон]]е, у басэйнах [[Ака|Акі]], [[Вісла|Віслы]] і [[Одра|Одэра]], а таксама ва ўсёй [[Наўгародзкая рэспубліка|Наўгародзкай зямлі]]. Як зазначае Вячаслаў Насевіч, «''працягваючы паводле інэрцыі называць гэтую гідранімію „балтыйскай“, лінгвісты блытаюцца самі і заблытваюць чытачоў; яе пакінулі носьбіты старажытных вымерлых моваў, рэшткі якіх захаваліся (у якасьці запазычаньняў) перш за ўсё ў сучасных балтыйскіх мовах, але часткова таксама ў фінскіх''»<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Носевич В.]] [https://web.archive.org/web/20240829190118/https://vln.by/node/176 Истоки славянства] // Предыстория беларусов с древнейших времен до XIII века. — Минск, 2010. С. 467—507.</ref>. Яшчэ ў 1991 годзе летувіскі археоляг Вітаўтас Ушынскас прызнаў тое, што гідронімы, абвешчаныя «балтыйскімі», маглі пакінуць носьбіты старажытнай індаэўрапейскай мовы, і што ўласна балтыйскія гідронімы яшчэ трэба выдзяліць<ref>Ушинскас В. Балты. К проблеме этногенеза // Folia Archaeologica. № 12, 1991. С. 35.</ref>. Апроч таго, арэал балтаў спрабуюць пашыраць на падставе гіпатэтычных балтыйскіх этымалёгіяў [[Імёны ліцьвінаў|імёнаў літоўскіх князёў і баяраў]], а таксама адпаведных адыменных прозьвішчаў і [[тапонім|тапонімаў]] (напрыклад, гэта спрабаваў рабіць гісторык часоў [[Польская Народная Рэспубліка|падкантрольнай СССР Польскай Народнай Рэспублікі]] [[Ежы Ахманскі]]<ref>[[Зьдзіслаў Сіцька|Сіцька З.]] Утроп Літвы. — Смаленск: Новая школа, 2009. С. 140—142.</ref>). Тым часам францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які пэўны час выкладаў ва [[Унівэрсытэт Вітаўта Вялікага|ўнівэрсытэце Вітаўта Вялікага]] ў [[Коўна|Коўне]], на падставе шматгадовых дасьледаваньняў сьцьвердзіў [[Германскія мовы|германскае]] ([[Гоцкая мова|гоцкае]]) паходжаньне імёнаў літоўскіх князёў і баяраў<ref>Notes de toponymie lituanienne, dans Actes et Mémoires du premier Congrès International de Toponymie et d’ Anthroponymie. — Paris, 1938. P. 221.</ref>. Раймонд Шмітляйн падкрэсьліваў, што гіпатэтычныя балтыйскія этымалёгіі, якія з канца XIX стагодзьдзя распрацоўвалі пэўныя аўтары (у тым ліку [[Казімер Буга]] і [[Райнгольд Траўтман]]) ня маюць ніякай навуковай вартасьці<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 103.</ref>. Лінгвіст і літаратуразнаўца-[[Мэдыявістыка|мэдыявіст]] [[Аляксандар Бразгуноў]] разглядае літоўскі анамастыкон як славянска-заходнебалтыйскую рэцэпцыю германска-[[Кельцкія мовы|кельцкага]] іменаслова. Ён зьвяртае ўвагу на тое, што гіпотэзу пра летувіскі генэзіс імёнаў літоўскіх князёў і баяраў трэба адкінуць як навукова непраўдападобную<ref>Бразгуноў А. Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 210.</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што ўсе імёны сярэднявечнай літоўскай шляхты натуральна тлумачацца з [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскіх моваў]] і многія зь іх маюць поўныя адпаведнікі сярод усходнегерманскіх імёнаў<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Археоляг [[Васіль Супрун]] зьвяртае ўвагу на неверагоднасьць «калянізацыі» славянамі меркавана агромністых прастораў балтаў, што дапаўняецца загадкай дзіўнага выжываньня балтаў толькі на паўднёва-ўсходнім ўзьбярэжжы Балтыйскага мора, якое больш за тысячу гадоў ня мела ніякіх перашкодаў-агароджаў ад славянаў<ref>Супрун В. За смугою часу: (даследаванні і меркаванні). — {{Менск (Мінск)}}: Полымя, 1994. С. 24—43.</ref>. == Генэтыка == [[Файл:Haplogrupo N (ADN-Y).PNG|значак|Разьмеркаваньне [[Гаплягрупа|гаплягрупы]] [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] [[Гаплягрупа N (Y-ДНК)|N]]]] Сучасная [[генэтыка]] не пацьвярджае лучнасьці [[Балтыйскія мовы|балтамоўных]] [[Летувісы|летувісаў]] і [[Латышы|латышоў]] з сучаснымі [[Беларусы|беларусамі]] і паўночна-ўсходнімі [[Палякі|палякамі]] (якія гіпатэтычна калісьці размаўлялі на блізкіх мовах да [[Летувіская мова|летувіскай]] і [[Латыская мова|латыскай]], але ўрэшце перайшлі на [[Славянскія мовы|славянскія]]): «''хоць балты (латышы і летувісы), у адрознасьць ад нас, [[Фіна-вугорскія народы|фіна-вуграў]], гавораць на індаэўрапейскіх мовах, яны паказваюць той жа набор храмасомаў прыкладна з той жа частасьцю, як і фіны, карэлы, эстонцы, [[Саамы|саамы]] ды іншыя фінска-вугорскія групы <…> Адразу за польскай граніцай… ёсьць дзіўная генэтычная мяжа, нягледзячы на тое, што гэтыя дзьве нацыі суседзі… Той жа самы парадокс назіраецца на паўднёвым усходзе: балты і беларусы маюць паміж сабой аналягічную генэтычную сьцяну, і частасьць мутацыі Y-храмасомы ў Беларусі вельмі нізкая''»{{Заўвага|{{мова-en|«Although the Balts (the Latvians and Lithuanians) each speak an Indo-European language, unlike us Finno-Ugrians, they exhibit this chromosome pattern roughly as often as do the Finns, the Karelians, the Estonians, the Sámi, and other Finno-Ugrian group. <…> Just across the border in Poland, however, it disappears abruptly. There’s a very striking genetic frontier there… The same paradox exists to the south-east: the Balts and the Belarusians have a similar genetic wall between them, and the frequency of the Y chromosome mutation in Belarus is very low»|скарочана}})<ref>Rislakki J. [https://forum.skalman.nu/viewtopic.php?t=20080&start=150 The Finno-Ugric connection, genetics-wise, could be bigger than imagined] ([https://terijoki.spb.ru/history/templ.php?page=willems&lang=en расейскі пераклад артыкула]) // {{Артыкул у іншым разьдзеле|Helsingin Sanomat||en|Helsingin Sanomat}}. 24.01.2001.</ref>}}. Такім парадам, глыбокія адрозьненьні ў генафондзе беларусаў і летувісаў фактычна зьняпраўджваюць тэорыю, што беларусы ёсьць «славянізаванымі балтамі»<ref>[https://budzma.org/news/chym-genetychna-adroznivayutstsa-belarusy-i-litoutsy.html Чым генетычна адрозніваюцца беларусы і літоўцы: новыя даныя], [[Будзьма беларусамі!]], 22 студзеня 2026 г.</ref>. Грунтуючыся на зьвестках папуляцыйнай генэтыкі, гісторык [[Вячаслаў Насевіч]] мяркуе, што летувіскія носьбіты [[Гаплягрупа|гаплягрупы]] [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] [[Гаплягрупа N (Y-ДНК)|N]] ёсьць напраўду «[[Балтыйскія мовы|балтызаванымі]]» фінамі<ref>[[Вячаслаў Насевіч]], [https://nasevich.net/page/etnichnasc-nashykh-prodkau-2023 Этнічнасць нашых продкаў], Пэрсанальны сайт беларускага гісторыка Вячаслава Насевіча, 2023 г.</ref>. Ён жа зьвяртае ўвагу на тое, што адметнасьці летувіскай і асабліва латыскай мовы збліжаюць іх зь [[фіна-вугорскія мовы|фінска-вугорскімі мовамі]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч]], [https://web.archive.org/web/20241005224509/http://vln.by/node/325 Беларусы з перспектывы сучасных генетычных даследаванняў] // Даклад на навуковым сэмінары «Пачаткі беларускасці: калектыўныя ідэнтычнасці на землях Беларусі (да 1918 г.)», Варшава, 27 верасня 2024 г.</ref>. == Меркаваныя пісьмовыя ўпаміны == Першыя меркаваныя пісьмовыя ўпаміны пра балтаў выяўляюцца ў творы «Аб паходжаньні немцаў і месцазнаходжаньні Нямеччыны» ({{мова-la|De origine, moribus ac situ Germanorum|скарочана}}) рымскага гісторыка [[Публій Карнэлій Тацыт|Публія Карнэлія Тацыта]] (98 год), дзе яны, магчыма, упамінаюцца як ''эстыі'' ({{мова-la|aestiorum gentes|скарочана}}). Пазьней балты пад рознымі імёнамі, магчыма, апісваліся ў творах остгоцкага гісторыка [[Касіядор]]а (523 год), гоцкага гісторыка [[Ярдан (гісторык)|Ярдан]]а (552 год), англасаксонскага вандроўцы [[Вульфстан]]а (900 год), паўночнанямецкага храніста архібіскупа [[Адам Брэмэнскі|Адама Брэмэнскага]] (1075 год). Разам з тым, яшчэ швэдзкі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Тунман||en|Johann Erich Thunmann}} у сваёй працы «Дасьледаваньні старажытнай гісторыі некаторых паўночных народаў» (Бэрлін, 1772 год) зазначаў наконт паходжаньня «лецкіх народаў» ([[Летувісы|летувісаў]] і [[Латышы|латышоў]]), што паўднёва-заходняя [[Русь]], [[Літва]], большая частка [[Прусія|Прусіі]] і [[Карона Каралеўства Польскага|Польшчы]] былі пачатковым месцам пражываньня славянаў або [[Вэнэды|вэнэдаў]] і што «леты», якія насяляюць частку гэтых краін — гэта «''не асобны народ, не старажытная нацыя, а славяне, зьмяшаныя зь [[Фіна-вугорскія народы|фінамі]] і [[Готы|готамі]]''»{{Заўвага|{{мова-de|«Die erste betrift den Ursprung der alten Preußen und übrigen Lettischen Völker. Das südwestliche Rußland, Litauen, und der größte Theil von Preußen und Polen, ist der ursprüngliche Wohnsitz der Slawe oder Wenden gewesen. Die Letten, welche jetzt ein Stück von diesen Ländern bewohnen, sind kein eigenes Volk, keine alte Nation, sondern Slawen, vermischt mit Finnen und Gothen»|скарочана}}}}<ref>Thunmanns M. J. Untersuchungen über die alte Geschichte einiger Nordischen Völker. — Berlin, 1772. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=E9hAAAAAcAAJ&q=keine+alte+Nation+Slawen+Finnen+Gothen#v=snippet&q=keine%20alte%20Nation%20Slawen%20Finnen%20Gothen&f=false S. V].</ref>. == Падзел == У [[4 стагодзьдзе да н. э.|IV]]—[[3 стагодзьдзе да н. э.|III]] стагодзьдзях да н. э. склаліся адрозьненьні паміж балтамі заходнімі ([[прусы]], [[галінды]], [[яцьвягі]]) і ўсходнімі ([[Куршы (народ)|куршы]], продкі [[летувісы|летувісаў]] і [[латышы|латышоў]]). Да [[6 стагодзьдзе|VI]]—[[8 стагодзьдзе|VIII]] стагодзьдзям адносяць падзел балтаў на тых, якія бралі ўдзел у этнагенэзе летувісаў ([[жамойты]], а таксама [[надрувы]], [[скалвы]]), з аднаго боку, і тых, які сталі продкамі сучасных латышоў ([[Куршы (народ)|куршы]], [[зэмгалы]], [[селы]], [[латгалы]]), з другога. Мяркуецца, што частку балтыйскіх народаў зьнікла ў выніку экспансіяў нямецкіх рыцараў, а частка асымілявалася да канца [[16 стагодзьдзе|XVI стагодзьдзя]] — сярэдзіне [[17 стагодзьдзе|XVII стагодзьдзя]] або расчынілася пры [[этнагенэз]]е сучасных народаў. У цяперашні час існуе два балтыйскія народы — [[латышы]] й [[летувісы]] (жамойты). Некаторыя аўтары лічаць, што хоць [[ліцьвіны]] ([[беларусы]]) і ёсьць славянамоўнымі, але гэты народ усё роўна застаецца балтыйскім, як і яго продкі. == Вяцічы і радзімічы == Гіпатэтычнае балтыйскае паходжаньне [[вяцічы|вяцічаў]] і [[радзімічы|радзімічаў]] спрабуюць абгрунтоўваць характэрнымі ўпрыгожваньнямі — шыйнымі грыўнямі (не тлумачачы, аднак, якім спосабам упрыгожваньні могуць вызначаць мову племені{{Заўвага|Увогуле, як зазначаў археоляг [[Барыс Рыбакоў]], «''на адной мове могуць размаўляць людзі з рознай сыстэмай гаспадаркі і розным побытам; разам з тым, адзіная этнаграфічная матэрыяльная культура можа пакрываць сабою народнасьці, якія належаць да зусім чужых адна адной моўных групаў''»<ref>Рыбаков Б. Язычество древних славян. — М., 1994. С. 215.</ref>}}), якія не належаць да ліку папулярных упрыгожваньняў ва ўсходнеславянскім сьвеце Х—ХII стагодзьдзяў. Толькі ў двух плямёнаў — радзімічаў і вяцічаў — яны маюць дастатковае пашырэньне. Аналіз шыйных грыўняў радзімічаў паказвае, што прататыпы шматлікіх зь іх знаходзяцца ў балтыйскіх старажытнасьцях, а звычай шырокага ўжываньня іх, магчыма, абумоўлены ўлучэньнем у этнагенэз гэтага племя балтыйскіх першабытнікаў. Відаць, пашырэньне шыйных грыўняў у арэале вяцічаў таксама адлюстроўвае узаемадзеяньне славянаў з балтамі-[[Голядзь|голядзю]]. Сярод упрыгожваньняў вяцічаў ёсьць шыйныя грыўні, не вядомыя ў іншых рускіх землях, але якія маюць поўныя аналёгіі ў балтыйскіх матэрыялах<ref>Седов В. В. Славяне Верхнего Поднепровья и Подвинья. — М., 1970. С. 138, 140.</ref> == Ушанаваньне вужакаў == Гісторык [[Андрэй Катлярчук]] зьвяртае ўвагу на тое, што ўшанаваньне вужакаў нельга зьвязваць выняткова з балтыйскай традыцыяй, бо «Вужыны кароль» — гэта цэнтральны пэрсанаж міталёгіі [[Лужычане|лужыцкіх сэрбаў]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 137.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Нэўры]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Saag L., Laneman M., Varul L. et al. The arrival of Siberian ancestry connecting the eastern Baltic to Uralic speakers further East // Current Biology. Vol. 29 (10), 2019. P. 1701—1711. * Седов В. В. Славяне Верхнего Поднепровья и Подвинья. — М., 1970. {{Балтыйскія плямёны}} {{Гісторыя Беларусі}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Балты| ]] [[Катэгорыя:Індаэўрапейскія народы]] [[Катэгорыя:Этнасы Эўропы]] 93r3dzkfina6mcuz23ay6ber0wubdzc 2678339 2678338 2026-07-09T08:04:48Z ~2026-39019-02 98804 /* Генэтыка */ 2678339 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Індаэўрапейцы}} '''Ба́лты''', '''балты́йскія наро́ды''' — народы [[індаэўрапейцы|індаэўрапейскага]] паходжаньня, носьбіты [[балтыйскія мовы|балтыйскіх моваў]], якія насяляюць усходняе ўзьбярэжжа [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] ад [[Польшча|Польшчы]] і [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьці]] да [[Эстонія|Эстоніі]]. == Назва == Назвы ''балты'' ({{мова-de|Balten|скарочана}}) і ''балтыйская мова'' ({{мова-de|Baltische Sprache|скарочана}}) як навуковыя тэрміны прапанаваў у 1845 годзе [[Прусія|пруска]]-[[Нямеччына|нямецкі]] мовазнаўца [[Георг Генрых Фэрдынанд Нэсэльман|Георг Нэсэльман]] (1811—1881), прафэсар унівэрсытэту ў [[Кёнігсбэрг]]у. У [[Беларуская мова|беларускай]] і шэрагу іншых моваў уведзены Нэсэльманам тэрмін цалкам супаў з назвай каралеўскай дынастыі [[Германскія мовы|германамоўных]] [[Вэстготы|вэстготаў]] — [[Балты (дынастыя)|Балтамі]]. Штучнасьць тэрміну «балты» прызнаецца сучаснымі летувіскімі аўтарамі. Яны ж сьцьвярджаюць брак зьвестак пра тое, як продкі сучасных балтаў называлі сябе ў старажытнасьці і як іх называлі іншыя народы{{Заўвага|{{мова-ru|«Как в древности называли себя балты и как именовали их другие народы, не известно. Употребляемый ныне термин балты является искусственным и недавним»|скарочана}}}}<ref>Зинкявичюс З., Лухтанас А., Чеснис Г. Откуда родом литовцы. — Вильнюс, 2006. С. 27.</ref>. == Гістарычнае расьсяленьне == Паводле [[Гіпотэза|гіпатэтычнага]] аналізу [[Тапаніміка|тапанімікі]], а таксама асаблівасьцяў матэрыяльнай культуры, пахавальных звычаяў і да т. п., выяўленых археалягічнымі дасьледаваньнямі, у [[1 тысячагодзьдзе да н. э.|I тысячагодзьдзі да н. э.]] на поўдні і ўсходзе расьсяленьне балтаў, магчыма, дасягала вярхоўяў [[Дняпро (рака)|Дняпра]], [[Ака (прыток Волгі)|Акі]], басэйнаў [[Бярэзіна|Бярэзіны]] і [[Сож]]у. Мяркуецца, што ў другой палове I тысячагодзьдзі да н. э. усходніх балтаў выціснулі альбо асымілявалі [[славяне]]. У [[1 тысячагодзьдзе|I тысячагодзьдзі]] балты, відаць, насялялі узбярэжжа [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] ад [[Вісла|Віслы]] да [[Дзьвіна|Дзьвіны]]. Паводле адной з гіпотэзаў, у XIII стагодзьдзі расьсяленьне балтаў на ўсходзе абмяжоўвалася лініяй старажытнарускіх умацаваных паселішчаў [[Гародня]] — [[Ваўкавыск]] — [[Слонім]] — [[Наваградак]] — [[Браслаў]]. [[Файл:Baltiškos kilmės vandenvardžių paplitimas.svg|значак|Летувіская мапа «балтыйскіх [[гідронім]]аў», якая сьцьвярджае колішнюю «балтыйскасьць» (нібы блізкую да [[Летувіская мова|летувіскасьці]]) ня толькі ўсёй [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]], але і ваколіцаў [[Масква|Масквы]], [[Кіеў|Кіева]] і [[Варшава|Варшавы]]]] Меркаваньне пра вялікае пашырэньне балтаў у старажытнасьці грунтуецца на гіпатэтычных рэканструкцыях «балтыйскіх [[гідронім]]аў», праведзеных расейскімі савецкімі мовазнаўцамі [[Алег Трубачоў|Алегам Трубачовым]] і яго вучнем [[Уладзімер Тапароў|Уладзімерам Тапаровым]], якія сьцьвярджаюць колішнюю «балтыйскасьць» (нібы блізкую да [[Летувіская мова|летувіскасьці]]) ня толькі ўсёй [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]], але і ваколіцаў [[Масква|Масквы]], [[Кіеў|Кіева]] і [[Варшава|Варшавы]]<ref>Тапароў У., Трубачоў А. [https://pawet.net/library/o_philology/161/%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%9E_%D0%A3.,_%D0%A2%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%87%D0%BE%D1%9E_%D0%90._%D0%9B%D1%96%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%9E_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BD%D1%8F%D0%B3%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%9E%D1%8F.html Лінгвістычны аналіз гідронімаў верхняга Падняпроўя] // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 4, 1993. С. 53—62.</ref>. На падставе гэтых рэканструкцыяў летувіскія аўтары спрабуюць азначаць [[Летувізацыя|летувізацыю]] (нягледзячы на брак гістарычных сьведчаньняў пра «гвалтоўную [[Славянскія мовы|славянізацыю]]» мясцовага насельніцтва) як «''аднаўленьне гістарычнай справядлівасьці''» — «''вяртаньне да каранёў''»<ref>[https://nashaniva.com/?c=ar&i=146173 Алесь Краўцэвіч: Ліцвінства — выдумка ворагаў, якую падтрымалі дурні], [[Наша Ніва]], 28 сакавіка 2017 г.</ref>. Дасьледнік [[Іван Ласкоў]] зьвяртае ўвагу на наступную супярэчлівасьць балтыйскіх этымалёгіяў: «''Гідранімія Летувы, Латвіі і Ўсходняй Прусіі такімі дасьледнікамі, як А. Трубачоў і Ў. Тапароў і іх школа, без усякага аналізу абвяшчаецца наскрозь балтыйскай, хоць у большай частцы сваёй з балтыйскіх моваў не разьвязваецца. І знайшоўшы дзесьці такія ж, як у Балтыі, тапонімы, балтафілы сьцьвярджаюць: тут былі балты. Даходзіць да сьмешнага: балты, на погляд іх, сягалі аж да [[Уфа|Ўфы]] — на той падставе, мабыць, што назва Ўфа нагадвае летувіска-латыскае ўпэ 'рака'»<ref>[[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] Дагістарычныя блуканні: Літва і Жамойць // [[Літаратура і мастацтва]], № 19, 1993. С. 14.</ref>. Гісторык [[Вячаслаў Насевіч]] у якасьці адной з супярэчнасьцяў прыхільнікаў тэорыі «балтыйскіх гідронімаў» упамінае вядомы шэраг тапонімаў, якія знаходзяць паралелі адначасна ў балтыйскіх і [[Фіна-вугорскія мовы|фінска-вугорскіх]] мовах (у прыватнасьці, гідронімы Ловаць, Пола, Тосна, Цна, Нарва ды іншыя). Ён зьвяртае ўвагу на тое, што гідранімію, якая мае простыя аналёгіі ў Летуве і Латвіі, у апошнія дзесяцігодзьдзі выявілі ня толькі ў верхнім [[Дняпро|Падняпроўі]], але і на верхнім [[Дон]]е, у басэйнах [[Ака|Акі]], [[Вісла|Віслы]] і [[Одра|Одэра]], а таксама ва ўсёй [[Наўгародзкая рэспубліка|Наўгародзкай зямлі]]. Як зазначае Вячаслаў Насевіч, «''працягваючы паводле інэрцыі называць гэтую гідранімію „балтыйскай“, лінгвісты блытаюцца самі і заблытваюць чытачоў; яе пакінулі носьбіты старажытных вымерлых моваў, рэшткі якіх захаваліся (у якасьці запазычаньняў) перш за ўсё ў сучасных балтыйскіх мовах, але часткова таксама ў фінскіх''»<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Носевич В.]] [https://web.archive.org/web/20240829190118/https://vln.by/node/176 Истоки славянства] // Предыстория беларусов с древнейших времен до XIII века. — Минск, 2010. С. 467—507.</ref>. Яшчэ ў 1991 годзе летувіскі археоляг Вітаўтас Ушынскас прызнаў тое, што гідронімы, абвешчаныя «балтыйскімі», маглі пакінуць носьбіты старажытнай індаэўрапейскай мовы, і што ўласна балтыйскія гідронімы яшчэ трэба выдзяліць<ref>Ушинскас В. Балты. К проблеме этногенеза // Folia Archaeologica. № 12, 1991. С. 35.</ref>. Апроч таго, арэал балтаў спрабуюць пашыраць на падставе гіпатэтычных балтыйскіх этымалёгіяў [[Імёны ліцьвінаў|імёнаў літоўскіх князёў і баяраў]], а таксама адпаведных адыменных прозьвішчаў і [[тапонім|тапонімаў]] (напрыклад, гэта спрабаваў рабіць гісторык часоў [[Польская Народная Рэспубліка|падкантрольнай СССР Польскай Народнай Рэспублікі]] [[Ежы Ахманскі]]<ref>[[Зьдзіслаў Сіцька|Сіцька З.]] Утроп Літвы. — Смаленск: Новая школа, 2009. С. 140—142.</ref>). Тым часам францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які пэўны час выкладаў ва [[Унівэрсытэт Вітаўта Вялікага|ўнівэрсытэце Вітаўта Вялікага]] ў [[Коўна|Коўне]], на падставе шматгадовых дасьледаваньняў сьцьвердзіў [[Германскія мовы|германскае]] ([[Гоцкая мова|гоцкае]]) паходжаньне імёнаў літоўскіх князёў і баяраў<ref>Notes de toponymie lituanienne, dans Actes et Mémoires du premier Congrès International de Toponymie et d’ Anthroponymie. — Paris, 1938. P. 221.</ref>. Раймонд Шмітляйн падкрэсьліваў, што гіпатэтычныя балтыйскія этымалёгіі, якія з канца XIX стагодзьдзя распрацоўвалі пэўныя аўтары (у тым ліку [[Казімер Буга]] і [[Райнгольд Траўтман]]) ня маюць ніякай навуковай вартасьці<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 103.</ref>. Лінгвіст і літаратуразнаўца-[[Мэдыявістыка|мэдыявіст]] [[Аляксандар Бразгуноў]] разглядае літоўскі анамастыкон як славянска-заходнебалтыйскую рэцэпцыю германска-[[Кельцкія мовы|кельцкага]] іменаслова. Ён зьвяртае ўвагу на тое, што гіпотэзу пра летувіскі генэзіс імёнаў літоўскіх князёў і баяраў трэба адкінуць як навукова непраўдападобную<ref>Бразгуноў А. Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 210.</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што ўсе імёны сярэднявечнай літоўскай шляхты натуральна тлумачацца з [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскіх моваў]] і многія зь іх маюць поўныя адпаведнікі сярод усходнегерманскіх імёнаў<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Археоляг [[Васіль Супрун]] зьвяртае ўвагу на неверагоднасьць «калянізацыі» славянамі меркавана агромністых прастораў балтаў, што дапаўняецца загадкай дзіўнага выжываньня балтаў толькі на паўднёва-ўсходнім ўзьбярэжжы Балтыйскага мора, якое больш за тысячу гадоў ня мела ніякіх перашкодаў-агароджаў ад славянаў<ref>Супрун В. За смугою часу: (даследаванні і меркаванні). — {{Менск (Мінск)}}: Полымя, 1994. С. 24—43.</ref>. == Генэтыка == [[Файл:Haplogrupo N (ADN-Y).PNG|значак|Разьмеркаваньне [[Гаплягрупа|гаплягрупы]] [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] [[Гаплягрупа N (Y-ДНК)|N]]]] Сучасная [[генэтыка]] не пацьвярджае лучнасьці [[Балтыйскія мовы|балтамоўных]] [[Летувісы|летувісаў]] і [[Латышы|латышоў]] з сучаснымі [[Беларусы|беларусамі]] і паўночна-ўсходнімі [[Палякі|палякамі]] (якія гіпатэтычна калісьці размаўлялі на блізкіх мовах да [[Летувіская мова|летувіскай]] і [[Латыская мова|латыскай]], але ўрэшце перайшлі на [[Славянскія мовы|славянскія]]): «''хоць балты (латышы і летувісы), у адрознасьць ад нас, [[Фіна-вугорскія народы|фіна-вуграў]], гавораць на індаэўрапейскіх мовах, яны паказваюць той жа набор храмасомаў прыкладна з той жа частасьцю, як і фіны, карэлы, эстонцы, [[Саамы|саамы]] ды іншыя фінска-вугорскія групы <…> Адразу за польскай граніцай… ёсьць дзіўная генэтычная мяжа, нягледзячы на тое, што гэтыя дзьве нацыі суседзі… Той жа самы парадокс назіраецца на паўднёвым усходзе: балты і беларусы маюць паміж сабой аналягічную генэтычную сьцяну, і частасьць мутацыі Y-храмасомы ў Беларусі вельмі нізкая''»{{Заўвага|{{мова-en|«Although the Balts (the Latvians and Lithuanians) each speak an Indo-European language, unlike us Finno-Ugrians, they exhibit this chromosome pattern roughly as often as do the Finns, the Karelians, the Estonians, the Sámi, and other Finno-Ugrian group. <…> Just across the border in Poland, however, it disappears abruptly. There’s a very striking genetic frontier there… The same paradox exists to the south-east: the Balts and the Belarusians have a similar genetic wall between them, and the frequency of the Y chromosome mutation in Belarus is very low»|скарочана}})<ref>Rislakki J. [https://forum.skalman.nu/viewtopic.php?t=20080&start=150 The Finno-Ugric connection, genetics-wise, could be bigger than imagined] ([https://terijoki.spb.ru/history/templ.php?page=willems&lang=en расейскі пераклад артыкула]) // {{Артыкул у іншым разьдзеле|Helsingin Sanomat||en|Helsingin Sanomat}}. 24.01.2001.</ref>}}. Такім парадкам, глыбокія адрозьненьні ў генафондзе беларусаў і летувісаў фактычна зьняпраўджваюць тэорыю, што беларусы ёсьць «славянізаванымі балтамі»<ref>[https://budzma.org/news/chym-genetychna-adroznivayutstsa-belarusy-i-litoutsy.html Чым генетычна адрозніваюцца беларусы і літоўцы: новыя даныя], [[Будзьма беларусамі!]], 22 студзеня 2026 г.</ref>. Грунтуючыся на зьвестках папуляцыйнай генэтыкі, гісторык [[Вячаслаў Насевіч]] мяркуе, што летувіскія носьбіты [[Гаплягрупа|гаплягрупы]] [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] [[Гаплягрупа N (Y-ДНК)|N]] ёсьць напраўду «[[Балтыйскія мовы|балтызаванымі]]» фінамі<ref>[[Вячаслаў Насевіч]], [https://nasevich.net/page/etnichnasc-nashykh-prodkau-2023 Этнічнасць нашых продкаў], Пэрсанальны сайт беларускага гісторыка Вячаслава Насевіча, 2023 г.</ref>. Ён жа зьвяртае ўвагу на тое, што адметнасьці летувіскай і асабліва латыскай мовы збліжаюць іх зь [[фіна-вугорскія мовы|фінска-вугорскімі мовамі]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч]], [https://web.archive.org/web/20241005224509/http://vln.by/node/325 Беларусы з перспектывы сучасных генетычных даследаванняў] // Даклад на навуковым сэмінары «Пачаткі беларускасці: калектыўныя ідэнтычнасці на землях Беларусі (да 1918 г.)», Варшава, 27 верасня 2024 г.</ref>. == Меркаваныя пісьмовыя ўпаміны == Першыя меркаваныя пісьмовыя ўпаміны пра балтаў выяўляюцца ў творы «Аб паходжаньні немцаў і месцазнаходжаньні Нямеччыны» ({{мова-la|De origine, moribus ac situ Germanorum|скарочана}}) рымскага гісторыка [[Публій Карнэлій Тацыт|Публія Карнэлія Тацыта]] (98 год), дзе яны, магчыма, упамінаюцца як ''эстыі'' ({{мова-la|aestiorum gentes|скарочана}}). Пазьней балты пад рознымі імёнамі, магчыма, апісваліся ў творах остгоцкага гісторыка [[Касіядор]]а (523 год), гоцкага гісторыка [[Ярдан (гісторык)|Ярдан]]а (552 год), англасаксонскага вандроўцы [[Вульфстан]]а (900 год), паўночнанямецкага храніста архібіскупа [[Адам Брэмэнскі|Адама Брэмэнскага]] (1075 год). Разам з тым, яшчэ швэдзкі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Тунман||en|Johann Erich Thunmann}} у сваёй працы «Дасьледаваньні старажытнай гісторыі некаторых паўночных народаў» (Бэрлін, 1772 год) зазначаў наконт паходжаньня «лецкіх народаў» ([[Летувісы|летувісаў]] і [[Латышы|латышоў]]), што паўднёва-заходняя [[Русь]], [[Літва]], большая частка [[Прусія|Прусіі]] і [[Карона Каралеўства Польскага|Польшчы]] былі пачатковым месцам пражываньня славянаў або [[Вэнэды|вэнэдаў]] і што «леты», якія насяляюць частку гэтых краін — гэта «''не асобны народ, не старажытная нацыя, а славяне, зьмяшаныя зь [[Фіна-вугорскія народы|фінамі]] і [[Готы|готамі]]''»{{Заўвага|{{мова-de|«Die erste betrift den Ursprung der alten Preußen und übrigen Lettischen Völker. Das südwestliche Rußland, Litauen, und der größte Theil von Preußen und Polen, ist der ursprüngliche Wohnsitz der Slawe oder Wenden gewesen. Die Letten, welche jetzt ein Stück von diesen Ländern bewohnen, sind kein eigenes Volk, keine alte Nation, sondern Slawen, vermischt mit Finnen und Gothen»|скарочана}}}}<ref>Thunmanns M. J. Untersuchungen über die alte Geschichte einiger Nordischen Völker. — Berlin, 1772. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=E9hAAAAAcAAJ&q=keine+alte+Nation+Slawen+Finnen+Gothen#v=snippet&q=keine%20alte%20Nation%20Slawen%20Finnen%20Gothen&f=false S. V].</ref>. == Падзел == У [[4 стагодзьдзе да н. э.|IV]]—[[3 стагодзьдзе да н. э.|III]] стагодзьдзях да н. э. склаліся адрозьненьні паміж балтамі заходнімі ([[прусы]], [[галінды]], [[яцьвягі]]) і ўсходнімі ([[Куршы (народ)|куршы]], продкі [[летувісы|летувісаў]] і [[латышы|латышоў]]). Да [[6 стагодзьдзе|VI]]—[[8 стагодзьдзе|VIII]] стагодзьдзям адносяць падзел балтаў на тых, якія бралі ўдзел у этнагенэзе летувісаў ([[жамойты]], а таксама [[надрувы]], [[скалвы]]), з аднаго боку, і тых, які сталі продкамі сучасных латышоў ([[Куршы (народ)|куршы]], [[зэмгалы]], [[селы]], [[латгалы]]), з другога. Мяркуецца, што частку балтыйскіх народаў зьнікла ў выніку экспансіяў нямецкіх рыцараў, а частка асымілявалася да канца [[16 стагодзьдзе|XVI стагодзьдзя]] — сярэдзіне [[17 стагодзьдзе|XVII стагодзьдзя]] або расчынілася пры [[этнагенэз]]е сучасных народаў. У цяперашні час існуе два балтыйскія народы — [[латышы]] й [[летувісы]] (жамойты). Некаторыя аўтары лічаць, што хоць [[ліцьвіны]] ([[беларусы]]) і ёсьць славянамоўнымі, але гэты народ усё роўна застаецца балтыйскім, як і яго продкі. == Вяцічы і радзімічы == Гіпатэтычнае балтыйскае паходжаньне [[вяцічы|вяцічаў]] і [[радзімічы|радзімічаў]] спрабуюць абгрунтоўваць характэрнымі ўпрыгожваньнямі — шыйнымі грыўнямі (не тлумачачы, аднак, якім спосабам упрыгожваньні могуць вызначаць мову племені{{Заўвага|Увогуле, як зазначаў археоляг [[Барыс Рыбакоў]], «''на адной мове могуць размаўляць людзі з рознай сыстэмай гаспадаркі і розным побытам; разам з тым, адзіная этнаграфічная матэрыяльная культура можа пакрываць сабою народнасьці, якія належаць да зусім чужых адна адной моўных групаў''»<ref>Рыбаков Б. Язычество древних славян. — М., 1994. С. 215.</ref>}}), якія не належаць да ліку папулярных упрыгожваньняў ва ўсходнеславянскім сьвеце Х—ХII стагодзьдзяў. Толькі ў двух плямёнаў — радзімічаў і вяцічаў — яны маюць дастатковае пашырэньне. Аналіз шыйных грыўняў радзімічаў паказвае, што прататыпы шматлікіх зь іх знаходзяцца ў балтыйскіх старажытнасьцях, а звычай шырокага ўжываньня іх, магчыма, абумоўлены ўлучэньнем у этнагенэз гэтага племя балтыйскіх першабытнікаў. Відаць, пашырэньне шыйных грыўняў у арэале вяцічаў таксама адлюстроўвае узаемадзеяньне славянаў з балтамі-[[Голядзь|голядзю]]. Сярод упрыгожваньняў вяцічаў ёсьць шыйныя грыўні, не вядомыя ў іншых рускіх землях, але якія маюць поўныя аналёгіі ў балтыйскіх матэрыялах<ref>Седов В. В. Славяне Верхнего Поднепровья и Подвинья. — М., 1970. С. 138, 140.</ref> == Ушанаваньне вужакаў == Гісторык [[Андрэй Катлярчук]] зьвяртае ўвагу на тое, што ўшанаваньне вужакаў нельга зьвязваць выняткова з балтыйскай традыцыяй, бо «Вужыны кароль» — гэта цэнтральны пэрсанаж міталёгіі [[Лужычане|лужыцкіх сэрбаў]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 137.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Нэўры]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Saag L., Laneman M., Varul L. et al. The arrival of Siberian ancestry connecting the eastern Baltic to Uralic speakers further East // Current Biology. Vol. 29 (10), 2019. P. 1701—1711. * Седов В. В. Славяне Верхнего Поднепровья и Подвинья. — М., 1970. {{Балтыйскія плямёны}} {{Гісторыя Беларусі}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Балты| ]] [[Катэгорыя:Індаэўрапейскія народы]] [[Катэгорыя:Этнасы Эўропы]] 6xvuf0ej194x8pfsq8tliv7fmrat5ev 2678340 2678339 2026-07-09T08:07:19Z ~2026-39019-02 98804 /* Генэтыка */ 2678340 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Індаэўрапейцы}} '''Ба́лты''', '''балты́йскія наро́ды''' — народы [[індаэўрапейцы|індаэўрапейскага]] паходжаньня, носьбіты [[балтыйскія мовы|балтыйскіх моваў]], якія насяляюць усходняе ўзьбярэжжа [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] ад [[Польшча|Польшчы]] і [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьці]] да [[Эстонія|Эстоніі]]. == Назва == Назвы ''балты'' ({{мова-de|Balten|скарочана}}) і ''балтыйская мова'' ({{мова-de|Baltische Sprache|скарочана}}) як навуковыя тэрміны прапанаваў у 1845 годзе [[Прусія|пруска]]-[[Нямеччына|нямецкі]] мовазнаўца [[Георг Генрых Фэрдынанд Нэсэльман|Георг Нэсэльман]] (1811—1881), прафэсар унівэрсытэту ў [[Кёнігсбэрг]]у. У [[Беларуская мова|беларускай]] і шэрагу іншых моваў уведзены Нэсэльманам тэрмін цалкам супаў з назвай каралеўскай дынастыі [[Германскія мовы|германамоўных]] [[Вэстготы|вэстготаў]] — [[Балты (дынастыя)|Балтамі]]. Штучнасьць тэрміну «балты» прызнаецца сучаснымі летувіскімі аўтарамі. Яны ж сьцьвярджаюць брак зьвестак пра тое, як продкі сучасных балтаў называлі сябе ў старажытнасьці і як іх называлі іншыя народы{{Заўвага|{{мова-ru|«Как в древности называли себя балты и как именовали их другие народы, не известно. Употребляемый ныне термин балты является искусственным и недавним»|скарочана}}}}<ref>Зинкявичюс З., Лухтанас А., Чеснис Г. Откуда родом литовцы. — Вильнюс, 2006. С. 27.</ref>. == Гістарычнае расьсяленьне == Паводле [[Гіпотэза|гіпатэтычнага]] аналізу [[Тапаніміка|тапанімікі]], а таксама асаблівасьцяў матэрыяльнай культуры, пахавальных звычаяў і да т. п., выяўленых археалягічнымі дасьледаваньнямі, у [[1 тысячагодзьдзе да н. э.|I тысячагодзьдзі да н. э.]] на поўдні і ўсходзе расьсяленьне балтаў, магчыма, дасягала вярхоўяў [[Дняпро (рака)|Дняпра]], [[Ака (прыток Волгі)|Акі]], басэйнаў [[Бярэзіна|Бярэзіны]] і [[Сож]]у. Мяркуецца, што ў другой палове I тысячагодзьдзі да н. э. усходніх балтаў выціснулі альбо асымілявалі [[славяне]]. У [[1 тысячагодзьдзе|I тысячагодзьдзі]] балты, відаць, насялялі узбярэжжа [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] ад [[Вісла|Віслы]] да [[Дзьвіна|Дзьвіны]]. Паводле адной з гіпотэзаў, у XIII стагодзьдзі расьсяленьне балтаў на ўсходзе абмяжоўвалася лініяй старажытнарускіх умацаваных паселішчаў [[Гародня]] — [[Ваўкавыск]] — [[Слонім]] — [[Наваградак]] — [[Браслаў]]. [[Файл:Baltiškos kilmės vandenvardžių paplitimas.svg|значак|Летувіская мапа «балтыйскіх [[гідронім]]аў», якая сьцьвярджае колішнюю «балтыйскасьць» (нібы блізкую да [[Летувіская мова|летувіскасьці]]) ня толькі ўсёй [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]], але і ваколіцаў [[Масква|Масквы]], [[Кіеў|Кіева]] і [[Варшава|Варшавы]]]] Меркаваньне пра вялікае пашырэньне балтаў у старажытнасьці грунтуецца на гіпатэтычных рэканструкцыях «балтыйскіх [[гідронім]]аў», праведзеных расейскімі савецкімі мовазнаўцамі [[Алег Трубачоў|Алегам Трубачовым]] і яго вучнем [[Уладзімер Тапароў|Уладзімерам Тапаровым]], якія сьцьвярджаюць колішнюю «балтыйскасьць» (нібы блізкую да [[Летувіская мова|летувіскасьці]]) ня толькі ўсёй [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]], але і ваколіцаў [[Масква|Масквы]], [[Кіеў|Кіева]] і [[Варшава|Варшавы]]<ref>Тапароў У., Трубачоў А. [https://pawet.net/library/o_philology/161/%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%9E_%D0%A3.,_%D0%A2%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%87%D0%BE%D1%9E_%D0%90._%D0%9B%D1%96%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%9E_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BD%D1%8F%D0%B3%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%9E%D1%8F.html Лінгвістычны аналіз гідронімаў верхняга Падняпроўя] // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 4, 1993. С. 53—62.</ref>. На падставе гэтых рэканструкцыяў летувіскія аўтары спрабуюць азначаць [[Летувізацыя|летувізацыю]] (нягледзячы на брак гістарычных сьведчаньняў пра «гвалтоўную [[Славянскія мовы|славянізацыю]]» мясцовага насельніцтва) як «''аднаўленьне гістарычнай справядлівасьці''» — «''вяртаньне да каранёў''»<ref>[https://nashaniva.com/?c=ar&i=146173 Алесь Краўцэвіч: Ліцвінства — выдумка ворагаў, якую падтрымалі дурні], [[Наша Ніва]], 28 сакавіка 2017 г.</ref>. Дасьледнік [[Іван Ласкоў]] зьвяртае ўвагу на наступную супярэчлівасьць балтыйскіх этымалёгіяў: «''Гідранімія Летувы, Латвіі і Ўсходняй Прусіі такімі дасьледнікамі, як А. Трубачоў і Ў. Тапароў і іх школа, без усякага аналізу абвяшчаецца наскрозь балтыйскай, хоць у большай частцы сваёй з балтыйскіх моваў не разьвязваецца. І знайшоўшы дзесьці такія ж, як у Балтыі, тапонімы, балтафілы сьцьвярджаюць: тут былі балты. Даходзіць да сьмешнага: балты, на погляд іх, сягалі аж да [[Уфа|Ўфы]] — на той падставе, мабыць, што назва Ўфа нагадвае летувіска-латыскае ўпэ 'рака'»<ref>[[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] Дагістарычныя блуканні: Літва і Жамойць // [[Літаратура і мастацтва]], № 19, 1993. С. 14.</ref>. Гісторык [[Вячаслаў Насевіч]] у якасьці адной з супярэчнасьцяў прыхільнікаў тэорыі «балтыйскіх гідронімаў» упамінае вядомы шэраг тапонімаў, якія знаходзяць паралелі адначасна ў балтыйскіх і [[Фіна-вугорскія мовы|фінска-вугорскіх]] мовах (у прыватнасьці, гідронімы Ловаць, Пола, Тосна, Цна, Нарва ды іншыя). Ён зьвяртае ўвагу на тое, што гідранімію, якая мае простыя аналёгіі ў Летуве і Латвіі, у апошнія дзесяцігодзьдзі выявілі ня толькі ў верхнім [[Дняпро|Падняпроўі]], але і на верхнім [[Дон]]е, у басэйнах [[Ака|Акі]], [[Вісла|Віслы]] і [[Одра|Одэра]], а таксама ва ўсёй [[Наўгародзкая рэспубліка|Наўгародзкай зямлі]]. Як зазначае Вячаслаў Насевіч, «''працягваючы паводле інэрцыі называць гэтую гідранімію „балтыйскай“, лінгвісты блытаюцца самі і заблытваюць чытачоў; яе пакінулі носьбіты старажытных вымерлых моваў, рэшткі якіх захаваліся (у якасьці запазычаньняў) перш за ўсё ў сучасных балтыйскіх мовах, але часткова таксама ў фінскіх''»<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Носевич В.]] [https://web.archive.org/web/20240829190118/https://vln.by/node/176 Истоки славянства] // Предыстория беларусов с древнейших времен до XIII века. — Минск, 2010. С. 467—507.</ref>. Яшчэ ў 1991 годзе летувіскі археоляг Вітаўтас Ушынскас прызнаў тое, што гідронімы, абвешчаныя «балтыйскімі», маглі пакінуць носьбіты старажытнай індаэўрапейскай мовы, і што ўласна балтыйскія гідронімы яшчэ трэба выдзяліць<ref>Ушинскас В. Балты. К проблеме этногенеза // Folia Archaeologica. № 12, 1991. С. 35.</ref>. Апроч таго, арэал балтаў спрабуюць пашыраць на падставе гіпатэтычных балтыйскіх этымалёгіяў [[Імёны ліцьвінаў|імёнаў літоўскіх князёў і баяраў]], а таксама адпаведных адыменных прозьвішчаў і [[тапонім|тапонімаў]] (напрыклад, гэта спрабаваў рабіць гісторык часоў [[Польская Народная Рэспубліка|падкантрольнай СССР Польскай Народнай Рэспублікі]] [[Ежы Ахманскі]]<ref>[[Зьдзіслаў Сіцька|Сіцька З.]] Утроп Літвы. — Смаленск: Новая школа, 2009. С. 140—142.</ref>). Тым часам францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які пэўны час выкладаў ва [[Унівэрсытэт Вітаўта Вялікага|ўнівэрсытэце Вітаўта Вялікага]] ў [[Коўна|Коўне]], на падставе шматгадовых дасьледаваньняў сьцьвердзіў [[Германскія мовы|германскае]] ([[Гоцкая мова|гоцкае]]) паходжаньне імёнаў літоўскіх князёў і баяраў<ref>Notes de toponymie lituanienne, dans Actes et Mémoires du premier Congrès International de Toponymie et d’ Anthroponymie. — Paris, 1938. P. 221.</ref>. Раймонд Шмітляйн падкрэсьліваў, што гіпатэтычныя балтыйскія этымалёгіі, якія з канца XIX стагодзьдзя распрацоўвалі пэўныя аўтары (у тым ліку [[Казімер Буга]] і [[Райнгольд Траўтман]]) ня маюць ніякай навуковай вартасьці<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 103.</ref>. Лінгвіст і літаратуразнаўца-[[Мэдыявістыка|мэдыявіст]] [[Аляксандар Бразгуноў]] разглядае літоўскі анамастыкон як славянска-заходнебалтыйскую рэцэпцыю германска-[[Кельцкія мовы|кельцкага]] іменаслова. Ён зьвяртае ўвагу на тое, што гіпотэзу пра летувіскі генэзіс імёнаў літоўскіх князёў і баяраў трэба адкінуць як навукова непраўдападобную<ref>Бразгуноў А. Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 210.</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што ўсе імёны сярэднявечнай літоўскай шляхты натуральна тлумачацца з [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскіх моваў]] і многія зь іх маюць поўныя адпаведнікі сярод усходнегерманскіх імёнаў<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Археоляг [[Васіль Супрун]] зьвяртае ўвагу на неверагоднасьць «калянізацыі» славянамі меркавана агромністых прастораў балтаў, што дапаўняецца загадкай дзіўнага выжываньня балтаў толькі на паўднёва-ўсходнім ўзьбярэжжы Балтыйскага мора, якое больш за тысячу гадоў ня мела ніякіх перашкодаў-агароджаў ад славянаў<ref>Супрун В. За смугою часу: (даследаванні і меркаванні). — {{Менск (Мінск)}}: Полымя, 1994. С. 24—43.</ref>. == Генэтыка == [[Файл:Haplogrupo N (ADN-Y).PNG|значак|Разьмеркаваньне [[Гаплягрупа|гаплягрупы]] [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] [[Гаплягрупа N (Y-ДНК)|N]]]] Сучасная [[генэтыка]] не пацьвярджае лучнасьці [[Балтыйскія мовы|балтамоўных]] [[Летувісы|летувісаў]] і [[Латышы|латышоў]] з сучаснымі [[Беларусы|беларусамі]] і паўночна-ўсходнімі [[Палякі|палякамі]] (якія гіпатэтычна калісьці размаўлялі на блізкіх мовах да [[Летувіская мова|летувіскай]] і [[Латыская мова|латыскай]], але ўрэшце перайшлі на [[Славянскія мовы|славянскія]]): «''хоць балты (латышы і летувісы), у адрознасьць ад нас, [[Фіна-вугорскія народы|фіна-вуграў]], гавораць на індаэўрапейскіх мовах, яны паказваюць той жа набор храмасомаў прыкладна з той жа частасьцю, як і фіны, карэлы, эстонцы, [[Саамы|саамы]] ды іншыя фінска-вугорскія групы <…> Адразу за польскай граніцай… ёсьць дзіўная генэтычная мяжа, нягледзячы на тое, што гэтыя дзьве нацыі суседзі… Той жа самы парадокс назіраецца на паўднёвым усходзе: балты і беларусы маюць паміж сабой аналягічную генэтычную сьцяну, і частасьць мутацыі Y-храмасомы ў Беларусі вельмі нізкая''»{{Заўвага|{{мова-en|«Although the Balts (the Latvians and Lithuanians) each speak an Indo-European language, unlike us Finno-Ugrians, they exhibit this chromosome pattern roughly as often as do the Finns, the Karelians, the Estonians, the Sámi, and other Finno-Ugrian group. <…> Just across the border in Poland, however, it disappears abruptly. There’s a very striking genetic frontier there… The same paradox exists to the south-east: the Balts and the Belarusians have a similar genetic wall between them, and the frequency of the Y chromosome mutation in Belarus is very low»|скарочана}})<ref>Rislakki J. [https://forum.skalman.nu/viewtopic.php?t=20080&start=150 The Finno-Ugric connection, genetics-wise, could be bigger than imagined] ([https://terijoki.spb.ru/history/templ.php?page=willems&lang=en расейскі пераклад артыкула]) // {{Артыкул у іншым разьдзеле|Helsingin Sanomat||en|Helsingin Sanomat}}. 24.01.2001.</ref>}}. Такім парадкам, глыбокія адрозьненьні ў генафондзе беларусаў і летувісаў фактычна зьняпраўджваюць тэорыю, нібы беларусы ёсьць «славянізаванымі балтамі»<ref>[https://budzma.org/news/chym-genetychna-adroznivayutstsa-belarusy-i-litoutsy.html Чым генетычна адрозніваюцца беларусы і літоўцы: новыя даныя], [[Будзьма беларусамі!]], 22 студзеня 2026 г.</ref>. Грунтуючыся на зьвестках папуляцыйнай генэтыкі, гісторык [[Вячаслаў Насевіч]] мяркуе, што летувіскія носьбіты [[Гаплягрупа|гаплягрупы]] [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] [[Гаплягрупа N (Y-ДНК)|N]] ёсьць напраўду «[[Балтыйскія мовы|балтызаванымі]]» фінамі<ref>[[Вячаслаў Насевіч]], [https://nasevich.net/page/etnichnasc-nashykh-prodkau-2023 Этнічнасць нашых продкаў], Пэрсанальны сайт беларускага гісторыка Вячаслава Насевіча, 2023 г.</ref>. Ён жа зьвяртае ўвагу на тое, што адметнасьці летувіскай і асабліва латыскай мовы збліжаюць іх зь [[фіна-вугорскія мовы|фінска-вугорскімі мовамі]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч]], [https://web.archive.org/web/20241005224509/http://vln.by/node/325 Беларусы з перспектывы сучасных генетычных даследаванняў] // Даклад на навуковым сэмінары «Пачаткі беларускасці: калектыўныя ідэнтычнасці на землях Беларусі (да 1918 г.)», Варшава, 27 верасня 2024 г.</ref>. == Меркаваныя пісьмовыя ўпаміны == Першыя меркаваныя пісьмовыя ўпаміны пра балтаў выяўляюцца ў творы «Аб паходжаньні немцаў і месцазнаходжаньні Нямеччыны» ({{мова-la|De origine, moribus ac situ Germanorum|скарочана}}) рымскага гісторыка [[Публій Карнэлій Тацыт|Публія Карнэлія Тацыта]] (98 год), дзе яны, магчыма, упамінаюцца як ''эстыі'' ({{мова-la|aestiorum gentes|скарочана}}). Пазьней балты пад рознымі імёнамі, магчыма, апісваліся ў творах остгоцкага гісторыка [[Касіядор]]а (523 год), гоцкага гісторыка [[Ярдан (гісторык)|Ярдан]]а (552 год), англасаксонскага вандроўцы [[Вульфстан]]а (900 год), паўночнанямецкага храніста архібіскупа [[Адам Брэмэнскі|Адама Брэмэнскага]] (1075 год). Разам з тым, яшчэ швэдзкі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Тунман||en|Johann Erich Thunmann}} у сваёй працы «Дасьледаваньні старажытнай гісторыі некаторых паўночных народаў» (Бэрлін, 1772 год) зазначаў наконт паходжаньня «лецкіх народаў» ([[Летувісы|летувісаў]] і [[Латышы|латышоў]]), што паўднёва-заходняя [[Русь]], [[Літва]], большая частка [[Прусія|Прусіі]] і [[Карона Каралеўства Польскага|Польшчы]] былі пачатковым месцам пражываньня славянаў або [[Вэнэды|вэнэдаў]] і што «леты», якія насяляюць частку гэтых краін — гэта «''не асобны народ, не старажытная нацыя, а славяне, зьмяшаныя зь [[Фіна-вугорскія народы|фінамі]] і [[Готы|готамі]]''»{{Заўвага|{{мова-de|«Die erste betrift den Ursprung der alten Preußen und übrigen Lettischen Völker. Das südwestliche Rußland, Litauen, und der größte Theil von Preußen und Polen, ist der ursprüngliche Wohnsitz der Slawe oder Wenden gewesen. Die Letten, welche jetzt ein Stück von diesen Ländern bewohnen, sind kein eigenes Volk, keine alte Nation, sondern Slawen, vermischt mit Finnen und Gothen»|скарочана}}}}<ref>Thunmanns M. J. Untersuchungen über die alte Geschichte einiger Nordischen Völker. — Berlin, 1772. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=E9hAAAAAcAAJ&q=keine+alte+Nation+Slawen+Finnen+Gothen#v=snippet&q=keine%20alte%20Nation%20Slawen%20Finnen%20Gothen&f=false S. V].</ref>. == Падзел == У [[4 стагодзьдзе да н. э.|IV]]—[[3 стагодзьдзе да н. э.|III]] стагодзьдзях да н. э. склаліся адрозьненьні паміж балтамі заходнімі ([[прусы]], [[галінды]], [[яцьвягі]]) і ўсходнімі ([[Куршы (народ)|куршы]], продкі [[летувісы|летувісаў]] і [[латышы|латышоў]]). Да [[6 стагодзьдзе|VI]]—[[8 стагодзьдзе|VIII]] стагодзьдзям адносяць падзел балтаў на тых, якія бралі ўдзел у этнагенэзе летувісаў ([[жамойты]], а таксама [[надрувы]], [[скалвы]]), з аднаго боку, і тых, які сталі продкамі сучасных латышоў ([[Куршы (народ)|куршы]], [[зэмгалы]], [[селы]], [[латгалы]]), з другога. Мяркуецца, што частку балтыйскіх народаў зьнікла ў выніку экспансіяў нямецкіх рыцараў, а частка асымілявалася да канца [[16 стагодзьдзе|XVI стагодзьдзя]] — сярэдзіне [[17 стагодзьдзе|XVII стагодзьдзя]] або расчынілася пры [[этнагенэз]]е сучасных народаў. У цяперашні час існуе два балтыйскія народы — [[латышы]] й [[летувісы]] (жамойты). Некаторыя аўтары лічаць, што хоць [[ліцьвіны]] ([[беларусы]]) і ёсьць славянамоўнымі, але гэты народ усё роўна застаецца балтыйскім, як і яго продкі. == Вяцічы і радзімічы == Гіпатэтычнае балтыйскае паходжаньне [[вяцічы|вяцічаў]] і [[радзімічы|радзімічаў]] спрабуюць абгрунтоўваць характэрнымі ўпрыгожваньнямі — шыйнымі грыўнямі (не тлумачачы, аднак, якім спосабам упрыгожваньні могуць вызначаць мову племені{{Заўвага|Увогуле, як зазначаў археоляг [[Барыс Рыбакоў]], «''на адной мове могуць размаўляць людзі з рознай сыстэмай гаспадаркі і розным побытам; разам з тым, адзіная этнаграфічная матэрыяльная культура можа пакрываць сабою народнасьці, якія належаць да зусім чужых адна адной моўных групаў''»<ref>Рыбаков Б. Язычество древних славян. — М., 1994. С. 215.</ref>}}), якія не належаць да ліку папулярных упрыгожваньняў ва ўсходнеславянскім сьвеце Х—ХII стагодзьдзяў. Толькі ў двух плямёнаў — радзімічаў і вяцічаў — яны маюць дастатковае пашырэньне. Аналіз шыйных грыўняў радзімічаў паказвае, што прататыпы шматлікіх зь іх знаходзяцца ў балтыйскіх старажытнасьцях, а звычай шырокага ўжываньня іх, магчыма, абумоўлены ўлучэньнем у этнагенэз гэтага племя балтыйскіх першабытнікаў. Відаць, пашырэньне шыйных грыўняў у арэале вяцічаў таксама адлюстроўвае узаемадзеяньне славянаў з балтамі-[[Голядзь|голядзю]]. Сярод упрыгожваньняў вяцічаў ёсьць шыйныя грыўні, не вядомыя ў іншых рускіх землях, але якія маюць поўныя аналёгіі ў балтыйскіх матэрыялах<ref>Седов В. В. Славяне Верхнего Поднепровья и Подвинья. — М., 1970. С. 138, 140.</ref> == Ушанаваньне вужакаў == Гісторык [[Андрэй Катлярчук]] зьвяртае ўвагу на тое, што ўшанаваньне вужакаў нельга зьвязваць выняткова з балтыйскай традыцыяй, бо «Вужыны кароль» — гэта цэнтральны пэрсанаж міталёгіі [[Лужычане|лужыцкіх сэрбаў]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 137.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Нэўры]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Saag L., Laneman M., Varul L. et al. The arrival of Siberian ancestry connecting the eastern Baltic to Uralic speakers further East // Current Biology. Vol. 29 (10), 2019. P. 1701—1711. * Седов В. В. Славяне Верхнего Поднепровья и Подвинья. — М., 1970. {{Балтыйскія плямёны}} {{Гісторыя Беларусі}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Балты| ]] [[Катэгорыя:Індаэўрапейскія народы]] [[Катэгорыя:Этнасы Эўропы]] gf94eui0bbsghup9ntcunsiuj7rgpdj Невель 0 44827 2678262 2607928 2026-07-08T19:02:58Z ~2026-38974-75 98784 /* Найноўшы час */ 2678262 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Расея |Назва = Невель |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Неўлю |Лацінка = Nieviel |Назва расейскай мовай = |Герб = Coat of Arms of Nevel (Pskov oblast).png |Сьцяг = Flag of Nevelsky rayon (Pskov oblast).png |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XV стагодзьдзе |Магдэбурскае права = 3 сакавіка 1623 |Статус з = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Суб’ект фэдэрацыі = [[Пскоўская вобласьць]] |Від раёну = |Раён = [[Невельскі раён|Невельскі]] |Від паселішча = |Паселішча = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 23 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 15079 |Год падліку колькасьці = 2018 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = 182510 |АКАТУ = |Выява = Троицкая церковь в Невеле.JPG |Апісаньне выявы = Траецкая царква |Шырата градусаў = 56 |Шырата хвілінаў = 1 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Не́вель''' — [[места]] ў [[Расея|Расеі]], пры ўтоку ракі [[Еменка|Еменкі]] ў возера [[Невель (возера)|Невель]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Невельскі раён|Невельскага раёну]] [[Пскоўская вобласьць|Пскоўскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 15 079 чалавек. Знаходзіцца за 242 км на паўднёвы ўсход ад [[Пскоў|Пскова]], вузел чыгуначных лініяў [[Вялікія Лукі (горад)|Вялікія Лукі]] — [[Полацак]] і [[Новасакольнікі]] — [[Віцебск]]. Невель — [[Магдэбурскае права|магдэбурскае]] [[места]] [[Полацкае ваяводзтва|гістарычнай Полаччыны]], старажытны [[Невельскі замак|замак]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>{{Літаратура/Замкі і людзі|к}} С. 64.</ref>, на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся царква Прачыстай Багародзіцы, Спаскі манастыр і збудаваны ў стылі [[віленскае барока|віленскага барока]] [[Касьцёл Сьвятога Юрыя і кляштар францішканаў (Невель)|комплекс кляштару францішканаў з касьцёлам Сьвятога Юрыя]], помнікі архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў, [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зруйнаваныя савецкімі ўладамі]]. == Назва == [[Тапонім]] Невель утварыўся ад назвы возера Невелю (Неўлю). Тым часам [[гідронім]], імаверна, паходзіць ад балцкага nevo — 'балоцістае месца'. == Гісторыя == === Раньнія часы === [[Файл:Nieviel. Невель (1562).jpg|міні|Невельская бітва, 1562 г.]] Папярэднікам Невеля лічыцца [[Замак|горад]] ''Емянец'' [[Полацкае княства|Полацкага княства]], першы ўпамін пра які датуецца 1185 годам. Паводле беларускага дасьледніка [[Міхась Ткачоў|Міхася Ткачова]], гэты тапонім утварыўся ад назвы ракі Еменкі, якая ўпадала ў возера Невель<ref>Міхневіч У. [http://www2.polskieradio.pl/eo/print.aspx?iid=100406 Невель, Пскоўская вобласьць], [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]], 19 студзеня 2009 г.</ref>. === Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Маскоўскай дзяржавай === [[Файл:Nieviel. Невель (1840).jpg|зьлева|значак|110пкс|[[Герб Невелю|Герб]], 1623 г.]] Уласна Невель ўпершыню ўпамінаецца ў XV ст. як места ў [[Таропец]]кай воласьці [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="cit">{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 205.</ref>. У XVI ст. паселішча мела значэньне абароннага пункту (замка) на мяжы Літвы і [[Маскоўская дзяржава|Масквы]]. У 1562 годзе [[Гетман вялікі літоўскі|гетман вялікі]] [[Мікалай Радзівіл «Руды»]] з войскам колькасьцю 4 тыс. чал. (паводле іншых зьвестак 1,5 тыс. чал.) разьбіў пад Невелем 15(25)-тысячнае маскоўскае войска, аднак таго ж году па аблозе 45-тысячным войскам места захапіла Маскоўская дзяржава. У 1580 годзе [[Сьпіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Стэфан Баторы]] вызваліў Невель, аднак паводле [[Ям-Запольскі мір|Ям-Запольскага міру 1582 году]] яго мусілі перадаць маскоўскаму гаспадару. [[Файл:Nieviel, Zamkavaja, Spaski. Невель, Замкавая, Спаскі (1837) (1).jpg|значак|Спаская царква да перабудовы]] У 1617 годзе Невель вярнуўся да Вялікага Княства Літоўскага, дзе ўвайшоў у склад [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага ваяводзтва]]. 3 сакавіка 1623 году [[Сьпіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Уладзіслаў Ваза]] надаў месту [[Магдэбурскае права]] і герб: «''у срэбным полі павержаны вой — [[Галіят|Ґаліят]], над якім стаіць Давід зь мечам''»<ref name="cit"/> (пацьвярджаліся каралём і вялікім князем [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Аўгустам Панятоўскім]] 14 лістапада 1762 году). У 1633—1634 гадох Невель быў сталіцай [[Невельскі павет|павету]] [[Смаленскае ваяводзтва|Смаленскага ваяводзтва]]. У 1649 годзе [[Сьпіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Ян Казімер]] перадаў [[Невельскае староства]] [[Януш Радзівіл|Янушу Радзівілу]], які збудаваў тут касьцёл. З пачаткам [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) у 1655 годзе Невель захапілі маскоўскія войскі [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксея Міхайлавіча]], але ў адпаведнасьці з мірнай дамовай 1678 году места засталося за Вялікім Княствам Літоўскім. [[Файл:Nieviel, Zamkavaja, Spaski. Невель, Замкавая, Спаскі (1837) (2).jpg|значак|Спаская царква па перабудове]] У 1678 годзе Невель пацярпеў ад вялікага пажару<ref name="evkl">[[Васіль Варонін|Варонін В.]] Невель // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 353.</ref>. На 1681 год тут было 367 двароў, на 1700 год — 394, на 1712 год — 270<ref name="evkl"/>. У 1731 годзе ў месьце налічвалася 403 [[дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымы]]<ref name="evkl"/>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Nieviel, Pahonia. Невель, Пагоня (1843).jpg|110px|значак|зьлева|[[Герб Невелю|Герб]], 1843 г.]] У выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772 год) Невель апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе стаў цэнтрам павету [[Полацкае намесьніцтва|Полацкага намесьніцтва]], з 1796 году [[Беларуская губэрня|Беларускай]], з 1802 году [[Віцебская губэрня|Віцебскай губэрні]]. На 1780 год у месьце існавалі манастыр, царква і касьцёл. На 1799 год у Невельскім павеце дзеялі 21 драўляная царква ([[Маскоўскі патрыярхат]]), 1 мураваная і 11 драўляных цэркваў ([[Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія (уніяцкая)|Сьвяты Пасад]]), 1 мураваны і 2 драўляныя касьцёлы; у самім месьце на гэты ж час 6 драўляных цэркваў, 2 мураваныя, касьцёл і мураваны мужчынскі манастыр, 2 мураваныя і 144 драўляныя прыватныя будынкі, 2 крамы, 2 вадзяныя млыны, 2 вучэльні, 15 мураваных і 37 драўляных крамаў, 15 вуліцаў. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, беларусы складалі 84% жыхароў Невельскага павету<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=138 Перепись 1897 года. Невельский уезд], Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей</ref>. У пачатку XX ст. Невель знаходзіўся на скрыжаваньні 2 чыгунак і меў разьвітую прамысловасьць, у гэты час ад колішняга замка засталіся толькі валы<ref>{{Літаратура/Геаграфія Беларусі (Вільня, 1922)|к}} С. 290.</ref>. На 1906 год у месьце было 28 вуліцаў, 10 завулкаў і 6 пляцаў, 232 мураваныя і 1222 драўляныя будынкі<ref>Список населённых мест Витебской губернии. — Витебск, 1906. С. 30—31.</ref>. На 1910 год — дзеялі 4 царквы, 3 капліцы, касьцёл і 15 сынагог, працавалі гімназія, 3 бібліятэкі і друкарня<ref>Невельская старина. — СПб., 1993. С. 83.</ref>. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Невель абвяшчаўся часткай [[БНР|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі места ўвайшло ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], дзе стала цэнтрам павету («падраёну») Віцебскага раёну<ref name="at">{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}}</ref>. Аднак 16 студзеня маскоўскія бальшавікі адабралі Невель разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]], з 1924 году ў Пскоўскай губэрні (з 1957 году ў Пскоўскай вобласьці). У 1926 годзе кіраўніцтва [[БССР]] прасіла вярнуць места у склад Беларусі, але Масква не задаволіла гэтую просьбу<ref>[http://www.svaboda.org/content/transcript/755290.html Беларускія тэрыторыі ў 20-м стагодзьдзі: вернутае], [[Радыё Свабода]], 8 сакавіка 2007 г.</ref>. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 16 ліпеня 1941 да 6—7 кастрычніка 1943 году Невель знаходзіўся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. <gallery caption="Места на старых здымках" widths=150 heights=150 class="center"> Nieviel, Zamkavaja. Невель, Замкавая (1870).jpg|Замкавая вуліца, 1870 г. Nieviel, Mikałajeŭskaja-Jemienka. Невель, Мікалаеўская-Еменка (1870).jpg|Панарама места, 1870 г. Nieviel, Mikałajeŭskaja-Jemienka. Невель, Мікалаеўская-Еменка (1904-17).jpg|Касьцёл і Спаская царква, да 1918 г. Nieviel, Rynak. Невель, Рынак (1942).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Юрыя і кляштар францішканаў (Невель)|Касьцёл]], 1942 г. </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Nieviel, Rynak-Juraŭskaja. Невель, Рынак-Юраўская (1942).jpg|Прачысьценская царква па [[Мураўёўкі|маскоўскай перабудове]] Nievielski zamak. Невельскі замак (1914).jpg|Замак, да 1918 г. Nieviel, Šašejnaja. Невель, Шашэйная (1901-18).jpg|Шашэйная вуліца, да 1918 г. Nieviel, Šašejnaja. Невель, Шашэйная (1901-15).jpg|Паштовая станцыя, <br> да 1915 г. </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:160 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:23000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1799 from:0 till:2908 bar:1896 from:0 till:9062 bar:1959 from:0 till:14634 bar:1959 from:0 till:9700 bar:1970 from:0 till:17800 bar:1993 from:0 till:22200 bar:2002 from:0 till:18545 bar:2009 from:0 till:16633 TextData= fontsize:10px pos:(25,195) text: </timeline> </div> * '''XVIII стагодзьдзе''': 1780 год — 835 мяшчанаў і 123 юдэі<ref name="cit"/>; 1799 год — 2908 чал., зь іх мяшчанаў-хрысьціянаў 1793, юдэяў 767; купцоў-хрысьціянаў 107, юдэяў 7; шляхты 53, духавенства 17, вайскоўцаў 33<ref name="cit"/> * '''XIX стагодзьдзе''': 1856 год — 6,7 тыс. чал.; 1886 год — 7263 чал., зь іх 3539 праваслаўных, 153 каталікі, 34 пратэстанты, 3 стараверы 3530 юдэяў<ref>Kuściński M. Newel // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/27 27].</ref>; 1896 год — 9062 чал., зь іх паводле веры: праваслаўных 3467, каталікоў 596, раскольнікаў 185, пратэстантаў 142, юдэяў 4587, магамэтанаў 15, іншых 70; паводле [[Стан (сацыяльная група)|стану]]: шляхты 140, духоўнага стану 85, ганаровых грамадзянаў і купцоў 248, мяшчанаў 6875, вайсковага стану 1093, сялянаў 525, іншых 96<ref>{{Літаратура/ЭСБЕ}}</ref>; 1897 год — 9349 чал., зь іх 2411 беларусаў, 1009 расейцаў і 5831 жыдоў<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=139 Перепись 1897 года. Невель], Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей</ref> * '''XX стагодзьдзе''': 1931 год — 12,1 тыс. чал.; 1939 год — 15,6 тыс. чал.; 1959 год — 14&nbsp;634 чал. (6465 муж. і 8169 жан.)<ref>[https://web.archive.org/web/20121105190541/http://www.webgeo.ru/db/1959/rus-2.htm Всесоюзная перепись населения СССР 1959 года]</ref>; 1970 год — 17&nbsp;715 чал.; 1979 год — 20&nbsp;730 чал.; 1989 год — 22&nbsp;368 чал.; 1993 год — 22,2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Вялікі энцыкляпэдычны слоўнік}}</ref>; 1996 год — 21,6 тыс. чал.; 1998 год — 21,2 тыс. чал. * '''XXI стагодзьдзе''': 2001 год — 20,4 тыс. чал.; 2002 год — 18&nbsp;545 чал.<ref>[https://web.archive.org/web/20130421072430/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=11 Всероссийская перепись населения 2002 года]</ref>; 2005 год — 17,8 тыс. чал.; 2009 год — 16&nbsp;633 чал.; 1 студзеня 2010 году — 16&nbsp;395 чал.; 14 кастрычніка 2010 году (перапіс) — 16&nbsp;324 чал.; 2011 год — 16&nbsp;272 чал.; 2012 год — 15&nbsp;885 чал.; 2013 год — 15&nbsp;578 чал.; 2014 год — 15&nbsp;417 чал.; 2015 год — 15&nbsp;252 чал.; 2016 год — 15&nbsp;250 чал.; 2017 год — 15&nbsp;133 чал. == Забудова == === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 720px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Беладзедава || '''Вялікая Могілкавая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Гвардзейская вуліца || '''Вялікая Вяліская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Кагальная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца || '''Юраўская''' вуліца || {{мова-ru|Георгиевская улица|скарочана}} |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Карла Маркса плошча || '''Рынак''' пляц <br> '''Красны''' пляц || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Ламаносава вуліца || '''Спаская''' вуліца || Бебеля вуліца <br> Сталіна вуліца (1953—1961 гг.) |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Леніна вуліца || '''Шашэйная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Ленкамуны вуліца (з 1918 г.) || '''Мікалаеўская''' шаша || Пецярбурская шаша |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Маметавай вуліца (з 1.11.1943 г.) || '''Віцебская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Міхайлава вуліца || '''Полацкая''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Нікулічава вуліца || '''Вялікая Могілкавая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Рашаля вуліца || '''Прачысьценская''' вуліца || {{мова-ru|Успенская улица|скарочана}} |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Манастырская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Сьлепянкова вуліца || '''Красны''' завулак || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Талстога вуліца || '''Нізвальная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Урыцкая вуліца || '''Мікольская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Філатава вуліца (з 1.11.1943 г.) || '''Малая Вяліская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Хабібуліна вуліца || '''Малая Могілкавая''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чабатарова вуліца || '''Гуменны''' завулак || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Чайкіна вуліца || '''Узвальная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Энгельса вуліца || '''Шашэйная''' вуліца || |} З [[Урбанонім|урбананімічнай]] спадчыны Невелю гістарычныя назвы захавалі вуліцы Замкавая, Падгорная і Ўзгор'е. == Эканоміка == Завод аўтаматычных тэлефонных станцыяў; швацкае аб’яднаньне; малочна-кансэрвавы камбінат; абутковая і мэблевая фабрыкі; ільнозавод. == Транспарт == Невель знаходзіцца на аўтамабільнай магістралі {{таблічка-eu|95}} і зьяўляецца чыгуначным вузлом. Дзеюць 2 чыгуначныя вакзалы — [[Невель-1 (чыгуначны вакзал)|Невель-1]] і [[Невель-2 (чыгуначны вакзал)|Невель-2]]. Невель-1 разьмяшчаецца на чыгуначнай лініі [[Вялікія Лукі]] — [[Полацак]], а Невель-2 — на чыгуначнай магістралі [[Санкт-Пецярбург]] — [[Віцебск]]. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Nevel-kraevedcheskij.jpg|міні|Паштовая станцыя]] Дзее Невельскі краязнаўчы музэй (у будынку колішняй паштовай станцыі). === Славутасьці === * Забудова гістарычная (XIX — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты) * Паштовая станцыя (1831) * Плябанія пры зруйнаваным касьцёле Сьвятога Юрыя * Царква Найсьвяцейшай Тройцы (2-я палова XIX ст.; [[мураўёўкі|мураўёўка]]) * Царква Сьвятога Яна Багаслова === Страчаная спадчына === * [[Невельскі замак|Замак]] (XVI ст.) * [[Касьцёл Сьвятога Юрыя і кляштар францішканаў (Невель)|Касьцёл Сьвятога Юрыя і кляштар францішканаў]] (XVIII ст.) * Манастыр Сьвятога Спаса (XVII ст.) * Сынагога * Царква Прачыстай Багародзіцы (XVIII ст.) == Асобы == * [[Эдуард Аршанскі]] (1899—1974) — беларускі рэжысэр, сцэнарыст * [[Казімер Бржушкевіч]] (нар. 1922) — мастак * [[Рыгор Вайцінскі]] (1893—1953) — савецкі партыйны дзяяч, навуковец-кітаезнавец * [[Сяргей Вышалескі]] (1874—1958) — навуковец-вэтэрынар, акадэмік * [[Іван Дэйніс]] (1900—1985) — беларускі краязнавец, пэдагог * [[Яўген Зайцаў]] (1908—1992) — беларускі мастак * [[Марыя Юдзіна]] (1899—1970) — савецкая піяністка == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7}} * Невельская старина. — СПб.: Акрополь, 1993. == Вонкавыя спасылкі == * {{Радзіма майго духу|nevely-1}} {{Пскоўская вобласьць}} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Полаччыны}} [[Катэгорыя:Невель| ]] o0uf32ch563q0l5981jyaaadtpnxcch Рэал Мадрыд 0 46049 2678326 2677858 2026-07-09T06:28:19Z ~2026-38891-38 98802 Fixed typo 2678326 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Рэал Мадрыд |Лягатып = Real Madrid CF.svg |ПоўнаяНазва = Real Madrid Club de Fútbol |Горад = [[Мадрыд]], [[Гішпанія]] |Стадыён = [[Сант’яга Бэрнабэў (стадыён)|Сант’яга Бэрнабэў]] |Умяшчальнасьць = {{лік|81044}} |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Гішпаніі|РэалМадрыдЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Гішпаніі|РэалМадрыдСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Гішпаніі|РэалМадрыд}} |Сайт = http://www.realmadrid.com/ | pattern_la1 = _realmadridcf2324h | pattern_b1 = _realmadridcf2324h | pattern_ra1 = _realmadridcf2324h | pattern_sh1 = _realmadridcf2324h | pattern_so1 = _realmadridcf2324hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _realmadridcf2324a | pattern_b2 = _realmadridcf2324a | pattern_ra2 = _realmadridcf2324a | pattern_sh2 = _realmadridcf2324a | pattern_so2 = _realmadridcf2324al | leftarm2 = 000030 | body2 = 000030 | rightarm2 = 000030 | shorts2 = 000030 | socks2 = 000030 | pattern_la3 = _realmadridcf2324t | pattern_b3 = _realmadridcf2324t | pattern_ra3 = _realmadridcf2324t | pattern_sh3 = _realmadridcf2324t | pattern_so3 = _realmadridcf2324tl | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} «'''Рэал Мадрыд'''» ({{мова-es|Real Madrid Club de Fútbol}}) — [[Гішпанія|гішпанскі]] [[футбольны клюб]]. Клюб быў заснаваны 6 сакавіка 1902 году і традыцыйна мае белыя колеры з моманту свайго стварэньня. Слова «рэал» у перакладзе з гішпанскай мовы азначае «каралеўскі». Гэты тытул клюб атрымаў ад караля краіны [[Альфонса XIII]] у 1920 годзе. Разам з гэтым на лягатыпе клюбу зьявілася каралеўская карона. Свае хатнія матчы клюб праводзіць на стадыёне «[[Сант’яга Бэрнабэў (стадыён)|Сант’яга Бэрнабэў]]», які здольны зьмясьціць {{лік|81044}} чалавек. Стадыён знаходзіцца ў цэнтры [[Мадрыд]]у і зьяўляецца хатняй пляцоўкай клюбу з 1947 году. У адрозьненьне ад большасьці эўрапейскіх спартовых арганізацыяў, клюбам кіруюць чальцы спартовага таварыства. Па стане на 2018 год кошт клюбу ацэньваецца ў 3,47 млрд эўра. А сэзоне 2016—2017 гадоў клюб дасягнуў прыбытку ў памеры 674,6 млн эўра, што склала другі паказчык сярод клюбаў сьвету<ref>[https://www2.deloitte.com/uk/en/pages/sports-business-group/articles/deloitte-football-money-league.html «Deloitte Football Money League 2018»]. Deloitte.</ref><ref>[https://www.forbes.com/soccer-valuations/ «The World's Most Valuable Soccer Teams»]. Forbes.</ref>. Клюб мае шырокую заўзятарскую аўдыторыю па ўсім сьвеце<ref>Dongfeng Liu, Girish Ramchandani (2012). ''«The Global Economics of Sport»''. Routledge. — С. 65.</ref>. «Рэал» зьяўляецца адным з трох заснавальнікаў [[Ля Ліга|Ля Лігі]], якія ніколі не выляталі з айчыннага найвышэйшага дывізіёну з моманту заснаваньня турніру. Да ліку іншых двух клюбаў адносіцца «[[Атлетык Більбао|Атлетык]]» і «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]]». Асноўнымі супернікамі клюбу, матчы зь якімі зьяўляюцца асабліва напружанымі, зьяўляюцца «Барсэлёна» і мадрыдзкі «[[Атлетыка Мадрыд|Атлетыка]]». «Рэал» зарэкамендаваў сябе як адзін зь лідэраў гішпанскага і эўрапейскага футболу ў 1950-х гадоў, калі здабыў пяць [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Кубкаў эўрапейскіх чэмпіёнаў]] запар. Гэтая каманда, якая складалася з такіх гульцоў, як то [[Альфрэда Дзі Стэфана]], [[Фэрэнц Пушкаш]], [[Франсіска Хэнта]] і [[Раймон Капа]], на думку некаторых, верагодна, зьяўляецца лепшай камандай усіх часоў<ref>{{спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20150509202658/http://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/jonathanstevenson/2011/05/the_greatest_club_side_of_all.html|загаловак=Real Madrid 1960 – the greatest club side of all time|праект=BBC Sport|дата копіі=9 мая 2015|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/jonathanstevenson/2011/05/the_greatest_club_side_of_all.html}}</ref><ref>[https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/22/european-cup-teams-real-madrid «The great European Cup teams: Real Madrid 1955–60»]. The Guardian.</ref>. Клюб здабыў больш за 60 айчынных трафэяў. У эўрапейскіх і сусьветных спаборніцтвах клюб таксама выйграў вялікую колькасьць трафэяў. У 2000 годзе «Рэал Мадрыд» быў названы [[ФІФА]] найлепшым футбольным клюбам XX стагодзьдзя. == Гісторыя == === Заснаваньне === [[Файл:Madrid_C.F._1905-06.jpg|міні|зьлева|«Рэал» у 1905 годзе.]] Вытокі «Рэалу» вядуць да шэрагу акадэмікаў і студэнтаў Вольнага інстытуту, што месьціўся ў Мадрыдзе да прыходу да ўлады франкістаў. Сярод гэтых акадэмікаў і студэнтаў былі выпускнікі ўнівэрсытэтаў [[Кембрыдзкі ўнівэрсытэт|Кембрыджу]] і [[Оксфардзкі ўнівэрсытэт|Оксфарду]], якія ў Ангельшчыне назнаёміліся з новай для Гішпаніі гульнёй. Яны заснавалі таварыства «Скай футбал» ({{мова-en|Sky Football|скарочана}}), якое было адзіным у Мадрыдзе. Матчы гэтага таварыства праводзіліся раніцай у нядзелю ў Манклёа. У 1900 годзе канфлікт паміж чальцамі таварыства прывёў да выхаду шэрагу гульцоў і стварэньня новага клюбу. Сярод раскольнікаў былі [[Хуліян Палясіяс]], які стаў першым прэзыдэнтам «Рэалу», а таксама браты [[Хуан Падрас|Хуан]] і [[Карляс Падрас]]. У 1901 годзе гэты новы клюб атрымаў назву «Мадрыд», а афіцыйнай датай стварэньня клюбу стала 6 сакавіка 1902 году<ref>[https://www.svaboda.org/a/30471466.html Ужо сёньня: гадавіна перамогі ў Курапатах.] Радыё Свабода. (6 сакавіка 2020).</ref>, калі на паседжаньні новым прэзыдэнтам клюбу стаў Хуан Падрас<ref>[https://web.archive.org/web/20081229094130/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202730681095/noticia/Noticia/Real_Madrid_turns_106_%28I%29.htm «Pre-history and first official title (1900–1910)»]. Real Madrid.</ref>. 29 чэрвеня 1920 году кароль Гішпаніі [[Альфонса XIII]] прысвоіў клюбу тытул ''каралеўскі'' ({{мова-es|real|скарочнаа}}), адгэтуль і сучасны назоў клюбу «Рэал»<ref>[http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1911-1920-madrid-comes-together-and-receives-the-title-of-real «Bernabéu's debut to the title of Real (1911–1920)»]. Real Madrid.</ref>. З моманту заснаваньня клюб стаў прэтэндаваць на лідэрства ў гішпанскім футболе, то бок ужо ў 1903 годзе ён выйшаў у фінал [[Кубак Гішпаніі па футболе|кубка краіны]], аднак прайграў там «[[Атлетык Більбао|Атлетыку]]» зь [[Більбао]]. Зрэшты, празь некалькі гадоў ганаровы трафэй надоўга пераехаў у сталіцу, то бок «Мадрыд» заваёўваў [[Кубак Гішпаніі па футболе|кубак Гішпаніі]] чатыры разы запар. «Рэал» за гэты час першынстваваў у сталічнай акрузе 16 разоў. [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе|Чэмпіянаты Гішпаніі]] сталі праводзіцца толькі з [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе 1929 году|сэзону 1929 году]], а да таго клюбы вызначалі наймацнейшых па рэгіёнах. У першым жа сэзоне створанага чэмпіянату «Рэал» ішоў на першым радку да сканчэньня сэзону, аднак у апошняй сваёй гульні саступіў басконцам з клюбу «Атлетык», што дало магчымасьць «Барсэлёне» абысьці мадрыдцаў і стаць першым чэмпіёнам краіны<ref>[http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1921-1930-real-madrid-becomes-an-international-symbol «A spectacular leap towards the future (1921–1930)»]. Real Madrid.</ref>. Наступныя некалькі гадоў таксама прайшлі без асаблівых посьпехаў, але ў [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе 1931—1932 гадоў|сэзоне 1931—1932 гадоў]] «Рэал» атрымаў сваю першую перамогу ў нацыянальным першынстве. === Росквіт і падзеньне === [[Файл:Di stefano real madrid cf (cropped).png|міні|зьлева|[[Альфрэда Дзі Стэфана|Дзі Стэфана]] дапамог клюбу здабыць пяць першых [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Кубкаў эўрапейскіх чэмпіёнаў]].]] [[Файл:Training Real Madrid in Amsterdam, Amancio, Bestanddeelnr 926-3299.jpg|міні|Капітан «Рэалу» ў 1960-х гадох [[Амансіё Амара|Амансіё]].]] [[Сант’яга Бэрнабэў Естэ|Сант’яга Бэрнабэў]] стаў прэзыдэнтам «Рэалу» ў 1945 годзе<ref>[http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1941-1950-beginning-of-president-santiago-bernabeu «Bernabéu begins his office as President building the new Chamartín Stadium (1941–1950)»]. Real Madrid.</ref>. Пад ягоным старшынствам хатні стадыён клюбу і футбольная акадэмія былі перабудаваныя пасьля таго як падчас [[грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскае вайны ў Гішпаніі]] былі зьнішчаны. Акрамя таго, у 1950-я гады былы аматар клюбу Мігель Мальба заснаваў моладзевую акадэмію «Рэалу», якая вядома сёньня як «фабрыка» ({{мова-es|La Fabrica|скарочана}}). Пачынаючы з 1953 году Бэрнабэў вырашыў перайсьці да стратэгіі падпісаньня гульцоў сусьветнае клясы з-за мяжы, найбольш важным зь якіх стаўся натуралізаваны аргентынец [[Альфрэда Дзі Стэфана]]<ref name="decade1951–1960">[http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1951-1960-the-five-european-cups-and-di-stefano «An exceptional decade (1951–1960)»]. Real Madrid.</ref>. У 1955 годзе, паводле ідэі, прапанаванай францускім журналістам і рэдактарам часопісу ''[[L’Equipe]]'' [[Габрыэль Ано|Габрыэлем Ано]], Бэрнабэў, [[Густаў Шэбэш]] і шэраг іншых функцыянэраў дамовіліся стварыць турнір для чэмпіёнаў краінаў Эўропы, які ў канчатковым выніку стаў вядомай сёньня [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігай чэмпіёнаў]]<ref>{{спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20060520042309/http://www.uefa.com/magazine/news/Kind%3D512/newsId%3D419682.html|загаловак=Hats off to Hanot|выдавец=UEFA|дата копіі=20 мая 2006|url=http://www.uefa.com/magazine/news/Kind%3D512/newsId%3D419682.html}}</ref>. Да сярэдзіны 1950-х гадоў мадрыдзкі «Рэал» не зьяўляўся галоўным аўтарытэтам у Гішпаніі. Але так здарылася, што якраз у той момант «Рэал» ізноў выйграў першынство, дзякуючы чаму стаў першым гішпанскім дэлегатам у Кубку чэмпіёнаў. Менавіта пад кіраўніцтвам Бэрнабэў «Рэал» стаў адным з самых пасьпяховых клюбаў Гішпаніі і Эўропы тых часоў. Клюб атрымаў перамогі ў першых пяці розыгрышах Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў з 1956 па 1960 гады, уключаўчы вядомы фінал супраць нямецкага «[[Айнтрахт Франкфурт|Айнтрахту]]» ў 1960 годзе на стадыёне [[Гэмпдэн Парк]], калі мадрыдцы зьнішчылі сваіх супернікаў зь лікам 7:3<ref name="decade1951–1960"/>. Посьпехам на міжнароднай арэне спадарожнічалі і перамогі ва ўнутраным чэмпіянаце, якіх у пэрыяд з 1954 па 1969 год набралася 12. Прычым на працягу паўтара дзясятка гадоў атрымлівалася так, што калі мадрыдцы дома і саступалі першынство, то абавязкова атрымлівалі перамогу ў Кубку чэмпіёнаў. Такім чынам, яны стала ўдзельнічалі ў самым прэстыжным эўрапейскім турніры на працягу 15 гадоў запар, упершыню ня трапіўшы ў яго толькі ў 1970 годзе. Свой шосты Кубак эўрапейскіх чэмпіёнаў «Рэал» здабыў у 1966 годзе, перамогшы югаслаўскі «[[Партызан Бялград|Партызан]]» зь лікам 2:1, а мадрыдзкая каманда складалася выключна з гульцоў гішпанскай нацыянальнасьці<ref>[http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1961-1970-the-yeyes-and-the-kidnapping-of-di-stefano «The generational reshuffle was successful (1961–1970)»]. Real Madrid.</ref>. У тую залатую эпоху ў «Рэале» вызначаліся натуралізаваны аргентынец Альфрэда Дзі Стэфана, які стаў найлепшым футбалістам Эўропы 1957 і 1959 гадоў, француз [[Раймон Капа]], які быў ўладальнікам «[[Залаты мяч|Залатога мячу]]» 1958 году, вугорац [[Фэрэнц Пушкаш]], які быў прызнаны другім футбалістам Эўропы ў 1960 годзе, і [[Франсіска Хэнта]], які стаўся шасьціразовым уладальнікам [[Кубак чэмпіёнаў УЭФА|Кубка чэмпіёнаў]]. У сярэдзіне 1960-х кампанію «доўгажыхару» Хэнта складалі [[Хасэ Сантамарыя]], [[Амансіё Амара|Амансіё]], [[Піры]]. Але паступова, па меры сыходу вэтэранаў, пераможныя традыцыі ў Эўропе былі згубленыя. «Рэал» адзначыўся разгромнай перамогай над «Барсэлёнай» зь лікам 4:0 у фінале кубка Гішпаніі сэзона 1973—1974 гадоў. У 1978 году «Рэал» набыў [[Улі Штыліке]] і [[Хуан Гомэс Гансалес|Хуаніта]], якія, нягледзячы на ​​непадобнасьць гульнявой манеры, на доўгія гады сталі ідаламі мадрыдзкіх заўзятараў. 4 чэрвеня 1980 году мадрыдцы перамаглі ў фінале кубка краіны, апынуўшыся мацней за «[[Рэал Мадрыд Кастыльля|Кастыльлю]]» зь лікам 6:1. На наступны год «Рэал» зноўку нагадаў пра сябе ў Эўропе, дасягнуўшы фіналу Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў, аднак, у матчы супраць «[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лівэрпула]]» мадрыдцы, ачоленыя трэнэрам [[Вуядзін Бошкаў|Вуядзінам Бошкавым]], саступілі зь лікам 0:1. У сьнежні 1983 году трэнэрам «Рэала» стаў Альфрэда Дзі Стэфана. Наступнага ўзьлёту прыйшлося чакаць да зьяўленьня ў клюбе новага пакаленьня гульцоў на чале з [[Эміліё Бутрагеньнё]], найбліжэйшымі паплечнікамі якога былі [[Мічэль Гансалес|Мічэль]], [[Манолё Санчыс]], [[Мартын Васкес]] і [[Мігель Пардэса]]. Прыкметна, што ўсе пералічаныя футбалісты зьяўляліся выхаванцамі футбольнае акадэміі клюбу. Ужо ў першай гульні за «каралеўскі» клюб Бутрагеньнё вызначыўся двойчы і прынёс перамогу мадрыдцам у матчы супраць «[[Кадыс (футбольны клюб)|Кадыса]]». «Рэал» атрымаў перамогу ў двух [[Ліга Эўропы УЭФА|Кубкаў УЭФА]] і пяці чэмпіянатах запар. 24 траўня 1985 году пасаду прэзыдэнта заняў Рамон Мэндоса, чыё кіраваньне адзначана выбітнымі дасягненьнямі. У 1985 і 1986 гадох мадрыдцы заваявалі Кубак УЭФА, абыграўшы ў фінальных матчах «[[МОЛ Відзі Сэкешфэхэрвар|Відэатон]]» і «[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]]». На сваім полі «Рэал» выступаў асабліва натхнёна, то бок здавалася, што гульцы здольныя адыграцца зь любога ліку. Аднойчы ім удалося зрабіць і зусім нешта неверагоднае, атрымаўшы паразу ад мёнхэнглядбаскай «[[Барусія Мёнхэнглядбах|Барусіі]]» зь лікам 1:5, мадрыдцы правялі на «Сант’яга Бэрнабэў» чатыры мячы і выйшлі ў наступны раўнд. Пасьля некалькіх няўдалых сэзонаў пасаду галоўнага трэнэра заняў [[Хорхэ Вальдана]], які да гэтага дастаткова ўдала папрацаваў у «[[Тэнэрыфэ Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ|Тэнэрыфэ]]». У 1986 годзе Пардэса сышоў з клюбу, далучыўшыся да «[[Рэал Сарагоса|Сарагосы]]». У 1990-я гады выдатная група мадрыдзкіх футбалістаў сышла з клюбу. Гэтак Мартын Васкес далучыўся да «Тарына» ў 1990 годзе. У 1995 годзе з «Рэалу» сышоў Бутрагеньнё, а ў 1996 годзе клюб пакінуў Мічэль. З выбітных гульцоў таго пакаленьня толькі Санчыс застаўся ў клюбе і скончыў сваю кар’еру ў «Рэале» ў 2001 годзе. 8 студзеня 1995 году каманда Вальдана зьнішчыла сваіх галоўных супернікаў з «Барсэлёны», перамогшы ў матчы чэмпіянату зь лікам 5:0, а затым заваявала чэмпіёнскі тытул. 20 лістапада 1995 году ў адстаўку сышоў прэзыдэнт Рамон Мэндоса. У 1996 годзе новы прэзыдэнт клюбу Лярэнца Сайнс<ref>[https://www.svaboda.org/a/30502516.html У Гішпаніі за суткі — амаль 350 ахвяр каранавірусу.] Радыё Свабода. (22 сакавіка 2020).</ref> запрасіў на пасаду галоўнага трэнэра італьянца [[Фабіё Капэльлё]]. Менавіта Капэльлё заклаў падмурак для сёмага трыюмфу ў «сьмятанкавых» у Лізе чэмпіёнаў, не зважаючы на тое, што Фабіё знаходзіўся ў клюбе толькі адзін сэзон. Ён запрасіў у каманду [[Рабэрту Карлас]]а, [[Кларэнс Зээдарф|Зээдарфа]], [[Прэдраг Міятавіч|Міятавіча]], [[Давар Шукер|Шукера]], [[Крыстыян Пануччы|Пануччы]]. Яны нароўні з [[Рауль Гансалес|Раулем]], [[Фэрнанда Ера|Ера]], [[Фэрнанда Рэдонда]], [[Сант’яга Каньісарэс|Каньісарэсам]] і [[Фэрнанда Марыентэс|Марыентэсам]], які прыйшоў праз год, склалі касьцяк каманды, якая выйграла пад кіраўніцтвам [[Юп Гайнкес|Юпа Гайнкеса]] [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігу чэмпіёнаў]] 1998 году. Праўда, ва ўнутраным першынстве фінішавалі толькі чацьвертымі, і Гайнкес саступіў месца галяндцу [[Гуўс Гідынк|Гуўсу Гідынку]]. Той заставаўся на пасадзе толькі да лютага 1999 году, пасьля чаго прызначылі валійца [[Джон Тошак|Джона Тошака]], якога звольнілі ў лістападзе. Каманду даверылі [[Вісэнтэ Дэль Боске]], які правёў у клюбе практычна ўсю кар’еру. Становішча ў чэмпіянаце ён кардынальна ня выправіў («Рэал» з 8-га месца падняўся на 5-е), затое прывёў каманду да чарговага трыюмфу ў Лізе чэмпіёнаў. === Прэзыдэнцтва Пэрэса === [[Файл:Beckham zidane.jpg|міні|150пкс|[[Дэйвід Бэкгэм]] і [[Зынэдын Зыдан]] у гульні за «сьмятанкавых»]] Як раз у той год у «Рэале» новым прэзыдэнтам быў абраны амбіцыйны [[Флярэнтына Пэрэс]], які вырашыў сабраць у «Рэале» ўсіх найлепшых футбалістаў плянэты. Сваю дзейнасьць Пэрэс пачаў з нашумелай пакупкі партугальца [[Луіш Фігу|Луіша Фігу]] ў «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]» за рэкордныя 60 мільёнаў [[эўра]]. Праз год у шэрагі «Рэалу» ўліўся [[Зынэдын Зыдан]], за якога заплацілі «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтусу]]» яшчэ больш — 76 мільёнаў. Праз год зь «[[Інтэрнацыянале Мілян|Інтэру]]» да мадрыдцаў далучыўся [[Раналду]], улетку 2003-га — [[Дэйвід Бэкгэм|Бэкгэм]], 2004-га — [[Майкл Оўэн|Оўэн]]. Такім чынам, у сэзоне-2004/2005 разам гулялі чатыры футбалісты, якія выйгравалі «[[Залаты мяч]]»: Раналду (найлепшы футбаліст Эўропы-1997 і −2002), Зыдан (найлепшы-1998), Фігу (найлепшы-2000), [[Майкл Оўэн|Оўэн]] (найлепшы-2001). Гэты збор зорак сталі зваць «Галяктыкас». Але грандыёзныя намеры [[Флярэнтына Пэрэс]]а так і не ажыцьцявіліся. За пяць зь лішнім гадоў кіраваньня Пэрэса (ён склаў паўнамоцтвы ў лютым 2006-га) «Рэал» толькі двойчы станавіўся чэмпіёнам ды адзін раз выйграў Лігу чэмпіёнаў. === Прэзыдэнцтва Кальдэрона === Пасьля Флярэнтына Пэрэса прэзыдэнтам «Рэалу» быў абраны Рамон Кальдэрон, стыль кіраўніцтва якога адрозьніваўся ад стылю папярэдніка. Кальдэрон ня ставіў сваёй мэтай куплю найлепшых гульцоў, хоць яго перадвыбарным абяцаньнем была купля [[Крыштыяну Раналду]], што ў яго так і не атрымалася. За час прэзыдэнцтва Кальдэрона былі прададзеныя Бэкгэм, Рабэрту Карлас, [[Рабіньню]], Раналду, гэта значыць уся «спадчына» Пэрэса, хоць у часы кіраваньня Кальдерону былі зроблены ўдалыя куплі. У 2009 годзе з-за скандалу з падтасоўкай галасоў на выбарах 2006 году Рамон Кальдэрон падаў у адстаўку. За чатыры гады кіраваньня Кальдэрона «Рэал» два разы запар станавіўся чэмпіёнам Гішпаніі і адзін раз браў Супэркубак Гішпаніі. === Вяртаньне Пэрэса === [[Файл:Cristiano Ajax.jpg|міні|зьлева|Самы дарагі гулец сьвету [[Крыштыяну Раналду]]]] 1 чэрвеня 2009 году Флярэнтына Пэрэс ізноў стаў прэзыдэнтам «Рэала», прычым без галасаваньня, бо ўсе канкурэнты зьнялі свае кандыдатуры<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8076515.stm «Perez to return as Real president»]. BBC Sport.</ref>. Пасьля свайго вяртаньня Пэрэс пачаў узнаўляць цалкам новы «Галяктыкас». Для пачатку ў камандзе адбыліся зьмены ў кіраўніцтве: дарадцам прэзыдэнта стаў былы гулец «Рэалу» [[Зынэдын Зыдан]]. 9 чэрвеня пасьля доўгіх перамоваў і розных чутак у «Рэал» перайшоў паўабаронца італьянскага «Міляну» і [[зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]] [[Кака]] за 68 млн эўра. Ён падпісаў шасьцігадовы кантракт з клюбам і стаў першым зорным пачаткоўцам пасьля другога прыходу Пэрэса. Затым быў падпісаны кантракт з найлепшым гульцом сьвету 2008 году [[Крыштыяну Раналду]], які даўно марыў апрануць майку «сьметанкавых». За партугальца «Рэал» выклаў 80 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў (93,4 мільёну эўра). 25 чэрвеня «Рэал» падпісаў 23-гадовага [[Рауль Альбіёль|Рауля Альбіёля]] з «Валенсіі», сума трансфэру Альбіёля склала 15 мільёнаў эўра. 1 ліпеня 2009 году «Ліён» афіцыйна пацьвердзіў пераход [[Карым Бэнзэма|Карыма Бэнзэма]] ў «Рэал». Сума трансфэру — 35 мільёнаў эўра. У склад «Рэалу» вярнуліся паўабаронца [[Эстэбан Гранэра]] і правы абаронцы [[Альвара Арбэлёа]] зь «Лівэрпулу». Сума трансфэру Арбэлёа склала 4 млн эўра, кантракт тэрмінам на 5 гадоў. Пару Арбэлёа склаў [[Шабі Алёнса]], таксама які перайшоў зь «Лівэрпулу» 5 жніўня. Алёнса быў ацэнены ў 30 млн фунтаў стэрлінгаў. Нягледзячы на самавітыя набыцьці, камандзе так і не атрымалася заваяваць ніякіх трафэяў за сэзон. У чэмпіянаце Гішпаніі «Рэал» заняў выніковае другое месца, саступіўшы «Барсэлёне», пры гэтым прайграўшы ў абедзьвюх асабістых сустрэчах. Клюб ізноў няўдала выступіў у Лізе чэмпіёнаў, у шосты раз запар ня здолеўшы пераадолець стадыю 1/8 фіналу. А ў кубку Гішпаніі каманда выбыла з барацьбы ўжо на першым этапе ў супрацьстаяньні з камандай з трэцяга гішпанскага дывізіёну «Алькарконам». Па выніках сэзону галоўны трэнэр [[Мануэль Пэлегрыні]] быў звольнены з пасады за нездавальняючыя вынікі. Пасьля нядоўгачасовых перамоваў галоўным трэнэрам «Рэалу» быў прызначаны партугалец [[Жузэ Маўрыньню]], які толькі што аформіў з італьянскім «[[Інтэрнацыянале Мілян|Інтэрам]]» пераможны хет-трык. З гэтым прызначэньнем кіраўніцтва і заўзятары клюбу ўскладалі вялікія надзеі ў пляне вяртаньня мадрыдзкага «Рэалу» на пазыцыі лідэра ў краіне і ў Эўропе. Гэтыя надзеі спраўдзіліся, бо паводле вынікаў [[Ля Ліга 2011—2012 гадоў|сэзону 2011—2012 гадоў]] мадрыдзкі клюб стаў чэмпіёнам краіны, перапыніўшы сэрыю з трох перамогаў свайго спрадвечнага канкурэнта — «Барсэлёны». Сэзон 2012—2013 гадоў «Рэал» пачаў зь перамогі ў Супэркубку Гішпаніі, перамогшы «Барсэлёну» за кошт голу ў гасьцёх, але фінішаваў другім у Ля Лізе. Асноўным трансфэрам сэзону стала падпісаньне кантракта з харвацкім паўабаронцам [[Лука Модрыч|Лука Модрычам]], за якога мадрыдцы выклалі 33 млн фунтаў стэрлінгаў «[[Тотэнгэм Готспур|Тотэнгэму]]». Пасьля расчаравальнай паразы ад мадрыдзкага «Атлетыка» ў фінале кубка Гішпаніі 2013 году Пэрэс абвесьціў аб сыходзе Жузэ Маўрыньню ў канцы сэзону паводле «ўзаемнай згоды»<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729 «Jose Mourinho: Real Madrid boss to leave next month»]. BBC Sport.</ref>. 25 чэрвеня 2013 году [[Карлё Анчэлёцьці]] замяніў Маўрыньню на пасадзе галоўнага трэнэру мадрыдцаў, склаўшы дамову дзеяньнем на тры гады. Зынэдын Зыдан стаў аднім зь ягоных памочнікаў<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23047006 «Carlo Ancelotti named Real Madrid boss, Laurent Blanc joins PSG»]. BBC Sport.</ref>. Ужо 1 верасьня 2013 году было абвешчана пра доўгачаканы трансфэр [[Гарэт Бэйл|Гарэта Бэйла]] з ангельскага «Тотэнгэма». Пераход валійца, як паведамлялася, усталяваў новы сусьветны рэкорд паводле сумы падпісаньня, то бок дамова скалала 100 млн эўра<ref>[https://web.archive.org/web/20140826021621/http://www.mirror.co.uk/all-about/gareth-bale-transfer «Gareth Bale transfer»]. Daily Mirror.</ref>. У першым жа сэзоне Анчэлёцьці клюб атрымаў перамогу ў кубку Гішпаніі, а Бэйл забіў пераможны гол у фінале ў браму «Барсэлёны»<ref>[https://www.theguardian.com/football/2014/apr/16/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report-gareth-bale «Real Madrid's Gareth Bale gallops past Barcelona to land Copa del Rey»]. The Guardian.</ref>. 24 траўня «Рэал» атрымаў перамогу ў фінале Лігі чэмпіёнаў у матчы супраць мадрыдзкага «Атлетыка», выйграўшы свой першы эўрапейскі тытул з 2002 году. Аднак у чэмпіянаце сэзону 2013—2014 гадоў «сьметанковыя» скончылі толькі на трэцім радку. Улетку 2014 году «Рэал» узмацьніўся, склаўшы кантракты з брамнікам [[Кейляр Навас|Кейлярам Навасам]], паўабаронцам [[Тоні Кроос|Тоні Кроосам]] і атакуючым паўабаронцам [[Хамэс Радрыгес|Хамэсам Радрыгесам]]<ref>[http://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html «Real Madrid to unleash new signings Rodriguez and Kroos in Super Cup»]. First Post.</ref>. Клуб атрымаў перамогу ў [[Супэркубак УЭФА 2014 году|Супэркубку УЭФА 2014 году]] ў матчы супраць «[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэвільлі]]», што стала семдзесят дзевятым афіцыйным трафэем клюбу за ўсю гісторыю<ref>[http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5 «Real Madrid ties with Barcelona in trophies»]. Marca.</ref>. На працягу апошняга тыдня летняга трансфэрнага акна 2014 году «Рэал» прадаў двух ключавых гульцоў, зь якімі зьвязаны посьпехі папярэдняга сэзону. Шабі Алёнса далучыўся да «Баварыі», а [[Анхэль Ды Марыя]] сышоў у «[[Манчэстэр Юнайтэд]]». Гэтыя рашэньні выклікалі пэўныя пытаньні. Пасьля павольнага старту [[Ля Ліга 2014—2015 гадоў|сэзону 2014—2015 гадоў]] «Рэал» выдаў рэкордную 22-гульнявую пераможную сэрыю, якая ўключала перамогі над «Барсэлёнай» і «Лівэрпулам». Гэтая сэрыя была скончана на пачатку 2015 году, калі «Рэал» саступіў «Валенсіі»<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410 «Valencia 2–1 Real Madrid»]. BBC Sport.</ref>. Клюб ня здолеў дайсьці да фіналу Лігі чэмпіёнаў, саступіўшы ў паўфінале «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтусу]]», а ў Ля Лізе мадрыдцам не хапіла два пункты, каб нагнаць «Барсэлёну». Гэтыя няўдачы прывялі да звальненьня Анчэлёцьці 25 траўня 2015 году<ref>[http://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference «Florentino Pérez holds a press conference»]. Real Madrid.</ref>. [[Файл:El dulce recibimiento del Ayuntamiento al Real Madrid (01).jpg|міні|«Рэал» і мэр Мадрыду [[Мануэла Кармэна]], пасьля перамогі ў [[Ля Ліга 2016—2017 гадоў|чэмпіянаце Гішпаніі 2016—2017 гадоў]].]] Новым галоўным трэнэрам стаў [[Рафаэль Бэнітэс]]. Не зважаючы на добры пачатак, то бок «Рэал» заставаўся непераможаным да 11 туру, калі саступіў «Сэвільлі» зь лікам 3:2, справы ў Рафы пайшлі долу. «Рэал» атрымаў паразу ў «Эль-Клясыка» ад «Барсэлёны» зь лікам 4:0, а таксама быў дыскваліфікаваны ў кубку Гішпаніі праз удзел незаяўленага гульца ў матчы супраць «Кадысу». Праз сваю непапулярнасьць у прыхільнікаў і дрэнныя вынікі ў матчах з топ-клюбамі Бэнітэс быў зволены, а клюб ачоліў Зынэдын Зыдан<ref>[http://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout «Zidane: a club legend in the Real Madrid dugout»]. Real Madrid.</ref>. У выніку [[Ля Ліга 2015—2016 гадоў|сэзон 2015—2016 гадоў]] клюб скончыў у кроку ад «Барсэлёны»<ref>[http://www.skysports.com/la-liga-table/2015 «2015–16 La Liga Table»]. Sky Sports.</ref>, якая стала чэмпіёнам краіны чарговы раз. Тым ня менш «Рэал» здолеў атрымаць перамогу ў Лізе чэмпіёнаў. Наступны сэзон «Рэала», які Зыдан правёў ад пачатку да сканчэньня, пачаўся зь перамогі ў Супэркубку УЭФА<ref>[http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html «Carvajal wonder goal wins Super Cup for Madrid»]. UEFA.</ref>. 10 сьнежня 2016 году «Рэал» правёў 35-ы матч без паразаў, што сталася новым клюбным рэкордам<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/38203086 «Real Madrid 3–2 Deportivo de La Coruña»]. BBC Sport.</ref>. 12 студзеня 2017 году колькасьць матчаў без паразаў павялічылася да 40, калі «Рэал» згуляў унічыю з «Сэвільляй», такім чынам «Рэал» пераўзышоў рэкорд «Барсэлёны» ў 39 матчаў, які яны ўсталявалі ў папярэднім сэзоне<ref>[http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40 «Real Madrid break Barcelona's Spanish record as unbeaten run reaches 40»]. ESPN.</ref>. Аднак, гэтая непераможная сэрыя скончылася пасьля таго як праз тры дні «Рэал» саступіў «Сэвільлі»<ref>[http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517 «Sevilla just snapped Real Madrid's unbeaten streak one match after they set the record»]. Fox Sports.</ref>. У траўні «Рэал» у першы раз пасьля пяці выйграў [[Ля Ліга 2016—2017 гадоў|чэмпіянат Гішпаніі]], а 3 чэрвеня, дайшоўшы да фіналу Лігі чэмпіёнаў, атрымаў упэўненую перамогу над «Ювэнтусам», абараніўшы свой тытул, што сталася першым разам з 1990 году, калі «Мілян» двойчы перамагаў у Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў<ref>[https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report «Real Madrid win Champions League as Cristiano Ronaldo double defeats Juve»]. The Guardian.</ref>. «Рэал» атрымаў перамогу і ў трэцім запар фінале Лігі чэмпіёнаў у 2018 годзе, стаўшы першым клюбам з 1970-х гадоў, хто здолеў дамагчыся такога посьпеху. 31 траўня, усяго толькі празь пяць дзён пасьля перамогі ў фінале эўракубка, Зыдан абвесьціў пра свой сыход з клюбу, спасылаючыся на неабходнасьць пераменаў<ref>[https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/ «Zinedine Zidane Announces His Resignation From Real Madrid»]. Esquire.</ref>. 12 чэрвеня 2018 году «Рэал» абвесьціў дзейнага трэнэра зборнае Гішпаніі [[Юлен Ляпэтэгі|Юлена Ляпэтэгі]] галоўным трэнэрам клюбу. Паводле паведамленьня праца спэцыяліста павінна пачацца адразу пасьля сусьветнага першынства, аднак кіраўніцтва фэдэрацыі футболу Гішпаніі звольніла Ляпэтэгі за дзень да турніру, заявіўшы, што ён вёў перамовы з мадрыдзкім клюбам, не інфармуючы іх аб гэтым<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44459380 «Julen Lopetegui: Real Madrid name Spain manager as new head coach»]. BBC Sport.</ref>. У ліпені 2018 году клюб расстаўся з галоўным гульцом лініі нападу Крыштыяну Раналду, які сышоў у «Ювэнтус»<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173 «Cristiano Ronaldo: Juventus sign Real Madrid forward for £99.2m»]. BBC Sport.</ref><ref>[https://www.svaboda.org/a/29355476.html Мадрыдзкі «Рэал» прадае Раналду «Ювэнтусу» за 100 мільёнаў эўраў.] Радыё Свабода (10 ліпеня 2018).</ref>, што значна паслабіла клюб. Пасьля шэрагу дрэнных выступаў і стратаў Ляпэтэгі быў звольнены з пасады. У красавіку 2018 году месца галоўнага трэнэра заняў [[Сант’яга Саляры]]<ref>[https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html «Solari se sentará en el banquillo del Real Madrid tras la destitución de Lopetegui»]. ABC.</ref>. 11 сакавіка 2019 году Сант’яга Саляры быў звольнены. == Тытулы == * '''[[Ля Ліга]]: 36''' ** 1932, 1933, 1954, 1955, 1957, 1958, 1961, 1962, 1963, 1964, ** 1965, 1967, 1968, 1969, 1972, 1975, 1976, 1978, 1979, 1980, ** 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1995, 1997, 2001, 2003, 2007, ** 2008, [[Ля Ліга 2011—2012 гадоў|2012]], [[Ля Ліга 2016—2017 гадоў|2017]], [[Ля Ліга 2019—2020 гадоў|2020]], [[Ля Ліга 2021—2022 гадоў|2022]], [[Ля Ліга 2023—2024 гадоў|2024]] * '''[[Кубак Гішпаніі па футболе|Кубак Гішпаніі]]: 20''' ** 1905, 1906, 1907, 1908, 1917, 1934, 1936, 1946, 1947, 1962, ** 1970, 1974, 1975, 1980, 1982, 1989, 1993, 2011, 2014, 2023 * '''[[Супэркубак Гішпаніі]]: 13''' ** 1988, 1989, 1990, 1993, 1997, 2001, 2003, 2008, 2012, 2017, ** 2020, 2022, 2024 * '''[[Кубак Гішпанскай лігі]]: 1''' ** 1984 * '''[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА]]: 15''' ** 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1966, 1998, 2000, 2002, [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2013—2014 гадоў|2014]], ** [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2015—2016 гадоў|2016]], [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2016—2017 гадоў|2017]], [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2017—2018 гадоў|2018]], [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2021—2022 гадоў|2022]], [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2023—2024 гадоў|2024]] * '''[[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА]]: 2''' ** 1985, 1986 * '''[[Супэркубак УЭФА|Супэркубак Эўропы]]: 5''' ** 2002, 2014, 2016, 2017, 2022 * '''[[Міжкантынэнтальны кубак]]: 3''' ** 1960, 1998, 2002 * '''[[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|Клюбны чэмпіянат сьвету]]: 4''' ** 2014, 2016, 2017, 2018, 2022 == Склад == : ''Актуальны на 21 лютага 2026 году'' {{Склад}} {{Гулец1|1|Q73360|Бр|}} {{Гулец1|2|Q127452|Аб|капітан}} {{Гулец1|3|Q29950055|Аб|}} {{Гулец1|4|Q31981|Аб|}} {{Гулец1|5|Q66241169|ПА|}} {{Гулец1|6|Q62960177|ПА|}} {{Гулец1|7|Q28973866|Нап|}} {{Гулец1|8|Q19509544|ПА|}} {{Гулец1|10|Q21621995|Нап|}} {{Гулец1|11|Q42728914|Нап|}} {{Гулец1|12|Q27569376|Аб|}} {{Гулец1|13|Q27342447|Бр|}} {{Гулец1|14|Q46951844|ПА|}} {{Падзел складу}} {{Гулец1|15|Q108159340|ПА|}} {{Гулец1|16|Q118869601|Нап|}} {{Гулец1|17|Q122583363|Аб|}} {{Гулец1|18|Q110001765|Аб|}} {{Гулец1|19|Q16972254|ПА|}} {{Гулец1|20|Q98872225|Аб|}} {{Гулец1|21|Q26973015|Нап|}} {{Гулец1|22|Q96755|Аб|}} {{Гулец1|23|Q23884186|Аб|}} {{Гулец1|24|Q112184628|Аб|}} {{Гулец1|26|Q122724434|Бр|}} {{Гулец1|30|Q123289726|Нап|}} {{Канец складу}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.realmadrid.com/ Афіцыйны сайт]{{ref-es}}{{ref-en}}{{ref-ja}} * {{YouTube user|realmadridcf}} {{Склад ФК Рэал Мадрыд}} {{Ля Ліга чэмпіянату Гішпаніі па футболе}} {{Пераможцы Лігі чэмпіёнаў УЭФА}} [[Катэгорыя:Рэал Мадрыд| ]] [[Катэгорыя:Гішпанскія футбольныя клюбы]] s2ls15amnq9iah8fougigpixzejbrb8 Java Platform, Micro Edition 0 47235 2678189 2544657 2026-07-08T15:54:12Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678189 wikitext text/x-wiki '''Java Platform, Micro Edition''' ('''Java ME''', раней — '''Java 2 Micro Edition''', '''J2ME''') — падмноства [[Java (праграмная плятформа)|плятформы Java]] для прылад, абмежаваных у рэсурсах, [[мабільны тэлефон|мабільных тэлефонаў]], [[PDA]] і іншых. Java ME была распрацаваная пад кіраўніцтвам [[Sun Microsystems]] і зьяўляецца заменай падобнае тэхналёгіі, [[PersonalJava]]. Першапачаткова спэцыфікацыя распрацоўвалася ў рамках [[JCP]] (Java Community Process) як JSR 68<ref>[https://web.archive.org/web/20021015171529/http://www.jcp.org/jsr/detail/68.jsp The Java Community Process(SM) Program — JSRs: Java Specification Requests — detail JSR# 68]</ref>. Пазьней яе варыянты разьвіліся ў асобныя JSR. Sun падае [[узор рэалізацыі|ўзор рэалізацыі]] ({{мова-en|reference implementation}}) спэцыфікацыі, але да нядаўняга часу не падавала бясплатнай рэалізацыі асяродзьдзя выкананьня ({{мова-en|runtime environment}}) Java ME для мабільных прылад. 22 сьнежня 2006 зыходны код Java ME быў выпушчаны пад ліцэнзіяй [[GNU General Public License]], праект атрымаў назву phoneME<ref>Падрабязнасьці аб phoneME гл. на [https://web.archive.org/web/20070610234355/https://phoneme.dev.java.net/ старонцы праекту].</ref>. Адметныя асаблівасьці прыладаў з абмежаванымі рэсурсамі зьяўляюцца абмежаваная [[вылічальная магутнасьць]], абмежаваны аб’ём памяці, малы памер [[дысплэй|дысплэя]], сілкаваньне ад партатыўнай батарэі, а таксама нізкахуткасныя і нядосыць надзейныя [[камунікацыі|камунікацыйныя]] магчымасьці. Тыповы сучасны [[мабільны тэлефон]] утрымоўвае ўсярэдзіне 32-разрадны [[RISC]]-[[працэсар]] з тактавай частатой 50 МГц, мае аб’ём [[апэратыўная памяць|апэратыўнай памяці]] каля 4 Мб, каляровы [[дысплэй]] памерам 2 [[цаля]]ў і мае магчымасьць злучэньня зь [[Інтэрнэт]]ам пасродкам [[GPRS]] або [[EDGE]] з хуткасьцю да 474 кбіт/с, якое пры гэтым фундамэнтальна ненадзейна, паколькі [[хуткасьць]] перадачы зьвестак можа нечакана зваліцца, або злучэньне можа быць наогул цалкам страчана. Java ME спэцыфіцыруе дзьве базавыя канфігурацыі, якія вызначаюць патрабаваньні да [[віртуальная машына|віртуальнай машыны]] (абмежаваньне набору дапушчальных інструкцыяў і інш.), а таксама мінімальны набор базавых [[кляса (праграмаваньне)|клясаў]]: [[CLDC]] (Connected Limited Device Configuration — канфігурацыя прылады з абмежаванымі камунікацыйнымі магчымасьцямі) і [[CDC]] (Connected Device Configuration — канфігурацыя прылады з нармальнымі камунікацыйнымі магчымасьцямі). Java ME таксама вызначае некалькі так званых [[профіль|профіляў]] ({{мова-en|profiles}}), якія дапаўняюць і пашыраюць згаданыя вышэй канфігурацыі, у прыватнасьці вызначаюць мадэль [[прыкладаньне|прыкладаньня]], магчымасьці [[графічны інтэрфэйс|графічнага інтэрфэйсу]], а таксама камунікацыйныя [[Функцыя (праграмаваньне)|функцыі]] (напрыклад доступ да [[Інтэрнэт]]у) і інш. У цяперашні час самой распаўсюджанай канфігурацыяй зьяўляецца [[CLDC]], для якога распрацаваны профіль [[MIDP]] (Mobile Information Device Profile — профіль для мабільнай прылады з інфармацыйнымі функцыямі). Прыкладаньні, напісаныя для гэтага профіля, завуцца [[мідлет]]амі ({{мова-en|MIDlet}}). Іншым папулярным [[профіль|профілем]] для [[CLDC]] зьяўляецца [[DoJa]], распрацаваны фірмай [[NTT DoCoMo]] для яе ўласнага [[сэрвіс]]а [[iMode]]. [[iMode]] вельмі распаўсюджаны ў [[Японія|Японіі]], і ў меншай ступені ў [[Эўропа|Эўропе]] і на [[Далёкі Ўсход|Далёкім Усходзе]]. [[Канфігурацыя]] [[CLDC]] пасьпяхова выкарыстоўваецца ў большасьці сучасных [[мабільны тэлефон|мабільных тэлефонаў]] і партатыўных [[арганайзэр]]аў. Па зьвестках кампаніі [[Sun Microsystems]] да канца [[2004]] году ў сьвеце было выпушчана больш за 570 мільёнаў мабільных прылад з падтрымкай гэтай канфігурацыі [[Java]]. Гэта робіць Java ME дамінуючай тэхналёгіяй [[Java]] ў сьвеце. Аб’ёмы вытворчасьці мабільных тэлефонаў значна перавышаюць колькасьць іншых кампутарных прылад, здольных выконваць прыкладаньні на [[Java]] (напрыклад, пэрсанальных кампутараў). == Глядзіце таксама == * [[Android]] * [[Corelet]] * [[Brew]] * [[Mobile Media API]] * [[Мабільная гульня]] * [[Sun Java Wireless Toolkit]] == Крыніцы == {{зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.oracle.com/technetwork/java/embedded/javame/index.html Java ME]{{ref-en}} — афіцыйная старонка на сайце Oracle * [https://web.archive.org/web/20080725040434/http://www.news.com/8301-13580_3-9800679-39.html Sun starts bidding adieu to mobile-specific Java] ([http://www.linux.org.ru/view-message.jsp?msgid=2221858&page=1 J2ME ня будзе]) * [http://www.mgdc.ru MGDC.ru]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — супольнасьць распрацоўнікаў мабільных гульняў {{Java}} [[Катэгорыя:Java ME| ]] ff4x5e6sdakdrgd5lou9l6gklzroes4 Людамонт 0 47926 2678348 2503996 2026-07-09T08:22:50Z ~2026-39019-02 98804 /* Назва */ 2678348 wikitext text/x-wiki [[Файл:Miensk, Ludamont. Менск, Людамонт (Č. Maniuška, 1840-49).jpg|значак|Менск з боку Людамонту. {{nowrap|Ч. Манюшка}}, {{nowrap|1840-я рр.}}]] '''Людамонт, Людамонцкае [[прадмесьце]]''' — гістарычная мясцовасьць [[Менск]]у, разьмешчаная ў паўночна-заходняй частцы [[места]], насупраць сутокаў [[Пярэспа (рака)|Пярэспы]] і [[Сьвіслач (басэйн Дняпра)|Сьвіслачы]]. [[Файл:Minsk art work (8230057478).jpg|значак|Стэла і музэй на гістарычным Людамонце]] На захад ад Людмонту пачынаецца [[Міхалянка]], на поўнач — [[Весялоўка]], на паўночны ўсход — [[Пярэспа]], на паўднёвы ўсход — [[Старосьцінская Слабада]], на поўдзень — [[Татарская Слабада]]<ref name="m-2">{{Літаратура/Гісторыя Менску (2006)|к}} C. 196—197.</ref><ref name="m-3">{{Літаратура/Гісторыя Менску (2006)|к}} C. 550—551.</ref>. == Назва == {{Асноўны артыкул|Люмонт}} Людзімунт, Лютмунд, Люмунд, Лімунд або Лемонд, пазьней Люмунт (Ludimunt, Liutmund, Liumundus<ref name="Morlet-1971-160">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l'ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 160.</ref>, Limundus<ref name="Morlet-1971-160"/>, Lemondus<ref name="Morlet-1971-160"/>, Liumunt<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Liumunt#v=snippet&q=Liumunt&f=false S. 221].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ludimunt%2C+Liutmund#v=snippet&q=Ludimunt%2C%20Liutmund&f=false S. 1046].</ref><ref name="Morlet-1971-160"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Лют|-люд- (-лют-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Лютвін|Людвін]], [[Людкен]], [[Лютэр (імя)|Лютар]]; германскія імёны Liudwin, Luidikin, Liutar) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] liuþs, leuda 'люд, людзі', а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Адпаведнасьць імя Леймант германскаму імю Liutmund (Liumunt) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1964. P. 87.</ref>. == Гісторыя == [[Фальварак]] Людамонт упершыню ўпамінаецца ў канцы XVIII стагодзьдзя. Фальварак складаўся зь сядзібы, гаспадарчых пабудоваў, ворнай зямлі і сенажаці і належаў месту. Людамонт здаваўся ў арэнду і прыносіў нямалы прыбытак<ref name="hm">{{Літаратура/Гісторыя Менску (2006)|к}} С. 229.</ref>. Паводле сьведчаньняў падарожніка [[Павал Шпілеўскі|Паўла Шпілеўскага]], у сярэдзіне XIX ст. Людамонт быў прыватнаўласьніцкім фальваркам і належаў італьянскаму роду [[Трабэрты|Трабэртаў (Трабэрта)]]<ref>[[Павал Шпілеўскі|Шпилевский П. М.]] Путешествие по Полесью и белорусскому краю. — Минск, 1992.</ref>. У пачатку XX ст. Людамонт ўваходзіў у [[пятая паліцэйская частка Менску|пятую паліцэйскую частку места]]. Праз прадмесьце праходзілі Людамонцкая і Порахавая вуліцы<ref name="m-2"/><ref>Сацукевіч І. Тапанімія вуліцы і плошчаў Менска ў ХІХ — пачатку ХХ стст.</ref>. Да 1949 року ў Менску існавала вуліца Ўрочышча Людамонт, якую потым савецкія ўлады перайменавалі ў [[Вуліца Гвардзейская (Менск)|Гвардзейскую]]<ref>Трофимович А. Где отыскать Людамонт? [http://www.aif.by/dontknow/dontknow/dontknow_id/74]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Аргументы и факты</ref>. == Галерэя == <gallery caption="Старыя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> Miensk, Ludamont. Менск, Людамонт (1943).jpg|1943 р. Miensk, Vysokaje Miesta. Менск, Высокае Места (10.09.1941).jpg|Людамонт (уверсе налева), аэрафотаздымак 1941 р. Miensk, Zamčyšča-Niamiha. Менск, Замчышча-Няміга (1903).jpg|Погляд у бок Людамонту ад [[Замчышча (Менск)|Замчышча]], 1903 р. Miensk, Ludamonckaja. Менск, Людамонцкая (1941-44).jpg|Вуліца Людамонцкая ў бок Татарскай Слабады, 1941—44 рр. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гісторыя Менску (2006)}} * {{Літаратура/Памяць/Менск|1}} * {{Літаратура/Менск: Старонкі жыцьця дарэвалюцыйнага гораду (1994)}} == Вонкавыя спасылкі == * Сацукевіч І. [https://web.archive.org/web/20110824075549/http://baj.by/belkalehium/lekcyji/historyja/sacukievicz_01.htm Тапанімія вуліцы і плошчаў Менска ў ХІХ — пачатку ХХ стст.] // «Беларускі калегіюм», 4 чэрвеня 2008. * [http://minchanin.esmasoft.com/maps/1903/index.html План губернского города Минска (1903)], [http://minchanin.esmasoft.com Бібліятэка Менчука]{{ref-ru}} * [http://minchanin.esmasoft.com/maps/1800-2004/index.html Формирование территории Минска (1800—2004)], [http://minchanin.esmasoft.com Бібліятэка Менчука]{{ref-ru}} * [http://minchanin.esmasoft.com/maps/1898/index.html План губернского города Минска (1898)], [http://minchanin.esmasoft.com Бібліятэка Менчука]{{ref-ru}} {{Гістарычныя раёны Менску}} [[Катэгорыя:Гістарычныя раёны Менску]] 77hnoambff9kgpex18qo2yut3wqufq9 Вішава 0 60654 2678183 2465477 2026-07-08T15:45:08Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678183 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вішава |Лацінка = Višava |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вішава |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Слонімскі раён|Слонімскі]] |Сельсавет = [[Дзераўноўскі сельсавет (Слонімскі раён)|Дзераўноўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 93 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 14 |Шырата сэкундаў = 13 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 32 |Даўгата сэкундаў = 9 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ві́шава'''<ref name="daviednik">{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 325—326.</ref> (таксама — ''Ві́шаў''<ref name="daviednik" />) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Рудня (басэйн Нёмана)|Рудні]]. Уваходзіць у склад [[Дзераўноўскі сельсавет (Слонімскі раён)|Дзераўноўскага сельсавету]] [[Слонімскі раён|Слонімскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Віс}} Віс або Віса (Wis, Wiso) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wis+Wiso#v=snippet&q=Wis%20Wiso&f=false S. 1622].</ref>. Іменная аснова [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. == Насельніцтва == * 1905 год — 394 чалавекі ў вёсцы Вішаве і 48 чалавек у маёнтку Вішаве<ref>Указатель населенным местностям Гродненской губернии, с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродна, 1905. С. 111.</ref> * 1999 год — 137 чалавек * 2010 год — 93 чалавекі == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Дзераўноўскі сельсавет (Слонімскі раён)}} {{Слонімскі раён}} [[Катэгорыя:Дзераўноўскі сельсавет (Слонімскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёну]] 0c066zfqppky8a318adujpgu65ut2gb Тальмінавічы 0 61996 2678244 2466759 2026-07-08T17:20:26Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678244 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Тальмінавічы |Лацінка = Talmіnavіčy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Тальмінавічаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская]] |Раён = [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкі]] |Сельсавет = [[Ганчароўскі сельсавет|Ганчароўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 451 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 225397 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 56 |Шырата сэкундаў = 48 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 21 |Даўгата сэкундаў = 37 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Тальмі́навічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Берасьцейская вобласьць}} С. 208.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Крушынаўка|Крушынаўцы]]. Уваходзяць у склад [[Ганчароўскі сельсавет|Ганчароўскага сельсавету]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёну]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Таль (імя)|Мін}} [[Таль (імя)|Тала або Таль]] (Talo, Tallo, Thal, Dahl) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-399-400">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Talo%2C+Thal%2C+Dahl#v=snippet&q=Talo%2C%20Thal%2C%20Dahl&f=false ].</ref> і Міна або Мена (Minno, Menno<ref>Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tZZFdogozvUC&q=Menno+Minno#v=snippet&q=Menno%20Minno&f=false S. 86].</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Minno+Menia#v=snippet&q=Minno%20Menia&f=false S. 399—400, 1125].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дальман]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Dalman, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref name="Dajlida-2019-19">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>, а аснова [[Мін|-мін- (-мен-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мінят]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Гайлімін|Гальмін]]; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, minthi 'памяць'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 169.</ref>. Адзначалася старажытнае германскае імя [[Дальман|Тальман]] (Tall-[[Ман|man]])<ref>Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HlUQAAAAYAAJ&q=Tallman#v=snippet&q=Tallman&f=false P. 47].</ref>. Таксама існуе вэрсія, што сваю назву вёска атрымала за часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]], баявыя дзеяньні якой адбываліся на тэрыторыі вёскі. Вёска знаходзілася ў нізіне, а вакол яе было ўзвышша. Швэды раскінулі свой лягер на гары, якая носіць назву Швэдзкая, а подступы да ўзвышша — нізіну вёскі, замінавалі. Мяркуецца, што ад гэтых словаў «таль» ([[Швэдзкая мова|па-швэдзку]] — «нізіна») і міна, утварылася назва Тальмінавічы. == Гісторыя == Вёска Тальмінавічы ўзьнікла ў XVII стагодзьдзі. Спачатку гэта было невялікае паселішча, жыхары якога ў асноўным займаліся паляваньнем, бо жылі сярод лясоў і балот. Да 1917 году вёска належала пану Сіняўскаму, маёнтак якога знаходзіўся ў паўночна-заходнім кірунку ад вёскі. Наконт прозьвішча пана жыхары спрачаюцца. Адны кажуць, што прозьвішча Сіняўскі, бо тую мясьціну і цяпер называюць Сінява, а другія — Міцкевіч, бо ёсьць там помнік (былыя панскія могілкі)і на ім высьвечана Міцкевіч і больш нічога нельга прачытаць. [[Першая сусьветная вайна]] закранула Тальмінавічы. За вёскай праходзіла лінія фронту расейскай арміі. Старажылы расказваюць, што ў 1914 г. расейскія салдаты за адну ноч зрубілі царкву. Зь лесу на плячах яны насілі бярвеньні, а адзін салдат вельмі спрытна рабіў зруб царквы. Царква праіснавала да канца вайны, а затым яе раскідалі, бо насельніцтва вёскі ў асноўным было каталіцкім. Савецкай улады ў вёсцы не было. Пасьля рэвалюцыі вельмі хутка, як і ўся Заходняя Беларусь, апынулася ў складзе Польшчы. У 1920—1930-х гг. жыхары вёскі Тальмінавічы Максімчык І. І., Касенкоў І. С., Грачыха І. І. арганізавалі мітынг і дэманстрацыю на Швэдцы. У 1930-х гг. у вёсцы не было школы. Дзяцей вучыў настаўнік Сьвішчэўскі. У сяле яго называлі Юдаль. Сьвішчэўскі вучыў дзяцей чытаць па-польску. Займаліся дзеці па чарзе ў хаце таго гаспадара, чые дзеці вучыліся. Сяляне павінны былі карміць настаўніка. У час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] вёска была амаль што цалкам зьнішчана. Па аднаўленьні, у 1949 г. арганізавалі сялянскія гаспадаркі, і ўтварыўся калгас «Іскра». Узначаліў калгас Адам Ігнатавіч Кумейша, які быў на пасадзе старшыні да 1979 г., а затым кіраваў калгасам Сакун Аркадзь Андрэевіч да 1992 г. 20 сьнежня 2013 году вёску перадалі зь ліквідаванага [[Куршынавіцкі сельсавет|Куршынавіцкага]] ў склад [[Ганчароўскі сельсавет|Ганчароўскага сельсавету]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D914b0062313&p1=1&p5=0 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ляховичского района Брестской области». Решение Брестского областного Совета депутатов от 20 декабря 2013 г. № 330]{{Недаступная спасылка|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 440 чалавек<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 198.</ref> * 1999 год — 632 чалавекі * 2010 год — 451 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Ганчароўскі сельсавет}} {{Ляхавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Ганчароўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] rh99jq1c59vwes4637oin37w46o55ah 2678245 2678244 2026-07-08T17:21:17Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678245 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Тальмінавічы |Лацінка = Talmіnavіčy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Тальмінавічаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская]] |Раён = [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкі]] |Сельсавет = [[Ганчароўскі сельсавет|Ганчароўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 451 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 225397 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 56 |Шырата сэкундаў = 48 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 21 |Даўгата сэкундаў = 37 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Тальмі́навічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Берасьцейская вобласьць}} С. 208.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Крушынаўка|Крушынаўцы]]. Уваходзяць у склад [[Ганчароўскі сельсавет|Ганчароўскага сельсавету]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёну]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Таль (імя)|Мін}} [[Таль (імя)|Тала або Таль]] (Talo, Tallo, Thal) і [[Мін|Міна або Мена]] (Minno, Menno<ref>Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tZZFdogozvUC&q=Menno+Minno#v=snippet&q=Menno%20Minno&f=false S. 86].</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Minno+Menia#v=snippet&q=Minno%20Menia&f=false S. 399—400, 1125].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дальман]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Dalman, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref name="Dajlida-2019-19">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>, а аснова [[Мін|-мін- (-мен-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мінят]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Гайлімін|Гальмін]]; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, minthi 'памяць'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 169.</ref>. Адзначалася старажытнае германскае імя [[Дальман|Тальман]] (Tall-[[Ман|man]])<ref>Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HlUQAAAAYAAJ&q=Tallman#v=snippet&q=Tallman&f=false P. 47].</ref>. Таксама існуе вэрсія, што сваю назву вёска атрымала за часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]], баявыя дзеяньні якой адбываліся на тэрыторыі вёскі. Вёска знаходзілася ў нізіне, а вакол яе было ўзвышша. Швэды раскінулі свой лягер на гары, якая носіць назву Швэдзкая, а подступы да ўзвышша — нізіну вёскі, замінавалі. Мяркуецца, што ад гэтых словаў «таль» ([[Швэдзкая мова|па-швэдзку]] — «нізіна») і міна, утварылася назва Тальмінавічы. == Гісторыя == Вёска Тальмінавічы ўзьнікла ў XVII стагодзьдзі. Спачатку гэта было невялікае паселішча, жыхары якога ў асноўным займаліся паляваньнем, бо жылі сярод лясоў і балот. Да 1917 году вёска належала пану Сіняўскаму, маёнтак якога знаходзіўся ў паўночна-заходнім кірунку ад вёскі. Наконт прозьвішча пана жыхары спрачаюцца. Адны кажуць, што прозьвішча Сіняўскі, бо тую мясьціну і цяпер называюць Сінява, а другія — Міцкевіч, бо ёсьць там помнік (былыя панскія могілкі)і на ім высьвечана Міцкевіч і больш нічога нельга прачытаць. [[Першая сусьветная вайна]] закранула Тальмінавічы. За вёскай праходзіла лінія фронту расейскай арміі. Старажылы расказваюць, што ў 1914 г. расейскія салдаты за адну ноч зрубілі царкву. Зь лесу на плячах яны насілі бярвеньні, а адзін салдат вельмі спрытна рабіў зруб царквы. Царква праіснавала да канца вайны, а затым яе раскідалі, бо насельніцтва вёскі ў асноўным было каталіцкім. Савецкай улады ў вёсцы не было. Пасьля рэвалюцыі вельмі хутка, як і ўся Заходняя Беларусь, апынулася ў складзе Польшчы. У 1920—1930-х гг. жыхары вёскі Тальмінавічы Максімчык І. І., Касенкоў І. С., Грачыха І. І. арганізавалі мітынг і дэманстрацыю на Швэдцы. У 1930-х гг. у вёсцы не было школы. Дзяцей вучыў настаўнік Сьвішчэўскі. У сяле яго называлі Юдаль. Сьвішчэўскі вучыў дзяцей чытаць па-польску. Займаліся дзеці па чарзе ў хаце таго гаспадара, чые дзеці вучыліся. Сяляне павінны былі карміць настаўніка. У час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] вёска была амаль што цалкам зьнішчана. Па аднаўленьні, у 1949 г. арганізавалі сялянскія гаспадаркі, і ўтварыўся калгас «Іскра». Узначаліў калгас Адам Ігнатавіч Кумейша, які быў на пасадзе старшыні да 1979 г., а затым кіраваў калгасам Сакун Аркадзь Андрэевіч да 1992 г. 20 сьнежня 2013 году вёску перадалі зь ліквідаванага [[Куршынавіцкі сельсавет|Куршынавіцкага]] ў склад [[Ганчароўскі сельсавет|Ганчароўскага сельсавету]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D914b0062313&p1=1&p5=0 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ляховичского района Брестской области». Решение Брестского областного Совета депутатов от 20 декабря 2013 г. № 330]{{Недаступная спасылка|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 440 чалавек<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 198.</ref> * 1999 год — 632 чалавекі * 2010 год — 451 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Ганчароўскі сельсавет}} {{Ляхавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Ганчароўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] 6hi2f2884tyycybdvc192d4px1vcpk3 Сіруцёўцы 0 62831 2678216 2467445 2026-07-08T16:40:50Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678216 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Польшча |Назва = Сіруцёўцы |Лацінка = Sirucioŭcy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сіруцёўцаў |Назва на мове краіны = Sieruciowce |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Ваяводзтва = [[Падляскае ваяводзтва|Падляскае]] |Павет = [[Сакольскі павет|Сакольскі]] |Гміна = [[Гміна Новы Двор|Новы Двор]] |Прэзыдэнт места = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |Аўтамабільны нумарны знак = |TERYT = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 40 |Шырата сэкундаў = 17 |Даўгата градусаў = 23 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 27 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сіруцёўцы''' ({{мова-pl|Sieruciowce|скарочана}}, раней ''Siruciowce''<ref>Janowicz J. [https://web.archive.org/web/20080507143820/http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/janowicz_j/likwidacja/index.htm Likwidacja oficjalnego nazewnictwa miejscowości Białostocczyzny pochodzenia białoruskiego przez administrację rządową w latach 1921—2004. Dokumenty. Komentarze. (Sytuacja białoruskiej mniejszości narodowej w Polsce w świetle sprawy oficjalnego i dwujęzycznego nazewnictwa miejscowości Białostocczyzny)]. — Scripta Manent, 2004. {{ISBN|83-919340-1-2}}. — S. 31.</ref>) — [[вёска]] ў [[Польшча|Польшчы]], каля ракі [[Бобра|Бобры]]. Уваходзяць у склад [[Новы Двор (гміна)|гміны Новы Двор]] [[Сакольскі павет|Сакольскага павету]] [[Падляскае ваяводзтва|Падляскага ваяводзтва]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Сыр (імя)}} Сыры (Sirio) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sirio+Siso#v=snippet&q=Sirio%20Siso&f=false S. 1345].</ref>. Іменная аснова [[Сыр (імя)|сір- (сіс-, сур-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сысымунд|Сірмонт]]; германскія імёны Siriaud, Sireguti, Sirmont) паходзіць ад гоцкага sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і [[Славянскія мовы|славянскіх]] мовах<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. == Гісторыя == У [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году ў рэестры гарадзенскіх баяраў упамінаецца ''Якубовая Сирютевича'', г.зн. жонка Якуба Сіруцевіча (Сіруцевага сына). З увагі на блізкасьць Сіруцёўцаў да [[Горадня|Горадні]] (15 км) гэта можа быць той самы Сіруць, які валодаў Сіруцёўцамі. Магчыма, ён жа (або іншы носьбіт гэтага імя) валодаў і [[Сіруцішкі|Сіруцішкамі]] (цяпер на тэрыторыі [[Летува|Летувы]], каля [[Беларуска-летувіская граніца|пагранічнага]] [[Шумск (Віленскі павет)|Шумску]]). Апроч таго, вёска Сіруцева адзначалася на 1906 год у [[Пасінь|Пасінскай]] воласьці Люцынскага павету Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 244.</ref>. == Насельніцтва == * 1905 год — 274 чалавекі<ref>Указатель населенным местностям Гродненской губернии, с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродна, 1905. С. 31.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Гміна Новы Двор}} {{Сакольскі павет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Польшчы]] mryq5n3eikazzzo5pxkj3vmiikgjgia Гасьцілавічы (Менская вобласьць) 0 64612 2678232 2466124 2026-07-08T17:03:04Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678232 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Гасьцілавічы}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Гасьцілавічы |Лацінка = Haściłavičy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Гасьцілавічаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 14 стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Лагойскі раён|Лагойскі]] |Сельсавет = [[Лагойскі сельсавет|Лагойскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 221 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 523 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 223111 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 12 |Шырата сэкундаў = 39 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 53 |Даўгата сэкундаў = 42 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Гасьці́лавічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 255</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Гайна|Гайне]]. Уваходзяць у склад [[Лагойскі сельсавет|Лагойскага сельсавету]] [[Лагойскі раён|Лагойскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 4 км на ўсход ад [[Лагойск]]у, на шашы {{Таблічка-by|Р|3}}. == Назва == {{Асноўны артыкул|Гасьціла}} Гасьціла або Кесьціла, пазьней Гастэль, Гестэль або Кастэль (Gastila<ref name="HSCP-1897-145">Harvard Studies in Classical Philology. Vol. 8. — Boston, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=mHgNAAAAYAAJ&q=Gastilo#v=snippet&q=Gastilo&f=false P. 145].</ref>, Kestilo, Gastel<ref>Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=Gastel#v=snippet&q=Gastel&f=false S. 141].</ref>, Gestel<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1954. [https://books.google.by/books?id=vSXbDwAAQBAJ&pg=PA279&dq=Gest+el+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwicltad7tGJAxVv9gIHHVl3D40Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Gest%20el%20namenkunde&f=false S. 279].</ref>, Kastel<ref>Schiffmann K. Historisches Ortsnamen-Lexikon des Landes Oberösterreich. — Berlin, 1942. S. 270.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Kestilo#v=snippet&q=Kestilo&f=false S. 605].</ref>. Іменная аснова [[Гаст|-гаст- (-каст-, -гест-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гестар]], [[Каштарт]], [[Гаштольд (імя)|Гаштольд]]; германскія імёны Gaster, Kastert, Gastald) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага gasts 'госьць, вандроўнік'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Таксама імя Гасьціла (Gostilo) можа мець [[Славянскія мовы|славянскае]] паходжаньне<ref name="HSCP-1897-145"/>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === У пісьмовых крыніцах вёска ўпамінаецца ў XIV стагодзьдзі як маёнтак у [[Лагойскае княства|Лагойскім удзельным княстве]]. У 1395 годзе вялікі князь літоўскі [[Вітаўт]] перадаў Гасьцілавічы віленскаму ваяводу [[Войцех Манівід|Войцеху Манівіду]], што ў 1407 годзе было пацьверджана навечна. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Паводле рэвізіі 1795 году ў вёсцы 23 двары, 170 жыхароў. У XIX ст. вёска, уласнасьць [[Тышкевічы|Тышкевічаў]]. У 1811 годзе — 81 рэвіская душа мужчынскага полу, уладаньне графа [[Пій Тышкевіч|П. Тышкевіча]]. У 1833 годзе вёска ў складзе маёнтку [[Лагойск]]. У 1844 годзе — 16 двароў, 102 жыхары, уласнасьць графа Канстанціна Тышкевіча, мелася карчма, даход зь якой складаў 90 рублёў срэбрам. У 1870 годзе — вёска, 73 рэвіскія душы мужчынскага полу, пры рацэ [[Гайна]], у [[Лагойская воласьць|Лагойскай воласьці]] [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. [[Файл:Рака Гайна ў в. Гасцілавічы.jpg|200пкс|міні|зьлева|Рака Гайна ў в. Гасьцілавічах]] Вяскоўцы былі прыхаджанамі Лагойскага праваслаўнага прыхода Сьвята-Мікалаеўскай царквы. У пачатку XX ст. — вёска, цэнтар [[Гасьцілавіцкая сельская грамада|Гасьцілавіцкай сельскай грамады]], у якую ўваходзілі 18 гаспадарак, што мелі 237,4 дзесяціны зямлі. У 1912 годзе дзеяла народная аднаклясная вучэльня. У 1917 годзе ў вёсцы налічвалася 44 двары, 256 жыхароў, на базе народнага вучылішча адкрыта пачатковая школа. Настаўнікам Іванам Бабкоўскім створаны першы на Лагойшчыне культурна-асьветніцкі гурток. === Найноўшы час === З 20 кастрычніка 1924 году вёска ў [[Лагойскі сельсавет|Лагойскім сельсавеце]] [[Менская акруга|Менскай акругі]], з 20 лютага 1938 году — Менскай вобласьці. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Прафінтэрн», працавала кузьня. У 1941 годзе налічвалася 90 двароў, 450 жыхароў. У Другую сусьветную вайну нацысты зьнішчылі 2 двары, загубілі 4 жыхары, 15 вяскоўцаў загінулі на фронце, 11 — у партызанах. Да 2003 году вёска — цэнтар калгасу «8 Сакавіка». == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * XVIII стагодзьдзе: 1795 — 170 чал. * XIX стагодзьдзе: 1844 — 102 чал. * XX стагодзьдзе: 1917 — 256 чал.; 1945 — 450 чал.; 1969 — 391 чал., 120 двароў; 1999 — 481 чал. * XXI стагодзьдзе: 2003 — 478 чал.; 2008 — 522 чал., 157 двароў; 2010 — 523 чал. === Інфраструктура === [[Файл:Гасцілавіцкая_школа.jpg|200пкс|міні|Гасьцілавіцкая школа]] У вёсцы працуе сярэдняя школа, дзіцячы садок, дом культуры з кіназалай, бібліятэка, пошта, аўтазаправачная станцыя, крама, лазьня, вясковы стадыён. Цэнтар сельскагаспадарчага прадпрыемства СК «Лагойскі» РДУП «[[Беларуснафта]]-Менскаблнафтапрадукт». == Славутасьці == Курганны могільнік. За 3 км на поўнач ад вёскі, ва ўрочышчы Тур’я (былы хутар), у лесе 9 насыпаў дыямэтрам 8—10 м, вышынёй 1,2 м. Унесены ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцей Рэспублікі Беларусь пад шыфрам 613В000244. Прысвоена 3 катэгорыя каштоўнасьці. Ахоўваецца дзяржавай<ref>Напісана паводле інфармацыі з [https://web.archive.org/web/20090506094359/http://radzima.org/tap/spis_minskaja.php афіцыйнага сайту грамадзкага аб’яднаньня «Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры»]</ref>. == Асобы == * [[Уладзімер Анісковіч]] — літаратар, крытык, перакладчык * [[Віктар Гайсёнак]] — доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар, ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у вобласьці навукі і тэхнікі, пасол Рэспублікі Беларусь у Польшчы * [[Мікалай Жалабковіч]] — харэограф, мастацкі кіраўнік ансамбля народнага танца «Лявоніха» == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://pda.weather-in.by/by/minskaja/1373 Прагноз надвор’я ў в. Гасьцілавічы]{{Недаступная спасылка|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Лагойскі сельсавет}} {{Лагойскі раён}} [[Катэгорыя:Лагойскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі]] dg1o0e6hh6ykfoggxv9igj5pim2lxxg Майкл Джэксан 0 65734 2678191 2678126 2026-07-08T16:08:23Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Jackson?oldid=1363170342 2678191 wikitext text/x-wiki {{Музыка}} '''Ма́йкл Джо́зэф Джэ́ксан''' ({{мова-en|Michael Joseph Jackson}}; 29 жніўня 1958 — 25 чэрвеня 2009<ref name="DE">[https://web.archive.org/web/20140620081948/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/25/michael.jackson/index.html?iref=mpstoryview Michael Jackson dead at 50] — CNN.com {{ref-en}}</ref>) — [[ЗША|амэрыканскі]] сьпявак, танцор і аўтар песень, які ўпершыню дасягнуў міжнародную вядомасьць у веку 11 гадоў у якасьці вакаліста дзіцячай групы [[The Jackson 5]], а пасьля стаў адным з самых камэрцыйна пасьпяховых сольных артыстаў у гісторыі і быў абвешчаны «Каралём [[поп-музыка|поп-музыкі]]». Найбольшым прызнаньнем карыстаюцца тры альбомы, запісаныя ім пад кіраўніцтвам прадусара Кўінзі Джонса, — «Off the Wall» (1979), «[[Thriller]]» (1982) і «Bad» (1987), прычым «Thriller» занесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] як дыск-лідэр па продажы ў сьвеце. У актыве Джэксана 19 прэміяў «[[Грэмі]]»; 13 раз ён уздымаўся са сваімі [[сынгл]]амі на першы радок [[Billboard Hot 100|амэрыканскіх чартаў]]. Яго імя двойчы занесена ў Залу славы рок-н-ролу — у якасьці сольнага выканаўцы і як удзельніка The Jackson 5. == Раньнія гады і The Jackson 5 == [[Файл:Michael Jackson's birth house in Gary Indiana.jpg|значак|зьлева|Дом дзяцінства Джэксана ў Гэры.]] Майкл Джозэф Джэксан<ref name="allmusic" >{{спасылка|аўтар=Huey, Steve|спасылка=https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|загаловак=Michael Jackson – Artist Biography|выдавецтва=AllMusic|копія=https://web.archive.org/web/20150507080746/https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|дата копіі=05.2015}}</ref> нарадзіўся 29 жніўня 1958 году ў месьце [[Гэры]] штату [[Індыяна]]<ref>{{навіна|аўтар=Barnes, Brokes|спасылка=https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html|загаловак=A Star Idolized and Haunted, Michael Jackson Dies at 50|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html?ref=obituaries&_r=0|дата копіі=12.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|загаловак=Michael Jackson: 10 Achievements That Made Him The King of Pop|выдавецтва=National Academy of Recording Arts and Sciences|дата публікацыі=06.2014|копія=https://web.archive.org/web/20170215072653/https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|дата копіі=02.2017}}</ref>. Ён быў восьмым зь дзесяці дзяцей афраамэрыканскай рабочай сям’і, якая жыла ў двухпакаёвым доме на Джэксан-стрыт{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|26}}{{Зноска|Young|2009|Young|18}}. Ягоная маці, Кэтрын Джэксан (у дзявоцтве Скруз), была [[сьведкі Яговы|сьведкай Яговы]]<ref name="monstrous" >{{навіна|аўтар=Petridis, Alexis|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|загаловак=Joe Jackson was one of the most monstrous fathers in pop|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194300/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|дата копіі=12.2022}}</ref>, грала на клярнэце, віялянчэлі і піяніна ды калісьці марыла стаць выканаўцай кантры-энд-вэстэрну, але працавала няпоўны дзень у [[Sears]]{{Зноска|Young|2009|Young|17}}{{Зноска|Young|2009|Young|19}}. Ягоны бацька, Джо Джэксан, быў баксэрам і апэратарам крана на [[U.S. Steel]], а таксама граў на гітары ў мясцовай рытм-энд-блюзавым гурце Falcons<ref name="Obit Guardian" >{{навіна|аўтар=Sweeting, Adam|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|загаловак=Joe Jackson obituary|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|дата копіі=12.2022}}</ref>{{Зноска|Young|2009|Young|18—19}}. Праз бацьку Майкл меў [[індзейцы|індзейскае]] паходжаньне. Ягоны прадзед Ізраэль Нэра Джэксан быў лекарам традыцыйнай індзейскай мэдыцыны, успадкаваўшы практыкі, перададзеныя яму ад бацькі<ref>{{кніга|імя=Christopher|прозьвішча=Andersen|загаловак=Michael Jackson Unauthorized|выдавецтва=Pocket Books|год=1995|старонкі=13|isbn=9780671892401}}</ref>. А ягоны прапрадзед Джула Гэйл быў выведнікам войска ЗША, ажаніўся з чарнаскурай рабыняй Джынай яшчэ да [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны]]<ref>{{кніга|імя=Steve|прозьвішча=Knopper|загаловак=MJ: The Genius of Michael Jackson|выдавецтва=Scribner|год=2016|старонкі=6|isbn=9781476730387}}</ref>. У Майкла было тры сястры, якіх клікалі [[Рыбі Джэксан|Рыбі]], [[Ла Тоя Джэксан|Ла Тоя]] і [[Джанэт Джэксан|Джанэт]], а таксама пяць братоў на імя [[Джэкі Джэксан|Джэкі]], [[Тыта Джэксан|Тыта]], [[Джэрмэйн Джэксан|Джэрмэйн]], [[Марлан Джэксан|Марлан]] і Рэндзі<ref name="Obit Guardian"/>. Шосты брат, Брэндан, які быў блізьнюком Марлана, памёр неўзабаве па нараджэньні<ref>{{спасылка|аўтар=Morris, Chris|спасылка=https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|загаловак=Joe Jackson, Jackson Family Patriarch, Dies at 89|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221108051352/https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|дата копіі=11.2022}}</ref>. Майкл і Марлан далучыліся да Jackson Brothers у 1964 годзе. У гэтым гурце, які стварыў бацька Джозэф, ужо былі Джэкі, Тыта і Джэрмэйн. Першапачаткова як Майкл, гэтак і Марлан выступалі ў ім як музыкі суправаджэньня, граючы на конзе і [[тамбурын]]е<ref>{{навіна|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|загаловак=Michael Jackson: a life of highs and lows|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|дата копіі=01.2022}}</ref><ref>{{кніга|імя=Jermaine|прозьвішча=Jackson|спасылка=https://books.google.com/books?id=tk0zQIaFrccC&pg=PA41|загаловак=You Are Not Alone: Michael: Through a Brother's Eyes|выдавецтва=Simon & Schuster|год=2011|isbn=978-1-4516-5156-0}}</ref>. Пазьней Майкл казаў, што бацька фізычна і эмацыйна зьдзекваўся зь яго падчас рэпэтыцыяў, узгадваючы, што Джо часта сядзеў з рамянём у руцэ, гатовы пакараць за хібы<ref name="monstrous"/>{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|165—168}}. Джо прызнаваўся, што рэгулярна лупцаваў сына<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|загаловак=Can Michael Jackson's demons be explained?|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20220928143342/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|дата копіі=09.2022}}</ref>. Зрэшты, Джэкі, Тыта, Джэрмэйн і Марлан казалі, што бацька ня быў жорсткім. Яны стаялі на тым, што пакараньні, цяжэй адчуваныя Майклам празь ягоны ўзрост, служылі дзеля забесьпячэньня дысцыпліны ў гурце. Майкл узгадваў сваё юнацтва як час самоты{{Зноска|Young|2009|Young|24}}. [[Файл:The Jackson 5 1972.JPG|значак|зьлева|Майкл (у цэнтры) на выступе The Jackson 5 у 1972 годзе. Гурт быў адным зь першых афраамэрыканскіх калектываў, якія дасягнулі велізарнай папулярнасьці<ref>{{артыкул|аўтар=Aletti, Vince|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|загаловак=Jackson Five: The Biggest Thing Since the Stones|выданьне=Rolling Stone|год=11.1970|копія=https://web.archive.org/web/20211105171204/https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|дата копіі=11.2021}}</ref>.]] У канцы 1965 году Майкл пачаў дзяліць вядучыя вакальныя партыі з Джэрмэйнам, а назва гурта была зьмененая на [[The Jackson 5]]<ref>{{артыкул|аўтар=Burton, Charlie|спасылка=https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|загаловак=Inside the Jackson machine|выданьне=GQ|год=02.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221007005527/https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|дата копіі=10.2022}}</ref>. У тым годзе яны перамаглі ў конкурсе талентаў, у якім Майкл танцаваў пад ''Barefootin'' [[Робэрт Паркер (сьпявак)|Робэрта Паркера]] і сьпяваў ''My Girl'' гурта [[The Temptations]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|13—14}}. У 1966—1968 гадах The Jackson 5 гастралявалі па Сярэднім Захадзе, часта выступаючы на Chitlin’ Circuit як разагрэў для такіх артыстаў, як то [[Sam & Dave]], [[The O’Jays]], [[Глэйдыс Найт]] і [[Эта Джэймз]]. Яны таксама выступалі ў клюбах і на кактэйльных вечарынах, дзе таксама ладзіліся стрыптыз-шоў, а таксама барах і на школьных танцах{{Зноска|Young|2009|Young|21—22}}<ref>{{артыкул|спасылка=https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|загаловак=Triumph & Tragedy: The Life of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone India|год=08.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208201712/https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|дата копіі=12.2022}}</ref>. У жніўні 1967 году, падчас гастроляў на Ўсходнім узьбярэжжы, яны выйгралі штотыднёвы конкурс аматараў у тэатры [[Апола (тэатар, Нью-Ёрк)|Апола]] у [[Гарлем (Нью-Ёрк)|Гарлеме]]{{Зноска|Young|2009|Young|22}}. The Jackson 5 запісалі некалькі песень для гэрыянскага лэйблу Steeltown Records, выпусьціўшы свой першы сынгл ''Big Boy'' у 1968 годзе{{Зноска|Young|2009|Young|21}}. [[Бобі Тэйлар]] з [[Bobby Taylor & the Vancouvers]] запрасіў гурт да лэйблу [[Motown Records]] пасьля таго, як яны выступілі на ягоным канцэрце на разагрэве ў чыкагаўскім тэатры Рэгал у тым самым годзе. Тэйлар спрадусаваў частку іхных раньніх запісаў для Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Knopper, Steve|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|загаловак=Bobby Taylor, Motown Singer Who Discovered Jackson 5, Dead at 83|выданьне=Rolling Stone|год=07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20221208202025/https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|дата копіі=12.2022}}</ref>. Па складаньні ўгоды з Motown сям’я Джэксанаў пераехала ў [[Лос-Анджэлес]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|59—69}}. У 1969 годзе кіраўнікі лэйблу пастанавілі, што [[Даяна Рос]] мусіць прадставіць The Jackson 5 публіцы — часткова дзеля падтрымкі ейнай тэлевізійнай кар’еры — запусьціўшы, як уважаецца, апошні прадукт «вытворчай лініі» Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Harper, Phillip Brian|загаловак=Synesthesia, 'Crossover,' and Blacks in Popular Music|выданьне=Social Text|нумар=23|старонкі=110|год=1989|DOI=10.2307/466423}}</ref>. У тым годзе гурт упершыню зьявіўся на тэлебачаньні падчас конкурсу Miss Black America, выканаўшы кавэр ''It’s Your Thing''<ref>{{кніга|імя=Daryl|прозьвішча=Easlea|загаловак=Michael Jackson: Rewind: The Life and Legacy of Pop Music's King|выдавецтва=Race Point Publishing|год=2016|isbn=978-1-63106-253-7}}</ref>. [[Rolling Stone]] пазьней назваў юнага Майкла як «вундэркінда» з «надзвычайнымі музычнымі здольнасьцямі»<ref name="Bio" >{{артыкул|спасылка=https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|загаловак=Michael Jackson – Biography|выданьне=Rolling Stone|копія=https://web.archive.org/web/20080402062429/https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|дата копіі=04.2008}}</ref>. Паступова Майкл вылучыўся ў якасьці фронтмэна дзіцячага квінтэту, фактычна менавіта яму даставаліся галоўныя сольныя партыі. Ён зьвяртаў на сябе ўвагу і дзіўнымі танцамі, і манерай паводзіць сябе на сцэне, якую ён капіяваў у сваіх куміраў — [[Джэймз Браўн|Джэймза Браўна]], [[Джэкі Ўілсан|Джэкі Ўілсана]] ды іншых выканаўцаў. У студзені 1970 году ''I Want You Back'' стаў першым гітом The Jackson 5, які дасягнуў першага месца ў [[Billboard Hot 100]], застаючыся на вяршыні чарту чатыры тыдні. Яшчэ тры сынглы, як то ''ABC'', ''The Love You Save'' і ''I’ll Be There'', таксама трапілі на першы радок<ref>{{артыкул|аўтар=Bronson, Fred|спасылка=https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|загаловак=48 Years Ago Today, 'I Want You Back' Kicked It All Off for the Jackson 5|выданьне=Billboard|год=11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190410223332/https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|дата копіі=04.2019}}</ref>. У траўні 1971 году сям’я Джэксанаў пераехала ў вялікі маёнтак на Гэйвэнгэрст-Авэню, які займаў плошчу ў 0,81 га у Энсына{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|81—82}}. У гэты час Майкл ператварыўся зь дзіцячага выканаўцы на падлеткавы ідал{{Зноска|Young|2009|Young|25}}. У 1972—1975 гадах ён выпусьціў чатыры сольныя студыйныя альбомы на лэйбле, але заставаўся ўдзельнікам The Jackson 5<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Bernadette|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|загаловак=Michael Jackson's music: the solo albums|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|дата копіі=01.2022}}</ref>. Гурт пазьней вызнавалі як «перадавы прыклад чарнаскурых крос-овэрных артыстаў»<ref>{{спасылка|імя=Debra|прозьвішча=Alban|спасылка=https://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|загаловак=Michael Jackson broke down racial barriers|выдавецтва=CNN|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20141221075015/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|дата копіі=12.2014}}</ref>. == Сольная кар’ера == === Пачатак сольнай кар’еры === У 1973 годзе посьпех сямейнага праекту пачаў падаць, рэкордынгавая кампанія абмяжоўвала іх фінансавыя магчымасьці, і ў 1976 годзе яны падпісалі кантракт зь іншай фірмай, у выніку чаго ім прыйшлося зьмяніць імя гурту на The Jacksons. З 1976 па 1984 гады яны выдаюць яшчэ 6 альбомаў, даючы турнэ па краіне. Тым часам Джэксан выпусьціў чатыры сольныя альбомы і шэраг пасьпяховых сольных сынглаў, сярод якіх «Got to Be There», «Rockin' Robin» і «Ben», які дасягнуў у 1972 годзе першага месца ў чартах. У 1978 годзе Майкл зьняўся разам з Даянай Рос у экранізацыі брадвэйскага мюзыклу «The Wiz» («[[Цудоўны чараўнік краіны Оз]]»). На здымках ён пазнаёміўся з музычным рэжысэрам Кўінзі Джонсам, які пазьней стане прадусарам ягоных самых вядомых альбомаў. Першы зь іх, «Off the Wall» (1979), прэзэнтуе Майкла Джэксана сьвету як яскравага, таленавітага маладога чалавека і моднага танцора. На вяршыню чартаў патрапілі дыскагіт «Don’t Stop 'Til You Get Enough» і больш павольная кампазыцыя «Rock With You», а сам альбом разыйшоўся тыражом больш за 20 мільёнаў. Шматлікія музычныя аглядальнікі лічаць «Off the Wall» апошняй вяршыняй мімалётнай эпохі музыкі [[дыска]]. === Thriller === {{Асноўны артыкул|Thriller}} Альбом «[[Thriller]]» увайшоў у гісторыю як лідэр па продажы ва ўсім сьвеце. Ён назаўжды зьмяніў аблічча музычнага бізнэсу. Выпушчаны ў лістападзе 1982 году, «Thriller» даў Амэрыцы сем [[сынгл]]аў: * «The Girl Is Mine» (№ 2, дуэт з [[Пол Макартні|Полам Макартні]]), * «Billie Jean» (№ 1, прэмія «Грэмі», самы буйны гіт за ўсю кар’еру Джэксана і адзін з найбольш сэмпліраваных трэкаў [[фанк]]-музыкі), * «Beat It» (№ 1, яшчэ адна «Грэмі»), * «Wanna Be Startin' Somethin'» (№ 5), * «Human Nature» (№ 7), * «P.Y.T. (Pretty Young Thing)» (№ 10), * «Thriller» (№ 4). «Thriller» узначальваў [[Billboard 200]] на працягу дзевяці месяцаў (37 тыдняў) і не пакідаў межаў гэтага чарту больш за два гады (122 тыдні). За гэты альбом Джэксан атрымаў восем прэміяў «[[Грэмі]]» (у тым ліку ў самай прэстыжнай намінацыі, «найлепшы альбом году») і сем амэрыканскіх музычных прэміяў. У 1985 годзе альбом быў абвешчаны [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігай рэкордаў Гінэса]] «найбольш прадаваным альбомам за ўсю гісторыю». Па дадзеных на ліпень 2001 году, прададзена 26 мільёнаў копіяў альбома ў ЗША<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s]{{ref-en}}</ref>, што зрабіла яго другім альбомам па продажах у гісторыі Амэрыкі (на першым «The Greatest Hits» групы [[The Eagles]] — 27 мільёнаў). Ва ўсім сьвеце, «Thriller» быў рэалізаваны рэкордным тыражом у 104 мільёны копіяў. Джэксан і яго прадусары актыўна выкарыстоўвалі ў сваіх інтарэсах музычнае тэлебачаньне: рэвалюцыйныя відэаролікі Джэксана сталі асновай для музычнага каналу [[MTV]], якому споўніўся толькі год пасьля выпуску альбома. Папулярнасьці дыску спрыяла, апроч шматлікіх іншых прычын, выступ Джэксана ў траўні 1983 году на 25-й гадавіне шоў Motown 25: Yesterday, Today, Forever, дзе ён прадставіў сьвету 14-хвілінны відэакліп, зьняты да песьні «Thriller» і вытрыманы ў стылістыцы [[фільм жахаў|фільмаў жахаў]]. На тым жа шоў падчас выкананьня «Billie Jean» Джэксан упершыню прадэманстраваў сваю знакамітую «[[месяцовая хада|месяцовую хаду]]» ({{мова-en|moonwalk}})<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] May 16, 1983: Michael performs the moonwalk for the first time. {{ref-en}}</ref>. === Васьмідзясятыя === [[Файл:Michaeljacksonphoto drewcohen.JPG|міні|180пкс|1988 год, Майкл Джэксан пад час выступу]] [[Файл:Michael Jackson receives the Presidential Public Safety Commendation at the White House (C21788-18).tif|міні||180пкс|Сустрэча Майкла Джэксана з [[Роналд Рэйган|Роналдам Рэйганам]] і зь яго жонкай [[Нэнсі Рэйган]].]] З таго часу, як увага прэсы да пэрсоны Джэксана ўзмацнялася, сьпявак і яго асяродзьдзе выкарыстоўвалі гэта для атрыманьня нечуванай дагэтуль фінансавай выгады. У 1983 Джэксан склаў кантракт з «[[Пэпсі|Пэпсі-колай]]», у рамках якога павінен быць зьняцца ў іх рэклямным роліку. Падчас здымак адбыўся няшчасны выпадак, з-за якога Джэксан атрымаў апёкі ўсяго твару.<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/27/newsid_4046000/4046605.stm BBC.co.uk — On This Day 1984: Michael Jackson burned in Pepsi ad]. {{ref-en}}</ref> Нягледзячы на гэтую непрыемнасьць, у 1984 годзе ён зноў лідыраваў у амэрыканскіх чартах, гэтым разам з запісанай у дуэце з [[Пол Макартні|Полам Макартні]] кампазыцыяй «Say Say Say». На наступны год Майкл выкупіў вялікую частку акцый кампаніі ATV Music Publishing, якая валодала правамі на большасьць песень [[The Beatles]], што спрычынілася спрэчкам з Макартні, які сам марыў выкупіць гэтыя акцыі. Джэксан таксама працаваў разам з [[Фрэдзі Мэрк’юры]], зрабіўшы зь ім некалькі выпрабавальных запісаў. Тым ня менш па невядомых прычынах супрацоўніцтва так і не адбылося. Афіцыйна гаварылася пра занятасьць абодвух музыкантаў. Падчас падрыхтоўкі новага альбому Джэксан упершыню заняўся дабрачынным праектам, якіх у яго кар’еры будзе яшчэ нямала. Разам з Лаянелам Рычы ён напісаў «We Are the World» — дабрачынны сынгл, выкананы пры ўдзеле велізарнага россыпу зорак першай велічыні дзеля дапамогі дзецям Афрыкі. Трэці (і апошні) альбом тандэму Джэксан-Кўінзі, «Bad», займаў першы радок [[Billboard 200]] на працягу шасьці тыдняў і даў сьвету яшчэ сем гітоў, зь якіх пяць узьнесьліся на вяршыню [[Billboard Hot 100]]: «Bad», «I Just Can’t Stop Loving You», «The Way You Make Me Feel», «Man in the Mirror» і «Dirty Diana». У альбоме «Bad» Джэксан і Кўінзі імкнуліся прытрымлівацца рэцэпту посьпеху папярэдняга дыску (выкарыстаньне стыльнага біту, гладкага фанк-джаза і электрагітары), але зрабіць усё значна маштабней. Альбом быў рэалізаваны вельмі буйным тыражом у 29 мільёнаў копіяў. Далей Майкл быў заняты сваім першым турнэ ў якасьці сольнага выканаўцы, у падтрымку альбома «Bad». Гэта была паездка па 15 краінах, якая заняла большую частку 1988 году, пад час якой яму былі прадстаўлены ў поўнае распараджэньне аўтобус, самалёт і верталёт<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] September 12, 1987: Michael launches his Bad Tour on which he spends over a year visiting 15 countries. {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/jackson/story/0,15819,1506780,00.html Bad Fortune — The Guardian Newspaper], UK — Wednesday June 15, 2005 {{ref-en}}</ref>. У 1987 Джэксан зьняўся ў фільме «Captain EO». Апошні, зь бюджэтам ад $17 да 30 мільёнаў, доўжыўся ўсяго 17 хвілін і на той час быў самым высокавыдатковым фільмам адносна працягласьці. Гэта было першае зьяўленьне Джэксана на вялікім экране. У 18-хвілінным [[кліп]]е да загалоўнай песьні альбома «Bad» было нескладана заўважыць зьмены ў зьнешнасьці сьпевака<ref>[https://web.archive.org/web/20130905225746/http://www.anomalies-unlimited.com/Jackson.html Anomalies Unlimited — The HisTory of Michael Jackson’s face] 1987 age 29: people and the press are '''really''' talking now. {{ref-en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што колер яго скуры быў чорным на працягу ўсяго дзяцінства, з 1982 ён пачаў сьвятлець, і стаў сьветла-смуглым. Гэта стала так прыкметна, што пра гэта стала пісаць уся прэса, і ня толькі жоўтая. Джэксан растлумачыў гэта рэдкай хваробай — «[[вітыліга]]», і разьвеяў чуткі пра тое, што гэта вынік наўмысных дзеяньняў<ref>[https://web.archive.org/web/20060512055032/http://jetzis-mjvideo.com/int/int1f.html Oprah interview] Jackson: «I have a rare skin disorder called Vitiligo». {{ref-en}}</ref>. Апроч сьвятленьня скуры, іншай прычынай зьмены зьнешнасьці сьпевака была плястычная хірургія. Нягледзячы на заявы некалькіх хірургаў пра тое, што Джэксан падвергнуўся некалькім апэрацыям на насавой паражніне, а таксама па ўзьніманьню лоба, патанчэньню вуснаў, апэрацыі на шчоках<ref>[http://abcnews.go.com/Health/Cosmetic/story?id=131910&page=1 ABC News — Surgeon: Michael Jackson A 'Nasal Cripple'] Feb. 8, 2003 by ABC news. {{ref-en}}</ref>, Джэксан у аўтабіяграфіі 1988 году ''Moonwalker'' піша толькі пра дзьвюх плястычных хірургіях носа і стварэньні ямачкі на падбародку, а ў астатніх зьменах зьнешнасьці вінаваціць палавую сталасьць і дыету<ref>[http://www.mjshouse.com/moonwalk.html Moonwalk by Michael Jackson, 1988] «I have had my nose altered twice and I recently added a cleft to my chin». {{ref-en}}</ref>. === Дзевяностыя === Кожны крок Джэксана асьвятляўся і аналізаваўся сродкамі масавай інфармацыі, а яго дзівацтвы гадамі шырока абмяркоўваліся ў прэсе. Вялікую частку часу Майкл быў змушаны праводзіць у адзіноце на сваёй строга ахоўванай ад староньніх сядзібе Neverland (Нэверлэнд). Там яго наведвалі нешматлікія сябры, уключаючы супэрзорку [[Элізабэт Тэйлар]]. Таксама там жылі дзеці, да якіх сьпявак быў заўсёды неабыякавы. У 1993 годзе яму былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыкам, аднак на той момант справу атрымалася замяць: па здагадках прэсы, Джэксан проста адкупіўся ад хлопчыкавых бацькоў. Насамрэч, празь некалькі дзён пасьля сьмерці сьпевака, першая «ахвяра» сэксуальных дамаганьняў Джордан Чэндлер, не вытрымаўшы пакут сумленьня, прызнаўся, што абвінавачваньне было сфальсіфікавана<ref>https://web.archive.org/web/20090807150900/http://www.makli.com/jordan-chandler-admits-he-lied-about-michael-jackson/ makli.com {{ref-en}}</ref> па патрабаваньні яго бацькі ў мэтах атрыманьня грошай і апынулася ня чым іншым, як паклёпам, які паўплываў на ўсё наступнае жыцьцё сьпевака. Гэты сэксуальны скандал разгарэўся праз два гады пасьля выхаду альбома «Dangerous», рэлізу якога папярэднічала прэм’ера маштабнага відэакліпа да сынглу «Black or White». Паказ кліпа на MTV быў дазволены толькі пасьля выключэньня зь яго сцэн, у якіх Джэксан разьбівае вокны і імітуе [[мастурбацыя|мастурбацыю]]. На працягу пяці тыдняў «Black or White» займаў верхні радок чартаў і стаў самым вялікім гітом Джэксана пасьля «Billie Jean». Як і з папярэдніх, з гэтага альбому было выпушчана сем сынглаў. Апроч «Black or White» (№ 1) яны ўключалі «Remember the Time» (№ 3), «In the Closet» (№ 6) і «Will You Be There» (№ 7). У 1995 годзе быў выпушчаны ў сьвет вельмі амбіцыйны «HIStory: Past, Present and Future — Book I» — падвойны альбом, які злучыў дыск з 15 новых песень з дыскам самых вялікіх гітоў. Меркавалася, што гэта будзе першая частка трылёгіі. У мэтах вяртаньня папулярнасьці першым сынглам быў выпушчаны «Scream» — дуэт сьпевака зь сястрой, [[Джэнет Джэксан]], якая стала да таго часу мегазоркай маштабу, супастаўнага з Майклам. Песьня суправаджалася футурыстычным відэакліпам, на здымкі якога было выдаткавана звыш сямі мільёнаў даляраў, што на той час зьяўлялася рэкордам. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у [[Billboard 200]] і быў распрададзены тыражом у 7 мільёнаў копіяў у ЗША (15 мільёнаў па ўсім сьвеце). Шматлікія новыя песьні зь яго былі выпушчаны сынгламі, сярод іх баляда пра [[Масква|Маскву]] («Stranger in Moscow»; запісаць песьню пра расейскую сталіцу Джэксан паабяцаў, упершыню пабываўшы там у 1993 годзе), эпічная кампазыцыя на экалягічную тэму «Earth Song» (пяць тыдняў на першым месцы ў Вялікабрытаніі) і ўзор сучаснага [[рытм-энд-блюз]]у «You Are Not Alone» (яго трынаццаты «нумар адзін» у [[Billboard Hot 100]]). У кліпе на «You Are Not Alone» Майкл зьявіўся напаўаголеным разам са сваёй тагачаснай жонкай — Лізай Марыяй Прэсьлі, дачкой знакамітага [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. Наступнага альбому з новымі песьнямі прыхільнікам сьпевака прыйшлося чакаць цэлых шэсьць год. Праўда, у 1997 годзе ў крамах зьявіўся альбом танцавальных [[рэмікс]]аў на трэкі з «HIStory» — «[[Blood on the Dancefloor]]». Водгукі на гэты дыск былі галоўным чынам станоўчымі, а загалоўная кампазыцыя ўзначаліла чарты продажаў у шматлікіх краінах, у тым ліку ў Вялікабрытаніі. У ЗША альбом прайшоў практычна незаўважаным. Выпуск наступнага альбому ня раз адкладаўся, паколькі Джэксан імкнуўся зрабіць ідэальна вывераны, бездакорны запіс, які паправіць яго камэрцыйны дабрабыт. Яго лэйбл «[[Соні]]» неахвотна згаджаўся ўкладваць мільёны даляраў у бясконцы працэс запісу, перазапісу і наступнай раскруткі альбому, што ў рэшце рэшт прывяло да сыходу сьпевака на лэйбл «Epic Records». «Invincible», выпушчаны ў кастрычніку 2001 году, утрымоўваў 16 трэкаў, уключаючы сынгл «You Rock My World». Альбом быў неадназначна сустрэты крытыкамі, а лічбы яго продажаў былі ў два разы сьціплейшымі за «HIStory». === Двухтысячныя === [[Файл:Michael Jackson in Vegas cropped-2.jpg|міні|180пкс|2000-я гады, скура Джэксана цалкам белая]] У лістападзе 2003 году Джэксан выпусьціў складанку гітоў «Number Ones». У яе ўвайшлі 18 трэкаў, сярод якіх 16 раней выдадзеных гітоў, жывое выкананьне песьні «Ben» і новы сынгл «One More Chance». Да канца 2004 году, продажы «Number Ones» па ўсім сьвеце перавысілі 6 мільёнаў копіяў. 18 сьнежня 2003 году паліцыя правяла ператрусы ў Джэксанавай сядзібе «Neverland». Сьпеваку былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыка, якому папярэднічала прывядзеньне яго ў стан ап’яненьня. Агулам гаворка ішла пра сем выпадкаў [[Плоцевы чын|плоцевых чынаў]] з малалетнімі. Суд над сьпеваком працягваўся зь лютага па травень 2005 году. Больш за 2200 сродкаў масавай інфармацыі з усяго сьвету акрэдытавалі сваіх журналістаў для асьвятленьня скандальнага працэсу. Вердыкт прысяжных быў такі: Джэксан невінаваты. 16 лістапада 2004 Майкл Джэксан выпусьціў «Michael Jackson: The Ultimate Collection' Box Set». Гэты набор з 5 дыскаў — зьмяшчае 57 трэкаў і 13 раней нявыпушчаных запісаў, ахопліваючы пэрыяд з 1969 па 2004 гады, плюс нявыдадзены раней жывы канцэрт 1992 году на DVD — дае, мабыць, самае поўнае ўяўленьне пра артыстызм і талент Майкла Джэксана ў ягоныя лепшыя гады. Пасьля суда Майкл Джэксан адасобіўся ад журналістаў у [[Бахрэйн]]у і прыступіў да падрыхтоўкі запісу дабрачыннага сынглу памяці ахвяр [[Катрына (ураган)|урагану «Катрына»]]. Неўзабаве высьветлілася, што далёка ня ўсе запрошаныя музыкі захацелі ўдзельнічаць у праекце, які ўзначальвае Джэксан. Хоць песьня «I Have This Dream» была запісана, сынглам яна так і ня выйшла. Улетку 2008 году кампанія «Sony BMG» запусьціла глябальную акцыю, у рамках якой жыхары больш за 20 краінаў сьвету галасуюць за свае любімыя песьні Майкла Джэксана, і такім чынам бяруць удзел у складаньні зборніка гітоў «караля поп-музыкі» ў сваёй краіне. На суд фанатаў прадстаўлена 122 трэкі. У альбом, які ў кожнай краіне ўнікальны, увайшлі каля 17-18 трэкаў на кожным дыску (усяго іх можа быць 1 ці 2, у залежнасьці ад краіны). Акрамя таго, Майкл Джэксан запісаў свой новы сольны альбом, выпуск якога плянаваўся на 2009 год. У сакавіку 2009 году Майкл абвясьціў пра тое, што зьбіраецца даць апошнюю ў [[Лёндан]]е сэрыю канцэртаў пад назвай «This is it Tour». Канцэрты павінны былі пачацца 13 ліпеня 2009 і завяршыцца 6 сакавіка 2010. Калі 5 сакавіка 2009 на адмысловай прэс-канфэрэнцыі Джэксан абвясьціў пра вяртаньне на сцэну, гаворка ішла пра 10 канцэртаў на стадыёне The O<sub>2</sub> arena, які зьмяшчае 20 тысячаў чалавек. Аднак попыт на квіткі быў настолькі высокі, што прыйшлося заплянаваць зь дзясятак дадатковых выступаў. Больш за мільён фанатаў Майкла Джэксана маглі б убачыць выступы артыста. 21 лістапада 2008 году таблоід ''[[The Sun]]'' паведаміў, што Джэксан прыняў [[іслам]] і зьмяніў імя на Мікаэль, калі быў у [[Лос-Анджэлес]]е ў кампазытара Стыва Поркары<ref name=thesunislam>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/article1954666.ece Michael Jackson has become Muslim changing his name to 'Mikaeel']. {{ref-en}}</ref>. Гэта інфармацыя ніколі не была пацьверджаная самім Джэксанам. Адвакат Джэксана Лондэл Макмілан аспрэчыў гэтае паведамленьне, сказаўшы што гэта поўная няпраўда. Тым ня менш, былая няня дзяцей Майкла Джэксана 29 чэрвеня заявіла, што на Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя "Нацыя ісламу <ref>[https://web.archive.org/web/20160306020639/http://www.ctv.by/news/~group__m11=212~page__n16=1~news__n16=22912 Няня дзяцей Майкла Джэксана: На Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя «Нацыя ісламу».]</ref> У красавіку 2009 году таблёіды паведамілі, што пры чарговым аглядзе доктары выявілі ў Майкла рак скуры. Афіцыйны прадстаўнік сьпевака аспрэчыў гэту інфармацыю, заявіўшы ў інтэрвію New York Daily News, што «Майкл выдатна сябе адчувае. Ён у цудоўным стане, і ў яго няма ніякіх хвароб».<ref>[http://www.nydailynews.com/gossip/2009/05/16/2009-05-16_michael_jackson_diagnosed_with_skin_cancer_but_comeback_concerts_still_on_says_r.html=NewYork Daily News — Michael Jackson denies skin cancer report]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}}</ref>. === Асабістае жыцьцё === Майкл Джэксан быў двойчы жанаты. З 1994 па 1996 гады ён быў у шлюбе зь Лізай-Марыяй Прэсьлі, дачцэ [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. У лістападзе 1996 году, пасьля разводу зь ёй, Джэксан ажаніўся з Дэбі Роў (былая [[мэдсястра]]), ад якой у яго двое дзяцей: сын — Прынц Майкл Джозэф Джэксан старэйшы (нарадзіўся ў 1997 годзе) і дачка — Пэрыс-Майкл Катрын Джэксан (нарадзілася ў 1998 годзе)<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/entertainment/newsid_2211000/2211082.stm Майкл Джэксан «ізноў стаў бацькам»]{{ref-ru}}</ref>. У 1999 годзе Дэбі Роў і Майкл Джэксан разьвяліся. === Сьмерць === Раніцай 25 чэрвеня 2009 году Майкл зьнепрытомнеў і зваліўся, знаходзячыся ў хаце, якую ён наймаў у Голмбі Гілз, на захадзе [[Лос-Анджэлес]]у. У 12:21 па мясцовым [[UTC-8|ціхаакіянскім часе]] быў зарэгістраваны званок на нумар 911<ref name="DE" />. Мэдыкі прыехалі праз 3 хвіліны і 17 сэкундаў і выявілі, што Джэксан ужо ня дыхае. У яго спынілася сэрца. Мэдыкі адразу пачалі сардэчна-лёгачную рэанімацыю<ref name="MSNBC">[https://web.archive.org/web/20090707112522/http://www.msnbc.msn.com/id/31552029?gt1=43001 Singer Michael Jackson dead at 50-Legendary pop star had been preparing for London comeback tour]{{ref-en}}</ref>. Спробы вярнуць Джэксана да жыцьця прадоўжваліся па дарозе і на працягу гадзіны пасьля прыезду ў Мэдычны цэнтар Каліфарнійскага ўнівэрсытэту<ref name="Times6580897">[https://web.archive.org/web/20110920052143/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6580897.ece Fans mourn artist for whom it didn’t matter if you were black or white]{{ref-en}}</ref>. Гэтыя спробы аказаліся беспасьпяховымі. Сьмерць была канстатавана ў 14:26 па мясцовым часе<ref name = "reuters2">[http://www.guardian.co.uk/uk/feedarticle/8577696 King of pop Michael Jackson is dead]{{ref-en}}</ref>. Цырымонія разьвітаньня адблася амаль праз два тыдні па сьмерці Джэксана 7 ліпеня 2009 году ў Лос-Анджэлесе. == Мастацкае майстэрства == === Вакальны стыль === [[Файл:Michael Jackson in 1988.jpg|значак|зьлева|Выступ Джэксана ў 1988 годзе ў [[Вена|Вене]].]] Джэксан быў вядомы як экспрэсіўны вакаліст з абсалютным слыхам<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|загаловак=What actually is perfect pitch – and how do I get it?|выдавецтва=Classic FM|копія=https://web.archive.org/web/20201108002330/https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|дата копіі=11.2020}}</ref><ref>{{кніга|імя=Geoff|прозьвішча=Brown|загаловак=The complete guide to the music of Michael Jackson and The Jackson family|месца=London|выдавецтва=Omnibus Press|isbn=978-0-7119-5303-1}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music-16799|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=08.2018}}</ref>. Крытыкі апісвалі ягоную вакальную здатнасьць як такую, што ахоплівае дыяпазон ад чыстага і мяккага да рэзкага і агрэсіўнага<ref>{{артыкул|аўтар=Hoffman, Claire|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-last-days-of-michael-jackson-68590/|загаловак=The Last Days of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone|год=08.2009}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Light, Alan|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/dangerous-251372/|загаловак=Michael Jackson's 'Dangerous'|выданьне=Rolling Stone|год=01.1992}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stone, Rolling|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/50-best-michael-jackson-songs-22188/|загаловак=50 Best Michael Jackson Songs|выданьне=Rolling Stone|год=06.2014}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stegner-Petitjean, Isabelle|загаловак='The Voice in the Mirror'. Michael Jackson: From a Vocal Identity to its Double in Sound|выданьне=Volume !|том=8|нумар=2|старонкі=222—253|год=2011|DOI=10.4000/volume.3851}}</ref>, у залежнасьці ад абранага жанру. Джэксан ёсьць адзіным выканаўцам, які калі-небудзь атрымліваў «[[Грэмі]]» ў трох розных жанрах вакальнага выкананьня як сольны артыст, як то як найлепшае поп-выкананьне за ''Thriller'', як найлепшае рок-выкананьне за ''Beat It'', і найлепшае выкананьне ў стылі рытм-энд-блюз за ''Billie Jean'' і ''Don’t Stop ’Til You Get Enough''. [[Брус Сўэдын]], ягоны даўні гукаінжынэр, падкрэсьліваў, што ключавым элемэнтам іхных вакальных запісаў было тое, што ён і Джэксан выпрабоўвалі мноства падыходаў да рытмічных, эмацыйных і тэхнічных адметнасьцяў, каб дасягнуць пэўнага «гукавога характару»<ref>{{кніга|аўтар=Swedien, Bruce; Jackson, Michael|загаловак=In the studio with Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Hal Leonard Books|старонкі=8–10, 119–126|isbn=978-1-4234-6495-2}}</ref>. Ягоныя стылістычныя прыёмы ўлучалі частае выкарыстаньне [[стаката]], [[легата]], [[фальцэт]]а, а таксама вакальных «ікавак»<ref>{{спасылка|аўтар=Lopez, Rich|спасылка=https://dallasvoice.com/review-simply-said-mj-was-a-thriller/|загаловак=Review: Simply said, 'MJ' was a thriller|выдавецтва=Dallas Voice|дата публікацыі=11.2023}}</ref>, ''[[Ad libitum]]'', вакальнага скавытаньня і рыканьня, якія сталіся фірмовай рысай ягонага гучаньня<ref name="Ewing" >{{навіна|аўтар=Ewing, Tom|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|загаловак=Michael Jackson starts work on Off the Wall|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2011|копія=https://web.archive.org/web/20150423135437/https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|дата копіі=04.2015}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://music.apple.com/us/playlist/michael-jackson-love-songs/pl.8058d87c60b647a7bc81185b9f59e4c2|загаловак=Apple Music: Michael Jackson Love Songs|выдавецтва=Apple Music}}</ref>. Джэксан сьпяваў зь дзяцінства, і з часам ягоны голас, як і вакальны стыль зьмяняліся. У 1971—1975 гадах ягоны голас трансфармаваўся ад дзіцячага сапрана да лірычнага тэнару<ref>{{кніга|аўтар=Brackett, Nathan; Hoard, Christian|загаловак=The Rolling Stone Album Guide|выдавецтва=Fireside|старонкі=414|год=2004|isbn=978-0-7432-0169-8}}</ref>. Слынным сьпевака зрабілі ягоныя інтанацыі і вакальны дыяпазон. З кожным новым музычным рэлізам ягонае вакальнае разьвіцьцё і зьмены станоўча адзначаліся музычнымі журналістамі. У пэрыяд ''Off the Wall'' напрыканцы 1970-х гадоў Джэксанавыя здольнасьці ў час ягонага сталеньня змусілі [[Rolling Stone]] параўнаць ягоны вакал зь «лёгкім і плыўна-перарывістым» стылем [[Стыві Ўандэр]]а і напісаць, што «далікатны тэнар Джэксана надзвычай прыгожы. Ён лёгка пераходзіць ва ўражлівы фальцэт, які выкарыстоўваецца вельмі сьмела»<ref>{{артыкул|аўтар=Holden, Stephen|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|загаловак=Michael Jackson: Off The Wall|выданьне=Rolling Stone|год=11.1979|копія=https://web.archive.org/web/20160107042734/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|дата копіі=01.2016}}</ref>. Калі на пачатку 1980-х гадоў адбыўяс рэліз альбому ''Thriller'', Rolling Stone адзначыў, што Джэксан сьпявае «цалкам дарослым голасам», «прасякнутым сумам»<ref name="Thriller" >{{артыкул|аўтар=Connelly, Christopher|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|загаловак=Michael Jackson: Thriller|выданьне=Rolling Stone|год=01.1983|копія=https://web.archive.org/web/20150702093257/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|дата копіі=07.2015}}</ref>. З выхадам інтраспэктыўнага альбому ''Dangerous'', у [[The New York Times]] зьвярнулі ўвагу, што на некаторых трэках «ён хапае паветра, а ягоны голас дрыжыць ад трывогі або апускаецца да роспачнага шэпту, сыкаючы скрозь сьціснутыя зубы», і што ён мае «пакутлівы тэмбр». Калі Джэксан сьпяваў пра братэрства або самапавагу, ён вяртаўся да «гладкага» вакалу<ref name="NYT Dangerous" >{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1991/11/24/arts/recordings-view-michael-jackson-in-the-electronic-wilderness.html|загаловак=Recordings View; Michael Jackson in the Electronic Wilderness|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=11.1991}}</ref>. У рэцэнзіі на ''Invincible'' часопіс Rolling Stone напісаў, што Джэксан па-ранейшаму выконвае «выдатна агучаныя рытмічныя партыі і віруючыя вакальныя гармоніі»<ref>{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=Rolling Stone|год=12.2001|копія=https://web.archive.org/web/20171001125527/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|дата копіі=10.2017}}</ref>. Джозэф Вогел адзначаў здольнасьць Джэксана выкарыстоўваць невэрбальныя гукі для перадачы эмоцыяў<ref>{{кніга|імя=Joseph|прозьвішча=Vogel|спасылка=https://archive.org/details/maninmusiccreati0000voge|загаловак=Man in the Music: The Creative Life and Work of Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Sterling|старонкі=9|год=2012|isbn=978-1-4027-7938-1}}</ref>. [[Ніл Макормік]] пісаў, што нестандартны вакальны стыль Джэксана «надаў яму арыгінальнасьці і абсалютнай адметнасьці»<ref>{{навіна|аўтар=McCormick, Neil|спасылка=https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|загаловак=Michael Jackson, Bruce Springsteen & Bono|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20090703051404/https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|дата копіі=07.2009}}</ref>. === Музычнае майстэрства === Джэксану бракавала фармальнай музычнай адукацыі, а таксама ён не даваў рады чытаньню або складаньню фармальнай музычнай натацыі. Яму часта прыпісваюцца ўменьне ігры на [[гітара|гітары]], [[клявішныя музычныя інструмэнты|клявішных]] або [[ударная ўстаноўка|бубнах]], але ён не валодаў імі на прафэсійным узроўні. Падчас кампазытарства ён запісваў ідэі, выкарыстоўваючы [[бітбоксінг]] і вакальнае імітаваньне інструмэнтаў<ref name="NME" >{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music/|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=04.2014}}</ref>. Апісваючы гэты працэс, ён казаў, што проста напявае басавую партыю на дыктафон. Затым на гэты басавы матыў ён накладаў акорды, якія ў сваю чаргу фармавалі [[мэлёдыя|мэлёдыю]]<ref name="NME" />. Гукаінжынэр Робэрт Гофман узгадваў, што Джэксан голасам выцінаў гітарныя акорды нота за нотаю і напяваў струнныя аранжаваньні частка за часткаю на касэтны дыктафон. Гэты працэс Джэксанава падыходу добра бачны ў дэма-запісе песьні ''Beat It''<ref name="NME" />. === Тэмы і жанры === [[Файл:Michael Jackson (20589951783) (cropped).jpg|значак|Сьпявак у час сусьветнага туру ''Dangerous'' у 1992 годзе.]] Джэксан дасьледаваў жанры, улучна з [[поп-музыка|попам]]<ref name="allmusic" /><ref name="Jet" >{{артыкул|спасылка=https://books.google.com/books?id=L70DAAAAMBAJ&pg=PA58|загаловак=Michael Jackson Turns 30!|выданьне=Jet|том=74|нумар=35|старонкі=58|год=08.1988}}</ref>, [[соўл]]ам<ref name="allmusic"/>, [[рытм-энд-блюз]]ам<ref name="Jet"/>, [[фанк]]ам<ref name="Help" >{{спасылка|аўтар=Heyliger, M.|спасылка=https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|загаловак=A State-of-the-Art Pop Album: Thriller by Michael|выдавецтва=Consumerhelpweb.com|копія=https://web.archive.org/web/20081204150926/https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|дата копіі=12.2008}}</ref>, [[рок-музыка|рокам]]<ref name="Jet"/><ref name="Help"/>, [[дыска]]<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/off-the-wall-mw0000190332|загаловак=Michael Jackson – Off the Wall – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>, пост-дыска<ref name="Help"/>, [[данс-поп]]ам<ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref><ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|старонкі=285|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref> і [[нью-джэк-сўінг]]ам<ref name="allmusic"/>. Стыў Г’юі з [[AllMusic]] пісаў, што ''Thriller'' удасканаліў моцныя бакі ''Off the Wall'', бо танцавальныя і рокавыя трэкі сталі больш агрэсіўнымі, а попавыя кампазыцыі і баляды — мякчэйшымі і больш соўлавымі<ref name="allmusic"/>. Сярод ягоных трэкаў вылучаюцца баляды ''The Lady in My Life'', ''Human Nature'' і ''The Girl Is Mine''<ref name="Thriller"/><ref name="Slant" >{{спасылка|аўтар=Henderson, Eric|спасылка=https://www.slantmagazine.com/music/review/michael-jackson-thriller|загаловак=Michael Jackson – Thriller|выдавецтва=Slant Magazine|дата публікацыі=10.2003}}</ref>, фанкавыя кампазыцыі ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>, а таксама дыска-трэкі ''Baby Be Mine'' і ''P.Y.T. (Pretty Young Thing)''<ref name="Slant"/>. З выхадам ''Off the Wall'' аглядальнік часопісу [[The Guardian]] Том Юінг пісаў, што «вакальныя прыёмы Джэксана, як то ўздыхі і трымценьне, якія ахапляюць амаль кожную песьню — выклікаюць вобраз сьпевака, які адчайна імкнецца разьняволіцца і выказаць сябе праз рух»<ref name="Ewing" />. Крыстафэр Конэлі з Rolling Stone адзначаў, што ў ''Thriller'' Джэксан рэалізаваў сваё даўняе захапленьне тэмай параноі і распрацаваў больш змрочную вобразнасьцю<ref name="Thriller"/>. [[Стывэн Томас Эрлўайн]] з AllMusic заўважыў гэта ў песьнях ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>. У ''Billie Jean'' Джэксан апавядае пра апантаную фанатку, якая сьцьвярджае, што ён ёсьць бацькам ейнага дзіця<ref name="allmusic"/>, а ў ''Wanna Be Startin’ Somethin’'' ён выступае супраць плётак і мэдыяў<ref name="Thriller"/>. ''Beat It'' асуджала гвалт бандаў, і была створаная як даніна пашаны м’юзыклу [[Ўэстсайдзкая гісторыя]]. Паводле Г’юі, гэтая песьня стала першай пасьпяховай рокавай крос-овэрнай працай Джэксана<ref name="allmusic"/><ref name="Bio" />. Ён таксама адзначаў, што ''Thriller'' паклаў пачатак цікавасьці Джэксана да тэмы звышнатуральнага, да якой творца вяртаўся ў наступныя гады. У 1985 годзе Джэксан стаў суаўтарам дабрачыннага гімну ''We Are the World'', пасьля чаго гуманітарныя тэмы пазьней сталі паўтаральным матывам у ягоных тэкстах і публічным іміджы<ref name="allmusic"/>. У ''Bad'' канцэпцыя Джэксана пра драпежнага палюбоўніка выўляецца ў рок-кампазыцыі ''Dirty Diana''<ref>{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1987/09/03/arts/critic-s-notebook-how-good-is-jackson-s-bad.html|загаловак=Critic's Notebook; How Good Is Jackson's 'Bad'?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=09.1987}}</ref>. Загалоўны сынгл ''I Just Can’t Stop Loving You'' уважаецца за традыцыйную любоўную баляду, а ''Man in the Mirror'' ёсьць балядай пра споведзь і асабістага маральнага росту. ''Smooth Criminal'' стварае вобраз крывавага нападу, згвалтаваньня і, верагодна, забойства<ref name="Time2" >{{артыкул|аўтар=Cocks, Jay|спасылка=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|загаловак=Music: The Badder They Come|выданьне=Time|год=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20140109094122/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|дата копіі=01.2014}}</ref>. Стывэн Томас Эрлўайн з AllMusic пісаў, што ''Dangerous'' выяўляе Джэксана як парадаксальную асобу<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/dangerous-mw0000674875|загаловак=Michael Jackson – Dangerous – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. Першая палова альбому прысьвечаная стылю нью-джэк-сўінг, у якім створаныя песьні ''Jam'' і ''Remember the Time''. Гэта быў першы альбом творцы, у якім сацыяльныя праблемы сталі асноўнай тэмай. Напрыклад, у ''Why You Wanna Trip on Me'' Джэксан пратэстуе супраць сусьветнага голаду, СНІДу, бяздомнасьці і наркотыкаў. Альбом ''Dangerous'' утрымлівае песьні насычаныя сэксуальнай тэматыкай, як то ''In the Closet''. Загалоўны трэк працягвае тэму драпежнага палюбоўніка і кампульсіўнай жарсьці. Другая палова ўлучае інтраспэктыўныя поп-госпэльныя гімны, як то ''Will You Be There'', ''Heal the World'' і ''Keep the Faith''<ref name="NYT Dangerous" />. У балядзе ''Gone Too Soon'' Джэксан ушаноўвае памяць [[Раян Ўайт|Раяна Ўайта]] і надае ўвагу пакутам людзей, якія жывуць з СНІДам<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|спасылка=https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|загаловак=Jackson's 'Dangerous' Departures; Stylistic Shifts Mar His First Album in 4 Years|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=11.1991|копія=https://web.archive.org/web/20121103024117/https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|дата копіі=11.2012}}</ref>. Альбом ''HIStory'' стварае атмасфэру параноі<ref name="AMHIStory" >{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/history-past-present-and-future-book-i-mw0000123992|загаловак=Michael Jackson – HIStory – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. У нью-джэк-сўінг і фанк-рокавых трэках ''Scream'' і ''Tabloid Junkie'', а таксама ў рытм-энд-блюз балядзе ''You Are Not Alone'', Джэксан пратэстуе супраць несправядлівасьці і ізаляцыі, у якую ён трапіў, і накіроўвае свой гнеў на масавыя мэдыі<ref name="RSHIStory" >{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|загаловак=Michael Jackson: HIStory: Past, Present, Future, Book I|выданьне=Rolling Stone|год=08.1995|копія=https://web.archive.org/web/20160818143623/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|дата копіі=08.2016}}</ref>. У інтраспэктыўнай балядзе ''Stranger in Moscow'' Джэксан наракае на свой лёс. Песьні ''Earth Song'', ''Childhood'', ''Little Susie'' і ''Smile'' ёсьць опэрнымі поп-кампазыцыямі<ref name="AMHIStory" /><ref name="RSHIStory"/>. У ''D.S.'' Джэксан атакуе юрыста [[Томас Снэдан|Томаса Ў. Снэдана-малодшага]], які перасьледаваў яго ў абедзьвюх справах аб сэксуальным гвалце ў дачыненьні да дзяцей. У трэку сьпявак апісвае Снэдана як белага супрэмацыста, які хацеў «схапіць мяне, жывога або мёртвага»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|загаловак=Thomas W. (Tom) Sneddon Jr.|выдавецтва=National Defense Authorization Act|копія=https://web.archive.org/web/20060627020903/https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|дата копіі=06.2006}}</ref>. ''Invincible'' утрымлівае ўрбан-соўлавыя трэкі, як то ''Cry'' і ''The Lost Children'', баляды ''Speechless'', ''Break of Dawn'' і ''Butterflies'', а таксама зьмешвае [[гіп-гоп]], поп і рытм-энд-блюз у трэках ''2000 Watts'', ''Heartbreaker'' і ''Invincible''<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/invincible-mw0000011263|загаловак=Michael Jackson – Invincible – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Beaumont, Mark|спасылка=https://www.nme.com/reviews/michael-jackson/5780|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=NME|год=11.2001}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * 1971&nbsp;— ''Got to Be There'' * 1972&nbsp;— ''Ben'' * 1973&nbsp;— ''Music and Me'' * 1975&nbsp;— ''Forever, Michael'' * 1979&nbsp;— ''Off the Wall'' * 1982&nbsp;— ''[[Thriller]]'' * 1987&nbsp;— ''Bad'' * 1991&nbsp;— ''Dangerous'' * 1995&nbsp;— ''HIStory: Past, Present and Future Book I'' * 1997&nbsp;— ''Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix'' * 2001&nbsp;— ''Invincible'' * 2010&nbsp;— ''Michael'' === Сынглы, якія дасягалі першых пазыцыяў у чартах === ==== [[ЗША]] ==== * 1972&nbsp;— ''«Ben»'' * 1979&nbsp;— ''«Don’t Stop 'Til You Get Enough»'' * 1980&nbsp;— ''«Rock with You»'' * 1983&nbsp;— ''«[[Billie Jean]]»'' * 1983&nbsp;— ''«Beat It»'' * 1983&nbsp;— ''«Say Say Say»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1987&nbsp;— ''«Bad»'' * 1987&nbsp;— ''«The Way You Make Me Feel»'' * 1988&nbsp;— ''«Man in the Mirror»'' * 1988&nbsp;— ''«Dirty Diana»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' ==== [[Вялікабрытанія]] ==== * 1981&nbsp;— ''«One Day in Your Life»'' * 1983&nbsp;— ''«Billie Jean»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' * 1995&nbsp;— ''«Earth Song»'' * 1997&nbsp;— ''«Blood on the Dance Floor»'' === Туры === * ''Bad Tour'' (1987—1989) * ''Dangerous World Tour'' (1992—1993) * ''HIStory World Tour'' (1996—1997) * ''[[This Is It]]'' (2009—2010) <small>(адмененеы)</small> == Узнагароды і дасягненьні == Дасягненьні Джэксана — аднаго зь нешматлікіх музыкаў, двойчы ўведзеных у [[Залу славы рок-н-ролу]] (у складзе калектыва [[The Jackson 5]] і як сольнага артыста), — уключаюць у сябе шэраг рэкордаў у «[[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнізе рэкордаў Гінэса]]», званьне «Самага пасьпяховага артыста ўсіх часоў», 15 прэміяў «[[Грэмі]]»<ref name="grammy.com">[http://www.grammy.com/nominees/search?artist=Michael+Jackson&title=&year=All&genre=All Past Winners Search] GRAMMY.com {{ref-en}}</ref><ref name="ReferenceA">[https://web.archive.org/web/20110122042621/http://www.grammy.org/recording-academy/awards/legends GRAMMY Legend Award] GRAMMY.org {{ref-en}}</ref>, 14 гітоў у ЗША і продажу 800 мільенаў запісаў. Яшчэ пры жыцьці Майкла Джэксана людзі, з падачы Элізабэт Тэйлар, неафіцыйна называлі яго «Каралем поп-музыкі», гэтае званьне стала прыжылася да Джэксана ў музычным грамадзтве. Альбом Джэксана 1982 году «[[Thriller]]» застаецца самым прадаваным альбомам усіх часоў, і яшчэ чатыры яго сольных студыйных альбомы ўваходзяць у лік самых прадаваных у сьвеце: «Off the Wall» (1979), «Bad» (1987), «Dangerous» (1991) і «HIStory» (1995). Джэксан папулярызаваў складаныя для выкананьня танцавальныя тэхнікі, такія, як «робат» і «[[месяцовая хада]]». Джэксан быў таксама ўзнагароджаны «За выбітны ўнесак у сусьветную культуру» за ўклад сотняў мільенаў даляраў у 39 дабрачынных арганізацыяў і яго ўласны фонд «Heal the World»<ref>[https://web.archive.org/web/20120111135847/http://news.mail.ru/society/3012041/ Майкла Джэксана пасьмяротна ўзнагародзяць у Расеі]. {{ref-ru}}</ref>. Узнагароджаны (пасьмяротна) «Прэміяй Муз-ТБ 2010» за велізарны ўклад у сусьветную музычную індустрыю. Прыз уручаны сястры сьпевака, Ля Тоі Джэксан. Агульная колькасьць узнагарод сьпевака — 395. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Dancing the Dream|выдавецтва=Doubleday|год=1992|isbn=0-385-40368-2}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Moonwalk|спасылка=http://www.mjshouse.com/download/moonwalk_book.pdf|выдавецтва=Random House|год=2009|isbn=978-0-307-71698-9|ref=Jackson}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=My World, The Official Photobook|выданьне=1|выдавецтва=Triumph International|год=2006|isbn=0-9768891-1-0}} * {{кніга|імя=J. Randy|прозьвішча=Taraborrelli|спасылка=https://archive.org/details/michaeljacksonma0000tara|загаловак=Michael Jackson: The Magic, The Madness, The Whole Story, 1958–2009|выдавецтва=Grand Central Publishing, 2009|год=2009|isbn=978-0-446-56474-8|ref=Taraborrelli}} * {{артыкул|аўтар=Young, Julie|загаловак=A Hoosier Thriller: Gary, Indiana’s Michael Jackson|выданьне=Traces of Indiana and Midwestern History|том=21|нумар=4|год=2009|ref=Young}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.michaeljackson.com/us Афіцыйны сайт]{{Недаступная спасылка|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20140217000944/http://www.michaeljackson.com/ru Афіцыйны сайт]{{ref-ru}} * {{YouTube|michaeljackson}} * {{facebook|michaeljackson}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Джэксан, Майкл}} [[Катэгорыя:Поп-музыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Танцоўшчыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Форэст-Лаўн]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] 6pn2l9cyg2wvgwhp1n450502se4v7wu 2678193 2678191 2026-07-08T16:10:00Z Dymitr 10914 /* Вонкавыя спасылкі */ выпраўленьне спасылак 2678193 wikitext text/x-wiki {{Музыка}} '''Ма́йкл Джо́зэф Джэ́ксан''' ({{мова-en|Michael Joseph Jackson}}; 29 жніўня 1958 — 25 чэрвеня 2009<ref name="DE">[https://web.archive.org/web/20140620081948/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/25/michael.jackson/index.html?iref=mpstoryview Michael Jackson dead at 50] — CNN.com {{ref-en}}</ref>) — [[ЗША|амэрыканскі]] сьпявак, танцор і аўтар песень, які ўпершыню дасягнуў міжнародную вядомасьць у веку 11 гадоў у якасьці вакаліста дзіцячай групы [[The Jackson 5]], а пасьля стаў адным з самых камэрцыйна пасьпяховых сольных артыстаў у гісторыі і быў абвешчаны «Каралём [[поп-музыка|поп-музыкі]]». Найбольшым прызнаньнем карыстаюцца тры альбомы, запісаныя ім пад кіраўніцтвам прадусара Кўінзі Джонса, — «Off the Wall» (1979), «[[Thriller]]» (1982) і «Bad» (1987), прычым «Thriller» занесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] як дыск-лідэр па продажы ў сьвеце. У актыве Джэксана 19 прэміяў «[[Грэмі]]»; 13 раз ён уздымаўся са сваімі [[сынгл]]амі на першы радок [[Billboard Hot 100|амэрыканскіх чартаў]]. Яго імя двойчы занесена ў Залу славы рок-н-ролу — у якасьці сольнага выканаўцы і як удзельніка The Jackson 5. == Раньнія гады і The Jackson 5 == [[Файл:Michael Jackson's birth house in Gary Indiana.jpg|значак|зьлева|Дом дзяцінства Джэксана ў Гэры.]] Майкл Джозэф Джэксан<ref name="allmusic" >{{спасылка|аўтар=Huey, Steve|спасылка=https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|загаловак=Michael Jackson – Artist Biography|выдавецтва=AllMusic|копія=https://web.archive.org/web/20150507080746/https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|дата копіі=05.2015}}</ref> нарадзіўся 29 жніўня 1958 году ў месьце [[Гэры]] штату [[Індыяна]]<ref>{{навіна|аўтар=Barnes, Brokes|спасылка=https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html|загаловак=A Star Idolized and Haunted, Michael Jackson Dies at 50|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html?ref=obituaries&_r=0|дата копіі=12.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|загаловак=Michael Jackson: 10 Achievements That Made Him The King of Pop|выдавецтва=National Academy of Recording Arts and Sciences|дата публікацыі=06.2014|копія=https://web.archive.org/web/20170215072653/https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|дата копіі=02.2017}}</ref>. Ён быў восьмым зь дзесяці дзяцей афраамэрыканскай рабочай сям’і, якая жыла ў двухпакаёвым доме на Джэксан-стрыт{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|26}}{{Зноска|Young|2009|Young|18}}. Ягоная маці, Кэтрын Джэксан (у дзявоцтве Скруз), была [[сьведкі Яговы|сьведкай Яговы]]<ref name="monstrous" >{{навіна|аўтар=Petridis, Alexis|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|загаловак=Joe Jackson was one of the most monstrous fathers in pop|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194300/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|дата копіі=12.2022}}</ref>, грала на клярнэце, віялянчэлі і піяніна ды калісьці марыла стаць выканаўцай кантры-энд-вэстэрну, але працавала няпоўны дзень у [[Sears]]{{Зноска|Young|2009|Young|17}}{{Зноска|Young|2009|Young|19}}. Ягоны бацька, Джо Джэксан, быў баксэрам і апэратарам крана на [[U.S. Steel]], а таксама граў на гітары ў мясцовай рытм-энд-блюзавым гурце Falcons<ref name="Obit Guardian" >{{навіна|аўтар=Sweeting, Adam|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|загаловак=Joe Jackson obituary|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|дата копіі=12.2022}}</ref>{{Зноска|Young|2009|Young|18—19}}. Праз бацьку Майкл меў [[індзейцы|індзейскае]] паходжаньне. Ягоны прадзед Ізраэль Нэра Джэксан быў лекарам традыцыйнай індзейскай мэдыцыны, успадкаваўшы практыкі, перададзеныя яму ад бацькі<ref>{{кніга|імя=Christopher|прозьвішча=Andersen|загаловак=Michael Jackson Unauthorized|выдавецтва=Pocket Books|год=1995|старонкі=13|isbn=9780671892401}}</ref>. А ягоны прапрадзед Джула Гэйл быў выведнікам войска ЗША, ажаніўся з чарнаскурай рабыняй Джынай яшчэ да [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны]]<ref>{{кніга|імя=Steve|прозьвішча=Knopper|загаловак=MJ: The Genius of Michael Jackson|выдавецтва=Scribner|год=2016|старонкі=6|isbn=9781476730387}}</ref>. У Майкла было тры сястры, якіх клікалі [[Рыбі Джэксан|Рыбі]], [[Ла Тоя Джэксан|Ла Тоя]] і [[Джанэт Джэксан|Джанэт]], а таксама пяць братоў на імя [[Джэкі Джэксан|Джэкі]], [[Тыта Джэксан|Тыта]], [[Джэрмэйн Джэксан|Джэрмэйн]], [[Марлан Джэксан|Марлан]] і Рэндзі<ref name="Obit Guardian"/>. Шосты брат, Брэндан, які быў блізьнюком Марлана, памёр неўзабаве па нараджэньні<ref>{{спасылка|аўтар=Morris, Chris|спасылка=https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|загаловак=Joe Jackson, Jackson Family Patriarch, Dies at 89|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221108051352/https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|дата копіі=11.2022}}</ref>. Майкл і Марлан далучыліся да Jackson Brothers у 1964 годзе. У гэтым гурце, які стварыў бацька Джозэф, ужо былі Джэкі, Тыта і Джэрмэйн. Першапачаткова як Майкл, гэтак і Марлан выступалі ў ім як музыкі суправаджэньня, граючы на конзе і [[тамбурын]]е<ref>{{навіна|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|загаловак=Michael Jackson: a life of highs and lows|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|дата копіі=01.2022}}</ref><ref>{{кніга|імя=Jermaine|прозьвішча=Jackson|спасылка=https://books.google.com/books?id=tk0zQIaFrccC&pg=PA41|загаловак=You Are Not Alone: Michael: Through a Brother's Eyes|выдавецтва=Simon & Schuster|год=2011|isbn=978-1-4516-5156-0}}</ref>. Пазьней Майкл казаў, што бацька фізычна і эмацыйна зьдзекваўся зь яго падчас рэпэтыцыяў, узгадваючы, што Джо часта сядзеў з рамянём у руцэ, гатовы пакараць за хібы<ref name="monstrous"/>{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|165—168}}. Джо прызнаваўся, што рэгулярна лупцаваў сына<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|загаловак=Can Michael Jackson's demons be explained?|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20220928143342/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|дата копіі=09.2022}}</ref>. Зрэшты, Джэкі, Тыта, Джэрмэйн і Марлан казалі, што бацька ня быў жорсткім. Яны стаялі на тым, што пакараньні, цяжэй адчуваныя Майклам празь ягоны ўзрост, служылі дзеля забесьпячэньня дысцыпліны ў гурце. Майкл узгадваў сваё юнацтва як час самоты{{Зноска|Young|2009|Young|24}}. [[Файл:The Jackson 5 1972.JPG|значак|зьлева|Майкл (у цэнтры) на выступе The Jackson 5 у 1972 годзе. Гурт быў адным зь першых афраамэрыканскіх калектываў, якія дасягнулі велізарнай папулярнасьці<ref>{{артыкул|аўтар=Aletti, Vince|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|загаловак=Jackson Five: The Biggest Thing Since the Stones|выданьне=Rolling Stone|год=11.1970|копія=https://web.archive.org/web/20211105171204/https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|дата копіі=11.2021}}</ref>.]] У канцы 1965 году Майкл пачаў дзяліць вядучыя вакальныя партыі з Джэрмэйнам, а назва гурта была зьмененая на [[The Jackson 5]]<ref>{{артыкул|аўтар=Burton, Charlie|спасылка=https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|загаловак=Inside the Jackson machine|выданьне=GQ|год=02.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221007005527/https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|дата копіі=10.2022}}</ref>. У тым годзе яны перамаглі ў конкурсе талентаў, у якім Майкл танцаваў пад ''Barefootin'' [[Робэрт Паркер (сьпявак)|Робэрта Паркера]] і сьпяваў ''My Girl'' гурта [[The Temptations]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|13—14}}. У 1966—1968 гадах The Jackson 5 гастралявалі па Сярэднім Захадзе, часта выступаючы на Chitlin’ Circuit як разагрэў для такіх артыстаў, як то [[Sam & Dave]], [[The O’Jays]], [[Глэйдыс Найт]] і [[Эта Джэймз]]. Яны таксама выступалі ў клюбах і на кактэйльных вечарынах, дзе таксама ладзіліся стрыптыз-шоў, а таксама барах і на школьных танцах{{Зноска|Young|2009|Young|21—22}}<ref>{{артыкул|спасылка=https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|загаловак=Triumph & Tragedy: The Life of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone India|год=08.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208201712/https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|дата копіі=12.2022}}</ref>. У жніўні 1967 году, падчас гастроляў на Ўсходнім узьбярэжжы, яны выйгралі штотыднёвы конкурс аматараў у тэатры [[Апола (тэатар, Нью-Ёрк)|Апола]] у [[Гарлем (Нью-Ёрк)|Гарлеме]]{{Зноска|Young|2009|Young|22}}. The Jackson 5 запісалі некалькі песень для гэрыянскага лэйблу Steeltown Records, выпусьціўшы свой першы сынгл ''Big Boy'' у 1968 годзе{{Зноска|Young|2009|Young|21}}. [[Бобі Тэйлар]] з [[Bobby Taylor & the Vancouvers]] запрасіў гурт да лэйблу [[Motown Records]] пасьля таго, як яны выступілі на ягоным канцэрце на разагрэве ў чыкагаўскім тэатры Рэгал у тым самым годзе. Тэйлар спрадусаваў частку іхных раньніх запісаў для Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Knopper, Steve|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|загаловак=Bobby Taylor, Motown Singer Who Discovered Jackson 5, Dead at 83|выданьне=Rolling Stone|год=07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20221208202025/https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|дата копіі=12.2022}}</ref>. Па складаньні ўгоды з Motown сям’я Джэксанаў пераехала ў [[Лос-Анджэлес]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|59—69}}. У 1969 годзе кіраўнікі лэйблу пастанавілі, што [[Даяна Рос]] мусіць прадставіць The Jackson 5 публіцы — часткова дзеля падтрымкі ейнай тэлевізійнай кар’еры — запусьціўшы, як уважаецца, апошні прадукт «вытворчай лініі» Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Harper, Phillip Brian|загаловак=Synesthesia, 'Crossover,' and Blacks in Popular Music|выданьне=Social Text|нумар=23|старонкі=110|год=1989|DOI=10.2307/466423}}</ref>. У тым годзе гурт упершыню зьявіўся на тэлебачаньні падчас конкурсу Miss Black America, выканаўшы кавэр ''It’s Your Thing''<ref>{{кніга|імя=Daryl|прозьвішча=Easlea|загаловак=Michael Jackson: Rewind: The Life and Legacy of Pop Music's King|выдавецтва=Race Point Publishing|год=2016|isbn=978-1-63106-253-7}}</ref>. [[Rolling Stone]] пазьней назваў юнага Майкла як «вундэркінда» з «надзвычайнымі музычнымі здольнасьцямі»<ref name="Bio" >{{артыкул|спасылка=https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|загаловак=Michael Jackson – Biography|выданьне=Rolling Stone|копія=https://web.archive.org/web/20080402062429/https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|дата копіі=04.2008}}</ref>. Паступова Майкл вылучыўся ў якасьці фронтмэна дзіцячага квінтэту, фактычна менавіта яму даставаліся галоўныя сольныя партыі. Ён зьвяртаў на сябе ўвагу і дзіўнымі танцамі, і манерай паводзіць сябе на сцэне, якую ён капіяваў у сваіх куміраў — [[Джэймз Браўн|Джэймза Браўна]], [[Джэкі Ўілсан|Джэкі Ўілсана]] ды іншых выканаўцаў. У студзені 1970 году ''I Want You Back'' стаў першым гітом The Jackson 5, які дасягнуў першага месца ў [[Billboard Hot 100]], застаючыся на вяршыні чарту чатыры тыдні. Яшчэ тры сынглы, як то ''ABC'', ''The Love You Save'' і ''I’ll Be There'', таксама трапілі на першы радок<ref>{{артыкул|аўтар=Bronson, Fred|спасылка=https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|загаловак=48 Years Ago Today, 'I Want You Back' Kicked It All Off for the Jackson 5|выданьне=Billboard|год=11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190410223332/https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|дата копіі=04.2019}}</ref>. У траўні 1971 году сям’я Джэксанаў пераехала ў вялікі маёнтак на Гэйвэнгэрст-Авэню, які займаў плошчу ў 0,81 га у Энсына{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|81—82}}. У гэты час Майкл ператварыўся зь дзіцячага выканаўцы на падлеткавы ідал{{Зноска|Young|2009|Young|25}}. У 1972—1975 гадах ён выпусьціў чатыры сольныя студыйныя альбомы на лэйбле, але заставаўся ўдзельнікам The Jackson 5<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Bernadette|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|загаловак=Michael Jackson's music: the solo albums|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|дата копіі=01.2022}}</ref>. Гурт пазьней вызнавалі як «перадавы прыклад чарнаскурых крос-овэрных артыстаў»<ref>{{спасылка|імя=Debra|прозьвішча=Alban|спасылка=https://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|загаловак=Michael Jackson broke down racial barriers|выдавецтва=CNN|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20141221075015/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|дата копіі=12.2014}}</ref>. == Сольная кар’ера == === Пачатак сольнай кар’еры === У 1973 годзе посьпех сямейнага праекту пачаў падаць, рэкордынгавая кампанія абмяжоўвала іх фінансавыя магчымасьці, і ў 1976 годзе яны падпісалі кантракт зь іншай фірмай, у выніку чаго ім прыйшлося зьмяніць імя гурту на The Jacksons. З 1976 па 1984 гады яны выдаюць яшчэ 6 альбомаў, даючы турнэ па краіне. Тым часам Джэксан выпусьціў чатыры сольныя альбомы і шэраг пасьпяховых сольных сынглаў, сярод якіх «Got to Be There», «Rockin' Robin» і «Ben», які дасягнуў у 1972 годзе першага месца ў чартах. У 1978 годзе Майкл зьняўся разам з Даянай Рос у экранізацыі брадвэйскага мюзыклу «The Wiz» («[[Цудоўны чараўнік краіны Оз]]»). На здымках ён пазнаёміўся з музычным рэжысэрам Кўінзі Джонсам, які пазьней стане прадусарам ягоных самых вядомых альбомаў. Першы зь іх, «Off the Wall» (1979), прэзэнтуе Майкла Джэксана сьвету як яскравага, таленавітага маладога чалавека і моднага танцора. На вяршыню чартаў патрапілі дыскагіт «Don’t Stop 'Til You Get Enough» і больш павольная кампазыцыя «Rock With You», а сам альбом разыйшоўся тыражом больш за 20 мільёнаў. Шматлікія музычныя аглядальнікі лічаць «Off the Wall» апошняй вяршыняй мімалётнай эпохі музыкі [[дыска]]. === Thriller === {{Асноўны артыкул|Thriller}} Альбом «[[Thriller]]» увайшоў у гісторыю як лідэр па продажы ва ўсім сьвеце. Ён назаўжды зьмяніў аблічча музычнага бізнэсу. Выпушчаны ў лістападзе 1982 году, «Thriller» даў Амэрыцы сем [[сынгл]]аў: * «The Girl Is Mine» (№ 2, дуэт з [[Пол Макартні|Полам Макартні]]), * «Billie Jean» (№ 1, прэмія «Грэмі», самы буйны гіт за ўсю кар’еру Джэксана і адзін з найбольш сэмпліраваных трэкаў [[фанк]]-музыкі), * «Beat It» (№ 1, яшчэ адна «Грэмі»), * «Wanna Be Startin' Somethin'» (№ 5), * «Human Nature» (№ 7), * «P.Y.T. (Pretty Young Thing)» (№ 10), * «Thriller» (№ 4). «Thriller» узначальваў [[Billboard 200]] на працягу дзевяці месяцаў (37 тыдняў) і не пакідаў межаў гэтага чарту больш за два гады (122 тыдні). За гэты альбом Джэксан атрымаў восем прэміяў «[[Грэмі]]» (у тым ліку ў самай прэстыжнай намінацыі, «найлепшы альбом году») і сем амэрыканскіх музычных прэміяў. У 1985 годзе альбом быў абвешчаны [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігай рэкордаў Гінэса]] «найбольш прадаваным альбомам за ўсю гісторыю». Па дадзеных на ліпень 2001 году, прададзена 26 мільёнаў копіяў альбома ў ЗША<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s]{{ref-en}}</ref>, што зрабіла яго другім альбомам па продажах у гісторыі Амэрыкі (на першым «The Greatest Hits» групы [[The Eagles]] — 27 мільёнаў). Ва ўсім сьвеце, «Thriller» быў рэалізаваны рэкордным тыражом у 104 мільёны копіяў. Джэксан і яго прадусары актыўна выкарыстоўвалі ў сваіх інтарэсах музычнае тэлебачаньне: рэвалюцыйныя відэаролікі Джэксана сталі асновай для музычнага каналу [[MTV]], якому споўніўся толькі год пасьля выпуску альбома. Папулярнасьці дыску спрыяла, апроч шматлікіх іншых прычын, выступ Джэксана ў траўні 1983 году на 25-й гадавіне шоў Motown 25: Yesterday, Today, Forever, дзе ён прадставіў сьвету 14-хвілінны відэакліп, зьняты да песьні «Thriller» і вытрыманы ў стылістыцы [[фільм жахаў|фільмаў жахаў]]. На тым жа шоў падчас выкананьня «Billie Jean» Джэксан упершыню прадэманстраваў сваю знакамітую «[[месяцовая хада|месяцовую хаду]]» ({{мова-en|moonwalk}})<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] May 16, 1983: Michael performs the moonwalk for the first time. {{ref-en}}</ref>. === Васьмідзясятыя === [[Файл:Michaeljacksonphoto drewcohen.JPG|міні|180пкс|1988 год, Майкл Джэксан пад час выступу]] [[Файл:Michael Jackson receives the Presidential Public Safety Commendation at the White House (C21788-18).tif|міні||180пкс|Сустрэча Майкла Джэксана з [[Роналд Рэйган|Роналдам Рэйганам]] і зь яго жонкай [[Нэнсі Рэйган]].]] З таго часу, як увага прэсы да пэрсоны Джэксана ўзмацнялася, сьпявак і яго асяродзьдзе выкарыстоўвалі гэта для атрыманьня нечуванай дагэтуль фінансавай выгады. У 1983 Джэксан склаў кантракт з «[[Пэпсі|Пэпсі-колай]]», у рамках якога павінен быць зьняцца ў іх рэклямным роліку. Падчас здымак адбыўся няшчасны выпадак, з-за якога Джэксан атрымаў апёкі ўсяго твару.<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/27/newsid_4046000/4046605.stm BBC.co.uk — On This Day 1984: Michael Jackson burned in Pepsi ad]. {{ref-en}}</ref> Нягледзячы на гэтую непрыемнасьць, у 1984 годзе ён зноў лідыраваў у амэрыканскіх чартах, гэтым разам з запісанай у дуэце з [[Пол Макартні|Полам Макартні]] кампазыцыяй «Say Say Say». На наступны год Майкл выкупіў вялікую частку акцый кампаніі ATV Music Publishing, якая валодала правамі на большасьць песень [[The Beatles]], што спрычынілася спрэчкам з Макартні, які сам марыў выкупіць гэтыя акцыі. Джэксан таксама працаваў разам з [[Фрэдзі Мэрк’юры]], зрабіўшы зь ім некалькі выпрабавальных запісаў. Тым ня менш па невядомых прычынах супрацоўніцтва так і не адбылося. Афіцыйна гаварылася пра занятасьць абодвух музыкантаў. Падчас падрыхтоўкі новага альбому Джэксан упершыню заняўся дабрачынным праектам, якіх у яго кар’еры будзе яшчэ нямала. Разам з Лаянелам Рычы ён напісаў «We Are the World» — дабрачынны сынгл, выкананы пры ўдзеле велізарнага россыпу зорак першай велічыні дзеля дапамогі дзецям Афрыкі. Трэці (і апошні) альбом тандэму Джэксан-Кўінзі, «Bad», займаў першы радок [[Billboard 200]] на працягу шасьці тыдняў і даў сьвету яшчэ сем гітоў, зь якіх пяць узьнесьліся на вяршыню [[Billboard Hot 100]]: «Bad», «I Just Can’t Stop Loving You», «The Way You Make Me Feel», «Man in the Mirror» і «Dirty Diana». У альбоме «Bad» Джэксан і Кўінзі імкнуліся прытрымлівацца рэцэпту посьпеху папярэдняга дыску (выкарыстаньне стыльнага біту, гладкага фанк-джаза і электрагітары), але зрабіць усё значна маштабней. Альбом быў рэалізаваны вельмі буйным тыражом у 29 мільёнаў копіяў. Далей Майкл быў заняты сваім першым турнэ ў якасьці сольнага выканаўцы, у падтрымку альбома «Bad». Гэта была паездка па 15 краінах, якая заняла большую частку 1988 году, пад час якой яму былі прадстаўлены ў поўнае распараджэньне аўтобус, самалёт і верталёт<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] September 12, 1987: Michael launches his Bad Tour on which he spends over a year visiting 15 countries. {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/jackson/story/0,15819,1506780,00.html Bad Fortune — The Guardian Newspaper], UK — Wednesday June 15, 2005 {{ref-en}}</ref>. У 1987 Джэксан зьняўся ў фільме «Captain EO». Апошні, зь бюджэтам ад $17 да 30 мільёнаў, доўжыўся ўсяго 17 хвілін і на той час быў самым высокавыдатковым фільмам адносна працягласьці. Гэта было першае зьяўленьне Джэксана на вялікім экране. У 18-хвілінным [[кліп]]е да загалоўнай песьні альбома «Bad» было нескладана заўважыць зьмены ў зьнешнасьці сьпевака<ref>[https://web.archive.org/web/20130905225746/http://www.anomalies-unlimited.com/Jackson.html Anomalies Unlimited — The HisTory of Michael Jackson’s face] 1987 age 29: people and the press are '''really''' talking now. {{ref-en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што колер яго скуры быў чорным на працягу ўсяго дзяцінства, з 1982 ён пачаў сьвятлець, і стаў сьветла-смуглым. Гэта стала так прыкметна, што пра гэта стала пісаць уся прэса, і ня толькі жоўтая. Джэксан растлумачыў гэта рэдкай хваробай — «[[вітыліга]]», і разьвеяў чуткі пра тое, што гэта вынік наўмысных дзеяньняў<ref>[https://web.archive.org/web/20060512055032/http://jetzis-mjvideo.com/int/int1f.html Oprah interview] Jackson: «I have a rare skin disorder called Vitiligo». {{ref-en}}</ref>. Апроч сьвятленьня скуры, іншай прычынай зьмены зьнешнасьці сьпевака была плястычная хірургія. Нягледзячы на заявы некалькіх хірургаў пра тое, што Джэксан падвергнуўся некалькім апэрацыям на насавой паражніне, а таксама па ўзьніманьню лоба, патанчэньню вуснаў, апэрацыі на шчоках<ref>[http://abcnews.go.com/Health/Cosmetic/story?id=131910&page=1 ABC News — Surgeon: Michael Jackson A 'Nasal Cripple'] Feb. 8, 2003 by ABC news. {{ref-en}}</ref>, Джэксан у аўтабіяграфіі 1988 году ''Moonwalker'' піша толькі пра дзьвюх плястычных хірургіях носа і стварэньні ямачкі на падбародку, а ў астатніх зьменах зьнешнасьці вінаваціць палавую сталасьць і дыету<ref>[http://www.mjshouse.com/moonwalk.html Moonwalk by Michael Jackson, 1988] «I have had my nose altered twice and I recently added a cleft to my chin». {{ref-en}}</ref>. === Дзевяностыя === Кожны крок Джэксана асьвятляўся і аналізаваўся сродкамі масавай інфармацыі, а яго дзівацтвы гадамі шырока абмяркоўваліся ў прэсе. Вялікую частку часу Майкл быў змушаны праводзіць у адзіноце на сваёй строга ахоўванай ад староньніх сядзібе Neverland (Нэверлэнд). Там яго наведвалі нешматлікія сябры, уключаючы супэрзорку [[Элізабэт Тэйлар]]. Таксама там жылі дзеці, да якіх сьпявак быў заўсёды неабыякавы. У 1993 годзе яму былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыкам, аднак на той момант справу атрымалася замяць: па здагадках прэсы, Джэксан проста адкупіўся ад хлопчыкавых бацькоў. Насамрэч, празь некалькі дзён пасьля сьмерці сьпевака, першая «ахвяра» сэксуальных дамаганьняў Джордан Чэндлер, не вытрымаўшы пакут сумленьня, прызнаўся, што абвінавачваньне было сфальсіфікавана<ref>https://web.archive.org/web/20090807150900/http://www.makli.com/jordan-chandler-admits-he-lied-about-michael-jackson/ makli.com {{ref-en}}</ref> па патрабаваньні яго бацькі ў мэтах атрыманьня грошай і апынулася ня чым іншым, як паклёпам, які паўплываў на ўсё наступнае жыцьцё сьпевака. Гэты сэксуальны скандал разгарэўся праз два гады пасьля выхаду альбома «Dangerous», рэлізу якога папярэднічала прэм’ера маштабнага відэакліпа да сынглу «Black or White». Паказ кліпа на MTV быў дазволены толькі пасьля выключэньня зь яго сцэн, у якіх Джэксан разьбівае вокны і імітуе [[мастурбацыя|мастурбацыю]]. На працягу пяці тыдняў «Black or White» займаў верхні радок чартаў і стаў самым вялікім гітом Джэксана пасьля «Billie Jean». Як і з папярэдніх, з гэтага альбому было выпушчана сем сынглаў. Апроч «Black or White» (№ 1) яны ўключалі «Remember the Time» (№ 3), «In the Closet» (№ 6) і «Will You Be There» (№ 7). У 1995 годзе быў выпушчаны ў сьвет вельмі амбіцыйны «HIStory: Past, Present and Future — Book I» — падвойны альбом, які злучыў дыск з 15 новых песень з дыскам самых вялікіх гітоў. Меркавалася, што гэта будзе першая частка трылёгіі. У мэтах вяртаньня папулярнасьці першым сынглам быў выпушчаны «Scream» — дуэт сьпевака зь сястрой, [[Джэнет Джэксан]], якая стала да таго часу мегазоркай маштабу, супастаўнага з Майклам. Песьня суправаджалася футурыстычным відэакліпам, на здымкі якога было выдаткавана звыш сямі мільёнаў даляраў, што на той час зьяўлялася рэкордам. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у [[Billboard 200]] і быў распрададзены тыражом у 7 мільёнаў копіяў у ЗША (15 мільёнаў па ўсім сьвеце). Шматлікія новыя песьні зь яго былі выпушчаны сынгламі, сярод іх баляда пра [[Масква|Маскву]] («Stranger in Moscow»; запісаць песьню пра расейскую сталіцу Джэксан паабяцаў, упершыню пабываўшы там у 1993 годзе), эпічная кампазыцыя на экалягічную тэму «Earth Song» (пяць тыдняў на першым месцы ў Вялікабрытаніі) і ўзор сучаснага [[рытм-энд-блюз]]у «You Are Not Alone» (яго трынаццаты «нумар адзін» у [[Billboard Hot 100]]). У кліпе на «You Are Not Alone» Майкл зьявіўся напаўаголеным разам са сваёй тагачаснай жонкай — Лізай Марыяй Прэсьлі, дачкой знакамітага [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. Наступнага альбому з новымі песьнямі прыхільнікам сьпевака прыйшлося чакаць цэлых шэсьць год. Праўда, у 1997 годзе ў крамах зьявіўся альбом танцавальных [[рэмікс]]аў на трэкі з «HIStory» — «[[Blood on the Dancefloor]]». Водгукі на гэты дыск былі галоўным чынам станоўчымі, а загалоўная кампазыцыя ўзначаліла чарты продажаў у шматлікіх краінах, у тым ліку ў Вялікабрытаніі. У ЗША альбом прайшоў практычна незаўважаным. Выпуск наступнага альбому ня раз адкладаўся, паколькі Джэксан імкнуўся зрабіць ідэальна вывераны, бездакорны запіс, які паправіць яго камэрцыйны дабрабыт. Яго лэйбл «[[Соні]]» неахвотна згаджаўся ўкладваць мільёны даляраў у бясконцы працэс запісу, перазапісу і наступнай раскруткі альбому, што ў рэшце рэшт прывяло да сыходу сьпевака на лэйбл «Epic Records». «Invincible», выпушчаны ў кастрычніку 2001 году, утрымоўваў 16 трэкаў, уключаючы сынгл «You Rock My World». Альбом быў неадназначна сустрэты крытыкамі, а лічбы яго продажаў былі ў два разы сьціплейшымі за «HIStory». === Двухтысячныя === [[Файл:Michael Jackson in Vegas cropped-2.jpg|міні|180пкс|2000-я гады, скура Джэксана цалкам белая]] У лістападзе 2003 году Джэксан выпусьціў складанку гітоў «Number Ones». У яе ўвайшлі 18 трэкаў, сярод якіх 16 раней выдадзеных гітоў, жывое выкананьне песьні «Ben» і новы сынгл «One More Chance». Да канца 2004 году, продажы «Number Ones» па ўсім сьвеце перавысілі 6 мільёнаў копіяў. 18 сьнежня 2003 году паліцыя правяла ператрусы ў Джэксанавай сядзібе «Neverland». Сьпеваку былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыка, якому папярэднічала прывядзеньне яго ў стан ап’яненьня. Агулам гаворка ішла пра сем выпадкаў [[Плоцевы чын|плоцевых чынаў]] з малалетнімі. Суд над сьпеваком працягваўся зь лютага па травень 2005 году. Больш за 2200 сродкаў масавай інфармацыі з усяго сьвету акрэдытавалі сваіх журналістаў для асьвятленьня скандальнага працэсу. Вердыкт прысяжных быў такі: Джэксан невінаваты. 16 лістапада 2004 Майкл Джэксан выпусьціў «Michael Jackson: The Ultimate Collection' Box Set». Гэты набор з 5 дыскаў — зьмяшчае 57 трэкаў і 13 раней нявыпушчаных запісаў, ахопліваючы пэрыяд з 1969 па 2004 гады, плюс нявыдадзены раней жывы канцэрт 1992 году на DVD — дае, мабыць, самае поўнае ўяўленьне пра артыстызм і талент Майкла Джэксана ў ягоныя лепшыя гады. Пасьля суда Майкл Джэксан адасобіўся ад журналістаў у [[Бахрэйн]]у і прыступіў да падрыхтоўкі запісу дабрачыннага сынглу памяці ахвяр [[Катрына (ураган)|урагану «Катрына»]]. Неўзабаве высьветлілася, што далёка ня ўсе запрошаныя музыкі захацелі ўдзельнічаць у праекце, які ўзначальвае Джэксан. Хоць песьня «I Have This Dream» была запісана, сынглам яна так і ня выйшла. Улетку 2008 году кампанія «Sony BMG» запусьціла глябальную акцыю, у рамках якой жыхары больш за 20 краінаў сьвету галасуюць за свае любімыя песьні Майкла Джэксана, і такім чынам бяруць удзел у складаньні зборніка гітоў «караля поп-музыкі» ў сваёй краіне. На суд фанатаў прадстаўлена 122 трэкі. У альбом, які ў кожнай краіне ўнікальны, увайшлі каля 17-18 трэкаў на кожным дыску (усяго іх можа быць 1 ці 2, у залежнасьці ад краіны). Акрамя таго, Майкл Джэксан запісаў свой новы сольны альбом, выпуск якога плянаваўся на 2009 год. У сакавіку 2009 году Майкл абвясьціў пра тое, што зьбіраецца даць апошнюю ў [[Лёндан]]е сэрыю канцэртаў пад назвай «This is it Tour». Канцэрты павінны былі пачацца 13 ліпеня 2009 і завяршыцца 6 сакавіка 2010. Калі 5 сакавіка 2009 на адмысловай прэс-канфэрэнцыі Джэксан абвясьціў пра вяртаньне на сцэну, гаворка ішла пра 10 канцэртаў на стадыёне The O<sub>2</sub> arena, які зьмяшчае 20 тысячаў чалавек. Аднак попыт на квіткі быў настолькі высокі, што прыйшлося заплянаваць зь дзясятак дадатковых выступаў. Больш за мільён фанатаў Майкла Джэксана маглі б убачыць выступы артыста. 21 лістапада 2008 году таблоід ''[[The Sun]]'' паведаміў, што Джэксан прыняў [[іслам]] і зьмяніў імя на Мікаэль, калі быў у [[Лос-Анджэлес]]е ў кампазытара Стыва Поркары<ref name=thesunislam>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/article1954666.ece Michael Jackson has become Muslim changing his name to 'Mikaeel']. {{ref-en}}</ref>. Гэта інфармацыя ніколі не была пацьверджаная самім Джэксанам. Адвакат Джэксана Лондэл Макмілан аспрэчыў гэтае паведамленьне, сказаўшы што гэта поўная няпраўда. Тым ня менш, былая няня дзяцей Майкла Джэксана 29 чэрвеня заявіла, што на Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя "Нацыя ісламу <ref>[https://web.archive.org/web/20160306020639/http://www.ctv.by/news/~group__m11=212~page__n16=1~news__n16=22912 Няня дзяцей Майкла Джэксана: На Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя «Нацыя ісламу».]</ref> У красавіку 2009 году таблёіды паведамілі, што пры чарговым аглядзе доктары выявілі ў Майкла рак скуры. Афіцыйны прадстаўнік сьпевака аспрэчыў гэту інфармацыю, заявіўшы ў інтэрвію New York Daily News, што «Майкл выдатна сябе адчувае. Ён у цудоўным стане, і ў яго няма ніякіх хвароб».<ref>[http://www.nydailynews.com/gossip/2009/05/16/2009-05-16_michael_jackson_diagnosed_with_skin_cancer_but_comeback_concerts_still_on_says_r.html=NewYork Daily News — Michael Jackson denies skin cancer report]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}}</ref>. === Асабістае жыцьцё === Майкл Джэксан быў двойчы жанаты. З 1994 па 1996 гады ён быў у шлюбе зь Лізай-Марыяй Прэсьлі, дачцэ [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. У лістападзе 1996 году, пасьля разводу зь ёй, Джэксан ажаніўся з Дэбі Роў (былая [[мэдсястра]]), ад якой у яго двое дзяцей: сын — Прынц Майкл Джозэф Джэксан старэйшы (нарадзіўся ў 1997 годзе) і дачка — Пэрыс-Майкл Катрын Джэксан (нарадзілася ў 1998 годзе)<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/entertainment/newsid_2211000/2211082.stm Майкл Джэксан «ізноў стаў бацькам»]{{ref-ru}}</ref>. У 1999 годзе Дэбі Роў і Майкл Джэксан разьвяліся. === Сьмерць === Раніцай 25 чэрвеня 2009 году Майкл зьнепрытомнеў і зваліўся, знаходзячыся ў хаце, якую ён наймаў у Голмбі Гілз, на захадзе [[Лос-Анджэлес]]у. У 12:21 па мясцовым [[UTC-8|ціхаакіянскім часе]] быў зарэгістраваны званок на нумар 911<ref name="DE" />. Мэдыкі прыехалі праз 3 хвіліны і 17 сэкундаў і выявілі, што Джэксан ужо ня дыхае. У яго спынілася сэрца. Мэдыкі адразу пачалі сардэчна-лёгачную рэанімацыю<ref name="MSNBC">[https://web.archive.org/web/20090707112522/http://www.msnbc.msn.com/id/31552029?gt1=43001 Singer Michael Jackson dead at 50-Legendary pop star had been preparing for London comeback tour]{{ref-en}}</ref>. Спробы вярнуць Джэксана да жыцьця прадоўжваліся па дарозе і на працягу гадзіны пасьля прыезду ў Мэдычны цэнтар Каліфарнійскага ўнівэрсытэту<ref name="Times6580897">[https://web.archive.org/web/20110920052143/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6580897.ece Fans mourn artist for whom it didn’t matter if you were black or white]{{ref-en}}</ref>. Гэтыя спробы аказаліся беспасьпяховымі. Сьмерць была канстатавана ў 14:26 па мясцовым часе<ref name = "reuters2">[http://www.guardian.co.uk/uk/feedarticle/8577696 King of pop Michael Jackson is dead]{{ref-en}}</ref>. Цырымонія разьвітаньня адблася амаль праз два тыдні па сьмерці Джэксана 7 ліпеня 2009 году ў Лос-Анджэлесе. == Мастацкае майстэрства == === Вакальны стыль === [[Файл:Michael Jackson in 1988.jpg|значак|зьлева|Выступ Джэксана ў 1988 годзе ў [[Вена|Вене]].]] Джэксан быў вядомы як экспрэсіўны вакаліст з абсалютным слыхам<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|загаловак=What actually is perfect pitch – and how do I get it?|выдавецтва=Classic FM|копія=https://web.archive.org/web/20201108002330/https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|дата копіі=11.2020}}</ref><ref>{{кніга|імя=Geoff|прозьвішча=Brown|загаловак=The complete guide to the music of Michael Jackson and The Jackson family|месца=London|выдавецтва=Omnibus Press|isbn=978-0-7119-5303-1}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music-16799|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=08.2018}}</ref>. Крытыкі апісвалі ягоную вакальную здатнасьць як такую, што ахоплівае дыяпазон ад чыстага і мяккага да рэзкага і агрэсіўнага<ref>{{артыкул|аўтар=Hoffman, Claire|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-last-days-of-michael-jackson-68590/|загаловак=The Last Days of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone|год=08.2009}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Light, Alan|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/dangerous-251372/|загаловак=Michael Jackson's 'Dangerous'|выданьне=Rolling Stone|год=01.1992}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stone, Rolling|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/50-best-michael-jackson-songs-22188/|загаловак=50 Best Michael Jackson Songs|выданьне=Rolling Stone|год=06.2014}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stegner-Petitjean, Isabelle|загаловак='The Voice in the Mirror'. Michael Jackson: From a Vocal Identity to its Double in Sound|выданьне=Volume !|том=8|нумар=2|старонкі=222—253|год=2011|DOI=10.4000/volume.3851}}</ref>, у залежнасьці ад абранага жанру. Джэксан ёсьць адзіным выканаўцам, які калі-небудзь атрымліваў «[[Грэмі]]» ў трох розных жанрах вакальнага выкананьня як сольны артыст, як то як найлепшае поп-выкананьне за ''Thriller'', як найлепшае рок-выкананьне за ''Beat It'', і найлепшае выкананьне ў стылі рытм-энд-блюз за ''Billie Jean'' і ''Don’t Stop ’Til You Get Enough''. [[Брус Сўэдын]], ягоны даўні гукаінжынэр, падкрэсьліваў, што ключавым элемэнтам іхных вакальных запісаў было тое, што ён і Джэксан выпрабоўвалі мноства падыходаў да рытмічных, эмацыйных і тэхнічных адметнасьцяў, каб дасягнуць пэўнага «гукавога характару»<ref>{{кніга|аўтар=Swedien, Bruce; Jackson, Michael|загаловак=In the studio with Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Hal Leonard Books|старонкі=8–10, 119–126|isbn=978-1-4234-6495-2}}</ref>. Ягоныя стылістычныя прыёмы ўлучалі частае выкарыстаньне [[стаката]], [[легата]], [[фальцэт]]а, а таксама вакальных «ікавак»<ref>{{спасылка|аўтар=Lopez, Rich|спасылка=https://dallasvoice.com/review-simply-said-mj-was-a-thriller/|загаловак=Review: Simply said, 'MJ' was a thriller|выдавецтва=Dallas Voice|дата публікацыі=11.2023}}</ref>, ''[[Ad libitum]]'', вакальнага скавытаньня і рыканьня, якія сталіся фірмовай рысай ягонага гучаньня<ref name="Ewing" >{{навіна|аўтар=Ewing, Tom|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|загаловак=Michael Jackson starts work on Off the Wall|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2011|копія=https://web.archive.org/web/20150423135437/https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|дата копіі=04.2015}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://music.apple.com/us/playlist/michael-jackson-love-songs/pl.8058d87c60b647a7bc81185b9f59e4c2|загаловак=Apple Music: Michael Jackson Love Songs|выдавецтва=Apple Music}}</ref>. Джэксан сьпяваў зь дзяцінства, і з часам ягоны голас, як і вакальны стыль зьмяняліся. У 1971—1975 гадах ягоны голас трансфармаваўся ад дзіцячага сапрана да лірычнага тэнару<ref>{{кніга|аўтар=Brackett, Nathan; Hoard, Christian|загаловак=The Rolling Stone Album Guide|выдавецтва=Fireside|старонкі=414|год=2004|isbn=978-0-7432-0169-8}}</ref>. Слынным сьпевака зрабілі ягоныя інтанацыі і вакальны дыяпазон. З кожным новым музычным рэлізам ягонае вакальнае разьвіцьцё і зьмены станоўча адзначаліся музычнымі журналістамі. У пэрыяд ''Off the Wall'' напрыканцы 1970-х гадоў Джэксанавыя здольнасьці ў час ягонага сталеньня змусілі [[Rolling Stone]] параўнаць ягоны вакал зь «лёгкім і плыўна-перарывістым» стылем [[Стыві Ўандэр]]а і напісаць, што «далікатны тэнар Джэксана надзвычай прыгожы. Ён лёгка пераходзіць ва ўражлівы фальцэт, які выкарыстоўваецца вельмі сьмела»<ref>{{артыкул|аўтар=Holden, Stephen|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|загаловак=Michael Jackson: Off The Wall|выданьне=Rolling Stone|год=11.1979|копія=https://web.archive.org/web/20160107042734/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|дата копіі=01.2016}}</ref>. Калі на пачатку 1980-х гадоў адбыўяс рэліз альбому ''Thriller'', Rolling Stone адзначыў, што Джэксан сьпявае «цалкам дарослым голасам», «прасякнутым сумам»<ref name="Thriller" >{{артыкул|аўтар=Connelly, Christopher|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|загаловак=Michael Jackson: Thriller|выданьне=Rolling Stone|год=01.1983|копія=https://web.archive.org/web/20150702093257/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|дата копіі=07.2015}}</ref>. З выхадам інтраспэктыўнага альбому ''Dangerous'', у [[The New York Times]] зьвярнулі ўвагу, што на некаторых трэках «ён хапае паветра, а ягоны голас дрыжыць ад трывогі або апускаецца да роспачнага шэпту, сыкаючы скрозь сьціснутыя зубы», і што ён мае «пакутлівы тэмбр». Калі Джэксан сьпяваў пра братэрства або самапавагу, ён вяртаўся да «гладкага» вакалу<ref name="NYT Dangerous" >{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1991/11/24/arts/recordings-view-michael-jackson-in-the-electronic-wilderness.html|загаловак=Recordings View; Michael Jackson in the Electronic Wilderness|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=11.1991}}</ref>. У рэцэнзіі на ''Invincible'' часопіс Rolling Stone напісаў, што Джэксан па-ранейшаму выконвае «выдатна агучаныя рытмічныя партыі і віруючыя вакальныя гармоніі»<ref>{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=Rolling Stone|год=12.2001|копія=https://web.archive.org/web/20171001125527/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|дата копіі=10.2017}}</ref>. Джозэф Вогел адзначаў здольнасьць Джэксана выкарыстоўваць невэрбальныя гукі для перадачы эмоцыяў<ref>{{кніга|імя=Joseph|прозьвішча=Vogel|спасылка=https://archive.org/details/maninmusiccreati0000voge|загаловак=Man in the Music: The Creative Life and Work of Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Sterling|старонкі=9|год=2012|isbn=978-1-4027-7938-1}}</ref>. [[Ніл Макормік]] пісаў, што нестандартны вакальны стыль Джэксана «надаў яму арыгінальнасьці і абсалютнай адметнасьці»<ref>{{навіна|аўтар=McCormick, Neil|спасылка=https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|загаловак=Michael Jackson, Bruce Springsteen & Bono|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20090703051404/https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|дата копіі=07.2009}}</ref>. === Музычнае майстэрства === Джэксану бракавала фармальнай музычнай адукацыі, а таксама ён не даваў рады чытаньню або складаньню фармальнай музычнай натацыі. Яму часта прыпісваюцца ўменьне ігры на [[гітара|гітары]], [[клявішныя музычныя інструмэнты|клявішных]] або [[ударная ўстаноўка|бубнах]], але ён не валодаў імі на прафэсійным узроўні. Падчас кампазытарства ён запісваў ідэі, выкарыстоўваючы [[бітбоксінг]] і вакальнае імітаваньне інструмэнтаў<ref name="NME" >{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music/|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=04.2014}}</ref>. Апісваючы гэты працэс, ён казаў, што проста напявае басавую партыю на дыктафон. Затым на гэты басавы матыў ён накладаў акорды, якія ў сваю чаргу фармавалі [[мэлёдыя|мэлёдыю]]<ref name="NME" />. Гукаінжынэр Робэрт Гофман узгадваў, што Джэксан голасам выцінаў гітарныя акорды нота за нотаю і напяваў струнныя аранжаваньні частка за часткаю на касэтны дыктафон. Гэты працэс Джэксанава падыходу добра бачны ў дэма-запісе песьні ''Beat It''<ref name="NME" />. === Тэмы і жанры === [[Файл:Michael Jackson (20589951783) (cropped).jpg|значак|Сьпявак у час сусьветнага туру ''Dangerous'' у 1992 годзе.]] Джэксан дасьледаваў жанры, улучна з [[поп-музыка|попам]]<ref name="allmusic" /><ref name="Jet" >{{артыкул|спасылка=https://books.google.com/books?id=L70DAAAAMBAJ&pg=PA58|загаловак=Michael Jackson Turns 30!|выданьне=Jet|том=74|нумар=35|старонкі=58|год=08.1988}}</ref>, [[соўл]]ам<ref name="allmusic"/>, [[рытм-энд-блюз]]ам<ref name="Jet"/>, [[фанк]]ам<ref name="Help" >{{спасылка|аўтар=Heyliger, M.|спасылка=https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|загаловак=A State-of-the-Art Pop Album: Thriller by Michael|выдавецтва=Consumerhelpweb.com|копія=https://web.archive.org/web/20081204150926/https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|дата копіі=12.2008}}</ref>, [[рок-музыка|рокам]]<ref name="Jet"/><ref name="Help"/>, [[дыска]]<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/off-the-wall-mw0000190332|загаловак=Michael Jackson – Off the Wall – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>, пост-дыска<ref name="Help"/>, [[данс-поп]]ам<ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref><ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|старонкі=285|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref> і [[нью-джэк-сўінг]]ам<ref name="allmusic"/>. Стыў Г’юі з [[AllMusic]] пісаў, што ''Thriller'' удасканаліў моцныя бакі ''Off the Wall'', бо танцавальныя і рокавыя трэкі сталі больш агрэсіўнымі, а попавыя кампазыцыі і баляды — мякчэйшымі і больш соўлавымі<ref name="allmusic"/>. Сярод ягоных трэкаў вылучаюцца баляды ''The Lady in My Life'', ''Human Nature'' і ''The Girl Is Mine''<ref name="Thriller"/><ref name="Slant" >{{спасылка|аўтар=Henderson, Eric|спасылка=https://www.slantmagazine.com/music/review/michael-jackson-thriller|загаловак=Michael Jackson – Thriller|выдавецтва=Slant Magazine|дата публікацыі=10.2003}}</ref>, фанкавыя кампазыцыі ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>, а таксама дыска-трэкі ''Baby Be Mine'' і ''P.Y.T. (Pretty Young Thing)''<ref name="Slant"/>. З выхадам ''Off the Wall'' аглядальнік часопісу [[The Guardian]] Том Юінг пісаў, што «вакальныя прыёмы Джэксана, як то ўздыхі і трымценьне, якія ахапляюць амаль кожную песьню — выклікаюць вобраз сьпевака, які адчайна імкнецца разьняволіцца і выказаць сябе праз рух»<ref name="Ewing" />. Крыстафэр Конэлі з Rolling Stone адзначаў, што ў ''Thriller'' Джэксан рэалізаваў сваё даўняе захапленьне тэмай параноі і распрацаваў больш змрочную вобразнасьцю<ref name="Thriller"/>. [[Стывэн Томас Эрлўайн]] з AllMusic заўважыў гэта ў песьнях ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>. У ''Billie Jean'' Джэксан апавядае пра апантаную фанатку, якая сьцьвярджае, што ён ёсьць бацькам ейнага дзіця<ref name="allmusic"/>, а ў ''Wanna Be Startin’ Somethin’'' ён выступае супраць плётак і мэдыяў<ref name="Thriller"/>. ''Beat It'' асуджала гвалт бандаў, і была створаная як даніна пашаны м’юзыклу [[Ўэстсайдзкая гісторыя]]. Паводле Г’юі, гэтая песьня стала першай пасьпяховай рокавай крос-овэрнай працай Джэксана<ref name="allmusic"/><ref name="Bio" />. Ён таксама адзначаў, што ''Thriller'' паклаў пачатак цікавасьці Джэксана да тэмы звышнатуральнага, да якой творца вяртаўся ў наступныя гады. У 1985 годзе Джэксан стаў суаўтарам дабрачыннага гімну ''We Are the World'', пасьля чаго гуманітарныя тэмы пазьней сталі паўтаральным матывам у ягоных тэкстах і публічным іміджы<ref name="allmusic"/>. У ''Bad'' канцэпцыя Джэксана пра драпежнага палюбоўніка выўляецца ў рок-кампазыцыі ''Dirty Diana''<ref>{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1987/09/03/arts/critic-s-notebook-how-good-is-jackson-s-bad.html|загаловак=Critic's Notebook; How Good Is Jackson's 'Bad'?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=09.1987}}</ref>. Загалоўны сынгл ''I Just Can’t Stop Loving You'' уважаецца за традыцыйную любоўную баляду, а ''Man in the Mirror'' ёсьць балядай пра споведзь і асабістага маральнага росту. ''Smooth Criminal'' стварае вобраз крывавага нападу, згвалтаваньня і, верагодна, забойства<ref name="Time2" >{{артыкул|аўтар=Cocks, Jay|спасылка=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|загаловак=Music: The Badder They Come|выданьне=Time|год=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20140109094122/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|дата копіі=01.2014}}</ref>. Стывэн Томас Эрлўайн з AllMusic пісаў, што ''Dangerous'' выяўляе Джэксана як парадаксальную асобу<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/dangerous-mw0000674875|загаловак=Michael Jackson – Dangerous – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. Першая палова альбому прысьвечаная стылю нью-джэк-сўінг, у якім створаныя песьні ''Jam'' і ''Remember the Time''. Гэта быў першы альбом творцы, у якім сацыяльныя праблемы сталі асноўнай тэмай. Напрыклад, у ''Why You Wanna Trip on Me'' Джэксан пратэстуе супраць сусьветнага голаду, СНІДу, бяздомнасьці і наркотыкаў. Альбом ''Dangerous'' утрымлівае песьні насычаныя сэксуальнай тэматыкай, як то ''In the Closet''. Загалоўны трэк працягвае тэму драпежнага палюбоўніка і кампульсіўнай жарсьці. Другая палова ўлучае інтраспэктыўныя поп-госпэльныя гімны, як то ''Will You Be There'', ''Heal the World'' і ''Keep the Faith''<ref name="NYT Dangerous" />. У балядзе ''Gone Too Soon'' Джэксан ушаноўвае памяць [[Раян Ўайт|Раяна Ўайта]] і надае ўвагу пакутам людзей, якія жывуць з СНІДам<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|спасылка=https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|загаловак=Jackson's 'Dangerous' Departures; Stylistic Shifts Mar His First Album in 4 Years|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=11.1991|копія=https://web.archive.org/web/20121103024117/https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|дата копіі=11.2012}}</ref>. Альбом ''HIStory'' стварае атмасфэру параноі<ref name="AMHIStory" >{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/history-past-present-and-future-book-i-mw0000123992|загаловак=Michael Jackson – HIStory – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. У нью-джэк-сўінг і фанк-рокавых трэках ''Scream'' і ''Tabloid Junkie'', а таксама ў рытм-энд-блюз балядзе ''You Are Not Alone'', Джэксан пратэстуе супраць несправядлівасьці і ізаляцыі, у якую ён трапіў, і накіроўвае свой гнеў на масавыя мэдыі<ref name="RSHIStory" >{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|загаловак=Michael Jackson: HIStory: Past, Present, Future, Book I|выданьне=Rolling Stone|год=08.1995|копія=https://web.archive.org/web/20160818143623/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|дата копіі=08.2016}}</ref>. У інтраспэктыўнай балядзе ''Stranger in Moscow'' Джэксан наракае на свой лёс. Песьні ''Earth Song'', ''Childhood'', ''Little Susie'' і ''Smile'' ёсьць опэрнымі поп-кампазыцыямі<ref name="AMHIStory" /><ref name="RSHIStory"/>. У ''D.S.'' Джэксан атакуе юрыста [[Томас Снэдан|Томаса Ў. Снэдана-малодшага]], які перасьледаваў яго ў абедзьвюх справах аб сэксуальным гвалце ў дачыненьні да дзяцей. У трэку сьпявак апісвае Снэдана як белага супрэмацыста, які хацеў «схапіць мяне, жывога або мёртвага»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|загаловак=Thomas W. (Tom) Sneddon Jr.|выдавецтва=National Defense Authorization Act|копія=https://web.archive.org/web/20060627020903/https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|дата копіі=06.2006}}</ref>. ''Invincible'' утрымлівае ўрбан-соўлавыя трэкі, як то ''Cry'' і ''The Lost Children'', баляды ''Speechless'', ''Break of Dawn'' і ''Butterflies'', а таксама зьмешвае [[гіп-гоп]], поп і рытм-энд-блюз у трэках ''2000 Watts'', ''Heartbreaker'' і ''Invincible''<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/invincible-mw0000011263|загаловак=Michael Jackson – Invincible – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Beaumont, Mark|спасылка=https://www.nme.com/reviews/michael-jackson/5780|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=NME|год=11.2001}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * 1971&nbsp;— ''Got to Be There'' * 1972&nbsp;— ''Ben'' * 1973&nbsp;— ''Music and Me'' * 1975&nbsp;— ''Forever, Michael'' * 1979&nbsp;— ''Off the Wall'' * 1982&nbsp;— ''[[Thriller]]'' * 1987&nbsp;— ''Bad'' * 1991&nbsp;— ''Dangerous'' * 1995&nbsp;— ''HIStory: Past, Present and Future Book I'' * 1997&nbsp;— ''Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix'' * 2001&nbsp;— ''Invincible'' * 2010&nbsp;— ''Michael'' === Сынглы, якія дасягалі першых пазыцыяў у чартах === ==== [[ЗША]] ==== * 1972&nbsp;— ''«Ben»'' * 1979&nbsp;— ''«Don’t Stop 'Til You Get Enough»'' * 1980&nbsp;— ''«Rock with You»'' * 1983&nbsp;— ''«[[Billie Jean]]»'' * 1983&nbsp;— ''«Beat It»'' * 1983&nbsp;— ''«Say Say Say»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1987&nbsp;— ''«Bad»'' * 1987&nbsp;— ''«The Way You Make Me Feel»'' * 1988&nbsp;— ''«Man in the Mirror»'' * 1988&nbsp;— ''«Dirty Diana»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' ==== [[Вялікабрытанія]] ==== * 1981&nbsp;— ''«One Day in Your Life»'' * 1983&nbsp;— ''«Billie Jean»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' * 1995&nbsp;— ''«Earth Song»'' * 1997&nbsp;— ''«Blood on the Dance Floor»'' === Туры === * ''Bad Tour'' (1987—1989) * ''Dangerous World Tour'' (1992—1993) * ''HIStory World Tour'' (1996—1997) * ''[[This Is It]]'' (2009—2010) <small>(адмененеы)</small> == Узнагароды і дасягненьні == Дасягненьні Джэксана — аднаго зь нешматлікіх музыкаў, двойчы ўведзеных у [[Залу славы рок-н-ролу]] (у складзе калектыва [[The Jackson 5]] і як сольнага артыста), — уключаюць у сябе шэраг рэкордаў у «[[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнізе рэкордаў Гінэса]]», званьне «Самага пасьпяховага артыста ўсіх часоў», 15 прэміяў «[[Грэмі]]»<ref name="grammy.com">[http://www.grammy.com/nominees/search?artist=Michael+Jackson&title=&year=All&genre=All Past Winners Search] GRAMMY.com {{ref-en}}</ref><ref name="ReferenceA">[https://web.archive.org/web/20110122042621/http://www.grammy.org/recording-academy/awards/legends GRAMMY Legend Award] GRAMMY.org {{ref-en}}</ref>, 14 гітоў у ЗША і продажу 800 мільенаў запісаў. Яшчэ пры жыцьці Майкла Джэксана людзі, з падачы Элізабэт Тэйлар, неафіцыйна называлі яго «Каралем поп-музыкі», гэтае званьне стала прыжылася да Джэксана ў музычным грамадзтве. Альбом Джэксана 1982 году «[[Thriller]]» застаецца самым прадаваным альбомам усіх часоў, і яшчэ чатыры яго сольных студыйных альбомы ўваходзяць у лік самых прадаваных у сьвеце: «Off the Wall» (1979), «Bad» (1987), «Dangerous» (1991) і «HIStory» (1995). Джэксан папулярызаваў складаныя для выкананьня танцавальныя тэхнікі, такія, як «робат» і «[[месяцовая хада]]». Джэксан быў таксама ўзнагароджаны «За выбітны ўнесак у сусьветную культуру» за ўклад сотняў мільенаў даляраў у 39 дабрачынных арганізацыяў і яго ўласны фонд «Heal the World»<ref>[https://web.archive.org/web/20120111135847/http://news.mail.ru/society/3012041/ Майкла Джэксана пасьмяротна ўзнагародзяць у Расеі]. {{ref-ru}}</ref>. Узнагароджаны (пасьмяротна) «Прэміяй Муз-ТБ 2010» за велізарны ўклад у сусьветную музычную індустрыю. Прыз уручаны сястры сьпевака, Ля Тоі Джэксан. Агульная колькасьць узнагарод сьпевака — 395. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Dancing the Dream|выдавецтва=Doubleday|год=1992|isbn=0-385-40368-2}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Moonwalk|спасылка=http://www.mjshouse.com/download/moonwalk_book.pdf|выдавецтва=Random House|год=2009|isbn=978-0-307-71698-9|ref=Jackson}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=My World, The Official Photobook|выданьне=1|выдавецтва=Triumph International|год=2006|isbn=0-9768891-1-0}} * {{кніга|імя=J. Randy|прозьвішча=Taraborrelli|спасылка=https://archive.org/details/michaeljacksonma0000tara|загаловак=Michael Jackson: The Magic, The Madness, The Whole Story, 1958–2009|выдавецтва=Grand Central Publishing, 2009|год=2009|isbn=978-0-446-56474-8|ref=Taraborrelli}} * {{артыкул|аўтар=Young, Julie|загаловак=A Hoosier Thriller: Gary, Indiana’s Michael Jackson|выданьне=Traces of Indiana and Midwestern History|том=21|нумар=4|год=2009|ref=Young}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.michaeljackson.com/ Афіцыйны сайт]{{ref-en}} * {{YouTube|michaeljackson}} * {{facebook|michaeljackson}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Джэксан, Майкл}} [[Катэгорыя:Поп-музыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Танцоўшчыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Форэст-Лаўн]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] 27d1v9yf7ynuoigkxiguggyz9erasvc 2678269 2678193 2026-07-08T19:48:40Z Dymitr 10914 /* Пачатак сольнай кар’еры */ крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Jackson?oldid=1363211866 2678269 wikitext text/x-wiki {{Музыка}} '''Ма́йкл Джо́зэф Джэ́ксан''' ({{мова-en|Michael Joseph Jackson}}; 29 жніўня 1958 — 25 чэрвеня 2009<ref name="DE">[https://web.archive.org/web/20140620081948/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/25/michael.jackson/index.html?iref=mpstoryview Michael Jackson dead at 50] — CNN.com {{ref-en}}</ref>) — [[ЗША|амэрыканскі]] сьпявак, танцор і аўтар песень, які ўпершыню дасягнуў міжнародную вядомасьць у веку 11 гадоў у якасьці вакаліста дзіцячай групы [[The Jackson 5]], а пасьля стаў адным з самых камэрцыйна пасьпяховых сольных артыстаў у гісторыі і быў абвешчаны «Каралём [[поп-музыка|поп-музыкі]]». Найбольшым прызнаньнем карыстаюцца тры альбомы, запісаныя ім пад кіраўніцтвам прадусара Кўінзі Джонса, — «Off the Wall» (1979), «[[Thriller]]» (1982) і «Bad» (1987), прычым «Thriller» занесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] як дыск-лідэр па продажы ў сьвеце. У актыве Джэксана 19 прэміяў «[[Грэмі]]»; 13 раз ён уздымаўся са сваімі [[сынгл]]амі на першы радок [[Billboard Hot 100|амэрыканскіх чартаў]]. Яго імя двойчы занесена ў Залу славы рок-н-ролу — у якасьці сольнага выканаўцы і як удзельніка The Jackson 5. == Раньнія гады і The Jackson 5 == [[Файл:Michael Jackson's birth house in Gary Indiana.jpg|значак|зьлева|Дом дзяцінства Джэксана ў Гэры.]] Майкл Джозэф Джэксан<ref name="allmusic" >{{спасылка|аўтар=Huey, Steve|спасылка=https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|загаловак=Michael Jackson – Artist Biography|выдавецтва=AllMusic|копія=https://web.archive.org/web/20150507080746/https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|дата копіі=05.2015}}</ref> нарадзіўся 29 жніўня 1958 году ў месьце [[Гэры]] штату [[Індыяна]]<ref>{{навіна|аўтар=Barnes, Brokes|спасылка=https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html|загаловак=A Star Idolized and Haunted, Michael Jackson Dies at 50|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html?ref=obituaries&_r=0|дата копіі=12.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|загаловак=Michael Jackson: 10 Achievements That Made Him The King of Pop|выдавецтва=National Academy of Recording Arts and Sciences|дата публікацыі=06.2014|копія=https://web.archive.org/web/20170215072653/https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|дата копіі=02.2017}}</ref>. Ён быў восьмым зь дзесяці дзяцей афраамэрыканскай рабочай сям’і, якая жыла ў двухпакаёвым доме на Джэксан-стрыт{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|26}}{{Зноска|Young|2009|Young|18}}. Ягоная маці, Кэтрын Джэксан (у дзявоцтве Скруз), была [[сьведкі Яговы|сьведкай Яговы]]<ref name="monstrous" >{{навіна|аўтар=Petridis, Alexis|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|загаловак=Joe Jackson was one of the most monstrous fathers in pop|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194300/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|дата копіі=12.2022}}</ref>, грала на клярнэце, віялянчэлі і піяніна ды калісьці марыла стаць выканаўцай кантры-энд-вэстэрну, але працавала няпоўны дзень у [[Sears]]{{Зноска|Young|2009|Young|17}}{{Зноска|Young|2009|Young|19}}. Ягоны бацька, Джо Джэксан, быў баксэрам і апэратарам крана на [[U.S. Steel]], а таксама граў на гітары ў мясцовай рытм-энд-блюзавым гурце Falcons<ref name="Obit Guardian" >{{навіна|аўтар=Sweeting, Adam|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|загаловак=Joe Jackson obituary|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|дата копіі=12.2022}}</ref>{{Зноска|Young|2009|Young|18—19}}. Праз бацьку Майкл меў [[індзейцы|індзейскае]] паходжаньне. Ягоны прадзед Ізраэль Нэра Джэксан быў лекарам традыцыйнай індзейскай мэдыцыны, успадкаваўшы практыкі, перададзеныя яму ад бацькі<ref>{{кніга|імя=Christopher|прозьвішча=Andersen|загаловак=Michael Jackson Unauthorized|выдавецтва=Pocket Books|год=1995|старонкі=13|isbn=9780671892401}}</ref>. А ягоны прапрадзед Джула Гэйл быў выведнікам войска ЗША, ажаніўся з чарнаскурай рабыняй Джынай яшчэ да [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны]]<ref>{{кніга|імя=Steve|прозьвішча=Knopper|загаловак=MJ: The Genius of Michael Jackson|выдавецтва=Scribner|год=2016|старонкі=6|isbn=9781476730387}}</ref>. У Майкла было тры сястры, якіх клікалі [[Рыбі Джэксан|Рыбі]], [[Ла Тоя Джэксан|Ла Тоя]] і [[Джанэт Джэксан|Джанэт]], а таксама пяць братоў на імя [[Джэкі Джэксан|Джэкі]], [[Тыта Джэксан|Тыта]], [[Джэрмэйн Джэксан|Джэрмэйн]], [[Марлан Джэксан|Марлан]] і Рэндзі<ref name="Obit Guardian"/>. Шосты брат, Брэндан, які быў блізьнюком Марлана, памёр неўзабаве па нараджэньні<ref>{{спасылка|аўтар=Morris, Chris|спасылка=https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|загаловак=Joe Jackson, Jackson Family Patriarch, Dies at 89|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221108051352/https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|дата копіі=11.2022}}</ref>. Майкл і Марлан далучыліся да Jackson Brothers у 1964 годзе. У гэтым гурце, які стварыў бацька Джозэф, ужо былі Джэкі, Тыта і Джэрмэйн. Першапачаткова як Майкл, гэтак і Марлан выступалі ў ім як музыкі суправаджэньня, граючы на конзе і [[тамбурын]]е<ref>{{навіна|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|загаловак=Michael Jackson: a life of highs and lows|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|дата копіі=01.2022}}</ref><ref>{{кніга|імя=Jermaine|прозьвішча=Jackson|спасылка=https://books.google.com/books?id=tk0zQIaFrccC&pg=PA41|загаловак=You Are Not Alone: Michael: Through a Brother's Eyes|выдавецтва=Simon & Schuster|год=2011|isbn=978-1-4516-5156-0}}</ref>. Пазьней Майкл казаў, што бацька фізычна і эмацыйна зьдзекваўся зь яго падчас рэпэтыцыяў, узгадваючы, што Джо часта сядзеў з рамянём у руцэ, гатовы пакараць за хібы<ref name="monstrous"/>{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|165—168}}. Джо прызнаваўся, што рэгулярна лупцаваў сына<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|загаловак=Can Michael Jackson's demons be explained?|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20220928143342/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|дата копіі=09.2022}}</ref>. Зрэшты, Джэкі, Тыта, Джэрмэйн і Марлан казалі, што бацька ня быў жорсткім. Яны стаялі на тым, што пакараньні, цяжэй адчуваныя Майклам празь ягоны ўзрост, служылі дзеля забесьпячэньня дысцыпліны ў гурце. Майкл узгадваў сваё юнацтва як час самоты{{Зноска|Young|2009|Young|24}}. [[Файл:The Jackson 5 1972.JPG|значак|зьлева|Майкл (у цэнтры) на выступе The Jackson 5 у 1972 годзе. Гурт быў адным зь першых афраамэрыканскіх калектываў, якія дасягнулі велізарнай папулярнасьці<ref>{{артыкул|аўтар=Aletti, Vince|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|загаловак=Jackson Five: The Biggest Thing Since the Stones|выданьне=Rolling Stone|год=11.1970|копія=https://web.archive.org/web/20211105171204/https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|дата копіі=11.2021}}</ref>.]] У канцы 1965 году Майкл пачаў дзяліць вядучыя вакальныя партыі з Джэрмэйнам, а назва гурта была зьмененая на [[The Jackson 5]]<ref>{{артыкул|аўтар=Burton, Charlie|спасылка=https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|загаловак=Inside the Jackson machine|выданьне=GQ|год=02.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221007005527/https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|дата копіі=10.2022}}</ref>. У тым годзе яны перамаглі ў конкурсе талентаў, у якім Майкл танцаваў пад ''Barefootin'' [[Робэрт Паркер (сьпявак)|Робэрта Паркера]] і сьпяваў ''My Girl'' гурта [[The Temptations]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|13—14}}. У 1966—1968 гадах The Jackson 5 гастралявалі па Сярэднім Захадзе, часта выступаючы на Chitlin’ Circuit як разагрэў для такіх артыстаў, як то [[Sam & Dave]], [[The O’Jays]], [[Глэйдыс Найт]] і [[Эта Джэймз]]. Яны таксама выступалі ў клюбах і на кактэйльных вечарынах, дзе таксама ладзіліся стрыптыз-шоў, а таксама барах і на школьных танцах{{Зноска|Young|2009|Young|21—22}}<ref>{{артыкул|спасылка=https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|загаловак=Triumph & Tragedy: The Life of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone India|год=08.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208201712/https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|дата копіі=12.2022}}</ref>. У жніўні 1967 году, падчас гастроляў на Ўсходнім узьбярэжжы, яны выйгралі штотыднёвы конкурс аматараў у тэатры [[Апола (тэатар, Нью-Ёрк)|Апола]] у [[Гарлем (Нью-Ёрк)|Гарлеме]]{{Зноска|Young|2009|Young|22}}. The Jackson 5 запісалі некалькі песень для гэрыянскага лэйблу Steeltown Records, выпусьціўшы свой першы сынгл ''Big Boy'' у 1968 годзе{{Зноска|Young|2009|Young|21}}. [[Бобі Тэйлар]] з [[Bobby Taylor & the Vancouvers]] запрасіў гурт да лэйблу [[Motown Records]] пасьля таго, як яны выступілі на ягоным канцэрце на разагрэве ў чыкагаўскім тэатры Рэгал у тым самым годзе. Тэйлар спрадусаваў частку іхных раньніх запісаў для Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Knopper, Steve|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|загаловак=Bobby Taylor, Motown Singer Who Discovered Jackson 5, Dead at 83|выданьне=Rolling Stone|год=07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20221208202025/https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|дата копіі=12.2022}}</ref>. Па складаньні ўгоды з Motown сям’я Джэксанаў пераехала ў [[Лос-Анджэлес]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|59—69}}. У 1969 годзе кіраўнікі лэйблу пастанавілі, што [[Даяна Рос]] мусіць прадставіць The Jackson 5 публіцы — часткова дзеля падтрымкі ейнай тэлевізійнай кар’еры — запусьціўшы, як уважаецца, апошні прадукт «вытворчай лініі» Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Harper, Phillip Brian|загаловак=Synesthesia, 'Crossover,' and Blacks in Popular Music|выданьне=Social Text|нумар=23|старонкі=110|год=1989|DOI=10.2307/466423}}</ref>. У тым годзе гурт упершыню зьявіўся на тэлебачаньні падчас конкурсу Miss Black America, выканаўшы кавэр ''It’s Your Thing''<ref>{{кніга|імя=Daryl|прозьвішча=Easlea|загаловак=Michael Jackson: Rewind: The Life and Legacy of Pop Music's King|выдавецтва=Race Point Publishing|год=2016|isbn=978-1-63106-253-7}}</ref>. [[Rolling Stone]] пазьней назваў юнага Майкла як «вундэркінда» з «надзвычайнымі музычнымі здольнасьцямі»<ref name="Bio" >{{артыкул|спасылка=https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|загаловак=Michael Jackson – Biography|выданьне=Rolling Stone|копія=https://web.archive.org/web/20080402062429/https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|дата копіі=04.2008}}</ref>. Паступова Майкл вылучыўся ў якасьці фронтмэна дзіцячага квінтэту, фактычна менавіта яму даставаліся галоўныя сольныя партыі. Ён зьвяртаў на сябе ўвагу і дзіўнымі танцамі, і манерай паводзіць сябе на сцэне, якую ён капіяваў у сваіх куміраў — [[Джэймз Браўн|Джэймза Браўна]], [[Джэкі Ўілсан|Джэкі Ўілсана]] ды іншых выканаўцаў. У студзені 1970 году ''I Want You Back'' стаў першым гітом The Jackson 5, які дасягнуў першага месца ў [[Billboard Hot 100]], застаючыся на вяршыні чарту чатыры тыдні. Яшчэ тры сынглы, як то ''ABC'', ''The Love You Save'' і ''I’ll Be There'', таксама трапілі на першы радок<ref>{{артыкул|аўтар=Bronson, Fred|спасылка=https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|загаловак=48 Years Ago Today, 'I Want You Back' Kicked It All Off for the Jackson 5|выданьне=Billboard|год=11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190410223332/https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|дата копіі=04.2019}}</ref>. У траўні 1971 году сям’я Джэксанаў пераехала ў вялікі маёнтак на Гэйвэнгэрст-Авэню, які займаў плошчу ў 0,81 га у Энсына{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|81—82}}. У гэты час Майкл ператварыўся зь дзіцячага выканаўцы на падлеткавы ідал{{Зноска|Young|2009|Young|25}}. У 1972—1975 гадах ён выпусьціў чатыры сольныя студыйныя альбомы на лэйбле, але заставаўся ўдзельнікам The Jackson 5<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Bernadette|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|загаловак=Michael Jackson's music: the solo albums|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|дата копіі=01.2022}}</ref>. Гурт пазьней вызнавалі як «перадавы прыклад чарнаскурых крос-овэрных артыстаў»<ref>{{спасылка|імя=Debra|прозьвішча=Alban|спасылка=https://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|загаловак=Michael Jackson broke down racial barriers|выдавецтва=CNN|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20141221075015/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|дата копіі=12.2014}}</ref>. == Сольная кар’ера == === Пачатак === У 1973 годзе посьпех сямейнага праекту пачаў падаць, рэкордынгавая кампанія абмяжоўвала іх фінансавыя магчымасьці. У рэшце ў 1975 годзе The Jackson 5 сышлі ад Motown Records, падпісаўшы кантракт з [[Epic Records]] і зьмяніўшы назву на The Jacksons<ref>{{спасылка|аўтар=Huey, Steve|спасылка=https://www.allmusic.com/artist/the-jackson-5-mn0000083013/biography|загаловак=The Jackson 5 – Artist Biography|выдавецтва=AllMusic|копія=https://web.archive.org/web/20200614154543/https://www.allmusic.com/artist/the-jackson-5-mn0000083013/biography|дата копіі=06.2020}}</ref>. Іхны малодшы брат Рэндзі далучыўся да гурта прыкладна ў гэты час, у той час як Джэрмэйн застаўся ў Motown Records, каб распачаць сольную кар’еру{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|138—144}}. The Jacksons працягвалі міжнародныя гастролі і выпусьцілі яшчэ шэсьць альбомаў у 1976—1984 гадах. Майкл, як галоўны аўтар песень гурту ў гэты пэрыяд, напісаў такія кампазыцыі, як то ''Shake Your Body (Down to the Ground)'' (1978), ''This Place Hotel'' (1980) і ''Can You Feel It'' (1980)<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rockhall.com/inductees/the-jackson-five/bio/|загаловак=The Jackson 5 Biography|выдавецтва=Rock and Roll Hall of Fame|копія=https://web.archive.org/web/20190331180213/https://www.rockhall.com/inductees/the-jackson-five/bio|дата копіі=03.2019}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson, Diana Ross, Quincy Jones, "Diana" (1981 CBS press photo).jpg|значак|зьлева|Джэксан (зьлева) і [[Кўінзі Джонз]] (справа) зьвіліся ў адмысловым выпуску перадачы [[Даяна Рос|Даяны Рос]] у сакавіку 1981 году.]] У 1977 годзе Джэксан пераехаў у [[Нью-Ёрк]], каб сыграць Пудзіла ў экранізацыі брадўэйскага м’юзыклу ''[[Цудоўны чараўнік краіны Оз]]'', пастаўленым [[Сыдні Лумэт]]ам з удзелам [[Даяна Рос|Даяны Рос]], [[Ніпсі Расэл]]а і Тэда Росa<ref>{{спасылка|аўтар=Gibron, Bill|спасылка=https://www.popmatters.com/feature/107586-you-cant-win-michael-jackson-and-the-wiz/|загаловак=You Can't Win Michael Jackson and 'The Wiz'|выдавецтва=PopMatters|дата публікацыі=07.2009|копія=https://web.archive.org/web/20170730230644/http://www.popmatters.com/feature/107586-you-cant-win-michael-jackson-and-the-wiz/|дата копіі=07.2017}}</ref>. Фільм праваліўся ў пракаце{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|178–179}}. Ягоным музычным складнікам займаўся [[Кўінзі Джонз]]<ref>{{кніга|імя=Fred|прозьвішча=Bronson|загаловак=Billboard's Hottest Hot 100 Hits|выдавецтва=Billboard Books|старонкі=207|год=2003|isbn=978-0-8230-7738-0}}</ref>, які пазьней прадусаваў тры сольныя альбомы Джэксана<ref>{{навіна|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2017/jul/27/michael-jacksons-estate-owes-quincy-jones-9m-royalties-jury-decides|загаловак=Who’s bad? Michael Jackson's estate owes Quincy Jones $9.4m in royalties, jury decides|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190414001040/https://www.theguardian.com/music/2017/jul/27/michael-jacksons-estate-owes-quincy-jones-9m-royalties-jury-decides|дата копіі=04.2019}}</ref>. У час жыцьця ў Нью-Ёрку Джэксан часта наведваў начны клюб Studio 54, дзе ўпершыню пачуў раньні [[гіп-гоп]], што паўплывала на ягоны стыль у пазьнейшых трэках, як то у песьні ''Working Day and Night''<ref>{{артыкул|аўтар=Leight, Elias|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/news/10-things-we-learned-from-spike-lees-new-michael-jackson-doc-20160205|загаловак=10 Things We Learned from Spike Lee's Michael Jackson Doc|выданьне=Rolling Stone|год=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20170205203736/http://www.rollingstone.com/music/news/10-things-we-learned-from-spike-lees-new-michael-jackson-doc-20160205|дата копіі=02.2017}}</ref>. Пяты сольны альбом Джэксана і першы ў дарослым веку, ''[[Off the Wall]]'' (1979), замацаваў яго як сольнага выканаўцу і адзначыў пераход ад стылю [[баблгам-поп]] ягонага юнацтва да больш складаных формаў{{Зноска|Young|2009|Young|25}}. Майкл быў прэзэнтаваны сьвету як яскравы, таленавіты малады чалавек і модны танцоўшчык. У найлепшую дзясятку чартаў у ЗША трапілі песьні ''Off the Wall'' і ''She’s Out of My Life''<ref name="FourUSTop10s" >{{артыкул|аўтар=Trust, Gary|спасылка=https://www.billboard.com/pro/michael-jackson-bruno-mars-ed-sheeran-ask-billboard/|загаловак=Ask Billboard: Remembering the Time When Michael Jackson Kept Hitting the Hot 100's Top 10, From 'Thriller' to 'Dangerous'|выданьне=Billboard|год=01.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180510101751/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8095269/michael-jackson-bruno-mars-ed-sheeran-ask-billboard|дата копіі=05.2018}}</ref>. На вяршыню чартаў патрапілі дыскагіт ''[[Don’t Stop ’Til You Get Enough]]'' і больш павольная кампазыцыя ''[[Rock With You]]'', а сам альбом разыйшоўся накладам большым за 20 мільёнаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php|загаловак=Michael Jackson: Off The Wall|выдавецтва=Virgin Media|копія=https://web.archive.org/web/20150701200501/https://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php|дата копіі=07.2015}}</ref>. Джэксан атрымаў [[Грэмі]] за найлепшае мужчынскае вакальнае выкананьне ў стыле рытм-энд-блюз за 1979 год з гітом ''Don’t Stop ’Til You Get Enough''. На цырымоніі [[Амэрыканская музычная прэмія|Амэрыканскай музычнай прэміі]] ў пачатку 1980-х гадоў ён атрымаў узнагароду як улюбёны соўл/рытм-энд-блюз сынгл за тую ж кампазыцыі, а таксама там жа ён быў уганараваны званьнямі ўлюбёнага соўл/рытм-энд-блюз альбому і ўлюбёнага соўл/рытм-энд-блюз сьпевака<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=wYEsAAAAIBAJ&pg=6776,1201107|загаловак=Donna Summer and Michael Jackson sweep Annual American Music Awards|выдавец=The Ledger|дата публікацыі=01.1980|копія=https://web.archive.org/web/20200613061154/https://news.google.com/newspapers?id=wYEsAAAAIBAJ&pg=6776,1201107|дата копіі=06.2020}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Peters, Ida|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=EaMkAAAAIBAJ&pg=3100,419518|загаловак=Donna No. 1, Pop and Soul; Michael Jackson King of Soul|выдавец=The Afro-American|дата публікацыі=02.1980|копія=https://web.archive.org/web/20200613061153/https://news.google.com/newspapers?id=EaMkAAAAIBAJ&pg=3100,419518|дата копіі=06.2020}}</ref>. У 1981 годзе ён зноў атрымаў некалькі ўзнагародай Амэрыканскай музычнай прэміі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=sPIcAAAAIBAJ&pg=6226,95260|загаловак=Few Surprises in Music Awards|выдавец=Sarasota Herald-Tribune|дата публікацыі=02.1981|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=sPIcAAAAIBAJ&pg=6226,95260|дата копіі=06.2020}}</ref>. Шматлікія музычныя аглядальнікі ўважаюць ''Off the Wall'' апошняй вяршыняй мімалётнай эпохі музыкі [[дыска]]. Джэксан адчуваў, што ''Off the Wall'' мусіў мець большы ўплыў, і надумаў перавысіць чаканьні наступным рэлізам{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|188}}. У 1980 годзе ён атрымаў найвышэйшую роялці ў музычнай індустрыі, атрымаўшы 37% ад аптовай прыбытковасьці альбому{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|191}}. === Thriller === {{Асноўны артыкул|Thriller}} Альбом «[[Thriller]]» увайшоў у гісторыю як лідэр па продажы ва ўсім сьвеце. Ён назаўжды зьмяніў аблічча музычнага бізнэсу. Выпушчаны ў лістападзе 1982 году, «Thriller» даў Амэрыцы сем [[сынгл]]аў: * «The Girl Is Mine» (№ 2, дуэт з [[Пол Макартні|Полам Макартні]]), * «Billie Jean» (№ 1, прэмія «Грэмі», самы буйны гіт за ўсю кар’еру Джэксана і адзін з найбольш сэмпліраваных трэкаў [[фанк]]-музыкі), * «Beat It» (№ 1, яшчэ адна «Грэмі»), * «Wanna Be Startin' Somethin'» (№ 5), * «Human Nature» (№ 7), * «P.Y.T. (Pretty Young Thing)» (№ 10), * «Thriller» (№ 4). «Thriller» узначальваў [[Billboard 200]] на працягу дзевяці месяцаў (37 тыдняў) і не пакідаў межаў гэтага чарту больш за два гады (122 тыдні). За гэты альбом Джэксан атрымаў восем прэміяў «[[Грэмі]]» (у тым ліку ў самай прэстыжнай намінацыі, «найлепшы альбом году») і сем амэрыканскіх музычных прэміяў. У 1985 годзе альбом быў абвешчаны [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігай рэкордаў Гінэса]] «найбольш прадаваным альбомам за ўсю гісторыю». Па дадзеных на ліпень 2001 году, прададзена 26 мільёнаў копіяў альбома ў ЗША<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s]{{ref-en}}</ref>, што зрабіла яго другім альбомам па продажах у гісторыі Амэрыкі (на першым «The Greatest Hits» групы [[The Eagles]] — 27 мільёнаў). Ва ўсім сьвеце, «Thriller» быў рэалізаваны рэкордным тыражом у 104 мільёны копіяў. Джэксан і яго прадусары актыўна выкарыстоўвалі ў сваіх інтарэсах музычнае тэлебачаньне: рэвалюцыйныя відэаролікі Джэксана сталі асновай для музычнага каналу [[MTV]], якому споўніўся толькі год пасьля выпуску альбома. Папулярнасьці дыску спрыяла, апроч шматлікіх іншых прычын, выступ Джэксана ў траўні 1983 году на 25-й гадавіне шоў Motown 25: Yesterday, Today, Forever, дзе ён прадставіў сьвету 14-хвілінны відэакліп, зьняты да песьні «Thriller» і вытрыманы ў стылістыцы [[фільм жахаў|фільмаў жахаў]]. На тым жа шоў падчас выкананьня «Billie Jean» Джэксан упершыню прадэманстраваў сваю знакамітую «[[месяцовая хада|месяцовую хаду]]» ({{мова-en|moonwalk}})<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] May 16, 1983: Michael performs the moonwalk for the first time. {{ref-en}}</ref>. === Васьмідзясятыя === [[Файл:Michaeljacksonphoto drewcohen.JPG|міні|180пкс|1988 год, Майкл Джэксан пад час выступу]] [[Файл:Michael Jackson receives the Presidential Public Safety Commendation at the White House (C21788-18).tif|міні||180пкс|Сустрэча Майкла Джэксана з [[Роналд Рэйган|Роналдам Рэйганам]] і зь яго жонкай [[Нэнсі Рэйган]].]] З таго часу, як увага прэсы да пэрсоны Джэксана ўзмацнялася, сьпявак і яго асяродзьдзе выкарыстоўвалі гэта для атрыманьня нечуванай дагэтуль фінансавай выгады. У 1983 Джэксан склаў кантракт з «[[Пэпсі|Пэпсі-колай]]», у рамках якога павінен быць зьняцца ў іх рэклямным роліку. Падчас здымак адбыўся няшчасны выпадак, з-за якога Джэксан атрымаў апёкі ўсяго твару.<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/27/newsid_4046000/4046605.stm BBC.co.uk — On This Day 1984: Michael Jackson burned in Pepsi ad]. {{ref-en}}</ref> Нягледзячы на гэтую непрыемнасьць, у 1984 годзе ён зноў лідыраваў у амэрыканскіх чартах, гэтым разам з запісанай у дуэце з [[Пол Макартні|Полам Макартні]] кампазыцыяй «Say Say Say». На наступны год Майкл выкупіў вялікую частку акцый кампаніі ATV Music Publishing, якая валодала правамі на большасьць песень [[The Beatles]], што спрычынілася спрэчкам з Макартні, які сам марыў выкупіць гэтыя акцыі. Джэксан таксама працаваў разам з [[Фрэдзі Мэрк’юры]], зрабіўшы зь ім некалькі выпрабавальных запісаў. Тым ня менш па невядомых прычынах супрацоўніцтва так і не адбылося. Афіцыйна гаварылася пра занятасьць абодвух музыкантаў. Падчас падрыхтоўкі новага альбому Джэксан упершыню заняўся дабрачынным праектам, якіх у яго кар’еры будзе яшчэ нямала. Разам з Лаянелам Рычы ён напісаў «We Are the World» — дабрачынны сынгл, выкананы пры ўдзеле велізарнага россыпу зорак першай велічыні дзеля дапамогі дзецям Афрыкі. Трэці (і апошні) альбом тандэму Джэксан-Кўінзі, «Bad», займаў першы радок [[Billboard 200]] на працягу шасьці тыдняў і даў сьвету яшчэ сем гітоў, зь якіх пяць узьнесьліся на вяршыню [[Billboard Hot 100]]: «Bad», «I Just Can’t Stop Loving You», «The Way You Make Me Feel», «Man in the Mirror» і «Dirty Diana». У альбоме «Bad» Джэксан і Кўінзі імкнуліся прытрымлівацца рэцэпту посьпеху папярэдняга дыску (выкарыстаньне стыльнага біту, гладкага фанк-джаза і электрагітары), але зрабіць усё значна маштабней. Альбом быў рэалізаваны вельмі буйным тыражом у 29 мільёнаў копіяў. Далей Майкл быў заняты сваім першым турнэ ў якасьці сольнага выканаўцы, у падтрымку альбома «Bad». Гэта была паездка па 15 краінах, якая заняла большую частку 1988 году, пад час якой яму былі прадстаўлены ў поўнае распараджэньне аўтобус, самалёт і верталёт<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] September 12, 1987: Michael launches his Bad Tour on which he spends over a year visiting 15 countries. {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/jackson/story/0,15819,1506780,00.html Bad Fortune — The Guardian Newspaper], UK — Wednesday June 15, 2005 {{ref-en}}</ref>. У 1987 Джэксан зьняўся ў фільме «Captain EO». Апошні, зь бюджэтам ад $17 да 30 мільёнаў, доўжыўся ўсяго 17 хвілін і на той час быў самым высокавыдатковым фільмам адносна працягласьці. Гэта было першае зьяўленьне Джэксана на вялікім экране. У 18-хвілінным [[кліп]]е да загалоўнай песьні альбома «Bad» было нескладана заўважыць зьмены ў зьнешнасьці сьпевака<ref>[https://web.archive.org/web/20130905225746/http://www.anomalies-unlimited.com/Jackson.html Anomalies Unlimited — The HisTory of Michael Jackson’s face] 1987 age 29: people and the press are '''really''' talking now. {{ref-en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што колер яго скуры быў чорным на працягу ўсяго дзяцінства, з 1982 ён пачаў сьвятлець, і стаў сьветла-смуглым. Гэта стала так прыкметна, што пра гэта стала пісаць уся прэса, і ня толькі жоўтая. Джэксан растлумачыў гэта рэдкай хваробай — «[[вітыліга]]», і разьвеяў чуткі пра тое, што гэта вынік наўмысных дзеяньняў<ref>[https://web.archive.org/web/20060512055032/http://jetzis-mjvideo.com/int/int1f.html Oprah interview] Jackson: «I have a rare skin disorder called Vitiligo». {{ref-en}}</ref>. Апроч сьвятленьня скуры, іншай прычынай зьмены зьнешнасьці сьпевака была плястычная хірургія. Нягледзячы на заявы некалькіх хірургаў пра тое, што Джэксан падвергнуўся некалькім апэрацыям на насавой паражніне, а таксама па ўзьніманьню лоба, патанчэньню вуснаў, апэрацыі на шчоках<ref>[http://abcnews.go.com/Health/Cosmetic/story?id=131910&page=1 ABC News — Surgeon: Michael Jackson A 'Nasal Cripple'] Feb. 8, 2003 by ABC news. {{ref-en}}</ref>, Джэксан у аўтабіяграфіі 1988 году ''Moonwalker'' піша толькі пра дзьвюх плястычных хірургіях носа і стварэньні ямачкі на падбародку, а ў астатніх зьменах зьнешнасьці вінаваціць палавую сталасьць і дыету<ref>[http://www.mjshouse.com/moonwalk.html Moonwalk by Michael Jackson, 1988] «I have had my nose altered twice and I recently added a cleft to my chin». {{ref-en}}</ref>. === Дзевяностыя === Кожны крок Джэксана асьвятляўся і аналізаваўся сродкамі масавай інфармацыі, а яго дзівацтвы гадамі шырока абмяркоўваліся ў прэсе. Вялікую частку часу Майкл быў змушаны праводзіць у адзіноце на сваёй строга ахоўванай ад староньніх сядзібе Neverland (Нэверлэнд). Там яго наведвалі нешматлікія сябры, уключаючы супэрзорку [[Элізабэт Тэйлар]]. Таксама там жылі дзеці, да якіх сьпявак быў заўсёды неабыякавы. У 1993 годзе яму былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыкам, аднак на той момант справу атрымалася замяць: па здагадках прэсы, Джэксан проста адкупіўся ад хлопчыкавых бацькоў. Насамрэч, празь некалькі дзён пасьля сьмерці сьпевака, першая «ахвяра» сэксуальных дамаганьняў Джордан Чэндлер, не вытрымаўшы пакут сумленьня, прызнаўся, што абвінавачваньне было сфальсіфікавана<ref>https://web.archive.org/web/20090807150900/http://www.makli.com/jordan-chandler-admits-he-lied-about-michael-jackson/ makli.com {{ref-en}}</ref> па патрабаваньні яго бацькі ў мэтах атрыманьня грошай і апынулася ня чым іншым, як паклёпам, які паўплываў на ўсё наступнае жыцьцё сьпевака. Гэты сэксуальны скандал разгарэўся праз два гады пасьля выхаду альбома «Dangerous», рэлізу якога папярэднічала прэм’ера маштабнага відэакліпа да сынглу «Black or White». Паказ кліпа на MTV быў дазволены толькі пасьля выключэньня зь яго сцэн, у якіх Джэксан разьбівае вокны і імітуе [[мастурбацыя|мастурбацыю]]. На працягу пяці тыдняў «Black or White» займаў верхні радок чартаў і стаў самым вялікім гітом Джэксана пасьля «Billie Jean». Як і з папярэдніх, з гэтага альбому было выпушчана сем сынглаў. Апроч «Black or White» (№ 1) яны ўключалі «Remember the Time» (№ 3), «In the Closet» (№ 6) і «Will You Be There» (№ 7). У 1995 годзе быў выпушчаны ў сьвет вельмі амбіцыйны «HIStory: Past, Present and Future — Book I» — падвойны альбом, які злучыў дыск з 15 новых песень з дыскам самых вялікіх гітоў. Меркавалася, што гэта будзе першая частка трылёгіі. У мэтах вяртаньня папулярнасьці першым сынглам быў выпушчаны «Scream» — дуэт сьпевака зь сястрой, [[Джэнет Джэксан]], якая стала да таго часу мегазоркай маштабу, супастаўнага з Майклам. Песьня суправаджалася футурыстычным відэакліпам, на здымкі якога было выдаткавана звыш сямі мільёнаў даляраў, што на той час зьяўлялася рэкордам. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у [[Billboard 200]] і быў распрададзены тыражом у 7 мільёнаў копіяў у ЗША (15 мільёнаў па ўсім сьвеце). Шматлікія новыя песьні зь яго былі выпушчаны сынгламі, сярод іх баляда пра [[Масква|Маскву]] («Stranger in Moscow»; запісаць песьню пра расейскую сталіцу Джэксан паабяцаў, упершыню пабываўшы там у 1993 годзе), эпічная кампазыцыя на экалягічную тэму «Earth Song» (пяць тыдняў на першым месцы ў Вялікабрытаніі) і ўзор сучаснага [[рытм-энд-блюз]]у «You Are Not Alone» (яго трынаццаты «нумар адзін» у [[Billboard Hot 100]]). У кліпе на «You Are Not Alone» Майкл зьявіўся напаўаголеным разам са сваёй тагачаснай жонкай — Лізай Марыяй Прэсьлі, дачкой знакамітага [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. Наступнага альбому з новымі песьнямі прыхільнікам сьпевака прыйшлося чакаць цэлых шэсьць год. Праўда, у 1997 годзе ў крамах зьявіўся альбом танцавальных [[рэмікс]]аў на трэкі з «HIStory» — «[[Blood on the Dancefloor]]». Водгукі на гэты дыск былі галоўным чынам станоўчымі, а загалоўная кампазыцыя ўзначаліла чарты продажаў у шматлікіх краінах, у тым ліку ў Вялікабрытаніі. У ЗША альбом прайшоў практычна незаўважаным. Выпуск наступнага альбому ня раз адкладаўся, паколькі Джэксан імкнуўся зрабіць ідэальна вывераны, бездакорны запіс, які паправіць яго камэрцыйны дабрабыт. Яго лэйбл «[[Соні]]» неахвотна згаджаўся ўкладваць мільёны даляраў у бясконцы працэс запісу, перазапісу і наступнай раскруткі альбому, што ў рэшце рэшт прывяло да сыходу сьпевака на лэйбл «Epic Records». «Invincible», выпушчаны ў кастрычніку 2001 году, утрымоўваў 16 трэкаў, уключаючы сынгл «You Rock My World». Альбом быў неадназначна сустрэты крытыкамі, а лічбы яго продажаў былі ў два разы сьціплейшымі за «HIStory». === Двухтысячныя === [[Файл:Michael Jackson in Vegas cropped-2.jpg|міні|180пкс|2000-я гады, скура Джэксана цалкам белая]] У лістападзе 2003 году Джэксан выпусьціў складанку гітоў «Number Ones». У яе ўвайшлі 18 трэкаў, сярод якіх 16 раней выдадзеных гітоў, жывое выкананьне песьні «Ben» і новы сынгл «One More Chance». Да канца 2004 году, продажы «Number Ones» па ўсім сьвеце перавысілі 6 мільёнаў копіяў. 18 сьнежня 2003 году паліцыя правяла ператрусы ў Джэксанавай сядзібе «Neverland». Сьпеваку былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыка, якому папярэднічала прывядзеньне яго ў стан ап’яненьня. Агулам гаворка ішла пра сем выпадкаў [[Плоцевы чын|плоцевых чынаў]] з малалетнімі. Суд над сьпеваком працягваўся зь лютага па травень 2005 году. Больш за 2200 сродкаў масавай інфармацыі з усяго сьвету акрэдытавалі сваіх журналістаў для асьвятленьня скандальнага працэсу. Вердыкт прысяжных быў такі: Джэксан невінаваты. 16 лістапада 2004 Майкл Джэксан выпусьціў «Michael Jackson: The Ultimate Collection' Box Set». Гэты набор з 5 дыскаў — зьмяшчае 57 трэкаў і 13 раней нявыпушчаных запісаў, ахопліваючы пэрыяд з 1969 па 2004 гады, плюс нявыдадзены раней жывы канцэрт 1992 году на DVD — дае, мабыць, самае поўнае ўяўленьне пра артыстызм і талент Майкла Джэксана ў ягоныя лепшыя гады. Пасьля суда Майкл Джэксан адасобіўся ад журналістаў у [[Бахрэйн]]у і прыступіў да падрыхтоўкі запісу дабрачыннага сынглу памяці ахвяр [[Катрына (ураган)|урагану «Катрына»]]. Неўзабаве высьветлілася, што далёка ня ўсе запрошаныя музыкі захацелі ўдзельнічаць у праекце, які ўзначальвае Джэксан. Хоць песьня «I Have This Dream» была запісана, сынглам яна так і ня выйшла. Улетку 2008 году кампанія «Sony BMG» запусьціла глябальную акцыю, у рамках якой жыхары больш за 20 краінаў сьвету галасуюць за свае любімыя песьні Майкла Джэксана, і такім чынам бяруць удзел у складаньні зборніка гітоў «караля поп-музыкі» ў сваёй краіне. На суд фанатаў прадстаўлена 122 трэкі. У альбом, які ў кожнай краіне ўнікальны, увайшлі каля 17-18 трэкаў на кожным дыску (усяго іх можа быць 1 ці 2, у залежнасьці ад краіны). Акрамя таго, Майкл Джэксан запісаў свой новы сольны альбом, выпуск якога плянаваўся на 2009 год. У сакавіку 2009 году Майкл абвясьціў пра тое, што зьбіраецца даць апошнюю ў [[Лёндан]]е сэрыю канцэртаў пад назвай «This is it Tour». Канцэрты павінны былі пачацца 13 ліпеня 2009 і завяршыцца 6 сакавіка 2010. Калі 5 сакавіка 2009 на адмысловай прэс-канфэрэнцыі Джэксан абвясьціў пра вяртаньне на сцэну, гаворка ішла пра 10 канцэртаў на стадыёне The O<sub>2</sub> arena, які зьмяшчае 20 тысячаў чалавек. Аднак попыт на квіткі быў настолькі высокі, што прыйшлося заплянаваць зь дзясятак дадатковых выступаў. Больш за мільён фанатаў Майкла Джэксана маглі б убачыць выступы артыста. 21 лістапада 2008 году таблоід ''[[The Sun]]'' паведаміў, што Джэксан прыняў [[іслам]] і зьмяніў імя на Мікаэль, калі быў у [[Лос-Анджэлес]]е ў кампазытара Стыва Поркары<ref name=thesunislam>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/article1954666.ece Michael Jackson has become Muslim changing his name to 'Mikaeel']. {{ref-en}}</ref>. Гэта інфармацыя ніколі не была пацьверджаная самім Джэксанам. Адвакат Джэксана Лондэл Макмілан аспрэчыў гэтае паведамленьне, сказаўшы што гэта поўная няпраўда. Тым ня менш, былая няня дзяцей Майкла Джэксана 29 чэрвеня заявіла, што на Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя "Нацыя ісламу <ref>[https://web.archive.org/web/20160306020639/http://www.ctv.by/news/~group__m11=212~page__n16=1~news__n16=22912 Няня дзяцей Майкла Джэксана: На Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя «Нацыя ісламу».]</ref> У красавіку 2009 году таблёіды паведамілі, што пры чарговым аглядзе доктары выявілі ў Майкла рак скуры. Афіцыйны прадстаўнік сьпевака аспрэчыў гэту інфармацыю, заявіўшы ў інтэрвію New York Daily News, што «Майкл выдатна сябе адчувае. Ён у цудоўным стане, і ў яго няма ніякіх хвароб».<ref>[http://www.nydailynews.com/gossip/2009/05/16/2009-05-16_michael_jackson_diagnosed_with_skin_cancer_but_comeback_concerts_still_on_says_r.html=NewYork Daily News — Michael Jackson denies skin cancer report]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}}</ref>. === Асабістае жыцьцё === Майкл Джэксан быў двойчы жанаты. З 1994 па 1996 гады ён быў у шлюбе зь Лізай-Марыяй Прэсьлі, дачцэ [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. У лістападзе 1996 году, пасьля разводу зь ёй, Джэксан ажаніўся з Дэбі Роў (былая [[мэдсястра]]), ад якой у яго двое дзяцей: сын — Прынц Майкл Джозэф Джэксан старэйшы (нарадзіўся ў 1997 годзе) і дачка — Пэрыс-Майкл Катрын Джэксан (нарадзілася ў 1998 годзе)<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/entertainment/newsid_2211000/2211082.stm Майкл Джэксан «ізноў стаў бацькам»]{{ref-ru}}</ref>. У 1999 годзе Дэбі Роў і Майкл Джэксан разьвяліся. === Сьмерць === Раніцай 25 чэрвеня 2009 году Майкл зьнепрытомнеў і зваліўся, знаходзячыся ў хаце, якую ён наймаў у Голмбі Гілз, на захадзе [[Лос-Анджэлес]]у. У 12:21 па мясцовым [[UTC-8|ціхаакіянскім часе]] быў зарэгістраваны званок на нумар 911<ref name="DE" />. Мэдыкі прыехалі праз 3 хвіліны і 17 сэкундаў і выявілі, што Джэксан ужо ня дыхае. У яго спынілася сэрца. Мэдыкі адразу пачалі сардэчна-лёгачную рэанімацыю<ref name="MSNBC">[https://web.archive.org/web/20090707112522/http://www.msnbc.msn.com/id/31552029?gt1=43001 Singer Michael Jackson dead at 50-Legendary pop star had been preparing for London comeback tour]{{ref-en}}</ref>. Спробы вярнуць Джэксана да жыцьця прадоўжваліся па дарозе і на працягу гадзіны пасьля прыезду ў Мэдычны цэнтар Каліфарнійскага ўнівэрсытэту<ref name="Times6580897">[https://web.archive.org/web/20110920052143/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6580897.ece Fans mourn artist for whom it didn’t matter if you were black or white]{{ref-en}}</ref>. Гэтыя спробы аказаліся беспасьпяховымі. Сьмерць была канстатавана ў 14:26 па мясцовым часе<ref name = "reuters2">[http://www.guardian.co.uk/uk/feedarticle/8577696 King of pop Michael Jackson is dead]{{ref-en}}</ref>. Цырымонія разьвітаньня адблася амаль праз два тыдні па сьмерці Джэксана 7 ліпеня 2009 году ў Лос-Анджэлесе. == Мастацкае майстэрства == === Вакальны стыль === [[Файл:Michael Jackson in 1988.jpg|значак|зьлева|Выступ Джэксана ў 1988 годзе ў [[Вена|Вене]].]] Джэксан быў вядомы як экспрэсіўны вакаліст з абсалютным слыхам<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|загаловак=What actually is perfect pitch – and how do I get it?|выдавецтва=Classic FM|копія=https://web.archive.org/web/20201108002330/https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|дата копіі=11.2020}}</ref><ref>{{кніга|імя=Geoff|прозьвішча=Brown|загаловак=The complete guide to the music of Michael Jackson and The Jackson family|месца=London|выдавецтва=Omnibus Press|isbn=978-0-7119-5303-1}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music-16799|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=08.2018}}</ref>. Крытыкі апісвалі ягоную вакальную здатнасьць як такую, што ахоплівае дыяпазон ад чыстага і мяккага да рэзкага і агрэсіўнага<ref>{{артыкул|аўтар=Hoffman, Claire|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-last-days-of-michael-jackson-68590/|загаловак=The Last Days of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone|год=08.2009}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Light, Alan|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/dangerous-251372/|загаловак=Michael Jackson's 'Dangerous'|выданьне=Rolling Stone|год=01.1992}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stone, Rolling|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/50-best-michael-jackson-songs-22188/|загаловак=50 Best Michael Jackson Songs|выданьне=Rolling Stone|год=06.2014}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stegner-Petitjean, Isabelle|загаловак='The Voice in the Mirror'. Michael Jackson: From a Vocal Identity to its Double in Sound|выданьне=Volume !|том=8|нумар=2|старонкі=222—253|год=2011|DOI=10.4000/volume.3851}}</ref>, у залежнасьці ад абранага жанру. Джэксан ёсьць адзіным выканаўцам, які калі-небудзь атрымліваў «[[Грэмі]]» ў трох розных жанрах вакальнага выкананьня як сольны артыст, як то як найлепшае поп-выкананьне за ''Thriller'', як найлепшае рок-выкананьне за ''Beat It'', і найлепшае выкананьне ў стылі рытм-энд-блюз за ''Billie Jean'' і ''Don’t Stop ’Til You Get Enough''. [[Брус Сўэдын]], ягоны даўні гукаінжынэр, падкрэсьліваў, што ключавым элемэнтам іхных вакальных запісаў было тое, што ён і Джэксан выпрабоўвалі мноства падыходаў да рытмічных, эмацыйных і тэхнічных адметнасьцяў, каб дасягнуць пэўнага «гукавога характару»<ref>{{кніга|аўтар=Swedien, Bruce; Jackson, Michael|загаловак=In the studio with Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Hal Leonard Books|старонкі=8–10, 119–126|isbn=978-1-4234-6495-2}}</ref>. Ягоныя стылістычныя прыёмы ўлучалі частае выкарыстаньне [[стаката]], [[легата]], [[фальцэт]]а, а таксама вакальных «ікавак»<ref>{{спасылка|аўтар=Lopez, Rich|спасылка=https://dallasvoice.com/review-simply-said-mj-was-a-thriller/|загаловак=Review: Simply said, 'MJ' was a thriller|выдавецтва=Dallas Voice|дата публікацыі=11.2023}}</ref>, ''[[Ad libitum]]'', вакальнага скавытаньня і рыканьня, якія сталіся фірмовай рысай ягонага гучаньня<ref name="Ewing" >{{навіна|аўтар=Ewing, Tom|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|загаловак=Michael Jackson starts work on Off the Wall|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2011|копія=https://web.archive.org/web/20150423135437/https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|дата копіі=04.2015}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://music.apple.com/us/playlist/michael-jackson-love-songs/pl.8058d87c60b647a7bc81185b9f59e4c2|загаловак=Apple Music: Michael Jackson Love Songs|выдавецтва=Apple Music}}</ref>. Джэксан сьпяваў зь дзяцінства, і з часам ягоны голас, як і вакальны стыль зьмяняліся. У 1971—1975 гадах ягоны голас трансфармаваўся ад дзіцячага сапрана да лірычнага тэнару<ref>{{кніга|аўтар=Brackett, Nathan; Hoard, Christian|загаловак=The Rolling Stone Album Guide|выдавецтва=Fireside|старонкі=414|год=2004|isbn=978-0-7432-0169-8}}</ref>. Слынным сьпевака зрабілі ягоныя інтанацыі і вакальны дыяпазон. З кожным новым музычным рэлізам ягонае вакальнае разьвіцьцё і зьмены станоўча адзначаліся музычнымі журналістамі. У пэрыяд ''Off the Wall'' напрыканцы 1970-х гадоў Джэксанавыя здольнасьці ў час ягонага сталеньня змусілі [[Rolling Stone]] параўнаць ягоны вакал зь «лёгкім і плыўна-перарывістым» стылем [[Стыві Ўандэр]]а і напісаць, што «далікатны тэнар Джэксана надзвычай прыгожы. Ён лёгка пераходзіць ва ўражлівы фальцэт, які выкарыстоўваецца вельмі сьмела»<ref>{{артыкул|аўтар=Holden, Stephen|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|загаловак=Michael Jackson: Off The Wall|выданьне=Rolling Stone|год=11.1979|копія=https://web.archive.org/web/20160107042734/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|дата копіі=01.2016}}</ref>. Калі на пачатку 1980-х гадоў адбыўяс рэліз альбому ''Thriller'', Rolling Stone адзначыў, што Джэксан сьпявае «цалкам дарослым голасам», «прасякнутым сумам»<ref name="Thriller" >{{артыкул|аўтар=Connelly, Christopher|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|загаловак=Michael Jackson: Thriller|выданьне=Rolling Stone|год=01.1983|копія=https://web.archive.org/web/20150702093257/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|дата копіі=07.2015}}</ref>. З выхадам інтраспэктыўнага альбому ''Dangerous'', у [[The New York Times]] зьвярнулі ўвагу, што на некаторых трэках «ён хапае паветра, а ягоны голас дрыжыць ад трывогі або апускаецца да роспачнага шэпту, сыкаючы скрозь сьціснутыя зубы», і што ён мае «пакутлівы тэмбр». Калі Джэксан сьпяваў пра братэрства або самапавагу, ён вяртаўся да «гладкага» вакалу<ref name="NYT Dangerous" >{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1991/11/24/arts/recordings-view-michael-jackson-in-the-electronic-wilderness.html|загаловак=Recordings View; Michael Jackson in the Electronic Wilderness|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=11.1991}}</ref>. У рэцэнзіі на ''Invincible'' часопіс Rolling Stone напісаў, што Джэксан па-ранейшаму выконвае «выдатна агучаныя рытмічныя партыі і віруючыя вакальныя гармоніі»<ref>{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=Rolling Stone|год=12.2001|копія=https://web.archive.org/web/20171001125527/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|дата копіі=10.2017}}</ref>. Джозэф Вогел адзначаў здольнасьць Джэксана выкарыстоўваць невэрбальныя гукі для перадачы эмоцыяў<ref>{{кніга|імя=Joseph|прозьвішча=Vogel|спасылка=https://archive.org/details/maninmusiccreati0000voge|загаловак=Man in the Music: The Creative Life and Work of Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Sterling|старонкі=9|год=2012|isbn=978-1-4027-7938-1}}</ref>. [[Ніл Макормік]] пісаў, што нестандартны вакальны стыль Джэксана «надаў яму арыгінальнасьці і абсалютнай адметнасьці»<ref>{{навіна|аўтар=McCormick, Neil|спасылка=https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|загаловак=Michael Jackson, Bruce Springsteen & Bono|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20090703051404/https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|дата копіі=07.2009}}</ref>. === Музычнае майстэрства === Джэксану бракавала фармальнай музычнай адукацыі, а таксама ён не даваў рады чытаньню або складаньню фармальнай музычнай натацыі. Яму часта прыпісваюцца ўменьне ігры на [[гітара|гітары]], [[клявішныя музычныя інструмэнты|клявішных]] або [[ударная ўстаноўка|бубнах]], але ён не валодаў імі на прафэсійным узроўні. Падчас кампазытарства ён запісваў ідэі, выкарыстоўваючы [[бітбоксінг]] і вакальнае імітаваньне інструмэнтаў<ref name="NME" >{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music/|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=04.2014}}</ref>. Апісваючы гэты працэс, ён казаў, што проста напявае басавую партыю на дыктафон. Затым на гэты басавы матыў ён накладаў акорды, якія ў сваю чаргу фармавалі [[мэлёдыя|мэлёдыю]]<ref name="NME" />. Гукаінжынэр Робэрт Гофман узгадваў, што Джэксан голасам выцінаў гітарныя акорды нота за нотаю і напяваў струнныя аранжаваньні частка за часткаю на касэтны дыктафон. Гэты працэс Джэксанава падыходу добра бачны ў дэма-запісе песьні ''Beat It''<ref name="NME" />. === Тэмы і жанры === [[Файл:Michael Jackson (20589951783) (cropped).jpg|значак|Сьпявак у час сусьветнага туру ''Dangerous'' у 1992 годзе.]] Джэксан дасьледаваў жанры, улучна з [[поп-музыка|попам]]<ref name="allmusic" /><ref name="Jet" >{{артыкул|спасылка=https://books.google.com/books?id=L70DAAAAMBAJ&pg=PA58|загаловак=Michael Jackson Turns 30!|выданьне=Jet|том=74|нумар=35|старонкі=58|год=08.1988}}</ref>, [[соўл]]ам<ref name="allmusic"/>, [[рытм-энд-блюз]]ам<ref name="Jet"/>, [[фанк]]ам<ref name="Help" >{{спасылка|аўтар=Heyliger, M.|спасылка=https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|загаловак=A State-of-the-Art Pop Album: Thriller by Michael|выдавецтва=Consumerhelpweb.com|копія=https://web.archive.org/web/20081204150926/https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|дата копіі=12.2008}}</ref>, [[рок-музыка|рокам]]<ref name="Jet"/><ref name="Help"/>, [[дыска]]<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/off-the-wall-mw0000190332|загаловак=Michael Jackson – Off the Wall – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>, пост-дыска<ref name="Help"/>, [[данс-поп]]ам<ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref><ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|старонкі=285|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref> і [[нью-джэк-сўінг]]ам<ref name="allmusic"/>. Стыў Г’юі з [[AllMusic]] пісаў, што ''Thriller'' удасканаліў моцныя бакі ''Off the Wall'', бо танцавальныя і рокавыя трэкі сталі больш агрэсіўнымі, а попавыя кампазыцыі і баляды — мякчэйшымі і больш соўлавымі<ref name="allmusic"/>. Сярод ягоных трэкаў вылучаюцца баляды ''The Lady in My Life'', ''Human Nature'' і ''The Girl Is Mine''<ref name="Thriller"/><ref name="Slant" >{{спасылка|аўтар=Henderson, Eric|спасылка=https://www.slantmagazine.com/music/review/michael-jackson-thriller|загаловак=Michael Jackson – Thriller|выдавецтва=Slant Magazine|дата публікацыі=10.2003}}</ref>, фанкавыя кампазыцыі ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>, а таксама дыска-трэкі ''Baby Be Mine'' і ''P.Y.T. (Pretty Young Thing)''<ref name="Slant"/>. З выхадам ''Off the Wall'' аглядальнік часопісу [[The Guardian]] Том Юінг пісаў, што «вакальныя прыёмы Джэксана, як то ўздыхі і трымценьне, якія ахапляюць амаль кожную песьню — выклікаюць вобраз сьпевака, які адчайна імкнецца разьняволіцца і выказаць сябе праз рух»<ref name="Ewing" />. Крыстафэр Конэлі з Rolling Stone адзначаў, што ў ''Thriller'' Джэксан рэалізаваў сваё даўняе захапленьне тэмай параноі і распрацаваў больш змрочную вобразнасьцю<ref name="Thriller"/>. [[Стывэн Томас Эрлўайн]] з AllMusic заўважыў гэта ў песьнях ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>. У ''Billie Jean'' Джэксан апавядае пра апантаную фанатку, якая сьцьвярджае, што ён ёсьць бацькам ейнага дзіця<ref name="allmusic"/>, а ў ''Wanna Be Startin’ Somethin’'' ён выступае супраць плётак і мэдыяў<ref name="Thriller"/>. ''Beat It'' асуджала гвалт бандаў, і была створаная як даніна пашаны м’юзыклу [[Ўэстсайдзкая гісторыя]]. Паводле Г’юі, гэтая песьня стала першай пасьпяховай рокавай крос-овэрнай працай Джэксана<ref name="allmusic"/><ref name="Bio" />. Ён таксама адзначаў, што ''Thriller'' паклаў пачатак цікавасьці Джэксана да тэмы звышнатуральнага, да якой творца вяртаўся ў наступныя гады. У 1985 годзе Джэксан стаў суаўтарам дабрачыннага гімну ''We Are the World'', пасьля чаго гуманітарныя тэмы пазьней сталі паўтаральным матывам у ягоных тэкстах і публічным іміджы<ref name="allmusic"/>. У ''Bad'' канцэпцыя Джэксана пра драпежнага палюбоўніка выўляецца ў рок-кампазыцыі ''Dirty Diana''<ref>{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1987/09/03/arts/critic-s-notebook-how-good-is-jackson-s-bad.html|загаловак=Critic's Notebook; How Good Is Jackson's 'Bad'?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=09.1987}}</ref>. Загалоўны сынгл ''I Just Can’t Stop Loving You'' уважаецца за традыцыйную любоўную баляду, а ''Man in the Mirror'' ёсьць балядай пра споведзь і асабістага маральнага росту. ''Smooth Criminal'' стварае вобраз крывавага нападу, згвалтаваньня і, верагодна, забойства<ref name="Time2" >{{артыкул|аўтар=Cocks, Jay|спасылка=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|загаловак=Music: The Badder They Come|выданьне=Time|год=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20140109094122/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|дата копіі=01.2014}}</ref>. Стывэн Томас Эрлўайн з AllMusic пісаў, што ''Dangerous'' выяўляе Джэксана як парадаксальную асобу<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/dangerous-mw0000674875|загаловак=Michael Jackson – Dangerous – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. Першая палова альбому прысьвечаная стылю нью-джэк-сўінг, у якім створаныя песьні ''Jam'' і ''Remember the Time''. Гэта быў першы альбом творцы, у якім сацыяльныя праблемы сталі асноўнай тэмай. Напрыклад, у ''Why You Wanna Trip on Me'' Джэксан пратэстуе супраць сусьветнага голаду, СНІДу, бяздомнасьці і наркотыкаў. Альбом ''Dangerous'' утрымлівае песьні насычаныя сэксуальнай тэматыкай, як то ''In the Closet''. Загалоўны трэк працягвае тэму драпежнага палюбоўніка і кампульсіўнай жарсьці. Другая палова ўлучае інтраспэктыўныя поп-госпэльныя гімны, як то ''Will You Be There'', ''Heal the World'' і ''Keep the Faith''<ref name="NYT Dangerous" />. У балядзе ''Gone Too Soon'' Джэксан ушаноўвае памяць [[Раян Ўайт|Раяна Ўайта]] і надае ўвагу пакутам людзей, якія жывуць з СНІДам<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|спасылка=https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|загаловак=Jackson's 'Dangerous' Departures; Stylistic Shifts Mar His First Album in 4 Years|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=11.1991|копія=https://web.archive.org/web/20121103024117/https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|дата копіі=11.2012}}</ref>. Альбом ''HIStory'' стварае атмасфэру параноі<ref name="AMHIStory" >{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/history-past-present-and-future-book-i-mw0000123992|загаловак=Michael Jackson – HIStory – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. У нью-джэк-сўінг і фанк-рокавых трэках ''Scream'' і ''Tabloid Junkie'', а таксама ў рытм-энд-блюз балядзе ''You Are Not Alone'', Джэксан пратэстуе супраць несправядлівасьці і ізаляцыі, у якую ён трапіў, і накіроўвае свой гнеў на масавыя мэдыі<ref name="RSHIStory" >{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|загаловак=Michael Jackson: HIStory: Past, Present, Future, Book I|выданьне=Rolling Stone|год=08.1995|копія=https://web.archive.org/web/20160818143623/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|дата копіі=08.2016}}</ref>. У інтраспэктыўнай балядзе ''Stranger in Moscow'' Джэксан наракае на свой лёс. Песьні ''Earth Song'', ''Childhood'', ''Little Susie'' і ''Smile'' ёсьць опэрнымі поп-кампазыцыямі<ref name="AMHIStory" /><ref name="RSHIStory"/>. У ''D.S.'' Джэксан атакуе юрыста [[Томас Снэдан|Томаса Ў. Снэдана-малодшага]], які перасьледаваў яго ў абедзьвюх справах аб сэксуальным гвалце ў дачыненьні да дзяцей. У трэку сьпявак апісвае Снэдана як белага супрэмацыста, які хацеў «схапіць мяне, жывога або мёртвага»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|загаловак=Thomas W. (Tom) Sneddon Jr.|выдавецтва=National Defense Authorization Act|копія=https://web.archive.org/web/20060627020903/https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|дата копіі=06.2006}}</ref>. ''Invincible'' утрымлівае ўрбан-соўлавыя трэкі, як то ''Cry'' і ''The Lost Children'', баляды ''Speechless'', ''Break of Dawn'' і ''Butterflies'', а таксама зьмешвае [[гіп-гоп]], поп і рытм-энд-блюз у трэках ''2000 Watts'', ''Heartbreaker'' і ''Invincible''<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/invincible-mw0000011263|загаловак=Michael Jackson – Invincible – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Beaumont, Mark|спасылка=https://www.nme.com/reviews/michael-jackson/5780|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=NME|год=11.2001}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * 1971&nbsp;— ''Got to Be There'' * 1972&nbsp;— ''Ben'' * 1973&nbsp;— ''Music and Me'' * 1975&nbsp;— ''Forever, Michael'' * 1979&nbsp;— ''Off the Wall'' * 1982&nbsp;— ''[[Thriller]]'' * 1987&nbsp;— ''Bad'' * 1991&nbsp;— ''Dangerous'' * 1995&nbsp;— ''HIStory: Past, Present and Future Book I'' * 1997&nbsp;— ''Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix'' * 2001&nbsp;— ''Invincible'' * 2010&nbsp;— ''Michael'' === Сынглы, якія дасягалі першых пазыцыяў у чартах === ==== [[ЗША]] ==== * 1972&nbsp;— ''«Ben»'' * 1979&nbsp;— ''«Don’t Stop 'Til You Get Enough»'' * 1980&nbsp;— ''«Rock with You»'' * 1983&nbsp;— ''«[[Billie Jean]]»'' * 1983&nbsp;— ''«Beat It»'' * 1983&nbsp;— ''«Say Say Say»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1987&nbsp;— ''«Bad»'' * 1987&nbsp;— ''«The Way You Make Me Feel»'' * 1988&nbsp;— ''«Man in the Mirror»'' * 1988&nbsp;— ''«Dirty Diana»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' ==== [[Вялікабрытанія]] ==== * 1981&nbsp;— ''«One Day in Your Life»'' * 1983&nbsp;— ''«Billie Jean»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' * 1995&nbsp;— ''«Earth Song»'' * 1997&nbsp;— ''«Blood on the Dance Floor»'' === Туры === * ''Bad Tour'' (1987—1989) * ''Dangerous World Tour'' (1992—1993) * ''HIStory World Tour'' (1996—1997) * ''[[This Is It]]'' (2009—2010) <small>(адмененеы)</small> == Узнагароды і дасягненьні == Дасягненьні Джэксана — аднаго зь нешматлікіх музыкаў, двойчы ўведзеных у [[Залу славы рок-н-ролу]] (у складзе калектыва [[The Jackson 5]] і як сольнага артыста), — уключаюць у сябе шэраг рэкордаў у «[[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнізе рэкордаў Гінэса]]», званьне «Самага пасьпяховага артыста ўсіх часоў», 15 прэміяў «[[Грэмі]]»<ref name="grammy.com">[http://www.grammy.com/nominees/search?artist=Michael+Jackson&title=&year=All&genre=All Past Winners Search] GRAMMY.com {{ref-en}}</ref><ref name="ReferenceA">[https://web.archive.org/web/20110122042621/http://www.grammy.org/recording-academy/awards/legends GRAMMY Legend Award] GRAMMY.org {{ref-en}}</ref>, 14 гітоў у ЗША і продажу 800 мільенаў запісаў. Яшчэ пры жыцьці Майкла Джэксана людзі, з падачы Элізабэт Тэйлар, неафіцыйна называлі яго «Каралем поп-музыкі», гэтае званьне стала прыжылася да Джэксана ў музычным грамадзтве. Альбом Джэксана 1982 году «[[Thriller]]» застаецца самым прадаваным альбомам усіх часоў, і яшчэ чатыры яго сольных студыйных альбомы ўваходзяць у лік самых прадаваных у сьвеце: «Off the Wall» (1979), «Bad» (1987), «Dangerous» (1991) і «HIStory» (1995). Джэксан папулярызаваў складаныя для выкананьня танцавальныя тэхнікі, такія, як «робат» і «[[месяцовая хада]]». Джэксан быў таксама ўзнагароджаны «За выбітны ўнесак у сусьветную культуру» за ўклад сотняў мільенаў даляраў у 39 дабрачынных арганізацыяў і яго ўласны фонд «Heal the World»<ref>[https://web.archive.org/web/20120111135847/http://news.mail.ru/society/3012041/ Майкла Джэксана пасьмяротна ўзнагародзяць у Расеі]. {{ref-ru}}</ref>. Узнагароджаны (пасьмяротна) «Прэміяй Муз-ТБ 2010» за велізарны ўклад у сусьветную музычную індустрыю. Прыз уручаны сястры сьпевака, Ля Тоі Джэксан. Агульная колькасьць узнагарод сьпевака — 395. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Dancing the Dream|выдавецтва=Doubleday|год=1992|isbn=0-385-40368-2}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Moonwalk|спасылка=http://www.mjshouse.com/download/moonwalk_book.pdf|выдавецтва=Random House|год=2009|isbn=978-0-307-71698-9|ref=Jackson}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=My World, The Official Photobook|выданьне=1|выдавецтва=Triumph International|год=2006|isbn=0-9768891-1-0}} * {{кніга|імя=J. Randy|прозьвішча=Taraborrelli|спасылка=https://archive.org/details/michaeljacksonma0000tara|загаловак=Michael Jackson: The Magic, The Madness, The Whole Story, 1958–2009|выдавецтва=Grand Central Publishing, 2009|год=2009|isbn=978-0-446-56474-8|ref=Taraborrelli}} * {{артыкул|аўтар=Young, Julie|загаловак=A Hoosier Thriller: Gary, Indiana’s Michael Jackson|выданьне=Traces of Indiana and Midwestern History|том=21|нумар=4|год=2009|ref=Young}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.michaeljackson.com/ Афіцыйны сайт]{{ref-en}} * {{YouTube|michaeljackson}} * {{facebook|michaeljackson}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Джэксан, Майкл}} [[Катэгорыя:Поп-музыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Танцоўшчыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Форэст-Лаўн]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] qcolqn10eyrmws23nu4m8apv19m3xyv 2678276 2678269 2026-07-08T21:39:10Z Dymitr 10914 /* Thriller */ крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Jackson?oldid=1363211866 2678276 wikitext text/x-wiki {{Музыка}} '''Ма́йкл Джо́зэф Джэ́ксан''' ({{мова-en|Michael Joseph Jackson}}; 29 жніўня 1958 — 25 чэрвеня 2009<ref name="DE">[https://web.archive.org/web/20140620081948/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/25/michael.jackson/index.html?iref=mpstoryview Michael Jackson dead at 50] — CNN.com {{ref-en}}</ref>) — [[ЗША|амэрыканскі]] сьпявак, танцор і аўтар песень, які ўпершыню дасягнуў міжнародную вядомасьць у веку 11 гадоў у якасьці вакаліста дзіцячай групы [[The Jackson 5]], а пасьля стаў адным з самых камэрцыйна пасьпяховых сольных артыстаў у гісторыі і быў абвешчаны «Каралём [[поп-музыка|поп-музыкі]]». Найбольшым прызнаньнем карыстаюцца тры альбомы, запісаныя ім пад кіраўніцтвам прадусара Кўінзі Джонса, — «Off the Wall» (1979), «[[Thriller]]» (1982) і «Bad» (1987), прычым «Thriller» занесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] як дыск-лідэр па продажы ў сьвеце. У актыве Джэксана 19 прэміяў «[[Грэмі]]»; 13 раз ён уздымаўся са сваімі [[сынгл]]амі на першы радок [[Billboard Hot 100|амэрыканскіх чартаў]]. Яго імя двойчы занесена ў Залу славы рок-н-ролу — у якасьці сольнага выканаўцы і як удзельніка The Jackson 5. == Раньнія гады і The Jackson 5 == [[Файл:Michael Jackson's birth house in Gary Indiana.jpg|значак|зьлева|Дом дзяцінства Джэксана ў Гэры.]] Майкл Джозэф Джэксан<ref name="allmusic" >{{спасылка|аўтар=Huey, Steve|спасылка=https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|загаловак=Michael Jackson – Artist Biography|выдавецтва=AllMusic|копія=https://web.archive.org/web/20150507080746/https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|дата копіі=05.2015}}</ref> нарадзіўся 29 жніўня 1958 году ў месьце [[Гэры]] штату [[Індыяна]]<ref>{{навіна|аўтар=Barnes, Brokes|спасылка=https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html|загаловак=A Star Idolized and Haunted, Michael Jackson Dies at 50|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html?ref=obituaries&_r=0|дата копіі=12.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|загаловак=Michael Jackson: 10 Achievements That Made Him The King of Pop|выдавецтва=National Academy of Recording Arts and Sciences|дата публікацыі=06.2014|копія=https://web.archive.org/web/20170215072653/https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|дата копіі=02.2017}}</ref>. Ён быў восьмым зь дзесяці дзяцей афраамэрыканскай рабочай сям’і, якая жыла ў двухпакаёвым доме на Джэксан-стрыт{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|26}}{{Зноска|Young|2009|Young|18}}. Ягоная маці, Кэтрын Джэксан (у дзявоцтве Скруз), была [[сьведкі Яговы|сьведкай Яговы]]<ref name="monstrous" >{{навіна|аўтар=Petridis, Alexis|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|загаловак=Joe Jackson was one of the most monstrous fathers in pop|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194300/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|дата копіі=12.2022}}</ref>, грала на клярнэце, віялянчэлі і піяніна ды калісьці марыла стаць выканаўцай кантры-энд-вэстэрну, але працавала няпоўны дзень у [[Sears]]{{Зноска|Young|2009|Young|17}}{{Зноска|Young|2009|Young|19}}. Ягоны бацька, Джо Джэксан, быў баксэрам і апэратарам крана на [[U.S. Steel]], а таксама граў на гітары ў мясцовай рытм-энд-блюзавым гурце Falcons<ref name="Obit Guardian" >{{навіна|аўтар=Sweeting, Adam|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|загаловак=Joe Jackson obituary|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|дата копіі=12.2022}}</ref>{{Зноска|Young|2009|Young|18—19}}. Праз бацьку Майкл меў [[індзейцы|індзейскае]] паходжаньне. Ягоны прадзед Ізраэль Нэра Джэксан быў лекарам традыцыйнай індзейскай мэдыцыны, успадкаваўшы практыкі, перададзеныя яму ад бацькі<ref>{{кніга|імя=Christopher|прозьвішча=Andersen|загаловак=Michael Jackson Unauthorized|выдавецтва=Pocket Books|год=1995|старонкі=13|isbn=9780671892401}}</ref>. А ягоны прапрадзед Джула Гэйл быў выведнікам войска ЗША, ажаніўся з чарнаскурай рабыняй Джынай яшчэ да [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны]]<ref>{{кніга|імя=Steve|прозьвішча=Knopper|загаловак=MJ: The Genius of Michael Jackson|выдавецтва=Scribner|год=2016|старонкі=6|isbn=9781476730387}}</ref>. У Майкла было тры сястры, якіх клікалі [[Рыбі Джэксан|Рыбі]], [[Ла Тоя Джэксан|Ла Тоя]] і [[Джанэт Джэксан|Джанэт]], а таксама пяць братоў на імя [[Джэкі Джэксан|Джэкі]], [[Тыта Джэксан|Тыта]], [[Джэрмэйн Джэксан|Джэрмэйн]], [[Марлан Джэксан|Марлан]] і Рэндзі<ref name="Obit Guardian"/>. Шосты брат, Брэндан, які быў блізьнюком Марлана, памёр неўзабаве па нараджэньні<ref>{{спасылка|аўтар=Morris, Chris|спасылка=https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|загаловак=Joe Jackson, Jackson Family Patriarch, Dies at 89|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221108051352/https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|дата копіі=11.2022}}</ref>. Майкл і Марлан далучыліся да Jackson Brothers у 1964 годзе. У гэтым гурце, які стварыў бацька Джозэф, ужо былі Джэкі, Тыта і Джэрмэйн. Першапачаткова як Майкл, гэтак і Марлан выступалі ў ім як музыкі суправаджэньня, граючы на конзе і [[тамбурын]]е<ref>{{навіна|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|загаловак=Michael Jackson: a life of highs and lows|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|дата копіі=01.2022}}</ref><ref>{{кніга|імя=Jermaine|прозьвішча=Jackson|спасылка=https://books.google.com/books?id=tk0zQIaFrccC&pg=PA41|загаловак=You Are Not Alone: Michael: Through a Brother's Eyes|выдавецтва=Simon & Schuster|год=2011|isbn=978-1-4516-5156-0}}</ref>. Пазьней Майкл казаў, што бацька фізычна і эмацыйна зьдзекваўся зь яго падчас рэпэтыцыяў, узгадваючы, што Джо часта сядзеў з рамянём у руцэ, гатовы пакараць за хібы<ref name="monstrous"/>{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|165—168}}. Джо прызнаваўся, што рэгулярна лупцаваў сына<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|загаловак=Can Michael Jackson's demons be explained?|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20220928143342/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|дата копіі=09.2022}}</ref>. Зрэшты, Джэкі, Тыта, Джэрмэйн і Марлан казалі, што бацька ня быў жорсткім. Яны стаялі на тым, што пакараньні, цяжэй адчуваныя Майклам празь ягоны ўзрост, служылі дзеля забесьпячэньня дысцыпліны ў гурце. Майкл узгадваў сваё юнацтва як час самоты{{Зноска|Young|2009|Young|24}}. [[Файл:The Jackson 5 1972.JPG|значак|зьлева|Майкл (у цэнтры) на выступе The Jackson 5 у 1972 годзе. Гурт быў адным зь першых афраамэрыканскіх калектываў, якія дасягнулі велізарнай папулярнасьці<ref>{{артыкул|аўтар=Aletti, Vince|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|загаловак=Jackson Five: The Biggest Thing Since the Stones|выданьне=Rolling Stone|год=11.1970|копія=https://web.archive.org/web/20211105171204/https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|дата копіі=11.2021}}</ref>.]] У канцы 1965 году Майкл пачаў дзяліць вядучыя вакальныя партыі з Джэрмэйнам, а назва гурта была зьмененая на [[The Jackson 5]]<ref>{{артыкул|аўтар=Burton, Charlie|спасылка=https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|загаловак=Inside the Jackson machine|выданьне=GQ|год=02.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221007005527/https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|дата копіі=10.2022}}</ref>. У тым годзе яны перамаглі ў конкурсе талентаў, у якім Майкл танцаваў пад ''Barefootin'' [[Робэрт Паркер (сьпявак)|Робэрта Паркера]] і сьпяваў ''My Girl'' гурта [[The Temptations]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|13—14}}. У 1966—1968 гадах The Jackson 5 гастралявалі па Сярэднім Захадзе, часта выступаючы на Chitlin’ Circuit як разагрэў для такіх артыстаў, як то [[Sam & Dave]], [[The O’Jays]], [[Глэйдыс Найт]] і [[Эта Джэймз]]. Яны таксама выступалі ў клюбах і на кактэйльных вечарынах, дзе таксама ладзіліся стрыптыз-шоў, а таксама барах і на школьных танцах{{Зноска|Young|2009|Young|21—22}}<ref>{{артыкул|спасылка=https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|загаловак=Triumph & Tragedy: The Life of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone India|год=08.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208201712/https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|дата копіі=12.2022}}</ref>. У жніўні 1967 году, падчас гастроляў на Ўсходнім узьбярэжжы, яны выйгралі штотыднёвы конкурс аматараў у тэатры [[Апола (тэатар, Нью-Ёрк)|Апола]] у [[Гарлем (Нью-Ёрк)|Гарлеме]]{{Зноска|Young|2009|Young|22}}. The Jackson 5 запісалі некалькі песень для гэрыянскага лэйблу Steeltown Records, выпусьціўшы свой першы сынгл ''Big Boy'' у 1968 годзе{{Зноска|Young|2009|Young|21}}. [[Бобі Тэйлар]] з [[Bobby Taylor & the Vancouvers]] запрасіў гурт да лэйблу [[Motown Records]] пасьля таго, як яны выступілі на ягоным канцэрце на разагрэве ў чыкагаўскім тэатры Рэгал у тым самым годзе. Тэйлар спрадусаваў частку іхных раньніх запісаў для Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Knopper, Steve|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|загаловак=Bobby Taylor, Motown Singer Who Discovered Jackson 5, Dead at 83|выданьне=Rolling Stone|год=07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20221208202025/https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|дата копіі=12.2022}}</ref>. Па складаньні ўгоды з Motown сям’я Джэксанаў пераехала ў [[Лос-Анджэлес]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|59—69}}. У 1969 годзе кіраўнікі лэйблу пастанавілі, што [[Даяна Рос]] мусіць прадставіць The Jackson 5 публіцы — часткова дзеля падтрымкі ейнай тэлевізійнай кар’еры — запусьціўшы, як уважаецца, апошні прадукт «вытворчай лініі» Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Harper, Phillip Brian|загаловак=Synesthesia, 'Crossover,' and Blacks in Popular Music|выданьне=Social Text|нумар=23|старонкі=110|год=1989|DOI=10.2307/466423}}</ref>. У тым годзе гурт упершыню зьявіўся на тэлебачаньні падчас конкурсу Miss Black America, выканаўшы кавэр ''It’s Your Thing''<ref>{{кніга|імя=Daryl|прозьвішча=Easlea|загаловак=Michael Jackson: Rewind: The Life and Legacy of Pop Music's King|выдавецтва=Race Point Publishing|год=2016|isbn=978-1-63106-253-7}}</ref>. [[Rolling Stone]] пазьней назваў юнага Майкла як «вундэркінда» з «надзвычайнымі музычнымі здольнасьцямі»<ref name="Bio" >{{артыкул|спасылка=https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|загаловак=Michael Jackson – Biography|выданьне=Rolling Stone|копія=https://web.archive.org/web/20080402062429/https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|дата копіі=04.2008}}</ref>. Паступова Майкл вылучыўся ў якасьці фронтмэна дзіцячага квінтэту, фактычна менавіта яму даставаліся галоўныя сольныя партыі. Ён зьвяртаў на сябе ўвагу і дзіўнымі танцамі, і манерай паводзіць сябе на сцэне, якую ён капіяваў у сваіх куміраў — [[Джэймз Браўн|Джэймза Браўна]], [[Джэкі Ўілсан|Джэкі Ўілсана]] ды іншых выканаўцаў. У студзені 1970 году ''I Want You Back'' стаў першым гітом The Jackson 5, які дасягнуў першага месца ў [[Billboard Hot 100]], застаючыся на вяршыні чарту чатыры тыдні. Яшчэ тры сынглы, як то ''ABC'', ''The Love You Save'' і ''I’ll Be There'', таксама трапілі на першы радок<ref>{{артыкул|аўтар=Bronson, Fred|спасылка=https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|загаловак=48 Years Ago Today, 'I Want You Back' Kicked It All Off for the Jackson 5|выданьне=Billboard|год=11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190410223332/https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|дата копіі=04.2019}}</ref>. У траўні 1971 году сям’я Джэксанаў пераехала ў вялікі маёнтак на Гэйвэнгэрст-Авэню, які займаў плошчу ў 0,81 га у Энсына{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|81—82}}. У гэты час Майкл ператварыўся зь дзіцячага выканаўцы на падлеткавы ідал{{Зноска|Young|2009|Young|25}}. У 1972—1975 гадах ён выпусьціў чатыры сольныя студыйныя альбомы на лэйбле, але заставаўся ўдзельнікам The Jackson 5<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Bernadette|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|загаловак=Michael Jackson's music: the solo albums|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|дата копіі=01.2022}}</ref>. Гурт пазьней вызнавалі як «перадавы прыклад чарнаскурых крос-овэрных артыстаў»<ref>{{спасылка|імя=Debra|прозьвішча=Alban|спасылка=https://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|загаловак=Michael Jackson broke down racial barriers|выдавецтва=CNN|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20141221075015/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|дата копіі=12.2014}}</ref>. == Сольная кар’ера == === Пачатак === У 1973 годзе посьпех сямейнага праекту пачаў падаць, рэкордынгавая кампанія абмяжоўвала іх фінансавыя магчымасьці. У рэшце ў 1975 годзе The Jackson 5 сышлі ад Motown Records, падпісаўшы кантракт з [[Epic Records]] і зьмяніўшы назву на The Jacksons<ref>{{спасылка|аўтар=Huey, Steve|спасылка=https://www.allmusic.com/artist/the-jackson-5-mn0000083013/biography|загаловак=The Jackson 5 – Artist Biography|выдавецтва=AllMusic|копія=https://web.archive.org/web/20200614154543/https://www.allmusic.com/artist/the-jackson-5-mn0000083013/biography|дата копіі=06.2020}}</ref>. Іхны малодшы брат Рэндзі далучыўся да гурта прыкладна ў гэты час, у той час як Джэрмэйн застаўся ў Motown Records, каб распачаць сольную кар’еру{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|138—144}}. The Jacksons працягвалі міжнародныя гастролі і выпусьцілі яшчэ шэсьць альбомаў у 1976—1984 гадах. Майкл, як галоўны аўтар песень гурту ў гэты пэрыяд, напісаў такія кампазыцыі, як то ''Shake Your Body (Down to the Ground)'' (1978), ''This Place Hotel'' (1980) і ''Can You Feel It'' (1980)<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rockhall.com/inductees/the-jackson-five/bio/|загаловак=The Jackson 5 Biography|выдавецтва=Rock and Roll Hall of Fame|копія=https://web.archive.org/web/20190331180213/https://www.rockhall.com/inductees/the-jackson-five/bio|дата копіі=03.2019}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson, Diana Ross, Quincy Jones, "Diana" (1981 CBS press photo).jpg|значак|зьлева|Джэксан (зьлева) і [[Кўінзі Джонз]] (справа) зьвіліся ў адмысловым выпуску перадачы [[Даяна Рос|Даяны Рос]] у сакавіку 1981 году.]] У 1977 годзе Джэксан пераехаў у [[Нью-Ёрк]], каб сыграць Пудзіла ў экранізацыі брадўэйскага м’юзыклу ''[[Цудоўны чараўнік краіны Оз]]'', пастаўленым [[Сыдні Лумэт]]ам з удзелам [[Даяна Рос|Даяны Рос]], [[Ніпсі Расэл]]а і Тэда Росa<ref>{{спасылка|аўтар=Gibron, Bill|спасылка=https://www.popmatters.com/feature/107586-you-cant-win-michael-jackson-and-the-wiz/|загаловак=You Can't Win Michael Jackson and 'The Wiz'|выдавецтва=PopMatters|дата публікацыі=07.2009|копія=https://web.archive.org/web/20170730230644/http://www.popmatters.com/feature/107586-you-cant-win-michael-jackson-and-the-wiz/|дата копіі=07.2017}}</ref>. Фільм праваліўся ў пракаце{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|178–179}}. Ягоным музычным складнікам займаўся [[Кўінзі Джонз]]<ref>{{кніга|імя=Fred|прозьвішча=Bronson|загаловак=Billboard's Hottest Hot 100 Hits|выдавецтва=Billboard Books|старонкі=207|год=2003|isbn=978-0-8230-7738-0}}</ref>, які пазьней прадусаваў тры сольныя альбомы Джэксана<ref>{{навіна|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2017/jul/27/michael-jacksons-estate-owes-quincy-jones-9m-royalties-jury-decides|загаловак=Who’s bad? Michael Jackson's estate owes Quincy Jones $9.4m in royalties, jury decides|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190414001040/https://www.theguardian.com/music/2017/jul/27/michael-jacksons-estate-owes-quincy-jones-9m-royalties-jury-decides|дата копіі=04.2019}}</ref>. У час жыцьця ў Нью-Ёрку Джэксан часта наведваў начны клюб Studio 54, дзе ўпершыню пачуў раньні [[гіп-гоп]], што паўплывала на ягоны стыль у пазьнейшых трэках, як то у песьні ''Working Day and Night''<ref>{{артыкул|аўтар=Leight, Elias|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/news/10-things-we-learned-from-spike-lees-new-michael-jackson-doc-20160205|загаловак=10 Things We Learned from Spike Lee's Michael Jackson Doc|выданьне=Rolling Stone|год=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20170205203736/http://www.rollingstone.com/music/news/10-things-we-learned-from-spike-lees-new-michael-jackson-doc-20160205|дата копіі=02.2017}}</ref>. Пяты сольны альбом Джэксана і першы ў дарослым веку, ''[[Off the Wall]]'' (1979), замацаваў яго як сольнага выканаўцу і адзначыў пераход ад стылю [[баблгам-поп]] ягонага юнацтва да больш складаных формаў{{Зноска|Young|2009|Young|25}}. Майкл быў прэзэнтаваны сьвету як яскравы, таленавіты малады чалавек і модны танцоўшчык. У найлепшую дзясятку чартаў у ЗША трапілі песьні ''Off the Wall'' і ''She’s Out of My Life''<ref name="FourUSTop10s" >{{артыкул|аўтар=Trust, Gary|спасылка=https://www.billboard.com/pro/michael-jackson-bruno-mars-ed-sheeran-ask-billboard/|загаловак=Ask Billboard: Remembering the Time When Michael Jackson Kept Hitting the Hot 100's Top 10, From 'Thriller' to 'Dangerous'|выданьне=Billboard|год=01.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180510101751/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8095269/michael-jackson-bruno-mars-ed-sheeran-ask-billboard|дата копіі=05.2018}}</ref>. На вяршыню чартаў патрапілі дыскагіт ''[[Don’t Stop ’Til You Get Enough]]'' і больш павольная кампазыцыя ''[[Rock With You]]'', а сам альбом разыйшоўся накладам большым за 20 мільёнаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php|загаловак=Michael Jackson: Off The Wall|выдавецтва=Virgin Media|копія=https://web.archive.org/web/20150701200501/https://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php|дата копіі=07.2015}}</ref>. Джэксан атрымаў [[Грэмі]] за найлепшае мужчынскае вакальнае выкананьне ў стыле рытм-энд-блюз за 1979 год з гітом ''Don’t Stop ’Til You Get Enough''. На цырымоніі [[Амэрыканская музычная прэмія|Амэрыканскай музычнай прэміі]] ў пачатку 1980-х гадоў ён атрымаў узнагароду як улюбёны соўл/рытм-энд-блюз сынгл за тую ж кампазыцыі, а таксама там жа ён быў уганараваны званьнямі ўлюбёнага соўл/рытм-энд-блюз альбому і ўлюбёнага соўл/рытм-энд-блюз сьпевака<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=wYEsAAAAIBAJ&pg=6776,1201107|загаловак=Donna Summer and Michael Jackson sweep Annual American Music Awards|выдавец=The Ledger|дата публікацыі=01.1980|копія=https://web.archive.org/web/20200613061154/https://news.google.com/newspapers?id=wYEsAAAAIBAJ&pg=6776,1201107|дата копіі=06.2020}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Peters, Ida|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=EaMkAAAAIBAJ&pg=3100,419518|загаловак=Donna No. 1, Pop and Soul; Michael Jackson King of Soul|выдавец=The Afro-American|дата публікацыі=02.1980|копія=https://web.archive.org/web/20200613061153/https://news.google.com/newspapers?id=EaMkAAAAIBAJ&pg=3100,419518|дата копіі=06.2020}}</ref>. У 1981 годзе ён зноў атрымаў некалькі ўзнагародай Амэрыканскай музычнай прэміі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=sPIcAAAAIBAJ&pg=6226,95260|загаловак=Few Surprises in Music Awards|выдавец=Sarasota Herald-Tribune|дата публікацыі=02.1981|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=sPIcAAAAIBAJ&pg=6226,95260|дата копіі=06.2020}}</ref>. Шматлікія музычныя аглядальнікі ўважаюць ''Off the Wall'' апошняй вяршыняй мімалётнай эпохі музыкі [[дыска]]. Джэксан адчуваў, што ''Off the Wall'' мусіў мець большы ўплыў, і надумаў перавысіць чаканьні наступным рэлізам{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|188}}. У 1980 годзе ён атрымаў найвышэйшую роялці ў музычнай індустрыі, атрымаўшы 37% ад аптовай прыбытковасьці альбому{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|191}}. === Thriller === {{Асноўны артыкул|Thriller}} У 1981—1983 гадах Джэксан запісаў дэма-вэрсіі ''State of Shock'', ''Victory'' і ''There Must Be More to Life Than This'' разам з [[Фрэдзі Мэрк’юры]], які быў сьпеваком гурту [[Queen]], для плянаванага дуэтнага альбому. Праект гэтак і ня быў завершаны, а ''State of Shock'' пазьней быў перазапісаны зь [[Мік Джагер|Мікам Джагерам]] для The Jacksons у альбоме ''Victory'' (1984), а ''There Must Be More to Life Than This'' выйшла пасьмяротна ў 2014 годзе. У 1982 годзе Джэксан запісаў ''Someone in the Dark'' для аўдыёкнігі да фільму ''[[Іншаплянэтнік (фільм)|Іншаплянэтнік]]''<ref>{{артыкул|аўтар=Locker, Melissa|спасылка=https://entertainment.time.com/2013/07/29/michael-jackson-and-freddie-mercury-three-duets-coming-out-this-fall/|загаловак=Michael Jackson and Freddie Mercury: Three Duets Coming Out This Fall|выданьне=Time|год=07.2013|копія=https://web.archive.org/web/20150627002534/http://entertainment.time.com/2013/07/29/michael-jackson-and-freddie-mercury-three-duets-coming-out-this-fall/|дата копіі=06.2015}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.thetimes.com/uk/royal-family/article/the-real-freddie-mercury-why-the-queen-biopic-only-tells-part-of-the-story-5ql37vgll|загаловак=The real Freddie Mercury: why the Queen biopic only tells part of the story|выдавец=The Times|дата публікацыі=10.2018|копія=https://web.archive.org/web/20200807011534/https://www.thetimes.co.uk/article/the-real-freddie-mercury-why-the-queen-biopic-only-tells-part-of-the-story-5ql37vgll|дата копіі=08.2020}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Greene, Andy|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/news/michael-jackson-freddie-mercury-duet-20140919|загаловак=Hear Michael Jackson and Freddie Mercury's Long-Lost Duet|выданьне=Rolling Stone|год=09.2014|копія=https://web.archive.org/web/20180316175142/https://www.rollingstone.com/music/news/michael-jackson-freddie-mercury-duet-20140919|дата копіі=03.2018}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Earls, John|спасылка=https://www.nme.com/news/music/queen-32-1228446|загаловак=Producer of new Queen album featuring Freddie Mercury and Michael Jackson vocals is revealed|выданьне=NME|год=08.2014|копія=https://web.archive.org/web/20180115192047/http://www.nme.com/news/music/queen-32-1228446|дата копіі=01.2018}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson in 1983.jpg|значак|Джэксан у 1983 годзе.]] Шосты студыйны альбом Джэксана пад назовам ''[[Thriller]]'' быў выпушчаны 29 лістапада 1982 году, назаўжды зьмяніўшы аблічча музычнага бізнэсу. Ён стаў самым прадаваным альбомам у сьвеце ў 1983 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB296D5B072064E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|загаловак=Michael: He's Not Just the Rock Star of the Year, He's the Rock Star of the '80s|выдавецтва=The Philadelphia Inquirer|дата публікацыі=12.1983|копія=https://web.archive.org/web/20110904180807/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB296D5B072064E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|дата копіі=09.2011}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=d9EfAAAAIBAJ&pg=1419,4981079|загаловак=Cash register's ring sweet music to record industry|выдавец=The Gadsden Times|дата публікацыі=03.1984|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=d9EfAAAAIBAJ&pg=1419,4981079|дата копіі=06.2020}}</ref>. Ужо ў 1985 годзе альбом быў абвешчаны [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігай рэкордаў Гінэса]] як найбольш прадаваны альбом за ўсю гісторыю, а пасьля самым прадаваным альбомам усіх часоў у ЗША<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=T1A#search_section|загаловак=Diamond Awards|выдавецтва=Recording Industry Association of America|копія=https://web.archive.org/web/20170216154105/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=DA#search_section|дата копіі=02.2017}}</ref> і яшчэ раз глябальна, з колькасьцю набытых асобнікаў блізкай да 70 мільёнаў<ref>{{спасылка|аўтар=Crookes, Del|спасылка=https://www.bbc.com/news/newsbeat-17935650|загаловак=Adele's 21 overtakes sales of Thriller in UK album list|выдавецтва=Newsbeat|дата публікацыі=05.2012|копія=https://web.archive.org/web/20210611174537/https://www.bbc.com/news/newsbeat-17935650|дата копіі=06.2021}}</ref>. Альбом ачоліў Billboard 200, трымаючыся там 37 тыдняў і заставаючыся ў топ-10 чарту 80 тыдняў запар. Ажно 122 тыдні ці больш за два гады ён не пакідаў межы гэтага чарту. ''Thriller'' стаў першым альбомам, ажно сем трэкаў зь якога трапілі ў найлепшую дзясятку Billboard Hot 100, улучна з супэргітамі ''[[Billie Jean]]'' і ''[[Beat It]]''{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|47}}. ''Billie Jean'' наагул стаў найбуйнейшым гітом за ўсю кар’еру Джэксана і адным з найбольш сэмплаваных трэкаў [[фанк]]-музыкі ў гісторыі. Трэк ''The Girl Is Mine'' быў запісаны дуэтам з [[Пол Макартні|Полам Макартні]]. [[Файл:Michael Jackson with Grammy Awards in 1984.jpg|значак|зьлева|Сьпявак на цырымоніі Грэмі ў 1984 годзе.]] Джэксан і ягоныя прадусары актыўна выкарыстоўвалі ў сваіх інтарэсах музычнае тэлебачаньне, таму рэвалюцыйныя відэаролікі Джэксана сталі асновай для музычнага каналу [[MTV]], якому споўніўся толькі год пасьля выпуску альбому. 25 сакавіка 1983 году Джэксан зноў выступіў разам з братамі на тэлевізійным шоў ''[[Motown 25: Yesterday, Today, Forever]]'', адмыслова зробленым для [[NBC]]. Гэты канцэрт трапіў у этэр 16 траўня, сабраўшы каля 47 мільёнаў гледачоў<ref>{{навіна|аўтар=Williams, Janette|спасылка=https://www.whittierdailynews.com/general-news/20090625/michael-jackson-left-indelible-mark-on-pasadena|загаловак=Michael Jackson left indelible mark on Pasadena|выдавец=Whittier Daily News|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20150701174937/http://www.whittierdailynews.com/general-news/20090625/michael-jackson-left-indelible-mark-on-pasadena|дата копіі=07.2015}}</ref>. Ягонае сольнае выкананьне ''Billie Jean'' спрычынілася да першай намінацыі выканаўцы на прэмію [[Эмі (прэмія)|Эмі]]<ref name="emmys.tv" >{{навіна|спасылка=https://m.emmys.com/news/fatal-cardiac-arrest-strikes-michael-jackson|загаловак=Fatal Cardiac Arrest Strikes Michael Jackson|выдавец=Emmys.com|копія=https://web.archive.org/web/20150227174948/http://m.emmys.com/news/fatal-cardiac-arrest-strikes-michael-jackson|дата копіі=02.2015}}</ref>. У пальчатцы, аздобленай стразамі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/1/hi/8372773.stm|загаловак=Jackson glove sells for $350,000|дата публікацыі=11.2009|копія=https://web.archive.org/web/20240305111949/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8372773.stm|дата копіі=03.2024}}</ref>, ён упершыню прадэманстраваў сваю знакамітую «[[месяцовая хада|месяцовую хаду]]» ({{мова-en|moonwalk|скарочана}})<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] May 16, 1983: Michael performs the moonwalk for the first time. {{ref-en}}</ref> — рух, які тры гады да таго навучыў быў яго [[Джэфры Дэніел]]<ref name="Daniel" >{{артыкул|аўтар=Daniel, Jeffrey|спасылка=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1907409_1907413_1907560,00.html|загаловак=Michael Jackson 1958–2009|выданьне=Time|год=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20190419141659/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1907409_1907413_1907560,00.html|дата копіі=04.2019}}</ref>. Першапачаткова Джэксан адмовіўся ад запрашэньня, палічыўшы, што ён занадта часта зьяўляецца на тэлебачаньні, але пагадзіўся выступіць на просьбу заснавальніка Motown Records [[Бэры Гордзі]] ў абмен на сольны нумар{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|234—237}}. Ягоны выступ адразу стаў аб’ектам усеагульнага захапленьня. Майкел Гілмар з Rolling Stone назваў яго «надзвычайным», а крытык The New York Times Ана Кісэлгоф адзначыла дакладнасьць і тэхніку ягонага танцу{{Зноска|Young|2009|Young|25}}<ref>{{навіна|аўтар=Kisselgoff, Anna|спасылка=https://www.nytimes.com/1988/03/06/arts/stage-the-dancing-feet-of-michael-jackson.html|загаловак=Stage: The Dancing Feet of Michael Jackson|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=03.1988|копія=https://web.archive.org/web/20150525082206/http://www.nytimes.com/1988/03/06/arts/stage-the-dancing-feet-of-michael-jackson.html|дата копіі=05.2015}}</ref>, у той час як Гордзі пазьней апавядаў, што быў «загіпнатызаваны» выкананьнем<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.hark.com/clips/lxbvwzgnms-berry-gordy-addresses-michael-jackson-memorial-service|загаловак=Berry Gordy Addresses Michael Jackson Memorial Service|выдавецтва=Hark|копія=https://web.archive.org/web/20130509134117/https://www.hark.com/clips/lxbvwzgnms-berry-gordy-addresses-michael-jackson-memorial-service|дата копіі=05.2013}}</ref>. На 26-й штогадовай цырымоніі [[Грэмі]] Джэксан атрымаў ажно 12 намінацыяў, то бок найбольшую колькасьць за адзін раз на той час, узяўшы восем узнагародаў, перабіўшы рэкорд паводле колькасьці перамогаў за адную цырымоныю<ref name="grammy mj" >{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/artists/michael-jackson/13202|загаловак=Michael Jackson|выдавецтва=National Academy of Recording Arts and Sciences|дата публікацыі=02.2019|копія=https://web.archive.org/web/20171117085231/https://www.grammy.com/grammys/artists/michael-jackson|дата копіі=11.2017}}</ref>. ''Thriller'' атрымаў 13 намінацыяў, што было найбольшай колькасьцю для якога-кольвек альбому да таго, і быў названы пераможцам у васьмі зь іх, улучна з узнагародай за найлепшую інжынэрную праца над неклясычным запісам, якую атрымаў [[Брус Сўэдын]]<ref>{{навіна|аўтар=Sisario, Ben|спасылка=https://www.nytimes.com/2024/11/08/arts/music/grammys-beyonce-cowboy-carter-michael-jackson-thriller.html|загаловак=Did Beyoncé's Grammy Nods Really Top Michael Jackson's for ''Thriller''?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=11.2024}}</ref>. Джэксан атрымаў сем узнагародаў, павязаных з альбомам, улучна з найлепшым альбомам году за ''Thriller'' і найлепшы запіс году за ''Beat It'', а таксама быў уганараваны за аўдыёкнігу да ''Іншаплянэтніка''<ref name="grammy mj" />. На 11-й цырымоніі [[Амэрыканская музычная прэмія|Амэрыканскай музычнай прэміі]] Джэксан працягваў зьбіраць узнагароды, стаўшы ў тым ліку наймаладзейшым выканаўцам, які атрымаў узнагароду за заслугі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=eQUbAAAAIBAJ&pg=5127,2841948|загаловак=Michael Jackson sweeps American Music Awards|выдавец=The Daily News|дата публікацыі=01.1984|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=eQUbAAAAIBAJ&pg=5127,2841948|дата копіі=06.2020}}</ref>. Продажы ''Thriller'' падвоіліся пасьля выхаду пашыранага 14-хвіліннага музычнага відэакліпу на загалоўны трэк, вытрыманым у стылістыцы [[фільм жахаў|фільмаў жахаў]], у якім Джэксан танчыць разам з групай зомбі<ref>{{навіна|аўтар=Hebblethwaite, Phil|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2013/nov/21/michael-jackson-thriller-changed-music-videos|загаловак=How Michael Jackson's Thriller changed music videos for ever|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=11.2013|копія=https://web.archive.org/web/20191218125357/https://www.theguardian.com/music/2013/nov/21/michael-jackson-thriller-changed-music-videos|дата копіі=12.2019}}</ref><ref name="Griffin" >{{артыкул|аўтар=Griffin, Nancy|спасылка=http://www.vanityfair.com/hollywood/features/2010/07/michael-jackson-thriller-201007?printable=true&currentPage=2|загаловак=The "Thriller" Diaries|выданьне=Vanity Fair|год=06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20141030215556/http://www.vanityfair.com/hollywood/features/2010/07/michael-jackson-thriller-201007?printable=true&currentPage=2|дата копіі=10.2014}}</ref>. Пасьпех ператварыў Джэксана на сапраўдную зорку ў глябальнай поп-музыцы<ref name="Griffin"/>, а альбом «зьнішчыў расавыя межы»<ref>{{артыкул|аўтар=Greenberg, Steve|спасылка=https://www.billboard.com/music/music-news/michael-jacksons-thriller-at-30-how-one-album-changed-the-world-473949/|загаловак=Michael Jackson's 'Thriller' at 30: How One Album Changed the World|выданьне=Billboard|год=11.2012}}</ref>. На той час ён меў найвышэйшую роялці ў музычнай індустрыі, зарабляючы блізу 2 даляраў за кожны прададзены альбом і атрымліваючы рэкордныя прыбыткі<ref name="Time" >{{артыкул|аўтар=Cocks, Jay|спасылка=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,950053,00.html|загаловак=Why He's a Thriller|выданьне=Time|год=03.1984|копія=https://web.archive.org/web/20131103064912/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,950053,00.html|дата копіі=11.2013}}</ref>. У тым самым годзе дакумэнтальны фільм ''The Making of Michael Jackson’s Thriller'', прысьвечаны стварэньню адпаведнага відэакліпу, атрымаў сваю прэмію Грэмі<ref name="grammy mj" />. Часопіс [[Time]] падкрэсьліваў уплыў Джэксана на той час, называючы яго «зоркай запісаў, радыё, рок-відэа, аднаасобнай камандай выратаваньня для ўсёй музычнай індустрыі, а таксама аўтарам песень, які ставіць рытм дзесяцігодзьдзю, танцаўшчыком з выкшталцонымі рухамі ды сьпеваком, які перакрочвае праз усе межы густу, стылю і колеру»<ref name="Time"/>. The New York Times пісала, што цяпер «у сьвеце папулярнай музыкі ёсьць толькі Майкл Джэксан і ўсе астатнія»<ref>{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1984/01/14/arts/michael-jackson-at-25-a-musical-phenomenon.html|загаловак=Michael Jackson at 25: A Musical Phenomenon|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=01.1984|копія=https://web.archive.org/web/20130525140015/http://www.nytimes.com/1984/01/14/arts/michael-jackson-at-25-a-musical-phenomenon.html|дата копіі=05.2013}}</ref>. === Васьмідзясятыя === [[Файл:Michaeljacksonphoto drewcohen.JPG|міні|180пкс|1988 год, Майкл Джэксан пад час выступу]] [[Файл:Michael Jackson receives the Presidential Public Safety Commendation at the White House (C21788-18).tif|міні||180пкс|Сустрэча Майкла Джэксана з [[Роналд Рэйган|Роналдам Рэйганам]] і зь яго жонкай [[Нэнсі Рэйган]].]] З таго часу, як увага прэсы да пэрсоны Джэксана ўзмацнялася, сьпявак і яго асяродзьдзе выкарыстоўвалі гэта для атрыманьня нечуванай дагэтуль фінансавай выгады. У 1983 Джэксан склаў кантракт з «[[Пэпсі|Пэпсі-колай]]», у рамках якога павінен быць зьняцца ў іх рэклямным роліку. Падчас здымак адбыўся няшчасны выпадак, з-за якога Джэксан атрымаў апёкі ўсяго твару.<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/27/newsid_4046000/4046605.stm BBC.co.uk — On This Day 1984: Michael Jackson burned in Pepsi ad]. {{ref-en}}</ref> Нягледзячы на гэтую непрыемнасьць, у 1984 годзе ён зноў лідыраваў у амэрыканскіх чартах, гэтым разам з запісанай у дуэце з [[Пол Макартні|Полам Макартні]] кампазыцыяй «Say Say Say». На наступны год Майкл выкупіў вялікую частку акцый кампаніі ATV Music Publishing, якая валодала правамі на большасьць песень [[The Beatles]], што спрычынілася спрэчкам з Макартні, які сам марыў выкупіць гэтыя акцыі. Джэксан таксама працаваў разам з [[Фрэдзі Мэрк’юры]], зрабіўшы зь ім некалькі выпрабавальных запісаў. Тым ня менш па невядомых прычынах супрацоўніцтва так і не адбылося. Афіцыйна гаварылася пра занятасьць абодвух музыкантаў. Падчас падрыхтоўкі новага альбому Джэксан упершыню заняўся дабрачынным праектам, якіх у яго кар’еры будзе яшчэ нямала. Разам з Лаянелам Рычы ён напісаў «We Are the World» — дабрачынны сынгл, выкананы пры ўдзеле велізарнага россыпу зорак першай велічыні дзеля дапамогі дзецям Афрыкі. Трэці (і апошні) альбом тандэму Джэксан-Кўінзі, «Bad», займаў першы радок [[Billboard 200]] на працягу шасьці тыдняў і даў сьвету яшчэ сем гітоў, зь якіх пяць узьнесьліся на вяршыню [[Billboard Hot 100]]: «Bad», «I Just Can’t Stop Loving You», «The Way You Make Me Feel», «Man in the Mirror» і «Dirty Diana». У альбоме «Bad» Джэксан і Кўінзі імкнуліся прытрымлівацца рэцэпту посьпеху папярэдняга дыску (выкарыстаньне стыльнага біту, гладкага фанк-джаза і электрагітары), але зрабіць усё значна маштабней. Альбом быў рэалізаваны вельмі буйным тыражом у 29 мільёнаў копіяў. Далей Майкл быў заняты сваім першым турнэ ў якасьці сольнага выканаўцы, у падтрымку альбома «Bad». Гэта была паездка па 15 краінах, якая заняла большую частку 1988 году, пад час якой яму былі прадстаўлены ў поўнае распараджэньне аўтобус, самалёт і верталёт<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] September 12, 1987: Michael launches his Bad Tour on which he spends over a year visiting 15 countries. {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/jackson/story/0,15819,1506780,00.html Bad Fortune — The Guardian Newspaper], UK — Wednesday June 15, 2005 {{ref-en}}</ref>. У 1987 Джэксан зьняўся ў фільме «Captain EO». Апошні, зь бюджэтам ад $17 да 30 мільёнаў, доўжыўся ўсяго 17 хвілін і на той час быў самым высокавыдатковым фільмам адносна працягласьці. Гэта было першае зьяўленьне Джэксана на вялікім экране. У 18-хвілінным [[кліп]]е да загалоўнай песьні альбома «Bad» было нескладана заўважыць зьмены ў зьнешнасьці сьпевака<ref>[https://web.archive.org/web/20130905225746/http://www.anomalies-unlimited.com/Jackson.html Anomalies Unlimited — The HisTory of Michael Jackson’s face] 1987 age 29: people and the press are '''really''' talking now. {{ref-en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што колер яго скуры быў чорным на працягу ўсяго дзяцінства, з 1982 ён пачаў сьвятлець, і стаў сьветла-смуглым. Гэта стала так прыкметна, што пра гэта стала пісаць уся прэса, і ня толькі жоўтая. Джэксан растлумачыў гэта рэдкай хваробай — «[[вітыліга]]», і разьвеяў чуткі пра тое, што гэта вынік наўмысных дзеяньняў<ref>[https://web.archive.org/web/20060512055032/http://jetzis-mjvideo.com/int/int1f.html Oprah interview] Jackson: «I have a rare skin disorder called Vitiligo». {{ref-en}}</ref>. Апроч сьвятленьня скуры, іншай прычынай зьмены зьнешнасьці сьпевака была плястычная хірургія. Нягледзячы на заявы некалькіх хірургаў пра тое, што Джэксан падвергнуўся некалькім апэрацыям на насавой паражніне, а таксама па ўзьніманьню лоба, патанчэньню вуснаў, апэрацыі на шчоках<ref>[http://abcnews.go.com/Health/Cosmetic/story?id=131910&page=1 ABC News — Surgeon: Michael Jackson A 'Nasal Cripple'] Feb. 8, 2003 by ABC news. {{ref-en}}</ref>, Джэксан у аўтабіяграфіі 1988 году ''Moonwalker'' піша толькі пра дзьвюх плястычных хірургіях носа і стварэньні ямачкі на падбародку, а ў астатніх зьменах зьнешнасьці вінаваціць палавую сталасьць і дыету<ref>[http://www.mjshouse.com/moonwalk.html Moonwalk by Michael Jackson, 1988] «I have had my nose altered twice and I recently added a cleft to my chin». {{ref-en}}</ref>. === Дзевяностыя === Кожны крок Джэксана асьвятляўся і аналізаваўся сродкамі масавай інфармацыі, а яго дзівацтвы гадамі шырока абмяркоўваліся ў прэсе. Вялікую частку часу Майкл быў змушаны праводзіць у адзіноце на сваёй строга ахоўванай ад староньніх сядзібе Neverland (Нэверлэнд). Там яго наведвалі нешматлікія сябры, уключаючы супэрзорку [[Элізабэт Тэйлар]]. Таксама там жылі дзеці, да якіх сьпявак быў заўсёды неабыякавы. У 1993 годзе яму былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыкам, аднак на той момант справу атрымалася замяць: па здагадках прэсы, Джэксан проста адкупіўся ад хлопчыкавых бацькоў. Насамрэч, празь некалькі дзён пасьля сьмерці сьпевака, першая «ахвяра» сэксуальных дамаганьняў Джордан Чэндлер, не вытрымаўшы пакут сумленьня, прызнаўся, што абвінавачваньне было сфальсіфікавана<ref>https://web.archive.org/web/20090807150900/http://www.makli.com/jordan-chandler-admits-he-lied-about-michael-jackson/ makli.com {{ref-en}}</ref> па патрабаваньні яго бацькі ў мэтах атрыманьня грошай і апынулася ня чым іншым, як паклёпам, які паўплываў на ўсё наступнае жыцьцё сьпевака. Гэты сэксуальны скандал разгарэўся праз два гады пасьля выхаду альбома «Dangerous», рэлізу якога папярэднічала прэм’ера маштабнага відэакліпа да сынглу «Black or White». Паказ кліпа на MTV быў дазволены толькі пасьля выключэньня зь яго сцэн, у якіх Джэксан разьбівае вокны і імітуе [[мастурбацыя|мастурбацыю]]. На працягу пяці тыдняў «Black or White» займаў верхні радок чартаў і стаў самым вялікім гітом Джэксана пасьля «Billie Jean». Як і з папярэдніх, з гэтага альбому было выпушчана сем сынглаў. Апроч «Black or White» (№ 1) яны ўключалі «Remember the Time» (№ 3), «In the Closet» (№ 6) і «Will You Be There» (№ 7). У 1995 годзе быў выпушчаны ў сьвет вельмі амбіцыйны «HIStory: Past, Present and Future — Book I» — падвойны альбом, які злучыў дыск з 15 новых песень з дыскам самых вялікіх гітоў. Меркавалася, што гэта будзе першая частка трылёгіі. У мэтах вяртаньня папулярнасьці першым сынглам быў выпушчаны «Scream» — дуэт сьпевака зь сястрой, [[Джэнет Джэксан]], якая стала да таго часу мегазоркай маштабу, супастаўнага з Майклам. Песьня суправаджалася футурыстычным відэакліпам, на здымкі якога было выдаткавана звыш сямі мільёнаў даляраў, што на той час зьяўлялася рэкордам. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у [[Billboard 200]] і быў распрададзены тыражом у 7 мільёнаў копіяў у ЗША (15 мільёнаў па ўсім сьвеце). Шматлікія новыя песьні зь яго былі выпушчаны сынгламі, сярод іх баляда пра [[Масква|Маскву]] («Stranger in Moscow»; запісаць песьню пра расейскую сталіцу Джэксан паабяцаў, упершыню пабываўшы там у 1993 годзе), эпічная кампазыцыя на экалягічную тэму «Earth Song» (пяць тыдняў на першым месцы ў Вялікабрытаніі) і ўзор сучаснага [[рытм-энд-блюз]]у «You Are Not Alone» (яго трынаццаты «нумар адзін» у [[Billboard Hot 100]]). У кліпе на «You Are Not Alone» Майкл зьявіўся напаўаголеным разам са сваёй тагачаснай жонкай — Лізай Марыяй Прэсьлі, дачкой знакамітага [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. Наступнага альбому з новымі песьнямі прыхільнікам сьпевака прыйшлося чакаць цэлых шэсьць год. Праўда, у 1997 годзе ў крамах зьявіўся альбом танцавальных [[рэмікс]]аў на трэкі з «HIStory» — «[[Blood on the Dancefloor]]». Водгукі на гэты дыск былі галоўным чынам станоўчымі, а загалоўная кампазыцыя ўзначаліла чарты продажаў у шматлікіх краінах, у тым ліку ў Вялікабрытаніі. У ЗША альбом прайшоў практычна незаўважаным. Выпуск наступнага альбому ня раз адкладаўся, паколькі Джэксан імкнуўся зрабіць ідэальна вывераны, бездакорны запіс, які паправіць яго камэрцыйны дабрабыт. Яго лэйбл «[[Соні]]» неахвотна згаджаўся ўкладваць мільёны даляраў у бясконцы працэс запісу, перазапісу і наступнай раскруткі альбому, што ў рэшце рэшт прывяло да сыходу сьпевака на лэйбл «Epic Records». «Invincible», выпушчаны ў кастрычніку 2001 году, утрымоўваў 16 трэкаў, уключаючы сынгл «You Rock My World». Альбом быў неадназначна сустрэты крытыкамі, а лічбы яго продажаў былі ў два разы сьціплейшымі за «HIStory». === Двухтысячныя === [[Файл:Michael Jackson in Vegas cropped-2.jpg|міні|180пкс|2000-я гады, скура Джэксана цалкам белая]] У лістападзе 2003 году Джэксан выпусьціў складанку гітоў «Number Ones». У яе ўвайшлі 18 трэкаў, сярод якіх 16 раней выдадзеных гітоў, жывое выкананьне песьні «Ben» і новы сынгл «One More Chance». Да канца 2004 году, продажы «Number Ones» па ўсім сьвеце перавысілі 6 мільёнаў копіяў. 18 сьнежня 2003 году паліцыя правяла ператрусы ў Джэксанавай сядзібе «Neverland». Сьпеваку былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыка, якому папярэднічала прывядзеньне яго ў стан ап’яненьня. Агулам гаворка ішла пра сем выпадкаў [[Плоцевы чын|плоцевых чынаў]] з малалетнімі. Суд над сьпеваком працягваўся зь лютага па травень 2005 году. Больш за 2200 сродкаў масавай інфармацыі з усяго сьвету акрэдытавалі сваіх журналістаў для асьвятленьня скандальнага працэсу. Вердыкт прысяжных быў такі: Джэксан невінаваты. 16 лістапада 2004 Майкл Джэксан выпусьціў «Michael Jackson: The Ultimate Collection' Box Set». Гэты набор з 5 дыскаў — зьмяшчае 57 трэкаў і 13 раней нявыпушчаных запісаў, ахопліваючы пэрыяд з 1969 па 2004 гады, плюс нявыдадзены раней жывы канцэрт 1992 году на DVD — дае, мабыць, самае поўнае ўяўленьне пра артыстызм і талент Майкла Джэксана ў ягоныя лепшыя гады. Пасьля суда Майкл Джэксан адасобіўся ад журналістаў у [[Бахрэйн]]у і прыступіў да падрыхтоўкі запісу дабрачыннага сынглу памяці ахвяр [[Катрына (ураган)|урагану «Катрына»]]. Неўзабаве высьветлілася, што далёка ня ўсе запрошаныя музыкі захацелі ўдзельнічаць у праекце, які ўзначальвае Джэксан. Хоць песьня «I Have This Dream» была запісана, сынглам яна так і ня выйшла. Улетку 2008 году кампанія «Sony BMG» запусьціла глябальную акцыю, у рамках якой жыхары больш за 20 краінаў сьвету галасуюць за свае любімыя песьні Майкла Джэксана, і такім чынам бяруць удзел у складаньні зборніка гітоў «караля поп-музыкі» ў сваёй краіне. На суд фанатаў прадстаўлена 122 трэкі. У альбом, які ў кожнай краіне ўнікальны, увайшлі каля 17-18 трэкаў на кожным дыску (усяго іх можа быць 1 ці 2, у залежнасьці ад краіны). Акрамя таго, Майкл Джэксан запісаў свой новы сольны альбом, выпуск якога плянаваўся на 2009 год. У сакавіку 2009 году Майкл абвясьціў пра тое, што зьбіраецца даць апошнюю ў [[Лёндан]]е сэрыю канцэртаў пад назвай «This is it Tour». Канцэрты павінны былі пачацца 13 ліпеня 2009 і завяршыцца 6 сакавіка 2010. Калі 5 сакавіка 2009 на адмысловай прэс-канфэрэнцыі Джэксан абвясьціў пра вяртаньне на сцэну, гаворка ішла пра 10 канцэртаў на стадыёне The O<sub>2</sub> arena, які зьмяшчае 20 тысячаў чалавек. Аднак попыт на квіткі быў настолькі высокі, што прыйшлося заплянаваць зь дзясятак дадатковых выступаў. Больш за мільён фанатаў Майкла Джэксана маглі б убачыць выступы артыста. 21 лістапада 2008 году таблоід ''[[The Sun]]'' паведаміў, што Джэксан прыняў [[іслам]] і зьмяніў імя на Мікаэль, калі быў у [[Лос-Анджэлес]]е ў кампазытара Стыва Поркары<ref name=thesunislam>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/article1954666.ece Michael Jackson has become Muslim changing his name to 'Mikaeel']. {{ref-en}}</ref>. Гэта інфармацыя ніколі не была пацьверджаная самім Джэксанам. Адвакат Джэксана Лондэл Макмілан аспрэчыў гэтае паведамленьне, сказаўшы што гэта поўная няпраўда. Тым ня менш, былая няня дзяцей Майкла Джэксана 29 чэрвеня заявіла, што на Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя "Нацыя ісламу <ref>[https://web.archive.org/web/20160306020639/http://www.ctv.by/news/~group__m11=212~page__n16=1~news__n16=22912 Няня дзяцей Майкла Джэксана: На Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя «Нацыя ісламу».]</ref> У красавіку 2009 году таблёіды паведамілі, што пры чарговым аглядзе доктары выявілі ў Майкла рак скуры. Афіцыйны прадстаўнік сьпевака аспрэчыў гэту інфармацыю, заявіўшы ў інтэрвію New York Daily News, што «Майкл выдатна сябе адчувае. Ён у цудоўным стане, і ў яго няма ніякіх хвароб».<ref>[http://www.nydailynews.com/gossip/2009/05/16/2009-05-16_michael_jackson_diagnosed_with_skin_cancer_but_comeback_concerts_still_on_says_r.html=NewYork Daily News — Michael Jackson denies skin cancer report]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}}</ref>. === Асабістае жыцьцё === Майкл Джэксан быў двойчы жанаты. З 1994 па 1996 гады ён быў у шлюбе зь Лізай-Марыяй Прэсьлі, дачцэ [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. У лістападзе 1996 году, пасьля разводу зь ёй, Джэксан ажаніўся з Дэбі Роў (былая [[мэдсястра]]), ад якой у яго двое дзяцей: сын — Прынц Майкл Джозэф Джэксан старэйшы (нарадзіўся ў 1997 годзе) і дачка — Пэрыс-Майкл Катрын Джэксан (нарадзілася ў 1998 годзе)<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/entertainment/newsid_2211000/2211082.stm Майкл Джэксан «ізноў стаў бацькам»]{{ref-ru}}</ref>. У 1999 годзе Дэбі Роў і Майкл Джэксан разьвяліся. === Сьмерць === Раніцай 25 чэрвеня 2009 году Майкл зьнепрытомнеў і зваліўся, знаходзячыся ў хаце, якую ён наймаў у Голмбі Гілз, на захадзе [[Лос-Анджэлес]]у. У 12:21 па мясцовым [[UTC-8|ціхаакіянскім часе]] быў зарэгістраваны званок на нумар 911<ref name="DE" />. Мэдыкі прыехалі праз 3 хвіліны і 17 сэкундаў і выявілі, што Джэксан ужо ня дыхае. У яго спынілася сэрца. Мэдыкі адразу пачалі сардэчна-лёгачную рэанімацыю<ref name="MSNBC">[https://web.archive.org/web/20090707112522/http://www.msnbc.msn.com/id/31552029?gt1=43001 Singer Michael Jackson dead at 50-Legendary pop star had been preparing for London comeback tour]{{ref-en}}</ref>. Спробы вярнуць Джэксана да жыцьця прадоўжваліся па дарозе і на працягу гадзіны пасьля прыезду ў Мэдычны цэнтар Каліфарнійскага ўнівэрсытэту<ref name="Times6580897">[https://web.archive.org/web/20110920052143/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6580897.ece Fans mourn artist for whom it didn’t matter if you were black or white]{{ref-en}}</ref>. Гэтыя спробы аказаліся беспасьпяховымі. Сьмерць была канстатавана ў 14:26 па мясцовым часе<ref name = "reuters2">[http://www.guardian.co.uk/uk/feedarticle/8577696 King of pop Michael Jackson is dead]{{ref-en}}</ref>. Цырымонія разьвітаньня адблася амаль праз два тыдні па сьмерці Джэксана 7 ліпеня 2009 году ў Лос-Анджэлесе. == Мастацкае майстэрства == === Вакальны стыль === [[Файл:Michael Jackson in 1988.jpg|значак|зьлева|Выступ Джэксана ў 1988 годзе ў [[Вена|Вене]].]] Джэксан быў вядомы як экспрэсіўны вакаліст з абсалютным слыхам<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|загаловак=What actually is perfect pitch – and how do I get it?|выдавецтва=Classic FM|копія=https://web.archive.org/web/20201108002330/https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|дата копіі=11.2020}}</ref><ref>{{кніга|імя=Geoff|прозьвішча=Brown|загаловак=The complete guide to the music of Michael Jackson and The Jackson family|месца=London|выдавецтва=Omnibus Press|isbn=978-0-7119-5303-1}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music-16799|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=08.2018}}</ref>. Крытыкі апісвалі ягоную вакальную здатнасьць як такую, што ахоплівае дыяпазон ад чыстага і мяккага да рэзкага і агрэсіўнага<ref>{{артыкул|аўтар=Hoffman, Claire|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-last-days-of-michael-jackson-68590/|загаловак=The Last Days of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone|год=08.2009}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Light, Alan|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/dangerous-251372/|загаловак=Michael Jackson's 'Dangerous'|выданьне=Rolling Stone|год=01.1992}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stone, Rolling|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/50-best-michael-jackson-songs-22188/|загаловак=50 Best Michael Jackson Songs|выданьне=Rolling Stone|год=06.2014}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stegner-Petitjean, Isabelle|загаловак='The Voice in the Mirror'. Michael Jackson: From a Vocal Identity to its Double in Sound|выданьне=Volume !|том=8|нумар=2|старонкі=222—253|год=2011|DOI=10.4000/volume.3851}}</ref>, у залежнасьці ад абранага жанру. Джэксан ёсьць адзіным выканаўцам, які калі-небудзь атрымліваў «[[Грэмі]]» ў трох розных жанрах вакальнага выкананьня як сольны артыст, як то як найлепшае поп-выкананьне за ''Thriller'', як найлепшае рок-выкананьне за ''Beat It'', і найлепшае выкананьне ў стылі рытм-энд-блюз за ''Billie Jean'' і ''Don’t Stop ’Til You Get Enough''. [[Брус Сўэдын]], ягоны даўні гукаінжынэр, падкрэсьліваў, што ключавым элемэнтам іхных вакальных запісаў было тое, што ён і Джэксан выпрабоўвалі мноства падыходаў да рытмічных, эмацыйных і тэхнічных адметнасьцяў, каб дасягнуць пэўнага «гукавога характару»<ref>{{кніга|аўтар=Swedien, Bruce; Jackson, Michael|загаловак=In the studio with Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Hal Leonard Books|старонкі=8–10, 119–126|isbn=978-1-4234-6495-2}}</ref>. Ягоныя стылістычныя прыёмы ўлучалі частае выкарыстаньне [[стаката]], [[легата]], [[фальцэт]]а, а таксама вакальных «ікавак»<ref>{{спасылка|аўтар=Lopez, Rich|спасылка=https://dallasvoice.com/review-simply-said-mj-was-a-thriller/|загаловак=Review: Simply said, 'MJ' was a thriller|выдавецтва=Dallas Voice|дата публікацыі=11.2023}}</ref>, ''[[Ad libitum]]'', вакальнага скавытаньня і рыканьня, якія сталіся фірмовай рысай ягонага гучаньня<ref name="Ewing" >{{навіна|аўтар=Ewing, Tom|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|загаловак=Michael Jackson starts work on Off the Wall|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2011|копія=https://web.archive.org/web/20150423135437/https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|дата копіі=04.2015}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://music.apple.com/us/playlist/michael-jackson-love-songs/pl.8058d87c60b647a7bc81185b9f59e4c2|загаловак=Apple Music: Michael Jackson Love Songs|выдавецтва=Apple Music}}</ref>. Джэксан сьпяваў зь дзяцінства, і з часам ягоны голас, як і вакальны стыль зьмяняліся. У 1971—1975 гадах ягоны голас трансфармаваўся ад дзіцячага сапрана да лірычнага тэнару<ref>{{кніга|аўтар=Brackett, Nathan; Hoard, Christian|загаловак=The Rolling Stone Album Guide|выдавецтва=Fireside|старонкі=414|год=2004|isbn=978-0-7432-0169-8}}</ref>. Слынным сьпевака зрабілі ягоныя інтанацыі і вакальны дыяпазон. З кожным новым музычным рэлізам ягонае вакальнае разьвіцьцё і зьмены станоўча адзначаліся музычнымі журналістамі. У пэрыяд ''Off the Wall'' напрыканцы 1970-х гадоў Джэксанавыя здольнасьці ў час ягонага сталеньня змусілі [[Rolling Stone]] параўнаць ягоны вакал зь «лёгкім і плыўна-перарывістым» стылем [[Стыві Ўандэр]]а і напісаць, што «далікатны тэнар Джэксана надзвычай прыгожы. Ён лёгка пераходзіць ва ўражлівы фальцэт, які выкарыстоўваецца вельмі сьмела»<ref>{{артыкул|аўтар=Holden, Stephen|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|загаловак=Michael Jackson: Off The Wall|выданьне=Rolling Stone|год=11.1979|копія=https://web.archive.org/web/20160107042734/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|дата копіі=01.2016}}</ref>. Калі на пачатку 1980-х гадоў адбыўяс рэліз альбому ''Thriller'', Rolling Stone адзначыў, што Джэксан сьпявае «цалкам дарослым голасам», «прасякнутым сумам»<ref name="Thriller" >{{артыкул|аўтар=Connelly, Christopher|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|загаловак=Michael Jackson: Thriller|выданьне=Rolling Stone|год=01.1983|копія=https://web.archive.org/web/20150702093257/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|дата копіі=07.2015}}</ref>. З выхадам інтраспэктыўнага альбому ''Dangerous'', у [[The New York Times]] зьвярнулі ўвагу, што на некаторых трэках «ён хапае паветра, а ягоны голас дрыжыць ад трывогі або апускаецца да роспачнага шэпту, сыкаючы скрозь сьціснутыя зубы», і што ён мае «пакутлівы тэмбр». Калі Джэксан сьпяваў пра братэрства або самапавагу, ён вяртаўся да «гладкага» вакалу<ref name="NYT Dangerous" >{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1991/11/24/arts/recordings-view-michael-jackson-in-the-electronic-wilderness.html|загаловак=Recordings View; Michael Jackson in the Electronic Wilderness|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=11.1991}}</ref>. У рэцэнзіі на ''Invincible'' часопіс Rolling Stone напісаў, што Джэксан па-ранейшаму выконвае «выдатна агучаныя рытмічныя партыі і віруючыя вакальныя гармоніі»<ref>{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=Rolling Stone|год=12.2001|копія=https://web.archive.org/web/20171001125527/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|дата копіі=10.2017}}</ref>. Джозэф Вогел адзначаў здольнасьць Джэксана выкарыстоўваць невэрбальныя гукі для перадачы эмоцыяў<ref>{{кніга|імя=Joseph|прозьвішча=Vogel|спасылка=https://archive.org/details/maninmusiccreati0000voge|загаловак=Man in the Music: The Creative Life and Work of Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Sterling|старонкі=9|год=2012|isbn=978-1-4027-7938-1}}</ref>. [[Ніл Макормік]] пісаў, што нестандартны вакальны стыль Джэксана «надаў яму арыгінальнасьці і абсалютнай адметнасьці»<ref>{{навіна|аўтар=McCormick, Neil|спасылка=https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|загаловак=Michael Jackson, Bruce Springsteen & Bono|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20090703051404/https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|дата копіі=07.2009}}</ref>. === Музычнае майстэрства === Джэксану бракавала фармальнай музычнай адукацыі, а таксама ён не даваў рады чытаньню або складаньню фармальнай музычнай натацыі. Яму часта прыпісваюцца ўменьне ігры на [[гітара|гітары]], [[клявішныя музычныя інструмэнты|клявішных]] або [[ударная ўстаноўка|бубнах]], але ён не валодаў імі на прафэсійным узроўні. Падчас кампазытарства ён запісваў ідэі, выкарыстоўваючы [[бітбоксінг]] і вакальнае імітаваньне інструмэнтаў<ref name="NME" >{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music/|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=04.2014}}</ref>. Апісваючы гэты працэс, ён казаў, што проста напявае басавую партыю на дыктафон. Затым на гэты басавы матыў ён накладаў акорды, якія ў сваю чаргу фармавалі [[мэлёдыя|мэлёдыю]]<ref name="NME" />. Гукаінжынэр Робэрт Гофман узгадваў, што Джэксан голасам выцінаў гітарныя акорды нота за нотаю і напяваў струнныя аранжаваньні частка за часткаю на касэтны дыктафон. Гэты працэс Джэксанава падыходу добра бачны ў дэма-запісе песьні ''Beat It''<ref name="NME" />. === Тэмы і жанры === [[Файл:Michael Jackson (20589951783) (cropped).jpg|значак|Сьпявак у час сусьветнага туру ''Dangerous'' у 1992 годзе.]] Джэксан дасьледаваў жанры, улучна з [[поп-музыка|попам]]<ref name="allmusic" /><ref name="Jet" >{{артыкул|спасылка=https://books.google.com/books?id=L70DAAAAMBAJ&pg=PA58|загаловак=Michael Jackson Turns 30!|выданьне=Jet|том=74|нумар=35|старонкі=58|год=08.1988}}</ref>, [[соўл]]ам<ref name="allmusic"/>, [[рытм-энд-блюз]]ам<ref name="Jet"/>, [[фанк]]ам<ref name="Help" >{{спасылка|аўтар=Heyliger, M.|спасылка=https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|загаловак=A State-of-the-Art Pop Album: Thriller by Michael|выдавецтва=Consumerhelpweb.com|копія=https://web.archive.org/web/20081204150926/https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|дата копіі=12.2008}}</ref>, [[рок-музыка|рокам]]<ref name="Jet"/><ref name="Help"/>, [[дыска]]<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/off-the-wall-mw0000190332|загаловак=Michael Jackson – Off the Wall – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>, пост-дыска<ref name="Help"/>, [[данс-поп]]ам<ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref><ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|старонкі=285|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref> і [[нью-джэк-сўінг]]ам<ref name="allmusic"/>. Стыў Г’юі з [[AllMusic]] пісаў, што ''Thriller'' удасканаліў моцныя бакі ''Off the Wall'', бо танцавальныя і рокавыя трэкі сталі больш агрэсіўнымі, а попавыя кампазыцыі і баляды — мякчэйшымі і больш соўлавымі<ref name="allmusic"/>. Сярод ягоных трэкаў вылучаюцца баляды ''The Lady in My Life'', ''Human Nature'' і ''The Girl Is Mine''<ref name="Thriller"/><ref name="Slant" >{{спасылка|аўтар=Henderson, Eric|спасылка=https://www.slantmagazine.com/music/review/michael-jackson-thriller|загаловак=Michael Jackson – Thriller|выдавецтва=Slant Magazine|дата публікацыі=10.2003}}</ref>, фанкавыя кампазыцыі ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>, а таксама дыска-трэкі ''Baby Be Mine'' і ''P.Y.T. (Pretty Young Thing)''<ref name="Slant"/>. З выхадам ''Off the Wall'' аглядальнік часопісу [[The Guardian]] Том Юінг пісаў, што «вакальныя прыёмы Джэксана, як то ўздыхі і трымценьне, якія ахапляюць амаль кожную песьню — выклікаюць вобраз сьпевака, які адчайна імкнецца разьняволіцца і выказаць сябе праз рух»<ref name="Ewing" />. Крыстафэр Конэлі з Rolling Stone адзначаў, што ў ''Thriller'' Джэксан рэалізаваў сваё даўняе захапленьне тэмай параноі і распрацаваў больш змрочную вобразнасьцю<ref name="Thriller"/>. [[Стывэн Томас Эрлўайн]] з AllMusic заўважыў гэта ў песьнях ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>. У ''Billie Jean'' Джэксан апавядае пра апантаную фанатку, якая сьцьвярджае, што ён ёсьць бацькам ейнага дзіця<ref name="allmusic"/>, а ў ''Wanna Be Startin’ Somethin’'' ён выступае супраць плётак і мэдыяў<ref name="Thriller"/>. ''Beat It'' асуджала гвалт бандаў, і была створаная як даніна пашаны м’юзыклу [[Ўэстсайдзкая гісторыя]]. Паводле Г’юі, гэтая песьня стала першай пасьпяховай рокавай крос-овэрнай працай Джэксана<ref name="allmusic"/><ref name="Bio" />. Ён таксама адзначаў, што ''Thriller'' паклаў пачатак цікавасьці Джэксана да тэмы звышнатуральнага, да якой творца вяртаўся ў наступныя гады. У 1985 годзе Джэксан стаў суаўтарам дабрачыннага гімну ''We Are the World'', пасьля чаго гуманітарныя тэмы пазьней сталі паўтаральным матывам у ягоных тэкстах і публічным іміджы<ref name="allmusic"/>. У ''Bad'' канцэпцыя Джэксана пра драпежнага палюбоўніка выўляецца ў рок-кампазыцыі ''Dirty Diana''<ref>{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1987/09/03/arts/critic-s-notebook-how-good-is-jackson-s-bad.html|загаловак=Critic's Notebook; How Good Is Jackson's 'Bad'?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=09.1987}}</ref>. Загалоўны сынгл ''I Just Can’t Stop Loving You'' уважаецца за традыцыйную любоўную баляду, а ''Man in the Mirror'' ёсьць балядай пра споведзь і асабістага маральнага росту. ''Smooth Criminal'' стварае вобраз крывавага нападу, згвалтаваньня і, верагодна, забойства<ref name="Time2" >{{артыкул|аўтар=Cocks, Jay|спасылка=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|загаловак=Music: The Badder They Come|выданьне=Time|год=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20140109094122/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|дата копіі=01.2014}}</ref>. Стывэн Томас Эрлўайн з AllMusic пісаў, што ''Dangerous'' выяўляе Джэксана як парадаксальную асобу<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/dangerous-mw0000674875|загаловак=Michael Jackson – Dangerous – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. Першая палова альбому прысьвечаная стылю нью-джэк-сўінг, у якім створаныя песьні ''Jam'' і ''Remember the Time''. Гэта быў першы альбом творцы, у якім сацыяльныя праблемы сталі асноўнай тэмай. Напрыклад, у ''Why You Wanna Trip on Me'' Джэксан пратэстуе супраць сусьветнага голаду, СНІДу, бяздомнасьці і наркотыкаў. Альбом ''Dangerous'' утрымлівае песьні насычаныя сэксуальнай тэматыкай, як то ''In the Closet''. Загалоўны трэк працягвае тэму драпежнага палюбоўніка і кампульсіўнай жарсьці. Другая палова ўлучае інтраспэктыўныя поп-госпэльныя гімны, як то ''Will You Be There'', ''Heal the World'' і ''Keep the Faith''<ref name="NYT Dangerous" />. У балядзе ''Gone Too Soon'' Джэксан ушаноўвае памяць [[Раян Ўайт|Раяна Ўайта]] і надае ўвагу пакутам людзей, якія жывуць з СНІДам<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|спасылка=https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|загаловак=Jackson's 'Dangerous' Departures; Stylistic Shifts Mar His First Album in 4 Years|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=11.1991|копія=https://web.archive.org/web/20121103024117/https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|дата копіі=11.2012}}</ref>. Альбом ''HIStory'' стварае атмасфэру параноі<ref name="AMHIStory" >{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/history-past-present-and-future-book-i-mw0000123992|загаловак=Michael Jackson – HIStory – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. У нью-джэк-сўінг і фанк-рокавых трэках ''Scream'' і ''Tabloid Junkie'', а таксама ў рытм-энд-блюз балядзе ''You Are Not Alone'', Джэксан пратэстуе супраць несправядлівасьці і ізаляцыі, у якую ён трапіў, і накіроўвае свой гнеў на масавыя мэдыі<ref name="RSHIStory" >{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|загаловак=Michael Jackson: HIStory: Past, Present, Future, Book I|выданьне=Rolling Stone|год=08.1995|копія=https://web.archive.org/web/20160818143623/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|дата копіі=08.2016}}</ref>. У інтраспэктыўнай балядзе ''Stranger in Moscow'' Джэксан наракае на свой лёс. Песьні ''Earth Song'', ''Childhood'', ''Little Susie'' і ''Smile'' ёсьць опэрнымі поп-кампазыцыямі<ref name="AMHIStory" /><ref name="RSHIStory"/>. У ''D.S.'' Джэксан атакуе юрыста [[Томас Снэдан|Томаса Ў. Снэдана-малодшага]], які перасьледаваў яго ў абедзьвюх справах аб сэксуальным гвалце ў дачыненьні да дзяцей. У трэку сьпявак апісвае Снэдана як белага супрэмацыста, які хацеў «схапіць мяне, жывога або мёртвага»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|загаловак=Thomas W. (Tom) Sneddon Jr.|выдавецтва=National Defense Authorization Act|копія=https://web.archive.org/web/20060627020903/https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|дата копіі=06.2006}}</ref>. ''Invincible'' утрымлівае ўрбан-соўлавыя трэкі, як то ''Cry'' і ''The Lost Children'', баляды ''Speechless'', ''Break of Dawn'' і ''Butterflies'', а таксама зьмешвае [[гіп-гоп]], поп і рытм-энд-блюз у трэках ''2000 Watts'', ''Heartbreaker'' і ''Invincible''<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/invincible-mw0000011263|загаловак=Michael Jackson – Invincible – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Beaumont, Mark|спасылка=https://www.nme.com/reviews/michael-jackson/5780|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=NME|год=11.2001}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * 1971&nbsp;— ''Got to Be There'' * 1972&nbsp;— ''Ben'' * 1973&nbsp;— ''Music and Me'' * 1975&nbsp;— ''Forever, Michael'' * 1979&nbsp;— ''Off the Wall'' * 1982&nbsp;— ''[[Thriller]]'' * 1987&nbsp;— ''Bad'' * 1991&nbsp;— ''Dangerous'' * 1995&nbsp;— ''HIStory: Past, Present and Future Book I'' * 1997&nbsp;— ''Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix'' * 2001&nbsp;— ''Invincible'' * 2010&nbsp;— ''Michael'' === Сынглы, якія дасягалі першых пазыцыяў у чартах === ==== [[ЗША]] ==== * 1972&nbsp;— ''«Ben»'' * 1979&nbsp;— ''«Don’t Stop 'Til You Get Enough»'' * 1980&nbsp;— ''«Rock with You»'' * 1983&nbsp;— ''«[[Billie Jean]]»'' * 1983&nbsp;— ''«Beat It»'' * 1983&nbsp;— ''«Say Say Say»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1987&nbsp;— ''«Bad»'' * 1987&nbsp;— ''«The Way You Make Me Feel»'' * 1988&nbsp;— ''«Man in the Mirror»'' * 1988&nbsp;— ''«Dirty Diana»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' ==== [[Вялікабрытанія]] ==== * 1981&nbsp;— ''«One Day in Your Life»'' * 1983&nbsp;— ''«Billie Jean»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' * 1995&nbsp;— ''«Earth Song»'' * 1997&nbsp;— ''«Blood on the Dance Floor»'' === Туры === * ''Bad Tour'' (1987—1989) * ''Dangerous World Tour'' (1992—1993) * ''HIStory World Tour'' (1996—1997) * ''[[This Is It]]'' (2009—2010) <small>(адмененеы)</small> == Узнагароды і дасягненьні == Дасягненьні Джэксана — аднаго зь нешматлікіх музыкаў, двойчы ўведзеных у [[Залу славы рок-н-ролу]] (у складзе калектыва [[The Jackson 5]] і як сольнага артыста), — уключаюць у сябе шэраг рэкордаў у «[[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнізе рэкордаў Гінэса]]», званьне «Самага пасьпяховага артыста ўсіх часоў», 15 прэміяў «[[Грэмі]]»<ref name="grammy.com">[http://www.grammy.com/nominees/search?artist=Michael+Jackson&title=&year=All&genre=All Past Winners Search] GRAMMY.com {{ref-en}}</ref><ref name="ReferenceA">[https://web.archive.org/web/20110122042621/http://www.grammy.org/recording-academy/awards/legends GRAMMY Legend Award] GRAMMY.org {{ref-en}}</ref>, 14 гітоў у ЗША і продажу 800 мільенаў запісаў. Яшчэ пры жыцьці Майкла Джэксана людзі, з падачы Элізабэт Тэйлар, неафіцыйна называлі яго «Каралем поп-музыкі», гэтае званьне стала прыжылася да Джэксана ў музычным грамадзтве. Альбом Джэксана 1982 году «[[Thriller]]» застаецца самым прадаваным альбомам усіх часоў, і яшчэ чатыры яго сольных студыйных альбомы ўваходзяць у лік самых прадаваных у сьвеце: «Off the Wall» (1979), «Bad» (1987), «Dangerous» (1991) і «HIStory» (1995). Джэксан папулярызаваў складаныя для выкананьня танцавальныя тэхнікі, такія, як «робат» і «[[месяцовая хада]]». Джэксан быў таксама ўзнагароджаны «За выбітны ўнесак у сусьветную культуру» за ўклад сотняў мільенаў даляраў у 39 дабрачынных арганізацыяў і яго ўласны фонд «Heal the World»<ref>[https://web.archive.org/web/20120111135847/http://news.mail.ru/society/3012041/ Майкла Джэксана пасьмяротна ўзнагародзяць у Расеі]. {{ref-ru}}</ref>. Узнагароджаны (пасьмяротна) «Прэміяй Муз-ТБ 2010» за велізарны ўклад у сусьветную музычную індустрыю. Прыз уручаны сястры сьпевака, Ля Тоі Джэксан. Агульная колькасьць узнагарод сьпевака — 395. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Dancing the Dream|выдавецтва=Doubleday|год=1992|isbn=0-385-40368-2}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Moonwalk|спасылка=http://www.mjshouse.com/download/moonwalk_book.pdf|выдавецтва=Random House|год=2009|isbn=978-0-307-71698-9|ref=Jackson}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=My World, The Official Photobook|выданьне=1|выдавецтва=Triumph International|год=2006|isbn=0-9768891-1-0}} * {{кніга|імя=J. Randy|прозьвішча=Taraborrelli|спасылка=https://archive.org/details/michaeljacksonma0000tara|загаловак=Michael Jackson: The Magic, The Madness, The Whole Story, 1958–2009|выдавецтва=Grand Central Publishing, 2009|год=2009|isbn=978-0-446-56474-8|ref=Taraborrelli}} * {{артыкул|аўтар=Young, Julie|загаловак=A Hoosier Thriller: Gary, Indiana’s Michael Jackson|выданьне=Traces of Indiana and Midwestern History|том=21|нумар=4|год=2009|ref=Young}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.michaeljackson.com/ Афіцыйны сайт]{{ref-en}} * {{YouTube|michaeljackson}} * {{facebook|michaeljackson}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Джэксан, Майкл}} [[Катэгорыя:Поп-музыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Танцоўшчыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Форэст-Лаўн]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] 4ftb3kbqhca05y9a15ndcz6h2o7ox16 2678277 2678276 2026-07-08T21:42:27Z Dymitr 10914 /* Літаратура */ дапаўненьне 2678277 wikitext text/x-wiki {{Музыка}} '''Ма́йкл Джо́зэф Джэ́ксан''' ({{мова-en|Michael Joseph Jackson}}; 29 жніўня 1958 — 25 чэрвеня 2009<ref name="DE">[https://web.archive.org/web/20140620081948/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/25/michael.jackson/index.html?iref=mpstoryview Michael Jackson dead at 50] — CNN.com {{ref-en}}</ref>) — [[ЗША|амэрыканскі]] сьпявак, танцор і аўтар песень, які ўпершыню дасягнуў міжнародную вядомасьць у веку 11 гадоў у якасьці вакаліста дзіцячай групы [[The Jackson 5]], а пасьля стаў адным з самых камэрцыйна пасьпяховых сольных артыстаў у гісторыі і быў абвешчаны «Каралём [[поп-музыка|поп-музыкі]]». Найбольшым прызнаньнем карыстаюцца тры альбомы, запісаныя ім пад кіраўніцтвам прадусара Кўінзі Джонса, — «Off the Wall» (1979), «[[Thriller]]» (1982) і «Bad» (1987), прычым «Thriller» занесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] як дыск-лідэр па продажы ў сьвеце. У актыве Джэксана 19 прэміяў «[[Грэмі]]»; 13 раз ён уздымаўся са сваімі [[сынгл]]амі на першы радок [[Billboard Hot 100|амэрыканскіх чартаў]]. Яго імя двойчы занесена ў Залу славы рок-н-ролу — у якасьці сольнага выканаўцы і як удзельніка The Jackson 5. == Раньнія гады і The Jackson 5 == [[Файл:Michael Jackson's birth house in Gary Indiana.jpg|значак|зьлева|Дом дзяцінства Джэксана ў Гэры.]] Майкл Джозэф Джэксан<ref name="allmusic" >{{спасылка|аўтар=Huey, Steve|спасылка=https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|загаловак=Michael Jackson – Artist Biography|выдавецтва=AllMusic|копія=https://web.archive.org/web/20150507080746/https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|дата копіі=05.2015}}</ref> нарадзіўся 29 жніўня 1958 году ў месьце [[Гэры]] штату [[Індыяна]]<ref>{{навіна|аўтар=Barnes, Brokes|спасылка=https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html|загаловак=A Star Idolized and Haunted, Michael Jackson Dies at 50|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html?ref=obituaries&_r=0|дата копіі=12.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|загаловак=Michael Jackson: 10 Achievements That Made Him The King of Pop|выдавецтва=National Academy of Recording Arts and Sciences|дата публікацыі=06.2014|копія=https://web.archive.org/web/20170215072653/https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|дата копіі=02.2017}}</ref>. Ён быў восьмым зь дзесяці дзяцей афраамэрыканскай рабочай сям’і, якая жыла ў двухпакаёвым доме на Джэксан-стрыт{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|26}}{{Зноска|Young|2009|Young|18}}. Ягоная маці, Кэтрын Джэксан (у дзявоцтве Скруз), была [[сьведкі Яговы|сьведкай Яговы]]<ref name="monstrous" >{{навіна|аўтар=Petridis, Alexis|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|загаловак=Joe Jackson was one of the most monstrous fathers in pop|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194300/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|дата копіі=12.2022}}</ref>, грала на клярнэце, віялянчэлі і піяніна ды калісьці марыла стаць выканаўцай кантры-энд-вэстэрну, але працавала няпоўны дзень у [[Sears]]{{Зноска|Young|2009|Young|17}}{{Зноска|Young|2009|Young|19}}. Ягоны бацька, Джо Джэксан, быў баксэрам і апэратарам крана на [[U.S. Steel]], а таксама граў на гітары ў мясцовай рытм-энд-блюзавым гурце Falcons<ref name="Obit Guardian" >{{навіна|аўтар=Sweeting, Adam|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|загаловак=Joe Jackson obituary|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|дата копіі=12.2022}}</ref>{{Зноска|Young|2009|Young|18—19}}. Праз бацьку Майкл меў [[індзейцы|індзейскае]] паходжаньне. Ягоны прадзед Ізраэль Нэра Джэксан быў лекарам традыцыйнай індзейскай мэдыцыны, успадкаваўшы практыкі, перададзеныя яму ад бацькі<ref>{{кніга|імя=Christopher|прозьвішча=Andersen|загаловак=Michael Jackson Unauthorized|выдавецтва=Pocket Books|год=1995|старонкі=13|isbn=9780671892401}}</ref>. А ягоны прапрадзед Джула Гэйл быў выведнікам войска ЗША, ажаніўся з чарнаскурай рабыняй Джынай яшчэ да [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны]]<ref>{{кніга|імя=Steve|прозьвішча=Knopper|загаловак=MJ: The Genius of Michael Jackson|выдавецтва=Scribner|год=2016|старонкі=6|isbn=9781476730387}}</ref>. У Майкла было тры сястры, якіх клікалі [[Рыбі Джэксан|Рыбі]], [[Ла Тоя Джэксан|Ла Тоя]] і [[Джанэт Джэксан|Джанэт]], а таксама пяць братоў на імя [[Джэкі Джэксан|Джэкі]], [[Тыта Джэксан|Тыта]], [[Джэрмэйн Джэксан|Джэрмэйн]], [[Марлан Джэксан|Марлан]] і Рэндзі<ref name="Obit Guardian"/>. Шосты брат, Брэндан, які быў блізьнюком Марлана, памёр неўзабаве па нараджэньні<ref>{{спасылка|аўтар=Morris, Chris|спасылка=https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|загаловак=Joe Jackson, Jackson Family Patriarch, Dies at 89|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221108051352/https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|дата копіі=11.2022}}</ref>. Майкл і Марлан далучыліся да Jackson Brothers у 1964 годзе. У гэтым гурце, які стварыў бацька Джозэф, ужо былі Джэкі, Тыта і Джэрмэйн. Першапачаткова як Майкл, гэтак і Марлан выступалі ў ім як музыкі суправаджэньня, граючы на конзе і [[тамбурын]]е<ref>{{навіна|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|загаловак=Michael Jackson: a life of highs and lows|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|дата копіі=01.2022}}</ref><ref>{{кніга|імя=Jermaine|прозьвішча=Jackson|спасылка=https://books.google.com/books?id=tk0zQIaFrccC&pg=PA41|загаловак=You Are Not Alone: Michael: Through a Brother's Eyes|выдавецтва=Simon & Schuster|год=2011|isbn=978-1-4516-5156-0}}</ref>. Пазьней Майкл казаў, што бацька фізычна і эмацыйна зьдзекваўся зь яго падчас рэпэтыцыяў, узгадваючы, што Джо часта сядзеў з рамянём у руцэ, гатовы пакараць за хібы<ref name="monstrous"/>{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|165—168}}. Джо прызнаваўся, што рэгулярна лупцаваў сына<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|загаловак=Can Michael Jackson's demons be explained?|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20220928143342/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|дата копіі=09.2022}}</ref>. Зрэшты, Джэкі, Тыта, Джэрмэйн і Марлан казалі, што бацька ня быў жорсткім. Яны стаялі на тым, што пакараньні, цяжэй адчуваныя Майклам празь ягоны ўзрост, служылі дзеля забесьпячэньня дысцыпліны ў гурце. Майкл узгадваў сваё юнацтва як час самоты{{Зноска|Young|2009|Young|24}}. [[Файл:The Jackson 5 1972.JPG|значак|зьлева|Майкл (у цэнтры) на выступе The Jackson 5 у 1972 годзе. Гурт быў адным зь першых афраамэрыканскіх калектываў, якія дасягнулі велізарнай папулярнасьці<ref>{{артыкул|аўтар=Aletti, Vince|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|загаловак=Jackson Five: The Biggest Thing Since the Stones|выданьне=Rolling Stone|год=11.1970|копія=https://web.archive.org/web/20211105171204/https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|дата копіі=11.2021}}</ref>.]] У канцы 1965 году Майкл пачаў дзяліць вядучыя вакальныя партыі з Джэрмэйнам, а назва гурта была зьмененая на [[The Jackson 5]]<ref>{{артыкул|аўтар=Burton, Charlie|спасылка=https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|загаловак=Inside the Jackson machine|выданьне=GQ|год=02.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221007005527/https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|дата копіі=10.2022}}</ref>. У тым годзе яны перамаглі ў конкурсе талентаў, у якім Майкл танцаваў пад ''Barefootin'' [[Робэрт Паркер (сьпявак)|Робэрта Паркера]] і сьпяваў ''My Girl'' гурта [[The Temptations]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|13—14}}. У 1966—1968 гадах The Jackson 5 гастралявалі па Сярэднім Захадзе, часта выступаючы на Chitlin’ Circuit як разагрэў для такіх артыстаў, як то [[Sam & Dave]], [[The O’Jays]], [[Глэйдыс Найт]] і [[Эта Джэймз]]. Яны таксама выступалі ў клюбах і на кактэйльных вечарынах, дзе таксама ладзіліся стрыптыз-шоў, а таксама барах і на школьных танцах{{Зноска|Young|2009|Young|21—22}}<ref>{{артыкул|спасылка=https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|загаловак=Triumph & Tragedy: The Life of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone India|год=08.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208201712/https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|дата копіі=12.2022}}</ref>. У жніўні 1967 году, падчас гастроляў на Ўсходнім узьбярэжжы, яны выйгралі штотыднёвы конкурс аматараў у тэатры [[Апола (тэатар, Нью-Ёрк)|Апола]] у [[Гарлем (Нью-Ёрк)|Гарлеме]]{{Зноска|Young|2009|Young|22}}. The Jackson 5 запісалі некалькі песень для гэрыянскага лэйблу Steeltown Records, выпусьціўшы свой першы сынгл ''Big Boy'' у 1968 годзе{{Зноска|Young|2009|Young|21}}. [[Бобі Тэйлар]] з [[Bobby Taylor & the Vancouvers]] запрасіў гурт да лэйблу [[Motown Records]] пасьля таго, як яны выступілі на ягоным канцэрце на разагрэве ў чыкагаўскім тэатры Рэгал у тым самым годзе. Тэйлар спрадусаваў частку іхных раньніх запісаў для Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Knopper, Steve|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|загаловак=Bobby Taylor, Motown Singer Who Discovered Jackson 5, Dead at 83|выданьне=Rolling Stone|год=07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20221208202025/https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|дата копіі=12.2022}}</ref>. Па складаньні ўгоды з Motown сям’я Джэксанаў пераехала ў [[Лос-Анджэлес]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|59—69}}. У 1969 годзе кіраўнікі лэйблу пастанавілі, што [[Даяна Рос]] мусіць прадставіць The Jackson 5 публіцы — часткова дзеля падтрымкі ейнай тэлевізійнай кар’еры — запусьціўшы, як уважаецца, апошні прадукт «вытворчай лініі» Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Harper, Phillip Brian|загаловак=Synesthesia, 'Crossover,' and Blacks in Popular Music|выданьне=Social Text|нумар=23|старонкі=110|год=1989|DOI=10.2307/466423}}</ref>. У тым годзе гурт упершыню зьявіўся на тэлебачаньні падчас конкурсу Miss Black America, выканаўшы кавэр ''It’s Your Thing''<ref>{{кніга|імя=Daryl|прозьвішча=Easlea|загаловак=Michael Jackson: Rewind: The Life and Legacy of Pop Music's King|выдавецтва=Race Point Publishing|год=2016|isbn=978-1-63106-253-7}}</ref>. [[Rolling Stone]] пазьней назваў юнага Майкла як «вундэркінда» з «надзвычайнымі музычнымі здольнасьцямі»<ref name="Bio" >{{артыкул|спасылка=https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|загаловак=Michael Jackson – Biography|выданьне=Rolling Stone|копія=https://web.archive.org/web/20080402062429/https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|дата копіі=04.2008}}</ref>. Паступова Майкл вылучыўся ў якасьці фронтмэна дзіцячага квінтэту, фактычна менавіта яму даставаліся галоўныя сольныя партыі. Ён зьвяртаў на сябе ўвагу і дзіўнымі танцамі, і манерай паводзіць сябе на сцэне, якую ён капіяваў у сваіх куміраў — [[Джэймз Браўн|Джэймза Браўна]], [[Джэкі Ўілсан|Джэкі Ўілсана]] ды іншых выканаўцаў. У студзені 1970 году ''I Want You Back'' стаў першым гітом The Jackson 5, які дасягнуў першага месца ў [[Billboard Hot 100]], застаючыся на вяршыні чарту чатыры тыдні. Яшчэ тры сынглы, як то ''ABC'', ''The Love You Save'' і ''I’ll Be There'', таксама трапілі на першы радок<ref>{{артыкул|аўтар=Bronson, Fred|спасылка=https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|загаловак=48 Years Ago Today, 'I Want You Back' Kicked It All Off for the Jackson 5|выданьне=Billboard|год=11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190410223332/https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|дата копіі=04.2019}}</ref>. У траўні 1971 году сям’я Джэксанаў пераехала ў вялікі маёнтак на Гэйвэнгэрст-Авэню, які займаў плошчу ў 0,81 га у Энсына{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|81—82}}. У гэты час Майкл ператварыўся зь дзіцячага выканаўцы на падлеткавы ідал{{Зноска|Young|2009|Young|25}}. У 1972—1975 гадах ён выпусьціў чатыры сольныя студыйныя альбомы на лэйбле, але заставаўся ўдзельнікам The Jackson 5<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Bernadette|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|загаловак=Michael Jackson's music: the solo albums|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|дата копіі=01.2022}}</ref>. Гурт пазьней вызнавалі як «перадавы прыклад чарнаскурых крос-овэрных артыстаў»<ref>{{спасылка|імя=Debra|прозьвішча=Alban|спасылка=https://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|загаловак=Michael Jackson broke down racial barriers|выдавецтва=CNN|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20141221075015/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|дата копіі=12.2014}}</ref>. == Сольная кар’ера == === Пачатак === У 1973 годзе посьпех сямейнага праекту пачаў падаць, рэкордынгавая кампанія абмяжоўвала іх фінансавыя магчымасьці. У рэшце ў 1975 годзе The Jackson 5 сышлі ад Motown Records, падпісаўшы кантракт з [[Epic Records]] і зьмяніўшы назву на The Jacksons<ref>{{спасылка|аўтар=Huey, Steve|спасылка=https://www.allmusic.com/artist/the-jackson-5-mn0000083013/biography|загаловак=The Jackson 5 – Artist Biography|выдавецтва=AllMusic|копія=https://web.archive.org/web/20200614154543/https://www.allmusic.com/artist/the-jackson-5-mn0000083013/biography|дата копіі=06.2020}}</ref>. Іхны малодшы брат Рэндзі далучыўся да гурта прыкладна ў гэты час, у той час як Джэрмэйн застаўся ў Motown Records, каб распачаць сольную кар’еру{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|138—144}}. The Jacksons працягвалі міжнародныя гастролі і выпусьцілі яшчэ шэсьць альбомаў у 1976—1984 гадах. Майкл, як галоўны аўтар песень гурту ў гэты пэрыяд, напісаў такія кампазыцыі, як то ''Shake Your Body (Down to the Ground)'' (1978), ''This Place Hotel'' (1980) і ''Can You Feel It'' (1980)<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rockhall.com/inductees/the-jackson-five/bio/|загаловак=The Jackson 5 Biography|выдавецтва=Rock and Roll Hall of Fame|копія=https://web.archive.org/web/20190331180213/https://www.rockhall.com/inductees/the-jackson-five/bio|дата копіі=03.2019}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson, Diana Ross, Quincy Jones, "Diana" (1981 CBS press photo).jpg|значак|зьлева|Джэксан (зьлева) і [[Кўінзі Джонз]] (справа) зьвіліся ў адмысловым выпуску перадачы [[Даяна Рос|Даяны Рос]] у сакавіку 1981 году.]] У 1977 годзе Джэксан пераехаў у [[Нью-Ёрк]], каб сыграць Пудзіла ў экранізацыі брадўэйскага м’юзыклу ''[[Цудоўны чараўнік краіны Оз]]'', пастаўленым [[Сыдні Лумэт]]ам з удзелам [[Даяна Рос|Даяны Рос]], [[Ніпсі Расэл]]а і Тэда Росa<ref>{{спасылка|аўтар=Gibron, Bill|спасылка=https://www.popmatters.com/feature/107586-you-cant-win-michael-jackson-and-the-wiz/|загаловак=You Can't Win Michael Jackson and 'The Wiz'|выдавецтва=PopMatters|дата публікацыі=07.2009|копія=https://web.archive.org/web/20170730230644/http://www.popmatters.com/feature/107586-you-cant-win-michael-jackson-and-the-wiz/|дата копіі=07.2017}}</ref>. Фільм праваліўся ў пракаце{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|178–179}}. Ягоным музычным складнікам займаўся [[Кўінзі Джонз]]<ref>{{кніга|імя=Fred|прозьвішча=Bronson|загаловак=Billboard's Hottest Hot 100 Hits|выдавецтва=Billboard Books|старонкі=207|год=2003|isbn=978-0-8230-7738-0}}</ref>, які пазьней прадусаваў тры сольныя альбомы Джэксана<ref>{{навіна|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2017/jul/27/michael-jacksons-estate-owes-quincy-jones-9m-royalties-jury-decides|загаловак=Who’s bad? Michael Jackson's estate owes Quincy Jones $9.4m in royalties, jury decides|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190414001040/https://www.theguardian.com/music/2017/jul/27/michael-jacksons-estate-owes-quincy-jones-9m-royalties-jury-decides|дата копіі=04.2019}}</ref>. У час жыцьця ў Нью-Ёрку Джэксан часта наведваў начны клюб Studio 54, дзе ўпершыню пачуў раньні [[гіп-гоп]], што паўплывала на ягоны стыль у пазьнейшых трэках, як то у песьні ''Working Day and Night''<ref>{{артыкул|аўтар=Leight, Elias|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/news/10-things-we-learned-from-spike-lees-new-michael-jackson-doc-20160205|загаловак=10 Things We Learned from Spike Lee's Michael Jackson Doc|выданьне=Rolling Stone|год=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20170205203736/http://www.rollingstone.com/music/news/10-things-we-learned-from-spike-lees-new-michael-jackson-doc-20160205|дата копіі=02.2017}}</ref>. Пяты сольны альбом Джэксана і першы ў дарослым веку, ''[[Off the Wall]]'' (1979), замацаваў яго як сольнага выканаўцу і адзначыў пераход ад стылю [[баблгам-поп]] ягонага юнацтва да больш складаных формаў{{Зноска|Young|2009|Young|25}}. Майкл быў прэзэнтаваны сьвету як яскравы, таленавіты малады чалавек і модны танцоўшчык. У найлепшую дзясятку чартаў у ЗША трапілі песьні ''Off the Wall'' і ''She’s Out of My Life''<ref name="FourUSTop10s" >{{артыкул|аўтар=Trust, Gary|спасылка=https://www.billboard.com/pro/michael-jackson-bruno-mars-ed-sheeran-ask-billboard/|загаловак=Ask Billboard: Remembering the Time When Michael Jackson Kept Hitting the Hot 100's Top 10, From 'Thriller' to 'Dangerous'|выданьне=Billboard|год=01.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180510101751/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8095269/michael-jackson-bruno-mars-ed-sheeran-ask-billboard|дата копіі=05.2018}}</ref>. На вяршыню чартаў патрапілі дыскагіт ''[[Don’t Stop ’Til You Get Enough]]'' і больш павольная кампазыцыя ''[[Rock With You]]'', а сам альбом разыйшоўся накладам большым за 20 мільёнаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php|загаловак=Michael Jackson: Off The Wall|выдавецтва=Virgin Media|копія=https://web.archive.org/web/20150701200501/https://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php|дата копіі=07.2015}}</ref>. Джэксан атрымаў [[Грэмі]] за найлепшае мужчынскае вакальнае выкананьне ў стыле рытм-энд-блюз за 1979 год з гітом ''Don’t Stop ’Til You Get Enough''. На цырымоніі [[Амэрыканская музычная прэмія|Амэрыканскай музычнай прэміі]] ў пачатку 1980-х гадоў ён атрымаў узнагароду як улюбёны соўл/рытм-энд-блюз сынгл за тую ж кампазыцыі, а таксама там жа ён быў уганараваны званьнямі ўлюбёнага соўл/рытм-энд-блюз альбому і ўлюбёнага соўл/рытм-энд-блюз сьпевака<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=wYEsAAAAIBAJ&pg=6776,1201107|загаловак=Donna Summer and Michael Jackson sweep Annual American Music Awards|выдавец=The Ledger|дата публікацыі=01.1980|копія=https://web.archive.org/web/20200613061154/https://news.google.com/newspapers?id=wYEsAAAAIBAJ&pg=6776,1201107|дата копіі=06.2020}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Peters, Ida|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=EaMkAAAAIBAJ&pg=3100,419518|загаловак=Donna No. 1, Pop and Soul; Michael Jackson King of Soul|выдавец=The Afro-American|дата публікацыі=02.1980|копія=https://web.archive.org/web/20200613061153/https://news.google.com/newspapers?id=EaMkAAAAIBAJ&pg=3100,419518|дата копіі=06.2020}}</ref>. У 1981 годзе ён зноў атрымаў некалькі ўзнагародай Амэрыканскай музычнай прэміі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=sPIcAAAAIBAJ&pg=6226,95260|загаловак=Few Surprises in Music Awards|выдавец=Sarasota Herald-Tribune|дата публікацыі=02.1981|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=sPIcAAAAIBAJ&pg=6226,95260|дата копіі=06.2020}}</ref>. Шматлікія музычныя аглядальнікі ўважаюць ''Off the Wall'' апошняй вяршыняй мімалётнай эпохі музыкі [[дыска]]. Джэксан адчуваў, што ''Off the Wall'' мусіў мець большы ўплыў, і надумаў перавысіць чаканьні наступным рэлізам{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|188}}. У 1980 годзе ён атрымаў найвышэйшую роялці ў музычнай індустрыі, атрымаўшы 37% ад аптовай прыбытковасьці альбому{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|191}}. === Thriller === {{Асноўны артыкул|Thriller}} У 1981—1983 гадах Джэксан запісаў дэма-вэрсіі ''State of Shock'', ''Victory'' і ''There Must Be More to Life Than This'' разам з [[Фрэдзі Мэрк’юры]], які быў сьпеваком гурту [[Queen]], для плянаванага дуэтнага альбому. Праект гэтак і ня быў завершаны, а ''State of Shock'' пазьней быў перазапісаны зь [[Мік Джагер|Мікам Джагерам]] для The Jacksons у альбоме ''Victory'' (1984), а ''There Must Be More to Life Than This'' выйшла пасьмяротна ў 2014 годзе. У 1982 годзе Джэксан запісаў ''Someone in the Dark'' для аўдыёкнігі да фільму ''[[Іншаплянэтнік (фільм)|Іншаплянэтнік]]''<ref>{{артыкул|аўтар=Locker, Melissa|спасылка=https://entertainment.time.com/2013/07/29/michael-jackson-and-freddie-mercury-three-duets-coming-out-this-fall/|загаловак=Michael Jackson and Freddie Mercury: Three Duets Coming Out This Fall|выданьне=Time|год=07.2013|копія=https://web.archive.org/web/20150627002534/http://entertainment.time.com/2013/07/29/michael-jackson-and-freddie-mercury-three-duets-coming-out-this-fall/|дата копіі=06.2015}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.thetimes.com/uk/royal-family/article/the-real-freddie-mercury-why-the-queen-biopic-only-tells-part-of-the-story-5ql37vgll|загаловак=The real Freddie Mercury: why the Queen biopic only tells part of the story|выдавец=The Times|дата публікацыі=10.2018|копія=https://web.archive.org/web/20200807011534/https://www.thetimes.co.uk/article/the-real-freddie-mercury-why-the-queen-biopic-only-tells-part-of-the-story-5ql37vgll|дата копіі=08.2020}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Greene, Andy|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/news/michael-jackson-freddie-mercury-duet-20140919|загаловак=Hear Michael Jackson and Freddie Mercury's Long-Lost Duet|выданьне=Rolling Stone|год=09.2014|копія=https://web.archive.org/web/20180316175142/https://www.rollingstone.com/music/news/michael-jackson-freddie-mercury-duet-20140919|дата копіі=03.2018}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Earls, John|спасылка=https://www.nme.com/news/music/queen-32-1228446|загаловак=Producer of new Queen album featuring Freddie Mercury and Michael Jackson vocals is revealed|выданьне=NME|год=08.2014|копія=https://web.archive.org/web/20180115192047/http://www.nme.com/news/music/queen-32-1228446|дата копіі=01.2018}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson in 1983.jpg|значак|Джэксан у 1983 годзе.]] Шосты студыйны альбом Джэксана пад назовам ''[[Thriller]]'' быў выпушчаны 29 лістапада 1982 году, назаўжды зьмяніўшы аблічча музычнага бізнэсу. Ён стаў самым прадаваным альбомам у сьвеце ў 1983 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB296D5B072064E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|загаловак=Michael: He's Not Just the Rock Star of the Year, He's the Rock Star of the '80s|выдавецтва=The Philadelphia Inquirer|дата публікацыі=12.1983|копія=https://web.archive.org/web/20110904180807/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB296D5B072064E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|дата копіі=09.2011}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=d9EfAAAAIBAJ&pg=1419,4981079|загаловак=Cash register's ring sweet music to record industry|выдавец=The Gadsden Times|дата публікацыі=03.1984|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=d9EfAAAAIBAJ&pg=1419,4981079|дата копіі=06.2020}}</ref>. Ужо ў 1985 годзе альбом быў абвешчаны [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігай рэкордаў Гінэса]] як найбольш прадаваны альбом за ўсю гісторыю, а пасьля самым прадаваным альбомам усіх часоў у ЗША<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=T1A#search_section|загаловак=Diamond Awards|выдавецтва=Recording Industry Association of America|копія=https://web.archive.org/web/20170216154105/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=DA#search_section|дата копіі=02.2017}}</ref> і яшчэ раз глябальна, з колькасьцю набытых асобнікаў блізкай да 70 мільёнаў<ref>{{спасылка|аўтар=Crookes, Del|спасылка=https://www.bbc.com/news/newsbeat-17935650|загаловак=Adele's 21 overtakes sales of Thriller in UK album list|выдавецтва=Newsbeat|дата публікацыі=05.2012|копія=https://web.archive.org/web/20210611174537/https://www.bbc.com/news/newsbeat-17935650|дата копіі=06.2021}}</ref>. Альбом ачоліў Billboard 200, трымаючыся там 37 тыдняў і заставаючыся ў топ-10 чарту 80 тыдняў запар. Ажно 122 тыдні ці больш за два гады ён не пакідаў межы гэтага чарту. ''Thriller'' стаў першым альбомам, ажно сем трэкаў зь якога трапілі ў найлепшую дзясятку Billboard Hot 100, улучна з супэргітамі ''[[Billie Jean]]'' і ''[[Beat It]]''{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|47}}. ''Billie Jean'' наагул стаў найбуйнейшым гітом за ўсю кар’еру Джэксана і адным з найбольш сэмплаваных трэкаў [[фанк]]-музыкі ў гісторыі. Трэк ''The Girl Is Mine'' быў запісаны дуэтам з [[Пол Макартні|Полам Макартні]]. [[Файл:Michael Jackson with Grammy Awards in 1984.jpg|значак|зьлева|Сьпявак на цырымоніі Грэмі ў 1984 годзе.]] Джэксан і ягоныя прадусары актыўна выкарыстоўвалі ў сваіх інтарэсах музычнае тэлебачаньне, таму рэвалюцыйныя відэаролікі Джэксана сталі асновай для музычнага каналу [[MTV]], якому споўніўся толькі год пасьля выпуску альбому. 25 сакавіка 1983 году Джэксан зноў выступіў разам з братамі на тэлевізійным шоў ''[[Motown 25: Yesterday, Today, Forever]]'', адмыслова зробленым для [[NBC]]. Гэты канцэрт трапіў у этэр 16 траўня, сабраўшы каля 47 мільёнаў гледачоў<ref>{{навіна|аўтар=Williams, Janette|спасылка=https://www.whittierdailynews.com/general-news/20090625/michael-jackson-left-indelible-mark-on-pasadena|загаловак=Michael Jackson left indelible mark on Pasadena|выдавец=Whittier Daily News|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20150701174937/http://www.whittierdailynews.com/general-news/20090625/michael-jackson-left-indelible-mark-on-pasadena|дата копіі=07.2015}}</ref>. Ягонае сольнае выкананьне ''Billie Jean'' спрычынілася да першай намінацыі выканаўцы на прэмію [[Эмі (прэмія)|Эмі]]<ref name="emmys.tv" >{{навіна|спасылка=https://m.emmys.com/news/fatal-cardiac-arrest-strikes-michael-jackson|загаловак=Fatal Cardiac Arrest Strikes Michael Jackson|выдавец=Emmys.com|копія=https://web.archive.org/web/20150227174948/http://m.emmys.com/news/fatal-cardiac-arrest-strikes-michael-jackson|дата копіі=02.2015}}</ref>. У пальчатцы, аздобленай стразамі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/1/hi/8372773.stm|загаловак=Jackson glove sells for $350,000|дата публікацыі=11.2009|копія=https://web.archive.org/web/20240305111949/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8372773.stm|дата копіі=03.2024}}</ref>, ён упершыню прадэманстраваў сваю знакамітую «[[месяцовая хада|месяцовую хаду]]» ({{мова-en|moonwalk|скарочана}})<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] May 16, 1983: Michael performs the moonwalk for the first time. {{ref-en}}</ref> — рух, які тры гады да таго навучыў быў яго [[Джэфры Дэніел]]<ref name="Daniel" >{{артыкул|аўтар=Daniel, Jeffrey|спасылка=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1907409_1907413_1907560,00.html|загаловак=Michael Jackson 1958–2009|выданьне=Time|год=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20190419141659/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1907409_1907413_1907560,00.html|дата копіі=04.2019}}</ref>. Першапачаткова Джэксан адмовіўся ад запрашэньня, палічыўшы, што ён занадта часта зьяўляецца на тэлебачаньні, але пагадзіўся выступіць на просьбу заснавальніка Motown Records [[Бэры Гордзі]] ў абмен на сольны нумар{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|234—237}}. Ягоны выступ адразу стаў аб’ектам усеагульнага захапленьня. Майкел Гілмар з Rolling Stone назваў яго «надзвычайным», а крытык The New York Times Ана Кісэлгоф адзначыла дакладнасьць і тэхніку ягонага танцу{{Зноска|Young|2009|Young|25}}<ref>{{навіна|аўтар=Kisselgoff, Anna|спасылка=https://www.nytimes.com/1988/03/06/arts/stage-the-dancing-feet-of-michael-jackson.html|загаловак=Stage: The Dancing Feet of Michael Jackson|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=03.1988|копія=https://web.archive.org/web/20150525082206/http://www.nytimes.com/1988/03/06/arts/stage-the-dancing-feet-of-michael-jackson.html|дата копіі=05.2015}}</ref>, у той час як Гордзі пазьней апавядаў, што быў «загіпнатызаваны» выкананьнем<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.hark.com/clips/lxbvwzgnms-berry-gordy-addresses-michael-jackson-memorial-service|загаловак=Berry Gordy Addresses Michael Jackson Memorial Service|выдавецтва=Hark|копія=https://web.archive.org/web/20130509134117/https://www.hark.com/clips/lxbvwzgnms-berry-gordy-addresses-michael-jackson-memorial-service|дата копіі=05.2013}}</ref>. На 26-й штогадовай цырымоніі [[Грэмі]] Джэксан атрымаў ажно 12 намінацыяў, то бок найбольшую колькасьць за адзін раз на той час, узяўшы восем узнагародаў, перабіўшы рэкорд паводле колькасьці перамогаў за адную цырымоныю<ref name="grammy mj" >{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/artists/michael-jackson/13202|загаловак=Michael Jackson|выдавецтва=National Academy of Recording Arts and Sciences|дата публікацыі=02.2019|копія=https://web.archive.org/web/20171117085231/https://www.grammy.com/grammys/artists/michael-jackson|дата копіі=11.2017}}</ref>. ''Thriller'' атрымаў 13 намінацыяў, што было найбольшай колькасьцю для якога-кольвек альбому да таго, і быў названы пераможцам у васьмі зь іх, улучна з узнагародай за найлепшую інжынэрную праца над неклясычным запісам, якую атрымаў [[Брус Сўэдын]]<ref>{{навіна|аўтар=Sisario, Ben|спасылка=https://www.nytimes.com/2024/11/08/arts/music/grammys-beyonce-cowboy-carter-michael-jackson-thriller.html|загаловак=Did Beyoncé's Grammy Nods Really Top Michael Jackson's for ''Thriller''?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=11.2024}}</ref>. Джэксан атрымаў сем узнагародаў, павязаных з альбомам, улучна з найлепшым альбомам году за ''Thriller'' і найлепшы запіс году за ''Beat It'', а таксама быў уганараваны за аўдыёкнігу да ''Іншаплянэтніка''<ref name="grammy mj" />. На 11-й цырымоніі [[Амэрыканская музычная прэмія|Амэрыканскай музычнай прэміі]] Джэксан працягваў зьбіраць узнагароды, стаўшы ў тым ліку наймаладзейшым выканаўцам, які атрымаў узнагароду за заслугі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=eQUbAAAAIBAJ&pg=5127,2841948|загаловак=Michael Jackson sweeps American Music Awards|выдавец=The Daily News|дата публікацыі=01.1984|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=eQUbAAAAIBAJ&pg=5127,2841948|дата копіі=06.2020}}</ref>. Продажы ''Thriller'' падвоіліся пасьля выхаду пашыранага 14-хвіліннага музычнага відэакліпу на загалоўны трэк, вытрыманым у стылістыцы [[фільм жахаў|фільмаў жахаў]], у якім Джэксан танчыць разам з групай зомбі<ref>{{навіна|аўтар=Hebblethwaite, Phil|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2013/nov/21/michael-jackson-thriller-changed-music-videos|загаловак=How Michael Jackson's Thriller changed music videos for ever|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=11.2013|копія=https://web.archive.org/web/20191218125357/https://www.theguardian.com/music/2013/nov/21/michael-jackson-thriller-changed-music-videos|дата копіі=12.2019}}</ref><ref name="Griffin" >{{артыкул|аўтар=Griffin, Nancy|спасылка=http://www.vanityfair.com/hollywood/features/2010/07/michael-jackson-thriller-201007?printable=true&currentPage=2|загаловак=The "Thriller" Diaries|выданьне=Vanity Fair|год=06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20141030215556/http://www.vanityfair.com/hollywood/features/2010/07/michael-jackson-thriller-201007?printable=true&currentPage=2|дата копіі=10.2014}}</ref>. Пасьпех ператварыў Джэксана на сапраўдную зорку ў глябальнай поп-музыцы<ref name="Griffin"/>, а альбом «зьнішчыў расавыя межы»<ref>{{артыкул|аўтар=Greenberg, Steve|спасылка=https://www.billboard.com/music/music-news/michael-jacksons-thriller-at-30-how-one-album-changed-the-world-473949/|загаловак=Michael Jackson's 'Thriller' at 30: How One Album Changed the World|выданьне=Billboard|год=11.2012}}</ref>. На той час ён меў найвышэйшую роялці ў музычнай індустрыі, зарабляючы блізу 2 даляраў за кожны прададзены альбом і атрымліваючы рэкордныя прыбыткі<ref name="Time" >{{артыкул|аўтар=Cocks, Jay|спасылка=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,950053,00.html|загаловак=Why He's a Thriller|выданьне=Time|год=03.1984|копія=https://web.archive.org/web/20131103064912/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,950053,00.html|дата копіі=11.2013}}</ref>. У тым самым годзе дакумэнтальны фільм ''The Making of Michael Jackson’s Thriller'', прысьвечаны стварэньню адпаведнага відэакліпу, атрымаў сваю прэмію Грэмі<ref name="grammy mj" />. Часопіс [[Time]] падкрэсьліваў уплыў Джэксана на той час, называючы яго «зоркай запісаў, радыё, рок-відэа, аднаасобнай камандай выратаваньня для ўсёй музычнай індустрыі, а таксама аўтарам песень, які ставіць рытм дзесяцігодзьдзю, танцаўшчыком з выкшталцонымі рухамі ды сьпеваком, які перакрочвае праз усе межы густу, стылю і колеру»<ref name="Time"/>. The New York Times пісала, што цяпер «у сьвеце папулярнай музыкі ёсьць толькі Майкл Джэксан і ўсе астатнія»<ref>{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1984/01/14/arts/michael-jackson-at-25-a-musical-phenomenon.html|загаловак=Michael Jackson at 25: A Musical Phenomenon|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=01.1984|копія=https://web.archive.org/web/20130525140015/http://www.nytimes.com/1984/01/14/arts/michael-jackson-at-25-a-musical-phenomenon.html|дата копіі=05.2013}}</ref>. === Васьмідзясятыя === [[Файл:Michaeljacksonphoto drewcohen.JPG|міні|180пкс|1988 год, Майкл Джэксан пад час выступу]] [[Файл:Michael Jackson receives the Presidential Public Safety Commendation at the White House (C21788-18).tif|міні||180пкс|Сустрэча Майкла Джэксана з [[Роналд Рэйган|Роналдам Рэйганам]] і зь яго жонкай [[Нэнсі Рэйган]].]] З таго часу, як увага прэсы да пэрсоны Джэксана ўзмацнялася, сьпявак і яго асяродзьдзе выкарыстоўвалі гэта для атрыманьня нечуванай дагэтуль фінансавай выгады. У 1983 Джэксан склаў кантракт з «[[Пэпсі|Пэпсі-колай]]», у рамках якога павінен быць зьняцца ў іх рэклямным роліку. Падчас здымак адбыўся няшчасны выпадак, з-за якога Джэксан атрымаў апёкі ўсяго твару.<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/27/newsid_4046000/4046605.stm BBC.co.uk — On This Day 1984: Michael Jackson burned in Pepsi ad]. {{ref-en}}</ref> Нягледзячы на гэтую непрыемнасьць, у 1984 годзе ён зноў лідыраваў у амэрыканскіх чартах, гэтым разам з запісанай у дуэце з [[Пол Макартні|Полам Макартні]] кампазыцыяй «Say Say Say». На наступны год Майкл выкупіў вялікую частку акцый кампаніі ATV Music Publishing, якая валодала правамі на большасьць песень [[The Beatles]], што спрычынілася спрэчкам з Макартні, які сам марыў выкупіць гэтыя акцыі. Джэксан таксама працаваў разам з [[Фрэдзі Мэрк’юры]], зрабіўшы зь ім некалькі выпрабавальных запісаў. Тым ня менш па невядомых прычынах супрацоўніцтва так і не адбылося. Афіцыйна гаварылася пра занятасьць абодвух музыкантаў. Падчас падрыхтоўкі новага альбому Джэксан упершыню заняўся дабрачынным праектам, якіх у яго кар’еры будзе яшчэ нямала. Разам з Лаянелам Рычы ён напісаў «We Are the World» — дабрачынны сынгл, выкананы пры ўдзеле велізарнага россыпу зорак першай велічыні дзеля дапамогі дзецям Афрыкі. Трэці (і апошні) альбом тандэму Джэксан-Кўінзі, «Bad», займаў першы радок [[Billboard 200]] на працягу шасьці тыдняў і даў сьвету яшчэ сем гітоў, зь якіх пяць узьнесьліся на вяршыню [[Billboard Hot 100]]: «Bad», «I Just Can’t Stop Loving You», «The Way You Make Me Feel», «Man in the Mirror» і «Dirty Diana». У альбоме «Bad» Джэксан і Кўінзі імкнуліся прытрымлівацца рэцэпту посьпеху папярэдняга дыску (выкарыстаньне стыльнага біту, гладкага фанк-джаза і электрагітары), але зрабіць усё значна маштабней. Альбом быў рэалізаваны вельмі буйным тыражом у 29 мільёнаў копіяў. Далей Майкл быў заняты сваім першым турнэ ў якасьці сольнага выканаўцы, у падтрымку альбома «Bad». Гэта была паездка па 15 краінах, якая заняла большую частку 1988 году, пад час якой яму былі прадстаўлены ў поўнае распараджэньне аўтобус, самалёт і верталёт<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] September 12, 1987: Michael launches his Bad Tour on which he spends over a year visiting 15 countries. {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/jackson/story/0,15819,1506780,00.html Bad Fortune — The Guardian Newspaper], UK — Wednesday June 15, 2005 {{ref-en}}</ref>. У 1987 Джэксан зьняўся ў фільме «Captain EO». Апошні, зь бюджэтам ад $17 да 30 мільёнаў, доўжыўся ўсяго 17 хвілін і на той час быў самым высокавыдатковым фільмам адносна працягласьці. Гэта было першае зьяўленьне Джэксана на вялікім экране. У 18-хвілінным [[кліп]]е да загалоўнай песьні альбома «Bad» было нескладана заўважыць зьмены ў зьнешнасьці сьпевака<ref>[https://web.archive.org/web/20130905225746/http://www.anomalies-unlimited.com/Jackson.html Anomalies Unlimited — The HisTory of Michael Jackson’s face] 1987 age 29: people and the press are '''really''' talking now. {{ref-en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што колер яго скуры быў чорным на працягу ўсяго дзяцінства, з 1982 ён пачаў сьвятлець, і стаў сьветла-смуглым. Гэта стала так прыкметна, што пра гэта стала пісаць уся прэса, і ня толькі жоўтая. Джэксан растлумачыў гэта рэдкай хваробай — «[[вітыліга]]», і разьвеяў чуткі пра тое, што гэта вынік наўмысных дзеяньняў<ref>[https://web.archive.org/web/20060512055032/http://jetzis-mjvideo.com/int/int1f.html Oprah interview] Jackson: «I have a rare skin disorder called Vitiligo». {{ref-en}}</ref>. Апроч сьвятленьня скуры, іншай прычынай зьмены зьнешнасьці сьпевака была плястычная хірургія. Нягледзячы на заявы некалькіх хірургаў пра тое, што Джэксан падвергнуўся некалькім апэрацыям на насавой паражніне, а таксама па ўзьніманьню лоба, патанчэньню вуснаў, апэрацыі на шчоках<ref>[http://abcnews.go.com/Health/Cosmetic/story?id=131910&page=1 ABC News — Surgeon: Michael Jackson A 'Nasal Cripple'] Feb. 8, 2003 by ABC news. {{ref-en}}</ref>, Джэксан у аўтабіяграфіі 1988 году ''Moonwalker'' піша толькі пра дзьвюх плястычных хірургіях носа і стварэньні ямачкі на падбародку, а ў астатніх зьменах зьнешнасьці вінаваціць палавую сталасьць і дыету<ref>[http://www.mjshouse.com/moonwalk.html Moonwalk by Michael Jackson, 1988] «I have had my nose altered twice and I recently added a cleft to my chin». {{ref-en}}</ref>. === Дзевяностыя === Кожны крок Джэксана асьвятляўся і аналізаваўся сродкамі масавай інфармацыі, а яго дзівацтвы гадамі шырока абмяркоўваліся ў прэсе. Вялікую частку часу Майкл быў змушаны праводзіць у адзіноце на сваёй строга ахоўванай ад староньніх сядзібе Neverland (Нэверлэнд). Там яго наведвалі нешматлікія сябры, уключаючы супэрзорку [[Элізабэт Тэйлар]]. Таксама там жылі дзеці, да якіх сьпявак быў заўсёды неабыякавы. У 1993 годзе яму былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыкам, аднак на той момант справу атрымалася замяць: па здагадках прэсы, Джэксан проста адкупіўся ад хлопчыкавых бацькоў. Насамрэч, празь некалькі дзён пасьля сьмерці сьпевака, першая «ахвяра» сэксуальных дамаганьняў Джордан Чэндлер, не вытрымаўшы пакут сумленьня, прызнаўся, што абвінавачваньне было сфальсіфікавана<ref>https://web.archive.org/web/20090807150900/http://www.makli.com/jordan-chandler-admits-he-lied-about-michael-jackson/ makli.com {{ref-en}}</ref> па патрабаваньні яго бацькі ў мэтах атрыманьня грошай і апынулася ня чым іншым, як паклёпам, які паўплываў на ўсё наступнае жыцьцё сьпевака. Гэты сэксуальны скандал разгарэўся праз два гады пасьля выхаду альбома «Dangerous», рэлізу якога папярэднічала прэм’ера маштабнага відэакліпа да сынглу «Black or White». Паказ кліпа на MTV быў дазволены толькі пасьля выключэньня зь яго сцэн, у якіх Джэксан разьбівае вокны і імітуе [[мастурбацыя|мастурбацыю]]. На працягу пяці тыдняў «Black or White» займаў верхні радок чартаў і стаў самым вялікім гітом Джэксана пасьля «Billie Jean». Як і з папярэдніх, з гэтага альбому было выпушчана сем сынглаў. Апроч «Black or White» (№ 1) яны ўключалі «Remember the Time» (№ 3), «In the Closet» (№ 6) і «Will You Be There» (№ 7). У 1995 годзе быў выпушчаны ў сьвет вельмі амбіцыйны «HIStory: Past, Present and Future — Book I» — падвойны альбом, які злучыў дыск з 15 новых песень з дыскам самых вялікіх гітоў. Меркавалася, што гэта будзе першая частка трылёгіі. У мэтах вяртаньня папулярнасьці першым сынглам быў выпушчаны «Scream» — дуэт сьпевака зь сястрой, [[Джэнет Джэксан]], якая стала да таго часу мегазоркай маштабу, супастаўнага з Майклам. Песьня суправаджалася футурыстычным відэакліпам, на здымкі якога было выдаткавана звыш сямі мільёнаў даляраў, што на той час зьяўлялася рэкордам. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у [[Billboard 200]] і быў распрададзены тыражом у 7 мільёнаў копіяў у ЗША (15 мільёнаў па ўсім сьвеце). Шматлікія новыя песьні зь яго былі выпушчаны сынгламі, сярод іх баляда пра [[Масква|Маскву]] («Stranger in Moscow»; запісаць песьню пра расейскую сталіцу Джэксан паабяцаў, упершыню пабываўшы там у 1993 годзе), эпічная кампазыцыя на экалягічную тэму «Earth Song» (пяць тыдняў на першым месцы ў Вялікабрытаніі) і ўзор сучаснага [[рытм-энд-блюз]]у «You Are Not Alone» (яго трынаццаты «нумар адзін» у [[Billboard Hot 100]]). У кліпе на «You Are Not Alone» Майкл зьявіўся напаўаголеным разам са сваёй тагачаснай жонкай — Лізай Марыяй Прэсьлі, дачкой знакамітага [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. Наступнага альбому з новымі песьнямі прыхільнікам сьпевака прыйшлося чакаць цэлых шэсьць год. Праўда, у 1997 годзе ў крамах зьявіўся альбом танцавальных [[рэмікс]]аў на трэкі з «HIStory» — «[[Blood on the Dancefloor]]». Водгукі на гэты дыск былі галоўным чынам станоўчымі, а загалоўная кампазыцыя ўзначаліла чарты продажаў у шматлікіх краінах, у тым ліку ў Вялікабрытаніі. У ЗША альбом прайшоў практычна незаўважаным. Выпуск наступнага альбому ня раз адкладаўся, паколькі Джэксан імкнуўся зрабіць ідэальна вывераны, бездакорны запіс, які паправіць яго камэрцыйны дабрабыт. Яго лэйбл «[[Соні]]» неахвотна згаджаўся ўкладваць мільёны даляраў у бясконцы працэс запісу, перазапісу і наступнай раскруткі альбому, што ў рэшце рэшт прывяло да сыходу сьпевака на лэйбл «Epic Records». «Invincible», выпушчаны ў кастрычніку 2001 году, утрымоўваў 16 трэкаў, уключаючы сынгл «You Rock My World». Альбом быў неадназначна сустрэты крытыкамі, а лічбы яго продажаў былі ў два разы сьціплейшымі за «HIStory». === Двухтысячныя === [[Файл:Michael Jackson in Vegas cropped-2.jpg|міні|180пкс|2000-я гады, скура Джэксана цалкам белая]] У лістападзе 2003 году Джэксан выпусьціў складанку гітоў «Number Ones». У яе ўвайшлі 18 трэкаў, сярод якіх 16 раней выдадзеных гітоў, жывое выкананьне песьні «Ben» і новы сынгл «One More Chance». Да канца 2004 году, продажы «Number Ones» па ўсім сьвеце перавысілі 6 мільёнаў копіяў. 18 сьнежня 2003 году паліцыя правяла ператрусы ў Джэксанавай сядзібе «Neverland». Сьпеваку былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыка, якому папярэднічала прывядзеньне яго ў стан ап’яненьня. Агулам гаворка ішла пра сем выпадкаў [[Плоцевы чын|плоцевых чынаў]] з малалетнімі. Суд над сьпеваком працягваўся зь лютага па травень 2005 году. Больш за 2200 сродкаў масавай інфармацыі з усяго сьвету акрэдытавалі сваіх журналістаў для асьвятленьня скандальнага працэсу. Вердыкт прысяжных быў такі: Джэксан невінаваты. 16 лістапада 2004 Майкл Джэксан выпусьціў «Michael Jackson: The Ultimate Collection' Box Set». Гэты набор з 5 дыскаў — зьмяшчае 57 трэкаў і 13 раней нявыпушчаных запісаў, ахопліваючы пэрыяд з 1969 па 2004 гады, плюс нявыдадзены раней жывы канцэрт 1992 году на DVD — дае, мабыць, самае поўнае ўяўленьне пра артыстызм і талент Майкла Джэксана ў ягоныя лепшыя гады. Пасьля суда Майкл Джэксан адасобіўся ад журналістаў у [[Бахрэйн]]у і прыступіў да падрыхтоўкі запісу дабрачыннага сынглу памяці ахвяр [[Катрына (ураган)|урагану «Катрына»]]. Неўзабаве высьветлілася, што далёка ня ўсе запрошаныя музыкі захацелі ўдзельнічаць у праекце, які ўзначальвае Джэксан. Хоць песьня «I Have This Dream» была запісана, сынглам яна так і ня выйшла. Улетку 2008 году кампанія «Sony BMG» запусьціла глябальную акцыю, у рамках якой жыхары больш за 20 краінаў сьвету галасуюць за свае любімыя песьні Майкла Джэксана, і такім чынам бяруць удзел у складаньні зборніка гітоў «караля поп-музыкі» ў сваёй краіне. На суд фанатаў прадстаўлена 122 трэкі. У альбом, які ў кожнай краіне ўнікальны, увайшлі каля 17-18 трэкаў на кожным дыску (усяго іх можа быць 1 ці 2, у залежнасьці ад краіны). Акрамя таго, Майкл Джэксан запісаў свой новы сольны альбом, выпуск якога плянаваўся на 2009 год. У сакавіку 2009 году Майкл абвясьціў пра тое, што зьбіраецца даць апошнюю ў [[Лёндан]]е сэрыю канцэртаў пад назвай «This is it Tour». Канцэрты павінны былі пачацца 13 ліпеня 2009 і завяршыцца 6 сакавіка 2010. Калі 5 сакавіка 2009 на адмысловай прэс-канфэрэнцыі Джэксан абвясьціў пра вяртаньне на сцэну, гаворка ішла пра 10 канцэртаў на стадыёне The O<sub>2</sub> arena, які зьмяшчае 20 тысячаў чалавек. Аднак попыт на квіткі быў настолькі высокі, што прыйшлося заплянаваць зь дзясятак дадатковых выступаў. Больш за мільён фанатаў Майкла Джэксана маглі б убачыць выступы артыста. 21 лістапада 2008 году таблоід ''[[The Sun]]'' паведаміў, што Джэксан прыняў [[іслам]] і зьмяніў імя на Мікаэль, калі быў у [[Лос-Анджэлес]]е ў кампазытара Стыва Поркары<ref name=thesunislam>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/article1954666.ece Michael Jackson has become Muslim changing his name to 'Mikaeel']. {{ref-en}}</ref>. Гэта інфармацыя ніколі не была пацьверджаная самім Джэксанам. Адвакат Джэксана Лондэл Макмілан аспрэчыў гэтае паведамленьне, сказаўшы што гэта поўная няпраўда. Тым ня менш, былая няня дзяцей Майкла Джэксана 29 чэрвеня заявіла, што на Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя "Нацыя ісламу <ref>[https://web.archive.org/web/20160306020639/http://www.ctv.by/news/~group__m11=212~page__n16=1~news__n16=22912 Няня дзяцей Майкла Джэксана: На Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя «Нацыя ісламу».]</ref> У красавіку 2009 году таблёіды паведамілі, што пры чарговым аглядзе доктары выявілі ў Майкла рак скуры. Афіцыйны прадстаўнік сьпевака аспрэчыў гэту інфармацыю, заявіўшы ў інтэрвію New York Daily News, што «Майкл выдатна сябе адчувае. Ён у цудоўным стане, і ў яго няма ніякіх хвароб».<ref>[http://www.nydailynews.com/gossip/2009/05/16/2009-05-16_michael_jackson_diagnosed_with_skin_cancer_but_comeback_concerts_still_on_says_r.html=NewYork Daily News — Michael Jackson denies skin cancer report]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}}</ref>. === Асабістае жыцьцё === Майкл Джэксан быў двойчы жанаты. З 1994 па 1996 гады ён быў у шлюбе зь Лізай-Марыяй Прэсьлі, дачцэ [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. У лістападзе 1996 году, пасьля разводу зь ёй, Джэксан ажаніўся з Дэбі Роў (былая [[мэдсястра]]), ад якой у яго двое дзяцей: сын — Прынц Майкл Джозэф Джэксан старэйшы (нарадзіўся ў 1997 годзе) і дачка — Пэрыс-Майкл Катрын Джэксан (нарадзілася ў 1998 годзе)<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/entertainment/newsid_2211000/2211082.stm Майкл Джэксан «ізноў стаў бацькам»]{{ref-ru}}</ref>. У 1999 годзе Дэбі Роў і Майкл Джэксан разьвяліся. === Сьмерць === Раніцай 25 чэрвеня 2009 году Майкл зьнепрытомнеў і зваліўся, знаходзячыся ў хаце, якую ён наймаў у Голмбі Гілз, на захадзе [[Лос-Анджэлес]]у. У 12:21 па мясцовым [[UTC-8|ціхаакіянскім часе]] быў зарэгістраваны званок на нумар 911<ref name="DE" />. Мэдыкі прыехалі праз 3 хвіліны і 17 сэкундаў і выявілі, што Джэксан ужо ня дыхае. У яго спынілася сэрца. Мэдыкі адразу пачалі сардэчна-лёгачную рэанімацыю<ref name="MSNBC">[https://web.archive.org/web/20090707112522/http://www.msnbc.msn.com/id/31552029?gt1=43001 Singer Michael Jackson dead at 50-Legendary pop star had been preparing for London comeback tour]{{ref-en}}</ref>. Спробы вярнуць Джэксана да жыцьця прадоўжваліся па дарозе і на працягу гадзіны пасьля прыезду ў Мэдычны цэнтар Каліфарнійскага ўнівэрсытэту<ref name="Times6580897">[https://web.archive.org/web/20110920052143/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6580897.ece Fans mourn artist for whom it didn’t matter if you were black or white]{{ref-en}}</ref>. Гэтыя спробы аказаліся беспасьпяховымі. Сьмерць была канстатавана ў 14:26 па мясцовым часе<ref name = "reuters2">[http://www.guardian.co.uk/uk/feedarticle/8577696 King of pop Michael Jackson is dead]{{ref-en}}</ref>. Цырымонія разьвітаньня адблася амаль праз два тыдні па сьмерці Джэксана 7 ліпеня 2009 году ў Лос-Анджэлесе. == Мастацкае майстэрства == === Вакальны стыль === [[Файл:Michael Jackson in 1988.jpg|значак|зьлева|Выступ Джэксана ў 1988 годзе ў [[Вена|Вене]].]] Джэксан быў вядомы як экспрэсіўны вакаліст з абсалютным слыхам<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|загаловак=What actually is perfect pitch – and how do I get it?|выдавецтва=Classic FM|копія=https://web.archive.org/web/20201108002330/https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|дата копіі=11.2020}}</ref><ref>{{кніга|імя=Geoff|прозьвішча=Brown|загаловак=The complete guide to the music of Michael Jackson and The Jackson family|месца=London|выдавецтва=Omnibus Press|isbn=978-0-7119-5303-1}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music-16799|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=08.2018}}</ref>. Крытыкі апісвалі ягоную вакальную здатнасьць як такую, што ахоплівае дыяпазон ад чыстага і мяккага да рэзкага і агрэсіўнага<ref>{{артыкул|аўтар=Hoffman, Claire|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-last-days-of-michael-jackson-68590/|загаловак=The Last Days of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone|год=08.2009}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Light, Alan|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/dangerous-251372/|загаловак=Michael Jackson's 'Dangerous'|выданьне=Rolling Stone|год=01.1992}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stone, Rolling|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/50-best-michael-jackson-songs-22188/|загаловак=50 Best Michael Jackson Songs|выданьне=Rolling Stone|год=06.2014}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stegner-Petitjean, Isabelle|загаловак='The Voice in the Mirror'. Michael Jackson: From a Vocal Identity to its Double in Sound|выданьне=Volume !|том=8|нумар=2|старонкі=222—253|год=2011|DOI=10.4000/volume.3851}}</ref>, у залежнасьці ад абранага жанру. Джэксан ёсьць адзіным выканаўцам, які калі-небудзь атрымліваў «[[Грэмі]]» ў трох розных жанрах вакальнага выкананьня як сольны артыст, як то як найлепшае поп-выкананьне за ''Thriller'', як найлепшае рок-выкананьне за ''Beat It'', і найлепшае выкананьне ў стылі рытм-энд-блюз за ''Billie Jean'' і ''Don’t Stop ’Til You Get Enough''. [[Брус Сўэдын]], ягоны даўні гукаінжынэр, падкрэсьліваў, што ключавым элемэнтам іхных вакальных запісаў было тое, што ён і Джэксан выпрабоўвалі мноства падыходаў да рытмічных, эмацыйных і тэхнічных адметнасьцяў, каб дасягнуць пэўнага «гукавога характару»<ref>{{кніга|аўтар=Swedien, Bruce; Jackson, Michael|загаловак=In the studio with Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Hal Leonard Books|старонкі=8–10, 119–126|isbn=978-1-4234-6495-2}}</ref>. Ягоныя стылістычныя прыёмы ўлучалі частае выкарыстаньне [[стаката]], [[легата]], [[фальцэт]]а, а таксама вакальных «ікавак»<ref>{{спасылка|аўтар=Lopez, Rich|спасылка=https://dallasvoice.com/review-simply-said-mj-was-a-thriller/|загаловак=Review: Simply said, 'MJ' was a thriller|выдавецтва=Dallas Voice|дата публікацыі=11.2023}}</ref>, ''[[Ad libitum]]'', вакальнага скавытаньня і рыканьня, якія сталіся фірмовай рысай ягонага гучаньня<ref name="Ewing" >{{навіна|аўтар=Ewing, Tom|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|загаловак=Michael Jackson starts work on Off the Wall|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2011|копія=https://web.archive.org/web/20150423135437/https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|дата копіі=04.2015}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://music.apple.com/us/playlist/michael-jackson-love-songs/pl.8058d87c60b647a7bc81185b9f59e4c2|загаловак=Apple Music: Michael Jackson Love Songs|выдавецтва=Apple Music}}</ref>. Джэксан сьпяваў зь дзяцінства, і з часам ягоны голас, як і вакальны стыль зьмяняліся. У 1971—1975 гадах ягоны голас трансфармаваўся ад дзіцячага сапрана да лірычнага тэнару<ref>{{кніга|аўтар=Brackett, Nathan; Hoard, Christian|загаловак=The Rolling Stone Album Guide|выдавецтва=Fireside|старонкі=414|год=2004|isbn=978-0-7432-0169-8}}</ref>. Слынным сьпевака зрабілі ягоныя інтанацыі і вакальны дыяпазон. З кожным новым музычным рэлізам ягонае вакальнае разьвіцьцё і зьмены станоўча адзначаліся музычнымі журналістамі. У пэрыяд ''Off the Wall'' напрыканцы 1970-х гадоў Джэксанавыя здольнасьці ў час ягонага сталеньня змусілі [[Rolling Stone]] параўнаць ягоны вакал зь «лёгкім і плыўна-перарывістым» стылем [[Стыві Ўандэр]]а і напісаць, што «далікатны тэнар Джэксана надзвычай прыгожы. Ён лёгка пераходзіць ва ўражлівы фальцэт, які выкарыстоўваецца вельмі сьмела»<ref>{{артыкул|аўтар=Holden, Stephen|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|загаловак=Michael Jackson: Off The Wall|выданьне=Rolling Stone|год=11.1979|копія=https://web.archive.org/web/20160107042734/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|дата копіі=01.2016}}</ref>. Калі на пачатку 1980-х гадоў адбыўяс рэліз альбому ''Thriller'', Rolling Stone адзначыў, што Джэксан сьпявае «цалкам дарослым голасам», «прасякнутым сумам»<ref name="Thriller" >{{артыкул|аўтар=Connelly, Christopher|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|загаловак=Michael Jackson: Thriller|выданьне=Rolling Stone|год=01.1983|копія=https://web.archive.org/web/20150702093257/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|дата копіі=07.2015}}</ref>. З выхадам інтраспэктыўнага альбому ''Dangerous'', у [[The New York Times]] зьвярнулі ўвагу, што на некаторых трэках «ён хапае паветра, а ягоны голас дрыжыць ад трывогі або апускаецца да роспачнага шэпту, сыкаючы скрозь сьціснутыя зубы», і што ён мае «пакутлівы тэмбр». Калі Джэксан сьпяваў пра братэрства або самапавагу, ён вяртаўся да «гладкага» вакалу<ref name="NYT Dangerous" >{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1991/11/24/arts/recordings-view-michael-jackson-in-the-electronic-wilderness.html|загаловак=Recordings View; Michael Jackson in the Electronic Wilderness|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=11.1991}}</ref>. У рэцэнзіі на ''Invincible'' часопіс Rolling Stone напісаў, што Джэксан па-ранейшаму выконвае «выдатна агучаныя рытмічныя партыі і віруючыя вакальныя гармоніі»<ref>{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=Rolling Stone|год=12.2001|копія=https://web.archive.org/web/20171001125527/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|дата копіі=10.2017}}</ref>. Джозэф Вогел адзначаў здольнасьць Джэксана выкарыстоўваць невэрбальныя гукі для перадачы эмоцыяў<ref>{{кніга|імя=Joseph|прозьвішча=Vogel|спасылка=https://archive.org/details/maninmusiccreati0000voge|загаловак=Man in the Music: The Creative Life and Work of Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Sterling|старонкі=9|год=2012|isbn=978-1-4027-7938-1}}</ref>. [[Ніл Макормік]] пісаў, што нестандартны вакальны стыль Джэксана «надаў яму арыгінальнасьці і абсалютнай адметнасьці»<ref>{{навіна|аўтар=McCormick, Neil|спасылка=https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|загаловак=Michael Jackson, Bruce Springsteen & Bono|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20090703051404/https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|дата копіі=07.2009}}</ref>. === Музычнае майстэрства === Джэксану бракавала фармальнай музычнай адукацыі, а таксама ён не даваў рады чытаньню або складаньню фармальнай музычнай натацыі. Яму часта прыпісваюцца ўменьне ігры на [[гітара|гітары]], [[клявішныя музычныя інструмэнты|клявішных]] або [[ударная ўстаноўка|бубнах]], але ён не валодаў імі на прафэсійным узроўні. Падчас кампазытарства ён запісваў ідэі, выкарыстоўваючы [[бітбоксінг]] і вакальнае імітаваньне інструмэнтаў<ref name="NME" >{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music/|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=04.2014}}</ref>. Апісваючы гэты працэс, ён казаў, што проста напявае басавую партыю на дыктафон. Затым на гэты басавы матыў ён накладаў акорды, якія ў сваю чаргу фармавалі [[мэлёдыя|мэлёдыю]]<ref name="NME" />. Гукаінжынэр Робэрт Гофман узгадваў, што Джэксан голасам выцінаў гітарныя акорды нота за нотаю і напяваў струнныя аранжаваньні частка за часткаю на касэтны дыктафон. Гэты працэс Джэксанава падыходу добра бачны ў дэма-запісе песьні ''Beat It''<ref name="NME" />. === Тэмы і жанры === [[Файл:Michael Jackson (20589951783) (cropped).jpg|значак|Сьпявак у час сусьветнага туру ''Dangerous'' у 1992 годзе.]] Джэксан дасьледаваў жанры, улучна з [[поп-музыка|попам]]<ref name="allmusic" /><ref name="Jet" >{{артыкул|спасылка=https://books.google.com/books?id=L70DAAAAMBAJ&pg=PA58|загаловак=Michael Jackson Turns 30!|выданьне=Jet|том=74|нумар=35|старонкі=58|год=08.1988}}</ref>, [[соўл]]ам<ref name="allmusic"/>, [[рытм-энд-блюз]]ам<ref name="Jet"/>, [[фанк]]ам<ref name="Help" >{{спасылка|аўтар=Heyliger, M.|спасылка=https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|загаловак=A State-of-the-Art Pop Album: Thriller by Michael|выдавецтва=Consumerhelpweb.com|копія=https://web.archive.org/web/20081204150926/https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|дата копіі=12.2008}}</ref>, [[рок-музыка|рокам]]<ref name="Jet"/><ref name="Help"/>, [[дыска]]<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/off-the-wall-mw0000190332|загаловак=Michael Jackson – Off the Wall – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>, пост-дыска<ref name="Help"/>, [[данс-поп]]ам<ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref><ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|старонкі=285|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref> і [[нью-джэк-сўінг]]ам<ref name="allmusic"/>. Стыў Г’юі з [[AllMusic]] пісаў, што ''Thriller'' удасканаліў моцныя бакі ''Off the Wall'', бо танцавальныя і рокавыя трэкі сталі больш агрэсіўнымі, а попавыя кампазыцыі і баляды — мякчэйшымі і больш соўлавымі<ref name="allmusic"/>. Сярод ягоных трэкаў вылучаюцца баляды ''The Lady in My Life'', ''Human Nature'' і ''The Girl Is Mine''<ref name="Thriller"/><ref name="Slant" >{{спасылка|аўтар=Henderson, Eric|спасылка=https://www.slantmagazine.com/music/review/michael-jackson-thriller|загаловак=Michael Jackson – Thriller|выдавецтва=Slant Magazine|дата публікацыі=10.2003}}</ref>, фанкавыя кампазыцыі ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>, а таксама дыска-трэкі ''Baby Be Mine'' і ''P.Y.T. (Pretty Young Thing)''<ref name="Slant"/>. З выхадам ''Off the Wall'' аглядальнік часопісу [[The Guardian]] Том Юінг пісаў, што «вакальныя прыёмы Джэксана, як то ўздыхі і трымценьне, якія ахапляюць амаль кожную песьню — выклікаюць вобраз сьпевака, які адчайна імкнецца разьняволіцца і выказаць сябе праз рух»<ref name="Ewing" />. Крыстафэр Конэлі з Rolling Stone адзначаў, што ў ''Thriller'' Джэксан рэалізаваў сваё даўняе захапленьне тэмай параноі і распрацаваў больш змрочную вобразнасьцю<ref name="Thriller"/>. [[Стывэн Томас Эрлўайн]] з AllMusic заўважыў гэта ў песьнях ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>. У ''Billie Jean'' Джэксан апавядае пра апантаную фанатку, якая сьцьвярджае, што ён ёсьць бацькам ейнага дзіця<ref name="allmusic"/>, а ў ''Wanna Be Startin’ Somethin’'' ён выступае супраць плётак і мэдыяў<ref name="Thriller"/>. ''Beat It'' асуджала гвалт бандаў, і была створаная як даніна пашаны м’юзыклу [[Ўэстсайдзкая гісторыя]]. Паводле Г’юі, гэтая песьня стала першай пасьпяховай рокавай крос-овэрнай працай Джэксана<ref name="allmusic"/><ref name="Bio" />. Ён таксама адзначаў, што ''Thriller'' паклаў пачатак цікавасьці Джэксана да тэмы звышнатуральнага, да якой творца вяртаўся ў наступныя гады. У 1985 годзе Джэксан стаў суаўтарам дабрачыннага гімну ''We Are the World'', пасьля чаго гуманітарныя тэмы пазьней сталі паўтаральным матывам у ягоных тэкстах і публічным іміджы<ref name="allmusic"/>. У ''Bad'' канцэпцыя Джэксана пра драпежнага палюбоўніка выўляецца ў рок-кампазыцыі ''Dirty Diana''<ref>{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1987/09/03/arts/critic-s-notebook-how-good-is-jackson-s-bad.html|загаловак=Critic's Notebook; How Good Is Jackson's 'Bad'?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=09.1987}}</ref>. Загалоўны сынгл ''I Just Can’t Stop Loving You'' уважаецца за традыцыйную любоўную баляду, а ''Man in the Mirror'' ёсьць балядай пра споведзь і асабістага маральнага росту. ''Smooth Criminal'' стварае вобраз крывавага нападу, згвалтаваньня і, верагодна, забойства<ref name="Time2" >{{артыкул|аўтар=Cocks, Jay|спасылка=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|загаловак=Music: The Badder They Come|выданьне=Time|год=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20140109094122/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|дата копіі=01.2014}}</ref>. Стывэн Томас Эрлўайн з AllMusic пісаў, што ''Dangerous'' выяўляе Джэксана як парадаксальную асобу<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/dangerous-mw0000674875|загаловак=Michael Jackson – Dangerous – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. Першая палова альбому прысьвечаная стылю нью-джэк-сўінг, у якім створаныя песьні ''Jam'' і ''Remember the Time''. Гэта быў першы альбом творцы, у якім сацыяльныя праблемы сталі асноўнай тэмай. Напрыклад, у ''Why You Wanna Trip on Me'' Джэксан пратэстуе супраць сусьветнага голаду, СНІДу, бяздомнасьці і наркотыкаў. Альбом ''Dangerous'' утрымлівае песьні насычаныя сэксуальнай тэматыкай, як то ''In the Closet''. Загалоўны трэк працягвае тэму драпежнага палюбоўніка і кампульсіўнай жарсьці. Другая палова ўлучае інтраспэктыўныя поп-госпэльныя гімны, як то ''Will You Be There'', ''Heal the World'' і ''Keep the Faith''<ref name="NYT Dangerous" />. У балядзе ''Gone Too Soon'' Джэксан ушаноўвае памяць [[Раян Ўайт|Раяна Ўайта]] і надае ўвагу пакутам людзей, якія жывуць з СНІДам<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|спасылка=https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|загаловак=Jackson's 'Dangerous' Departures; Stylistic Shifts Mar His First Album in 4 Years|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=11.1991|копія=https://web.archive.org/web/20121103024117/https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|дата копіі=11.2012}}</ref>. Альбом ''HIStory'' стварае атмасфэру параноі<ref name="AMHIStory" >{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/history-past-present-and-future-book-i-mw0000123992|загаловак=Michael Jackson – HIStory – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. У нью-джэк-сўінг і фанк-рокавых трэках ''Scream'' і ''Tabloid Junkie'', а таксама ў рытм-энд-блюз балядзе ''You Are Not Alone'', Джэксан пратэстуе супраць несправядлівасьці і ізаляцыі, у якую ён трапіў, і накіроўвае свой гнеў на масавыя мэдыі<ref name="RSHIStory" >{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|загаловак=Michael Jackson: HIStory: Past, Present, Future, Book I|выданьне=Rolling Stone|год=08.1995|копія=https://web.archive.org/web/20160818143623/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|дата копіі=08.2016}}</ref>. У інтраспэктыўнай балядзе ''Stranger in Moscow'' Джэксан наракае на свой лёс. Песьні ''Earth Song'', ''Childhood'', ''Little Susie'' і ''Smile'' ёсьць опэрнымі поп-кампазыцыямі<ref name="AMHIStory" /><ref name="RSHIStory"/>. У ''D.S.'' Джэксан атакуе юрыста [[Томас Снэдан|Томаса Ў. Снэдана-малодшага]], які перасьледаваў яго ў абедзьвюх справах аб сэксуальным гвалце ў дачыненьні да дзяцей. У трэку сьпявак апісвае Снэдана як белага супрэмацыста, які хацеў «схапіць мяне, жывога або мёртвага»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|загаловак=Thomas W. (Tom) Sneddon Jr.|выдавецтва=National Defense Authorization Act|копія=https://web.archive.org/web/20060627020903/https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|дата копіі=06.2006}}</ref>. ''Invincible'' утрымлівае ўрбан-соўлавыя трэкі, як то ''Cry'' і ''The Lost Children'', баляды ''Speechless'', ''Break of Dawn'' і ''Butterflies'', а таксама зьмешвае [[гіп-гоп]], поп і рытм-энд-блюз у трэках ''2000 Watts'', ''Heartbreaker'' і ''Invincible''<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/invincible-mw0000011263|загаловак=Michael Jackson – Invincible – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Beaumont, Mark|спасылка=https://www.nme.com/reviews/michael-jackson/5780|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=NME|год=11.2001}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * 1971&nbsp;— ''Got to Be There'' * 1972&nbsp;— ''Ben'' * 1973&nbsp;— ''Music and Me'' * 1975&nbsp;— ''Forever, Michael'' * 1979&nbsp;— ''Off the Wall'' * 1982&nbsp;— ''[[Thriller]]'' * 1987&nbsp;— ''Bad'' * 1991&nbsp;— ''Dangerous'' * 1995&nbsp;— ''HIStory: Past, Present and Future Book I'' * 1997&nbsp;— ''Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix'' * 2001&nbsp;— ''Invincible'' * 2010&nbsp;— ''Michael'' === Сынглы, якія дасягалі першых пазыцыяў у чартах === ==== [[ЗША]] ==== * 1972&nbsp;— ''«Ben»'' * 1979&nbsp;— ''«Don’t Stop 'Til You Get Enough»'' * 1980&nbsp;— ''«Rock with You»'' * 1983&nbsp;— ''«[[Billie Jean]]»'' * 1983&nbsp;— ''«Beat It»'' * 1983&nbsp;— ''«Say Say Say»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1987&nbsp;— ''«Bad»'' * 1987&nbsp;— ''«The Way You Make Me Feel»'' * 1988&nbsp;— ''«Man in the Mirror»'' * 1988&nbsp;— ''«Dirty Diana»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' ==== [[Вялікабрытанія]] ==== * 1981&nbsp;— ''«One Day in Your Life»'' * 1983&nbsp;— ''«Billie Jean»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' * 1995&nbsp;— ''«Earth Song»'' * 1997&nbsp;— ''«Blood on the Dance Floor»'' === Туры === * ''Bad Tour'' (1987—1989) * ''Dangerous World Tour'' (1992—1993) * ''HIStory World Tour'' (1996—1997) * ''[[This Is It]]'' (2009—2010) <small>(адмененеы)</small> == Узнагароды і дасягненьні == Дасягненьні Джэксана — аднаго зь нешматлікіх музыкаў, двойчы ўведзеных у [[Залу славы рок-н-ролу]] (у складзе калектыва [[The Jackson 5]] і як сольнага артыста), — уключаюць у сябе шэраг рэкордаў у «[[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнізе рэкордаў Гінэса]]», званьне «Самага пасьпяховага артыста ўсіх часоў», 15 прэміяў «[[Грэмі]]»<ref name="grammy.com">[http://www.grammy.com/nominees/search?artist=Michael+Jackson&title=&year=All&genre=All Past Winners Search] GRAMMY.com {{ref-en}}</ref><ref name="ReferenceA">[https://web.archive.org/web/20110122042621/http://www.grammy.org/recording-academy/awards/legends GRAMMY Legend Award] GRAMMY.org {{ref-en}}</ref>, 14 гітоў у ЗША і продажу 800 мільенаў запісаў. Яшчэ пры жыцьці Майкла Джэксана людзі, з падачы Элізабэт Тэйлар, неафіцыйна называлі яго «Каралем поп-музыкі», гэтае званьне стала прыжылася да Джэксана ў музычным грамадзтве. Альбом Джэксана 1982 году «[[Thriller]]» застаецца самым прадаваным альбомам усіх часоў, і яшчэ чатыры яго сольных студыйных альбомы ўваходзяць у лік самых прадаваных у сьвеце: «Off the Wall» (1979), «Bad» (1987), «Dangerous» (1991) і «HIStory» (1995). Джэксан папулярызаваў складаныя для выкананьня танцавальныя тэхнікі, такія, як «робат» і «[[месяцовая хада]]». Джэксан быў таксама ўзнагароджаны «За выбітны ўнесак у сусьветную культуру» за ўклад сотняў мільенаў даляраў у 39 дабрачынных арганізацыяў і яго ўласны фонд «Heal the World»<ref>[https://web.archive.org/web/20120111135847/http://news.mail.ru/society/3012041/ Майкла Джэксана пасьмяротна ўзнагародзяць у Расеі]. {{ref-ru}}</ref>. Узнагароджаны (пасьмяротна) «Прэміяй Муз-ТБ 2010» за велізарны ўклад у сусьветную музычную індустрыю. Прыз уручаны сястры сьпевака, Ля Тоі Джэксан. Агульная колькасьць узнагарод сьпевака — 395. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Dancing the Dream|выдавецтва=Doubleday|год=1992|isbn=0-385-40368-2}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Moonwalk|спасылка=http://www.mjshouse.com/download/moonwalk_book.pdf|выдавецтва=Random House|год=2009|isbn=978-0-307-71698-9|ref=Jackson}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=My World, The Official Photobook|выданьне=1|выдавецтва=Triumph International|год=2006|isbn=0-9768891-1-0}} * {{кніга|імя=Jel D.|прозьвішча=Lewis Jones|спасылка=https://books.google.com/books?id=LuEPnk7irOMC|загаловак=Michael Jackson, the King of Pop: The Big Picture: the Music! the Man! the Legend! the Interviews: an Anthology|выдавецтва=Amber Books Publishing|год=2005|isbn=978-0-9749779-0-4|ref=LewisJones}} * {{кніга|імя=J. Randy|прозьвішча=Taraborrelli|спасылка=https://archive.org/details/michaeljacksonma0000tara|загаловак=Michael Jackson: The Magic, The Madness, The Whole Story, 1958–2009|выдавецтва=Grand Central Publishing, 2009|год=2009|isbn=978-0-446-56474-8|ref=Taraborrelli}} * {{артыкул|аўтар=Young, Julie|загаловак=A Hoosier Thriller: Gary, Indiana’s Michael Jackson|выданьне=Traces of Indiana and Midwestern History|том=21|нумар=4|год=2009|ref=Young}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.michaeljackson.com/ Афіцыйны сайт]{{ref-en}} * {{YouTube|michaeljackson}} * {{facebook|michaeljackson}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Джэксан, Майкл}} [[Катэгорыя:Поп-музыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Танцоўшчыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Форэст-Лаўн]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] e7jrunnkrhtktfie14ghapuek6ggrx1 2678358 2678277 2026-07-09T09:22:48Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Jackson?oldid=1363211866 2678358 wikitext text/x-wiki {{Музыка}} '''Ма́йкл Джо́зэф Джэ́ксан''' ({{мова-en|Michael Joseph Jackson}}; 29 жніўня 1958 — 25 чэрвеня 2009<ref name="DE">[https://web.archive.org/web/20140620081948/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/25/michael.jackson/index.html?iref=mpstoryview Michael Jackson dead at 50] — CNN.com {{ref-en}}</ref>) — [[ЗША|амэрыканскі]] сьпявак, танцор і аўтар песень, які ўпершыню дасягнуў міжнародную вядомасьць у веку 11 гадоў у якасьці вакаліста дзіцячай групы [[The Jackson 5]], а пасьля стаў адным з самых камэрцыйна пасьпяховых сольных артыстаў у гісторыі і быў абвешчаны «Каралём [[поп-музыка|поп-музыкі]]». Найбольшым прызнаньнем карыстаюцца тры альбомы, запісаныя ім пад кіраўніцтвам прадусара Кўінзі Джонса, — «Off the Wall» (1979), «[[Thriller]]» (1982) і «Bad» (1987), прычым «Thriller» занесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] як дыск-лідэр па продажы ў сьвеце. У актыве Джэксана 19 прэміяў «[[Грэмі]]»; 13 раз ён уздымаўся са сваімі [[сынгл]]амі на першы радок [[Billboard Hot 100|амэрыканскіх чартаў]]. Яго імя двойчы занесена ў Залу славы рок-н-ролу — у якасьці сольнага выканаўцы і як удзельніка The Jackson 5. == Раньнія гады і The Jackson 5 == [[Файл:Michael Jackson's birth house in Gary Indiana.jpg|значак|зьлева|Дом дзяцінства Джэксана ў Гэры.]] Майкл Джозэф Джэксан<ref name="allmusic" >{{спасылка|аўтар=Huey, Steve|спасылка=https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|загаловак=Michael Jackson – Artist Biography|выдавецтва=AllMusic|копія=https://web.archive.org/web/20150507080746/https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|дата копіі=05.2015}}</ref> нарадзіўся 29 жніўня 1958 году ў месьце [[Гэры]] штату [[Індыяна]]<ref>{{навіна|аўтар=Barnes, Brokes|спасылка=https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html|загаловак=A Star Idolized and Haunted, Michael Jackson Dies at 50|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html?ref=obituaries&_r=0|дата копіі=12.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|загаловак=Michael Jackson: 10 Achievements That Made Him The King of Pop|выдавецтва=National Academy of Recording Arts and Sciences|дата публікацыі=06.2014|копія=https://web.archive.org/web/20170215072653/https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|дата копіі=02.2017}}</ref>. Ён быў восьмым зь дзесяці дзяцей афраамэрыканскай рабочай сям’і, якая жыла ў двухпакаёвым доме на Джэксан-стрыт{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|26}}{{Зноска|Young|2009|Young|18}}. Ягоная маці, Кэтрын Джэксан (у дзявоцтве Скруз), была [[сьведкі Яговы|сьведкай Яговы]]<ref name="monstrous" >{{навіна|аўтар=Petridis, Alexis|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|загаловак=Joe Jackson was one of the most monstrous fathers in pop|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194300/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|дата копіі=12.2022}}</ref>, грала на клярнэце, віялянчэлі і піяніна ды калісьці марыла стаць выканаўцай кантры-энд-вэстэрну, але працавала няпоўны дзень у [[Sears]]{{Зноска|Young|2009|Young|17}}{{Зноска|Young|2009|Young|19}}. Ягоны бацька, Джо Джэксан, быў баксэрам і апэратарам крана на [[U.S. Steel]], а таксама граў на гітары ў мясцовай рытм-энд-блюзавым гурце Falcons<ref name="Obit Guardian" >{{навіна|аўтар=Sweeting, Adam|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|загаловак=Joe Jackson obituary|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|дата копіі=12.2022}}</ref>{{Зноска|Young|2009|Young|18—19}}. Праз бацьку Майкл меў [[індзейцы|індзейскае]] паходжаньне. Ягоны прадзед Ізраэль Нэра Джэксан быў лекарам традыцыйнай індзейскай мэдыцыны, успадкаваўшы практыкі, перададзеныя яму ад бацькі<ref>{{кніга|імя=Christopher|прозьвішча=Andersen|загаловак=Michael Jackson Unauthorized|выдавецтва=Pocket Books|год=1995|старонкі=13|isbn=9780671892401}}</ref>. А ягоны прапрадзед Джула Гэйл быў выведнікам войска ЗША, ажаніўся з чарнаскурай рабыняй Джынай яшчэ да [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны]]<ref>{{кніга|імя=Steve|прозьвішча=Knopper|загаловак=MJ: The Genius of Michael Jackson|выдавецтва=Scribner|год=2016|старонкі=6|isbn=9781476730387}}</ref>. У Майкла было тры сястры, якіх клікалі [[Рыбі Джэксан|Рыбі]], [[Ла Тоя Джэксан|Ла Тоя]] і [[Джанэт Джэксан|Джанэт]], а таксама пяць братоў на імя [[Джэкі Джэксан|Джэкі]], [[Тыта Джэксан|Тыта]], [[Джэрмэйн Джэксан|Джэрмэйн]], [[Марлан Джэксан|Марлан]] і Рэндзі<ref name="Obit Guardian"/>. Шосты брат, Брэндан, які быў блізьнюком Марлана, памёр неўзабаве па нараджэньні<ref>{{спасылка|аўтар=Morris, Chris|спасылка=https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|загаловак=Joe Jackson, Jackson Family Patriarch, Dies at 89|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221108051352/https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|дата копіі=11.2022}}</ref>. Майкл і Марлан далучыліся да Jackson Brothers у 1964 годзе. У гэтым гурце, які стварыў бацька Джозэф, ужо былі Джэкі, Тыта і Джэрмэйн. Першапачаткова як Майкл, гэтак і Марлан выступалі ў ім як музыкі суправаджэньня, граючы на конзе і [[тамбурын]]е<ref>{{навіна|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|загаловак=Michael Jackson: a life of highs and lows|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|дата копіі=01.2022}}</ref><ref>{{кніга|імя=Jermaine|прозьвішча=Jackson|спасылка=https://books.google.com/books?id=tk0zQIaFrccC&pg=PA41|загаловак=You Are Not Alone: Michael: Through a Brother's Eyes|выдавецтва=Simon & Schuster|год=2011|isbn=978-1-4516-5156-0}}</ref>. Пазьней Майкл казаў, што бацька фізычна і эмацыйна зьдзекваўся зь яго падчас рэпэтыцыяў, узгадваючы, што Джо часта сядзеў з рамянём у руцэ, гатовы пакараць за хібы<ref name="monstrous"/>{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|165—168}}. Джо прызнаваўся, што рэгулярна лупцаваў сына<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|загаловак=Can Michael Jackson's demons be explained?|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20220928143342/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|дата копіі=09.2022}}</ref>. Зрэшты, Джэкі, Тыта, Джэрмэйн і Марлан казалі, што бацька ня быў жорсткім. Яны стаялі на тым, што пакараньні, цяжэй адчуваныя Майклам празь ягоны ўзрост, служылі дзеля забесьпячэньня дысцыпліны ў гурце. Майкл узгадваў сваё юнацтва як час самоты{{Зноска|Young|2009|Young|24}}. [[Файл:The Jackson 5 1972.JPG|значак|зьлева|Майкл (у цэнтры) на выступе The Jackson 5 у 1972 годзе. Гурт быў адным зь першых афраамэрыканскіх калектываў, якія дасягнулі велізарнай папулярнасьці<ref>{{артыкул|аўтар=Aletti, Vince|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|загаловак=Jackson Five: The Biggest Thing Since the Stones|выданьне=Rolling Stone|год=11.1970|копія=https://web.archive.org/web/20211105171204/https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|дата копіі=11.2021}}</ref>.]] У канцы 1965 году Майкл пачаў дзяліць вядучыя вакальныя партыі з Джэрмэйнам, а назва гурта была зьмененая на [[The Jackson 5]]<ref>{{артыкул|аўтар=Burton, Charlie|спасылка=https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|загаловак=Inside the Jackson machine|выданьне=GQ|год=02.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221007005527/https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|дата копіі=10.2022}}</ref>. У тым годзе яны перамаглі ў конкурсе талентаў, у якім Майкл танцаваў пад ''Barefootin'' [[Робэрт Паркер (сьпявак)|Робэрта Паркера]] і сьпяваў ''My Girl'' гурта [[The Temptations]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|13—14}}. У 1966—1968 гадах The Jackson 5 гастралявалі па Сярэднім Захадзе, часта выступаючы на Chitlin’ Circuit як разагрэў для такіх артыстаў, як то [[Sam & Dave]], [[The O’Jays]], [[Глэйдыс Найт]] і [[Эта Джэймз]]. Яны таксама выступалі ў клюбах і на кактэйльных вечарынах, дзе таксама ладзіліся стрыптыз-шоў, а таксама барах і на школьных танцах{{Зноска|Young|2009|Young|21—22}}<ref>{{артыкул|спасылка=https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|загаловак=Triumph & Tragedy: The Life of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone India|год=08.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208201712/https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|дата копіі=12.2022}}</ref>. У жніўні 1967 году, падчас гастроляў на Ўсходнім узьбярэжжы, яны выйгралі штотыднёвы конкурс аматараў у тэатры [[Апола (тэатар, Нью-Ёрк)|Апола]] у [[Гарлем (Нью-Ёрк)|Гарлеме]]{{Зноска|Young|2009|Young|22}}. The Jackson 5 запісалі некалькі песень для гэрыянскага лэйблу Steeltown Records, выпусьціўшы свой першы сынгл ''Big Boy'' у 1968 годзе{{Зноска|Young|2009|Young|21}}. [[Бобі Тэйлар]] з [[Bobby Taylor & the Vancouvers]] запрасіў гурт да лэйблу [[Motown Records]] пасьля таго, як яны выступілі на ягоным канцэрце на разагрэве ў чыкагаўскім тэатры Рэгал у тым самым годзе. Тэйлар спрадусаваў частку іхных раньніх запісаў для Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Knopper, Steve|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|загаловак=Bobby Taylor, Motown Singer Who Discovered Jackson 5, Dead at 83|выданьне=Rolling Stone|год=07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20221208202025/https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|дата копіі=12.2022}}</ref>. Па складаньні ўгоды з Motown сям’я Джэксанаў пераехала ў [[Лос-Анджэлес]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|59—69}}. У 1969 годзе кіраўнікі лэйблу пастанавілі, што [[Даяна Рос]] мусіць прадставіць The Jackson 5 публіцы — часткова дзеля падтрымкі ейнай тэлевізійнай кар’еры — запусьціўшы, як уважаецца, апошні прадукт «вытворчай лініі» Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Harper, Phillip Brian|загаловак=Synesthesia, 'Crossover,' and Blacks in Popular Music|выданьне=Social Text|нумар=23|старонкі=110|год=1989|DOI=10.2307/466423}}</ref>. У тым годзе гурт упершыню зьявіўся на тэлебачаньні падчас конкурсу Miss Black America, выканаўшы кавэр ''It’s Your Thing''<ref>{{кніга|імя=Daryl|прозьвішча=Easlea|загаловак=Michael Jackson: Rewind: The Life and Legacy of Pop Music's King|выдавецтва=Race Point Publishing|год=2016|isbn=978-1-63106-253-7}}</ref>. [[Rolling Stone]] пазьней назваў юнага Майкла як «вундэркінда» з «надзвычайнымі музычнымі здольнасьцямі»<ref name="Bio" >{{артыкул|спасылка=https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|загаловак=Michael Jackson – Biography|выданьне=Rolling Stone|копія=https://web.archive.org/web/20080402062429/https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|дата копіі=04.2008}}</ref>. Паступова Майкл вылучыўся ў якасьці фронтмэна дзіцячага квінтэту, фактычна менавіта яму даставаліся галоўныя сольныя партыі. Ён зьвяртаў на сябе ўвагу і дзіўнымі танцамі, і манерай паводзіць сябе на сцэне, якую ён капіяваў у сваіх куміраў — [[Джэймз Браўн|Джэймза Браўна]], [[Джэкі Ўілсан|Джэкі Ўілсана]] ды іншых выканаўцаў. У студзені 1970 году ''I Want You Back'' стаў першым гітом The Jackson 5, які дасягнуў першага месца ў [[Billboard Hot 100]], застаючыся на вяршыні чарту чатыры тыдні. Яшчэ тры сынглы, як то ''ABC'', ''The Love You Save'' і ''I’ll Be There'', таксама трапілі на першы радок<ref>{{артыкул|аўтар=Bronson, Fred|спасылка=https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|загаловак=48 Years Ago Today, 'I Want You Back' Kicked It All Off for the Jackson 5|выданьне=Billboard|год=11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190410223332/https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|дата копіі=04.2019}}</ref>. У траўні 1971 году сям’я Джэксанаў пераехала ў вялікі маёнтак на Гэйвэнгэрст-Авэню, які займаў плошчу ў 0,81 га у Энсына{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|81—82}}. У гэты час Майкл ператварыўся зь дзіцячага выканаўцы на падлеткавы ідал{{Зноска|Young|2009|Young|25}}. У 1972—1975 гадах ён выпусьціў чатыры сольныя студыйныя альбомы на лэйбле, але заставаўся ўдзельнікам The Jackson 5<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Bernadette|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|загаловак=Michael Jackson's music: the solo albums|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|дата копіі=01.2022}}</ref>. Гурт пазьней вызнавалі як «перадавы прыклад чарнаскурых крос-овэрных артыстаў»<ref>{{спасылка|імя=Debra|прозьвішча=Alban|спасылка=https://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|загаловак=Michael Jackson broke down racial barriers|выдавецтва=CNN|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20141221075015/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|дата копіі=12.2014}}</ref>. == Сольная кар’ера == === Пачатак === У 1973 годзе посьпех сямейнага праекту пачаў падаць, рэкордынгавая кампанія абмяжоўвала іх фінансавыя магчымасьці. У рэшце ў 1975 годзе The Jackson 5 сышлі ад Motown Records, падпісаўшы кантракт з [[Epic Records]] і зьмяніўшы назву на The Jacksons<ref>{{спасылка|аўтар=Huey, Steve|спасылка=https://www.allmusic.com/artist/the-jackson-5-mn0000083013/biography|загаловак=The Jackson 5 – Artist Biography|выдавецтва=AllMusic|копія=https://web.archive.org/web/20200614154543/https://www.allmusic.com/artist/the-jackson-5-mn0000083013/biography|дата копіі=06.2020}}</ref>. Іхны малодшы брат Рэндзі далучыўся да гурта прыкладна ў гэты час, у той час як Джэрмэйн застаўся ў Motown Records, каб распачаць сольную кар’еру{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|138—144}}. The Jacksons працягвалі міжнародныя гастролі і выпусьцілі яшчэ шэсьць альбомаў у 1976—1984 гадах. Майкл, як галоўны аўтар песень гурту ў гэты пэрыяд, напісаў такія кампазыцыі, як то ''Shake Your Body (Down to the Ground)'' (1978), ''This Place Hotel'' (1980) і ''Can You Feel It'' (1980)<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rockhall.com/inductees/the-jackson-five/bio/|загаловак=The Jackson 5 Biography|выдавецтва=Rock and Roll Hall of Fame|копія=https://web.archive.org/web/20190331180213/https://www.rockhall.com/inductees/the-jackson-five/bio|дата копіі=03.2019}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson, Diana Ross, Quincy Jones, "Diana" (1981 CBS press photo).jpg|значак|зьлева|Джэксан (зьлева) і [[Кўінзі Джонз]] (справа) зьвіліся ў адмысловым выпуску перадачы [[Даяна Рос|Даяны Рос]] у сакавіку 1981 году.]] У 1977 годзе Джэксан пераехаў у [[Нью-Ёрк]], каб сыграць Пудзіла ў экранізацыі брадўэйскага м’юзыклу ''[[Цудоўны чараўнік краіны Оз]]'', пастаўленым [[Сыдні Лумэт]]ам з удзелам [[Даяна Рос|Даяны Рос]], [[Ніпсі Расэл]]а і Тэда Росa<ref>{{спасылка|аўтар=Gibron, Bill|спасылка=https://www.popmatters.com/feature/107586-you-cant-win-michael-jackson-and-the-wiz/|загаловак=You Can't Win Michael Jackson and 'The Wiz'|выдавецтва=PopMatters|дата публікацыі=07.2009|копія=https://web.archive.org/web/20170730230644/http://www.popmatters.com/feature/107586-you-cant-win-michael-jackson-and-the-wiz/|дата копіі=07.2017}}</ref>. Фільм праваліўся ў пракаце{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|178–179}}. Ягоным музычным складнікам займаўся [[Кўінзі Джонз]]<ref>{{кніга|імя=Fred|прозьвішча=Bronson|загаловак=Billboard's Hottest Hot 100 Hits|выдавецтва=Billboard Books|старонкі=207|год=2003|isbn=978-0-8230-7738-0}}</ref>, які пазьней прадусаваў тры сольныя альбомы Джэксана<ref>{{навіна|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2017/jul/27/michael-jacksons-estate-owes-quincy-jones-9m-royalties-jury-decides|загаловак=Who’s bad? Michael Jackson's estate owes Quincy Jones $9.4m in royalties, jury decides|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190414001040/https://www.theguardian.com/music/2017/jul/27/michael-jacksons-estate-owes-quincy-jones-9m-royalties-jury-decides|дата копіі=04.2019}}</ref>. У час жыцьця ў Нью-Ёрку Джэксан часта наведваў начны клюб Studio 54, дзе ўпершыню пачуў раньні [[гіп-гоп]], што паўплывала на ягоны стыль у пазьнейшых трэках, як то у песьні ''Working Day and Night''<ref>{{артыкул|аўтар=Leight, Elias|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/news/10-things-we-learned-from-spike-lees-new-michael-jackson-doc-20160205|загаловак=10 Things We Learned from Spike Lee's Michael Jackson Doc|выданьне=Rolling Stone|год=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20170205203736/http://www.rollingstone.com/music/news/10-things-we-learned-from-spike-lees-new-michael-jackson-doc-20160205|дата копіі=02.2017}}</ref>. Пяты сольны альбом Джэксана і першы ў дарослым веку, ''[[Off the Wall]]'' (1979), замацаваў яго як сольнага выканаўцу і адзначыў пераход ад стылю [[баблгам-поп]] ягонага юнацтва да больш складаных формаў{{Зноска|Young|2009|Young|25}}. Майкл быў прэзэнтаваны сьвету як яскравы, таленавіты малады чалавек і модны танцоўшчык. У найлепшую дзясятку чартаў у ЗША трапілі песьні ''Off the Wall'' і ''She’s Out of My Life''<ref name="FourUSTop10s" >{{артыкул|аўтар=Trust, Gary|спасылка=https://www.billboard.com/pro/michael-jackson-bruno-mars-ed-sheeran-ask-billboard/|загаловак=Ask Billboard: Remembering the Time When Michael Jackson Kept Hitting the Hot 100's Top 10, From 'Thriller' to 'Dangerous'|выданьне=Billboard|год=01.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180510101751/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8095269/michael-jackson-bruno-mars-ed-sheeran-ask-billboard|дата копіі=05.2018}}</ref>. На вяршыню чартаў патрапілі дыскагіт ''[[Don’t Stop ’Til You Get Enough]]'' і больш павольная кампазыцыя ''[[Rock With You]]'', а сам альбом разыйшоўся накладам большым за 20 мільёнаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php|загаловак=Michael Jackson: Off The Wall|выдавецтва=Virgin Media|копія=https://web.archive.org/web/20150701200501/https://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php|дата копіі=07.2015}}</ref>. Джэксан атрымаў [[Грэмі]] за найлепшае мужчынскае вакальнае выкананьне ў стыле рытм-энд-блюз за 1979 год з гітом ''Don’t Stop ’Til You Get Enough''. На цырымоніі [[Амэрыканская музычная прэмія|Амэрыканскай музычнай прэміі]] ў пачатку 1980-х гадоў ён атрымаў узнагароду як улюбёны соўл/рытм-энд-блюз сынгл за тую ж кампазыцыі, а таксама там жа ён быў уганараваны званьнямі ўлюбёнага соўл/рытм-энд-блюз альбому і ўлюбёнага соўл/рытм-энд-блюз сьпевака<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=wYEsAAAAIBAJ&pg=6776,1201107|загаловак=Donna Summer and Michael Jackson sweep Annual American Music Awards|выдавец=The Ledger|дата публікацыі=01.1980|копія=https://web.archive.org/web/20200613061154/https://news.google.com/newspapers?id=wYEsAAAAIBAJ&pg=6776,1201107|дата копіі=06.2020}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Peters, Ida|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=EaMkAAAAIBAJ&pg=3100,419518|загаловак=Donna No. 1, Pop and Soul; Michael Jackson King of Soul|выдавец=The Afro-American|дата публікацыі=02.1980|копія=https://web.archive.org/web/20200613061153/https://news.google.com/newspapers?id=EaMkAAAAIBAJ&pg=3100,419518|дата копіі=06.2020}}</ref>. У 1981 годзе ён зноў атрымаў некалькі ўзнагародай Амэрыканскай музычнай прэміі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=sPIcAAAAIBAJ&pg=6226,95260|загаловак=Few Surprises in Music Awards|выдавец=Sarasota Herald-Tribune|дата публікацыі=02.1981|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=sPIcAAAAIBAJ&pg=6226,95260|дата копіі=06.2020}}</ref>. Шматлікія музычныя аглядальнікі ўважаюць ''Off the Wall'' апошняй вяршыняй мімалётнай эпохі музыкі [[дыска]]. Джэксан адчуваў, што ''Off the Wall'' мусіў мець большы ўплыў, і надумаў перавысіць чаканьні наступным рэлізам{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|188}}. У 1980 годзе ён атрымаў найвышэйшую роялці ў музычнай індустрыі, атрымаўшы 37% ад аптовай прыбытковасьці альбому{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|191}}. === Thriller === {{Асноўны артыкул|Thriller}} У 1981—1983 гадах Джэксан запісаў дэма-вэрсіі ''State of Shock'', ''Victory'' і ''There Must Be More to Life Than This'' разам з [[Фрэдзі Мэрк’юры]], які быў сьпеваком гурту [[Queen]], для плянаванага дуэтнага альбому. Праект гэтак і ня быў завершаны, а ''State of Shock'' пазьней быў перазапісаны зь [[Мік Джагер|Мікам Джагерам]] для The Jacksons у альбоме ''Victory'' (1984), а ''There Must Be More to Life Than This'' выйшла пасьмяротна ў 2014 годзе. У 1982 годзе Джэксан запісаў ''Someone in the Dark'' для аўдыёкнігі да фільму ''[[Іншаплянэтнік (фільм)|Іншаплянэтнік]]''<ref>{{артыкул|аўтар=Locker, Melissa|спасылка=https://entertainment.time.com/2013/07/29/michael-jackson-and-freddie-mercury-three-duets-coming-out-this-fall/|загаловак=Michael Jackson and Freddie Mercury: Three Duets Coming Out This Fall|выданьне=Time|год=07.2013|копія=https://web.archive.org/web/20150627002534/http://entertainment.time.com/2013/07/29/michael-jackson-and-freddie-mercury-three-duets-coming-out-this-fall/|дата копіі=06.2015}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.thetimes.com/uk/royal-family/article/the-real-freddie-mercury-why-the-queen-biopic-only-tells-part-of-the-story-5ql37vgll|загаловак=The real Freddie Mercury: why the Queen biopic only tells part of the story|выдавец=The Times|дата публікацыі=10.2018|копія=https://web.archive.org/web/20200807011534/https://www.thetimes.co.uk/article/the-real-freddie-mercury-why-the-queen-biopic-only-tells-part-of-the-story-5ql37vgll|дата копіі=08.2020}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Greene, Andy|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/news/michael-jackson-freddie-mercury-duet-20140919|загаловак=Hear Michael Jackson and Freddie Mercury's Long-Lost Duet|выданьне=Rolling Stone|год=09.2014|копія=https://web.archive.org/web/20180316175142/https://www.rollingstone.com/music/news/michael-jackson-freddie-mercury-duet-20140919|дата копіі=03.2018}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Earls, John|спасылка=https://www.nme.com/news/music/queen-32-1228446|загаловак=Producer of new Queen album featuring Freddie Mercury and Michael Jackson vocals is revealed|выданьне=NME|год=08.2014|копія=https://web.archive.org/web/20180115192047/http://www.nme.com/news/music/queen-32-1228446|дата копіі=01.2018}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson in 1983.jpg|значак|Джэксан у 1983 годзе.]] Шосты студыйны альбом Джэксана пад назовам ''[[Thriller]]'' быў выпушчаны 29 лістапада 1982 году, назаўжды зьмяніўшы аблічча музычнага бізнэсу. Ён стаў самым прадаваным альбомам у сьвеце ў 1983 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB296D5B072064E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|загаловак=Michael: He's Not Just the Rock Star of the Year, He's the Rock Star of the '80s|выдавецтва=The Philadelphia Inquirer|дата публікацыі=12.1983|копія=https://web.archive.org/web/20110904180807/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB296D5B072064E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|дата копіі=09.2011}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=d9EfAAAAIBAJ&pg=1419,4981079|загаловак=Cash register's ring sweet music to record industry|выдавец=The Gadsden Times|дата публікацыі=03.1984|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=d9EfAAAAIBAJ&pg=1419,4981079|дата копіі=06.2020}}</ref>. Ужо ў 1985 годзе альбом быў абвешчаны [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігай рэкордаў Гінэса]] як найбольш прадаваны альбом за ўсю гісторыю, а пасьля самым прадаваным альбомам усіх часоў у ЗША<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=T1A#search_section|загаловак=Diamond Awards|выдавецтва=Recording Industry Association of America|копія=https://web.archive.org/web/20170216154105/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=DA#search_section|дата копіі=02.2017}}</ref> і яшчэ раз глябальна, з колькасьцю набытых асобнікаў блізкай да 70 мільёнаў<ref>{{спасылка|аўтар=Crookes, Del|спасылка=https://www.bbc.com/news/newsbeat-17935650|загаловак=Adele's 21 overtakes sales of Thriller in UK album list|выдавецтва=Newsbeat|дата публікацыі=05.2012|копія=https://web.archive.org/web/20210611174537/https://www.bbc.com/news/newsbeat-17935650|дата копіі=06.2021}}</ref>. Альбом ачоліў Billboard 200, трымаючыся там 37 тыдняў і заставаючыся ў топ-10 чарту 80 тыдняў запар. Ажно 122 тыдні ці больш за два гады ён не пакідаў межы гэтага чарту. ''Thriller'' стаў першым альбомам, ажно сем трэкаў зь якога трапілі ў найлепшую дзясятку Billboard Hot 100, улучна з супэргітамі ''[[Billie Jean]]'' і ''[[Beat It]]''{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|47}}. ''Billie Jean'' наагул стаў найбуйнейшым гітом за ўсю кар’еру Джэксана і адным з найбольш сэмплаваных трэкаў [[фанк]]-музыкі ў гісторыі. Трэк ''The Girl Is Mine'' быў запісаны дуэтам з [[Пол Макартні|Полам Макартні]]. [[Файл:Michael Jackson with Grammy Awards in 1984.jpg|значак|зьлева|Сьпявак на цырымоніі Грэмі ў 1984 годзе.]] Джэксан і ягоныя прадусары актыўна выкарыстоўвалі ў сваіх інтарэсах музычнае тэлебачаньне, таму рэвалюцыйныя відэаролікі Джэксана сталі асновай для музычнага каналу [[MTV]], якому споўніўся толькі год пасьля выпуску альбому. 25 сакавіка 1983 году Джэксан зноў выступіў разам з братамі на тэлевізійным шоў ''[[Motown 25: Yesterday, Today, Forever]]'', адмыслова зробленым для [[NBC]]. Гэты канцэрт трапіў у этэр 16 траўня, сабраўшы каля 47 мільёнаў гледачоў<ref>{{навіна|аўтар=Williams, Janette|спасылка=https://www.whittierdailynews.com/general-news/20090625/michael-jackson-left-indelible-mark-on-pasadena|загаловак=Michael Jackson left indelible mark on Pasadena|выдавец=Whittier Daily News|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20150701174937/http://www.whittierdailynews.com/general-news/20090625/michael-jackson-left-indelible-mark-on-pasadena|дата копіі=07.2015}}</ref>. Ягонае сольнае выкананьне ''Billie Jean'' спрычынілася да першай намінацыі выканаўцы на прэмію [[Эмі (прэмія)|Эмі]]<ref name="emmys.tv" >{{навіна|спасылка=https://m.emmys.com/news/fatal-cardiac-arrest-strikes-michael-jackson|загаловак=Fatal Cardiac Arrest Strikes Michael Jackson|выдавец=Emmys.com|копія=https://web.archive.org/web/20150227174948/http://m.emmys.com/news/fatal-cardiac-arrest-strikes-michael-jackson|дата копіі=02.2015}}</ref>. У пальчатцы, аздобленай стразамі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/1/hi/8372773.stm|загаловак=Jackson glove sells for $350,000|дата публікацыі=11.2009|копія=https://web.archive.org/web/20240305111949/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8372773.stm|дата копіі=03.2024}}</ref>, ён упершыню прадэманстраваў сваю знакамітую «[[месяцовая хада|месяцовую хаду]]» ({{мова-en|moonwalk|скарочана}})<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] May 16, 1983: Michael performs the moonwalk for the first time. {{ref-en}}</ref> — рух, які тры гады да таго навучыў быў яго [[Джэфры Дэніел]]<ref name="Daniel" >{{артыкул|аўтар=Daniel, Jeffrey|спасылка=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1907409_1907413_1907560,00.html|загаловак=Michael Jackson 1958–2009|выданьне=Time|год=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20190419141659/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1907409_1907413_1907560,00.html|дата копіі=04.2019}}</ref>. Першапачаткова Джэксан адмовіўся ад запрашэньня, палічыўшы, што ён занадта часта зьяўляецца на тэлебачаньні, але пагадзіўся выступіць на просьбу заснавальніка Motown Records [[Бэры Гордзі]] ў абмен на сольны нумар{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|234—237}}. Ягоны выступ адразу стаў аб’ектам усеагульнага захапленьня. Майкел Гілмар з Rolling Stone назваў яго «надзвычайным», а крытык The New York Times Ана Кісэлгоф адзначыла дакладнасьць і тэхніку ягонага танцу{{Зноска|Young|2009|Young|25}}<ref>{{навіна|аўтар=Kisselgoff, Anna|спасылка=https://www.nytimes.com/1988/03/06/arts/stage-the-dancing-feet-of-michael-jackson.html|загаловак=Stage: The Dancing Feet of Michael Jackson|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=03.1988|копія=https://web.archive.org/web/20150525082206/http://www.nytimes.com/1988/03/06/arts/stage-the-dancing-feet-of-michael-jackson.html|дата копіі=05.2015}}</ref>, у той час як Гордзі пазьней апавядаў, што быў «загіпнатызаваны» выкананьнем<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.hark.com/clips/lxbvwzgnms-berry-gordy-addresses-michael-jackson-memorial-service|загаловак=Berry Gordy Addresses Michael Jackson Memorial Service|выдавецтва=Hark|копія=https://web.archive.org/web/20130509134117/https://www.hark.com/clips/lxbvwzgnms-berry-gordy-addresses-michael-jackson-memorial-service|дата копіі=05.2013}}</ref>. На 26-й штогадовай цырымоніі [[Грэмі]] Джэксан атрымаў ажно 12 намінацыяў, то бок найбольшую колькасьць за адзін раз на той час, узяўшы восем узнагародаў, перабіўшы рэкорд паводле колькасьці перамогаў за адную цырымоныю<ref name="grammy mj" >{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/artists/michael-jackson/13202|загаловак=Michael Jackson|выдавецтва=National Academy of Recording Arts and Sciences|дата публікацыі=02.2019|копія=https://web.archive.org/web/20171117085231/https://www.grammy.com/grammys/artists/michael-jackson|дата копіі=11.2017}}</ref>. ''Thriller'' атрымаў 13 намінацыяў, што было найбольшай колькасьцю для якога-кольвек альбому да таго, і быў названы пераможцам у васьмі зь іх, улучна з узнагародай за найлепшую інжынэрную праца над неклясычным запісам, якую атрымаў [[Брус Сўэдын]]<ref>{{навіна|аўтар=Sisario, Ben|спасылка=https://www.nytimes.com/2024/11/08/arts/music/grammys-beyonce-cowboy-carter-michael-jackson-thriller.html|загаловак=Did Beyoncé's Grammy Nods Really Top Michael Jackson's for ''Thriller''?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=11.2024}}</ref>. Джэксан атрымаў сем узнагародаў, павязаных з альбомам, улучна з найлепшым альбомам году за ''Thriller'' і найлепшы запіс году за ''Beat It'', а таксама быў уганараваны за аўдыёкнігу да ''Іншаплянэтніка''<ref name="grammy mj" />. На 11-й цырымоніі [[Амэрыканская музычная прэмія|Амэрыканскай музычнай прэміі]] Джэксан працягваў зьбіраць узнагароды, стаўшы ў тым ліку наймаладзейшым выканаўцам, які атрымаў узнагароду за заслугі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=eQUbAAAAIBAJ&pg=5127,2841948|загаловак=Michael Jackson sweeps American Music Awards|выдавец=The Daily News|дата публікацыі=01.1984|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=eQUbAAAAIBAJ&pg=5127,2841948|дата копіі=06.2020}}</ref>. Продажы ''Thriller'' падвоіліся пасьля выхаду пашыранага 14-хвіліннага музычнага відэакліпу на загалоўны трэк, вытрыманым у стылістыцы [[фільм жахаў|фільмаў жахаў]], у якім Джэксан танчыць разам з групай зомбі<ref>{{навіна|аўтар=Hebblethwaite, Phil|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2013/nov/21/michael-jackson-thriller-changed-music-videos|загаловак=How Michael Jackson's Thriller changed music videos for ever|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=11.2013|копія=https://web.archive.org/web/20191218125357/https://www.theguardian.com/music/2013/nov/21/michael-jackson-thriller-changed-music-videos|дата копіі=12.2019}}</ref><ref name="Griffin" >{{артыкул|аўтар=Griffin, Nancy|спасылка=http://www.vanityfair.com/hollywood/features/2010/07/michael-jackson-thriller-201007?printable=true&currentPage=2|загаловак=The "Thriller" Diaries|выданьне=Vanity Fair|год=06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20141030215556/http://www.vanityfair.com/hollywood/features/2010/07/michael-jackson-thriller-201007?printable=true&currentPage=2|дата копіі=10.2014}}</ref>. Пасьпех ператварыў Джэксана на сапраўдную зорку ў глябальнай поп-музыцы<ref name="Griffin"/>, а альбом «зьнішчыў расавыя межы»<ref>{{артыкул|аўтар=Greenberg, Steve|спасылка=https://www.billboard.com/music/music-news/michael-jacksons-thriller-at-30-how-one-album-changed-the-world-473949/|загаловак=Michael Jackson's 'Thriller' at 30: How One Album Changed the World|выданьне=Billboard|год=11.2012}}</ref>. На той час ён меў найвышэйшую роялці ў музычнай індустрыі, зарабляючы блізу 2 даляраў за кожны прададзены альбом і атрымліваючы рэкордныя прыбыткі<ref name="Time" >{{артыкул|аўтар=Cocks, Jay|спасылка=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,950053,00.html|загаловак=Why He's a Thriller|выданьне=Time|год=03.1984|копія=https://web.archive.org/web/20131103064912/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,950053,00.html|дата копіі=11.2013}}</ref>. У тым самым годзе дакумэнтальны фільм ''The Making of Michael Jackson’s Thriller'', прысьвечаны стварэньню адпаведнага відэакліпу, атрымаў сваю прэмію Грэмі<ref name="grammy mj" />. Часопіс [[Time]] падкрэсьліваў уплыў Джэксана на той час, называючы яго «зоркай запісаў, радыё, рок-відэа, аднаасобнай камандай выратаваньня для ўсёй музычнай індустрыі, а таксама аўтарам песень, які ставіць рытм дзесяцігодзьдзю, танцаўшчыком з выкшталцонымі рухамі ды сьпеваком, які перакрочвае праз усе межы густу, стылю і колеру»<ref name="Time"/>. The New York Times пісала, што цяпер «у сьвеце папулярнай музыкі ёсьць толькі Майкл Джэксан і ўсе астатнія»<ref>{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1984/01/14/arts/michael-jackson-at-25-a-musical-phenomenon.html|загаловак=Michael Jackson at 25: A Musical Phenomenon|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=01.1984|копія=https://web.archive.org/web/20130525140015/http://www.nytimes.com/1984/01/14/arts/michael-jackson-at-25-a-musical-phenomenon.html|дата копіі=05.2013}}</ref>. === Васьмідзясятыя === З таго часу, як увага прэсы да пэрсоны Джэксана ўзмацнялася, сьпявак і яго асяродзьдзе выкарыстоўвалі гэта для атрыманьня нечуванай дагэтуль фінансавай выгады. У лістападзе 1983 году Джэксан і ягоныя браты склалі з [[PepsiCo]] рэклямную дамову на 5 мільёнаў даляраў, усталяваўшы новы рэкорд для рэклямнага кантракту са знакамітасьцю. Першая кампанія ў падтрымку [[Пэпсі-кола|Пэпсі]], якая ладзілся ў ЗША ў 1983—1984 гадах і запускала тэму кампаніі «Новага пакаленьня», улучала спонсарства туру, піяр-імпрэзы і візуальнае прасоўваньне брэнду. Джэксан дапамог стварыць рэкляму і прапанаваў выкарыстаць ягоную песьню ''Billie Jean'', але зь перапрацаваным тэкстам, як рэклямны [[джынгл]]<ref name="Herrera2" >{{артыкул|аўтар=Herrera, Monica|спасылка=https://www.billboard.com/articles/news/268213/michael-jackson-pepsi-made-marketing-history|загаловак=Michael Jackson, Pepsi Made Marketing History|выданьне=Billboard|год=07.2009|копія=https://web.archive.org/web/20191011095514/https://www.billboard.com/articles/news/268213/michael-jackson-pepsi-made-marketing-history|дата копіі=10.2019}}</ref>. [[Файл:The Jacksons Victory Tour by Michael Goulding Nov 30 1984 2.jpg|значак|Джэксан на канцэрце ў складзе The Jacksons у 1984 годзе.]] 27 студзеня 1984 году Майкл і іншыя ўдзельнікі The Jacksons здымалі рэкляму Пэпсі ў [[Шрайн-Аўдыторыюм]] у Лос-Анджэлесе<ref>{{навіна|аўтар=Story, Louise|спасылка=https://www.nytimes.com/2007/12/31/business/media/31dusenberry.html|загаловак=Philip B. Dusenberry, 71, Adman, Dies|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=12.2007|копія=https://web.archive.org/web/20150605105452/http://www.nytimes.com/2007/12/31/business/media/31dusenberry.html|дата копіі=06.2015}}</ref>. Падчас імітаванай канцэртнай сцэны перад поўнай заляй піратэхніка выпадкова падпаліла валасы Джэксана, што прывяло да апёкаў другой ступені скуры галавы. Сьпявак быў шпіталіваны, дзе яму зрабілі апэрацыю, каб схаваць шнары, і неўзабаве ён зрабіў сабе трэцюю рынаплястыку. PepsiCo урэгулявала справу па-за судом, а Джэксан пералічыў 1,5 мільёнаў даляраў ахвяраванаў у шпіталь. У канцы 1980-х гадоў Джэксан падпісаў другую дамову з PepsiCo на 10 мільёнаў даляраў. Другая кампанія ахоплівала 20 краінаў і забясьпечвала фінансавую падтрымку альбому ''Bad'' і ягонага сусьветнага туру 1987—1988 гадоў. Джэксан таксама меў рэклямныя кантракты з кампаніямі [[LA Gear]], [[Suzuki]] і [[Соні|Sony]], але аніводзін зь іх ня быў настолькі значным, як ягоныя дамовы з PepsiCo<ref name="Herrera2"/>. Victory Tour 1984 году, у якім галоўнымі былі The Jacksons, прадэманстраваў новы сольны матэрыял Джэксана больш як двум мільёнам амэрыканцаў. Гэта быў апошні тур, у якім ён выступаў поруч з братамі<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.newsweek.com/1984-michael-jackson-tour-207028|загаловак=1984 Michael Jackson Tour|выданьне=Newsweek|год=07.1984|копія=https://web.archive.org/web/20211205230250/https://www.newsweek.com/1984-michael-jackson-tour-207028|дата копіі=12.2021}}</ref>. Пасьля скандалу вакол продажу квіткоў Джэксан пералічыў сваю долю прыбытку, ацэненую ў 3—5 мільёнаў даляраў, на дабрачыннасьць<ref>{{спасылка|аўтар=Vogel, Joseph|спасылка=https://www.huffpost.com/entry/michael-jacksons-forgotten-humanitarian-legacy_b_59c7c8d3e4b08d661550436a|загаловак=Michael Jackson's Forgotten Humanitarian Legacy|выдавецтва=HuffPost|дата публікацыі=09.2017|копія=https://web.archive.org/web/20211108075919/https://www.huffpost.com/entry/michael-jacksons-forgotten-humanitarian-legacy_b_59c7c8d3e4b08d661550436a|дата копіі=11.2021}}</ref>. Падчас фінальнага канцэрту на стадыёне [[Доджэр (стадыён)|Доджэр]] у Лос-Анджэлесе Джэксан абвесьціў пра свой сыход з гурту падчас выкананьня песьні ''Shake Your Body''<ref>{{кніга|аўтар=Lecocq, Richard; Allard, François|спасылка=https://books.google.com/books?id=4qJfDwAAQBAJ&pg=PT384|загаловак=Michael Jackson All the Songs: The Story Behind Every Track|месца=London, England|выдавецтва=Cassell|год=2018|isbn=978-1-78840-057-2}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson autographing 'We Are The World' posters 1985.jpg|значак|зьлева|Сьпявак пакідае подпіс на постэры We Are The World.]] Разам з [[Лаянэл Рычы|Лаянэлам Рычы]] Джэксан стаў суаўтарам дабрачыннага сынглу ''[[We Are the World]]'' (1985), выкананы пры ўдзеле велізарнага россыпу зорак першай велічыні дзеля дапамогі дзецям Афрыкі і бедным жыхарам ЗША<ref name="WATW" >{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=%22We+Are+The+World%22&year=All&genre=All|загаловак=Past Winners Search: "We Are the World"|выдавецтва=The Recording Academy|копія=https://web.archive.org/web/20140416205907/http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=%22We+Are+The+World%22&year=All&genre=All|дата копіі=04.2014}}</ref><ref name="jdoyle" >{{спасылка|аўтар=Doyle, Jack|спасылка=https://www.pophistorydig.com/topics/michael-mccartney-1980s-2009/|загаловак="Michael & McCartney": 1980s–2009|выдавецтва=The Pop History Dig|дата публікацыі=07.2009|копія=https://web.archive.org/web/20150613002206/http://www.pophistorydig.com/topics/michael-mccartney-1980s-2009/|дата копіі=06.2015}}</ref>. Ён прынёс стваральнікам 63 мільёны даляраў<ref name="jdoyle"/> і стаў адным з самых прадавальных сынглаў усіх часоў, з 20 мільёнамі прададзеных асобнікаў<ref>{{навіна|аўтар=Breznican, Anthony|спасылка=https://www.usatoday.com/life/people/2009-06-26-jackson-faces_N.htm|загаловак=The many faces of Michael Jackson|выдавец=USA Today|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20111205223244/http://www.usatoday.com/life/people/2009-06-26-jackson-faces_N.htm|дата копіі=12.2011}}</ref>. Кампазыцыя атрымала чатыры ўзнагароды Грэмі ў 1985 годзе, улучна з узнагародай за найлепшую песьню году<ref name="WATW"/>. Джэксан, Джонз і прамоўтар Кен Крэган атрымалі спэцыяльныя ўзнагароды за сваю ролю ў стварэньні песьні<ref name="WATW"/><ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=MRgiAAAAIBAJ&pg=1658,3425033|загаловак=Bruce shows who's Boss|выдавец=Montreal Gazette|дата публікацыі=01.1986|копія=https://web.archive.org/web/20200613061151/https://news.google.com/newspapers?id=MRgiAAAAIBAJ&pg=1658,3425033|дата копіі=06.2020}}</ref>{{Зноска|Campbell1993|1993|Campbell|114}}{{Зноска|Young|2009|Young|340—344}}. У пачатку 1980-х гадоў Джэксан супрацоўнічаў з [[Пол Макартні|Полам Макартні]], зь якім у дуэце запісаў песьню ''Say Say Say'', і даведаўся, што Макартні зарабляе 40 мільёнаў даляраў у год на валоданьні правамі на песьні іншых артыстаў<ref name="jdoyle"/>. Да 1983 году Джэксан пачаў купляць выдавецкія правы на чужыя кампазыцыі, але рабіў гэта выбарачна, падаючы заяўкі толькі на некаторыя каталёгі з многіх прапанаваных. Ягоныя раньнія набыцьці каталёгаў і аўтарскіх правоў, як то збор [[Слай Стоўн|Слая Стоўна]], улучалі ''Everyday People'' (1968), ''1-2-3'' [[Лен Бэры|Лена Бэры]] (1965), а таксама ''The Wanderer'' (1961) і ''Runaround Sue'' (1961) [[Дыён]]а. У 1984 годзе стала вядома пра продаж каталёгу ATV Music Publishing, які ўлучаў правы на амаль 4000 песень, у тым ліку большую частку матэрыялу [[The Beatles]]<ref name="hilburn" >{{навіна|аўтар=Hilburn, Robert|спасылка=https://www.latimes.com/la-et-hilburn-michael-jackson-sep22-story.html|загаловак=The long and winding road|выдавец=Los Angeles Times|дата публікацыі=09.1985|копія=https://web.archive.org/web/20170407043521/https://www.latimes.com/la-et-hilburn-michael-jackson-sep22-story.html|дата копіі=04.2017}}</ref>. У 1981 годзе Макартні атрымліваў прапанову купіць каталёг за 20 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў<ref name="jdoyle"/><ref name="mcca atv" >{{спасылка|спасылка=https://mjjinfo.blogspot.fr/2010/11/paul-mccartney-refused-to-buy-atv.html|загаловак=Paul McCartney refused an offer to buy the ATV Catalog for £20 million ($40 million)|выдавецтва=Mjjinfo.blogspot.fr|дата публікацыі=11.2010|копія=https://web.archive.org/web/20150529221446/http://mjjinfo.blogspot.fr/2010/11/paul-mccartney-refused-to-buy-atv.html|дата копіі=05.2015}}</ref>. 20 лістапада 1984 году Джэксан падаў заяўку на 46 мільёнаў даляраў<ref name="hilburn"/>. Калі Джэксан і Макартні ня здолелі зрабіць сумесную куплю, Макартні не пажадаў быць адзіным уладальнікам песень The Beatles і ня стаў падаваць прапанову самастойна<ref name="mcca atv"/>{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|333—338}}. Агенты ж Джэксана ня здолелі дасягнуць дамовы, і ў траўні 1985 году яны пакінулі перамовы пасьля таго, як выдаткавалі больш за 1 мільён даляраў і чатыры месяцы на праверку дакумэнтаў<ref name="hilburn"/>. [[Файл:Michael Jackson with Donna Ashlock 1986 by UPI (cropped)2.jpg|значак|З сваім хатнім гадаванцам шымпанзэ Баблз.]] Не зважаючы на тое, што колер ягонай скуры быў чорным цягам усяго дзяцінства, з 1982 ён пачаў сьвятлець, і стаў сьветла-асмуглым. Гэта стала так прыкметна, што пра гэта пачала пісаць уся прэса, дзе ў тым ліку спэкулявалі аб тым, што музыка беліць сваю скуру{{Зноска|Campbell1995|1995|Campbell|14—16}}<ref>{{кніга|імя=Radhika|прозьвішча=Parameswaran|загаловак=Circuits of Visibility: Gender and Transnational Media Cultures|выдавецтва=NYU Press|старонкі=75—77|год=2011|isbn=978-0-8147-9060-1}}</ref><ref>{{кніга|імя=Margo|прозьвішча=DeMello|спасылка=https://books.google.com/books?id=39B8fpdg_NwC&pg=PA152|загаловак=Faces Around the World: A Cultural Encyclopedia of the Human Face|выдавецтва=ABC-CLIO|старонкі=152|год=2012|isbn=978-1-59884-618-8}}</ref>. Ягоны дэрматоляг [[Арнольд Клайн]] сказаў, што ў 1983 годзе заўважыў у Джэксана [[вітыліга]]<ref name="Rosenberg" >{{навіна|аўтар=Rosenberg, Alyssa|спасылка=https://www.washingtonpost.com/news/act-four/wp/2016/02/02/to-understand-michael-jackson-and-his-skin-you-have-to-go-beyond-race|загаловак=To understand Michael Jackson and his skin, you have to go beyond race|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=02.2016|копія=https://web.archive.org/web/20200613065219/https://www.washingtonpost.com/news/act-four/wp/2016/02/02/to-understand-michael-jackson-and-his-skin-you-have-to-go-beyond-race/|дата копіі=06.2020}}</ref>, якое характарызуецца зьяўленьнем вучасткаў скуры, якія губляюць пігмэнт. Ён таксама выявіў у Джэксана чырвоную ваўчанку. Клайн паставіў дыягназ ваўчанкі ў тым самым годзе<ref name="Rosenberg"/>, а вітыліга — у 1986 годзе<ref>{{навіна|аўтар=Wilson, Jeff|спасылка=https://www.apnews.com/420d71be3ec15171644bfbceb41da62f|загаловак=The Aftermath of Michael Jackson and Oprah: What About His Face?|выдавец=Associated Press|дата публікацыі=02.1993|копія=https://web.archive.org/web/20200803223252/https://apnews.com/420d71be3ec15171644bfbceb41da62f|дата копіі=08.2020}}</ref>. Джэксан пачаў карыстацца касмэтыкай на асьвятляльне<ref>{{навіна|аўтар=Kolata, Gina|спасылка=https://www.nytimes.com/1993/02/13/us/doctor-says-michael-jackson-has-a-skin-disease.html|загаловак=Doctor Says Michael Jackson Has a Skin Disease|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=02.1993|копія=https://web.archive.org/web/20200508142233/https://www.nytimes.com/1993/02/13/us/doctor-says-michael-jackson-has-a-skin-disease.html|дата копіі=05.2020}}</ref> і, магчыма, рэцэптурнымі крэмамі дзеля выбельваньня<ref>{{артыкул|аўтар=Kreps, Daniel|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/search-of-michael-jacksons-home-revealed-skin-whitening-creams-65450/|загаловак=Search of Michael Jackson's Home Revealed Skin-Whitening Creams|выданьне=Rolling Stone|год=03.2010|копія=https://web.archive.org/web/20200726181245/https://www.rollingstone.com/music/music-news/search-of-michael-jacksons-home-revealed-skin-whitening-creams-65450/|дата копіі=07.2020}}</ref>, каб схаваць плямістасьць на скуры, выкліканыя хваробай. Крэм адбельваў плямы, а з касмэтыкай ён мог выглядаць сьвятлейшым{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|434—436}}. Джэксан казаў, што ён не адбельваў скуру наўмысна і ня мог кантраляваць вітыліга. Ён падкрэсьліваў, што калі людзі прыдумляюць гісторыі, што ён ня хоча быць тым, кім ён ёсьць, яму баліць за гэта<ref>{{навіна|спасылка=https://www.oprah.com/entertainment/oprah-reflects-on-her-interview-with-michael-jackson/3|загаловак=The Michael Jackson Interview: Oprah Reflects|выдавец=The Oprah Winfrey Show|дата публікацыі=09.2009|копія=https://web.archive.org/web/20170427103353/https://www.oprah.com/entertainment/oprah-reflects-on-her-interview-with-michael-jackson/3|дата копіі=04.2017}}</ref>. Джэксан і ягоны лекар Клайн сталі сябрамі, а ягоная мэдычная сястра [[Дэбі Роў]] пазьней стала другой жонкай Джэксана і маці ягоных двух старэйшых дзяцей<ref>{{навіна|спасылка=https://www.nytimes.com/2015/10/24/us/arnold-klein-dermatologist-who-smoothed-stars-wrinkles-dies-at-70.html|загаловак=Arnold Klein, Dermatologist Who Smoothed Stars' Wrinkles, Dies at 70|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=10.2015|копія=https://web.archive.org/web/20190718195246/https://www.nytimes.com/2015/10/24/us/arnold-klein-dermatologist-who-smoothed-stars-wrinkles-dies-at-70.html|дата копіі=07.2019}}</ref>. У сваёй аўтабіяграфіі 1988 году і ў інтэрвію 1993 году Джэксан казаў, што меў толькі дзьве апэрацыі рынаплястыкі і апэрацыю на падбародьдзі. Ён узгадваў, што страціў вагу ў пачатку 1980-х гадоў празь зьмену дыеты, каб набыць «цела танцаўшчыка»{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|229—230}}. Сьведкі паведамлялі, што ён часта адчуваў галавакружэньне, і меркавалі, што ён пакутуе ад анарэксіі. Пэрыяды страты вагі паўтарыліся ў пазьнейшым жыцьці{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|312—313}}. Па сьмерці Джэксана ягоная маці апавядала, што ён спачатку зьвярнуўся да касмэтычных працэдураў, каб змагацца зь вітыліга і не выглядаць як «плямістая карова». Яна сказала, што апэрацыяў было больш, чым дзьве, пра якія ён заяўляў, і меркавала, што сын мог трапіць у залежнасьць ад іх<ref>{{навіна|спасылка=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/michael-jackson-was-addicted-to-plastic-surgery-his-mother-says-20101110-17mg1.html|загаловак=Michael Jackson was addicted to plastic surgery, his mother says|выдавец=The Sydney Morning Herald|дата публікацыі=11.2010|копія=https://web.archive.org/web/20190718195246/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/michael-jackson-was-addicted-to-plastic-surgery-his-mother-says-20101110-17mg1.html|дата копіі=07.2019}}</ref>. Некалькі хірургаў рабілі заявы, што Джэксан падвергнуўся некалькім апэрацыям на насавой паражніне, а таксама па ўздыманьню лба, патанчэньню вуснаў, апэрацыі на шчоках<ref>[http://abcnews.go.com/Health/Cosmetic/story?id=131910&page=1 ABC News — Surgeon: Michael Jackson A 'Nasal Cripple'] Feb. 8, 2003 by ABC news. {{ref-en}}</ref>. У 1986 годзе паведамлялася, што Джэксан сьпіць у [[гіпэрбарычная мэдыцына|гіпэрбарычнай камэры]], каб запаволіць старэньне. Ён адмаўляў гэтую гісторыю<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4584367.stm|загаловак=Music's misunderstood superstar|дата публікацыі=06.2005|копія=https://web.archive.org/web/20150716021655/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4584367.stm|дата копіі=07.2015}}</ref>, але сьцьвярджалася, што менавіта ён мог перадаць прэсе фатаздымак, дзе нібыта сьпіць у шкляной камэры. Джэксан сказаў The National Enquirer, што гэта быў рэклямны кадар з будучай касьмічнай опэры ''[[Капітан ЭО]]'', у якой ён зьняўся<ref>{{артыкул|аўтар=Taylor, Trey|спасылка=https://www.papermag.com/hollyweird-captain-eo|загаловак=Hollyweird: Michael Jackson and the Making of Disney's 'Captain EO'|выданьне=Paper|год=09.2018|копія=https://web.archive.org/web/20231007022441/https://www.papermag.com/hollyweird-captain-eo|дата копіі=10.2023}}</ref>. Таксама паведамлялася, што ён быццам атрымліваў іньекцыі [[эстрагены|эстрагену]], каб захоўваць высокі голас і рэдкую расьліннасьць на твары, а таксама, што рабіў прапанову [[Элізабэт Тэйлар]] і, мажліва, быў апантаны ёю. Сярод іншых меліся плёткі, што ён рабіў касмэтычную апэрацыю вачэй. Ягоны мэнэджар [[Фрэнк Дылео]] зьняпраўджваў усе гэтыя чуткі апроч гіпэрбарычнай камэры<ref>{{артыкул|аўтар=Durkee, Cutler|спасылка=https://people.com/archive/cover-story-unlike-anyone-even-himself-vol-28-no-11/|загаловак=Unlike Anyone, Even Himself|выданьне=People|том=28|нумар=11|год=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20190629202953/https://people.com/archive/cover-story-unlike-anyone-even-himself-vol-28-no-11/|дата копіі=06.2019}}</ref>. Калі Джэксан узяў свайго хатняга [[шымпанзэ]] Баблза ў тур па [[Японія|Японіі]], мэдыі пачалі называць сьпевака чалавека, які імкнецца стаць героем мультфільма Disney<ref>{{артыкул|аўтар=Goldberg, Michael; Handelman, David|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/news/is-michael-jackson-for-real-19870924|загаловак=Is Michael Jackson for Real?|выданьне=Rolling Stone|год=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20160509044804/http://www.rollingstone.com/music/news/is-michael-jackson-for-real-19870924|дата копіі=05.2016}}</ref>. Таксама паведамлялася, што Джэксан нібыта спрабаваў набыць косткі «чалавека-слана» [[Джозэф Мэрык|Джозэфа Мэрыка]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|355—361}}. У чэрвені 1987 году Chicago Tribune паведамляла, што прэсавы аташэ Джэксана ад ягонага імя зрабіў стаўку ў 1 мільён даляраў за шкілет небаракі ў [[Лёнданскі шпіталь]]. Як сьведка Яговы, Джэксан займаўся эвангелізацыяй, ходзячы з прамовамі па дамах<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wsj.com/articles/BL-SEB-3139|загаловак=Michael Jackson on Religion, Celebrating the Sabbath and His Lost Childhood|выдавецтва=The Wall Street Journal|дата публікацыі=07.2009}}</ref>. Аднак, у 1987 годзе Ebony паведамляла, што Джэксан аддаліўся ад арганізацыі<ref>{{артыкул|аўтар=Johnson, Robert E.|спасылка=https://books.google.com/books?id=4Li0JBWU6E0C&pg=PA143|загаловак=Michael Jackson Comes Back!|выданьне=Ebony|том=42|нумар=11|старонкі=143, 148—9|год=09.1987}}</ref>. Ягоная маці казал, што гэта магло быць павязана з тым, што некаторыя вернікі рэзка асудзілі сьпевака за відэакліп ''Thriller''<ref>{{артыкул|аўтар=Jackson, Katherine|спасылка=https://books.google.com/books?id=v9MDAAAAMBAJ&pg=PA66|загаловак=Mother of Jackson Family Tells All|выданьне=Ebony|том=45|нумар=12|старонкі=66|год=10.1990}}</ref>. Зважаючы на тое, што былых сябраў супольнасьці звычайна ізалююць, Джэксанава маці працягвала кантактаваць зь ім<ref>{{кніга|аўтар=Cashmore, Ellis|загаловак=The Destruction and Creation of Michael Jackson|выдавецтва=Bloomsbury|isbn=978-1-5013-6356-6}}</ref>. У 2001 годзе Джэксан сказаў у інтэрвію, што ён усё яшчэ трымаецца сьведкаў Яговы<ref>{{артыкул|загаловак=The Man in the Mirror|выданьне=TV Guide|старонкі=20|год=11.2001}}</ref>. Фільм ''Капітан ЭО'', зь бюджэтам ад 17 да 30 мільёнаў даляраў, доўжыўся ўсяго 17 хвілінаў і на той час быў самым высокавыдатковым фільмам адносна працягласьці. Гэта было першае зьяўленьне Джэксана на вялікім экране. [[Файл:Michaeljacksonphoto drewcohen.JPG|значак|зьлева|1988 год, Майкл Джэксан падчас выступу ў туры ў падтрымку альбому Bad.]] 31 жніўня 1987 году Джэксан выпусьціў свой вельмі чаканы сёмы студыйны альбом ''[[Bad (альбом)|Bad]]''<ref name="Time2" >{{артыкул|аўтар=Cocks, Jay|спасылка=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|загаловак=Music: The Badder They Come|выданьне=Time|год=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20140109094122/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|дата копіі=01.2014}}</ref>, але ў апошні раз у супрацы з Кўінзі. Новы рэліз прадаўся накладам у 2,25 мільёнаў асобнікаў у першы тыдзень у ЗША, дэбютаваўшы на першым месцы ў чарце Billboard 200, дзе трымаўся на вяршыні шэсьць тыдняў<ref>{{навіна|аўтар=Farley, Chris|спасылка=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1987-09-03-8703060961-story.html|загаловак=Will Good Sales Last for the 'Bad' Album?|выдавец=Chicago Tribune|дата публікацыі=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20220428150129/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1987-09-03-8703060961-story.html|дата копіі=04.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-11-06-ca-12925-story.html|загаловак='Bad' Sales Not Bad, but Some Hoped for More|выдавецтва=Los Angeles Times|дата публікацыі=11.1987|копія=https://web.archive.org/web/20210720162129/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-11-06-ca-12925-story.html|дата копіі=07.2021}}</ref>. Ён стаў першым альбомам, зь якога ажно пяць песьняў трапілі на першы радок рэйтынгу. Гэтымі кампазацыямі былі ''[[I Just Can’t Stop Loving You]]'', ''[[Bad]]'', ''[[The Way You Make Me Feel]]'', ''[[Man in the Mirror]]'' і ''[[Dirty Diana]]''. Песьня ''[[Smooth Criminal]]'' дасягнуў сёмага месца<ref name="FourUSTop10s"/>. У альбоме Джэксан і Кўінзі імкнуліся прытрымлівацца рэцэпту посьпеху папярэдняга дыску з выкарыстаньнем стылёвага біту, гладкага фанк-джазу і электрагітары, але ўзяліся зрабіць усё з большым маштабам. Bad атрымаў некалькі прэміяў Грэмі ў 1988 годзе<ref name="grammy mj"/><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/nominees/search?artist=Bruce+Swedien&title=&year=All&genre=All|загаловак=Past Winners Search: Bruce Swedien|выдавецтва=The Recording Academy|копія=https://web.archive.org/web/20110718113434/http://www.grammy.com/nominees/search?artist=Bruce+Swedien&title=&year=All&genre=All|дата копіі=07.2011}}</ref>. Таксама Джэксан трыюмфаваў на Амэрыканскай музычнай прэміі, а ягоны альбом ачоліў чарты ў 25 краінах, стаўшы самым прадаваным альбомам у сьвеце ў 1987 і 1988 гадах<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=lZozAAAAIBAJ&pg=4477,3617735|загаловак=Michael, Travis top Music Award winners|выдавец=Lodi News-Sentinel|дата публікацыі=01.1989|копія=https://web.archive.org/web/20200613061151/https://news.google.com/newspapers?id=lZozAAAAIBAJ&pg=4477,3617735|дата копіі=06.2020}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SJ&s_site=mercurynews&p_multi=SJ&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB72CE855E5ADB3&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|загаловак=Jackson tour on its way to u.s.|выдавец=Mercury News|дата публікацыі=01.1988|копія=https://web.archive.org/web/20110812063453/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SJ&s_site=mercurynews&p_multi=SJ&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB72CE855E5ADB3&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|дата копіі=08.2011}}</ref>. Тур у пдтрымку ''Bad'', першы ў жыцьці Джэксана як сольнага выканаўцы, ладзіўся у прамежак часу ад 12 верасьня 1987 году да 27 студзеня 1989 году{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|95—96}}. Гэта была паездка па 15 краінах, якая заняла большую частку 1988 году, пад час якой яму былі прадстаўлены ў поўнае распараджэньне аўтобус, самалёт і верталёт<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] September 12, 1987: Michael launches his Bad Tour on which he spends over a year visiting 15 countries. {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/jackson/story/0,15819,1506780,00.html Bad Fortune — The Guardian Newspaper], UK — Wednesday June 15, 2005 {{ref-en}}</ref>. У Японіі адбылося 14 аншлягаў, сабраўшы 570 тысячаў чалавек, амаль утрая перавысіўшы папярэдні рэкорд для аднаго туру<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|загаловак=Jackson to Make First Solo U.S. Tour|спасылка=https://www.proquest.com/docview/306975947|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=01.1988}}</ref>. 504 тысячаў чалавек, якія наведалі сем аншлягаў на [[Ўэмблі]], усталявалі новы рэкорд, які трапіў у Кнігу рэкордаў Гінэса<ref>{{спасылка|спасылка=https://brainz.org/16-michael-jacksons-greatest-non-musical-achievements|загаловак=16 of Michael Jackson's Greatest Non-Musical Achievements|выдавецтва=Brainz.org|копія=https://web.archive.org/web/20150626164913/https://brainz.org/16-michael-jacksons-greatest-non-musical-achievements/|дата копіі=06.2015}}</ref>. Bad замацаваў статус Джэксана супэрзоркі<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|спасылка=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/style/1988/10/09/prince-michael-jackson-two-paths-to-the-top-of-pop/4ff69a1b-e67c-4f54-8d98-58be1453867f/|загаловак=PRINCE MICHAEL JACKSON TWO PATHS TO THE TOP OF POP|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=10.1988}}</ref>, а альбом прадаўся ў колькасьці большай за 35 мільёнаў асобнікаў ва ўсім сьвеце, зрабіўшыся адным з самых прадаваных альбомаў усіх часоў<ref>{{спасылка|аўтар=Stevens, Tom|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2017/aug/14/michael-jacksons-bad-at-30-share-your-favourite-albums-of-1987|загаловак=Michael Jackson's Bad at 30: share your favourite albums of 1987|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=08.2017}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.pastemagazine.com/music/best-selling-albums/the-best-selling-albums-of-all-time|загаловак=The 25 Best-Selling Albums of All Time|выдавецтва=Paste|дата публікацыі=07.2022}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson1 1988.jpg|значак|На канцэрце ў Вене ў 1988 годзе.]] У 1988 годзе Джэксан выпусьціў сваю аўтабіяграфію ''Moonwalk'', над якой працавалі Стывэн Дэйвіс і [[Жаклін Кенэдзі]]<ref>{{навіна|аўтар=Vincent, Alice|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/music/artists/michael-jackson-almost-told-story-bizarre-autobiography-moonwalk/|загаловак=When Michael Jackson (almost) told all: the story of his bizarre autobiography Moonwalk|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=03.2019|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/music/artists/michael-jackson-almost-told-story-bizarre-autobiography-moonwalk/|дата копіі=01.2022}}</ref>. У ёй Джэксан распавёў пра сваё дзяцінства, The Jackson 5 і пра жорсткасьць свайго бацькі{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|29—31}}. Ён тлумачыў зьмены ў сваім абліччы трыма плястычнымі апэрацыямі дзеля хірургіі носу і стварэньні ямачкі на падбародзьдзі, сталеньнем, стратай вагі, строгай вэгетарыянскай дыетай, зьменай фрызуры і сцэнічным асьвятленьнем<ref>{{спасылка|аўтар=Ditzian, Eric|спасылка=https://www.mtv.com/news/1623608/michael-jacksons-memoir-moonwalk-read-excerpts-here/|загаловак=Michael Jackson's Memoir, 'Moonwalk': Read Excerpts Here!|выдавецтва=MTV News|дата публікацыі=10.2009|копія=https://web.archive.org/web/20190621025802/http://www.mtv.com/news/1623608/michael-jacksons-memoir-moonwalk-read-excerpts-here/|дата копіі=06.2019}}</ref>{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|229—230}}. 28 чэрвеня 1988 году, падчас сусьветнага туру ''Bad'', Джэксан атрымаў мэдаль места [[Парыж]]у з рук мэра [[Жак Шырак|Жака Шырака]]<ref>{{артыкул|спасылка=https://books.google.com/books?id=FtUDAAAAMBAJ&pg=PA148|загаловак=Michael's Last Tour|выданьне=Ebony|том=44|нумар=6|старонкі=148|год=04.1989|копія=https://web.archive.org/web/20240305111940/https://books.google.com/books?id=FtUDAAAAMBAJ&pg=PA148#v=onepage&q&f=false|дата копіі=03.2024}}</ref><ref>{{артыкул|спасылка=https://www.premiere.fr/Cinema/Michael-Jackson-et-ses-amis|загаловак=Michael Jackson et ses amis|выданьне=Premiere|год=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20220507185226/https://www.premiere.fr/Cinema/Michael-Jackson-et-ses-amis|дата копіі=05.2022}}</ref>. 20 ліпеня ён стаў першым чалавекам нешляхетнага паходжаньня, які ўвайшоў у [[Гілдгол]] у [[Лёндан]]е праз каралеўскі ўваход<ref>{{кніга|імя=Randall|прозьвішча=Sullivan|загаловак=Untouchable: The Strange Life and Tragic Death of Michael Jackson|выдавецтва=Grove Press|год=2012|isbn=978-0-8021-4582-6}}</ref>. У кастрычніку Джэксан выпусьціў фільм ''[[Moonwalker]]'', які складаўся з канцэртных кадраў, музычных відэа і мастацкіх эпізодаў з удзелам самога Джэксана і [[Джо Пэшы]]. У ЗША фільм выйшаў адразу на відэа і стаў найбольш прадаванай музычнай відэакасэтай у гісторыі<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.clashmusic.com/features/michael-jacksons-moonwalker-at-25|загаловак=Michael Jackson's Moonwalker at 25|выданьне=Clash|год=11.2013|копія=https://web.archive.org/web/20190407111130/https://www.clashmusic.com/features/michael-jacksons-moonwalker-at-25|дата копіі=04.2019}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.deseretnews.com/article/33490/ENTERTAINMENT-NOTES-MOONWALKER-TOPS-THRILLER.html|загаловак=Entertainment Notes: Moonwalker Tops Thriller|выдавец=Deseret News|дата публікацыі=02.1989|копія=https://web.archive.org/web/20190407112354/https://www.deseretnews.com/article/33490/ENTERTAINMENT-NOTES-MOONWALKER-TOPS-THRILLER.html|дата копіі=04.2019}}</ref>. Ён атрымаў восем плятынавых узнагародаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=MICHAEL+JACKSON&ti=MOONWALKER|загаловак=Gold & Platinum|выдавецтва=Recording Industry Association of America|копія=https://web.archive.org/web/20200803214618/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=MICHAEL+JACKSON&ti=MOONWALKER|дата копіі=08.2020}}</ref>. У сакавіку 1988 году Джэксан набыў 11 км² зямлі ля [[Санта-Інэс]]у ў [[Каліфорнія|Каліфорніі]], дзе пабудаваў дом сваёй мары [[Нэвэрлэнд]], коштам 17 мільёнаў даляраў<ref name="Malta" >{{навіна|спасылка=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20150601/world/Michael-Jackson-s-Neverland-on-sale.570574|загаловак=Michael Jackson's Neverland on sale|выдавец=The Times|дата публікацыі=06.2015|копія=https://web.archive.org/web/20150613052252/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20150601/world/Michael-Jackson-s-Neverland-on-sale.570574|дата копіі=06.2015}}</ref>. Ён усталяваў там вялікае кола агляду, карусэль, уладкаваў кінатэатар і заапарк<ref name="Bio" /><ref name="Malta" /><ref>{{навіна|аўтар=Ellis-Petersen, Hannah|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2014/aug/01/michael-jackson-neverland-ranch-sell-50-million|загаловак=Michael Jackson Neverland Ranch expected to fetch up to $85m|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=08.2014|копія=https://web.archive.org/web/20230614191347/https://www.theguardian.com/music/2014/aug/01/michael-jackson-neverland-ranch-sell-50-million|дата копіі=06.2023}}</ref>. Бясьпекай тэрыторыі займалася каманда з 40 супрацоўнікаў<ref name="Bio" />. Неўзабаве пасьля гэтага Джэксан зьявіўся ў першай заходняй тэлерэкляме, якая трасьлявалася ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]<ref>{{навіна|аўтар=Mull, Marison|спасылка=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-06-ca-2868-story.html|загаловак=Pepsi Ads to Run on Soviet TV|выдавец=Los Angeles Times|дата публікацыі=05.1988|копія=https://web.archive.org/web/20190406163419/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-06-ca-2868-story.html|дата копіі=04.2019}}</ref>. У гэты час Джэксан стаў вядомы як «Кароль попу», і гэтая мянушка ахвотна выкарыстоўвалася камандай Джэксана дзеля ягонага прасоўваньня{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|165–168}}<ref name="ew1991" >{{артыкул|аўтар=Browne, David|спасылка=https://ew.com/article/2009/06/25/michael-jacksons-black-or-white/|загаловак=Michael Jackson's Black or White|выданьне=Entertainment Weekly|год=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20090425084625/https://www.ew.com/ew/article/0,,316363,00.html|дата копіі=04.2009}}</ref>. Калі Элізабэт Тэйлар уручала яму ўзнагароду ў 1989 годзе, яна назвала яго «сапраўдным каралём попу, року і соўлу»{{Зноска|Campbell1993|1993|Campbell|260—263}}. Прэзыдэнт [[Джордж Гэрбэрт Ўокер Буш|Джордж Буш (старэйшы)]] прызначыў яго «артыстам дзесяцігодзьдзя» ад імя [[Белы дом|Белага дому]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=18331|загаловак=Remarks on the Upcoming Summit with President Mikhail Gorbachev of the Soviet Union|выдавецтва=The American Presidency Project|дата публікацыі=04.1990|копія=https://web.archive.org/web/20150402184921/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=18331|дата копіі=04.2015}}</ref>. Джэксан быў найбольш прадаваным артыстам 1980-х гадоў<ref name="Brooks" >{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=w7QiAAAAIBAJ&pg=3124,2012493|загаловак=Garth Brooks ropes in most Billboard awards|выдавец=The Beaver County Times|дата публікацыі=12.1992|копія=https://web.archive.org/web/20200613061152/https://news.google.com/newspapers?id=w7QiAAAAIBAJ&pg=3124,2012493|дата копіі=06.2020}}</ref>. === Дзевяностыя === Кожны крок Джэксана асьвятляўся і аналізаваўся сродкамі масавай інфармацыі, а яго дзівацтвы гадамі шырока абмяркоўваліся ў прэсе. Вялікую частку часу Майкл быў змушаны праводзіць у адзіноце на сваёй строга ахоўванай ад староньніх сядзібе Neverland (Нэверлэнд). Там яго наведвалі нешматлікія сябры, уключаючы супэрзорку [[Элізабэт Тэйлар]]. Таксама там жылі дзеці, да якіх сьпявак быў заўсёды неабыякавы. У 1993 годзе яму былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыкам, аднак на той момант справу атрымалася замяць: па здагадках прэсы, Джэксан проста адкупіўся ад хлопчыкавых бацькоў. Насамрэч, празь некалькі дзён пасьля сьмерці сьпевака, першая «ахвяра» сэксуальных дамаганьняў Джордан Чэндлер, не вытрымаўшы пакут сумленьня, прызнаўся, што абвінавачваньне было сфальсіфікавана<ref>https://web.archive.org/web/20090807150900/http://www.makli.com/jordan-chandler-admits-he-lied-about-michael-jackson/ makli.com {{ref-en}}</ref> па патрабаваньні яго бацькі ў мэтах атрыманьня грошай і апынулася ня чым іншым, як паклёпам, які паўплываў на ўсё наступнае жыцьцё сьпевака. Гэты сэксуальны скандал разгарэўся праз два гады пасьля выхаду альбома «Dangerous», рэлізу якога папярэднічала прэм’ера маштабнага відэакліпа да сынглу «Black or White». Паказ кліпа на MTV быў дазволены толькі пасьля выключэньня зь яго сцэн, у якіх Джэксан разьбівае вокны і імітуе [[мастурбацыя|мастурбацыю]]. На працягу пяці тыдняў «Black or White» займаў верхні радок чартаў і стаў самым вялікім гітом Джэксана пасьля «Billie Jean». Як і з папярэдніх, з гэтага альбому было выпушчана сем сынглаў. Апроч «Black or White» (№ 1) яны ўключалі «Remember the Time» (№ 3), «In the Closet» (№ 6) і «Will You Be There» (№ 7). У 1995 годзе быў выпушчаны ў сьвет вельмі амбіцыйны «HIStory: Past, Present and Future — Book I» — падвойны альбом, які злучыў дыск з 15 новых песень з дыскам самых вялікіх гітоў. Меркавалася, што гэта будзе першая частка трылёгіі. У мэтах вяртаньня папулярнасьці першым сынглам быў выпушчаны «Scream» — дуэт сьпевака зь сястрой, [[Джэнет Джэксан]], якая стала да таго часу мегазоркай маштабу, супастаўнага з Майклам. Песьня суправаджалася футурыстычным відэакліпам, на здымкі якога было выдаткавана звыш сямі мільёнаў даляраў, што на той час зьяўлялася рэкордам. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у [[Billboard 200]] і быў распрададзены тыражом у 7 мільёнаў копіяў у ЗША (15 мільёнаў па ўсім сьвеце). Шматлікія новыя песьні зь яго былі выпушчаны сынгламі, сярод іх баляда пра [[Масква|Маскву]] («Stranger in Moscow»; запісаць песьню пра расейскую сталіцу Джэксан паабяцаў, упершыню пабываўшы там у 1993 годзе), эпічная кампазыцыя на экалягічную тэму «Earth Song» (пяць тыдняў на першым месцы ў Вялікабрытаніі) і ўзор сучаснага [[рытм-энд-блюз]]у «You Are Not Alone» (яго трынаццаты «нумар адзін» у [[Billboard Hot 100]]). У кліпе на «You Are Not Alone» Майкл зьявіўся напаўаголеным разам са сваёй тагачаснай жонкай — Лізай Марыяй Прэсьлі, дачкой знакамітага [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. Наступнага альбому з новымі песьнямі прыхільнікам сьпевака прыйшлося чакаць цэлых шэсьць год. Праўда, у 1997 годзе ў крамах зьявіўся альбом танцавальных [[рэмікс]]аў на трэкі з «HIStory» — «[[Blood on the Dancefloor]]». Водгукі на гэты дыск былі галоўным чынам станоўчымі, а загалоўная кампазыцыя ўзначаліла чарты продажаў у шматлікіх краінах, у тым ліку ў Вялікабрытаніі. У ЗША альбом прайшоў практычна незаўважаным. Выпуск наступнага альбому ня раз адкладаўся, паколькі Джэксан імкнуўся зрабіць ідэальна вывераны, бездакорны запіс, які паправіць яго камэрцыйны дабрабыт. Яго лэйбл «[[Соні]]» неахвотна згаджаўся ўкладваць мільёны даляраў у бясконцы працэс запісу, перазапісу і наступнай раскруткі альбому, што ў рэшце рэшт прывяло да сыходу сьпевака на лэйбл «Epic Records». «Invincible», выпушчаны ў кастрычніку 2001 году, утрымоўваў 16 трэкаў, уключаючы сынгл «You Rock My World». Альбом быў неадназначна сустрэты крытыкамі, а лічбы яго продажаў былі ў два разы сьціплейшымі за «HIStory». === Двухтысячныя === [[Файл:Michael Jackson in Vegas cropped-2.jpg|міні|180пкс|2000-я гады, скура Джэксана цалкам белая]] У лістападзе 2003 году Джэксан выпусьціў складанку гітоў «Number Ones». У яе ўвайшлі 18 трэкаў, сярод якіх 16 раней выдадзеных гітоў, жывое выкананьне песьні «Ben» і новы сынгл «One More Chance». Да канца 2004 году, продажы «Number Ones» па ўсім сьвеце перавысілі 6 мільёнаў копіяў. 18 сьнежня 2003 году паліцыя правяла ператрусы ў Джэксанавай сядзібе «Neverland». Сьпеваку былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыка, якому папярэднічала прывядзеньне яго ў стан ап’яненьня. Агулам гаворка ішла пра сем выпадкаў [[Плоцевы чын|плоцевых чынаў]] з малалетнімі. Суд над сьпеваком працягваўся зь лютага па травень 2005 году. Больш за 2200 сродкаў масавай інфармацыі з усяго сьвету акрэдытавалі сваіх журналістаў для асьвятленьня скандальнага працэсу. Вердыкт прысяжных быў такі: Джэксан невінаваты. 16 лістапада 2004 Майкл Джэксан выпусьціў «Michael Jackson: The Ultimate Collection' Box Set». Гэты набор з 5 дыскаў — зьмяшчае 57 трэкаў і 13 раней нявыпушчаных запісаў, ахопліваючы пэрыяд з 1969 па 2004 гады, плюс нявыдадзены раней жывы канцэрт 1992 году на DVD — дае, мабыць, самае поўнае ўяўленьне пра артыстызм і талент Майкла Джэксана ў ягоныя лепшыя гады. Пасьля суда Майкл Джэксан адасобіўся ад журналістаў у [[Бахрэйн]]у і прыступіў да падрыхтоўкі запісу дабрачыннага сынглу памяці ахвяр [[Катрына (ураган)|урагану «Катрына»]]. Неўзабаве высьветлілася, што далёка ня ўсе запрошаныя музыкі захацелі ўдзельнічаць у праекце, які ўзначальвае Джэксан. Хоць песьня «I Have This Dream» была запісана, сынглам яна так і ня выйшла. Улетку 2008 году кампанія «Sony BMG» запусьціла глябальную акцыю, у рамках якой жыхары больш за 20 краінаў сьвету галасуюць за свае любімыя песьні Майкла Джэксана, і такім чынам бяруць удзел у складаньні зборніка гітоў «караля поп-музыкі» ў сваёй краіне. На суд фанатаў прадстаўлена 122 трэкі. У альбом, які ў кожнай краіне ўнікальны, увайшлі каля 17-18 трэкаў на кожным дыску (усяго іх можа быць 1 ці 2, у залежнасьці ад краіны). Акрамя таго, Майкл Джэксан запісаў свой новы сольны альбом, выпуск якога плянаваўся на 2009 год. У сакавіку 2009 году Майкл абвясьціў пра тое, што зьбіраецца даць апошнюю ў [[Лёндан]]е сэрыю канцэртаў пад назвай «This is it Tour». Канцэрты павінны былі пачацца 13 ліпеня 2009 і завяршыцца 6 сакавіка 2010. Калі 5 сакавіка 2009 на адмысловай прэс-канфэрэнцыі Джэксан абвясьціў пра вяртаньне на сцэну, гаворка ішла пра 10 канцэртаў на стадыёне The O<sub>2</sub> arena, які зьмяшчае 20 тысячаў чалавек. Аднак попыт на квіткі быў настолькі высокі, што прыйшлося заплянаваць зь дзясятак дадатковых выступаў. Больш за мільён фанатаў Майкла Джэксана маглі б убачыць выступы артыста. 21 лістапада 2008 году таблоід ''[[The Sun]]'' паведаміў, што Джэксан прыняў [[іслам]] і зьмяніў імя на Мікаэль, калі быў у [[Лос-Анджэлес]]е ў кампазытара Стыва Поркары<ref name=thesunislam>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/article1954666.ece Michael Jackson has become Muslim changing his name to 'Mikaeel']. {{ref-en}}</ref>. Гэта інфармацыя ніколі не была пацьверджаная самім Джэксанам. Адвакат Джэксана Лондэл Макмілан аспрэчыў гэтае паведамленьне, сказаўшы што гэта поўная няпраўда. Тым ня менш, былая няня дзяцей Майкла Джэксана 29 чэрвеня заявіла, што на Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя "Нацыя ісламу <ref>[https://web.archive.org/web/20160306020639/http://www.ctv.by/news/~group__m11=212~page__n16=1~news__n16=22912 Няня дзяцей Майкла Джэксана: На Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя «Нацыя ісламу».]</ref> У красавіку 2009 году таблёіды паведамілі, што пры чарговым аглядзе доктары выявілі ў Майкла рак скуры. Афіцыйны прадстаўнік сьпевака аспрэчыў гэту інфармацыю, заявіўшы ў інтэрвію New York Daily News, што «Майкл выдатна сябе адчувае. Ён у цудоўным стане, і ў яго няма ніякіх хвароб».<ref>[http://www.nydailynews.com/gossip/2009/05/16/2009-05-16_michael_jackson_diagnosed_with_skin_cancer_but_comeback_concerts_still_on_says_r.html=NewYork Daily News — Michael Jackson denies skin cancer report]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}}</ref>. === Асабістае жыцьцё === Майкл Джэксан быў двойчы жанаты. З 1994 па 1996 гады ён быў у шлюбе зь Лізай-Марыяй Прэсьлі, дачцэ [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. У лістападзе 1996 году, пасьля разводу зь ёй, Джэксан ажаніўся з Дэбі Роў (былая [[мэдсястра]]), ад якой у яго двое дзяцей: сын — Прынц Майкл Джозэф Джэксан старэйшы (нарадзіўся ў 1997 годзе) і дачка — Пэрыс-Майкл Катрын Джэксан (нарадзілася ў 1998 годзе)<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/entertainment/newsid_2211000/2211082.stm Майкл Джэксан «ізноў стаў бацькам»]{{ref-ru}}</ref>. У 1999 годзе Дэбі Роў і Майкл Джэксан разьвяліся. === Сьмерць === Раніцай 25 чэрвеня 2009 году Майкл зьнепрытомнеў і зваліўся, знаходзячыся ў хаце, якую ён наймаў у Голмбі Гілз, на захадзе [[Лос-Анджэлес]]у. У 12:21 па мясцовым [[UTC-8|ціхаакіянскім часе]] быў зарэгістраваны званок на нумар 911<ref name="DE" />. Мэдыкі прыехалі праз 3 хвіліны і 17 сэкундаў і выявілі, што Джэксан ужо ня дыхае. У яго спынілася сэрца. Мэдыкі адразу пачалі сардэчна-лёгачную рэанімацыю<ref name="MSNBC">[https://web.archive.org/web/20090707112522/http://www.msnbc.msn.com/id/31552029?gt1=43001 Singer Michael Jackson dead at 50-Legendary pop star had been preparing for London comeback tour]{{ref-en}}</ref>. Спробы вярнуць Джэксана да жыцьця прадоўжваліся па дарозе і на працягу гадзіны пасьля прыезду ў Мэдычны цэнтар Каліфарнійскага ўнівэрсытэту<ref name="Times6580897">[https://web.archive.org/web/20110920052143/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6580897.ece Fans mourn artist for whom it didn’t matter if you were black or white]{{ref-en}}</ref>. Гэтыя спробы аказаліся беспасьпяховымі. Сьмерць была канстатавана ў 14:26 па мясцовым часе<ref name = "reuters2">[http://www.guardian.co.uk/uk/feedarticle/8577696 King of pop Michael Jackson is dead]{{ref-en}}</ref>. Цырымонія разьвітаньня адблася амаль праз два тыдні па сьмерці Джэксана 7 ліпеня 2009 году ў Лос-Анджэлесе. == Мастацкае майстэрства == === Вакальны стыль === [[Файл:Michael Jackson in 1988.jpg|значак|зьлева|Выступ Джэксана ў 1988 годзе ў [[Вена|Вене]].]] Джэксан быў вядомы як экспрэсіўны вакаліст з абсалютным слыхам<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|загаловак=What actually is perfect pitch – and how do I get it?|выдавецтва=Classic FM|копія=https://web.archive.org/web/20201108002330/https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|дата копіі=11.2020}}</ref><ref>{{кніга|імя=Geoff|прозьвішча=Brown|загаловак=The complete guide to the music of Michael Jackson and The Jackson family|месца=London|выдавецтва=Omnibus Press|isbn=978-0-7119-5303-1}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music-16799|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=08.2018}}</ref>. Крытыкі апісвалі ягоную вакальную здатнасьць як такую, што ахоплівае дыяпазон ад чыстага і мяккага да рэзкага і агрэсіўнага<ref>{{артыкул|аўтар=Hoffman, Claire|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-last-days-of-michael-jackson-68590/|загаловак=The Last Days of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone|год=08.2009}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Light, Alan|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/dangerous-251372/|загаловак=Michael Jackson's 'Dangerous'|выданьне=Rolling Stone|год=01.1992}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stone, Rolling|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/50-best-michael-jackson-songs-22188/|загаловак=50 Best Michael Jackson Songs|выданьне=Rolling Stone|год=06.2014}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stegner-Petitjean, Isabelle|загаловак='The Voice in the Mirror'. Michael Jackson: From a Vocal Identity to its Double in Sound|выданьне=Volume !|том=8|нумар=2|старонкі=222—253|год=2011|DOI=10.4000/volume.3851}}</ref>, у залежнасьці ад абранага жанру. Джэксан ёсьць адзіным выканаўцам, які калі-небудзь атрымліваў «[[Грэмі]]» ў трох розных жанрах вакальнага выкананьня як сольны артыст, як то як найлепшае поп-выкананьне за ''Thriller'', як найлепшае рок-выкананьне за ''Beat It'', і найлепшае выкананьне ў стылі рытм-энд-блюз за ''Billie Jean'' і ''Don’t Stop ’Til You Get Enough''. [[Брус Сўэдын]], ягоны даўні гукаінжынэр, падкрэсьліваў, што ключавым элемэнтам іхных вакальных запісаў было тое, што ён і Джэксан выпрабоўвалі мноства падыходаў да рытмічных, эмацыйных і тэхнічных адметнасьцяў, каб дасягнуць пэўнага «гукавога характару»<ref>{{кніга|аўтар=Swedien, Bruce; Jackson, Michael|загаловак=In the studio with Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Hal Leonard Books|старонкі=8–10, 119–126|isbn=978-1-4234-6495-2}}</ref>. Ягоныя стылістычныя прыёмы ўлучалі частае выкарыстаньне [[стаката]], [[легата]], [[фальцэт]]а, а таксама вакальных «ікавак»<ref>{{спасылка|аўтар=Lopez, Rich|спасылка=https://dallasvoice.com/review-simply-said-mj-was-a-thriller/|загаловак=Review: Simply said, 'MJ' was a thriller|выдавецтва=Dallas Voice|дата публікацыі=11.2023}}</ref>, ''[[Ad libitum]]'', вакальнага скавытаньня і рыканьня, якія сталіся фірмовай рысай ягонага гучаньня<ref name="Ewing" >{{навіна|аўтар=Ewing, Tom|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|загаловак=Michael Jackson starts work on Off the Wall|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2011|копія=https://web.archive.org/web/20150423135437/https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|дата копіі=04.2015}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://music.apple.com/us/playlist/michael-jackson-love-songs/pl.8058d87c60b647a7bc81185b9f59e4c2|загаловак=Apple Music: Michael Jackson Love Songs|выдавецтва=Apple Music}}</ref>. Джэксан сьпяваў зь дзяцінства, і з часам ягоны голас, як і вакальны стыль зьмяняліся. У 1971—1975 гадах ягоны голас трансфармаваўся ад дзіцячага сапрана да лірычнага тэнару<ref>{{кніга|аўтар=Brackett, Nathan; Hoard, Christian|загаловак=The Rolling Stone Album Guide|выдавецтва=Fireside|старонкі=414|год=2004|isbn=978-0-7432-0169-8}}</ref>. Слынным сьпевака зрабілі ягоныя інтанацыі і вакальны дыяпазон. З кожным новым музычным рэлізам ягонае вакальнае разьвіцьцё і зьмены станоўча адзначаліся музычнымі журналістамі. У пэрыяд ''Off the Wall'' напрыканцы 1970-х гадоў Джэксанавыя здольнасьці ў час ягонага сталеньня змусілі [[Rolling Stone]] параўнаць ягоны вакал зь «лёгкім і плыўна-перарывістым» стылем [[Стыві Ўандэр]]а і напісаць, што «далікатны тэнар Джэксана надзвычай прыгожы. Ён лёгка пераходзіць ва ўражлівы фальцэт, які выкарыстоўваецца вельмі сьмела»<ref>{{артыкул|аўтар=Holden, Stephen|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|загаловак=Michael Jackson: Off The Wall|выданьне=Rolling Stone|год=11.1979|копія=https://web.archive.org/web/20160107042734/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|дата копіі=01.2016}}</ref>. Калі на пачатку 1980-х гадоў адбыўяс рэліз альбому ''Thriller'', Rolling Stone адзначыў, што Джэксан сьпявае «цалкам дарослым голасам», «прасякнутым сумам»<ref name="Thriller" >{{артыкул|аўтар=Connelly, Christopher|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|загаловак=Michael Jackson: Thriller|выданьне=Rolling Stone|год=01.1983|копія=https://web.archive.org/web/20150702093257/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|дата копіі=07.2015}}</ref>. З выхадам інтраспэктыўнага альбому ''Dangerous'', у [[The New York Times]] зьвярнулі ўвагу, што на некаторых трэках «ён хапае паветра, а ягоны голас дрыжыць ад трывогі або апускаецца да роспачнага шэпту, сыкаючы скрозь сьціснутыя зубы», і што ён мае «пакутлівы тэмбр». Калі Джэксан сьпяваў пра братэрства або самапавагу, ён вяртаўся да «гладкага» вакалу<ref name="NYT Dangerous" >{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1991/11/24/arts/recordings-view-michael-jackson-in-the-electronic-wilderness.html|загаловак=Recordings View; Michael Jackson in the Electronic Wilderness|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=11.1991}}</ref>. У рэцэнзіі на ''Invincible'' часопіс Rolling Stone напісаў, што Джэксан па-ранейшаму выконвае «выдатна агучаныя рытмічныя партыі і віруючыя вакальныя гармоніі»<ref>{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=Rolling Stone|год=12.2001|копія=https://web.archive.org/web/20171001125527/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|дата копіі=10.2017}}</ref>. Джозэф Вогел адзначаў здольнасьць Джэксана выкарыстоўваць невэрбальныя гукі для перадачы эмоцыяў<ref>{{кніга|імя=Joseph|прозьвішча=Vogel|спасылка=https://archive.org/details/maninmusiccreati0000voge|загаловак=Man in the Music: The Creative Life and Work of Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Sterling|старонкі=9|год=2012|isbn=978-1-4027-7938-1}}</ref>. [[Ніл Макормік]] пісаў, што нестандартны вакальны стыль Джэксана «надаў яму арыгінальнасьці і абсалютнай адметнасьці»<ref>{{навіна|аўтар=McCormick, Neil|спасылка=https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|загаловак=Michael Jackson, Bruce Springsteen & Bono|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20090703051404/https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|дата копіі=07.2009}}</ref>. === Музычнае майстэрства === Джэксану бракавала фармальнай музычнай адукацыі, а таксама ён не даваў рады чытаньню або складаньню фармальнай музычнай натацыі. Яму часта прыпісваюцца ўменьне ігры на [[гітара|гітары]], [[клявішныя музычныя інструмэнты|клявішных]] або [[ударная ўстаноўка|бубнах]], але ён не валодаў імі на прафэсійным узроўні. Падчас кампазытарства ён запісваў ідэі, выкарыстоўваючы [[бітбоксінг]] і вакальнае імітаваньне інструмэнтаў<ref name="NME" >{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music/|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=04.2014}}</ref>. Апісваючы гэты працэс, ён казаў, што проста напявае басавую партыю на дыктафон. Затым на гэты басавы матыў ён накладаў акорды, якія ў сваю чаргу фармавалі [[мэлёдыя|мэлёдыю]]<ref name="NME" />. Гукаінжынэр Робэрт Гофман узгадваў, што Джэксан голасам выцінаў гітарныя акорды нота за нотаю і напяваў струнныя аранжаваньні частка за часткаю на касэтны дыктафон. Гэты працэс Джэксанава падыходу добра бачны ў дэма-запісе песьні ''Beat It''<ref name="NME" />. === Тэмы і жанры === [[Файл:Michael Jackson (20589951783) (cropped).jpg|значак|Сьпявак у час сусьветнага туру ''Dangerous'' у 1992 годзе.]] Джэксан дасьледаваў жанры, улучна з [[поп-музыка|попам]]<ref name="allmusic" /><ref name="Jet" >{{артыкул|спасылка=https://books.google.com/books?id=L70DAAAAMBAJ&pg=PA58|загаловак=Michael Jackson Turns 30!|выданьне=Jet|том=74|нумар=35|старонкі=58|год=08.1988}}</ref>, [[соўл]]ам<ref name="allmusic"/>, [[рытм-энд-блюз]]ам<ref name="Jet"/>, [[фанк]]ам<ref name="Help" >{{спасылка|аўтар=Heyliger, M.|спасылка=https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|загаловак=A State-of-the-Art Pop Album: Thriller by Michael|выдавецтва=Consumerhelpweb.com|копія=https://web.archive.org/web/20081204150926/https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|дата копіі=12.2008}}</ref>, [[рок-музыка|рокам]]<ref name="Jet"/><ref name="Help"/>, [[дыска]]<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/off-the-wall-mw0000190332|загаловак=Michael Jackson – Off the Wall – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>, пост-дыска<ref name="Help"/>, [[данс-поп]]ам<ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref><ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|старонкі=285|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref> і [[нью-джэк-сўінг]]ам<ref name="allmusic"/>. Стыў Г’юі з [[AllMusic]] пісаў, што ''Thriller'' удасканаліў моцныя бакі ''Off the Wall'', бо танцавальныя і рокавыя трэкі сталі больш агрэсіўнымі, а попавыя кампазыцыі і баляды — мякчэйшымі і больш соўлавымі<ref name="allmusic"/>. Сярод ягоных трэкаў вылучаюцца баляды ''The Lady in My Life'', ''Human Nature'' і ''The Girl Is Mine''<ref name="Thriller"/><ref name="Slant" >{{спасылка|аўтар=Henderson, Eric|спасылка=https://www.slantmagazine.com/music/review/michael-jackson-thriller|загаловак=Michael Jackson – Thriller|выдавецтва=Slant Magazine|дата публікацыі=10.2003}}</ref>, фанкавыя кампазыцыі ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>, а таксама дыска-трэкі ''Baby Be Mine'' і ''P.Y.T. (Pretty Young Thing)''<ref name="Slant"/>. З выхадам ''Off the Wall'' аглядальнік часопісу [[The Guardian]] Том Юінг пісаў, што «вакальныя прыёмы Джэксана, як то ўздыхі і трымценьне, якія ахапляюць амаль кожную песьню — выклікаюць вобраз сьпевака, які адчайна імкнецца разьняволіцца і выказаць сябе праз рух»<ref name="Ewing" />. Крыстафэр Конэлі з Rolling Stone адзначаў, што ў ''Thriller'' Джэксан рэалізаваў сваё даўняе захапленьне тэмай параноі і распрацаваў больш змрочную вобразнасьцю<ref name="Thriller"/>. [[Стывэн Томас Эрлўайн]] з AllMusic заўважыў гэта ў песьнях ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>. У ''Billie Jean'' Джэксан апавядае пра апантаную фанатку, якая сьцьвярджае, што ён ёсьць бацькам ейнага дзіця<ref name="allmusic"/>, а ў ''Wanna Be Startin’ Somethin’'' ён выступае супраць плётак і мэдыяў<ref name="Thriller"/>. ''Beat It'' асуджала гвалт бандаў, і была створаная як даніна пашаны м’юзыклу [[Ўэстсайдзкая гісторыя]]. Паводле Г’юі, гэтая песьня стала першай пасьпяховай рокавай крос-овэрнай працай Джэксана<ref name="allmusic"/><ref name="Bio" />. Ён таксама адзначаў, што ''Thriller'' паклаў пачатак цікавасьці Джэксана да тэмы звышнатуральнага, да якой творца вяртаўся ў наступныя гады. У 1985 годзе Джэксан стаў суаўтарам дабрачыннага гімну ''We Are the World'', пасьля чаго гуманітарныя тэмы пазьней сталі паўтаральным матывам у ягоных тэкстах і публічным іміджы<ref name="allmusic"/>. У ''Bad'' канцэпцыя Джэксана пра драпежнага палюбоўніка выўляецца ў рок-кампазыцыі ''Dirty Diana''<ref>{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1987/09/03/arts/critic-s-notebook-how-good-is-jackson-s-bad.html|загаловак=Critic's Notebook; How Good Is Jackson's 'Bad'?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=09.1987}}</ref>. Загалоўны сынгл ''I Just Can’t Stop Loving You'' уважаецца за традыцыйную любоўную баляду, а ''Man in the Mirror'' ёсьць балядай пра споведзь і асабістага маральнага росту. ''Smooth Criminal'' стварае вобраз крывавага нападу, згвалтаваньня і, верагодна, забойства<ref name="Time2" />. Стывэн Томас Эрлўайн з AllMusic пісаў, што ''Dangerous'' выяўляе Джэксана як парадаксальную асобу<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/dangerous-mw0000674875|загаловак=Michael Jackson – Dangerous – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. Першая палова альбому прысьвечаная стылю нью-джэк-сўінг, у якім створаныя песьні ''Jam'' і ''Remember the Time''. Гэта быў першы альбом творцы, у якім сацыяльныя праблемы сталі асноўнай тэмай. Напрыклад, у ''Why You Wanna Trip on Me'' Джэксан пратэстуе супраць сусьветнага голаду, СНІДу, бяздомнасьці і наркотыкаў. Альбом ''Dangerous'' утрымлівае песьні насычаныя сэксуальнай тэматыкай, як то ''In the Closet''. Загалоўны трэк працягвае тэму драпежнага палюбоўніка і кампульсіўнай жарсьці. Другая палова ўлучае інтраспэктыўныя поп-госпэльныя гімны, як то ''Will You Be There'', ''Heal the World'' і ''Keep the Faith''<ref name="NYT Dangerous" />. У балядзе ''Gone Too Soon'' Джэксан ушаноўвае памяць [[Раян Ўайт|Раяна Ўайта]] і надае ўвагу пакутам людзей, якія жывуць з СНІДам<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|спасылка=https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|загаловак=Jackson's 'Dangerous' Departures; Stylistic Shifts Mar His First Album in 4 Years|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=11.1991|копія=https://web.archive.org/web/20121103024117/https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|дата копіі=11.2012}}</ref>. Альбом ''HIStory'' стварае атмасфэру параноі<ref name="AMHIStory" >{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/history-past-present-and-future-book-i-mw0000123992|загаловак=Michael Jackson – HIStory – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. У нью-джэк-сўінг і фанк-рокавых трэках ''Scream'' і ''Tabloid Junkie'', а таксама ў рытм-энд-блюз балядзе ''You Are Not Alone'', Джэксан пратэстуе супраць несправядлівасьці і ізаляцыі, у якую ён трапіў, і накіроўвае свой гнеў на масавыя мэдыі<ref name="RSHIStory" >{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|загаловак=Michael Jackson: HIStory: Past, Present, Future, Book I|выданьне=Rolling Stone|год=08.1995|копія=https://web.archive.org/web/20160818143623/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|дата копіі=08.2016}}</ref>. У інтраспэктыўнай балядзе ''Stranger in Moscow'' Джэксан наракае на свой лёс. Песьні ''Earth Song'', ''Childhood'', ''Little Susie'' і ''Smile'' ёсьць опэрнымі поп-кампазыцыямі<ref name="AMHIStory" /><ref name="RSHIStory"/>. У ''D.S.'' Джэксан атакуе юрыста [[Томас Снэдан|Томаса Ў. Снэдана-малодшага]], які перасьледаваў яго ў абедзьвюх справах аб сэксуальным гвалце ў дачыненьні да дзяцей. У трэку сьпявак апісвае Снэдана як белага супрэмацыста, які хацеў «схапіць мяне, жывога або мёртвага»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|загаловак=Thomas W. (Tom) Sneddon Jr.|выдавецтва=National Defense Authorization Act|копія=https://web.archive.org/web/20060627020903/https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|дата копіі=06.2006}}</ref>. ''Invincible'' утрымлівае ўрбан-соўлавыя трэкі, як то ''Cry'' і ''The Lost Children'', баляды ''Speechless'', ''Break of Dawn'' і ''Butterflies'', а таксама зьмешвае [[гіп-гоп]], поп і рытм-энд-блюз у трэках ''2000 Watts'', ''Heartbreaker'' і ''Invincible''<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/invincible-mw0000011263|загаловак=Michael Jackson – Invincible – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Beaumont, Mark|спасылка=https://www.nme.com/reviews/michael-jackson/5780|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=NME|год=11.2001}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * 1971&nbsp;— ''Got to Be There'' * 1972&nbsp;— ''Ben'' * 1973&nbsp;— ''Music and Me'' * 1975&nbsp;— ''Forever, Michael'' * 1979&nbsp;— ''Off the Wall'' * 1982&nbsp;— ''[[Thriller]]'' * 1987&nbsp;— ''Bad'' * 1991&nbsp;— ''Dangerous'' * 1995&nbsp;— ''HIStory: Past, Present and Future Book I'' * 1997&nbsp;— ''Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix'' * 2001&nbsp;— ''Invincible'' * 2010&nbsp;— ''Michael'' === Сынглы, якія дасягалі першых пазыцыяў у чартах === ==== [[ЗША]] ==== * 1972&nbsp;— ''«Ben»'' * 1979&nbsp;— ''«Don’t Stop 'Til You Get Enough»'' * 1980&nbsp;— ''«Rock with You»'' * 1983&nbsp;— ''«[[Billie Jean]]»'' * 1983&nbsp;— ''«Beat It»'' * 1983&nbsp;— ''«Say Say Say»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1987&nbsp;— ''«Bad»'' * 1987&nbsp;— ''«The Way You Make Me Feel»'' * 1988&nbsp;— ''«Man in the Mirror»'' * 1988&nbsp;— ''«Dirty Diana»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' ==== [[Вялікабрытанія]] ==== * 1981&nbsp;— ''«One Day in Your Life»'' * 1983&nbsp;— ''«Billie Jean»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' * 1995&nbsp;— ''«Earth Song»'' * 1997&nbsp;— ''«Blood on the Dance Floor»'' === Туры === * ''Bad Tour'' (1987—1989) * ''Dangerous World Tour'' (1992—1993) * ''HIStory World Tour'' (1996—1997) * ''[[This Is It]]'' (2009—2010) <small>(адмененеы)</small> == Узнагароды і дасягненьні == [[Файл:Michael Jackson receives the Presidential Public Safety Commendation at the White House (C21788-18).tif|значак|Сустрэча Майкла Джэксана з [[Роналд Рэйган|Роналдам Рэйганам]] і зь яго жонкай [[Нэнсі Рэйган]].]] Дасягненьні Джэксана — аднаго зь нешматлікіх музыкаў, двойчы ўведзеных у [[Залу славы рок-н-ролу]] (у складзе калектыва [[The Jackson 5]] і як сольнага артыста), — уключаюць у сябе шэраг рэкордаў у «[[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнізе рэкордаў Гінэса]]», званьне «Самага пасьпяховага артыста ўсіх часоў», 15 прэміяў «[[Грэмі]]»<ref name="grammy.com">[http://www.grammy.com/nominees/search?artist=Michael+Jackson&title=&year=All&genre=All Past Winners Search] GRAMMY.com {{ref-en}}</ref><ref name="ReferenceA">[https://web.archive.org/web/20110122042621/http://www.grammy.org/recording-academy/awards/legends GRAMMY Legend Award] GRAMMY.org {{ref-en}}</ref>, 14 гітоў у ЗША і продажу 800 мільенаў запісаў. Яшчэ пры жыцьці Майкла Джэксана людзі, з падачы Элізабэт Тэйлар, неафіцыйна называлі яго «Каралем поп-музыкі», гэтае званьне стала прыжылася да Джэксана ў музычным грамадзтве. Альбом Джэксана 1982 году «[[Thriller]]» застаецца самым прадаваным альбомам усіх часоў, і яшчэ чатыры яго сольных студыйных альбомы ўваходзяць у лік самых прадаваных у сьвеце: «Off the Wall» (1979), «Bad» (1987), «Dangerous» (1991) і «HIStory» (1995). Джэксан папулярызаваў складаныя для выкананьня танцавальныя тэхнікі, такія, як «робат» і «[[месяцовая хада]]». Джэксан быў таксама ўзнагароджаны «За выбітны ўнесак у сусьветную культуру» за ўклад сотняў мільенаў даляраў у 39 дабрачынных арганізацыяў і яго ўласны фонд «Heal the World»<ref>[https://web.archive.org/web/20120111135847/http://news.mail.ru/society/3012041/ Майкла Джэксана пасьмяротна ўзнагародзяць у Расеі]. {{ref-ru}}</ref>. Узнагароджаны (пасьмяротна) «Прэміяй Муз-ТБ 2010» за велізарны ўклад у сусьветную музычную індустрыю. Прыз уручаны сястры сьпевака, Ля Тоі Джэксан. Агульная колькасьць узнагарод сьпевака — 395. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{кніга|імя=Lisa D|прозьвішча=Campbell|загаловак=Michael Jackson: The King of Pop|выдавецтва=Branden|год=1993|isbn=978-0-8283-1957-7|ref=Campbell1993}} * {{кніга|імя=Lisa D|прозьвішча=Campbell|спасылка=https://books.google.com/books?id=BVC9zltjf-EC&pg=PP1|загаловак=Michael Jackson: The King of Pop's Darkest Hour|выдавецтва=Branden|год=1995|isbn=978-0-8283-2003-0|ref=Campbell1995}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Dancing the Dream|выдавецтва=Doubleday|год=1992|isbn=0-385-40368-2}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Moonwalk|спасылка=http://www.mjshouse.com/download/moonwalk_book.pdf|выдавецтва=Random House|год=2009|isbn=978-0-307-71698-9|ref=Jackson}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=My World, The Official Photobook|выданьне=1|выдавецтва=Triumph International|год=2006|isbn=0-9768891-1-0}} * {{кніга|імя=Jel D.|прозьвішча=Lewis Jones|спасылка=https://books.google.com/books?id=LuEPnk7irOMC|загаловак=Michael Jackson, the King of Pop: The Big Picture: the Music! the Man! the Legend! the Interviews: an Anthology|выдавецтва=Amber Books Publishing|год=2005|isbn=978-0-9749779-0-4|ref=LewisJones}} * {{кніга|імя=J. Randy|прозьвішча=Taraborrelli|спасылка=https://archive.org/details/michaeljacksonma0000tara|загаловак=Michael Jackson: The Magic, The Madness, The Whole Story, 1958–2009|выдавецтва=Grand Central Publishing, 2009|год=2009|isbn=978-0-446-56474-8|ref=Taraborrelli}} * {{артыкул|аўтар=Young, Julie|загаловак=A Hoosier Thriller: Gary, Indiana’s Michael Jackson|выданьне=Traces of Indiana and Midwestern History|том=21|нумар=4|год=2009|ref=Young}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.michaeljackson.com/ Афіцыйны сайт]{{ref-en}} * {{YouTube|michaeljackson}} * {{facebook|michaeljackson}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Джэксан, Майкл}} [[Катэгорыя:Поп-музыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Танцоўшчыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Форэст-Лаўн]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] f40p0ei8cjosglmv7hykfffdhb1ivz2 2678359 2678358 2026-07-09T09:25:39Z Dymitr 10914 артаграфія, стыль 2678359 wikitext text/x-wiki {{Музыка}} '''Ма́йкл Джо́зэф Джэ́ксан''' ({{мова-en|Michael Joseph Jackson}}; 29 жніўня 1958 — 25 чэрвеня 2009<ref name="DE">[https://web.archive.org/web/20140620081948/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/25/michael.jackson/index.html?iref=mpstoryview Michael Jackson dead at 50] — CNN.com {{ref-en}}</ref>) — [[ЗША|амэрыканскі]] сьпявак, танцор і аўтар песень, які ўпершыню дасягнуў міжнародную вядомасьць у веку 11 гадоў у якасьці вакаліста дзіцячай групы [[The Jackson 5]], а пасьля стаў адным з самых камэрцыйна пасьпяховых сольных артыстаў у гісторыі і быў абвешчаны «Каралём [[поп-музыка|поп-музыкі]]». Найбольшым прызнаньнем карыстаюцца тры альбомы, запісаныя ім пад кіраўніцтвам прадусара Кўінзі Джонза, — ''[[Off the Wall]]'' (1979), ''[[Thriller (альбом)|Thriller]]'' (1982) і ''[[Bad (альбом)|Bad]]'' (1987), прычым ''Thriller'' занесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] як дыск-лідэр па продажы ў сьвеце. У актыве Джэксана 19 прэміяў «[[Грэмі]]»; 13 раз ён уздымаўся са сваімі [[сынгл]]амі на першы радок [[Billboard Hot 100|амэрыканскіх чартаў]]. Яго імя двойчы занесена ў [[Заля славы рок-н-ролу|Залю славы рок-н-ролу]] — у якасьці сольнага выканаўцы і як удзельніка The Jackson 5. == Раньнія гады і The Jackson 5 == [[Файл:Michael Jackson's birth house in Gary Indiana.jpg|значак|зьлева|Дом дзяцінства Джэксана ў Гэры.]] Майкл Джозэф Джэксан<ref name="allmusic" >{{спасылка|аўтар=Huey, Steve|спасылка=https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|загаловак=Michael Jackson – Artist Biography|выдавецтва=AllMusic|копія=https://web.archive.org/web/20150507080746/https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|дата копіі=05.2015}}</ref> нарадзіўся 29 жніўня 1958 году ў месьце [[Гэры]] штату [[Індыяна]]<ref>{{навіна|аўтар=Barnes, Brokes|спасылка=https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html|загаловак=A Star Idolized and Haunted, Michael Jackson Dies at 50|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html?ref=obituaries&_r=0|дата копіі=12.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|загаловак=Michael Jackson: 10 Achievements That Made Him The King of Pop|выдавецтва=National Academy of Recording Arts and Sciences|дата публікацыі=06.2014|копія=https://web.archive.org/web/20170215072653/https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|дата копіі=02.2017}}</ref>. Ён быў восьмым зь дзесяці дзяцей афраамэрыканскай рабочай сям’і, якая жыла ў двухпакаёвым доме на Джэксан-стрыт{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|26}}{{Зноска|Young|2009|Young|18}}. Ягоная маці, Кэтрын Джэксан (у дзявоцтве Скруз), была [[сьведкі Яговы|сьведкай Яговы]]<ref name="monstrous" >{{навіна|аўтар=Petridis, Alexis|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|загаловак=Joe Jackson was one of the most monstrous fathers in pop|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194300/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|дата копіі=12.2022}}</ref>, грала на клярнэце, віялянчэлі і піяніна ды калісьці марыла стаць выканаўцай кантры-энд-вэстэрну, але працавала няпоўны дзень у [[Sears]]{{Зноска|Young|2009|Young|17}}{{Зноска|Young|2009|Young|19}}. Ягоны бацька, Джо Джэксан, быў баксэрам і апэратарам крана на [[U.S. Steel]], а таксама граў на гітары ў мясцовай рытм-энд-блюзавым гурце Falcons<ref name="Obit Guardian" >{{навіна|аўтар=Sweeting, Adam|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|загаловак=Joe Jackson obituary|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|дата копіі=12.2022}}</ref>{{Зноска|Young|2009|Young|18—19}}. Праз бацьку Майкл меў [[індзейцы|індзейскае]] паходжаньне. Ягоны прадзед Ізраэль Нэра Джэксан быў лекарам традыцыйнай індзейскай мэдыцыны, успадкаваўшы практыкі, перададзеныя яму ад бацькі<ref>{{кніга|імя=Christopher|прозьвішча=Andersen|загаловак=Michael Jackson Unauthorized|выдавецтва=Pocket Books|год=1995|старонкі=13|isbn=9780671892401}}</ref>. А ягоны прапрадзед Джула Гэйл быў выведнікам войска ЗША, ажаніўся з чарнаскурай рабыняй Джынай яшчэ да [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны]]<ref>{{кніга|імя=Steve|прозьвішча=Knopper|загаловак=MJ: The Genius of Michael Jackson|выдавецтва=Scribner|год=2016|старонкі=6|isbn=9781476730387}}</ref>. У Майкла было тры сястры, якіх клікалі [[Рыбі Джэксан|Рыбі]], [[Ла Тоя Джэксан|Ла Тоя]] і [[Джанэт Джэксан|Джанэт]], а таксама пяць братоў на імя [[Джэкі Джэксан|Джэкі]], [[Тыта Джэксан|Тыта]], [[Джэрмэйн Джэксан|Джэрмэйн]], [[Марлан Джэксан|Марлан]] і Рэндзі<ref name="Obit Guardian"/>. Шосты брат, Брэндан, які быў блізьнюком Марлана, памёр неўзабаве па нараджэньні<ref>{{спасылка|аўтар=Morris, Chris|спасылка=https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|загаловак=Joe Jackson, Jackson Family Patriarch, Dies at 89|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221108051352/https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|дата копіі=11.2022}}</ref>. Майкл і Марлан далучыліся да Jackson Brothers у 1964 годзе. У гэтым гурце, які стварыў бацька Джозэф, ужо былі Джэкі, Тыта і Джэрмэйн. Першапачаткова як Майкл, гэтак і Марлан выступалі ў ім як музыкі суправаджэньня, граючы на конзе і [[тамбурын]]е<ref>{{навіна|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|загаловак=Michael Jackson: a life of highs and lows|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|дата копіі=01.2022}}</ref><ref>{{кніга|імя=Jermaine|прозьвішча=Jackson|спасылка=https://books.google.com/books?id=tk0zQIaFrccC&pg=PA41|загаловак=You Are Not Alone: Michael: Through a Brother's Eyes|выдавецтва=Simon & Schuster|год=2011|isbn=978-1-4516-5156-0}}</ref>. Пазьней Майкл казаў, што бацька фізычна і эмацыйна зьдзекваўся зь яго падчас рэпэтыцыяў, узгадваючы, што Джо часта сядзеў з рамянём у руцэ, гатовы пакараць за хібы<ref name="monstrous"/>{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|165—168}}. Джо прызнаваўся, што рэгулярна лупцаваў сына<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|загаловак=Can Michael Jackson's demons be explained?|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20220928143342/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|дата копіі=09.2022}}</ref>. Зрэшты, Джэкі, Тыта, Джэрмэйн і Марлан казалі, што бацька ня быў жорсткім. Яны стаялі на тым, што пакараньні, цяжэй адчуваныя Майклам празь ягоны ўзрост, служылі дзеля забесьпячэньня дысцыпліны ў гурце. Майкл узгадваў сваё юнацтва як час самоты{{Зноска|Young|2009|Young|24}}. [[Файл:The Jackson 5 1972.JPG|значак|зьлева|Майкл (у цэнтры) на выступе The Jackson 5 у 1972 годзе. Гурт быў адным зь першых афраамэрыканскіх калектываў, якія дасягнулі велізарнай папулярнасьці<ref>{{артыкул|аўтар=Aletti, Vince|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|загаловак=Jackson Five: The Biggest Thing Since the Stones|выданьне=Rolling Stone|год=11.1970|копія=https://web.archive.org/web/20211105171204/https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|дата копіі=11.2021}}</ref>.]] У канцы 1965 году Майкл пачаў дзяліць вядучыя вакальныя партыі з Джэрмэйнам, а назва гурта была зьмененая на [[The Jackson 5]]<ref>{{артыкул|аўтар=Burton, Charlie|спасылка=https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|загаловак=Inside the Jackson machine|выданьне=GQ|год=02.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221007005527/https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|дата копіі=10.2022}}</ref>. У тым годзе яны перамаглі ў конкурсе талентаў, у якім Майкл танцаваў пад ''Barefootin'' [[Робэрт Паркер (сьпявак)|Робэрта Паркера]] і сьпяваў ''My Girl'' гурта [[The Temptations]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|13—14}}. У 1966—1968 гадах The Jackson 5 гастралявалі па Сярэднім Захадзе, часта выступаючы на Chitlin’ Circuit як разагрэў для такіх артыстаў, як то [[Sam & Dave]], [[The O’Jays]], [[Глэйдыс Найт]] і [[Эта Джэймз]]. Яны таксама выступалі ў клюбах і на кактэйльных вечарынах, дзе таксама ладзіліся стрыптыз-шоў, а таксама барах і на школьных танцах{{Зноска|Young|2009|Young|21—22}}<ref>{{артыкул|спасылка=https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|загаловак=Triumph & Tragedy: The Life of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone India|год=08.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208201712/https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|дата копіі=12.2022}}</ref>. У жніўні 1967 году, падчас гастроляў на Ўсходнім узьбярэжжы, яны выйгралі штотыднёвы конкурс аматараў у тэатры [[Апола (тэатар, Нью-Ёрк)|Апола]] у [[Гарлем (Нью-Ёрк)|Гарлеме]]{{Зноска|Young|2009|Young|22}}. The Jackson 5 запісалі некалькі песень для гэрыянскага лэйблу Steeltown Records, выпусьціўшы свой першы сынгл ''Big Boy'' у 1968 годзе{{Зноска|Young|2009|Young|21}}. [[Бобі Тэйлар]] з [[Bobby Taylor & the Vancouvers]] запрасіў гурт да лэйблу [[Motown Records]] пасьля таго, як яны выступілі на ягоным канцэрце на разагрэве ў чыкагаўскім тэатры Рэгал у тым самым годзе. Тэйлар спрадусаваў частку іхных раньніх запісаў для Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Knopper, Steve|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|загаловак=Bobby Taylor, Motown Singer Who Discovered Jackson 5, Dead at 83|выданьне=Rolling Stone|год=07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20221208202025/https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|дата копіі=12.2022}}</ref>. Па складаньні ўгоды з Motown сям’я Джэксанаў пераехала ў [[Лос-Анджэлес]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|59—69}}. У 1969 годзе кіраўнікі лэйблу пастанавілі, што [[Даяна Рос]] мусіць прадставіць The Jackson 5 публіцы — часткова дзеля падтрымкі ейнай тэлевізійнай кар’еры — запусьціўшы, як уважаецца, апошні прадукт «вытворчай лініі» Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Harper, Phillip Brian|загаловак=Synesthesia, 'Crossover,' and Blacks in Popular Music|выданьне=Social Text|нумар=23|старонкі=110|год=1989|DOI=10.2307/466423}}</ref>. У тым годзе гурт упершыню зьявіўся на тэлебачаньні падчас конкурсу Miss Black America, выканаўшы кавэр ''It’s Your Thing''<ref>{{кніга|імя=Daryl|прозьвішча=Easlea|загаловак=Michael Jackson: Rewind: The Life and Legacy of Pop Music's King|выдавецтва=Race Point Publishing|год=2016|isbn=978-1-63106-253-7}}</ref>. [[Rolling Stone]] пазьней назваў юнага Майкла як «вундэркінда» з «надзвычайнымі музычнымі здольнасьцямі»<ref name="Bio" >{{артыкул|спасылка=https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|загаловак=Michael Jackson – Biography|выданьне=Rolling Stone|копія=https://web.archive.org/web/20080402062429/https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|дата копіі=04.2008}}</ref>. Паступова Майкл вылучыўся ў якасьці фронтмэна дзіцячага квінтэту, фактычна менавіта яму даставаліся галоўныя сольныя партыі. Ён зьвяртаў на сябе ўвагу і дзіўнымі танцамі, і манерай паводзіць сябе на сцэне, якую ён капіяваў у сваіх куміраў — [[Джэймз Браўн|Джэймза Браўна]], [[Джэкі Ўілсан|Джэкі Ўілсана]] ды іншых выканаўцаў. У студзені 1970 году ''I Want You Back'' стаў першым гітом The Jackson 5, які дасягнуў першага месца ў [[Billboard Hot 100]], застаючыся на вяршыні чарту чатыры тыдні. Яшчэ тры сынглы, як то ''ABC'', ''The Love You Save'' і ''I’ll Be There'', таксама трапілі на першы радок<ref>{{артыкул|аўтар=Bronson, Fred|спасылка=https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|загаловак=48 Years Ago Today, 'I Want You Back' Kicked It All Off for the Jackson 5|выданьне=Billboard|год=11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190410223332/https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|дата копіі=04.2019}}</ref>. У траўні 1971 году сям’я Джэксанаў пераехала ў вялікі маёнтак на Гэйвэнгэрст-Авэню, які займаў плошчу ў 0,81 га у Энсына{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|81—82}}. У гэты час Майкл ператварыўся зь дзіцячага выканаўцы на падлеткавы ідал{{Зноска|Young|2009|Young|25}}. У 1972—1975 гадах ён выпусьціў чатыры сольныя студыйныя альбомы на лэйбле, але заставаўся ўдзельнікам The Jackson 5<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Bernadette|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|загаловак=Michael Jackson's music: the solo albums|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|дата копіі=01.2022}}</ref>. Гурт пазьней вызнавалі як «перадавы прыклад чарнаскурых крос-овэрных артыстаў»<ref>{{спасылка|імя=Debra|прозьвішча=Alban|спасылка=https://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|загаловак=Michael Jackson broke down racial barriers|выдавецтва=CNN|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20141221075015/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|дата копіі=12.2014}}</ref>. == Сольная кар’ера == === Пачатак === У 1973 годзе посьпех сямейнага праекту пачаў падаць, рэкордынгавая кампанія абмяжоўвала іх фінансавыя магчымасьці. У рэшце ў 1975 годзе The Jackson 5 сышлі ад Motown Records, падпісаўшы кантракт з [[Epic Records]] і зьмяніўшы назву на The Jacksons<ref>{{спасылка|аўтар=Huey, Steve|спасылка=https://www.allmusic.com/artist/the-jackson-5-mn0000083013/biography|загаловак=The Jackson 5 – Artist Biography|выдавецтва=AllMusic|копія=https://web.archive.org/web/20200614154543/https://www.allmusic.com/artist/the-jackson-5-mn0000083013/biography|дата копіі=06.2020}}</ref>. Іхны малодшы брат Рэндзі далучыўся да гурта прыкладна ў гэты час, у той час як Джэрмэйн застаўся ў Motown Records, каб распачаць сольную кар’еру{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|138—144}}. The Jacksons працягвалі міжнародныя гастролі і выпусьцілі яшчэ шэсьць альбомаў у 1976—1984 гадах. Майкл, як галоўны аўтар песень гурту ў гэты пэрыяд, напісаў такія кампазыцыі, як то ''Shake Your Body (Down to the Ground)'' (1978), ''This Place Hotel'' (1980) і ''Can You Feel It'' (1980)<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rockhall.com/inductees/the-jackson-five/bio/|загаловак=The Jackson 5 Biography|выдавецтва=Rock and Roll Hall of Fame|копія=https://web.archive.org/web/20190331180213/https://www.rockhall.com/inductees/the-jackson-five/bio|дата копіі=03.2019}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson, Diana Ross, Quincy Jones, "Diana" (1981 CBS press photo).jpg|значак|зьлева|Джэксан (зьлева) і [[Кўінзі Джонз]] (справа) зьвіліся ў адмысловым выпуску перадачы [[Даяна Рос|Даяны Рос]] у сакавіку 1981 году.]] У 1977 годзе Джэксан пераехаў у [[Нью-Ёрк]], каб сыграць Пудзіла ў экранізацыі брадўэйскага м’юзыклу ''[[Цудоўны чараўнік краіны Оз]]'', пастаўленым [[Сыдні Лумэт]]ам з удзелам [[Даяна Рос|Даяны Рос]], [[Ніпсі Расэл]]а і Тэда Росa<ref>{{спасылка|аўтар=Gibron, Bill|спасылка=https://www.popmatters.com/feature/107586-you-cant-win-michael-jackson-and-the-wiz/|загаловак=You Can't Win Michael Jackson and 'The Wiz'|выдавецтва=PopMatters|дата публікацыі=07.2009|копія=https://web.archive.org/web/20170730230644/http://www.popmatters.com/feature/107586-you-cant-win-michael-jackson-and-the-wiz/|дата копіі=07.2017}}</ref>. Фільм праваліўся ў пракаце{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|178–179}}. Ягоным музычным складнікам займаўся [[Кўінзі Джонз]]<ref>{{кніга|імя=Fred|прозьвішча=Bronson|загаловак=Billboard's Hottest Hot 100 Hits|выдавецтва=Billboard Books|старонкі=207|год=2003|isbn=978-0-8230-7738-0}}</ref>, які пазьней прадусаваў тры сольныя альбомы Джэксана<ref>{{навіна|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2017/jul/27/michael-jacksons-estate-owes-quincy-jones-9m-royalties-jury-decides|загаловак=Who’s bad? Michael Jackson's estate owes Quincy Jones $9.4m in royalties, jury decides|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190414001040/https://www.theguardian.com/music/2017/jul/27/michael-jacksons-estate-owes-quincy-jones-9m-royalties-jury-decides|дата копіі=04.2019}}</ref>. У час жыцьця ў Нью-Ёрку Джэксан часта наведваў начны клюб Studio 54, дзе ўпершыню пачуў раньні [[гіп-гоп]], што паўплывала на ягоны стыль у пазьнейшых трэках, як то у песьні ''Working Day and Night''<ref>{{артыкул|аўтар=Leight, Elias|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/news/10-things-we-learned-from-spike-lees-new-michael-jackson-doc-20160205|загаловак=10 Things We Learned from Spike Lee's Michael Jackson Doc|выданьне=Rolling Stone|год=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20170205203736/http://www.rollingstone.com/music/news/10-things-we-learned-from-spike-lees-new-michael-jackson-doc-20160205|дата копіі=02.2017}}</ref>. Пяты сольны альбом Джэксана і першы ў дарослым веку, ''[[Off the Wall]]'' (1979), замацаваў яго як сольнага выканаўцу і адзначыў пераход ад стылю [[баблгам-поп]] ягонага юнацтва да больш складаных формаў{{Зноска|Young|2009|Young|25}}. Майкл быў прэзэнтаваны сьвету як яскравы, таленавіты малады чалавек і модны танцоўшчык. У найлепшую дзясятку чартаў у ЗША трапілі песьні ''Off the Wall'' і ''She’s Out of My Life''<ref name="FourUSTop10s" >{{артыкул|аўтар=Trust, Gary|спасылка=https://www.billboard.com/pro/michael-jackson-bruno-mars-ed-sheeran-ask-billboard/|загаловак=Ask Billboard: Remembering the Time When Michael Jackson Kept Hitting the Hot 100's Top 10, From 'Thriller' to 'Dangerous'|выданьне=Billboard|год=01.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180510101751/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8095269/michael-jackson-bruno-mars-ed-sheeran-ask-billboard|дата копіі=05.2018}}</ref>. На вяршыню чартаў патрапілі дыскагіт ''[[Don’t Stop ’Til You Get Enough]]'' і больш павольная кампазыцыя ''[[Rock With You]]'', а сам альбом разыйшоўся накладам большым за 20 мільёнаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php|загаловак=Michael Jackson: Off The Wall|выдавецтва=Virgin Media|копія=https://web.archive.org/web/20150701200501/https://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php|дата копіі=07.2015}}</ref>. Джэксан атрымаў [[Грэмі]] за найлепшае мужчынскае вакальнае выкананьне ў стыле рытм-энд-блюз за 1979 год з гітом ''Don’t Stop ’Til You Get Enough''. На цырымоніі [[Амэрыканская музычная прэмія|Амэрыканскай музычнай прэміі]] ў пачатку 1980-х гадоў ён атрымаў узнагароду як улюбёны соўл/рытм-энд-блюз сынгл за тую ж кампазыцыі, а таксама там жа ён быў уганараваны званьнямі ўлюбёнага соўл/рытм-энд-блюз альбому і ўлюбёнага соўл/рытм-энд-блюз сьпевака<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=wYEsAAAAIBAJ&pg=6776,1201107|загаловак=Donna Summer and Michael Jackson sweep Annual American Music Awards|выдавец=The Ledger|дата публікацыі=01.1980|копія=https://web.archive.org/web/20200613061154/https://news.google.com/newspapers?id=wYEsAAAAIBAJ&pg=6776,1201107|дата копіі=06.2020}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Peters, Ida|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=EaMkAAAAIBAJ&pg=3100,419518|загаловак=Donna No. 1, Pop and Soul; Michael Jackson King of Soul|выдавец=The Afro-American|дата публікацыі=02.1980|копія=https://web.archive.org/web/20200613061153/https://news.google.com/newspapers?id=EaMkAAAAIBAJ&pg=3100,419518|дата копіі=06.2020}}</ref>. У 1981 годзе ён зноў атрымаў некалькі ўзнагародай Амэрыканскай музычнай прэміі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=sPIcAAAAIBAJ&pg=6226,95260|загаловак=Few Surprises in Music Awards|выдавец=Sarasota Herald-Tribune|дата публікацыі=02.1981|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=sPIcAAAAIBAJ&pg=6226,95260|дата копіі=06.2020}}</ref>. Шматлікія музычныя аглядальнікі ўважаюць ''Off the Wall'' апошняй вяршыняй мімалётнай эпохі музыкі [[дыска]]. Джэксан адчуваў, што ''Off the Wall'' мусіў мець большы ўплыў, і надумаў перавысіць чаканьні наступным рэлізам{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|188}}. У 1980 годзе ён атрымаў найвышэйшую роялці ў музычнай індустрыі, атрымаўшы 37% ад аптовай прыбытковасьці альбому{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|191}}. === Thriller === {{Асноўны артыкул|Thriller (альбом)}} У 1981—1983 гадах Джэксан запісаў дэма-вэрсіі ''State of Shock'', ''Victory'' і ''There Must Be More to Life Than This'' разам з [[Фрэдзі Мэрк’юры]], які быў сьпеваком гурту [[Queen]], для плянаванага дуэтнага альбому. Праект гэтак і ня быў завершаны, а ''State of Shock'' пазьней быў перазапісаны зь [[Мік Джагер|Мікам Джагерам]] для The Jacksons у альбоме ''Victory'' (1984), а ''There Must Be More to Life Than This'' выйшла пасьмяротна ў 2014 годзе. У 1982 годзе Джэксан запісаў ''Someone in the Dark'' для аўдыёкнігі да фільму ''[[Іншаплянэтнік (фільм)|Іншаплянэтнік]]''<ref>{{артыкул|аўтар=Locker, Melissa|спасылка=https://entertainment.time.com/2013/07/29/michael-jackson-and-freddie-mercury-three-duets-coming-out-this-fall/|загаловак=Michael Jackson and Freddie Mercury: Three Duets Coming Out This Fall|выданьне=Time|год=07.2013|копія=https://web.archive.org/web/20150627002534/http://entertainment.time.com/2013/07/29/michael-jackson-and-freddie-mercury-three-duets-coming-out-this-fall/|дата копіі=06.2015}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.thetimes.com/uk/royal-family/article/the-real-freddie-mercury-why-the-queen-biopic-only-tells-part-of-the-story-5ql37vgll|загаловак=The real Freddie Mercury: why the Queen biopic only tells part of the story|выдавец=The Times|дата публікацыі=10.2018|копія=https://web.archive.org/web/20200807011534/https://www.thetimes.co.uk/article/the-real-freddie-mercury-why-the-queen-biopic-only-tells-part-of-the-story-5ql37vgll|дата копіі=08.2020}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Greene, Andy|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/news/michael-jackson-freddie-mercury-duet-20140919|загаловак=Hear Michael Jackson and Freddie Mercury's Long-Lost Duet|выданьне=Rolling Stone|год=09.2014|копія=https://web.archive.org/web/20180316175142/https://www.rollingstone.com/music/news/michael-jackson-freddie-mercury-duet-20140919|дата копіі=03.2018}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Earls, John|спасылка=https://www.nme.com/news/music/queen-32-1228446|загаловак=Producer of new Queen album featuring Freddie Mercury and Michael Jackson vocals is revealed|выданьне=NME|год=08.2014|копія=https://web.archive.org/web/20180115192047/http://www.nme.com/news/music/queen-32-1228446|дата копіі=01.2018}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson in 1983.jpg|значак|Джэксан у 1983 годзе.]] Шосты студыйны альбом Джэксана пад назовам ''[[Thriller (альбом)|Thriller]]'' быў выпушчаны 29 лістапада 1982 году, назаўжды зьмяніўшы аблічча музычнага бізнэсу. Ён стаў самым прадаваным альбомам у сьвеце ў 1983 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB296D5B072064E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|загаловак=Michael: He's Not Just the Rock Star of the Year, He's the Rock Star of the '80s|выдавецтва=The Philadelphia Inquirer|дата публікацыі=12.1983|копія=https://web.archive.org/web/20110904180807/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB296D5B072064E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|дата копіі=09.2011}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=d9EfAAAAIBAJ&pg=1419,4981079|загаловак=Cash register's ring sweet music to record industry|выдавец=The Gadsden Times|дата публікацыі=03.1984|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=d9EfAAAAIBAJ&pg=1419,4981079|дата копіі=06.2020}}</ref>. Ужо ў 1985 годзе альбом быў абвешчаны [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігай рэкордаў Гінэса]] як найбольш прадаваны альбом за ўсю гісторыю, а пасьля самым прадаваным альбомам усіх часоў у ЗША<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=T1A#search_section|загаловак=Diamond Awards|выдавецтва=Recording Industry Association of America|копія=https://web.archive.org/web/20170216154105/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=DA#search_section|дата копіі=02.2017}}</ref> і яшчэ раз глябальна, з колькасьцю набытых асобнікаў блізкай да 70 мільёнаў<ref>{{спасылка|аўтар=Crookes, Del|спасылка=https://www.bbc.com/news/newsbeat-17935650|загаловак=Adele's 21 overtakes sales of Thriller in UK album list|выдавецтва=Newsbeat|дата публікацыі=05.2012|копія=https://web.archive.org/web/20210611174537/https://www.bbc.com/news/newsbeat-17935650|дата копіі=06.2021}}</ref>. Альбом ачоліў Billboard 200, трымаючыся там 37 тыдняў і заставаючыся ў топ-10 чарту 80 тыдняў запар. Ажно 122 тыдні ці больш за два гады ён не пакідаў межы гэтага чарту. ''Thriller'' стаў першым альбомам, ажно сем трэкаў зь якога трапілі ў найлепшую дзясятку Billboard Hot 100, улучна з супэргітамі ''[[Billie Jean]]'' і ''[[Beat It]]''{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|47}}. ''Billie Jean'' наагул стаў найбуйнейшым гітом за ўсю кар’еру Джэксана і адным з найбольш сэмплаваных трэкаў [[фанк]]-музыкі ў гісторыі. Трэк ''The Girl Is Mine'' быў запісаны дуэтам з [[Пол Макартні|Полам Макартні]]. [[Файл:Michael Jackson with Grammy Awards in 1984.jpg|значак|зьлева|Сьпявак на цырымоніі Грэмі ў 1984 годзе.]] Джэксан і ягоныя прадусары актыўна выкарыстоўвалі ў сваіх інтарэсах музычнае тэлебачаньне, таму рэвалюцыйныя відэаролікі Джэксана сталі асновай для музычнага каналу [[MTV]], якому споўніўся толькі год пасьля выпуску альбому. 25 сакавіка 1983 году Джэксан зноў выступіў разам з братамі на тэлевізійным шоў ''[[Motown 25: Yesterday, Today, Forever]]'', адмыслова зробленым для [[NBC]]. Гэты канцэрт трапіў у этэр 16 траўня, сабраўшы каля 47 мільёнаў гледачоў<ref>{{навіна|аўтар=Williams, Janette|спасылка=https://www.whittierdailynews.com/general-news/20090625/michael-jackson-left-indelible-mark-on-pasadena|загаловак=Michael Jackson left indelible mark on Pasadena|выдавец=Whittier Daily News|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20150701174937/http://www.whittierdailynews.com/general-news/20090625/michael-jackson-left-indelible-mark-on-pasadena|дата копіі=07.2015}}</ref>. Ягонае сольнае выкананьне ''Billie Jean'' спрычынілася да першай намінацыі выканаўцы на прэмію [[Эмі (прэмія)|Эмі]]<ref name="emmys.tv" >{{навіна|спасылка=https://m.emmys.com/news/fatal-cardiac-arrest-strikes-michael-jackson|загаловак=Fatal Cardiac Arrest Strikes Michael Jackson|выдавец=Emmys.com|копія=https://web.archive.org/web/20150227174948/http://m.emmys.com/news/fatal-cardiac-arrest-strikes-michael-jackson|дата копіі=02.2015}}</ref>. У пальчатцы, аздобленай стразамі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/1/hi/8372773.stm|загаловак=Jackson glove sells for $350,000|дата публікацыі=11.2009|копія=https://web.archive.org/web/20240305111949/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8372773.stm|дата копіі=03.2024}}</ref>, ён упершыню прадэманстраваў сваю знакамітую «[[месяцовая хада|месяцовую хаду]]» ({{мова-en|moonwalk|скарочана}})<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] May 16, 1983: Michael performs the moonwalk for the first time. {{ref-en}}</ref> — рух, які тры гады да таго навучыў быў яго [[Джэфры Дэніел]]<ref name="Daniel" >{{артыкул|аўтар=Daniel, Jeffrey|спасылка=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1907409_1907413_1907560,00.html|загаловак=Michael Jackson 1958–2009|выданьне=Time|год=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20190419141659/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1907409_1907413_1907560,00.html|дата копіі=04.2019}}</ref>. Першапачаткова Джэксан адмовіўся ад запрашэньня, палічыўшы, што ён занадта часта зьяўляецца на тэлебачаньні, але пагадзіўся выступіць на просьбу заснавальніка Motown Records [[Бэры Гордзі]] ў абмен на сольны нумар{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|234—237}}. Ягоны выступ адразу стаў аб’ектам усеагульнага захапленьня. Майкел Гілмар з Rolling Stone назваў яго «надзвычайным», а крытык The New York Times Ана Кісэлгоф адзначыла дакладнасьць і тэхніку ягонага танцу{{Зноска|Young|2009|Young|25}}<ref>{{навіна|аўтар=Kisselgoff, Anna|спасылка=https://www.nytimes.com/1988/03/06/arts/stage-the-dancing-feet-of-michael-jackson.html|загаловак=Stage: The Dancing Feet of Michael Jackson|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=03.1988|копія=https://web.archive.org/web/20150525082206/http://www.nytimes.com/1988/03/06/arts/stage-the-dancing-feet-of-michael-jackson.html|дата копіі=05.2015}}</ref>, у той час як Гордзі пазьней апавядаў, што быў «загіпнатызаваны» выкананьнем<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.hark.com/clips/lxbvwzgnms-berry-gordy-addresses-michael-jackson-memorial-service|загаловак=Berry Gordy Addresses Michael Jackson Memorial Service|выдавецтва=Hark|копія=https://web.archive.org/web/20130509134117/https://www.hark.com/clips/lxbvwzgnms-berry-gordy-addresses-michael-jackson-memorial-service|дата копіі=05.2013}}</ref>. На 26-й штогадовай цырымоніі [[Грэмі]] Джэксан атрымаў ажно 12 намінацыяў, то бок найбольшую колькасьць за адзін раз на той час, узяўшы восем узнагародаў, перабіўшы рэкорд паводле колькасьці перамогаў за адную цырымоныю<ref name="grammy mj" >{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/artists/michael-jackson/13202|загаловак=Michael Jackson|выдавецтва=National Academy of Recording Arts and Sciences|дата публікацыі=02.2019|копія=https://web.archive.org/web/20171117085231/https://www.grammy.com/grammys/artists/michael-jackson|дата копіі=11.2017}}</ref>. ''Thriller'' атрымаў 13 намінацыяў, што было найбольшай колькасьцю для якога-кольвек альбому да таго, і быў названы пераможцам у васьмі зь іх, улучна з узнагародай за найлепшую інжынэрную праца над неклясычным запісам, якую атрымаў [[Брус Сўэдын]]<ref>{{навіна|аўтар=Sisario, Ben|спасылка=https://www.nytimes.com/2024/11/08/arts/music/grammys-beyonce-cowboy-carter-michael-jackson-thriller.html|загаловак=Did Beyoncé's Grammy Nods Really Top Michael Jackson's for ''Thriller''?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=11.2024}}</ref>. Джэксан атрымаў сем узнагародаў, павязаных з альбомам, улучна з найлепшым альбомам году за ''Thriller'' і найлепшы запіс году за ''Beat It'', а таксама быў уганараваны за аўдыёкнігу да ''Іншаплянэтніка''<ref name="grammy mj" />. На 11-й цырымоніі [[Амэрыканская музычная прэмія|Амэрыканскай музычнай прэміі]] Джэксан працягваў зьбіраць узнагароды, стаўшы ў тым ліку наймаладзейшым выканаўцам, які атрымаў узнагароду за заслугі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=eQUbAAAAIBAJ&pg=5127,2841948|загаловак=Michael Jackson sweeps American Music Awards|выдавец=The Daily News|дата публікацыі=01.1984|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=eQUbAAAAIBAJ&pg=5127,2841948|дата копіі=06.2020}}</ref>. Продажы ''Thriller'' падвоіліся пасьля выхаду пашыранага 14-хвіліннага музычнага відэакліпу на загалоўны трэк, вытрыманым у стылістыцы [[фільм жахаў|фільмаў жахаў]], у якім Джэксан танчыць разам з групай зомбі<ref>{{навіна|аўтар=Hebblethwaite, Phil|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2013/nov/21/michael-jackson-thriller-changed-music-videos|загаловак=How Michael Jackson's Thriller changed music videos for ever|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=11.2013|копія=https://web.archive.org/web/20191218125357/https://www.theguardian.com/music/2013/nov/21/michael-jackson-thriller-changed-music-videos|дата копіі=12.2019}}</ref><ref name="Griffin" >{{артыкул|аўтар=Griffin, Nancy|спасылка=http://www.vanityfair.com/hollywood/features/2010/07/michael-jackson-thriller-201007?printable=true&currentPage=2|загаловак=The "Thriller" Diaries|выданьне=Vanity Fair|год=06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20141030215556/http://www.vanityfair.com/hollywood/features/2010/07/michael-jackson-thriller-201007?printable=true&currentPage=2|дата копіі=10.2014}}</ref>. Пасьпех ператварыў Джэксана на сапраўдную зорку ў глябальнай поп-музыцы<ref name="Griffin"/>, а альбом «зьнішчыў расавыя межы»<ref>{{артыкул|аўтар=Greenberg, Steve|спасылка=https://www.billboard.com/music/music-news/michael-jacksons-thriller-at-30-how-one-album-changed-the-world-473949/|загаловак=Michael Jackson's 'Thriller' at 30: How One Album Changed the World|выданьне=Billboard|год=11.2012}}</ref>. На той час ён меў найвышэйшую роялці ў музычнай індустрыі, зарабляючы блізу 2 даляраў за кожны прададзены альбом і атрымліваючы рэкордныя прыбыткі<ref name="Time" >{{артыкул|аўтар=Cocks, Jay|спасылка=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,950053,00.html|загаловак=Why He's a Thriller|выданьне=Time|год=03.1984|копія=https://web.archive.org/web/20131103064912/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,950053,00.html|дата копіі=11.2013}}</ref>. У тым самым годзе дакумэнтальны фільм ''The Making of Michael Jackson’s Thriller'', прысьвечаны стварэньню адпаведнага відэакліпу, атрымаў сваю прэмію Грэмі<ref name="grammy mj" />. Часопіс [[Time]] падкрэсьліваў уплыў Джэксана на той час, называючы яго «зоркай запісаў, радыё, рок-відэа, аднаасобнай камандай выратаваньня для ўсёй музычнай індустрыі, а таксама аўтарам песень, які ставіць рытм дзесяцігодзьдзю, танцаўшчыком з выкшталцонымі рухамі ды сьпеваком, які перакрочвае праз усе межы густу, стылю і колеру»<ref name="Time"/>. The New York Times пісала, што цяпер «у сьвеце папулярнай музыкі ёсьць толькі Майкл Джэксан і ўсе астатнія»<ref>{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1984/01/14/arts/michael-jackson-at-25-a-musical-phenomenon.html|загаловак=Michael Jackson at 25: A Musical Phenomenon|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=01.1984|копія=https://web.archive.org/web/20130525140015/http://www.nytimes.com/1984/01/14/arts/michael-jackson-at-25-a-musical-phenomenon.html|дата копіі=05.2013}}</ref>. === Васьмідзясятыя === З таго часу, як увага прэсы да пэрсоны Джэксана ўзмацнялася, сьпявак і яго асяродзьдзе выкарыстоўвалі гэта для атрыманьня нечуванай дагэтуль фінансавай выгады. У лістападзе 1983 году Джэксан і ягоныя браты склалі з [[PepsiCo]] рэклямную дамову на 5 мільёнаў даляраў, усталяваўшы новы рэкорд для рэклямнага кантракту са знакамітасьцю. Першая кампанія ў падтрымку [[Пэпсі-кола|Пэпсі]], якая ладзілся ў ЗША ў 1983—1984 гадах і запускала тэму кампаніі «Новага пакаленьня», улучала спонсарства туру, піяр-імпрэзы і візуальнае прасоўваньне брэнду. Джэксан дапамог стварыць рэкляму і прапанаваў выкарыстаць ягоную песьню ''Billie Jean'', але зь перапрацаваным тэкстам, як рэклямны [[джынгл]]<ref name="Herrera2" >{{артыкул|аўтар=Herrera, Monica|спасылка=https://www.billboard.com/articles/news/268213/michael-jackson-pepsi-made-marketing-history|загаловак=Michael Jackson, Pepsi Made Marketing History|выданьне=Billboard|год=07.2009|копія=https://web.archive.org/web/20191011095514/https://www.billboard.com/articles/news/268213/michael-jackson-pepsi-made-marketing-history|дата копіі=10.2019}}</ref>. [[Файл:The Jacksons Victory Tour by Michael Goulding Nov 30 1984 2.jpg|значак|Джэксан на канцэрце ў складзе The Jacksons у 1984 годзе.]] 27 студзеня 1984 году Майкл і іншыя ўдзельнікі The Jacksons здымалі рэкляму Пэпсі ў [[Шрайн-Аўдыторыюм]] у Лос-Анджэлесе<ref>{{навіна|аўтар=Story, Louise|спасылка=https://www.nytimes.com/2007/12/31/business/media/31dusenberry.html|загаловак=Philip B. Dusenberry, 71, Adman, Dies|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=12.2007|копія=https://web.archive.org/web/20150605105452/http://www.nytimes.com/2007/12/31/business/media/31dusenberry.html|дата копіі=06.2015}}</ref>. Падчас імітаванай канцэртнай сцэны перад поўнай заляй піратэхніка выпадкова падпаліла валасы Джэксана, што прывяло да апёкаў другой ступені скуры галавы. Сьпявак быў шпіталіваны, дзе яму зрабілі апэрацыю, каб схаваць шнары, і неўзабаве ён зрабіў сабе трэцюю рынаплястыку. PepsiCo урэгулявала справу па-за судом, а Джэксан пералічыў 1,5 мільёнаў даляраў ахвяраванаў у шпіталь. У канцы 1980-х гадоў Джэксан падпісаў другую дамову з PepsiCo на 10 мільёнаў даляраў. Другая кампанія ахоплівала 20 краінаў і забясьпечвала фінансавую падтрымку альбому ''Bad'' і ягонага сусьветнага туру 1987—1988 гадоў. Джэксан таксама меў рэклямныя кантракты з кампаніямі [[LA Gear]], [[Suzuki]] і [[Соні|Sony]], але аніводзін зь іх ня быў настолькі значным, як ягоныя дамовы з PepsiCo<ref name="Herrera2"/>. Victory Tour 1984 году, у якім галоўнымі былі The Jacksons, прадэманстраваў новы сольны матэрыял Джэксана больш як двум мільёнам амэрыканцаў. Гэта быў апошні тур, у якім ён выступаў поруч з братамі<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.newsweek.com/1984-michael-jackson-tour-207028|загаловак=1984 Michael Jackson Tour|выданьне=Newsweek|год=07.1984|копія=https://web.archive.org/web/20211205230250/https://www.newsweek.com/1984-michael-jackson-tour-207028|дата копіі=12.2021}}</ref>. Пасьля скандалу вакол продажу квіткоў Джэксан пералічыў сваю долю прыбытку, ацэненую ў 3—5 мільёнаў даляраў, на дабрачыннасьць<ref>{{спасылка|аўтар=Vogel, Joseph|спасылка=https://www.huffpost.com/entry/michael-jacksons-forgotten-humanitarian-legacy_b_59c7c8d3e4b08d661550436a|загаловак=Michael Jackson's Forgotten Humanitarian Legacy|выдавецтва=HuffPost|дата публікацыі=09.2017|копія=https://web.archive.org/web/20211108075919/https://www.huffpost.com/entry/michael-jacksons-forgotten-humanitarian-legacy_b_59c7c8d3e4b08d661550436a|дата копіі=11.2021}}</ref>. Падчас фінальнага канцэрту на стадыёне [[Доджэр (стадыён)|Доджэр]] у Лос-Анджэлесе Джэксан абвесьціў пра свой сыход з гурту падчас выкананьня песьні ''Shake Your Body''<ref>{{кніга|аўтар=Lecocq, Richard; Allard, François|спасылка=https://books.google.com/books?id=4qJfDwAAQBAJ&pg=PT384|загаловак=Michael Jackson All the Songs: The Story Behind Every Track|месца=London, England|выдавецтва=Cassell|год=2018|isbn=978-1-78840-057-2}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson autographing 'We Are The World' posters 1985.jpg|значак|зьлева|Сьпявак пакідае подпіс на постэры We Are The World.]] Разам з [[Лаянэл Рычы|Лаянэлам Рычы]] Джэксан стаў суаўтарам дабрачыннага сынглу ''[[We Are the World]]'' (1985), выкананы пры ўдзеле велізарнага россыпу зорак першай велічыні дзеля дапамогі дзецям Афрыкі і бедным жыхарам ЗША<ref name="WATW" >{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=%22We+Are+The+World%22&year=All&genre=All|загаловак=Past Winners Search: "We Are the World"|выдавецтва=The Recording Academy|копія=https://web.archive.org/web/20140416205907/http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=%22We+Are+The+World%22&year=All&genre=All|дата копіі=04.2014}}</ref><ref name="jdoyle" >{{спасылка|аўтар=Doyle, Jack|спасылка=https://www.pophistorydig.com/topics/michael-mccartney-1980s-2009/|загаловак="Michael & McCartney": 1980s–2009|выдавецтва=The Pop History Dig|дата публікацыі=07.2009|копія=https://web.archive.org/web/20150613002206/http://www.pophistorydig.com/topics/michael-mccartney-1980s-2009/|дата копіі=06.2015}}</ref>. Ён прынёс стваральнікам 63 мільёны даляраў<ref name="jdoyle"/> і стаў адным з самых прадавальных сынглаў усіх часоў, з 20 мільёнамі прададзеных асобнікаў<ref>{{навіна|аўтар=Breznican, Anthony|спасылка=https://www.usatoday.com/life/people/2009-06-26-jackson-faces_N.htm|загаловак=The many faces of Michael Jackson|выдавец=USA Today|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20111205223244/http://www.usatoday.com/life/people/2009-06-26-jackson-faces_N.htm|дата копіі=12.2011}}</ref>. Кампазыцыя атрымала чатыры ўзнагароды Грэмі ў 1985 годзе, улучна з узнагародай за найлепшую песьню году<ref name="WATW"/>. Джэксан, Джонз і прамоўтар Кен Крэган атрымалі спэцыяльныя ўзнагароды за сваю ролю ў стварэньні песьні<ref name="WATW"/><ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=MRgiAAAAIBAJ&pg=1658,3425033|загаловак=Bruce shows who's Boss|выдавец=Montreal Gazette|дата публікацыі=01.1986|копія=https://web.archive.org/web/20200613061151/https://news.google.com/newspapers?id=MRgiAAAAIBAJ&pg=1658,3425033|дата копіі=06.2020}}</ref>{{Зноска|Campbell1993|1993|Campbell|114}}{{Зноска|Young|2009|Young|340—344}}. У пачатку 1980-х гадоў Джэксан супрацоўнічаў з [[Пол Макартні|Полам Макартні]], зь якім у дуэце запісаў песьню ''Say Say Say'', і даведаўся, што Макартні зарабляе 40 мільёнаў даляраў у год на валоданьні правамі на песьні іншых артыстаў<ref name="jdoyle"/>. Да 1983 году Джэксан пачаў купляць выдавецкія правы на чужыя кампазыцыі, але рабіў гэта выбарачна, падаючы заяўкі толькі на некаторыя каталёгі з многіх прапанаваных. Ягоныя раньнія набыцьці каталёгаў і аўтарскіх правоў, як то збор [[Слай Стоўн|Слая Стоўна]], улучалі ''Everyday People'' (1968), ''1-2-3'' [[Лен Бэры|Лена Бэры]] (1965), а таксама ''The Wanderer'' (1961) і ''Runaround Sue'' (1961) [[Дыён]]а. У 1984 годзе стала вядома пра продаж каталёгу ATV Music Publishing, які ўлучаў правы на амаль 4000 песень, у тым ліку большую частку матэрыялу [[The Beatles]]<ref name="hilburn" >{{навіна|аўтар=Hilburn, Robert|спасылка=https://www.latimes.com/la-et-hilburn-michael-jackson-sep22-story.html|загаловак=The long and winding road|выдавец=Los Angeles Times|дата публікацыі=09.1985|копія=https://web.archive.org/web/20170407043521/https://www.latimes.com/la-et-hilburn-michael-jackson-sep22-story.html|дата копіі=04.2017}}</ref>. У 1981 годзе Макартні атрымліваў прапанову купіць каталёг за 20 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў<ref name="jdoyle"/><ref name="mcca atv" >{{спасылка|спасылка=https://mjjinfo.blogspot.fr/2010/11/paul-mccartney-refused-to-buy-atv.html|загаловак=Paul McCartney refused an offer to buy the ATV Catalog for £20 million ($40 million)|выдавецтва=Mjjinfo.blogspot.fr|дата публікацыі=11.2010|копія=https://web.archive.org/web/20150529221446/http://mjjinfo.blogspot.fr/2010/11/paul-mccartney-refused-to-buy-atv.html|дата копіі=05.2015}}</ref>. 20 лістапада 1984 году Джэксан падаў заяўку на 46 мільёнаў даляраў<ref name="hilburn"/>. Калі Джэксан і Макартні ня здолелі зрабіць сумесную куплю, Макартні не пажадаў быць адзіным уладальнікам песень The Beatles і ня стаў падаваць прапанову самастойна<ref name="mcca atv"/>{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|333—338}}. Агенты ж Джэксана ня здолелі дасягнуць дамовы, і ў траўні 1985 году яны пакінулі перамовы пасьля таго, як выдаткавалі больш за 1 мільён даляраў і чатыры месяцы на праверку дакумэнтаў<ref name="hilburn"/>. [[Файл:Michael Jackson with Donna Ashlock 1986 by UPI (cropped)2.jpg|значак|З сваім хатнім гадаванцам шымпанзэ Баблз.]] Не зважаючы на тое, што колер ягонай скуры быў чорным цягам усяго дзяцінства, з 1982 ён пачаў сьвятлець, і стаў сьветла-асмуглым. Гэта стала так прыкметна, што пра гэта пачала пісаць уся прэса, дзе ў тым ліку спэкулявалі аб тым, што музыка беліць сваю скуру{{Зноска|Campbell1995|1995|Campbell|14—16}}<ref>{{кніга|імя=Radhika|прозьвішча=Parameswaran|загаловак=Circuits of Visibility: Gender and Transnational Media Cultures|выдавецтва=NYU Press|старонкі=75—77|год=2011|isbn=978-0-8147-9060-1}}</ref><ref>{{кніга|імя=Margo|прозьвішча=DeMello|спасылка=https://books.google.com/books?id=39B8fpdg_NwC&pg=PA152|загаловак=Faces Around the World: A Cultural Encyclopedia of the Human Face|выдавецтва=ABC-CLIO|старонкі=152|год=2012|isbn=978-1-59884-618-8}}</ref>. Ягоны дэрматоляг [[Арнольд Клайн]] сказаў, што ў 1983 годзе заўважыў у Джэксана [[вітыліга]]<ref name="Rosenberg" >{{навіна|аўтар=Rosenberg, Alyssa|спасылка=https://www.washingtonpost.com/news/act-four/wp/2016/02/02/to-understand-michael-jackson-and-his-skin-you-have-to-go-beyond-race|загаловак=To understand Michael Jackson and his skin, you have to go beyond race|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=02.2016|копія=https://web.archive.org/web/20200613065219/https://www.washingtonpost.com/news/act-four/wp/2016/02/02/to-understand-michael-jackson-and-his-skin-you-have-to-go-beyond-race/|дата копіі=06.2020}}</ref>, якое характарызуецца зьяўленьнем вучасткаў скуры, якія губляюць пігмэнт. Ён таксама выявіў у Джэксана чырвоную ваўчанку. Клайн паставіў дыягназ ваўчанкі ў тым самым годзе<ref name="Rosenberg"/>, а вітыліга — у 1986 годзе<ref>{{навіна|аўтар=Wilson, Jeff|спасылка=https://www.apnews.com/420d71be3ec15171644bfbceb41da62f|загаловак=The Aftermath of Michael Jackson and Oprah: What About His Face?|выдавец=Associated Press|дата публікацыі=02.1993|копія=https://web.archive.org/web/20200803223252/https://apnews.com/420d71be3ec15171644bfbceb41da62f|дата копіі=08.2020}}</ref>. Джэксан пачаў карыстацца касмэтыкай на асьвятляльне<ref>{{навіна|аўтар=Kolata, Gina|спасылка=https://www.nytimes.com/1993/02/13/us/doctor-says-michael-jackson-has-a-skin-disease.html|загаловак=Doctor Says Michael Jackson Has a Skin Disease|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=02.1993|копія=https://web.archive.org/web/20200508142233/https://www.nytimes.com/1993/02/13/us/doctor-says-michael-jackson-has-a-skin-disease.html|дата копіі=05.2020}}</ref> і, магчыма, рэцэптурнымі крэмамі дзеля выбельваньня<ref>{{артыкул|аўтар=Kreps, Daniel|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/search-of-michael-jacksons-home-revealed-skin-whitening-creams-65450/|загаловак=Search of Michael Jackson's Home Revealed Skin-Whitening Creams|выданьне=Rolling Stone|год=03.2010|копія=https://web.archive.org/web/20200726181245/https://www.rollingstone.com/music/music-news/search-of-michael-jacksons-home-revealed-skin-whitening-creams-65450/|дата копіі=07.2020}}</ref>, каб схаваць плямістасьць на скуры, выкліканыя хваробай. Крэм адбельваў плямы, а з касмэтыкай ён мог выглядаць сьвятлейшым{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|434—436}}. Джэксан казаў, што ён не адбельваў скуру наўмысна і ня мог кантраляваць вітыліга. Ён падкрэсьліваў, што калі людзі прыдумляюць гісторыі, што ён ня хоча быць тым, кім ён ёсьць, яму баліць за гэта<ref>{{навіна|спасылка=https://www.oprah.com/entertainment/oprah-reflects-on-her-interview-with-michael-jackson/3|загаловак=The Michael Jackson Interview: Oprah Reflects|выдавец=The Oprah Winfrey Show|дата публікацыі=09.2009|копія=https://web.archive.org/web/20170427103353/https://www.oprah.com/entertainment/oprah-reflects-on-her-interview-with-michael-jackson/3|дата копіі=04.2017}}</ref>. Джэксан і ягоны лекар Клайн сталі сябрамі, а ягоная мэдычная сястра [[Дэбі Роў]] пазьней стала другой жонкай Джэксана і маці ягоных двух старэйшых дзяцей<ref>{{навіна|спасылка=https://www.nytimes.com/2015/10/24/us/arnold-klein-dermatologist-who-smoothed-stars-wrinkles-dies-at-70.html|загаловак=Arnold Klein, Dermatologist Who Smoothed Stars' Wrinkles, Dies at 70|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=10.2015|копія=https://web.archive.org/web/20190718195246/https://www.nytimes.com/2015/10/24/us/arnold-klein-dermatologist-who-smoothed-stars-wrinkles-dies-at-70.html|дата копіі=07.2019}}</ref>. У сваёй аўтабіяграфіі 1988 году і ў інтэрвію 1993 году Джэксан казаў, што меў толькі дзьве апэрацыі рынаплястыкі і апэрацыю на падбародьдзі. Ён узгадваў, што страціў вагу ў пачатку 1980-х гадоў празь зьмену дыеты, каб набыць «цела танцаўшчыка»{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|229—230}}. Сьведкі паведамлялі, што ён часта адчуваў галавакружэньне, і меркавалі, што ён пакутуе ад анарэксіі. Пэрыяды страты вагі паўтарыліся ў пазьнейшым жыцьці{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|312—313}}. Па сьмерці Джэксана ягоная маці апавядала, што ён спачатку зьвярнуўся да касмэтычных працэдураў, каб змагацца зь вітыліга і не выглядаць як «плямістая карова». Яна сказала, што апэрацыяў было больш, чым дзьве, пра якія ён заяўляў, і меркавала, што сын мог трапіць у залежнасьць ад іх<ref>{{навіна|спасылка=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/michael-jackson-was-addicted-to-plastic-surgery-his-mother-says-20101110-17mg1.html|загаловак=Michael Jackson was addicted to plastic surgery, his mother says|выдавец=The Sydney Morning Herald|дата публікацыі=11.2010|копія=https://web.archive.org/web/20190718195246/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/michael-jackson-was-addicted-to-plastic-surgery-his-mother-says-20101110-17mg1.html|дата копіі=07.2019}}</ref>. Некалькі хірургаў рабілі заявы, што Джэксан падвергнуўся некалькім апэрацыям на насавой паражніне, а таксама па ўздыманьню лба, патанчэньню вуснаў, апэрацыі на шчоках<ref>[http://abcnews.go.com/Health/Cosmetic/story?id=131910&page=1 ABC News — Surgeon: Michael Jackson A 'Nasal Cripple'] Feb. 8, 2003 by ABC news. {{ref-en}}</ref>. У 1986 годзе паведамлялася, што Джэксан сьпіць у [[гіпэрбарычная мэдыцына|гіпэрбарычнай камэры]], каб запаволіць старэньне. Ён адмаўляў гэтую гісторыю<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4584367.stm|загаловак=Music's misunderstood superstar|дата публікацыі=06.2005|копія=https://web.archive.org/web/20150716021655/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4584367.stm|дата копіі=07.2015}}</ref>, але сьцьвярджалася, што менавіта ён мог перадаць прэсе фатаздымак, дзе нібыта сьпіць у шкляной камэры. Джэксан сказаў The National Enquirer, што гэта быў рэклямны кадар з будучай касьмічнай опэры ''[[Капітан ЭО]]'', у якой ён зьняўся<ref>{{артыкул|аўтар=Taylor, Trey|спасылка=https://www.papermag.com/hollyweird-captain-eo|загаловак=Hollyweird: Michael Jackson and the Making of Disney's 'Captain EO'|выданьне=Paper|год=09.2018|копія=https://web.archive.org/web/20231007022441/https://www.papermag.com/hollyweird-captain-eo|дата копіі=10.2023}}</ref>. Таксама паведамлялася, што ён быццам атрымліваў іньекцыі [[эстрагены|эстрагену]], каб захоўваць высокі голас і рэдкую расьліннасьць на твары, а таксама, што рабіў прапанову [[Элізабэт Тэйлар]] і, мажліва, быў апантаны ёю. Сярод іншых меліся плёткі, што ён рабіў касмэтычную апэрацыю вачэй. Ягоны мэнэджар [[Фрэнк Дылео]] зьняпраўджваў усе гэтыя чуткі апроч гіпэрбарычнай камэры<ref>{{артыкул|аўтар=Durkee, Cutler|спасылка=https://people.com/archive/cover-story-unlike-anyone-even-himself-vol-28-no-11/|загаловак=Unlike Anyone, Even Himself|выданьне=People|том=28|нумар=11|год=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20190629202953/https://people.com/archive/cover-story-unlike-anyone-even-himself-vol-28-no-11/|дата копіі=06.2019}}</ref>. Калі Джэксан узяў свайго хатняга [[шымпанзэ]] Баблза ў тур па [[Японія|Японіі]], мэдыі пачалі называць сьпевака чалавека, які імкнецца стаць героем мультфільма Disney<ref>{{артыкул|аўтар=Goldberg, Michael; Handelman, David|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/news/is-michael-jackson-for-real-19870924|загаловак=Is Michael Jackson for Real?|выданьне=Rolling Stone|год=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20160509044804/http://www.rollingstone.com/music/news/is-michael-jackson-for-real-19870924|дата копіі=05.2016}}</ref>. Таксама паведамлялася, што Джэксан нібыта спрабаваў набыць косткі «чалавека-слана» [[Джозэф Мэрык|Джозэфа Мэрыка]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|355—361}}. У чэрвені 1987 году Chicago Tribune паведамляла, што прэсавы аташэ Джэксана ад ягонага імя зрабіў стаўку ў 1 мільён даляраў за шкілет небаракі ў [[Лёнданскі шпіталь]]. Як сьведка Яговы, Джэксан займаўся эвангелізацыяй, ходзячы з прамовамі па дамах<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wsj.com/articles/BL-SEB-3139|загаловак=Michael Jackson on Religion, Celebrating the Sabbath and His Lost Childhood|выдавецтва=The Wall Street Journal|дата публікацыі=07.2009}}</ref>. Аднак, у 1987 годзе Ebony паведамляла, што Джэксан аддаліўся ад арганізацыі<ref>{{артыкул|аўтар=Johnson, Robert E.|спасылка=https://books.google.com/books?id=4Li0JBWU6E0C&pg=PA143|загаловак=Michael Jackson Comes Back!|выданьне=Ebony|том=42|нумар=11|старонкі=143, 148—9|год=09.1987}}</ref>. Ягоная маці казал, што гэта магло быць павязана з тым, што некаторыя вернікі рэзка асудзілі сьпевака за відэакліп ''Thriller''<ref>{{артыкул|аўтар=Jackson, Katherine|спасылка=https://books.google.com/books?id=v9MDAAAAMBAJ&pg=PA66|загаловак=Mother of Jackson Family Tells All|выданьне=Ebony|том=45|нумар=12|старонкі=66|год=10.1990}}</ref>. Зважаючы на тое, што былых сябраў супольнасьці звычайна ізалююць, Джэксанава маці працягвала кантактаваць зь ім<ref>{{кніга|аўтар=Cashmore, Ellis|загаловак=The Destruction and Creation of Michael Jackson|выдавецтва=Bloomsbury|isbn=978-1-5013-6356-6}}</ref>. У 2001 годзе Джэксан сказаў у інтэрвію, што ён усё яшчэ трымаецца сьведкаў Яговы<ref>{{артыкул|загаловак=The Man in the Mirror|выданьне=TV Guide|старонкі=20|год=11.2001}}</ref>. Фільм ''Капітан ЭО'', зь бюджэтам ад 17 да 30 мільёнаў даляраў, доўжыўся ўсяго 17 хвілінаў і на той час быў самым высокавыдатковым фільмам адносна працягласьці. Гэта было першае зьяўленьне Джэксана на вялікім экране. [[Файл:Michaeljacksonphoto drewcohen.JPG|значак|зьлева|1988 год, Майкл Джэксан падчас выступу ў туры ў падтрымку альбому Bad.]] 31 жніўня 1987 году Джэксан выпусьціў свой вельмі чаканы сёмы студыйны альбом ''[[Bad (альбом)|Bad]]''<ref name="Time2" >{{артыкул|аўтар=Cocks, Jay|спасылка=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|загаловак=Music: The Badder They Come|выданьне=Time|год=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20140109094122/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|дата копіі=01.2014}}</ref>, але ў апошні раз у супрацы з Кўінзі. Новы рэліз прадаўся накладам у 2,25 мільёнаў асобнікаў у першы тыдзень у ЗША, дэбютаваўшы на першым месцы ў чарце Billboard 200, дзе трымаўся на вяршыні шэсьць тыдняў<ref>{{навіна|аўтар=Farley, Chris|спасылка=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1987-09-03-8703060961-story.html|загаловак=Will Good Sales Last for the 'Bad' Album?|выдавец=Chicago Tribune|дата публікацыі=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20220428150129/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1987-09-03-8703060961-story.html|дата копіі=04.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-11-06-ca-12925-story.html|загаловак='Bad' Sales Not Bad, but Some Hoped for More|выдавецтва=Los Angeles Times|дата публікацыі=11.1987|копія=https://web.archive.org/web/20210720162129/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-11-06-ca-12925-story.html|дата копіі=07.2021}}</ref>. Ён стаў першым альбомам, зь якога ажно пяць песьняў трапілі на першы радок рэйтынгу. Гэтымі кампазацыямі былі ''[[I Just Can’t Stop Loving You]]'', ''[[Bad]]'', ''[[The Way You Make Me Feel]]'', ''[[Man in the Mirror]]'' і ''[[Dirty Diana]]''. Песьня ''[[Smooth Criminal]]'' дасягнуў сёмага месца<ref name="FourUSTop10s"/>. У альбоме Джэксан і Кўінзі імкнуліся прытрымлівацца рэцэпту посьпеху папярэдняга дыску з выкарыстаньнем стылёвага біту, гладкага фанк-джазу і электрагітары, але ўзяліся зрабіць усё з большым маштабам. Bad атрымаў некалькі прэміяў Грэмі ў 1988 годзе<ref name="grammy mj"/><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/nominees/search?artist=Bruce+Swedien&title=&year=All&genre=All|загаловак=Past Winners Search: Bruce Swedien|выдавецтва=The Recording Academy|копія=https://web.archive.org/web/20110718113434/http://www.grammy.com/nominees/search?artist=Bruce+Swedien&title=&year=All&genre=All|дата копіі=07.2011}}</ref>. Таксама Джэксан трыюмфаваў на Амэрыканскай музычнай прэміі, а ягоны альбом ачоліў чарты ў 25 краінах, стаўшы самым прадаваным альбомам у сьвеце ў 1987 і 1988 гадах<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=lZozAAAAIBAJ&pg=4477,3617735|загаловак=Michael, Travis top Music Award winners|выдавец=Lodi News-Sentinel|дата публікацыі=01.1989|копія=https://web.archive.org/web/20200613061151/https://news.google.com/newspapers?id=lZozAAAAIBAJ&pg=4477,3617735|дата копіі=06.2020}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SJ&s_site=mercurynews&p_multi=SJ&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB72CE855E5ADB3&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|загаловак=Jackson tour on its way to u.s.|выдавец=Mercury News|дата публікацыі=01.1988|копія=https://web.archive.org/web/20110812063453/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SJ&s_site=mercurynews&p_multi=SJ&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB72CE855E5ADB3&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|дата копіі=08.2011}}</ref>. Тур у пдтрымку ''Bad'', першы ў жыцьці Джэксана як сольнага выканаўцы, ладзіўся у прамежак часу ад 12 верасьня 1987 году да 27 студзеня 1989 году{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|95—96}}. Гэта была паездка па 15 краінах, якая заняла большую частку 1988 году, пад час якой яму былі прадстаўлены ў поўнае распараджэньне аўтобус, самалёт і верталёт<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] September 12, 1987: Michael launches his Bad Tour on which he spends over a year visiting 15 countries. {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/jackson/story/0,15819,1506780,00.html Bad Fortune — The Guardian Newspaper], UK — Wednesday June 15, 2005 {{ref-en}}</ref>. У Японіі адбылося 14 аншлягаў, сабраўшы 570 тысячаў чалавек, амаль утрая перавысіўшы папярэдні рэкорд для аднаго туру<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|загаловак=Jackson to Make First Solo U.S. Tour|спасылка=https://www.proquest.com/docview/306975947|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=01.1988}}</ref>. 504 тысячаў чалавек, якія наведалі сем аншлягаў на [[Ўэмблі]], усталявалі новы рэкорд, які трапіў у Кнігу рэкордаў Гінэса<ref>{{спасылка|спасылка=https://brainz.org/16-michael-jacksons-greatest-non-musical-achievements|загаловак=16 of Michael Jackson's Greatest Non-Musical Achievements|выдавецтва=Brainz.org|копія=https://web.archive.org/web/20150626164913/https://brainz.org/16-michael-jacksons-greatest-non-musical-achievements/|дата копіі=06.2015}}</ref>. Bad замацаваў статус Джэксана супэрзоркі<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|спасылка=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/style/1988/10/09/prince-michael-jackson-two-paths-to-the-top-of-pop/4ff69a1b-e67c-4f54-8d98-58be1453867f/|загаловак=PRINCE MICHAEL JACKSON TWO PATHS TO THE TOP OF POP|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=10.1988}}</ref>, а альбом прадаўся ў колькасьці большай за 35 мільёнаў асобнікаў ва ўсім сьвеце, зрабіўшыся адным з самых прадаваных альбомаў усіх часоў<ref>{{спасылка|аўтар=Stevens, Tom|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2017/aug/14/michael-jacksons-bad-at-30-share-your-favourite-albums-of-1987|загаловак=Michael Jackson's Bad at 30: share your favourite albums of 1987|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=08.2017}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.pastemagazine.com/music/best-selling-albums/the-best-selling-albums-of-all-time|загаловак=The 25 Best-Selling Albums of All Time|выдавецтва=Paste|дата публікацыі=07.2022}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson1 1988.jpg|значак|На канцэрце ў Вене ў 1988 годзе.]] У 1988 годзе Джэксан выпусьціў сваю аўтабіяграфію ''Moonwalk'', над якой працавалі Стывэн Дэйвіс і [[Жаклін Кенэдзі]]<ref>{{навіна|аўтар=Vincent, Alice|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/music/artists/michael-jackson-almost-told-story-bizarre-autobiography-moonwalk/|загаловак=When Michael Jackson (almost) told all: the story of his bizarre autobiography Moonwalk|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=03.2019|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/music/artists/michael-jackson-almost-told-story-bizarre-autobiography-moonwalk/|дата копіі=01.2022}}</ref>. У ёй Джэксан распавёў пра сваё дзяцінства, The Jackson 5 і пра жорсткасьць свайго бацькі{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|29—31}}. Ён тлумачыў зьмены ў сваім абліччы трыма плястычнымі апэрацыямі дзеля хірургіі носу і стварэньні ямачкі на падбародзьдзі, сталеньнем, стратай вагі, строгай вэгетарыянскай дыетай, зьменай фрызуры і сцэнічным асьвятленьнем<ref>{{спасылка|аўтар=Ditzian, Eric|спасылка=https://www.mtv.com/news/1623608/michael-jacksons-memoir-moonwalk-read-excerpts-here/|загаловак=Michael Jackson's Memoir, 'Moonwalk': Read Excerpts Here!|выдавецтва=MTV News|дата публікацыі=10.2009|копія=https://web.archive.org/web/20190621025802/http://www.mtv.com/news/1623608/michael-jacksons-memoir-moonwalk-read-excerpts-here/|дата копіі=06.2019}}</ref>{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|229—230}}. 28 чэрвеня 1988 году, падчас сусьветнага туру ''Bad'', Джэксан атрымаў мэдаль места [[Парыж]]у з рук мэра [[Жак Шырак|Жака Шырака]]<ref>{{артыкул|спасылка=https://books.google.com/books?id=FtUDAAAAMBAJ&pg=PA148|загаловак=Michael's Last Tour|выданьне=Ebony|том=44|нумар=6|старонкі=148|год=04.1989|копія=https://web.archive.org/web/20240305111940/https://books.google.com/books?id=FtUDAAAAMBAJ&pg=PA148#v=onepage&q&f=false|дата копіі=03.2024}}</ref><ref>{{артыкул|спасылка=https://www.premiere.fr/Cinema/Michael-Jackson-et-ses-amis|загаловак=Michael Jackson et ses amis|выданьне=Premiere|год=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20220507185226/https://www.premiere.fr/Cinema/Michael-Jackson-et-ses-amis|дата копіі=05.2022}}</ref>. 20 ліпеня ён стаў першым чалавекам нешляхетнага паходжаньня, які ўвайшоў у [[Гілдгол]] у [[Лёндан]]е праз каралеўскі ўваход<ref>{{кніга|імя=Randall|прозьвішча=Sullivan|загаловак=Untouchable: The Strange Life and Tragic Death of Michael Jackson|выдавецтва=Grove Press|год=2012|isbn=978-0-8021-4582-6}}</ref>. У кастрычніку Джэксан выпусьціў фільм ''[[Moonwalker]]'', які складаўся з канцэртных кадраў, музычных відэа і мастацкіх эпізодаў з удзелам самога Джэксана і [[Джо Пэшы]]. У ЗША фільм выйшаў адразу на відэа і стаў найбольш прадаванай музычнай відэакасэтай у гісторыі<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.clashmusic.com/features/michael-jacksons-moonwalker-at-25|загаловак=Michael Jackson's Moonwalker at 25|выданьне=Clash|год=11.2013|копія=https://web.archive.org/web/20190407111130/https://www.clashmusic.com/features/michael-jacksons-moonwalker-at-25|дата копіі=04.2019}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.deseretnews.com/article/33490/ENTERTAINMENT-NOTES-MOONWALKER-TOPS-THRILLER.html|загаловак=Entertainment Notes: Moonwalker Tops Thriller|выдавец=Deseret News|дата публікацыі=02.1989|копія=https://web.archive.org/web/20190407112354/https://www.deseretnews.com/article/33490/ENTERTAINMENT-NOTES-MOONWALKER-TOPS-THRILLER.html|дата копіі=04.2019}}</ref>. Ён атрымаў восем плятынавых узнагародаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=MICHAEL+JACKSON&ti=MOONWALKER|загаловак=Gold & Platinum|выдавецтва=Recording Industry Association of America|копія=https://web.archive.org/web/20200803214618/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=MICHAEL+JACKSON&ti=MOONWALKER|дата копіі=08.2020}}</ref>. У сакавіку 1988 году Джэксан набыў 11 км² зямлі ля [[Санта-Інэс]]у ў [[Каліфорнія|Каліфорніі]], дзе пабудаваў дом сваёй мары [[Нэвэрлэнд]], коштам 17 мільёнаў даляраў<ref name="Malta" >{{навіна|спасылка=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20150601/world/Michael-Jackson-s-Neverland-on-sale.570574|загаловак=Michael Jackson's Neverland on sale|выдавец=The Times|дата публікацыі=06.2015|копія=https://web.archive.org/web/20150613052252/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20150601/world/Michael-Jackson-s-Neverland-on-sale.570574|дата копіі=06.2015}}</ref>. Ён усталяваў там вялікае кола агляду, карусэль, уладкаваў кінатэатар і заапарк<ref name="Bio" /><ref name="Malta" /><ref>{{навіна|аўтар=Ellis-Petersen, Hannah|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2014/aug/01/michael-jackson-neverland-ranch-sell-50-million|загаловак=Michael Jackson Neverland Ranch expected to fetch up to $85m|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=08.2014|копія=https://web.archive.org/web/20230614191347/https://www.theguardian.com/music/2014/aug/01/michael-jackson-neverland-ranch-sell-50-million|дата копіі=06.2023}}</ref>. Бясьпекай тэрыторыі займалася каманда з 40 супрацоўнікаў<ref name="Bio" />. Неўзабаве пасьля гэтага Джэксан зьявіўся ў першай заходняй тэлерэкляме, якая трасьлявалася ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]<ref>{{навіна|аўтар=Mull, Marison|спасылка=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-06-ca-2868-story.html|загаловак=Pepsi Ads to Run on Soviet TV|выдавец=Los Angeles Times|дата публікацыі=05.1988|копія=https://web.archive.org/web/20190406163419/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-06-ca-2868-story.html|дата копіі=04.2019}}</ref>. У гэты час Джэксан стаў вядомы як «Кароль попу», і гэтая мянушка ахвотна выкарыстоўвалася камандай Джэксана дзеля ягонага прасоўваньня{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|165–168}}<ref name="ew1991" >{{артыкул|аўтар=Browne, David|спасылка=https://ew.com/article/2009/06/25/michael-jacksons-black-or-white/|загаловак=Michael Jackson's Black or White|выданьне=Entertainment Weekly|год=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20090425084625/https://www.ew.com/ew/article/0,,316363,00.html|дата копіі=04.2009}}</ref>. Калі Элізабэт Тэйлар уручала яму ўзнагароду ў 1989 годзе, яна назвала яго «сапраўдным каралём попу, року і соўлу»{{Зноска|Campbell1993|1993|Campbell|260—263}}. Прэзыдэнт [[Джордж Гэрбэрт Ўокер Буш|Джордж Буш (старэйшы)]] прызначыў яго «артыстам дзесяцігодзьдзя» ад імя [[Белы дом|Белага дому]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=18331|загаловак=Remarks on the Upcoming Summit with President Mikhail Gorbachev of the Soviet Union|выдавецтва=The American Presidency Project|дата публікацыі=04.1990|копія=https://web.archive.org/web/20150402184921/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=18331|дата копіі=04.2015}}</ref>. Джэксан быў найбольш прадаваным артыстам 1980-х гадоў<ref name="Brooks" >{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=w7QiAAAAIBAJ&pg=3124,2012493|загаловак=Garth Brooks ropes in most Billboard awards|выдавец=The Beaver County Times|дата публікацыі=12.1992|копія=https://web.archive.org/web/20200613061152/https://news.google.com/newspapers?id=w7QiAAAAIBAJ&pg=3124,2012493|дата копіі=06.2020}}</ref>. === Дзевяностыя === Кожны крок Джэксана асьвятляўся і аналізаваўся сродкамі масавай інфармацыі, а яго дзівацтвы гадамі шырока абмяркоўваліся ў прэсе. Вялікую частку часу Майкл быў змушаны праводзіць у адзіноце на сваёй строга ахоўванай ад староньніх сядзібе Neverland (Нэверлэнд). Там яго наведвалі нешматлікія сябры, уключаючы супэрзорку [[Элізабэт Тэйлар]]. Таксама там жылі дзеці, да якіх сьпявак быў заўсёды неабыякавы. У 1993 годзе яму былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыкам, аднак на той момант справу атрымалася замяць: па здагадках прэсы, Джэксан проста адкупіўся ад хлопчыкавых бацькоў. Насамрэч, празь некалькі дзён пасьля сьмерці сьпевака, першая «ахвяра» сэксуальных дамаганьняў Джордан Чэндлер, не вытрымаўшы пакут сумленьня, прызнаўся, што абвінавачваньне было сфальсіфікавана<ref>https://web.archive.org/web/20090807150900/http://www.makli.com/jordan-chandler-admits-he-lied-about-michael-jackson/ makli.com {{ref-en}}</ref> па патрабаваньні яго бацькі ў мэтах атрыманьня грошай і апынулася ня чым іншым, як паклёпам, які паўплываў на ўсё наступнае жыцьцё сьпевака. Гэты сэксуальны скандал разгарэўся праз два гады пасьля выхаду альбома «Dangerous», рэлізу якога папярэднічала прэм’ера маштабнага відэакліпа да сынглу «Black or White». Паказ кліпа на MTV быў дазволены толькі пасьля выключэньня зь яго сцэн, у якіх Джэксан разьбівае вокны і імітуе [[мастурбацыя|мастурбацыю]]. На працягу пяці тыдняў «Black or White» займаў верхні радок чартаў і стаў самым вялікім гітом Джэксана пасьля «Billie Jean». Як і з папярэдніх, з гэтага альбому было выпушчана сем сынглаў. Апроч «Black or White» (№ 1) яны ўключалі «Remember the Time» (№ 3), «In the Closet» (№ 6) і «Will You Be There» (№ 7). У 1995 годзе быў выпушчаны ў сьвет вельмі амбіцыйны «HIStory: Past, Present and Future — Book I» — падвойны альбом, які злучыў дыск з 15 новых песень з дыскам самых вялікіх гітоў. Меркавалася, што гэта будзе першая частка трылёгіі. У мэтах вяртаньня папулярнасьці першым сынглам быў выпушчаны «Scream» — дуэт сьпевака зь сястрой, [[Джэнет Джэксан]], якая стала да таго часу мегазоркай маштабу, супастаўнага з Майклам. Песьня суправаджалася футурыстычным відэакліпам, на здымкі якога было выдаткавана звыш сямі мільёнаў даляраў, што на той час зьяўлялася рэкордам. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у [[Billboard 200]] і быў распрададзены тыражом у 7 мільёнаў копіяў у ЗША (15 мільёнаў па ўсім сьвеце). Шматлікія новыя песьні зь яго былі выпушчаны сынгламі, сярод іх баляда пра [[Масква|Маскву]] («Stranger in Moscow»; запісаць песьню пра расейскую сталіцу Джэксан паабяцаў, упершыню пабываўшы там у 1993 годзе), эпічная кампазыцыя на экалягічную тэму «Earth Song» (пяць тыдняў на першым месцы ў Вялікабрытаніі) і ўзор сучаснага [[рытм-энд-блюз]]у «You Are Not Alone» (яго трынаццаты «нумар адзін» у [[Billboard Hot 100]]). У кліпе на «You Are Not Alone» Майкл зьявіўся напаўаголеным разам са сваёй тагачаснай жонкай — Лізай Марыяй Прэсьлі, дачкой знакамітага [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. Наступнага альбому з новымі песьнямі прыхільнікам сьпевака прыйшлося чакаць цэлых шэсьць год. Праўда, у 1997 годзе ў крамах зьявіўся альбом танцавальных [[рэмікс]]аў на трэкі з «HIStory» — «[[Blood on the Dancefloor]]». Водгукі на гэты дыск былі галоўным чынам станоўчымі, а загалоўная кампазыцыя ўзначаліла чарты продажаў у шматлікіх краінах, у тым ліку ў Вялікабрытаніі. У ЗША альбом прайшоў практычна незаўважаным. Выпуск наступнага альбому ня раз адкладаўся, паколькі Джэксан імкнуўся зрабіць ідэальна вывераны, бездакорны запіс, які паправіць яго камэрцыйны дабрабыт. Яго лэйбл «[[Соні]]» неахвотна згаджаўся ўкладваць мільёны даляраў у бясконцы працэс запісу, перазапісу і наступнай раскруткі альбому, што ў рэшце рэшт прывяло да сыходу сьпевака на лэйбл «Epic Records». «Invincible», выпушчаны ў кастрычніку 2001 году, утрымоўваў 16 трэкаў, уключаючы сынгл «You Rock My World». Альбом быў неадназначна сустрэты крытыкамі, а лічбы яго продажаў былі ў два разы сьціплейшымі за «HIStory». === Двухтысячныя === [[Файл:Michael Jackson in Vegas cropped-2.jpg|міні|180пкс|2000-я гады, скура Джэксана цалкам белая]] У лістападзе 2003 году Джэксан выпусьціў складанку гітоў «Number Ones». У яе ўвайшлі 18 трэкаў, сярод якіх 16 раней выдадзеных гітоў, жывое выкананьне песьні «Ben» і новы сынгл «One More Chance». Да канца 2004 году, продажы «Number Ones» па ўсім сьвеце перавысілі 6 мільёнаў копіяў. 18 сьнежня 2003 году паліцыя правяла ператрусы ў Джэксанавай сядзібе «Neverland». Сьпеваку былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыка, якому папярэднічала прывядзеньне яго ў стан ап’яненьня. Агулам гаворка ішла пра сем выпадкаў [[Плоцевы чын|плоцевых чынаў]] з малалетнімі. Суд над сьпеваком працягваўся зь лютага па травень 2005 году. Больш за 2200 сродкаў масавай інфармацыі з усяго сьвету акрэдытавалі сваіх журналістаў для асьвятленьня скандальнага працэсу. Вердыкт прысяжных быў такі: Джэксан невінаваты. 16 лістапада 2004 Майкл Джэксан выпусьціў «Michael Jackson: The Ultimate Collection' Box Set». Гэты набор з 5 дыскаў — зьмяшчае 57 трэкаў і 13 раней нявыпушчаных запісаў, ахопліваючы пэрыяд з 1969 па 2004 гады, плюс нявыдадзены раней жывы канцэрт 1992 году на DVD — дае, мабыць, самае поўнае ўяўленьне пра артыстызм і талент Майкла Джэксана ў ягоныя лепшыя гады. Пасьля суда Майкл Джэксан адасобіўся ад журналістаў у [[Бахрэйн]]у і прыступіў да падрыхтоўкі запісу дабрачыннага сынглу памяці ахвяр [[Катрына (ураган)|урагану «Катрына»]]. Неўзабаве высьветлілася, што далёка ня ўсе запрошаныя музыкі захацелі ўдзельнічаць у праекце, які ўзначальвае Джэксан. Хоць песьня «I Have This Dream» была запісана, сынглам яна так і ня выйшла. Улетку 2008 году кампанія «Sony BMG» запусьціла глябальную акцыю, у рамках якой жыхары больш за 20 краінаў сьвету галасуюць за свае любімыя песьні Майкла Джэксана, і такім чынам бяруць удзел у складаньні зборніка гітоў «караля поп-музыкі» ў сваёй краіне. На суд фанатаў прадстаўлена 122 трэкі. У альбом, які ў кожнай краіне ўнікальны, увайшлі каля 17-18 трэкаў на кожным дыску (усяго іх можа быць 1 ці 2, у залежнасьці ад краіны). Акрамя таго, Майкл Джэксан запісаў свой новы сольны альбом, выпуск якога плянаваўся на 2009 год. У сакавіку 2009 году Майкл абвясьціў пра тое, што зьбіраецца даць апошнюю ў [[Лёндан]]е сэрыю канцэртаў пад назвай «This is it Tour». Канцэрты павінны былі пачацца 13 ліпеня 2009 і завяршыцца 6 сакавіка 2010. Калі 5 сакавіка 2009 на адмысловай прэс-канфэрэнцыі Джэксан абвясьціў пра вяртаньне на сцэну, гаворка ішла пра 10 канцэртаў на стадыёне The O<sub>2</sub> arena, які зьмяшчае 20 тысячаў чалавек. Аднак попыт на квіткі быў настолькі высокі, што прыйшлося заплянаваць зь дзясятак дадатковых выступаў. Больш за мільён фанатаў Майкла Джэксана маглі б убачыць выступы артыста. 21 лістапада 2008 году таблоід ''[[The Sun]]'' паведаміў, што Джэксан прыняў [[іслам]] і зьмяніў імя на Мікаэль, калі быў у [[Лос-Анджэлес]]е ў кампазытара Стыва Поркары<ref name=thesunislam>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/article1954666.ece Michael Jackson has become Muslim changing his name to 'Mikaeel']. {{ref-en}}</ref>. Гэта інфармацыя ніколі не была пацьверджаная самім Джэксанам. Адвакат Джэксана Лондэл Макмілан аспрэчыў гэтае паведамленьне, сказаўшы што гэта поўная няпраўда. Тым ня менш, былая няня дзяцей Майкла Джэксана 29 чэрвеня заявіла, што на Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя "Нацыя ісламу <ref>[https://web.archive.org/web/20160306020639/http://www.ctv.by/news/~group__m11=212~page__n16=1~news__n16=22912 Няня дзяцей Майкла Джэксана: На Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя «Нацыя ісламу».]</ref> У красавіку 2009 году таблёіды паведамілі, што пры чарговым аглядзе доктары выявілі ў Майкла рак скуры. Афіцыйны прадстаўнік сьпевака аспрэчыў гэту інфармацыю, заявіўшы ў інтэрвію New York Daily News, што «Майкл выдатна сябе адчувае. Ён у цудоўным стане, і ў яго няма ніякіх хвароб».<ref>[http://www.nydailynews.com/gossip/2009/05/16/2009-05-16_michael_jackson_diagnosed_with_skin_cancer_but_comeback_concerts_still_on_says_r.html=NewYork Daily News — Michael Jackson denies skin cancer report]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}}</ref>. === Асабістае жыцьцё === Майкл Джэксан быў двойчы жанаты. З 1994 па 1996 гады ён быў у шлюбе зь Лізай-Марыяй Прэсьлі, дачцэ [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. У лістападзе 1996 году, пасьля разводу зь ёй, Джэксан ажаніўся з Дэбі Роў (былая [[мэдсястра]]), ад якой у яго двое дзяцей: сын — Прынц Майкл Джозэф Джэксан старэйшы (нарадзіўся ў 1997 годзе) і дачка — Пэрыс-Майкл Катрын Джэксан (нарадзілася ў 1998 годзе)<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/entertainment/newsid_2211000/2211082.stm Майкл Джэксан «ізноў стаў бацькам»]{{ref-ru}}</ref>. У 1999 годзе Дэбі Роў і Майкл Джэксан разьвяліся. === Сьмерць === Раніцай 25 чэрвеня 2009 году Майкл зьнепрытомнеў і зваліўся, знаходзячыся ў хаце, якую ён наймаў у Голмбі Гілз, на захадзе [[Лос-Анджэлес]]у. У 12:21 па мясцовым [[UTC-8|ціхаакіянскім часе]] быў зарэгістраваны званок на нумар 911<ref name="DE" />. Мэдыкі прыехалі праз 3 хвіліны і 17 сэкундаў і выявілі, што Джэксан ужо ня дыхае. У яго спынілася сэрца. Мэдыкі адразу пачалі сардэчна-лёгачную рэанімацыю<ref name="MSNBC">[https://web.archive.org/web/20090707112522/http://www.msnbc.msn.com/id/31552029?gt1=43001 Singer Michael Jackson dead at 50-Legendary pop star had been preparing for London comeback tour]{{ref-en}}</ref>. Спробы вярнуць Джэксана да жыцьця прадоўжваліся па дарозе і на працягу гадзіны пасьля прыезду ў Мэдычны цэнтар Каліфарнійскага ўнівэрсытэту<ref name="Times6580897">[https://web.archive.org/web/20110920052143/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6580897.ece Fans mourn artist for whom it didn’t matter if you were black or white]{{ref-en}}</ref>. Гэтыя спробы аказаліся беспасьпяховымі. Сьмерць была канстатавана ў 14:26 па мясцовым часе<ref name = "reuters2">[http://www.guardian.co.uk/uk/feedarticle/8577696 King of pop Michael Jackson is dead]{{ref-en}}</ref>. Цырымонія разьвітаньня адблася амаль праз два тыдні па сьмерці Джэксана 7 ліпеня 2009 году ў Лос-Анджэлесе. == Мастацкае майстэрства == === Вакальны стыль === [[Файл:Michael Jackson in 1988.jpg|значак|зьлева|Выступ Джэксана ў 1988 годзе ў [[Вена|Вене]].]] Джэксан быў вядомы як экспрэсіўны вакаліст з абсалютным слыхам<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|загаловак=What actually is perfect pitch – and how do I get it?|выдавецтва=Classic FM|копія=https://web.archive.org/web/20201108002330/https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|дата копіі=11.2020}}</ref><ref>{{кніга|імя=Geoff|прозьвішча=Brown|загаловак=The complete guide to the music of Michael Jackson and The Jackson family|месца=London|выдавецтва=Omnibus Press|isbn=978-0-7119-5303-1}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music-16799|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=08.2018}}</ref>. Крытыкі апісвалі ягоную вакальную здатнасьць як такую, што ахоплівае дыяпазон ад чыстага і мяккага да рэзкага і агрэсіўнага<ref>{{артыкул|аўтар=Hoffman, Claire|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-last-days-of-michael-jackson-68590/|загаловак=The Last Days of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone|год=08.2009}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Light, Alan|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/dangerous-251372/|загаловак=Michael Jackson's 'Dangerous'|выданьне=Rolling Stone|год=01.1992}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stone, Rolling|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/50-best-michael-jackson-songs-22188/|загаловак=50 Best Michael Jackson Songs|выданьне=Rolling Stone|год=06.2014}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stegner-Petitjean, Isabelle|загаловак='The Voice in the Mirror'. Michael Jackson: From a Vocal Identity to its Double in Sound|выданьне=Volume !|том=8|нумар=2|старонкі=222—253|год=2011|DOI=10.4000/volume.3851}}</ref>, у залежнасьці ад абранага жанру. Джэксан ёсьць адзіным выканаўцам, які калі-небудзь атрымліваў «[[Грэмі]]» ў трох розных жанрах вакальнага выкананьня як сольны артыст, як то як найлепшае поп-выкананьне за ''Thriller'', як найлепшае рок-выкананьне за ''Beat It'', і найлепшае выкананьне ў стылі рытм-энд-блюз за ''Billie Jean'' і ''Don’t Stop ’Til You Get Enough''. [[Брус Сўэдын]], ягоны даўні гукаінжынэр, падкрэсьліваў, што ключавым элемэнтам іхных вакальных запісаў было тое, што ён і Джэксан выпрабоўвалі мноства падыходаў да рытмічных, эмацыйных і тэхнічных адметнасьцяў, каб дасягнуць пэўнага «гукавога характару»<ref>{{кніга|аўтар=Swedien, Bruce; Jackson, Michael|загаловак=In the studio with Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Hal Leonard Books|старонкі=8–10, 119–126|isbn=978-1-4234-6495-2}}</ref>. Ягоныя стылістычныя прыёмы ўлучалі частае выкарыстаньне [[стаката]], [[легата]], [[фальцэт]]а, а таксама вакальных «ікавак»<ref>{{спасылка|аўтар=Lopez, Rich|спасылка=https://dallasvoice.com/review-simply-said-mj-was-a-thriller/|загаловак=Review: Simply said, 'MJ' was a thriller|выдавецтва=Dallas Voice|дата публікацыі=11.2023}}</ref>, ''[[Ad libitum]]'', вакальнага скавытаньня і рыканьня, якія сталіся фірмовай рысай ягонага гучаньня<ref name="Ewing" >{{навіна|аўтар=Ewing, Tom|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|загаловак=Michael Jackson starts work on Off the Wall|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2011|копія=https://web.archive.org/web/20150423135437/https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|дата копіі=04.2015}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://music.apple.com/us/playlist/michael-jackson-love-songs/pl.8058d87c60b647a7bc81185b9f59e4c2|загаловак=Apple Music: Michael Jackson Love Songs|выдавецтва=Apple Music}}</ref>. Джэксан сьпяваў зь дзяцінства, і з часам ягоны голас, як і вакальны стыль зьмяняліся. У 1971—1975 гадах ягоны голас трансфармаваўся ад дзіцячага сапрана да лірычнага тэнару<ref>{{кніга|аўтар=Brackett, Nathan; Hoard, Christian|загаловак=The Rolling Stone Album Guide|выдавецтва=Fireside|старонкі=414|год=2004|isbn=978-0-7432-0169-8}}</ref>. Слынным сьпевака зрабілі ягоныя інтанацыі і вакальны дыяпазон. З кожным новым музычным рэлізам ягонае вакальнае разьвіцьцё і зьмены станоўча адзначаліся музычнымі журналістамі. У пэрыяд ''Off the Wall'' напрыканцы 1970-х гадоў Джэксанавыя здольнасьці ў час ягонага сталеньня змусілі [[Rolling Stone]] параўнаць ягоны вакал зь «лёгкім і плыўна-перарывістым» стылем [[Стыві Ўандэр]]а і напісаць, што «далікатны тэнар Джэксана надзвычай прыгожы. Ён лёгка пераходзіць ва ўражлівы фальцэт, які выкарыстоўваецца вельмі сьмела»<ref>{{артыкул|аўтар=Holden, Stephen|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|загаловак=Michael Jackson: Off The Wall|выданьне=Rolling Stone|год=11.1979|копія=https://web.archive.org/web/20160107042734/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|дата копіі=01.2016}}</ref>. Калі на пачатку 1980-х гадоў адбыўяс рэліз альбому ''Thriller'', Rolling Stone адзначыў, што Джэксан сьпявае «цалкам дарослым голасам», «прасякнутым сумам»<ref name="Thriller" >{{артыкул|аўтар=Connelly, Christopher|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|загаловак=Michael Jackson: Thriller|выданьне=Rolling Stone|год=01.1983|копія=https://web.archive.org/web/20150702093257/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|дата копіі=07.2015}}</ref>. З выхадам інтраспэктыўнага альбому ''Dangerous'', у [[The New York Times]] зьвярнулі ўвагу, што на некаторых трэках «ён хапае паветра, а ягоны голас дрыжыць ад трывогі або апускаецца да роспачнага шэпту, сыкаючы скрозь сьціснутыя зубы», і што ён мае «пакутлівы тэмбр». Калі Джэксан сьпяваў пра братэрства або самапавагу, ён вяртаўся да «гладкага» вакалу<ref name="NYT Dangerous" >{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1991/11/24/arts/recordings-view-michael-jackson-in-the-electronic-wilderness.html|загаловак=Recordings View; Michael Jackson in the Electronic Wilderness|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=11.1991}}</ref>. У рэцэнзіі на ''Invincible'' часопіс Rolling Stone напісаў, што Джэксан па-ранейшаму выконвае «выдатна агучаныя рытмічныя партыі і віруючыя вакальныя гармоніі»<ref>{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=Rolling Stone|год=12.2001|копія=https://web.archive.org/web/20171001125527/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|дата копіі=10.2017}}</ref>. Джозэф Вогел адзначаў здольнасьць Джэксана выкарыстоўваць невэрбальныя гукі для перадачы эмоцыяў<ref>{{кніга|імя=Joseph|прозьвішча=Vogel|спасылка=https://archive.org/details/maninmusiccreati0000voge|загаловак=Man in the Music: The Creative Life and Work of Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Sterling|старонкі=9|год=2012|isbn=978-1-4027-7938-1}}</ref>. [[Ніл Макормік]] пісаў, што нестандартны вакальны стыль Джэксана «надаў яму арыгінальнасьці і абсалютнай адметнасьці»<ref>{{навіна|аўтар=McCormick, Neil|спасылка=https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|загаловак=Michael Jackson, Bruce Springsteen & Bono|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20090703051404/https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|дата копіі=07.2009}}</ref>. === Музычнае майстэрства === Джэксану бракавала фармальнай музычнай адукацыі, а таксама ён не даваў рады чытаньню або складаньню фармальнай музычнай натацыі. Яму часта прыпісваюцца ўменьне ігры на [[гітара|гітары]], [[клявішныя музычныя інструмэнты|клявішных]] або [[ударная ўстаноўка|бубнах]], але ён не валодаў імі на прафэсійным узроўні. Падчас кампазытарства ён запісваў ідэі, выкарыстоўваючы [[бітбоксінг]] і вакальнае імітаваньне інструмэнтаў<ref name="NME" >{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music/|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=04.2014}}</ref>. Апісваючы гэты працэс, ён казаў, што проста напявае басавую партыю на дыктафон. Затым на гэты басавы матыў ён накладаў акорды, якія ў сваю чаргу фармавалі [[мэлёдыя|мэлёдыю]]<ref name="NME" />. Гукаінжынэр Робэрт Гофман узгадваў, што Джэксан голасам выцінаў гітарныя акорды нота за нотаю і напяваў струнныя аранжаваньні частка за часткаю на касэтны дыктафон. Гэты працэс Джэксанава падыходу добра бачны ў дэма-запісе песьні ''Beat It''<ref name="NME" />. === Тэмы і жанры === [[Файл:Michael Jackson (20589951783) (cropped).jpg|значак|Сьпявак у час сусьветнага туру ''Dangerous'' у 1992 годзе.]] Джэксан дасьледаваў жанры, улучна з [[поп-музыка|попам]]<ref name="allmusic" /><ref name="Jet" >{{артыкул|спасылка=https://books.google.com/books?id=L70DAAAAMBAJ&pg=PA58|загаловак=Michael Jackson Turns 30!|выданьне=Jet|том=74|нумар=35|старонкі=58|год=08.1988}}</ref>, [[соўл]]ам<ref name="allmusic"/>, [[рытм-энд-блюз]]ам<ref name="Jet"/>, [[фанк]]ам<ref name="Help" >{{спасылка|аўтар=Heyliger, M.|спасылка=https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|загаловак=A State-of-the-Art Pop Album: Thriller by Michael|выдавецтва=Consumerhelpweb.com|копія=https://web.archive.org/web/20081204150926/https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|дата копіі=12.2008}}</ref>, [[рок-музыка|рокам]]<ref name="Jet"/><ref name="Help"/>, [[дыска]]<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/off-the-wall-mw0000190332|загаловак=Michael Jackson – Off the Wall – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>, пост-дыска<ref name="Help"/>, [[данс-поп]]ам<ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref><ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|старонкі=285|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref> і [[нью-джэк-сўінг]]ам<ref name="allmusic"/>. Стыў Г’юі з [[AllMusic]] пісаў, што ''Thriller'' удасканаліў моцныя бакі ''Off the Wall'', бо танцавальныя і рокавыя трэкі сталі больш агрэсіўнымі, а попавыя кампазыцыі і баляды — мякчэйшымі і больш соўлавымі<ref name="allmusic"/>. Сярод ягоных трэкаў вылучаюцца баляды ''The Lady in My Life'', ''Human Nature'' і ''The Girl Is Mine''<ref name="Thriller"/><ref name="Slant" >{{спасылка|аўтар=Henderson, Eric|спасылка=https://www.slantmagazine.com/music/review/michael-jackson-thriller|загаловак=Michael Jackson – Thriller|выдавецтва=Slant Magazine|дата публікацыі=10.2003}}</ref>, фанкавыя кампазыцыі ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>, а таксама дыска-трэкі ''Baby Be Mine'' і ''P.Y.T. (Pretty Young Thing)''<ref name="Slant"/>. З выхадам ''Off the Wall'' аглядальнік часопісу [[The Guardian]] Том Юінг пісаў, што «вакальныя прыёмы Джэксана, як то ўздыхі і трымценьне, якія ахапляюць амаль кожную песьню — выклікаюць вобраз сьпевака, які адчайна імкнецца разьняволіцца і выказаць сябе праз рух»<ref name="Ewing" />. Крыстафэр Конэлі з Rolling Stone адзначаў, што ў ''Thriller'' Джэксан рэалізаваў сваё даўняе захапленьне тэмай параноі і распрацаваў больш змрочную вобразнасьцю<ref name="Thriller"/>. [[Стывэн Томас Эрлўайн]] з AllMusic заўважыў гэта ў песьнях ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>. У ''Billie Jean'' Джэксан апавядае пра апантаную фанатку, якая сьцьвярджае, што ён ёсьць бацькам ейнага дзіця<ref name="allmusic"/>, а ў ''Wanna Be Startin’ Somethin’'' ён выступае супраць плётак і мэдыяў<ref name="Thriller"/>. ''Beat It'' асуджала гвалт бандаў, і была створаная як даніна пашаны м’юзыклу [[Ўэстсайдзкая гісторыя]]. Паводле Г’юі, гэтая песьня стала першай пасьпяховай рокавай крос-овэрнай працай Джэксана<ref name="allmusic"/><ref name="Bio" />. Ён таксама адзначаў, што ''Thriller'' паклаў пачатак цікавасьці Джэксана да тэмы звышнатуральнага, да якой творца вяртаўся ў наступныя гады. У 1985 годзе Джэксан стаў суаўтарам дабрачыннага гімну ''We Are the World'', пасьля чаго гуманітарныя тэмы пазьней сталі паўтаральным матывам у ягоных тэкстах і публічным іміджы<ref name="allmusic"/>. У ''Bad'' канцэпцыя Джэксана пра драпежнага палюбоўніка выўляецца ў рок-кампазыцыі ''Dirty Diana''<ref>{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1987/09/03/arts/critic-s-notebook-how-good-is-jackson-s-bad.html|загаловак=Critic's Notebook; How Good Is Jackson's 'Bad'?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=09.1987}}</ref>. Загалоўны сынгл ''I Just Can’t Stop Loving You'' уважаецца за традыцыйную любоўную баляду, а ''Man in the Mirror'' ёсьць балядай пра споведзь і асабістага маральнага росту. ''Smooth Criminal'' стварае вобраз крывавага нападу, згвалтаваньня і, верагодна, забойства<ref name="Time2" />. Стывэн Томас Эрлўайн з AllMusic пісаў, што ''Dangerous'' выяўляе Джэксана як парадаксальную асобу<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/dangerous-mw0000674875|загаловак=Michael Jackson – Dangerous – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. Першая палова альбому прысьвечаная стылю нью-джэк-сўінг, у якім створаныя песьні ''Jam'' і ''Remember the Time''. Гэта быў першы альбом творцы, у якім сацыяльныя праблемы сталі асноўнай тэмай. Напрыклад, у ''Why You Wanna Trip on Me'' Джэксан пратэстуе супраць сусьветнага голаду, СНІДу, бяздомнасьці і наркотыкаў. Альбом ''Dangerous'' утрымлівае песьні насычаныя сэксуальнай тэматыкай, як то ''In the Closet''. Загалоўны трэк працягвае тэму драпежнага палюбоўніка і кампульсіўнай жарсьці. Другая палова ўлучае інтраспэктыўныя поп-госпэльныя гімны, як то ''Will You Be There'', ''Heal the World'' і ''Keep the Faith''<ref name="NYT Dangerous" />. У балядзе ''Gone Too Soon'' Джэксан ушаноўвае памяць [[Раян Ўайт|Раяна Ўайта]] і надае ўвагу пакутам людзей, якія жывуць з СНІДам<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|спасылка=https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|загаловак=Jackson's 'Dangerous' Departures; Stylistic Shifts Mar His First Album in 4 Years|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=11.1991|копія=https://web.archive.org/web/20121103024117/https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|дата копіі=11.2012}}</ref>. Альбом ''HIStory'' стварае атмасфэру параноі<ref name="AMHIStory" >{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/history-past-present-and-future-book-i-mw0000123992|загаловак=Michael Jackson – HIStory – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. У нью-джэк-сўінг і фанк-рокавых трэках ''Scream'' і ''Tabloid Junkie'', а таксама ў рытм-энд-блюз балядзе ''You Are Not Alone'', Джэксан пратэстуе супраць несправядлівасьці і ізаляцыі, у якую ён трапіў, і накіроўвае свой гнеў на масавыя мэдыі<ref name="RSHIStory" >{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|загаловак=Michael Jackson: HIStory: Past, Present, Future, Book I|выданьне=Rolling Stone|год=08.1995|копія=https://web.archive.org/web/20160818143623/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|дата копіі=08.2016}}</ref>. У інтраспэктыўнай балядзе ''Stranger in Moscow'' Джэксан наракае на свой лёс. Песьні ''Earth Song'', ''Childhood'', ''Little Susie'' і ''Smile'' ёсьць опэрнымі поп-кампазыцыямі<ref name="AMHIStory" /><ref name="RSHIStory"/>. У ''D.S.'' Джэксан атакуе юрыста [[Томас Снэдан|Томаса Ў. Снэдана-малодшага]], які перасьледаваў яго ў абедзьвюх справах аб сэксуальным гвалце ў дачыненьні да дзяцей. У трэку сьпявак апісвае Снэдана як белага супрэмацыста, які хацеў «схапіць мяне, жывога або мёртвага»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|загаловак=Thomas W. (Tom) Sneddon Jr.|выдавецтва=National Defense Authorization Act|копія=https://web.archive.org/web/20060627020903/https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|дата копіі=06.2006}}</ref>. ''Invincible'' утрымлівае ўрбан-соўлавыя трэкі, як то ''Cry'' і ''The Lost Children'', баляды ''Speechless'', ''Break of Dawn'' і ''Butterflies'', а таксама зьмешвае [[гіп-гоп]], поп і рытм-энд-блюз у трэках ''2000 Watts'', ''Heartbreaker'' і ''Invincible''<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/invincible-mw0000011263|загаловак=Michael Jackson – Invincible – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Beaumont, Mark|спасылка=https://www.nme.com/reviews/michael-jackson/5780|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=NME|год=11.2001}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * 1971&nbsp;— ''Got to Be There'' * 1972&nbsp;— ''Ben'' * 1973&nbsp;— ''Music and Me'' * 1975&nbsp;— ''Forever, Michael'' * 1979&nbsp;— ''Off the Wall'' * 1982&nbsp;— ''[[Thriller]]'' * 1987&nbsp;— ''Bad'' * 1991&nbsp;— ''Dangerous'' * 1995&nbsp;— ''HIStory: Past, Present and Future Book I'' * 1997&nbsp;— ''Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix'' * 2001&nbsp;— ''Invincible'' * 2010&nbsp;— ''Michael'' === Сынглы, якія дасягалі першых пазыцыяў у чартах === ==== [[ЗША]] ==== * 1972&nbsp;— ''«Ben»'' * 1979&nbsp;— ''«Don’t Stop 'Til You Get Enough»'' * 1980&nbsp;— ''«Rock with You»'' * 1983&nbsp;— ''«[[Billie Jean]]»'' * 1983&nbsp;— ''«Beat It»'' * 1983&nbsp;— ''«Say Say Say»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1987&nbsp;— ''«Bad»'' * 1987&nbsp;— ''«The Way You Make Me Feel»'' * 1988&nbsp;— ''«Man in the Mirror»'' * 1988&nbsp;— ''«Dirty Diana»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' ==== [[Вялікабрытанія]] ==== * 1981&nbsp;— ''«One Day in Your Life»'' * 1983&nbsp;— ''«Billie Jean»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' * 1995&nbsp;— ''«Earth Song»'' * 1997&nbsp;— ''«Blood on the Dance Floor»'' === Туры === * ''Bad Tour'' (1987—1989) * ''Dangerous World Tour'' (1992—1993) * ''HIStory World Tour'' (1996—1997) * ''[[This Is It]]'' (2009—2010) <small>(адмененеы)</small> == Узнагароды і дасягненьні == [[Файл:Michael Jackson receives the Presidential Public Safety Commendation at the White House (C21788-18).tif|значак|Сустрэча Майкла Джэксана з [[Роналд Рэйган|Роналдам Рэйганам]] і зь яго жонкай [[Нэнсі Рэйган]].]] Дасягненьні Джэксана — аднаго зь нешматлікіх музыкаў, двойчы ўведзеных у [[Залу славы рок-н-ролу]] (у складзе калектыва [[The Jackson 5]] і як сольнага артыста), — уключаюць у сябе шэраг рэкордаў у «[[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнізе рэкордаў Гінэса]]», званьне «Самага пасьпяховага артыста ўсіх часоў», 15 прэміяў «[[Грэмі]]»<ref name="grammy.com">[http://www.grammy.com/nominees/search?artist=Michael+Jackson&title=&year=All&genre=All Past Winners Search] GRAMMY.com {{ref-en}}</ref><ref name="ReferenceA">[https://web.archive.org/web/20110122042621/http://www.grammy.org/recording-academy/awards/legends GRAMMY Legend Award] GRAMMY.org {{ref-en}}</ref>, 14 гітоў у ЗША і продажу 800 мільенаў запісаў. Яшчэ пры жыцьці Майкла Джэксана людзі, з падачы Элізабэт Тэйлар, неафіцыйна называлі яго «Каралем поп-музыкі», гэтае званьне стала прыжылася да Джэксана ў музычным грамадзтве. Альбом Джэксана 1982 году «[[Thriller]]» застаецца самым прадаваным альбомам усіх часоў, і яшчэ чатыры яго сольных студыйных альбомы ўваходзяць у лік самых прадаваных у сьвеце: «Off the Wall» (1979), «Bad» (1987), «Dangerous» (1991) і «HIStory» (1995). Джэксан папулярызаваў складаныя для выкананьня танцавальныя тэхнікі, такія, як «робат» і «[[месяцовая хада]]». Джэксан быў таксама ўзнагароджаны «За выбітны ўнесак у сусьветную культуру» за ўклад сотняў мільенаў даляраў у 39 дабрачынных арганізацыяў і яго ўласны фонд «Heal the World»<ref>[https://web.archive.org/web/20120111135847/http://news.mail.ru/society/3012041/ Майкла Джэксана пасьмяротна ўзнагародзяць у Расеі]. {{ref-ru}}</ref>. Узнагароджаны (пасьмяротна) «Прэміяй Муз-ТБ 2010» за велізарны ўклад у сусьветную музычную індустрыю. Прыз уручаны сястры сьпевака, Ля Тоі Джэксан. Агульная колькасьць узнагарод сьпевака — 395. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{кніга|імя=Lisa D|прозьвішча=Campbell|загаловак=Michael Jackson: The King of Pop|выдавецтва=Branden|год=1993|isbn=978-0-8283-1957-7|ref=Campbell1993}} * {{кніга|імя=Lisa D|прозьвішча=Campbell|спасылка=https://books.google.com/books?id=BVC9zltjf-EC&pg=PP1|загаловак=Michael Jackson: The King of Pop's Darkest Hour|выдавецтва=Branden|год=1995|isbn=978-0-8283-2003-0|ref=Campbell1995}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Dancing the Dream|выдавецтва=Doubleday|год=1992|isbn=0-385-40368-2}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Moonwalk|спасылка=http://www.mjshouse.com/download/moonwalk_book.pdf|выдавецтва=Random House|год=2009|isbn=978-0-307-71698-9|ref=Jackson}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=My World, The Official Photobook|выданьне=1|выдавецтва=Triumph International|год=2006|isbn=0-9768891-1-0}} * {{кніга|імя=Jel D.|прозьвішча=Lewis Jones|спасылка=https://books.google.com/books?id=LuEPnk7irOMC|загаловак=Michael Jackson, the King of Pop: The Big Picture: the Music! the Man! the Legend! the Interviews: an Anthology|выдавецтва=Amber Books Publishing|год=2005|isbn=978-0-9749779-0-4|ref=LewisJones}} * {{кніга|імя=J. Randy|прозьвішча=Taraborrelli|спасылка=https://archive.org/details/michaeljacksonma0000tara|загаловак=Michael Jackson: The Magic, The Madness, The Whole Story, 1958–2009|выдавецтва=Grand Central Publishing, 2009|год=2009|isbn=978-0-446-56474-8|ref=Taraborrelli}} * {{артыкул|аўтар=Young, Julie|загаловак=A Hoosier Thriller: Gary, Indiana’s Michael Jackson|выданьне=Traces of Indiana and Midwestern History|том=21|нумар=4|год=2009|ref=Young}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.michaeljackson.com/ Афіцыйны сайт]{{ref-en}} * {{YouTube|michaeljackson}} * {{facebook|michaeljackson}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Джэксан, Майкл}} [[Катэгорыя:Поп-музыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Танцоўшчыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Форэст-Лаўн]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] bq24z6mdvh2mut1k7zlyqcocloa5src Радуша 0 66168 2678214 2468726 2026-07-08T16:38:51Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678214 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Радуша |Лацінка = Raduša |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Радушы |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Жлобінскі раён|Жлобінскі]] |Сельсавет = [[Краснабярэскі сельсавет|Краснабярэскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 55 |Шырата сэкундаў = 52 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 41 |Даўгата сэкундаў = 39 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ра́душа'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Ала (рака)|Алы]]. Уваходзіць у склад [[Краснабярэскі сельсавет|Краснабярэскага сельсавету]] [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзіцца за за 5 км на паўднёвы захад ад [[Красны Бераг (Жлобінскі раён)|Краснага Берагу]], за 25 км на захад ад [[Жлобін]]а. == Назва == {{Асноўны артыкул|Радаш}} Ратш або Рач (Ratsch) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Ratsch#v=snippet&q=Ratsch&f=false S. 26].</ref>. Іменная аснова [[Рад|-рад- (-рат-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Радзівіл (імя)|Радзівіл]], [[Ратаўт|Раталт]], [[Конрад]]; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Konrad) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *rêþs<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 193.</ref>, германскага rad- 'рада'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Ва [[Уроцлаў|Ўроцлаве]] адзначалася гістарычнае бытаваньне германска-[[Славянскія мовы|славянскага]] імя Radusch<ref>Reichert H. Die deutschen Familiennamen: nach breslauer quellen des 13. und 14. Jahrhunderts. — Breslau, 1908. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CEwImm4TtCgC&q=Radusch#v=snippet&q=Radusch&f=false S. 55].</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 1068 чалавек<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 168.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://pda.weather-in.by/by/gomel%27skaja/956 Прагноз надвор’я ў в. Радуша]{{Недаступная спасылка|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Краснабярэскі сельсавет}} {{Жлобінскі раён}} [[Катэгорыя:Краснабярэскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жлобінскага раёну]] j6mfre8iyu3q7rfeg65a0454l3ch9c1 Гасьцілавічы (Берасьцейская вобласьць) 0 66674 2678196 2466118 2026-07-08T16:12:41Z ~2026-38974-75 98784 2678196 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Гасьцілавічы}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Гасьцілавічы |Лацінка = Haściłavičy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Гасьцілавічаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская]] |Раён = [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкі]] |Сельсавет = [[Альхоўскі сельсавет|Альхоўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 22 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 225381 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 0 |Шырата сэкундаў = 44 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 7 |Даўгата сэкундаў = 35 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Гасьці́лавічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Берасьцейская вобласьць}} С. 203.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Шчара|Шчары]]. Уваходзяць у склад [[Альхоўскі сельсавет|Альхоўскага сельсавету]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёну]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Гасьціла}} Гасьціла або Кесьціла, пазьней Гастэль, Гестэль або Кастэль (Gastila<ref name="HSCP-1897-145">Harvard Studies in Classical Philology. Vol. 8. — Boston, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=mHgNAAAAYAAJ&q=Gastilo#v=snippet&q=Gastilo&f=false P. 145].</ref>, Kestilo, Gastel<ref>Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=Gastel#v=snippet&q=Gastel&f=false S. 141].</ref>, Gestel<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1954. [https://books.google.by/books?id=vSXbDwAAQBAJ&pg=PA279&dq=Gest+el+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwicltad7tGJAxVv9gIHHVl3D40Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Gest%20el%20namenkunde&f=false S. 279].</ref>, Kastel<ref>Schiffmann K. Historisches Ortsnamen-Lexikon des Landes Oberösterreich. — Berlin, 1942. S. 270.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Kestilo#v=snippet&q=Kestilo&f=false S. 605].</ref>. Іменная аснова [[Гаст|-гаст- (-каст-, -гест-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гестар]], [[Каштарт]], [[Гаштольд (імя)|Гаштольд]]; германскія імёны Gaster, Kastert, Gastald) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага gasts 'госьць, вандроўнік'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Таксама імя Гасьціла (Gostilo) можа мець [[Славянскія мовы|славянскае]] паходжаньне<ref name="HSCP-1897-145"/>. == Насельніцтва == * 1909 год — 231 чалавек<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 44.</ref> * 1999 год — 38 чалавек * 2010 год — 22 чалавекі == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Альхоўскі сельсавет}} {{Ляхавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Альхоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёну]] htmaw8zzqoo9dne9rbwhwo735j3k3zb Баруцішкі 0 69121 2678213 2675294 2026-07-08T16:37:24Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678213 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Баруцішкі |Лацінка = Baryciški |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Баруцішкаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Івейскі раён|Івейскі]] |Сельсавет = [[Эйгердаўскі сельсавет|Эйгердаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 59 |Шырата сэкундаў = 44 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 3 |Даўгата сэкундаў = 12 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Баруцішкі''' — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Чапунька|Чапуньцы]]. Уваходзяць у склад [[Эйгердаўскі сельсавет|Эйгердаўскага сельсавету]] [[Івейскі раён|Івейскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Барут (імя)}} Барут (Baruthus) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Björkman E. Nordische Personennamen in England in alt- und frühmittel-englischer Zeit: Ein Beitrag zur englischen Namenkunde. — Halle, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QiJAAAAAYAAJ&q=Baruthus#v=snippet&q=Baruthus&f=false S. 25].</ref>. Іменная аснова [[Бар (імя)|-бар- (-бор-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Барвід]], [[Барвін]], [[Вісбар]]; германскія імёны Barvid, Barwin, Wisbar) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] bara, baur 'чалавек, дзіця' (літаральна — «народжаны»)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 16.</ref>. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і ў [[Славянскія мовы|славянскіх]] мовах<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Гісторыя == Упамінаецца ў 1704 годзе як вёска ''Біруцішкі'' ў [[Ашмянскі павет|Ашмянскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{Заўвага|НГАБ у Менску, ф. 1727, воп. 1, спр. 4, с. 419}}. == Насельніцтва == * 1940 год — 19 гаспадарак, 141 жыхар * 1970 год — 50 жыхароў * 1999 — 9 гаспадарак, 17 жыхароў<ref>[https://web.archive.org/web/20081120013932/http://mestechki.info/xutora.htm Віртуальная Івейшчына]</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Іўеўскі раён}} {{Эйгердаўскі сельсавет}} {{Івейскі раён}} [[Катэгорыя:Эйгердаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну]] eoj0o32xc3c0tztvjfjown4l29znppf Сурканты 0 70988 2678265 2501017 2026-07-08T19:23:34Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678265 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сурканты |Лацінка = Surkanty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Суркантоў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Вярэнаўскі раён|Вярэнаўскі]] |Сельсавет = [[Больціскі сельсавет|Больціскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 23 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 231399 (Больцішкі) |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 56 |Шырата сэкундаў = 36 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Сурканты́'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 143.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Дзітва|Дзітвы]]. Уваходзяць у склад [[Больціскі сельсавет|Больціскага сельсавету]] [[Вярэнаўскі раён|Вярэнаўскім раёне]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Сургонт}} Сысыгунда, Сесекунда, Сурыгун або Сырыгун (Sisigunda, Sesecundus<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA494&dq=%22+Sesecundus+%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwipv63DsKWKAxW5nf0HHefgOhwQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22%20Sesecundus%20%22&f=false P. 494].</ref>, Sesecundo<ref>[https://www.celtiberia.net/es/biblioteca/?id=2133&cadena=galicia El Nombre de los Antepasados: Toponimia Gallega de Origen Antroponímico (I v2.0)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>, Surrigvn<ref name="SMP">[https://filemaker.isof.se/fmi/webd Sveriges medeltida personnamn — förnamnsregister Abbe-Øxvidh], Institutet för språk och folkminnen</ref>, Syrrigvn<ref name="SMP"/>) і Сургант (Surgant<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=S%C3%BCrgant#v=snippet&q=S%C3%BCrgant&f=false S. 762].</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tZZFdogozvUC&q=Sisigunda#v=snippet&q=Sisigunda&f=false S. 63].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сыр (імя)|сір- (сіс-, сур-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сысымунд|Сірмонт]]; германскія імёны Siriaud, Sireguti, Sirmont) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, аснова [[Гунт|-гунд- (-гунт-, -кунт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гунтэр|Гунтар]], [[Вігунт]], [[Вірконт]]; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва', а аснова [[Гента (імя)|-генд- (-гент-, -гінт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гінтэр]], [[Ягінт|Агінт]], [[Эйгінт]]; германскія імёны Genter, Aginto, Eigint) — ад гоцкага gands 'посах', пераноснае 'чары'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Сурконт азначае «заклён бітвы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. == Гісторыя == 21 жніўня 1944 году ў вёсцы адбылася рэгулярная бітва паміж аддзелам савецкай арміі і аддзелам польскай [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] пад кіраўніцтвам [[Мацей Каленковіч|Мацея Каленковіча]] «Котвіча», які ў ёй загінуў. Пахаваньні загінуўшых польскіх вайскоўцаў з-за страху мясцовых перад саветамі адбыліся не на мясцовых могілках, а на полі, ля могілкаў [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстанцаў 1863 году]], з удзелам мясцовага ксяндза (летувіскай нацыянальнасьці)<ref>J. Drużyńska, S. M. Jankowski, ''Wyklęte życiorysy'', Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2009, {{ISBN|978-83-7510-373-1}}, ss. 199—200. {{ref-pl}}</ref>. Мясцовыя жыхары не дапусьцілі заараць магілу для калгасу<ref>J. Drużyńska, S. M. Jankowski, ''Wyklęte życiorysy'', Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2009, {{ISBN|978-83-7510-373-1}}, s. 213. {{ref-pl}}</ref>. 8 верасьня 1991 году адкрытыя былі вайсковыя магілкі польскіх жаўнераў. Надпіс на крыжы зроблены па-польску, але ўлады не згадзілася напісаць, супраць каго ваявалі забітыя<ref>J. Drużyńska, S. M. Jankowski, ''Wyklęte życiorysy'', Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2009, {{ISBN|978-83-7510-373-1}}, ss. 227—229. {{ref-pl}}</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 48 чалавек * 2010 год — 23 чалавекі == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Радзіма майго духу|surkanty}} * {{Глёбус Беларусі|surkonty}} {{Больціскі сельсавет}} {{Вярэнаўскі раён}} [[Катэгорыя:Больціскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну]] 82j2zvek5fr66y24d0ofgv21t78q5ms Агнэта Фэльтскуг 0 79410 2678311 1943497 2026-07-09T01:46:14Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678311 wikitext text/x-wiki {{Музыка | Імя = | Подпіс = Agnetha Åse Fältskog | Лёга = | Фота = Abba_28011977_15_200.jpg | Апісаньне_фота = | Поўнае_імя = Agneta Åse Fältskog | Дата_нараджэньня = {{Нарадзіўся|5|4|1950|1}} | Месца_нараджэньня = [[Ёнчэпінг]] | Дата_сьмерці = | Месца_сьмерці = | Гады = | Нацыянальнасьць = | Краіна = [[Швэцыя]] | Прафэсіі = | Інструмэнты = | Жанры = | Псэўданімы = | Гурты = '''[[ABBA]]''' | Супрацоўніцтва = | Лэйблы = | Сайт = [http://www.agnetha.se www.agnetha.se] }} '''Агнэ́та Фэ́льтскуг''' ({{мова-sv|Agnetha Åse Fältskog}}, нарадзілася 5 красавіка 1950, [[Ёнчэпінг]], [[Швэцыя]]) — [[Швэцыя|швэдзкая]] [[сьпявачка]], аўтар песень, музычны [[прадусар]], найбольш вядомая як салістка гурта [[ABBA]]. == Дыскаграфія == Альбомы, зборныя кружэлкі і кампакт-дыскі * 1968 — [[Agnetha Fältskog]] * 1969 — [[Agnetha Fältskog Vol.2]] * 1970 — [[Som Jag Är]] * 1971 — [[När En Vacker Tanke Blir En Sång]] * 1973 — [[Agnetha Fältskog - Bästa]] (зборная кружэлкка) * 1975 — [[Elva Kvinnor I Ett Hus]] * 1979 — [[Tio År Med Agnetha]] (зборны альбом) * 1980 — [[Nu Tändas Tusen Juleljus]] — Agnetha&Linda * 1983 — [[Wrap Your Arms Around Me]] * 1985 — [[Eyes Of A Woman]] * 1986 — [[Sjung Denna Sång]] (зборная кружэлкка) * 1987 — [[Kom Följ Med I Vår Karusell]] — Agnetha&Christian * 1987 — [[I Stand Alone]] * 1994 — [[Geh' Mit Gott]] (зборны кампакт-дыск на нямецкай мове) * 1996 — [[My Love, My Life]] (зборнік з 2 кампакт-дыскаў) * 1997 — [[My Love, My Life]] (зборнік з 3 кампакт-дыскаў) * 1998 — [[That's Me: Greatest Hits]] (зборны кампакт-дыск) * 2004 — [[My Colouring Book]] * 2004 — [[De Första Åren /Agnetha Fältskog 1967—1979]] (камплект з 6 кампакт-дыскаў) * 2008 — [[My Very Best /Agnetha Fältskog 2008]] (зборнік з 2 кампакт-дыскаў) == Вонкавыя спасылкі == * [http://agnetha.net/ Фансайт Агнэты] * [http://agnethaarchives.com/ The Agnetha Fältskog Archives] * [http://imdb.com/name/nm0299611/ IMDb Agnetha Fältskog] * [http://nndb.com/people/557/000044425 NNDB Agnetha Fältskog] * [https://web.archive.org/web/20110303103533/http://abbamikory.blogs.com/abbamikory/agnetha_fltskog/ Mikory's '''ABBA''' blog] * [http://abbasite.com/ Сайт '''ABBA'''] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Фэльтскуг, Агнэта}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1950 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Швэцыі]] [[Катэгорыя:Швэдзкія сьпевакі і сьпявачкі]] [[Катэгорыя:ABBA]] h29wpo91ds70dwd2sebpuggr6wt7xy3 Гасьцілы 0 80013 2678215 2466127 2026-07-08T16:39:23Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678215 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Гасьцілы |Лацінка = Haściły / Gaściły |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Гасьцілаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Маладэчанскі раён|Маладэчанскі]] |Сельсавет = [[Гарадоцкі сельсавет (Маладэчанскі раён)|Гарадоцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 22 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 9 |Шырата сэкундаў = 15 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = 55 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Гасьці́лы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 281.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Бярэзіна (басэйн Нёмана)|Бярэзіны]]. Уваходзяць у склад [[Гарадоцкі сельсавет (Маладэчанскі раён)|Гарадоцкага сельсавету]] [[Маладэчанскі раён|Маладэчанскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Гасьціла}} Гасьціла або Кесьціла, пазьней Гастэль, Гестэль або Кастэль (Gastila<ref name="HSCP-1897-145">Harvard Studies in Classical Philology. Vol. 8. — Boston, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=mHgNAAAAYAAJ&q=Gastilo#v=snippet&q=Gastilo&f=false P. 145].</ref>, Kestilo, Gastel<ref>Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=Gastel#v=snippet&q=Gastel&f=false S. 141].</ref>, Gestel<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1954. [https://books.google.by/books?id=vSXbDwAAQBAJ&pg=PA279&dq=Gest+el+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwicltad7tGJAxVv9gIHHVl3D40Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Gest%20el%20namenkunde&f=false S. 279].</ref>, Kastel<ref>Schiffmann K. Historisches Ortsnamen-Lexikon des Landes Oberösterreich. — Berlin, 1942. S. 270.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Kestilo#v=snippet&q=Kestilo&f=false S. 605].</ref>. Іменная аснова [[Гаст|-гаст- (-каст-, -гест-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гестар]], [[Каштарт]], [[Гаштольд (імя)|Гаштольд]]; германскія імёны Gaster, Kastert, Gastald) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага gasts 'госьць, вандроўнік'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Таксама імя Гасьціла (Gostilo) можа мець [[Славянскія мовы|славянскае]] паходжаньне<ref name="HSCP-1897-145"/>. == Гісторыя == У XIX ст. Гасьцілы ўваходзілі ў склад Вялейскага павету Віленскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/587 S. 587].</ref> У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Гарадок Вялейскaга, з 1927 году Маладэчанскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. 1. — Warszawa, 1938. S. 6.</ref><ref>Eberhardt P. Formowanie się polskiej granicy wschodniej po II wojnie światowej // Dzieje Najnowsze. Rocznik L, 2018 (2). S. 95—100.</ref>. == Насельніцтва == * 1921 год — 103 чалавекi<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. VII, cz. II: Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923. S. 80.</ref> * 1931 год — 188 чалавек<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. 1. — Warszawa, 1938. S. 27.</ref> * 1999 год — 48 чалавек * 2010 год — 22 чалавекі == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{SgKP|II|738|Gościły, wieś, powiat wilejski}} {{Гарадоцкі сельсавет (Маладэчанскі раён)}} {{Маладэчанскі раён}} [[Катэгорыя:Гарадоцкі сельсавет (Маладэчанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Маладэчанскага раёну]] 3bnmaphsbsf3z2ymnfrws8u1hw6e5j5 Ятаўты (Бераставіцкі раён) 0 80907 2678188 2465721 2026-07-08T15:52:22Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678188 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ятаўты |Лацінка = Jataŭty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Ятаўтаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Бераставіцкі раён|Бераставіцкі]] |Сельсавет = [[Пагранічны сельсавет|Пагранічны]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 46 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 231775 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 7 |Шырата сэкундаў = 25 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 2 |Даўгата сэкундаў = 14 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Я́таўты'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 112.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Куклянка|Куклянкі]]. Уваходзяць у склад [[Пагранічны сельсавет|Пагранічнага сельсавету]] [[Бераставіцкі раён|Бераставіцкага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Ятаўт}} Аталд або Адалт (Atald, Adalt) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Adalt#v=snippet&q=%40Adalt&f=false S. 157].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гадзь|-гад- (-ад-, -ат-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ядвіга]], [[Гатман]], [[Бэрнат|Бернат]]; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *haþus<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 70.</ref>, германскага hathu 'бой'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 87.</ref>, а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Адпаведнасьць імя Ятаўт германскаму імю Athald сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101.</ref>. == Гісторыя == З 25 верасьня 2003 году вёска ўваходзіла ў склад [[Пагранічны пасялковы савет|Пагранічнага пасялковага савету]]. Да гэтага часу ўваходзіла ў склад [[Кватарскі сельсавет|Кватарскага сельсавету]] [[Бераставіцкі раён|Бераставіцкага раёну]], які быў скасаваны рашэньнем Гарадзенскага абласнога Савету дэпутатаў.<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18462.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 25.09.2003 N 32 «О решении вопросов административно-территориального устройства Берестовицкого района»]{{ref-ru}}</ref> З 16 кастрычніка 2007 году вёска знаходзіцца ў складзе [[Пагранічны сельсавет|Пагранічнага сельсавету]]. == Насельніцтва == * 1905 год — 243 чалавекі<ref>Указатель населенным местностям Гродненской губернии, с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродна, 1905. С. 180.</ref> * 1999 год — 93 чалавекі * 2010 год — 46 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Пагранічны сельсавет}} {{Бераставіцкі раён}} [[Катэгорыя:Пагранічны сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бераставіцкага раёну]] ggs501r0rx87uy5q1qa49udz0uybrfc Лета 0 85041 2678345 2375811 2026-07-09T08:12:54Z Сергей Михель 98590 /* */ 2678345 wikitext text/x-wiki [[Файл:Field Hamois Belgium Luc Viatour.jpg|міні|Поле ўлетку, [[Бэльгія]][[Файл:Лето_-_сфотографировал_Сергей_Михель.jpg|значак]]]] '''Лета''' — адна з чатырох [[Пара году|пор году]] паміж [[Вясна|вясною]] і [[восень]]ню. Складаецца з трох [[месяц (каляндар)|месяцаў]]: у [[Паўночнае паўшар’е|паўночным паўшар’і]] — [[Чэрвень|чэрвеня]], [[Ліпень|ліпеня]] і [[Жнівень|жніўня]], у [[Паўднёвае паўшар’е|паўднёвым]] — [[Сьнежань|сьнежня]], [[Студзень|студзеня]] і [[Люты|лютага]]. Лета — самая гарачая пара году з самымі доўгімі днямі. У [[экватар]]ыяльным і [[Тропікі|трапічным]] клімаце вылучаюць сухія і вільготныя сэзоны. {{Надвор’е}} [[Катэгорыя:Лета| ]] eajh6pjtv9ks3ei899que6kbodg8nq6 Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы/Сьпіс істотных артыкулаў паводле памеру 4 91685 2678224 2678077 2026-07-08T16:55:42Z DymitrBot 56484 робат: абнаўленьне зьвестак 2678224 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Уступ|08.07.2026 16:55 UTC|44,63|44,63|0}}</noinclude> # [[Электрычны ток]] (<span style="color: #909090;">2579 сымб. → </span>3611 сымб.) # [[Дыхальная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">2641 сымб. → </span>3697 сымб.) # [[Харчовая соль]] (<span style="color: #909090;">2714 сымб. → </span>3800 сымб.) # [[Сьпірт]] (<span style="color: #909090;">2737 сымб. → </span>3832 сымб.) # [[Сэрца]] (<span style="color: #909090;">2738 сымб. → </span>3833 сымб.) # [[Тэатар]] (<span style="color: #909090;">2739 сымб. → </span>3835 сымб.) # [[Гук]] (<span style="color: #909090;">2761 сымб. → </span>3865 сымб.) # [[Страўнікава-кішачны тракт]] (<span style="color: #909090;">2762 сымб. → </span>3867 сымб.) # [[Кут]] (<span style="color: #909090;">2775 сымб. → </span>3885 сымб.) # [[Мір]] (<span style="color: #909090;">2801 сымб. → </span>3921 сымб.) # [[Любоў]] (<span style="color: #909090;">2804 сымб. → </span>3926 сымб.) # [[Сьвятло]] (<span style="color: #909090;">2809 сымб. → </span>3933 сымб.) # [[Піраміда (архітэктура)]] (<span style="color: #909090;">2814 сымб. → </span>3940 сымб.) # [[Горная парода]] (<span style="color: #909090;">2824 сымб. → </span>3954 сымб.) # [[Фотасынтэз]] (<span style="color: #909090;">2833 сымб. → </span>3966 сымб.) # [[Граматыка]] (<span style="color: #909090;">2858 сымб. → </span>4001 сымб.) # [[Крывяносная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">2873 сымб. → </span>4022 сымб.) # [[Свабода волі]] (<span style="color: #909090;">2890 сымб. → </span>4046 сымб.) # [[Электрычнасьць]] (<span style="color: #909090;">2917 сымб. → </span>4084 сымб.) # [[Інфрачырвонае выпраменьваньне]] (<span style="color: #909090;">2919 сымб. → </span>4087 сымб.) # [[Вірус]] (<span style="color: #909090;">2923 сымб. → </span>4092 сымб.) # [[Джаз]] (<span style="color: #909090;">2925 сымб. → </span>4095 сымб.) # [[Сіла (фізычная велічыня)]] (<span style="color: #909090;">2932 сымб. → </span>4105 сымб.) # [[Цэнтральны працэсар]] (<span style="color: #909090;">2941 сымб. → </span>4117 сымб.) # [[Тэрарызм]] (<span style="color: #909090;">2945 сымб. → </span>4123 сымб.) # [[Магабгарата]] (<span style="color: #909090;">2947 сымб. → </span>4126 сымб.) # [[Опэра]] (<span style="color: #909090;">2973 сымб. → </span>4162 сымб.) # [[Пандэмія]] (<span style="color: #909090;">2976 сымб. → </span>4166 сымб.) # [[Комікс]] (<span style="color: #909090;">2978 сымб. → </span>4169 сымб.) # [[Камэта]] (<span style="color: #909090;">3025 сымб. → </span>4235 сымб.) # [[Землятрус]] (<span style="color: #909090;">3025 сымб. → </span>4235 сымб.) # [[Фанэма]] (<span style="color: #909090;">3031 сымб. → </span>4243 сымб.) # [[Мова праграмаваньня]] (<span style="color: #909090;">3032 сымб. → </span>4245 сымб.) # [[Статыстыка]] (<span style="color: #909090;">3034 сымб. → </span>4248 сымб.) # [[Печань]] (<span style="color: #909090;">3037 сымб. → </span>4252 сымб.) # [[Электронная пошта]] (<span style="color: #909090;">3037 сымб. → </span>4252 сымб.) # [[Электронная музыка]] (<span style="color: #909090;">3064 сымб. → </span>4290 сымб.) # [[Хуткасьць]] (<span style="color: #909090;">3079 сымб. → </span>4311 сымб.) # [[Мовазнаўства]] (<span style="color: #909090;">3127 сымб. → </span>4378 сымб.) # [[Крыкет]] (<span style="color: #909090;">3132 сымб. → </span>4385 сымб.) # [[Прапаганда]] (<span style="color: #909090;">3142 сымб. → </span>4399 сымб.) # [[Журналістыка]] (<span style="color: #909090;">3145 сымб. → </span>4403 сымб.) # [[Плуг]] (<span style="color: #909090;">3146 сымб. → </span>4404 сымб.) # [[Баявыя мастацтвы]] (<span style="color: #909090;">3148 сымб. → </span>4407 сымб.) # [[Джайнізм]] (<span style="color: #909090;">3158 сымб. → </span>4421 сымб.) # [[Літар]] (<span style="color: #909090;">3176 сымб. → </span>4446 сымб.) # [[Антыбіётык]] (<span style="color: #909090;">3186 сымб. → </span>4460 сымб.) # [[Паводка]] (<span style="color: #909090;">3187 сымб. → </span>4462 сымб.) # [[Эпоха Асьветніцтва]] (<span style="color: #909090;">3197 сымб. → </span>4476 сымб.) # [[Дзяленьне ядра]] (<span style="color: #909090;">3201 сымб. → </span>4481 сымб.) # [[Хвароба]] (<span style="color: #909090;">3205 сымб. → </span>4487 сымб.) # [[Пісьменства]] (<span style="color: #909090;">3206 сымб. → </span>4488 сымб.) # [[Свойскі конь]] (<span style="color: #909090;">3209 сымб. → </span>4493 сымб.) # [[Малюскі]] (<span style="color: #909090;">3211 сымб. → </span>4495 сымб.) # [[Солі]] (<span style="color: #909090;">3211 сымб. → </span>4495 сымб.) # [[Мода]] (<span style="color: #909090;">3214 сымб. → </span>4500 сымб.) # [[Вымярэньне]] (<span style="color: #909090;">3218 сымб. → </span>4505 сымб.) # [[Рэпрадукцыйная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">3232 сымб. → </span>4525 сымб.) # [[Рэстаўрацыя Мэйдзі]] (<span style="color: #909090;">3237 сымб. → </span>4532 сымб.) # [[Тэктоніка пліт]] (<span style="color: #909090;">3261 сымб. → </span>4565 сымб.) # [[Лягарытм]] (<span style="color: #909090;">3278 сымб. → </span>4589 сымб.) # [[Амазонка]] (<span style="color: #909090;">3278 сымб. → </span>4589 сымб.) # [[Сымэтрыя]] (<span style="color: #909090;">3280 сымб. → </span>4592 сымб.) # [[Бог]] (<span style="color: #909090;">3291 сымб. → </span>4607 сымб.) # [[Склад]] (<span style="color: #909090;">3295 сымб. → </span>4613 сымб.) # [[Шыізм]] (<span style="color: #909090;">3298 сымб. → </span>4617 сымб.) # [[Скульптура]] (<span style="color: #909090;">3310 сымб. → </span>4634 сымб.) # [[Сымфонія]] (<span style="color: #909090;">3322 сымб. → </span>4651 сымб.) # [[Тэорыя лікаў]] (<span style="color: #909090;">3347 сымб. → </span>4686 сымб.) # [[Жывёлы]] (<span style="color: #909090;">3349 сымб. → </span>4689 сымб.) # [[Жанчына]] (<span style="color: #909090;">3354 сымб. → </span>4696 сымб.) # [[Флямэнка]] (<span style="color: #909090;">3367 сымб. → </span>4714 сымб.) # [[Псыхалёгія]] (<span style="color: #909090;">3373 сымб. → </span>4722 сымб.) # [[Гадзіньнік]] (<span style="color: #909090;">3376 сымб. → </span>4726 сымб.) # [[Эпістэмалёгія]] (<span style="color: #909090;">3378 сымб. → </span>4729 сымб.) # [[Страваваньне]] (<span style="color: #909090;">3378 сымб. → </span>4729 сымб.) # [[Гастраэнтэрыт]] (<span style="color: #909090;">3385 сымб. → </span>4739 сымб.) # [[Флейта]] (<span style="color: #909090;">3389 сымб. → </span>4745 сымб.) # [[Сьлепата]] (<span style="color: #909090;">3394 сымб. → </span>4752 сымб.) # [[Біялягічная клясыфікацыя]] (<span style="color: #909090;">3410 сымб. → </span>4774 сымб.) # [[Павукі]] (<span style="color: #909090;">3411 сымб. → </span>4775 сымб.) # [[Біятэхналёгія]] (<span style="color: #909090;">3424 сымб. → </span>4794 сымб.) # [[Рыс]] (<span style="color: #909090;">3438 сымб. → </span>4813 сымб.) # [[Арка]] (<span style="color: #909090;">3441 сымб. → </span>4817 сымб.) # [[Магніт]] (<span style="color: #909090;">3470 сымб. → </span>4858 сымб.) # [[Жалезны век]] (<span style="color: #909090;">3479 сымб. → </span>4871 сымб.) # [[Этыка]] (<span style="color: #909090;">3480 сымб. → </span>4872 сымб.) # [[Біяхімія]] (<span style="color: #909090;">3482 сымб. → </span>4875 сымб.) # [[Інфармацыя]] (<span style="color: #909090;">3495 сымб. → </span>4893 сымб.) # [[Паўзуны]] (<span style="color: #909090;">3496 сымб. → </span>4894 сымб.) # [[Камунізм]] (<span style="color: #909090;">3506 сымб. → </span>4908 сымб.) # [[Сунізм]] (<span style="color: #909090;">3510 сымб. → </span>4914 сымб.) # [[Закон захаваньня энэргіі]] (<span style="color: #909090;">3523 сымб. → </span>4932 сымб.) # [[Кветка]] (<span style="color: #909090;">3524 сымб. → </span>4934 сымб.) # [[Чалавек]] (<span style="color: #909090;">3526 сымб. → </span>4936 сымб.) # [[Мёд]] (<span style="color: #909090;">3529 сымб. → </span>4941 сымб.) # [[Эвалюцыя]] (<span style="color: #909090;">3534 сымб. → </span>4948 сымб.) # [[Сталь]] (<span style="color: #909090;">3537 сымб. → </span>4952 сымб.) # [[Інфармацыйныя тэхналёгіі]] (<span style="color: #909090;">3542 сымб. → </span>4959 сымб.) # [[Паўправаднік]] (<span style="color: #909090;">3556 сымб. → </span>4978 сымб.) # [[Агульная тэорыя адноснасьці]] (<span style="color: #909090;">3563 сымб. → </span>4988 сымб.) # [[Нэматоды]] (<span style="color: #909090;">3565 сымб. → </span>4991 сымб.) # [[Вікінгі]] (<span style="color: #909090;">3576 сымб. → </span>5006 сымб.) # [[Монатэізм]] (<span style="color: #909090;">3578 сымб. → </span>5009 сымб.) # [[Раўнаньне]] (<span style="color: #909090;">3583 сымб. → </span>5016 сымб.) # [[Вусякі]] (<span style="color: #909090;">3591 сымб. → </span>5027 сымб.) # [[Драўніна]] (<span style="color: #909090;">3598 сымб. → </span>5037 сымб.) # [[Шлюб]] (<span style="color: #909090;">3603 сымб. → </span>5044 сымб.) # [[Джэймз Прэскат Джоўль]] (<span style="color: #909090;">3614 сымб. → </span>5060 сымб.) # [[Цунамі]] (<span style="color: #909090;">3617 сымб. → </span>5064 сымб.) # [[Мора]] (<span style="color: #909090;">3630 сымб. → </span>5082 сымб.) # [[Тэарэма Пітагора]] (<span style="color: #909090;">3634 сымб. → </span>5088 сымб.) # [[Тоўстая кішка]] (<span style="color: #909090;">3642 сымб. → </span>5099 сымб.) # [[Аўстралія і Акіянія]] (<span style="color: #909090;">3650 сымб. → </span>5110 сымб.) # [[Моцнае ўзаемадзеяньне]] (<span style="color: #909090;">3658 сымб. → </span>5121 сымб.) # [[Паскарэньне]] (<span style="color: #909090;">3671 сымб. → </span>5139 сымб.) # [[СНІД]] (<span style="color: #909090;">3676 сымб. → </span>5146 сымб.) # [[Барабан]] (<span style="color: #909090;">3680 сымб. → </span>5152 сымб.) # [[Манархія]] (<span style="color: #909090;">3685 сымб. → </span>5159 сымб.) # [[Вялікая кітайская сьцяна]] (<span style="color: #909090;">3685 сымб. → </span>5159 сымб.) # [[Умар ібн аль-Хатаб]] (<span style="color: #909090;">3698 сымб. → </span>5177 сымб.) # [[Нанатэхналёгіі]] (<span style="color: #909090;">3707 сымб. → </span>5190 сымб.) # [[Нос]] (<span style="color: #909090;">3728 сымб. → </span>5219 сымб.) # [[Дыёд]] (<span style="color: #909090;">3747 сымб. → </span>5246 сымб.) # [[Чорнае мора]] (<span style="color: #909090;">3748 сымб. → </span>5247 сымб.) # [[Акулы]] (<span style="color: #909090;">3757 сымб. → </span>5260 сымб.) # [[Дэзоксырыбануклійная кісьля]] (<span style="color: #909090;">3760 сымб. → </span>5264 сымб.) # [[Эндакрынная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">3778 сымб. → </span>5289 сымб.) # [[Мангольская імпэрыя]] (<span style="color: #909090;">3783 сымб. → </span>5296 сымб.) # [[Ідэалёгія]] (<span style="color: #909090;">3790 сымб. → </span>5306 сымб.) # [[Фізыялёгія дыханьня]] (<span style="color: #909090;">3792 сымб. → </span>5309 сымб.) # [[Ганчарства]] (<span style="color: #909090;">3800 сымб. → </span>5320 сымб.) # [[Арганізм]] (<span style="color: #909090;">3814 сымб. → </span>5340 сымб.) # [[Газ]] (<span style="color: #909090;">3824 сымб. → </span>5354 сымб.) # [[Фізычная хімія]] (<span style="color: #909090;">3826 сымб. → </span>5356 сымб.) # [[Частасьць]] (<span style="color: #909090;">3827 сымб. → </span>5358 сымб.) # [[Расьліны]] (<span style="color: #909090;">3828 сымб. → </span>5359 сымб.) # [[Абрам]] (<span style="color: #909090;">3830 сымб. → </span>5362 сымб.) # [[Раман]] (<span style="color: #909090;">3838 сымб. → </span>5373 сымб.) # [[Грамадзянская вайна]] (<span style="color: #909090;">3848 сымб. → </span>5387 сымб.) # [[Паўднёва-Кітайскае мора]] (<span style="color: #909090;">3850 сымб. → </span>5390 сымб.) # [[Прамысловасьць]] (<span style="color: #909090;">3858 сымб. → </span>5401 сымб.) # [[Цяжарнасьць чалавека]] (<span style="color: #909090;">3859 сымб. → </span>5403 сымб.) # [[Хмара]] (<span style="color: #909090;">3861 сымб. → </span>5405 сымб.) # [[Юдаізм]] (<span style="color: #909090;">3866 сымб. → </span>5412 сымб.) # [[Цьвёрдае цела]] (<span style="color: #909090;">3866 сымб. → </span>5412 сымб.) # [[Каляндар]] (<span style="color: #909090;">3878 сымб. → </span>5429 сымб.) # [[Проза]] (<span style="color: #909090;">3885 сымб. → </span>5439 сымб.) # [[Веды]] (<span style="color: #909090;">3892 сымб. → </span>5449 сымб.) # [[Дзюдо]] (<span style="color: #909090;">3901 сымб. → </span>5461 сымб.) # [[Глухата]] (<span style="color: #909090;">3910 сымб. → </span>5474 сымб.) # [[Галаўны мозаг]] (<span style="color: #909090;">3920 сымб. → </span>5488 сымб.) # [[Выбуховае рэчыва]] (<span style="color: #909090;">3930 сымб. → </span>5502 сымб.) # [[Вялікі бар’ерны рыф]] (<span style="color: #909090;">3931 сымб. → </span>5503 сымб.) # [[Яблык]] (<span style="color: #909090;">3935 сымб. → </span>5509 сымб.) # [[Ісьціна]] (<span style="color: #909090;">3964 сымб. → </span>5550 сымб.) # [[Рэальнасьць]] (<span style="color: #909090;">3964 сымб. → </span>5550 сымб.) # [[Халодная вайна]] (<span style="color: #909090;">3978 сымб. → </span>5569 сымб.) # [[Самба]] (<span style="color: #909090;">3993 сымб. → </span>5590 сымб.) # [[Прыручэньне]] (<span style="color: #909090;">3999 сымб. → </span>5599 сымб.) # [[Водарасьці]] (<span style="color: #909090;">4004 сымб. → </span>5606 сымб.) # [[Лацінская мова]] (<span style="color: #909090;">4007 сымб. → </span>5610 сымб.) # [[Сьмяротная кара]] (<span style="color: #909090;">4041 сымб. → </span>5657 сымб.) # [[Грызуны]] (<span style="color: #909090;">4041 сымб. → </span>5657 сымб.) # [[Агонь]] (<span style="color: #909090;">4050 сымб. → </span>5670 сымб.) # [[Бясконцасьць]] (<span style="color: #909090;">4062 сымб. → </span>5687 сымб.) # [[Цывілізацыя]] (<span style="color: #909090;">4067 сымб. → </span>5694 сымб.) # [[Кўамэ Нкрума]] (<span style="color: #909090;">4078 сымб. → </span>5709 сымб.) # [[Функцыя (матэматыка)]] (<span style="color: #909090;">4081 сымб. → </span>5713 сымб.) # [[Інфаркт міякарда]] (<span style="color: #909090;">4107 сымб. → </span>5750 сымб.) # [[Дымны порах]] (<span style="color: #909090;">4129 сымб. → </span>5781 сымб.) # [[Права]] (<span style="color: #909090;">4130 сымб. → </span>5782 сымб.) # [[Кругазварот вады]] (<span style="color: #909090;">4130 сымб. → </span>5782 сымб.) # [[Рок-музыка]] (<span style="color: #909090;">4132 сымб. → </span>5785 сымб.) # [[Эмпайр-Стэйт-Білдынг]] (<span style="color: #909090;">4138 сымб. → </span>5793 сымб.) # [[Электрамагнітнае выпраменьваньне]] (<span style="color: #909090;">4156 сымб. → </span>5818 сымб.) # [[Матэрыялізм]] (<span style="color: #909090;">4160 сымб. → </span>5824 сымб.) # [[Тэорыя мностваў]] (<span style="color: #909090;">4162 сымб. → </span>5827 сымб.) # [[Халіфат Абасыдаў]] (<span style="color: #909090;">4164 сымб. → </span>5830 сымб.) # [[Скура]] (<span style="color: #909090;">4175 сымб. → </span>5845 сымб.) # [[Грып]] (<span style="color: #909090;">4188 сымб. → </span>5863 сымб.) # [[Квантавая мэханіка]] (<span style="color: #909090;">4188 сымб. → </span>5863 сымб.) # [[Клясычная мэханіка]] (<span style="color: #909090;">4198 сымб. → </span>5877 сымб.) # [[Трансфарматар]] (<span style="color: #909090;">4212 сымб. → </span>5897 сымб.) # [[Сат’яджыт Рай]] (<span style="color: #909090;">4217 сымб. → </span>5904 сымб.) # [[Антанін Леапольд Дворжак]] (<span style="color: #909090;">4227 сымб. → </span>5918 сымб.) # [[Гара]] (<span style="color: #909090;">4228 сымб. → </span>5919 сымб.) # [[Фэрмэнты]] (<span style="color: #909090;">4252 сымб. → </span>5953 сымб.) # [[Плоць]] (<span style="color: #909090;">4266 сымб. → </span>5972 сымб.) # [[Кандэнсатар]] (<span style="color: #909090;">4275 сымб. → </span>5985 сымб.) # [[Мастацтва вайны]] (<span style="color: #909090;">4277 сымб. → </span>5988 сымб.) # [[Вайна]] (<span style="color: #909090;">4281 сымб. → </span>5993 сымб.) # [[Аснова (хімія)]] (<span style="color: #909090;">4287 сымб. → </span>6002 сымб.) # [[Шкілет]] (<span style="color: #909090;">4288 сымб. → </span>6003 сымб.) # [[Срэбра]] (<span style="color: #909090;">4307 сымб. → </span>6030 сымб.) # [[Неарганічная хімія]] (<span style="color: #909090;">4320 сымб. → </span>6048 сымб.) # [[Вялікая дэпрэсія]] (<span style="color: #909090;">4320 сымб. → </span>6048 сымб.) # [[Акіян]] (<span style="color: #909090;">4326 сымб. → </span>6056 сымб.) # [[Кітайскае пісьмо]] (<span style="color: #909090;">4334 сымб. → </span>6068 сымб.) # [[Даасізм]] (<span style="color: #909090;">4343 сымб. → </span>6080 сымб.) # [[Сысуны]] (<span style="color: #909090;">4345 сымб. → </span>6083 сымб.) # [[Сярэдні Ўсход]] (<span style="color: #909090;">4348 сымб. → </span>6087 сымб.) # [[Зносіны]] (<span style="color: #909090;">4364 сымб. → </span>6110 сымб.) # [[Бактэрыі]] (<span style="color: #909090;">4370 сымб. → </span>6118 сымб.) # [[Янцзы]] (<span style="color: #909090;">4370 сымб. → </span>6118 сымб.) # [[Затаўка]] (<span style="color: #909090;">4374 сымб. → </span>6124 сымб.) # [[Рэгі]] (<span style="color: #909090;">4377 сымб. → </span>6128 сымб.) # [[Камплексны лік]] (<span style="color: #909090;">4383 сымб. → </span>6136 сымб.) # [[Кампутар]] (<span style="color: #909090;">4392 сымб. → </span>6149 сымб.) # [[Музыка]] (<span style="color: #909090;">4394 сымб. → </span>6152 сымб.) # [[Нэкропаль Гізы]] (<span style="color: #909090;">4402 сымб. → </span>6163 сымб.) # [[Эмоцыя]] (<span style="color: #909090;">4412 сымб. → </span>6177 сымб.) # [[Конга (рака)]] (<span style="color: #909090;">4412 сымб. → </span>6177 сымб.) # [[Партугальская мова]] (<span style="color: #909090;">4425 сымб. → </span>6195 сымб.) # [[Апартэід]] (<span style="color: #909090;">4429 сымб. → </span>6201 сымб.) # [[Грыгарыянскі каляндар]] (<span style="color: #909090;">4435 сымб. → </span>6209 сымб.) # [[Шумэр]] (<span style="color: #909090;">4436 сымб. → </span>6210 сымб.) # [[Камары]] (<span style="color: #909090;">4440 сымб. → </span>6216 сымб.) # [[Імунная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">4443 сымб. → </span>6220 сымб.) # [[Арганічная хімія]] (<span style="color: #909090;">4446 сымб. → </span>6224 сымб.) # [[Алмаз]] (<span style="color: #909090;">4446 сымб. → </span>6224 сымб.) # [[Пальная зброя]] (<span style="color: #909090;">4454 сымб. → </span>6236 сымб.) # [[Тонкая кішка]] (<span style="color: #909090;">4462 сымб. → </span>6247 сымб.) # [[Час]] (<span style="color: #909090;">4463 сымб. → </span>6248 сымб.) # [[Плошча]] (<span style="color: #909090;">4468 сымб. → </span>6255 сымб.) # [[Зьмеі]] (<span style="color: #909090;">4473 сымб. → </span>6262 сымб.) # [[Кампутарная гульня]] (<span style="color: #909090;">4492 сымб. → </span>6289 сымб.) # [[Шпуля індуктыўнасьці]] (<span style="color: #909090;">4531 сымб. → </span>6343 сымб.) # [[Вуза]] (<span style="color: #909090;">4533 сымб. → </span>6346 сымб.) # [[Віды пад пагрозай выміраньня]] (<span style="color: #909090;">4538 сымб. → </span>6353 сымб.) # [[Вялікія азёры]] (<span style="color: #909090;">4539 сымб. → </span>6355 сымб.) # [[Глябалізацыя]] (<span style="color: #909090;">4545 сымб. → </span>6363 сымб.) # [[Палітыка]] (<span style="color: #909090;">4557 сымб. → </span>6380 сымб.) # [[Аповесьць пра Гэндзі]] (<span style="color: #909090;">4561 сымб. → </span>6385 сымб.) # [[Кот]] (<span style="color: #909090;">4575 сымб. → </span>6405 сымб.) # [[Літаратура]] (<span style="color: #909090;">4579 сымб. → </span>6411 сымб.) # [[Ёган Гутэнбэрг]] (<span style="color: #909090;">4586 сымб. → </span>6420 сымб.) # [[Паэзія]] (<span style="color: #909090;">4588 сымб. → </span>6423 сымб.) # [[Адам Сьміт]] (<span style="color: #909090;">4599 сымб. → </span>6439 сымб.) # [[Цынь Шыхуандзі]] (<span style="color: #909090;">4606 сымб. → </span>6448 сымб.) # [[Мастацкая выдумка]] (<span style="color: #909090;">4610 сымб. → </span>6454 сымб.) # [[Поліяміеліт]] (<span style="color: #909090;">4611 сымб. → </span>6455 сымб.) # [[Кантынэнт]] (<span style="color: #909090;">4625 сымб. → </span>6475 сымб.) # [[Мультыплікацыя]] (<span style="color: #909090;">4638 сымб. → </span>6493 сымб.) # [[Сэкунда]] (<span style="color: #909090;">4643 сымб. → </span>6500 сымб.) # [[Спэцыяльная тэорыя адноснасьці]] (<span style="color: #909090;">4649 сымб. → </span>6509 сымб.) # [[Зброя]] (<span style="color: #909090;">4681 сымб. → </span>6553 сымб.) # [[Мэтабалізм]] (<span style="color: #909090;">4707 сымб. → </span>6590 сымб.) # [[Падводная лодка]] (<span style="color: #909090;">4719 сымб. → </span>6607 сымб.) # [[Вікторыя (возера)]] (<span style="color: #909090;">4735 сымб. → </span>6629 сымб.) # [[Арэхі]] (<span style="color: #909090;">4741 сымб. → </span>6637 сымб.) # [[Матэматычны аналіз]] (<span style="color: #909090;">4742 сымб. → </span>6639 сымб.) # [[Сельская гаспадарка]] (<span style="color: #909090;">4745 сымб. → </span>6643 сымб.) # [[Батаніка]] (<span style="color: #909090;">4759 сымб. → </span>6663 сымб.) # [[Кніга]] (<span style="color: #909090;">4771 сымб. → </span>6679 сымб.) # [[Праграмнае забесьпячэньне]] (<span style="color: #909090;">4787 сымб. → </span>6702 сымб.) # [[Міталёгія]] (<span style="color: #909090;">4802 сымб. → </span>6723 сымб.) # [[Гольф]] (<span style="color: #909090;">4804 сымб. → </span>6726 сымб.) # [[Мінэрал]] (<span style="color: #909090;">4807 сымб. → </span>6730 сымб.) # [[Сьмерць]] (<span style="color: #909090;">4817 сымб. → </span>6744 сымб.) # [[Папера]] (<span style="color: #909090;">4828 сымб. → </span>6759 сымб.) # [[Мурашкі (вусякі)]] (<span style="color: #909090;">4834 сымб. → </span>6768 сымб.) # [[Мэнструацыя]] (<span style="color: #909090;">4842 сымб. → </span>6779 сымб.) # [[Райн]] (<span style="color: #909090;">4842 сымб. → </span>6779 сымб.) # [[Геамэтрыя]] (<span style="color: #909090;">4845 сымб. → </span>6783 сымб.) # [[Розум]] (<span style="color: #909090;">4859 сымб. → </span>6803 сымб.) # [[Слова]] (<span style="color: #909090;">4862 сымб. → </span>6807 сымб.) # [[Археі]] (<span style="color: #909090;">4873 сымб. → </span>6822 сымб.) # [[Грамадзтва]] (<span style="color: #909090;">4899 сымб. → </span>6859 сымб.) # [[Мова]] (<span style="color: #909090;">4899 сымб. → </span>6859 сымб.) # [[Гародніна]] (<span style="color: #909090;">4911 сымб. → </span>6875 сымб.) # [[Інваліднасьць]] (<span style="color: #909090;">4919 сымб. → </span>6887 сымб.) # [[Леў Талстой]] (<span style="color: #909090;">4935 сымб. → </span>6909 сымб.) # [[Каляніялізм]] (<span style="color: #909090;">4936 сымб. → </span>6910 сымб.) # [[Сьнег]] (<span style="color: #909090;">4950 сымб. → </span>6930 сымб.) # [[Цына]] (<span style="color: #909090;">4971 сымб. → </span>6959 сымб.) # [[Мая]] (<span style="color: #909090;">4978 сымб. → </span>6969 сымб.) # [[Паўднёвы полюс]] (<span style="color: #909090;">5006 сымб. → </span>7008 сымб.) # [[Статуя Свабоды]] (<span style="color: #909090;">5024 сымб. → </span>7034 сымб.) # [[Фэмінізм]] (<span style="color: #909090;">5031 сымб. → </span>7043 сымб.) # [[Вулькан]] (<span style="color: #909090;">5075 сымб. → </span>7105 сымб.) # [[Ячмень звычайны]] (<span style="color: #909090;">5080 сымб. → </span>7112 сымб.) # [[Часавы пас]] (<span style="color: #909090;">5083 сымб. → </span>7116 сымб.) # [[Лёгкая атлетыка]] (<span style="color: #909090;">5091 сымб. → </span>7127 сымб.) # [[Віхраслуп]] (<span style="color: #909090;">5111 сымб. → </span>7155 сымб.) # [[Міжземнае мора]] (<span style="color: #909090;">5117 сымб. → </span>7164 сымб.) # [[Дыктатура]] (<span style="color: #909090;">5124 сымб. → </span>7174 сымб.) # [[Плястмаса]] (<span style="color: #909090;">5129 сымб. → </span>7181 сымб.) # [[Лёгіка]] (<span style="color: #909090;">5135 сымб. → </span>7189 сымб.) # [[Нагарджуна]] (<span style="color: #909090;">5145 сымб. → </span>7203 сымб.) # [[Джавагарлал Нэру]] (<span style="color: #909090;">5147 сымб. → </span>7206 сымб.) # [[Расізм]] (<span style="color: #909090;">5158 сымб. → </span>7221 сымб.) # [[Пісьменнасьць]] (<span style="color: #909090;">5165 сымб. → </span>7231 сымб.) # [[Кола]] (<span style="color: #909090;">5174 сымб. → </span>7244 сымб.) # [[Ганг]] (<span style="color: #909090;">5182 сымб. → </span>7255 сымб.) # [[Сьвіньня]] (<span style="color: #909090;">5228 сымб. → </span>7319 сымб.) # [[Місысыпі (рака)]] (<span style="color: #909090;">5228 сымб. → </span>7319 сымб.) # [[Вінаград (ягада)]] (<span style="color: #909090;">5230 сымб. → </span>7322 сымб.) # [[Вэнэрычныя хваробы]] (<span style="color: #909090;">5238 сымб. → </span>7333 сымб.) # [[Сэнсорная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">5263 сымб. → </span>7368 сымб.) # [[Бібліятэка]] (<span style="color: #909090;">5270 сымб. → </span>7378 сымб.) # [[Лінейная альгебра]] (<span style="color: #909090;">5289 сымб. → </span>7405 сымб.) # [[Альпы]] (<span style="color: #909090;">5309 сымб. → </span>7433 сымб.) # [[Газэта]] (<span style="color: #909090;">5314 сымб. → </span>7440 сымб.) # [[Брагмагупта]] (<span style="color: #909090;">5321 сымб. → </span>7449 сымб.) # [[Сусьветнае павуціньне]] (<span style="color: #909090;">5322 сымб. → </span>7451 сымб.) # [[Вежа]] (<span style="color: #909090;">5331 сымб. → </span>7463 сымб.) # [[Акбар Вялікі]] (<span style="color: #909090;">5363 сымб. → </span>7508 сымб.) # [[Маса]] (<span style="color: #909090;">5376 сымб. → </span>7526 сымб.) # [[Матэматыка]] (<span style="color: #909090;">5397 сымб. → </span>7556 сымб.) # [[Лекі]] (<span style="color: #909090;">5414 сымб. → </span>7580 сымб.) # [[Рэспубліка]] (<span style="color: #909090;">5415 сымб. → </span>7581 сымб.) # [[Тамаш Аквінскі]] (<span style="color: #909090;">5475 сымб. → </span>7665 сымб.) # [[Вакцына]] (<span style="color: #909090;">5478 сымб. → </span>7669 сымб.) # [[Штучны інтэлект]] (<span style="color: #909090;">5484 сымб. → </span>7678 сымб.) # [[Галакост]] (<span style="color: #909090;">5484 сымб. → </span>7678 сымб.) # [[Індуізм]] (<span style="color: #909090;">5490 сымб. → </span>7686 сымб.) # [[Плод]] (<span style="color: #909090;">5521 сымб. → </span>7729 сымб.) # [[Эль Ніньнё]] (<span style="color: #909090;">5541 сымб. → </span>7757 сымб.) # [[Прыматы]] (<span style="color: #909090;">5568 сымб. → </span>7795 сымб.) # [[Пчолы]] (<span style="color: #909090;">5589 сымб. → </span>7825 сымб.) # [[Ультрафіялетавае выпраменьваньне]] (<span style="color: #909090;">5610 сымб. → </span>7854 сымб.) # [[Фрыдрых Ніцшэ]] (<span style="color: #909090;">5699 сымб. → </span>7979 сымб.) # [[Лес]] (<span style="color: #909090;">5725 сымб. → </span>8015 сымб.) # [[Сыкхізм]] (<span style="color: #909090;">5764 сымб. → </span>8070 сымб.) # [[Імпэрыя Гупта]] (<span style="color: #909090;">5785 сымб. → </span>8099 сымб.) # [[Хімічнае злучэньне]] (<span style="color: #909090;">5797 сымб. → </span>8116 сымб.) # [[Каліграфія]] (<span style="color: #909090;">5854 сымб. → </span>8196 сымб.) # [[Мэталюргія]] (<span style="color: #909090;">5861 сымб. → </span>8205 сымб.) # [[Мужчына]] (<span style="color: #909090;">5864 сымб. → </span>8210 сымб.) # [[Нацыяналізм]] (<span style="color: #909090;">5886 сымб. → </span>8240 сымб.) # [[Жывапіс]] (<span style="color: #909090;">5913 сымб. → </span>8278 сымб.) # [[Пустэльня]] (<span style="color: #909090;">5938 сымб. → </span>8313 сымб.) # [[Інтэрнэт]] (<span style="color: #909090;">5942 сымб. → </span>8319 сымб.) # [[Хімічны элемэнт]] (<span style="color: #909090;">5999 сымб. → </span>8399 сымб.) # [[Балтыйскае мора]] (<span style="color: #909090;">6006 сымб. → </span>8408 сымб.) # [[Надвор’е]] (<span style="color: #909090;">6046 сымб. → </span>8464 сымб.) # [[Капіталізм]] (<span style="color: #909090;">6054 сымб. → </span>8476 сымб.) # [[Арабскае пісьмо]] (<span style="color: #909090;">6075 сымб. → </span>8505 сымб.) # [[Смак]] (<span style="color: #909090;">6079 сымб. → </span>8511 сымб.) # [[Абрагам Лінкальн]] (<span style="color: #909090;">6108 сымб. → </span>8551 сымб.) # [[Кулямёт]] (<span style="color: #909090;">6108 сымб. → </span>8551 сымб.) # [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў]] (<span style="color: #909090;">6126 сымб. → </span>8576 сымб.) # [[Санскрыт]] (<span style="color: #909090;">6136 сымб. → </span>8590 сымб.) # [[Гармоны]] (<span style="color: #909090;">6157 сымб. → </span>8620 сымб.) # [[Грыбы]] (<span style="color: #909090;">6182 сымб. → </span>8655 сымб.) # [[Марксізм]] (<span style="color: #909090;">6188 сымб. → </span>8663 сымб.) # [[Медзь]] (<span style="color: #909090;">6195 сымб. → </span>8673 сымб.) # [[Радыё]] (<span style="color: #909090;">6202 сымб. → </span>8683 сымб.) # [[Арабская мова]] (<span style="color: #909090;">6215 сымб. → </span>8701 сымб.) # [[Парасілавая ўстаноўка]] (<span style="color: #909090;">6231 сымб. → </span>8723 сымб.) # [[Паводзіны]] (<span style="color: #909090;">6252 сымб. → </span>8753 сымб.) # [[Нэрва]] (<span style="color: #909090;">6322 сымб. → </span>8851 сымб.) # [[Авечка]] (<span style="color: #909090;">6324 сымб. → </span>8854 сымб.) # [[Чарлз Дарвін]] (<span style="color: #909090;">6328 сымб. → </span>8859 сымб.) # [[Чжу Сі]] (<span style="color: #909090;">6353 сымб. → </span>8894 сымб.) # [[Амэрыканскі даляр]] (<span style="color: #909090;">6370 сымб. → </span>8918 сымб.) # [[Лібэралізм]] (<span style="color: #909090;">6416 сымб. → </span>8982 сымб.) # [[Плаціна]] (<span style="color: #909090;">6444 сымб. → </span>9022 сымб.) # [[Лікавы аналіз]] (<span style="color: #909090;">6454 сымб. → </span>9036 сымб.) # [[Содні]] (<span style="color: #909090;">6457 сымб. → </span>9040 сымб.) # [[Імпэрыя інкаў]] (<span style="color: #909090;">6482 сымб. → </span>9075 сымб.) # [[Валюта]] (<span style="color: #909090;">6500 сымб. → </span>9100 сымб.) # [[Клясычная музыка]] (<span style="color: #909090;">6501 сымб. → </span>9101 сымб.) # [[Цацка]] (<span style="color: #909090;">6512 сымб. → </span>9117 сымб.) # [[Індустрыяльная рэвалюцыя]] (<span style="color: #909090;">6513 сымб. → </span>9118 сымб.) # [[Недаяданьне]] (<span style="color: #909090;">6523 сымб. → </span>9132 сымб.) # [[Скрыпка]] (<span style="color: #909090;">6547 сымб. → </span>9166 сымб.) # [[Люі Пастэр]] (<span style="color: #909090;">6548 сымб. → </span>9167 сымб.) # [[Грошы]] (<span style="color: #909090;">6574 сымб. → </span>9204 сымб.) # [[Марк Твэн]] (<span style="color: #909090;">6599 сымб. → </span>9239 сымб.) # [[Лао-Цзы]] (<span style="color: #909090;">6656 сымб. → </span>9318 сымб.) # [[Брытанская імпэрыя]] (<span style="color: #909090;">6680 сымб. → </span>9352 сымб.) # [[Жалеза]] (<span style="color: #909090;">6721 сымб. → </span>9409 сымб.) # [[Хуанхэ]] (<span style="color: #909090;">6741 сымб. → </span>9437 сымб.) # [[Збожжа]] (<span style="color: #909090;">6784 сымб. → </span>9498 сымб.) # [[Беднасьць]] (<span style="color: #909090;">6793 сымб. → </span>9510 сымб.) # [[Тытунь]] (<span style="color: #909090;">6801 сымб. → </span>9521 сымб.) # [[Атлусьценьне]] (<span style="color: #909090;">6834 сымб. → </span>9568 сымб.) # [[Сафокл]] (<span style="color: #909090;">6856 сымб. → </span>9598 сымб.) # [[Падатак]] (<span style="color: #909090;">6856 сымб. → </span>9598 сымб.) # [[Песьня]] (<span style="color: #909090;">6914 сымб. → </span>9680 сымб.) # [[Вэнэра]] (<span style="color: #909090;">6917 сымб. → </span>9684 сымб.) # [[Рэзыстар]] (<span style="color: #909090;">6922 сымб. → </span>9691 сымб.) # [[Кроў]] (<span style="color: #909090;">6957 сымб. → </span>9740 сымб.) # [[Мяса]] (<span style="color: #909090;">6975 сымб. → </span>9765 сымб.) # [[Аднаўляльная энэргія]] (<span style="color: #909090;">7015 сымб. → </span>9821 сымб.) # [[Культура]] (<span style="color: #909090;">7031 сымб. → </span>9843 сымб.) # [[Кітайская мова]] (<span style="color: #909090;">7044 сымб. → </span>9862 сымб.) # [[Лік]] (<span style="color: #909090;">7045 сымб. → </span>9863 сымб.) # [[Іліяда]] (<span style="color: #909090;">7087 сымб. → </span>9922 сымб.) # [[Гіндустані]] (<span style="color: #909090;">7143 сымб. → </span>10000 сымб.) # [[Млечны Шлях]] (<span style="color: #909090;">7218 сымб. → </span>10105 сымб.) # [[Жытло]] (<span style="color: #909090;">7225 сымб. → </span>10115 сымб.) # [[Дынастыя Хань]] (<span style="color: #909090;">7227 сымб. → </span>10118 сымб.) # [[Дзіця]] (<span style="color: #909090;">7242 сымб. → </span>10139 сымб.) # [[Панамскі канал]] (<span style="color: #909090;">7261 сымб. → </span>10165 сымб.) # [[Марка Полё]] (<span style="color: #909090;">7267 сымб. → </span>10174 сымб.) # [[Сабака]] (<span style="color: #909090;">7271 сымб. → </span>10179 сымб.) # [[Мэтал]] (<span style="color: #909090;">7278 сымб. → </span>10189 сымб.) # [[Дагістарычны час]] (<span style="color: #909090;">7301 сымб. → </span>10221 сымб.) # [[Інсульт]] (<span style="color: #909090;">7307 сымб. → </span>10230 сымб.) # [[Сярэднявечча]] (<span style="color: #909090;">7309 сымб. → </span>10233 сымб.) # [[Цукровы дыябэт]] (<span style="color: #909090;">7319 сымб. → </span>10247 сымб.) # [[Канфуцыянства]] (<span style="color: #909090;">7323 сымб. → </span>10252 сымб.) # [[Нагіб Махфуз]] (<span style="color: #909090;">7341 сымб. → </span>10277 сымб.) # [[Дыпляматыя]] (<span style="color: #909090;">7373 сымб. → </span>10322 сымб.) # [[Рака]] (<span style="color: #909090;">7391 сымб. → </span>10347 сымб.) # [[Нэрвовая сыстэма]] (<span style="color: #909090;">7394 сымб. → </span>10352 сымб.) # [[Птушкі]] (<span style="color: #909090;">7394 сымб. → </span>10352 сымб.) # [[Дынастыя Цын]] (<span style="color: #909090;">7420 сымб. → </span>10388 сымб.) # [[Ангкор-Ват]] (<span style="color: #909090;">7421 сымб. → </span>10389 сымб.) # [[Меч]] (<span style="color: #909090;">7425 сымб. → </span>10395 сымб.) # [[Псыхічны разлад]] (<span style="color: #909090;">7457 сымб. → </span>10440 сымб.) # [[Цьвёрды дыск]] (<span style="color: #909090;">7473 сымб. → </span>10462 сымб.) # [[Аналітычная хімія]] (<span style="color: #909090;">7481 сымб. → </span>10473 сымб.) # [[Вярблюд]] (<span style="color: #909090;">7485 сымб. → </span>10479 сымб.) # [[Стыхійнае бедзтва]] (<span style="color: #909090;">7498 сымб. → </span>10497 сымб.) # [[Байкал]] (<span style="color: #909090;">7516 сымб. → </span>10522 сымб.) # [[Залежнасьць]] (<span style="color: #909090;">7524 сымб. → </span>10534 сымб.) # [[Геаграфія]] (<span style="color: #909090;">7541 сымб. → </span>10557 сымб.) # [[Карл Лінэй]] (<span style="color: #909090;">7550 сымб. → </span>10570 сымб.) # [[Канстытуцыя]] (<span style="color: #909090;">7562 сымб. → </span>10587 сымб.) # [[Душа]] (<span style="color: #909090;">7583 сымб. → </span>10616 сымб.) # [[Паветранае судна]] (<span style="color: #909090;">7590 сымб. → </span>10626 сымб.) # [[Правы чалавека]] (<span style="color: #909090;">7596 сымб. → </span>10634 сымб.) # [[Выкапнёвае паліва]] (<span style="color: #909090;">7634 сымб. → </span>10688 сымб.) # [[Каталіцкая Царква]] (<span style="color: #909090;">7646 сымб. → </span>10704 сымб.) # [[Трыганамэтрыя]] (<span style="color: #909090;">7659 сымб. → </span>10723 сымб.) # [[Эпас пра Гільгамэша]] (<span style="color: #909090;">7663 сымб. → </span>10728 сымб.) # [[Імануіл Кант]] (<span style="color: #909090;">7665 сымб. → </span>10731 сымб.) # [[Руаль Амундсэн]] (<span style="color: #909090;">7682 сымб. → </span>10755 сымб.) # [[Джон Лок]] (<span style="color: #909090;">7691 сымб. → </span>10767 сымб.) # [[Вакуўм]] (<span style="color: #909090;">7714 сымб. → </span>10800 сымб.) # [[Сорга двухколернае]] (<span style="color: #909090;">7716 сымб. → </span>10802 сымб.) # [[Плаваньне]] (<span style="color: #909090;">7718 сымб. → </span>10805 сымб.) # [[Пратысты]] (<span style="color: #909090;">7723 сымб. → </span>10812 сымб.) # [[Стэнлі Кубрык]] (<span style="color: #909090;">7778 сымб. → </span>10889 сымб.) # [[Карл Вялікі]] (<span style="color: #909090;">7814 сымб. → </span>10940 сымб.) # [[Філязофія]] (<span style="color: #909090;">7814 сымб. → </span>10940 сымб.) # [[Транзыстар]] (<span style="color: #909090;">7816 сымб. → </span>10942 сымб.) # [[Ёзэф Гайдн]] (<span style="color: #909090;">7818 сымб. → </span>10945 сымб.) # [[Сацыялізм]] (<span style="color: #909090;">7846 сымб. → </span>10984 сымб.) # [[Атлянтычны акіян]] (<span style="color: #909090;">7850 сымб. → </span>10990 сымб.) # [[Адраджэньне]] (<span style="color: #909090;">7856 сымб. → </span>10998 сымб.) # [[Канфуцый]] (<span style="color: #909090;">7858 сымб. → </span>11001 сымб.) # [[Бэйсбол]] (<span style="color: #909090;">7868 сымб. → </span>11015 сымб.) # [[Ціхі акіян]] (<span style="color: #909090;">7875 сымб. → </span>11025 сымб.) # [[Галубовыя]] (<span style="color: #909090;">7879 сымб. → </span>11031 сымб.) # [[Гравітацыя]] (<span style="color: #909090;">7881 сымб. → </span>11033 сымб.) # [[Людвіг Вітгенштайн]] (<span style="color: #909090;">7894 сымб. → </span>11052 сымб.) # [[Вадкасьць]] (<span style="color: #909090;">7894 сымб. → </span>11052 сымб.) # [[Сыстэма каардынат]] (<span style="color: #909090;">7898 сымб. → </span>11057 сымб.) # [[Труба]] (<span style="color: #909090;">7905 сымб. → </span>11067 сымб.) # [[Вуха]] (<span style="color: #909090;">7922 сымб. → </span>11091 сымб.) # [[Радыяактыўнасьць]] (<span style="color: #909090;">7928 сымб. → </span>11099 сымб.) # [[Сыма Цянь]] (<span style="color: #909090;">7967 сымб. → </span>11154 сымб.) # [[Алюмін]] (<span style="color: #909090;">7971 сымб. → </span>11159 сымб.) # [[Арабская ліга]] (<span style="color: #909090;">7982 сымб. → </span>11175 сымб.) # [[Астэроід]] (<span style="color: #909090;">7986 сымб. → </span>11180 сымб.) # [[Гімалаі]] (<span style="color: #909090;">7986 сымб. → </span>11180 сымб.) # [[Месяц (спадарожнік)]] (<span style="color: #909090;">7996 сымб. → </span>11194 сымб.) # [[Пнэўманія]] (<span style="color: #909090;">7997 сымб. → </span>11196 сымб.) # [[Земнаводныя]] (<span style="color: #909090;">8000 сымб. → </span>11200 сымб.) # [[Марыя Складоўская-Кюры]] (<span style="color: #909090;">8006 сымб. → </span>11208 сымб.) # [[Хлеб]] (<span style="color: #909090;">8006 сымб. → </span>11208 сымб.) # [[Кукуруза]] (<span style="color: #909090;">8040 сымб. → </span>11256 сымб.) # [[Макс Плянк]] (<span style="color: #909090;">8043 сымб. → </span>11260 сымб.) # [[Мастацтва]] (<span style="color: #909090;">8045 сымб. → </span>11263 сымб.) # [[Мэтар]] (<span style="color: #909090;">8089 сымб. → </span>11325 сымб.) # [[Азот]] (<span style="color: #909090;">8102 сымб. → </span>11343 сымб.) # [[Горад]] (<span style="color: #909090;">8123 сымб. → </span>11372 сымб.) # [[Абвадненьне]] (<span style="color: #909090;">8130 сымб. → </span>11382 сымб.) # [[Сафійскі сабор (Канстантынопаль)]] (<span style="color: #909090;">8131 сымб. → </span>11383 сымб.) # [[Адзеньне]] (<span style="color: #909090;">8137 сымб. → </span>11392 сымб.) # [[Фэрнан Магелан]] (<span style="color: #909090;">8148 сымб. → </span>11407 сымб.) # [[Электрамагнітнае ўзаемадзеяньне]] (<span style="color: #909090;">8155 сымб. → </span>11417 сымб.) # [[Плянэта]] (<span style="color: #909090;">8167 сымб. → </span>11434 сымб.) # [[Шруба]] (<span style="color: #909090;">8169 сымб. → </span>11437 сымб.) # [[Ўінстан Чэрчыль]] (<span style="color: #909090;">8171 сымб. → </span>11439 сымб.) # [[Франц Шубэрт]] (<span style="color: #909090;">8176 сымб. → </span>11446 сымб.) # [[Юры Гагарын]] (<span style="color: #909090;">8189 сымб. → </span>11465 сымб.) # [[Кітападобныя]] (<span style="color: #909090;">8203 сымб. → </span>11484 сымб.) # [[Інд]] (<span style="color: #909090;">8224 сымб. → </span>11514 сымб.) # [[Тымур]] (<span style="color: #909090;">8229 сымб. → </span>11521 сымб.) # [[Касьмічны палёт]] (<span style="color: #909090;">8239 сымб. → </span>11535 сымб.) # [[Пшаніца]] (<span style="color: #909090;">8295 сымб. → </span>11613 сымб.) # [[Блюз]] (<span style="color: #909090;">8321 сымб. → </span>11649 сымб.) # [[Дождж]] (<span style="color: #909090;">8324 сымб. → </span>11654 сымб.) # [[Размнажэньне]] (<span style="color: #909090;">8326 сымб. → </span>11656 сымб.) # [[Фундамэнталізм]] (<span style="color: #909090;">8338 сымб. → </span>11673 сымб.) # [[Экалёгія]] (<span style="color: #909090;">8344 сымб. → </span>11682 сымб.) # [[Адукацыя]] (<span style="color: #909090;">8356 сымб. → </span>11698 сымб.) # [[Фрыда Калё]] (<span style="color: #909090;">8357 сымб. → </span>11700 сымб.) # [[Чэ Гевара]] (<span style="color: #909090;">8379 сымб. → </span>11731 сымб.) # [[Японская мова]] (<span style="color: #909090;">8412 сымб. → </span>11777 сымб.) # [[Самагубства]] (<span style="color: #909090;">8420 сымб. → </span>11788 сымб.) # [[Фартэпіяна]] (<span style="color: #909090;">8451 сымб. → </span>11831 сымб.) # [[Тым Бэрнэрз-Лі]] (<span style="color: #909090;">8463 сымб. → </span>11848 сымб.) # [[Гішпанская мова]] (<span style="color: #909090;">8480 сымб. → </span>11872 сымб.) # [[Гай Юліюс Цэзар]] (<span style="color: #909090;">8496 сымб. → </span>11894 сымб.) # [[Арытмэтыка]] (<span style="color: #909090;">8513 сымб. → </span>11918 сымб.) # [[Партэнон]] (<span style="color: #909090;">8531 сымб. → </span>11943 сымб.) # [[Свойскі бык]] (<span style="color: #909090;">8538 сымб. → </span>11953 сымб.) # [[Гэнры Форд]] (<span style="color: #909090;">8544 сымб. → </span>11962 сымб.) # [[Слабое ўзаемадзеяньне]] (<span style="color: #909090;">8549 сымб. → </span>11969 сымб.) # [[Імавернасьць]] (<span style="color: #909090;">8575 сымб. → </span>12005 сымб.) # [[Ніл Армстранг]] (<span style="color: #909090;">8589 сымб. → </span>12025 сымб.) # [[Плятон]] (<span style="color: #909090;">8594 сымб. → </span>12032 сымб.) # [[Кіляграм]] (<span style="color: #909090;">8604 сымб. → </span>12046 сымб.) # [[Мікалай Капэрнік]] (<span style="color: #909090;">8631 сымб. → </span>12083 сымб.) # [[Іслам]] (<span style="color: #909090;">8632 сымб. → </span>12085 сымб.) # [[Рыхард Вагнэр]] (<span style="color: #909090;">8641 сымб. → </span>12097 сымб.) # [[Іўрыт]] (<span style="color: #909090;">8645 сымб. → </span>12103 сымб.) # [[Трапічны цыклён]] (<span style="color: #909090;">8646 сымб. → </span>12104 сымб.) # [[Грэцкая мова]] (<span style="color: #909090;">8648 сымб. → </span>12107 сымб.) # [[Палітычная партыя]] (<span style="color: #909090;">8656 сымб. → </span>12118 сымб.) # [[Паўночны полюс]] (<span style="color: #909090;">8660 сымб. → </span>12124 сымб.) # [[Гітара]] (<span style="color: #909090;">8663 сымб. → </span>12128 сымб.) # [[Грамадзянская вайна ў ЗША]] (<span style="color: #909090;">8678 сымб. → </span>12149 сымб.) # [[Бавоўна]] (<span style="color: #909090;">8713 сымб. → </span>12198 сымб.) # [[Каменны век]] (<span style="color: #909090;">8723 сымб. → </span>12212 сымб.) # [[Нэльсан Мандэла]] (<span style="color: #909090;">8746 сымб. → </span>12244 сымб.) # [[Рабства]] (<span style="color: #909090;">8753 сымб. → </span>12254 сымб.) # [[Тэмпэратура]] (<span style="color: #909090;">8756 сымб. → </span>12258 сымб.) # [[Сынан]] (<span style="color: #909090;">8765 сымб. → </span>12271 сымб.) # [[Джэймз Кларк Максўэл]] (<span style="color: #909090;">8784 сымб. → </span>12298 сымб.) # [[Хранічная абструктыўная хвароба лёгкіх]] (<span style="color: #909090;">8793 сымб. → </span>12310 сымб.) # [[Брусэльскі сталічны рэгіён]] (<span style="color: #909090;">8816 сымб. → </span>12342 сымб.) # [[Эрнан Картэс]] (<span style="color: #909090;">8835 сымб. → </span>12369 сымб.) # [[Садружнасьць нацыяў]] (<span style="color: #909090;">8836 сымб. → </span>12370 сымб.) # [[Вуглярод]] (<span style="color: #909090;">8841 сымб. → </span>12377 сымб.) # [[Фізыка]] (<span style="color: #909090;">8880 сымб. → </span>12432 сымб.) # [[Арыстотэль]] (<span style="color: #909090;">8881 сымб. → </span>12433 сымб.) # [[Шакаляд]] (<span style="color: #909090;">8922 сымб. → </span>12491 сымб.) # [[Ядзерная энэргетыка]] (<span style="color: #909090;">8967 сымб. → </span>12554 сымб.) # [[Вайна ў Віетнаме]] (<span style="color: #909090;">8995 сымб. → </span>12593 сымб.) # [[Эндзі Ўоргал]] (<span style="color: #909090;">9017 сымб. → </span>12624 сымб.) # [[Фатаграфія]] (<span style="color: #909090;">9024 сымб. → </span>12634 сымб.) # [[Спорт]] (<span style="color: #909090;">9069 сымб. → </span>12697 сымб.) # [[Дыфэрэнцыйнае раўнаньне]] (<span style="color: #909090;">9071 сымб. → </span>12699 сымб.) # [[Эвэрэст]] (<span style="color: #909090;">9072 сымб. → </span>12701 сымб.) # [[Чанак’я]] (<span style="color: #909090;">9081 сымб. → </span>12713 сымб.) # [[Інгмар Бэргман]] (<span style="color: #909090;">9082 сымб. → </span>12715 сымб.) # [[Гульня]] (<span style="color: #909090;">9090 сымб. → </span>12726 сымб.) # [[Кава]] (<span style="color: #909090;">9102 сымб. → </span>12743 сымб.) # [[Дэмакратыя]] (<span style="color: #909090;">9109 сымб. → </span>12753 сымб.) # [[Вялікі выбух]] (<span style="color: #909090;">9208 сымб. → </span>12891 сымб.) # [[Від (біялёгія)]] (<span style="color: #909090;">9208 сымб. → </span>12891 сымб.) # [[Віно]] (<span style="color: #909090;">9217 сымб. → </span>12904 сымб.) # [[Мэсапатамія]] (<span style="color: #909090;">9226 сымб. → </span>12916 сымб.) # [[Марсэль Пруст]] (<span style="color: #909090;">9231 сымб. → </span>12923 сымб.) # [[Волга]] (<span style="color: #909090;">9233 сымб. → </span>12926 сымб.) # [[Рафаэль]] (<span style="color: #909090;">9238 сымб. → </span>12933 сымб.) # [[Джэймз Джойс]] (<span style="color: #909090;">9245 сымб. → </span>12943 сымб.) # [[Сымон Балівар]] (<span style="color: #909090;">9267 сымб. → </span>12974 сымб.) # [[Ганс Крыстыян Андэрсэн]] (<span style="color: #909090;">9288 сымб. → </span>13003 сымб.) # [[Культурная соя]] (<span style="color: #909090;">9288 сымб. → </span>13003 сымб.) # [[Суставаногія]] (<span style="color: #909090;">9338 сымб. → </span>13073 сымб.) # [[Прырода]] (<span style="color: #909090;">9347 сымб. → </span>13086 сымб.) # [[Архітэктура]] (<span style="color: #909090;">9364 сымб. → </span>13110 сымб.) # [[Жан-Поль Сартр]] (<span style="color: #909090;">9375 сымб. → </span>13125 сымб.) # [[Нямецкая мова]] (<span style="color: #909090;">9412 сымб. → </span>13177 сымб.) # [[Малекула]] (<span style="color: #909090;">9427 сымб. → </span>13198 сымб.) # [[Тэлефон]] (<span style="color: #909090;">9454 сымб. → </span>13236 сымб.) # [[Мысьленьне]] (<span style="color: #909090;">9494 сымб. → </span>13292 сымб.) # [[Зыгмунд Фройд]] (<span style="color: #909090;">9511 сымб. → </span>13315 сымб.) # [[Хорхэ Люіс Борхэс]] (<span style="color: #909090;">9540 сымб. → </span>13356 сымб.) # [[Ровар]] (<span style="color: #909090;">9581 сымб. → </span>13413 сымб.) # [[Рымская імпэрыя]] (<span style="color: #909090;">9597 сымб. → </span>13436 сымб.) # [[Крыжовыя паходы]] (<span style="color: #909090;">9601 сымб. → </span>13441 сымб.) # [[Вінцэнт ван Гог]] (<span style="color: #909090;">9657 сымб. → </span>13520 сымб.) # [[Саладын]] (<span style="color: #909090;">9738 сымб. → </span>13633 сымб.) # [[Паўднёвы акіян]] (<span style="color: #909090;">9750 сымб. → </span>13650 сымб.) # [[Бэнгальская мова]] (<span style="color: #909090;">9802 сымб. → </span>13723 сымб.) # [[Джэфры Чосэр]] (<span style="color: #909090;">9808 сымб. → </span>13731 сымб.) # [[Сяргей Эйзэнштэйн]] (<span style="color: #909090;">9864 сымб. → </span>13810 сымб.) # [[Франц Кафка]] (<span style="color: #909090;">9878 сымб. → </span>13829 сымб.) # [[Агрэгатны стан]] (<span style="color: #909090;">9887 сымб. → </span>13842 сымб.) # [[Джаваньні П’ерлюіджы да Палестрына]] (<span style="color: #909090;">9900 сымб. → </span>13860 сымб.) # [[Рыбы]] (<span style="color: #909090;">9925 сымб. → </span>13895 сымб.) # [[Матэматычны доказ]] (<span style="color: #909090;">10026 сымб. → </span>14036 сымб.) # [[Марлен Дытрых]] (<span style="color: #909090;">10030 сымб. → </span>14042 сымб.) # [[Абу Нувас]] (<span style="color: #909090;">10066 сымб. → </span>14092 сымб.) # [[Нобэлеўская прэмія]] (<span style="color: #909090;">10075 сымб. → </span>14105 сымб.) # [[Суэцкі канал]] (<span style="color: #909090;">10076 сымб. → </span>14106 сымб.) # [[Астраномія]] (<span style="color: #909090;">10084 сымб. → </span>14118 сымб.) # [[Ота фон Бісмарк]] (<span style="color: #909090;">10145 сымб. → </span>14203 сымб.) # [[Друк]] (<span style="color: #909090;">10145 сымб. → </span>14203 сымб.) # [[Джэймз Кук]] (<span style="color: #909090;">10147 сымб. → </span>14206 сымб.) # [[Вадарод]] (<span style="color: #909090;">10160 сымб. → </span>14224 сымб.) # [[Кісьля]] (<span style="color: #909090;">10184 сымб. → </span>14258 сымб.) # [[Рэгбі]] (<span style="color: #909090;">10189 сымб. → </span>14265 сымб.) # [[Міжнародны Суд ААН]] (<span style="color: #909090;">10225 сымб. → </span>14315 сымб.) # [[Дыега Вэляскес]] (<span style="color: #909090;">10226 сымб. → </span>14316 сымб.) # [[Магнітнае поле]] (<span style="color: #909090;">10236 сымб. → </span>14330 сымб.) # [[Дзяржава]] (<span style="color: #909090;">10275 сымб. → </span>14385 сымб.) # [[Цукар]] (<span style="color: #909090;">10276 сымб. → </span>14386 сымб.) # [[Кірыліца]] (<span style="color: #909090;">10322 сымб. → </span>14451 сымб.) # [[Год]] (<span style="color: #909090;">10331 сымб. → </span>14463 сымб.) # [[Луіс Армстранг]] (<span style="color: #909090;">10365 сымб. → </span>14511 сымб.) # [[Натуральная воспа]] (<span style="color: #909090;">10367 сымб. → </span>14514 сымб.) # [[Хімія]] (<span style="color: #909090;">10388 сымб. → </span>14543 сымб.) # [[Прыгажосьць]] (<span style="color: #909090;">10392 сымб. → </span>14549 сымб.) # [[Капітал]] (<span style="color: #909090;">10408 сымб. → </span>14571 сымб.) # [[Сакрат]] (<span style="color: #909090;">10419 сымб. → </span>14587 сымб.) # [[Атам]] (<span style="color: #909090;">10461 сымб. → </span>14645 сымб.) # [[Акіра Курасава]] (<span style="color: #909090;">10496 сымб. → </span>14694 сымб.) # [[Анархізм]] (<span style="color: #909090;">10515 сымб. → </span>14721 сымб.) # [[Кацусіка Хакусай]] (<span style="color: #909090;">10558 сымб. → </span>14781 сымб.) # [[Этаноль]] (<span style="color: #909090;">10559 сымб. → </span>14783 сымб.) # [[Карл Маркс]] (<span style="color: #909090;">10598 сымб. → </span>14837 сымб.) # [[Аборт]] (<span style="color: #909090;">10611 сымб. → </span>14855 сымб.) # [[Джордж Вашынгтон]] (<span style="color: #909090;">10612 сымб. → </span>14857 сымб.) # [[Галілео Галілей]] (<span style="color: #909090;">10621 сымб. → </span>14869 сымб.) # [[Плязма]] (<span style="color: #909090;">10644 сымб. → </span>14902 сымб.) # [[Анды]] (<span style="color: #909090;">10647 сымб. → </span>14906 сымб.) # [[Эпілепсія]] (<span style="color: #909090;">10786 сымб. → </span>15100 сымб.) # [[Купал]] (<span style="color: #909090;">10798 сымб. → </span>15117 сымб.) # [[Калідаса]] (<span style="color: #909090;">10825 сымб. → </span>15155 сымб.) # [[Сям’я]] (<span style="color: #909090;">10881 сымб. → </span>15233 сымб.) # [[Майкл Фарадэй]] (<span style="color: #909090;">10887 сымб. → </span>15242 сымб.) # [[Ігар Стравінскі]] (<span style="color: #909090;">10894 сымб. → </span>15252 сымб.) # [[Нігер (рака)]] (<span style="color: #909090;">10900 сымб. → </span>15260 сымб.) # [[Альгарытм]] (<span style="color: #909090;">10965 сымб. → </span>15351 сымб.) # [[Альбрэхт Дурэр]] (<span style="color: #909090;">10974 сымб. → </span>15364 сымб.) # [[Золата]] (<span style="color: #909090;">11021 сымб. → </span>15429 сымб.) # [[Шагнамэ]] (<span style="color: #909090;">11037 сымб. → </span>15452 сымб.) # [[Ніл]] (<span style="color: #909090;">11093 сымб. → </span>15530 сымб.) # [[Галаўны боль]] (<span style="color: #909090;">11142 сымб. → </span>15599 сымб.) # [[Тэлебачаньне]] (<span style="color: #909090;">11150 сымб. → </span>15610 сымб.) # [[Робат]] (<span style="color: #909090;">11199 сымб. → </span>15679 сымб.) # [[Карэйская мова]] (<span style="color: #909090;">11208 сымб. → </span>15691 сымб.) # [[Пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў]] (<span style="color: #909090;">11227 сымб. → </span>15718 сымб.) # [[Вока]] (<span style="color: #909090;">11331 сымб. → </span>15863 сымб.) # [[Нэптун]] (<span style="color: #909090;">11374 сымб. → </span>15924 сымб.) # [[Пі]] (<span style="color: #909090;">11387 сымб. → </span>15942 сымб.) # [[Гафіз]] (<span style="color: #909090;">11411 сымб. → </span>15975 сымб.) # [[Навука]] (<span style="color: #909090;">11432 сымб. → </span>16005 сымб.) # [[Габрыель Гарсія Маркес]] (<span style="color: #909090;">11502 сымб. → </span>16103 сымб.) # [[Фашызм]] (<span style="color: #909090;">11544 сымб. → </span>16162 сымб.) # [[Магатма Гандзі]] (<span style="color: #909090;">11560 сымб. → </span>16184 сымб.) # [[Вецер]] (<span style="color: #909090;">11636 сымб. → </span>16290 сымб.) # [[Гарбата]] (<span style="color: #909090;">11651 сымб. → </span>16311 сымб.) # [[Сухоты]] (<span style="color: #909090;">11702 сымб. → </span>16383 сымб.) # [[Гален]] (<span style="color: #909090;">11707 сымб. → </span>16390 сымб.) # [[Курыца]] (<span style="color: #909090;">11730 сымб. → </span>16422 сымб.) # [[Энэргія]] (<span style="color: #909090;">11758 сымб. → </span>16461 сымб.) # [[Давід Гільбэрт]] (<span style="color: #909090;">11769 сымб. → </span>16477 сымб.) # [[Тэрмадынаміка]] (<span style="color: #909090;">11776 сымб. → </span>16486 сымб.) # [[Аль-Газалі]] (<span style="color: #909090;">11823 сымб. → </span>16552 сымб.) # [[Сок]] (<span style="color: #909090;">11844 сымб. → </span>16582 сымб.) # [[Эўклід]] (<span style="color: #909090;">11886 сымб. → </span>16640 сымб.) # [[Пэрсыдзкая мова]] (<span style="color: #909090;">11919 сымб. → </span>16687 сымб.) # [[Рухавік унутранага згараньня]] (<span style="color: #909090;">11996 сымб. → </span>16794 сымб.) # [[Мэрылін Манро]] (<span style="color: #909090;">12114 сымб. → </span>16960 сымб.) # [[Паўднёвая Амэрыка]] (<span style="color: #909090;">12121 сымб. → </span>16969 сымб.) # [[Чарлі Чаплін]] (<span style="color: #909090;">12124 сымб. → </span>16974 сымб.) # [[Нікалё Мак’явэльлі]] (<span style="color: #909090;">12142 сымб. → </span>16999 сымб.) # [[Альгебра]] (<span style="color: #909090;">12219 сымб. → </span>17107 сымб.) # [[Сонца]] (<span style="color: #909090;">12265 сымб. → </span>17171 сымб.) # [[Кароткія нарды]] (<span style="color: #909090;">12291 сымб. → </span>17207 сымб.) # [[Майсей]] (<span style="color: #909090;">12376 сымб. → </span>17326 сымб.) # [[Імпэрыялізм]] (<span style="color: #909090;">12465 сымб. → </span>17451 сымб.) # [[Малако]] (<span style="color: #909090;">12487 сымб. → </span>17482 сымб.) # [[Франсіска Гоя]] (<span style="color: #909090;">12578 сымб. → </span>17609 сымб.) # [[Атэізм]] (<span style="color: #909090;">12579 сымб. → </span>17611 сымб.) # [[Сулейман I]] (<span style="color: #909090;">12584 сымб. → </span>17618 сымб.) # [[Людвіг ван Бэтговэн]] (<span style="color: #909090;">12602 сымб. → </span>17643 сымб.) # [[Джэймз Ўат]] (<span style="color: #909090;">12618 сымб. → </span>17665 сымб.) # [[Геалёгія]] (<span style="color: #909090;">12624 сымб. → </span>17674 сымб.) # [[Эўра]] (<span style="color: #909090;">12800 сымб. → </span>17920 сымб.) # [[Адольф Гітлер]] (<span style="color: #909090;">12845 сымб. → </span>17983 сымб.) # [[Эрнэст Рэзэрфорд]] (<span style="color: #909090;">12937 сымб. → </span>18112 сымб.) # [[Урад]] (<span style="color: #909090;">12983 сымб. → </span>18176 сымб.) # [[Жыцьцё]] (<span style="color: #909090;">13015 сымб. → </span>18221 сымб.) # [[Азартная гульня]] (<span style="color: #909090;">13015 сымб. → </span>18221 сымб.) # [[Суахілі]] (<span style="color: #909090;">13063 сымб. → </span>18288 сымб.) # [[Танец]] (<span style="color: #909090;">13142 сымб. → </span>18399 сымб.) # [[Малійская імпэрыя]] (<span style="color: #909090;">13178 сымб. → </span>18449 сымб.) # [[Зорка]] (<span style="color: #909090;">13336 сымб. → </span>18670 сымб.) # [[Джордж Байран]] (<span style="color: #909090;">13398 сымб. → </span>18757 сымб.) # [[Рэлігія]] (<span style="color: #909090;">13404 сымб. → </span>18766 сымб.) # [[Готфрыд Ляйбніц]] (<span style="color: #909090;">13468 сымб. → </span>18855 сымб.) # [[Чарлз Дыкенз]] (<span style="color: #909090;">13484 сымб. → </span>18878 сымб.) # [[Арктычны акіян]] (<span style="color: #909090;">13705 сымб. → </span>19187 сымб.) # [[Томас Эдысан]] (<span style="color: #909090;">13856 сымб. → </span>19398 сымб.) # [[Мацуо Басё]] (<span style="color: #909090;">13925 сымб. → </span>19495 сымб.) # [[Уладзімер Ленін]] (<span style="color: #909090;">13932 сымб. → </span>19505 сымб.) # [[Колер]] (<span style="color: #909090;">13969 сымб. → </span>19557 сымб.) # [[Рак (захворваньне)]] (<span style="color: #909090;">14078 сымб. → </span>19709 сымб.) # [[Зямля]] (<span style="color: #909090;">14086 сымб. → </span>19720 сымб.) # [[Гамэр]] (<span style="color: #909090;">14188 сымб. → </span>19863 сымб.) # [[Хвароба Альцгаймэра]] (<span style="color: #909090;">14220 сымб. → </span>19908 сымб.) # [[Гіп-гоп]] (<span style="color: #909090;">14420 сымб. → </span>20188 сымб.) # [[Шкло]] (<span style="color: #909090;">14513 сымб. → </span>20318 сымб.) # [[Роза Люксэмбург]] (<span style="color: #909090;">14625 сымб. → </span>20475 сымб.) # [[Дунай]] (<span style="color: #909090;">14708 сымб. → </span>20591 сымб.) # [[Яганэс Брамс]] (<span style="color: #909090;">14858 сымб. → </span>20801 сымб.) # [[Машына]] (<span style="color: #909090;">14871 сымб. → </span>20819 сымб.) # [[Лё Карбюзье]] (<span style="color: #909090;">14959 сымб. → </span>20943 сымб.) # [[Ацтэкі]] (<span style="color: #909090;">15037 сымб. → </span>21052 сымб.) # [[Аўгустын]] (<span style="color: #909090;">15160 сымб. → </span>21224 сымб.) # [[Ібн Хальдун]] (<span style="color: #909090;">15234 сымб. → </span>21328 сымб.) # [[Ібн Батута]] (<span style="color: #909090;">15332 сымб. → </span>21465 сымб.) # [[Лацінскае пісьмо]] (<span style="color: #909090;">15342 сымб. → </span>21479 сымб.) # [[Георг Вільгельм Фрыдрых Гэгель]] (<span style="color: #909090;">15393 сымб. → </span>21550 сымб.) # [[Біблія]] (<span style="color: #909090;">15408 сымб. → </span>21571 сымб.) # [[Альфрэд Гічкок]] (<span style="color: #909090;">15429 сымб. → </span>21601 сымб.) # [[Тысяча і адна ноч]] (<span style="color: #909090;">15461 сымб. → </span>21645 сымб.) # [[Сыр]] (<span style="color: #909090;">15466 сымб. → </span>21652 сымб.) # [[ГЭС Тры цясьніны]] (<span style="color: #909090;">15488 сымб. → </span>21683 сымб.) # [[Ізраіль]] (<span style="color: #909090;">15645 сымб. → </span>21903 сымб.) # [[Грэцкі альфабэт]] (<span style="color: #909090;">15742 сымб. → </span>22039 сымб.) # [[Ўолт Дыснэй]] (<span style="color: #909090;">16007 сымб. → </span>22410 сымб.) # [[Міжнародны валютны фонд]] (<span style="color: #909090;">16011 сымб. → </span>22415 сымб.) # [[Канал]] (<span style="color: #909090;">16048 сымб. → </span>22467 сымб.) # [[Леанарда да Вінчы]] (<span style="color: #909090;">16107 сымб. → </span>22550 сымб.) # [[Пераклад]] (<span style="color: #909090;">16161 сымб. → </span>22625 сымб.) # [[Фёдар Дастаеўскі]] (<span style="color: #909090;">16314 сымб. → </span>22840 сымб.) # [[Фэдэрыка Фэліні]] (<span style="color: #909090;">16351 сымб. → </span>22891 сымб.) # [[Асманская імпэрыя]] (<span style="color: #909090;">16367 сымб. → </span>22914 сымб.) # [[Карыбскае мора]] (<span style="color: #909090;">16429 сымб. → </span>23001 сымб.) # [[Паўночнае мора]] (<span style="color: #909090;">16492 сымб. → </span>23089 сымб.) # [[Індыйскі акіян]] (<span style="color: #909090;">16554 сымб. → </span>23176 сымб.) # [[Клімат]] (<span style="color: #909090;">16615 сымб. → </span>23261 сымб.) # [[Цытрус]] (<span style="color: #909090;">16682 сымб. → </span>23355 сымб.) # [[Ядзерная зброя]] (<span style="color: #909090;">16838 сымб. → </span>23573 сымб.) # [[Аль-Харэзьмі]] (<span style="color: #909090;">17459 сымб. → </span>24443 сымб.) # [[Жанна д’Арк]] (<span style="color: #909090;">17572 сымб. → </span>24601 сымб.) # [[Шарль дэ Голь]] (<span style="color: #909090;">17630 сымб. → </span>24682 сымб.) # [[Асацыяцыя дзяржаваў Паўднёва-Ўсходняй Азіі]] (<span style="color: #909090;">17788 сымб. → </span>24903 сымб.) # [[Інжынэрная справа]] (<span style="color: #909090;">18071 сымб. → </span>25299 сымб.) # [[Сахара]] (<span style="color: #909090;">18181 сымб. → </span>25453 сымб.) # [[Мартын Гайдэгер]] (<span style="color: #909090;">18263 сымб. → </span>25568 сымб.) # [[Афрыканскі зьвяз]] (<span style="color: #909090;">18283 сымб. → </span>25596 сымб.) # [[Дыскрымінацыя]] (<span style="color: #909090;">18460 сымб. → </span>25844 сымб.) # [[Макс Вэбэр]] (<span style="color: #909090;">18464 сымб. → </span>25850 сымб.) # [[Вугляводы]] (<span style="color: #909090;">18492 сымб. → </span>25889 сымб.) # [[Аўстралія]] (<span style="color: #909090;">18580 сымб. → </span>26012 сымб.) # [[Этыёпія]] (<span style="color: #909090;">18988 сымб. → </span>26583 сымб.) # [[Ежа]] (<span style="color: #909090;">18991 сымб. → </span>26587 сымб.) # [[Базыліка Сьвятога Пятра]] (<span style="color: #909090;">19006 сымб. → </span>26608 сымб.) # [[Здароўе]] (<span style="color: #909090;">19381 сымб. → </span>27133 сымб.) # [[Танзанія]] (<span style="color: #909090;">19438 сымб. → </span>27213 сымб.) # [[Анры Матыс]] (<span style="color: #909090;">19497 сымб. → </span>27296 сымб.) # [[Куба]] (<span style="color: #909090;">19812 сымб. → </span>27737 сымб.) # [[Політэізм]] (<span style="color: #909090;">19829 сымб. → </span>27761 сымб.) # [[Кіліманджара]] (<span style="color: #909090;">19863 сымб. → </span>27808 сымб.) # [[Сусьвет]] (<span style="color: #909090;">19910 сымб. → </span>27874 сымб.) # [[Ум Кульсум]] (<span style="color: #909090;">19912 сымб. → </span>27877 сымб.) # [[Дантэ Аліг’еры]] (<span style="color: #909090;">19924 сымб. → </span>27894 сымб.) # [[Віетнам]] (<span style="color: #909090;">20101 сымб. → </span>28141 сымб.) # [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]] (<span style="color: #909090;">20336 сымб. → </span>28470 сымб.) # [[Сунь Ятсэн]] (<span style="color: #909090;">20641 сымб. → </span>28897 сымб.) # [[Касьпійскае мора]] (<span style="color: #909090;">20667 сымб. → </span>28934 сымб.) # [[Тэніс]] (<span style="color: #909090;">20780 сымб. → </span>29092 сымб.) # [[Людовік XIV]] (<span style="color: #909090;">20795 сымб. → </span>29113 сымб.) # [[Банглядэш]] (<span style="color: #909090;">20858 сымб. → </span>29201 сымб.) # [[Ёсіф Сталін]] (<span style="color: #909090;">20951 сымб. → </span>29331 сымб.) # [[Бангкок]] (<span style="color: #909090;">21000 сымб. → </span>29400 сымб.) # [[Сусьветная арганізацыя здароўя]] (<span style="color: #909090;">21115 сымб. → </span>29561 сымб.) # [[Сымона дэ Бавуар]] (<span style="color: #909090;">21533 сымб. → </span>30146 сымб.) # [[Армія]] (<span style="color: #909090;">21550 сымб. → </span>30170 сымб.) # [[Ёган Вольфганг фон Гётэ]] (<span style="color: #909090;">21557 сымб. → </span>30180 сымб.) # [[Стаматалёгія]] (<span style="color: #909090;">21592 сымб. → </span>30229 сымб.) # [[Жак Карт’е]] (<span style="color: #909090;">21603 сымб. → </span>30244 сымб.) # [[Ашока]] (<span style="color: #909090;">21736 сымб. → </span>30430 сымб.) # [[Гаўтама Буда]] (<span style="color: #909090;">21745 сымб. → </span>30443 сымб.) # [[Алан Т’юрынг]] (<span style="color: #909090;">21755 сымб. → </span>30457 сымб.) # [[Пітэр Паўль Рубэнс]] (<span style="color: #909090;">21762 сымб. → </span>30467 сымб.) # [[Фрэнк Лойд Райт]] (<span style="color: #909090;">21816 сымб. → </span>30542 сымб.) # [[Апэрацыйная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">21834 сымб. → </span>30568 сымб.) # [[Паблё Пікаса]] (<span style="color: #909090;">21867 сымб. → </span>30614 сымб.) # [[Польшча]] (<span style="color: #909090;">21876 сымб. → </span>30626 сымб.) # [[Го]] (<span style="color: #909090;">21882 сымб. → </span>30635 сымб.) # [[Міжнародны рух Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца]] (<span style="color: #909090;">21896 сымб. → </span>30654 сымб.) # [[Джакама Пучыні]] (<span style="color: #909090;">21956 сымб. → </span>30738 сымб.) # [[Сонечная сыстэма]] (<span style="color: #909090;">22009 сымб. → </span>30813 сымб.) # [[Малярыя]] (<span style="color: #909090;">22062 сымб. → </span>30887 сымб.) # [[Француская рэвалюцыя]] (<span style="color: #909090;">22064 сымб. → </span>30890 сымб.) # [[Сынгапур]] (<span style="color: #909090;">22088 сымб. → </span>30923 сымб.) # [[Леанард Ойлер]] (<span style="color: #909090;">22121 сымб. → </span>30969 сымб.) # [[Ерусалім]] (<span style="color: #909090;">22149 сымб. → </span>31009 сымб.) # [[Дыназаўр]] (<span style="color: #909090;">22169 сымб. → </span>31037 сымб.) # [[Вэргіліюс]] (<span style="color: #909090;">22172 сымб. → </span>31041 сымб.) # [[Галяктыка]] (<span style="color: #909090;">22175 сымб. → </span>31045 сымб.) # [[Фрыдэрык Шапэн]] (<span style="color: #909090;">22185 сымб. → </span>31059 сымб.) # [[Энцыкляпэдыя]] (<span style="color: #909090;">22190 сымб. → </span>31066 сымб.) # [[Віктор Юго]] (<span style="color: #909090;">22210 сымб. → </span>31094 сымб.) # [[Джон Мэйнард Кейнз]] (<span style="color: #909090;">22221 сымб. → </span>31109 сымб.) # [[Турэцкая мова]] (<span style="color: #909090;">22292 сымб. → </span>31209 сымб.) # [[Лізавета I]] (<span style="color: #909090;">22302 сымб. → </span>31223 сымб.) # [[Сатурн]] (<span style="color: #909090;">22305 сымб. → </span>31227 сымб.) # [[Канстантын I Вялікі]] (<span style="color: #909090;">22327 сымб. → </span>31258 сымб.) # [[Танк]] (<span style="color: #909090;">22331 сымб. → </span>31263 сымб.) # [[Хрысьціянства]] (<span style="color: #909090;">22341 сымб. → </span>31277 сымб.) # [[Авідыюс]] (<span style="color: #909090;">22343 сымб. → </span>31280 сымб.) # [[Піва]] (<span style="color: #909090;">22409 сымб. → </span>31373 сымб.) # [[Дынастыя Тан]] (<span style="color: #909090;">22412 сымб. → </span>31377 сымб.) # [[Сыднэй]] (<span style="color: #909090;">22417 сымб. → </span>31384 сымб.) # [[Уран]] (<span style="color: #909090;">22492 сымб. → </span>31489 сымб.) # [[Мэркурый]] (<span style="color: #909090;">22525 сымб. → </span>31535 сымб.) # [[Транспарт]] (<span style="color: #909090;">22582 сымб. → </span>31615 сымб.) # [[Француская мова]] (<span style="color: #909090;">22619 сымб. → </span>31667 сымб.) # [[Міжнародная сыстэма СІ]] (<span style="color: #909090;">22646 сымб. → </span>31704 сымб.) # [[Багдад]] (<span style="color: #909090;">22656 сымб. → </span>31718 сымб.) # [[Мухамад]] (<span style="color: #909090;">22663 сымб. → </span>31728 сымб.) # [[Сэул]] (<span style="color: #909090;">22722 сымб. → </span>31811 сымб.) # [[Ёган Кеплер]] (<span style="color: #909090;">22737 сымб. → </span>31832 сымб.) # [[Дака]] (<span style="color: #909090;">22750 сымб. → </span>31850 сымб.) # [[Лі Бо]] (<span style="color: #909090;">22869 сымб. → </span>32017 сымб.) # [[Архімэд]] (<span style="color: #909090;">22871 сымб. → </span>32019 сымб.) # [[Юпітэр]] (<span style="color: #909090;">22884 сымб. → </span>32038 сымб.) # [[Карачы]] (<span style="color: #909090;">22885 сымб. → </span>32039 сымб.) # [[Рэнэ Дэкарт]] (<span style="color: #909090;">22940 сымб. → </span>32116 сымб.) # [[Карл Фрыдрых Гаўс]] (<span style="color: #909090;">22961 сымб. → </span>32145 сымб.) # [[Мартын Лютэр Кінг]] (<span style="color: #909090;">23001 сымб. → </span>32201 сымб.) # [[Авіцэна]] (<span style="color: #909090;">23006 сымб. → </span>32208 сымб.) # [[Рэвалюцыя 1917 году ў Расеі]] (<span style="color: #909090;">23062 сымб. → </span>32287 сымб.) # [[Мікелянджэлё]] (<span style="color: #909090;">23076 сымб. → </span>32306 сымб.) # [[Эканоміка]] (<span style="color: #909090;">23094 сымб. → </span>32332 сымб.) # [[Ліпіды]] (<span style="color: #909090;">23095 сымб. → </span>32333 сымб.) # [[Фільм]] (<span style="color: #909090;">23103 сымб. → </span>32344 сымб.) # [[Мартын Лютэр]] (<span style="color: #909090;">23104 сымб. → </span>32346 сымб.) # [[Антарктыда]] (<span style="color: #909090;">23198 сымб. → </span>32477 сымб.) # [[Сінтаізм]] (<span style="color: #909090;">23205 сымб. → </span>32487 сымб.) # [[Мігель Сэрвантэс]] (<span style="color: #909090;">23240 сымб. → </span>32536 сымб.) # [[Старажытны Эгіпет]] (<span style="color: #909090;">23268 сымб. → </span>32575 сымб.) # [[Токіё]] (<span style="color: #909090;">23284 сымб. → </span>32598 сымб.) # [[Анатомія]] (<span style="color: #909090;">23291 сымб. → </span>32607 сымб.) # [[Эрвін Шрэдынгер]] (<span style="color: #909090;">23320 сымб. → </span>32648 сымб.) # [[Антон Чэхаў]] (<span style="color: #909090;">23323 сымб. → </span>32652 сымб.) # [[Бізантыйская імпэрыя]] (<span style="color: #909090;">23333 сымб. → </span>32666 сымб.) # [[Тайлянд]] (<span style="color: #909090;">23339 сымб. → </span>32675 сымб.) # [[Калката]] (<span style="color: #909090;">23430 сымб. → </span>32802 сымб.) # [[Багата]] (<span style="color: #909090;">23542 сымб. → </span>32959 сымб.) # [[Мумбаі]] (<span style="color: #909090;">23559 сымб. → </span>32983 сымб.) # [[Дынастыя Мін]] (<span style="color: #909090;">23576 сымб. → </span>33006 сымб.) # [[Мальер]] (<span style="color: #909090;">23651 сымб. → </span>33111 сымб.) # [[Расейская мова]] (<span style="color: #909090;">23675 сымб. → </span>33145 сымб.) # [[Мэксыка]] (<span style="color: #909090;">23685 сымб. → </span>33159 сымб.) # [[Аргентына]] (<span style="color: #909090;">23702 сымб. → </span>33183 сымб.) # [[Ісак Ньютан]] (<span style="color: #909090;">23715 сымб. → </span>33201 сымб.) # [[Дамаск]] (<span style="color: #909090;">23736 сымб. → </span>33230 сымб.) # [[Рэінкарнацыя]] (<span style="color: #909090;">23764 сымб. → </span>33270 сымб.) # [[Аўганістан]] (<span style="color: #909090;">23795 сымб. → </span>33313 сымб.) # [[Дэлі]] (<span style="color: #909090;">23819 сымб. → </span>33347 сымб.) # [[Пэкін]] (<span style="color: #909090;">23821 сымб. → </span>33349 сымб.) # [[Саудаўская Арабія]] (<span style="color: #909090;">23841 сымб. → </span>33377 сымб.) # [[Старажытная Грэцыя]] (<span style="color: #909090;">23982 сымб. → </span>33575 сымб.) # [[Найробі]] (<span style="color: #909090;">24026 сымб. → </span>33636 сымб.) # [[Мост]] (<span style="color: #909090;">24055 сымб. → </span>33677 сымб.) # [[Рыю-дэ-Жанэйру]] (<span style="color: #909090;">24100 сымб. → </span>33740 сымб.) # [[Вальтэр]] (<span style="color: #909090;">24115 сымб. → </span>33761 сымб.) # [[Ўільям Шэксьпір]] (<span style="color: #909090;">24191 сымб. → </span>33867 сымб.) # [[Сальвадор Далі]] (<span style="color: #909090;">24211 сымб. → </span>33895 сымб.) # [[Бронзавы век]] (<span style="color: #909090;">24265 сымб. → </span>33971 сымб.) # [[Іран]] (<span style="color: #909090;">24270 сымб. → </span>33978 сымб.) # [[Банан (плод)]] (<span style="color: #909090;">24344 сымб. → </span>34082 сымб.) # [[Турэччына]] (<span style="color: #909090;">24349 сымб. → </span>34089 сымб.) # [[Мэхіка]] (<span style="color: #909090;">24407 сымб. → </span>34170 сымб.) # [[Будызм]] (<span style="color: #909090;">24434 сымб. → </span>34208 сымб.) # [[Электроніка]] (<span style="color: #909090;">24482 сымб. → </span>34275 сымб.) # [[Скалістыя горы]] (<span style="color: #909090;">24495 сымб. → </span>34293 сымб.) # [[Чжэн Хэ]] (<span style="color: #909090;">24644 сымб. → </span>34502 сымб.) # [[Пратэстанцтва]] (<span style="color: #909090;">24675 сымб. → </span>34545 сымб.) # [[Эўропа]] (<span style="color: #909090;">24678 сымб. → </span>34549 сымб.) # [[Тадж Магал]] (<span style="color: #909090;">24684 сымб. → </span>34558 сымб.) # [[Дзьмітры Мендзялееў]] (<span style="color: #909090;">24712 сымб. → </span>34597 сымб.) # [[Дрэва]] (<span style="color: #909090;">24747 сымб. → </span>34646 сымб.) # [[Бялкі]] (<span style="color: #909090;">24801 сымб. → </span>34721 сымб.) # [[Гандаль]] (<span style="color: #909090;">24824 сымб. → </span>34754 сымб.) # [[Арабска-ізраільскі канфлікт]] (<span style="color: #909090;">24850 сымб. → </span>34790 сымб.) # [[Джакарта]] (<span style="color: #909090;">24858 сымб. → </span>34801 сымб.) # [[Індыя]] (<span style="color: #909090;">25070 сымб. → </span>35098 сымб.) # [[Нігерыя]] (<span style="color: #909090;">25083 сымб. → </span>35116 сымб.) # [[Кітай]] (<span style="color: #909090;">25183 сымб. → </span>35256 сымб.) # [[Мэка]] (<span style="color: #909090;">25191 сымб. → </span>35267 сымб.) # [[Біялёгія]] (<span style="color: #909090;">25212 сымб. → </span>35297 сымб.) # [[Ангельская мова]] (<span style="color: #909090;">25312 сымб. → </span>35437 сымб.) # [[Карабель]] (<span style="color: #909090;">25428 сымб. → </span>35599 сымб.) # [[Зараастрызм]] (<span style="color: #909090;">25469 сымб. → </span>35657 сымб.) # [[Тлен]] (<span style="color: #909090;">25559 сымб. → </span>35783 сымб.) # [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] (<span style="color: #909090;">25629 сымб. → </span>35881 сымб.) # [[Марс]] (<span style="color: #909090;">25780 сымб. → </span>36092 сымб.) # [[Ватыкан]] (<span style="color: #909090;">25829 сымб. → </span>36161 сымб.) # [[Першая сусьветная вайна]] (<span style="color: #909090;">26005 сымб. → </span>36407 сымб.) # [[Антоніё Вівальдзі]] (<span style="color: #909090;">26242 сымб. → </span>36739 сымб.) # [[Эгіпет]] (<span style="color: #909090;">26395 сымб. → </span>36953 сымб.) # [[Тэгеран]] (<span style="color: #909090;">26438 сымб. → </span>37013 сымб.) # [[Аўтамабіль]] (<span style="color: #909090;">26514 сымб. → </span>37120 сымб.) # [[Хуткасьць сьвятла]] (<span style="color: #909090;">26663 сымб. → </span>37328 сымб.) # [[Георг Фрыдрых Гэндэль]] (<span style="color: #909090;">26975 сымб. → </span>37765 сымб.) # [[Лагас]] (<span style="color: #909090;">26976 сымб. → </span>37766 сымб.) # [[Судан]] (<span style="color: #909090;">27075 сымб. → </span>37905 сымб.) # [[Вашку да Гама]] (<span style="color: #909090;">27792 сымб. → </span>38909 сымб.) # [[Жан-Жак Русо]] (<span style="color: #909090;">28096 сымб. → </span>39334 сымб.) # [[Мустафа Кемаль Ататурк]] (<span style="color: #909090;">28159 сымб. → </span>39423 сымб.) # [[Японія]] (<span style="color: #909090;">29075 сымб. → </span>40705 сымб.) # [[Нацысцкая Нямеччына]] (<span style="color: #909090;">29151 сымб. → </span>40811 сымб.) # [[Паўночная Амэрыка]] (<span style="color: #909090;">29314 сымб. → </span>41040 сымб.) # [[Тэхналёгія]] (<span style="color: #909090;">29652 сымб. → </span>41513 сымб.) # [[Эўрапейскі Зьвяз]] (<span style="color: #909090;">30051 сымб. → </span>42071 сымб.) # [[Вада]] (<span style="color: #909090;">30372 сымб. → </span>42521 сымб.) # [[Баскетбол]] (<span style="color: #909090;">30657 сымб. → </span>42920 сымб.) # [[Швайцарыя]] (<span style="color: #909090;">30660 сымб. → </span>42924 сымб.) # [[Ірак]] (<span style="color: #909090;">30866 сымб. → </span>43212 сымб.) # [[Сара Бэрнар]] (<span style="color: #909090;">31391 сымб. → </span>43947 сымб.) # [[Энрыка Фэрмі]] (<span style="color: #909090;">31649 сымб. → </span>44309 сымб.) # [[Застуда]] (<span style="color: #909090;">31680 сымб. → </span>44352 сымб.) # [[Атэны]] (<span style="color: #909090;">31871 сымб. → </span>44619 сымб.) # [[The Beatles]] (<span style="color: #909090;">31882 сымб. → </span>44635 сымб.) # [[Мэдыцына]] (<span style="color: #909090;">31921 сымб. → </span>44689 сымб.) # [[Кансэрватызм]] (<span style="color: #909090;">32008 сымб. → </span>44811 сымб.) # [[Пётар Чайкоўскі]] (<span style="color: #909090;">32079 сымб. → </span>44911 сымб.) # [[Гішпанія]] (<span style="color: #909090;">32166 сымб. → </span>45032 сымб.) # [[Цягліцы]] (<span style="color: #909090;">32174 сымб. → </span>45044 сымб.) # [[Санкт-Пецярбург]] (<span style="color: #909090;">32242 сымб. → </span>45139 сымб.) # [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры]] (<span style="color: #909090;">33118 сымб. → </span>46365 сымб.) # [[Чынгісхан]] (<span style="color: #909090;">33122 сымб. → </span>46371 сымб.) # [[Азія]] (<span style="color: #909090;">33252 сымб. → </span>46553 сымб.) # [[Дыялектыка]] (<span style="color: #909090;">33477 сымб. → </span>46868 сымб.) # [[Вольфганг Амадэй Моцарт]] (<span style="color: #909090;">33873 сымб. → </span>47422 сымб.) # [[Эйфэлева вежа]] (<span style="color: #909090;">34681 сымб. → </span>48553 сымб.) # [[Аляксандар Пушкін]] (<span style="color: #909090;">34761 сымб. → </span>48665 сымб.) # [[Афрыка]] (<span style="color: #909090;">35086 сымб. → </span>49120 сымб.) # [[Масква]] (<span style="color: #909090;">35575 сымб. → </span>49805 сымб.) # [[Кір II]] (<span style="color: #909090;">35642 сымб. → </span>49899 сымб.) # [[Бульба]] (<span style="color: #909090;">35647 сымб. → </span>49906 сымб.) # [[Джэйн Остын]] (<span style="color: #909090;">35786 сымб. → </span>50100 сымб.) # [[Сусьветная гандлёвая арганізацыя]] (<span style="color: #909090;">36226 сымб. → </span>50716 сымб.) # [[Ісус Хрыстос]] (<span style="color: #909090;">36531 сымб. → </span>51143 сымб.) # [[Нікола Тэсла]] (<span style="color: #909090;">36540 сымб. → </span>51156 сымб.) # [[Стамбул]] (<span style="color: #909090;">36584 сымб. → </span>51218 сымб.) # [[Ганконг]] (<span style="color: #909090;">37507 сымб. → </span>52510 сымб.) # [[Кіншаса]] (<span style="color: #909090;">37538 сымб. → </span>52553 сымб.) # [[Глябальнае пацяпленьне]] (<span style="color: #909090;">38115 сымб. → </span>53361 сымб.) # [[Ёган Сэбастыян Бах]] (<span style="color: #909090;">38398 сымб. → </span>53757 сымб.) # [[Альбэрт Айнштайн]] (<span style="color: #909090;">38873 сымб. → </span>54422 сымб.) # [[Калізэй]] (<span style="color: #909090;">38896 сымб. → </span>54454 сымб.) # [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] (<span style="color: #909090;">39963 сымб. → </span>55948 сымб.) # [[Гісторыя]] (<span style="color: #909090;">41456 сымб. → </span>58038 сымб.) # [[Алімпійскія гульні]] (<span style="color: #909090;">41477 сымб. → </span>58068 сымб.) # [[Сусьветны банк]] (<span style="color: #909090;">41676 сымб. → </span>58346 сымб.) # [[Рабіндранат Тагор]] (<span style="color: #909090;">42836 сымб. → </span>59970 сымб.) # [[Рэмбрант]] (<span style="color: #909090;">44461 сымб. → </span>62245 сымб.) # [[Мао Дзэ-дун]] (<span style="color: #909090;">44938 сымб. → </span>62913 сымб.) # [[Расея]] (<span style="color: #909090;">45417 сымб. → </span>63584 сымб.) # [[Канада]] (<span style="color: #909090;">46191 сымб. → </span>64667 сымб.) # [[Вена]] (<span style="color: #909090;">46921 сымб. → </span>65689 сымб.) # [[Франклін Дэлана Рузвэлт]] (<span style="color: #909090;">48541 сымб. → </span>67957 сымб.) # [[Шанхай]] (<span style="color: #909090;">48989 сымб. → </span>68585 сымб.) # [[Хрыстафор Калюмб]] (<span style="color: #909090;">51150 сымб. → </span>71610 сымб.) # [[Футбол]] (<span style="color: #909090;">52261 сымб. → </span>73165 сымб.) # [[Шахматы]] (<span style="color: #909090;">53026 сымб. → </span>74236 сымб.) # [[Джузэпэ Вэрдзі]] (<span style="color: #909090;">53080 сымб. → </span>74312 сымб.) # [[Аўстрыя]] (<span style="color: #909090;">53739 сымб. → </span>75235 сымб.) # [[Рэфармацыя]] (<span style="color: #909090;">53786 сымб. → </span>75300 сымб.) # [[Бэрлін]] (<span style="color: #909090;">54057 сымб. → </span>75680 сымб.) # [[Майкл Джэксан]] (<span style="color: #909090;">54467 сымб. → </span>76254 сымб.) # [[Кейптаўн]] (<span style="color: #909090;">55740 сымб. → </span>78036 сымб.) # [[Лос-Анджэлес]] (<span style="color: #909090;">56606 сымб. → </span>79248 сымб.) # [[Дубай]] (<span style="color: #909090;">56646 сымб. → </span>79304 сымб.) # [[Альжыр]] (<span style="color: #909090;">56691 сымб. → </span>79367 сымб.) # [[Парыж]] (<span style="color: #909090;">57056 сымб. → </span>79878 сымб.) # [[Амстэрдам]] (<span style="color: #909090;">57097 сымб. → </span>79936 сымб.) # [[Густаў Малер]] (<span style="color: #909090;">58733 сымб. → </span>82226 сымб.) # [[Сан-Паўлу]] (<span style="color: #909090;">59025 сымб. → </span>82635 сымб.) # [[Нідэрлянды]] (<span style="color: #909090;">60735 сымб. → </span>85029 сымб.) # [[Арганізацыя краін-экспартэраў нафты]] (<span style="color: #909090;">62400 сымб. → </span>87360 сымб.) # [[Аляксандар Македонскі]] (<span style="color: #909090;">63243 сымб. → </span>88540 сымб.) # [[Украіна]] (<span style="color: #909090;">63657 сымб. → </span>89120 сымб.) # [[Мадрыд]] (<span style="color: #909090;">66665 сымб. → </span>93331 сымб.) # [[Каір]] (<span style="color: #909090;">69502 сымб. → </span>97303 сымб.) # [[Лёндан]] (<span style="color: #909090;">70611 сымб. → </span>98855 сымб.) # [[Італія]] (<span style="color: #909090;">71393 сымб. → </span>99950 сымб.) # [[Пётар I]] (<span style="color: #909090;">73782 сымб. → </span>103295 сымб.) # [[Другая сусьветная вайна]] (<span style="color: #909090;">74800 сымб. → </span>104720 сымб.) # [[Напалеон I Банапарт]] (<span style="color: #909090;">76814 сымб. → </span>107540 сымб.) # [[Рым]] (<span style="color: #909090;">79729 сымб. → </span>111621 сымб.) # [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы]] (<span style="color: #909090;">80951 сымб. → </span>113331 сымб.) # [[Актавіян Аўгуст]] (<span style="color: #909090;">83740 сымб. → </span>117236 сымб.) # [[Буэнас-Айрэс]] (<span style="color: #909090;">85028 сымб. → </span>119039 сымб.) # [[Нямеччына]] (<span style="color: #909090;">90307 сымб. → </span>126430 сымб.) # [[Партугалія]] (<span style="color: #909090;">92439 сымб. → </span>129415 сымб.) # [[Калюмбія]] (<span style="color: #909090;">93460 сымб. → </span>130844 сымб.) # [[Інданэзія]] (<span style="color: #909090;">96748 сымб. → </span>135447 сымб.) # [[Пакістан]] (<span style="color: #909090;">96832 сымб. → </span>135565 сымб.) # [[Рэспубліка Карэя]] (<span style="color: #909090;">98121 сымб. → </span>137369 сымб.) # [[Вялікабрытанія]] (<span style="color: #909090;">102067 сымб. → </span>142894 сымб.) # [[Цягнік]] (<span style="color: #909090;">102352 сымб. → </span>143293 сымб.) # [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)]] (<span style="color: #909090;">103706 сымб. → </span>145188 сымб.) # [[Злучаныя Штаты Амэрыкі]] (<span style="color: #909090;">107045 сымб. → </span>149863 сымб.) # [[Нью-Ёрк]] (<span style="color: #909090;">109938 сымб. → </span>153913 сымб.) # [[Бразылія]] (<span style="color: #909090;">111082 сымб. → </span>155515 сымб.) # [[Чорная дзірка]] (<span style="color: #909090;">117112 сымб. → </span>163957 сымб.) # [[Францыя]] (<span style="color: #909090;">125799 сымб. → </span>176119 сымб.) # [[Філіпіны]] (<span style="color: #909090;">128250 сымб. → </span>179550 сымб.) # [[Сьвятая Рымская імпэрыя]] (<span style="color: #909090;">162545 сымб. → </span>227563 сымб.) dhd1zaa5btdnue1ulwczabccna050g2 Долкінды 0 94174 2678211 2621237 2026-07-08T16:22:06Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678211 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Долкінды |Лацінка = Dołkindy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Долкіндаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Нясьвіскі раён|Нясьвіскі]] |Сельсавет = [[Казлоўскі сельсавет (Нясьвіскі раён)|Казлоўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 33 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222602 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 12 |Шырата сэкундаў = 7 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 28 |Даўгата сэкундаў = 49 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''До́лкінды'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 356.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Гарадніца (рака)|Гарадніцы]]. Уваходзяць у склад [[Казлоўскі сельсавет (Нясьвіскі раён)|Казлоўскага сельсавету]] [[Нясьвіскі раён|Нясьвіскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Даўгінт}} [[Даўга|Дава]] (Davo) і [[Гента (імя)|Гента]] (Gento) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Davo#v=snippet&q=Davo&f=false S. 406, 593].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Даўга|-даў(г)-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Даўгерд (імя)|Даўгерд]], [[Даўгер]], [[Даўят (імя)|Даўят]]; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] daug 'годна', [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] daugjis 'здольны, годны'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 112.</ref>, а аснова [[Гента (імя)|-генд- (-гент-, -гінт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гінтэр]], [[Ягінт|Агінт]], [[Эйгінт]]; германскія імёны Genter, Aginto, Eigint) — ад гоцкага gands 'посах', пераноснае 'чары'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 293 чалавекі ў вёсцы Долгінтах<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 53.</ref> * 1999 год — 72 чалавекі * 2010 год — 33 чалавекі == Славутасьці == Разам зь вёскамі [[Аношкі (Нясьвіскі раён)|Аношкамі]] і [[Жанкавічы|Жанкавічамі]] знаходзяцца каля вялікага гарадзішча на ўзвышшы, празванага Перунова Гара<ref>[http://www.belarus.kz/kultura/Perunova_hara Перунова Гара]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Асобы == * Георгі Сьцяпанавіч Тамашэвіч — заслужаны журналіст [[Беларускі саюз журналістаў|Беларускага саюзу журналістаў]], старшыня Берасьцейскай абласной арганізацыі грамадзкага аб’яднаньня «Беларускі саюз журналістаў», выдатнік друку == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Казлоўскі сельсавет (Нясьвіскі раён)}} {{Нясьвіскі раён}} [[Катэгорыя:Казлоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну]] dpotavivva40tl916wi5kaiqpk5fo81 Варавічы (Палескі раён) 0 104996 2678330 2673673 2026-07-09T07:04:17Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2678330 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Варавічы |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Варавічаў |Арыгінальная назва = Варовичі |Лацінка = Varavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1499 годам{{заўвага|Юзаф Крывіцкі памылкова атаясаміў Ва́равічы з [[Аравічы|Араві́чамі]] на рацэ [[Прыпяць|Прыпяці]], згаданымі ў прывілеі 1543 г. Міхайлаўскаму (Залатаверхаму) манастыру<ref>Józef Krzywicki. Warowicze // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1893. T. XIII. S. 16</ref>. Пазьней тая ж блытаніна зьявілася ў геаграфічным паказальніку да выданьня крыніцаў зь гісторыі манастыра<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ-ХVІІІ ст. з фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Автори-укладачі: Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк; Нац. акад. наук України, Нац. б-ка України ім. В. І. Вернадського, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського. — Київ, 2011. С. 505, 511</ref>.}} |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Палескі раён (Кіеўская вобласьць)|Палескі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 17 |Шырата сэкундаў = 21 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 33 |Даўгата сэкундаў = 55 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ва́равічы''' ({{мова-uk|Ва́ровичі}}) — колішняе [[сяло]] ў [[Палескі раён (Кіеўская вобласьць)|Палескім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары былі адселеныя. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === 23-м сакавіка 1499 году датаваны ліст вялікага князя літоўскага [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] панам Міхайлу Паўшычу і Івашку Сямёнавічу на добры іхныя матчыныя Вараўцы, Бернаў, Кокатаў, якія трымалі не давёўшы свае на іх правы князі Іван і Леў Палубінскія <ref>Акты, относящиеся к истории Западной России — Т. 1(6): Сборник документов канцелярии великого князя литовского Александра Ягеллончика, 1494—1506 гг. Шестая книга записей Литовской метрики / М. Е. Бычкова (отв. сост.), О. И. Хоруженко, А. В. Виноградов; отв. ред. тома С. М. Каштанов — Москва; С.-Петербург: Нестор-История, 2012. № 573</ref>{{заўвага|Расейскія аўтары найноўшага выданьня кнігі 6 Мэтрыкі ВКЛ абралі ў 2012 г. старое імпэрскае найменьне для краю — «Западная Россия». Такое іх рэальнае стаўленьне да суседзяў.}}: {{пачатак цытаты}}Александръ, бож(е)ю м(и)л(о)стью. Воеводе киевскому кн(ѧ)зю Дмитрею Пȣтѧтичу. Жаловал намъ Михаило Павшичъ съ сестренъцомъ своимъ Ивашкомъ Семеновичом на кн(ѧ)зꙗ Ивана и на кн(ѧ)зꙗ Л[ь]ва Полубенъскихъ ω именьꙗ ω ωтчизну материзны ихъ, ω Варевцы, а ȣ Берновъ, а ω Кокотовъ. И мы перво сего ω томъ неоднокротъ писывали до кн(ѧ)зꙗ Ивана а до кн(ѧ)зꙗ Л[ь]ва Полубенъскихъ, абы ωни перед нами к праву стали и ω томъ с ними розъправили сѧ. И ωни на листы и на приказанье наше передъ нами к праву не хотели стати с ними ωчевисто. Ино коли ωни передъ нами к праву стати не хотели, и ты бы Михаилу Павшичу а Ивашку Семеновичу в тыи имен(ь)ꙗ, ȣ ωтчизну материзны ихъ, ȣ Варевцы, а ȣ Берновъ, а ȣ Кокотовъ, ȣвѧзанье дал. А естли бы кн(ѧ)зю Ивану а кн(ѧ)зю Л[ь]ву Полубенъскимъ ω томъ было до них которое дело, и ωни нехаи ихъ правомъ спирають, а ω томъ с ними перед нами ωчевисте мовѧть. П(и)санъ ȣ Вил(ь)ни, мар(та) 23 день. Индик[т]ъ 2.{{канец цытаты}} [[Файл:Урывак з каралеўскага ліста 1533 г.png|значак|зьлева|170пкс|Урывак з каралеўскага ліста 1533 г.]][[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|170пкс|Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]] 7 жніўня 1510 году кароль [[Жыгімонт Стары]], папярэдне прызнаўшы невінаватасьць оўруцкага зямяніна Івашкі Нямірыча<ref>Пра яго гл.: Задорожна О. Ф. Рід Немиричів у шляхетській корпорації Київського воєводства: майновий статус і політична діяльність (XVI – середина XVII ст.). Дисертація на здобуття наукового ступеня кандидата історичних наук. – Київ, 2010. С. 35–37</ref> ў [[Мяцеж Глінскіх|здрадзе князя Глінскага]], якому раней служыў{{Заўвага|Быў слугой князя Івана Глінскага, кіеўскага ваяводы, які падтрымаў мяцеж брата Міхала.}}, пацьвердзіў яму права на добры Вараўцы, якія трымаў за жонкай Хведзяй, дачкой Булгака (Івана) Лісіча<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). / A. Baliulis ir kt.- Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. № 521</ref>. Імаверна, пан Нямірыч ня меў дзяцей, прынамсі, ''«мужсъкого рожаю»'', таму маёнтак Вараўцы у 1522 годзе, згодна з пастановай суда, перайшоў у валоданьне пляменьніцы Булгака Лісіча пані Духны Волкаўны Сурынавай і яе сына Стася<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. – М.: Тип. Правительствующего Сената, [1916]. – Кн. 21. С. 258–259</ref>. Пляменьнік князёў Івана і Льва Палубенскіх і іхны нашчадак пан Шчасны Герцык падаў чалабітную каралю Жыгімонту, каб вярнуць сабе добры, у ліку якіх сяло Варавічы. Пры гэтым паклаў перад манархам адпаведныя лісты-падараваньні ягонага брата Аляксандра. 2 сьнежня 1533 году гаспадар задаволіў просьбу шляхціча<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 15 (1528—1538). / Artūras Dubonis – Vilnius, 2002. № 129; Kniga Nr. 17 (1530—1536). / Laimontas Karalius, Darius Antanavičus – Vilnius, 2015. № 417</ref>. Паноў Сурынаў падданыя, {{падказка|ясачнікі|выканаўцы замкавых павіннасьцяў}} з Вараўцаў або Варавічаў на рацэ Ушы [[Оўруч|Оўруцкай]] нядзелі{{Заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася воласьць, як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці<ref>Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 185, 189 – 190</ref>.}} згаданыя ў апісаньні [[Чарнобыль]]скага замку 1552 году<ref>Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588</ref>. У люстрацыі Оўруцкага замку таго ж 1552 г.{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} сказана, што з шасьці службаў{{заўвага|1 службу складалі 2 двары і болей.}} сяла Вараўцы паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў ішло «''падачкі''» паўтары капы (90) грошаў і мёду 8 {{падказка|кадзей|адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}}. У іншым месцы прыведзеная зьвестка пра сяло Варавічы Хведара Уладыкі, з 5 дымоў (служба) якога выплачвалася 2 капы (120) грошаў і паўпяты кадзі мёду, «''а окромъ того подачки ани службы з нихъ жадное нетъ''»<ref>Архив ЮЗР. Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45—46, 47—48</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Варавічы з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Запіс продажу сяла Варавічаў. 1589 г.png|значак|170пкс|Запіс продажу сяла Варавічаў. 1589 г.]] Згодна з падатковым рэестрам Кіеўскай зямлі (ваяводзтва) на 1581 год, з 1 дыму [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] сяла Варавічаў пана Андрэя Сурына выбіралася 15 грошаў, з 2 асадных і 2 [[агароднікі|агароднікаў]] пана Гардзея Сурына выплачвалася адпаведна па 15 і па 6 грошаў, таксама з 4 дымоў асадных і 2 агароднікаў у тым жа сяле, застаўных ад пана Юрыя Бокія, — па 15 і па 6 грошаў<ref>Źródła dziejowe (далей ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). Dział I-szy. Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 43, 44</ref>. Як засьведчана ў кнігах Кіеўскага [[гродзкі суд|гродзкага суда]], у чэрвені 1589 году сурынаўскія Варавічы навечна і з грунтамі набыў кіеўскі [[падкаморы]] [[Шчасны Харлінскі]]<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 1. Спр. 4104. А. 280адв.</ref>. 26 чэрвеня 1600 году Шчасны Харлінскі запісаў усе свае маёнткі сынам Станіславу, Мікалаю і Юрыю з абавязкам выплаты іхным сёстрам па 3 000 польскіх злотых<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. S. 60 — 62</ref>. Сяло Варавічы з фальваркам дасталіся Станіславу. [[Файл:Масаны і Баршчоўка ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Згадка пра Варавічы ў тарыфе 1640 г.]] Паводле рэестру падаткаў Кіеўскага ваяводзтва, у 1628 годзе з 5 дымоў osiadłych і з 10 агароднікаў sioła Warowicz пана Станіслава Харленскага, якое трымаў у заставе пан Тэадор Крыніцкі, за 6 пабораў выплачана адпаведна па 3 злотых і па 1 злотаму, 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР России. Ч. 7. Т. 1. С. 369</ref>. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Абрагам Тышкевіч, пасэсар{{заўвага|Пасэсар — часовы ўладальнік маёнтку. А. Тышкевіч быў мужам Барбары, дачкі падкаморага Шчаснага Харлінскага<ref>Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. – Poznań, 1893. Rocznik XV. S. 25</ref>, а дзедзічамі заставаліся нашчадкі сына Станіслава.}}, з 33 дымоў «wsi Warowicz» заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 16 з паловай злотых<ref>Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Адпаведна пры выплаце [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» ў 1640 годзе з тых жа 33 дымоў у сяле Варавічы сума склала 33 злотыя<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 171</ref>. Зь люстрацыі падымнага падатку 1683 года вынікае, што ўсяго з 10 дымоў wsi Warowicze пана Караля Тышкевіча, пасэсара, да скарбу выплачвалася 3 злотых<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 491</ref> У тарыфе 1754 году паведамляецца, што з 17 двароў{{Заўвага|У наяўнасьці — «puł szesnastki (дыму) i chałup siedm», а 1 дым тады складалі 320 двароў.}} сяла Варавічаў «do grodu» (Оўруцкага замку) выбіраліся 2 злотыя і 18 з паловай грошаў, «na milicję»{{Заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} — 9 злотых, 14 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 168</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Варавічы апынуліся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У парэформавы пэрыяд сяло Варавічы адміністрацыйна належала да Мартыновіцкай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 86 двароў з 461 жыхаром, дзеялі праваслаўная царква і піўная<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 168</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|170px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Варавічы — у складзе Хабнаўскага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) * Józef Krzywicki. Warowicze // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1893. T. XIII. S. 16 == Вонкавыя спасылкі == * [http://gska2.rada.gov.ua/pls/z7502/A036?rdat1=22.09.2008&vf7551=185 Афіцыйная старонка Вярхоўнай Рады Ўкраіны]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} {{Накід:Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Палескага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]] so01r2y3249s27g7ynkxptjxwsakamn 2678333 2678330 2026-07-09T07:11:42Z Дамінік 64057 2678333 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Варавічы |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Варавічаў |Арыгінальная назва = Варовичі |Лацінка = Varavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1499 годам{{заўвага|Юзаф Крывіцкі памылкова атаясаміў Ва́равічы з [[Аравічы|Араві́чамі]] на рацэ [[Прыпяць|Прыпяці]], згаданымі ў прывілеі 1543 г. Міхайлаўскаму (Залатаверхаму) манастыру<ref>Józef Krzywicki. Warowicze // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1893. T. XIII. S. 16</ref>. Пазьней тая ж блытаніна зьявілася ў геаграфічным паказальніку да выданьня крыніцаў зь гісторыі манастыра<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ-ХVІІІ ст. з фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Автори-укладачі: Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк; Нац. акад. наук України, Нац. б-ка України ім. В. І. Вернадського, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського. — Київ, 2011. С. 505, 511</ref>.}} |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Палескі раён (Кіеўская вобласьць)|Палескі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 17 |Шырата сэкундаў = 21 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 33 |Даўгата сэкундаў = 55 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ва́равічы''' ({{мова-uk|Ва́ровичі}}) — колішняе сяло ў [[Палескі раён (Кіеўская вобласьць)|Палескім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары былі адселеныя. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === 23-м сакавіка 1499 году датаваны ліст вялікага князя літоўскага [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] панам Міхайлу Паўшычу і Івашку Сямёнавічу на добры іхныя матчыныя Вараўцы, Бернаў, Кокатаў, якія трымалі не давёўшы свае на іх правы князі Іван і Леў Палубінскія <ref>Акты, относящиеся к истории Западной России — Т. 1(6): Сборник документов канцелярии великого князя литовского Александра Ягеллончика, 1494—1506 гг. Шестая книга записей Литовской метрики / М. Е. Бычкова (отв. сост.), О. И. Хоруженко, А. В. Виноградов; отв. ред. тома С. М. Каштанов — Москва; С.-Петербург: Нестор-История, 2012. № 573</ref>{{заўвага|Расейскія аўтары найноўшага выданьня кнігі 6 Мэтрыкі ВКЛ абралі ў 2012 г. старое імпэрскае найменьне для краю — «Западная Россия». Такое іх рэальнае стаўленьне да суседзяў.}}: {{пачатак цытаты}}Александръ, бож(е)ю м(и)л(о)стью. Воеводе киевскому кн(ѧ)зю Дмитрею Пȣтѧтичу. Жаловал намъ Михаило Павшичъ съ сестренъцомъ своимъ Ивашкомъ Семеновичом на кн(ѧ)зꙗ Ивана и на кн(ѧ)зꙗ Л[ь]ва Полубенъскихъ ω именьꙗ ω ωтчизну материзны ихъ, ω Варевцы, а ȣ Берновъ, а ω Кокотовъ. И мы перво сего ω томъ неоднокротъ писывали до кн(ѧ)зꙗ Ивана а до кн(ѧ)зꙗ Л[ь]ва Полубенъскихъ, абы ωни перед нами к праву стали и ω томъ с ними розъправили сѧ. И ωни на листы и на приказанье наше передъ нами к праву не хотели стати с ними ωчевисто. Ино коли ωни передъ нами к праву стати не хотели, и ты бы Михаилу Павшичу а Ивашку Семеновичу в тыи имен(ь)ꙗ, ȣ ωтчизну материзны ихъ, ȣ Варевцы, а ȣ Берновъ, а ȣ Кокотовъ, ȣвѧзанье дал. А естли бы кн(ѧ)зю Ивану а кн(ѧ)зю Л[ь]ву Полубенъскимъ ω томъ было до них которое дело, и ωни нехаи ихъ правомъ спирають, а ω томъ с ними перед нами ωчевисте мовѧть. П(и)санъ ȣ Вил(ь)ни, мар(та) 23 день. Индик[т]ъ 2.{{канец цытаты}} [[Файл:Урывак з каралеўскага ліста 1533 г.png|значак|зьлева|170пкс|Урывак з каралеўскага ліста 1533 г.]][[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|170пкс|Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]][[Файл:Варавічы Хведара Ўладыкі ў 1552 г.jpg|значак|170пкс|Варавічы Хведара Ўладыкі ў 1552 г.]] 7 жніўня 1510 году кароль [[Жыгімонт Стары]], папярэдне прызнаўшы невінаватасьць оўруцкага зямяніна Івашкі Нямірыча<ref>Пра яго гл.: Задорожна О. Ф. Рід Немиричів у шляхетській корпорації Київського воєводства: майновий статус і політична діяльність (XVI – середина XVII ст.). Дисертація на здобуття наукового ступеня кандидата історичних наук. – Київ, 2010. С. 35–37</ref> ў [[Мяцеж Глінскіх|здрадзе князя Глінскага]], якому раней служыў{{Заўвага|Быў слугой князя Івана Глінскага, кіеўскага ваяводы, які падтрымаў мяцеж брата Міхала.}}, пацьвердзіў яму права на добры Вараўцы, якія трымаў за жонкай Хведзяй, дачкой Булгака (Івана) Лісіча<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). / A. Baliulis ir kt.- Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. № 521</ref>. Імаверна, пан Нямірыч ня меў дзяцей, прынамсі, ''«мужсъкого рожаю»'', таму маёнтак Вараўцы у 1522 годзе, згодна з пастановай суда, перайшоў у валоданьне пляменьніцы Булгака Лісіча пані Духны Волкаўны Сурынавай і яе сына Стася<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. – М.: Тип. Правительствующего Сената, [1916]. – Кн. 21. С. 258–259</ref>. Пляменьнік князёў Івана і Льва Палубенскіх і іхны нашчадак пан Шчасны Герцык падаў чалабітную каралю Жыгімонту, каб вярнуць сабе добры, у ліку якіх сяло Варавічы. Пры гэтым паклаў перад манархам адпаведныя лісты-падараваньні ягонага брата Аляксандра. 2 сьнежня 1533 году гаспадар задаволіў просьбу шляхціча<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 15 (1528—1538). / Artūras Dubonis – Vilnius, 2002. № 129; Kniga Nr. 17 (1530—1536). / Laimontas Karalius, Darius Antanavičus – Vilnius, 2015. № 417</ref>. Паноў Сурынаў падданыя, {{падказка|ясачнікі|выканаўцы замкавых павіннасьцяў}} з Вараўцаў або Варавічаў на рацэ Ушы [[Оўруч|Оўруцкай]] нядзелі{{Заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася воласьць, як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці<ref>Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 185, 189 – 190</ref>.}} згаданыя ў апісаньні [[Чарнобыль]]скага замку 1552 году<ref>Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588</ref>. У люстрацыі Оўруцкага замку таго ж 1552 г.{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} сказана, што з шасьці службаў{{заўвага|1 службу складалі 2 двары і болей.}} сяла Вараўцы паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў ішло «''падачкі''» паўтары капы (90) грошаў і мёду 8 {{падказка|кадзей|адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}}. У іншым месцы прыведзеная зьвестка пра сяло Варавічы Хведара Уладыкі, з 5 дымоў (служба) якога выплачвалася 2 капы (120) грошаў і паўпяты кадзі мёду, «''а окромъ того подачки ани службы з нихъ жадное нетъ''»<ref>Архив ЮЗР. Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45—46, 47—48</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Варавічы з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Запіс продажу сяла Варавічаў. 1589 г.png|значак|170пкс|Запіс продажу сяла Варавічаў. 1589 г.]] Згодна з падатковым рэестрам Кіеўскай зямлі (ваяводзтва) на 1581 год, з 1 дыму [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] сяла Варавічаў пана Андрэя Сурына выбіралася 15 грошаў, з 2 асадных і 2 [[агароднікі|агароднікаў]] пана Гардзея Сурына выплачвалася адпаведна па 15 і па 6 грошаў, таксама з 4 дымоў асадных і 2 агароднікаў у тым жа сяле, застаўных ад пана Юрыя Бокія, — па 15 і па 6 грошаў<ref>Źródła dziejowe (далей ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). Dział I-szy. Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 43, 44</ref>. Як засьведчана ў кнігах Кіеўскага [[гродзкі суд|гродзкага суда]], у чэрвені 1589 году сурынаўскія Варавічы навечна і з грунтамі набыў кіеўскі [[падкаморы]] [[Шчасны Харлінскі]]<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 1. Спр. 4104. А. 280адв.</ref>. 26 чэрвеня 1600 году Шчасны Харлінскі запісаў усе свае маёнткі сынам Станіславу, Мікалаю і Юрыю з абавязкам выплаты іхным сёстрам па 3 000 польскіх злотых<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. S. 60 — 62</ref>. Сяло Варавічы з фальваркам дасталіся Станіславу. [[Файл:Масаны і Баршчоўка ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Згадка пра Варавічы ў тарыфе 1640 г.]] Паводле рэестру падаткаў Кіеўскага ваяводзтва, у 1628 годзе з 5 дымоў osiadłych і з 10 агароднікаў sioła Warowicz пана Станіслава Харленскага, якое трымаў у заставе пан Тэадор Крыніцкі, за 6 пабораў выплачана адпаведна па 3 злотых і па 1 злотаму, 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР России. Ч. 7. Т. 1. С. 369</ref>. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Абрагам Тышкевіч, пасэсар{{заўвага|Пасэсар — часовы ўладальнік маёнтку. А. Тышкевіч быў мужам Барбары, дачкі падкаморага Шчаснага Харлінскага<ref>Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. – Poznań, 1893. Rocznik XV. S. 25</ref>, а дзедзічамі заставаліся нашчадкі сына Станіслава.}}, з 33 дымоў «wsi Warowicz» заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 16 з паловай злотых<ref>Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Адпаведна пры выплаце [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» ў 1640 годзе з тых жа 33 дымоў у сяле Варавічы сума склала 33 злотыя<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 171</ref>. Зь люстрацыі падымнага падатку 1683 года вынікае, што ўсяго з 10 дымоў wsi Warowicze пана Караля Тышкевіча, пасэсара, да скарбу выплачвалася 3 злотых<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 491</ref> У тарыфе 1754 году паведамляецца, што з 17 двароў{{Заўвага|У наяўнасьці — «puł szesnastki (дыму) i chałup siedm», а 1 дым тады складалі 320 двароў.}} сяла Варавічаў «do grodu» (Оўруцкага замку) выбіраліся 2 злотыя і 18 з паловай грошаў, «na milicję»{{Заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} — 9 злотых, 14 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 168</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Варавічы апынуліся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У парэформавы пэрыяд сяло Варавічы адміністрацыйна належала да Мартыновіцкай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 86 двароў з 461 жыхаром, дзеялі праваслаўная царква і піўная<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 168</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|170px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Варавічы — у складзе Хабнаўскага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) * Józef Krzywicki. Warowicze // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1893. T. XIII. S. 16 == Вонкавыя спасылкі == * [http://gska2.rada.gov.ua/pls/z7502/A036?rdat1=22.09.2008&vf7551=185 Афіцыйная старонка Вярхоўнай Рады Ўкраіны]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} {{Накід:Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Палескага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]] 03nj1uizvirn1edvd55nsig5dk9uh48 2678335 2678333 2026-07-09T07:19:33Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2678335 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Варавічы |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Варавічаў |Арыгінальная назва = Варовичі |Лацінка = Varavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1499 годам{{заўвага|Юзаф Крывіцкі памылкова атаясаміў Ва́равічы з [[Аравічы|Араві́чамі]] на рацэ [[Прыпяць|Прыпяці]], згаданымі ў прывілеі 1543 г. Міхайлаўскаму (Залатаверхаму) манастыру<ref>Józef Krzywicki. Warowicze // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1893. T. XIII. S. 16</ref>. Пазьней тая ж блытаніна зьявілася ў геаграфічным паказальніку да выданьня крыніцаў зь гісторыі манастыра<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ-ХVІІІ ст. з фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Автори-укладачі: Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк; Нац. акад. наук України, Нац. б-ка України ім. В. І. Вернадського, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського. — Київ, 2011. С. 505, 511</ref>.}} |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Палескі раён (Кіеўская вобласьць)|Палескі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 17 |Шырата сэкундаў = 21 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 33 |Даўгата сэкундаў = 55 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ва́равічы''' ({{мова-uk|Ва́ровичі}}) — колішняе сяло ў [[Палескі раён (Кіеўская вобласьць)|Палескім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары былі адселеныя. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === 23-м сакавіка 1499 году датаваны ліст вялікага князя літоўскага [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] панам Міхайлу Паўшычу і Івашку Сямёнавічу на добры іхныя матчыныя Вараўцы, Бернаў, Кокатаў, якія трымалі не давёўшы свае на іх правы князі Іван і Леў Палубінскія <ref>Акты, относящиеся к истории Западной России — Т. 1(6): Сборник документов канцелярии великого князя литовского Александра Ягеллончика, 1494—1506 гг. Шестая книга записей Литовской метрики / М. Е. Бычкова (отв. сост.), О. И. Хоруженко, А. В. Виноградов; отв. ред. тома С. М. Каштанов — Москва; С.-Петербург: Нестор-История, 2012. № 573</ref>{{заўвага|Расейскія аўтары найноўшага выданьня кнігі 6 Мэтрыкі ВКЛ абралі ў 2012 г. старое імпэрскае найменьне для краю — «Западная Россия». Такое іх рэальнае стаўленьне да суседзяў.}}: {{пачатак цытаты}}Александръ, бож(е)ю м(и)л(о)стью. Воеводе киевскому кн(ѧ)зю Дмитрею Пȣтѧтичу. Жаловал намъ Михаило Павшичъ съ сестренъцомъ своимъ Ивашкомъ Семеновичом на кн(ѧ)зꙗ Ивана и на кн(ѧ)зꙗ Л[ь]ва Полубенъскихъ ω именьꙗ ω ωтчизну материзны ихъ, ω Варевцы, а ȣ Берновъ, а ω Кокотовъ. И мы перво сего ω томъ неоднокротъ писывали до кн(ѧ)зꙗ Ивана а до кн(ѧ)зꙗ Л[ь]ва Полубенъскихъ, абы ωни перед нами к праву стали и ω томъ с ними розъправили сѧ. И ωни на листы и на приказанье наше передъ нами к праву не хотели стати с ними ωчевисто. Ино коли ωни передъ нами к праву стати не хотели, и ты бы Михаилу Павшичу а Ивашку Семеновичу в тыи имен(ь)ꙗ, ȣ ωтчизну материзны ихъ, ȣ Варевцы, а ȣ Берновъ, а ȣ Кокотовъ, ȣвѧзанье дал. А естли бы кн(ѧ)зю Ивану а кн(ѧ)зю Л[ь]ву Полубенъскимъ ω томъ было до них которое дело, и ωни нехаи ихъ правомъ спирають, а ω томъ с ними перед нами ωчевисте мовѧть. П(и)санъ ȣ Вил(ь)ни, мар(та) 23 день. Индик[т]ъ 2.{{канец цытаты}} [[Файл:Урывак з каралеўскага ліста 1533 г.png|значак|зьлева|170пкс|Урывак з каралеўскага ліста 1533 г.]][[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|170пкс|Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]][[Файл:Варавічы Хведара Ўладыкі ў 1552 г.jpg|значак|170пкс|Варавічы Хведара Ўладыкі ў 1552 г.]] 7 жніўня 1510 году кароль [[Жыгімонт Стары]], папярэдне прызнаўшы невінаватасьць оўруцкага зямяніна Івашкі Нямірыча<ref>Пра яго гл.: Задорожна О. Ф. Рід Немиричів у шляхетській корпорації Київського воєводства: майновий статус і політична діяльність (XVI – середина XVII ст.). Дисертація на здобуття наукового ступеня кандидата історичних наук. – Київ, 2010. С. 35–37</ref> ў [[Мяцеж Глінскіх|здрадзе князя Глінскага]], якому раней служыў{{Заўвага|Быў слугой князя Івана Глінскага, кіеўскага ваяводы, які падтрымаў мяцеж брата Міхала.}}, пацьвердзіў яму права на добры Вараўцы, якія трымаў за жонкай Хведзяй, дачкой Булгака (Івана) Лісіча<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). / A. Baliulis ir kt.- Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. № 521</ref>. Імаверна, пан Нямірыч ня меў дзяцей, прынамсі, ''«мужсъкого рожаю»'', таму маёнтак Вараўцы у 1522 годзе, згодна з пастановай суда, перайшоў у валоданьне пляменьніцы Булгака Лісіча пані Духны Волкаўны Сурынавай і яе сына Стася<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. – М.: Тип. Правительствующего Сената, [1916]. – Кн. 21. С. 258–259</ref>. Пляменьнік князёў Івана і Льва Палубенскіх і іхны нашчадак пан Шчасны Герцык падаў чалабітную каралю Жыгімонту, каб вярнуць сабе добры, у ліку якіх сяло Варавічы. Пры гэтым паклаў перад манархам адпаведныя лісты-падараваньні ягонага брата Аляксандра. 2 сьнежня 1533 году гаспадар задаволіў просьбу шляхціча<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 15 (1528—1538). / Artūras Dubonis – Vilnius, 2002. № 129; Kniga Nr. 17 (1530—1536). / Laimontas Karalius, Darius Antanavičus – Vilnius, 2015. № 417</ref>. Паноў Сурынаў падданыя, {{падказка|ясачнікі|выканаўцы замкавых павіннасьцяў}} з Вараўцаў або Варавічаў на рацэ Ушы [[Оўруч|Оўруцкай]] нядзелі{{Заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася воласьць, як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці<ref>Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 185, 189 – 190</ref>.}} згаданыя ў апісаньні [[Чарнобыль]]скага замку 1552 году<ref>Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588</ref>. У люстрацыі Оўруцкага замку таго ж 1552 г.{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} сказана, што з шасьці службаў{{заўвага|1 службу складалі 2 двары і болей.}} сяла Вараўцы паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў ішло «''падачкі''» паўтары капы (90) грошаў і мёду 8 {{падказка|кадзей|адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}}. У іншым месцы прыведзеная зьвестка пра сяло Варавічы Хведара Уладыкі, з 5 дымоў (служба) якога выплачвалася 2 капы (120) грошаў і паўпяты (чатыры з паловай) кадзі мёду, «''а окромъ того подачки ани службы з нихъ жадное нетъ''»<ref>Архив ЮЗР. Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45—46, 47—48</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Варавічы з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Запіс продажу сяла Варавічаў. 1589 г.png|значак|170пкс|Запіс продажу сяла Варавічаў. 1589 г.]] Згодна з падатковым рэестрам Кіеўскай зямлі (ваяводзтва) на 1581 год, з 1 дыму [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] сяла Варавічаў пана Андрэя Сурына выбіралася 15 грошаў, з 2 асадных і 2 [[агароднікі|агароднікаў]] пана Гардзея Сурына выплачвалася адпаведна па 15 і па 6 грошаў, таксама з 4 дымоў асадных і 2 агароднікаў у тым жа сяле, застаўных ад пана Юрыя Бокія, — па 15 і па 6 грошаў<ref>Źródła dziejowe (далей ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). Dział I-szy. Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 43, 44</ref>. Як засьведчана ў кнігах Кіеўскага [[гродзкі суд|гродзкага суда]], у чэрвені 1589 году сурынаўскія Варавічы навечна і з грунтамі набыў кіеўскі [[падкаморы]] [[Шчасны Харлінскі]]<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 1. Спр. 4104. А. 280адв.</ref>. 26 чэрвеня 1600 году Шчасны Харлінскі запісаў усе свае маёнткі сынам Станіславу, Мікалаю і Юрыю з абавязкам выплаты іхным сёстрам па 3 000 польскіх злотых<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. S. 60 — 62</ref>. Сяло Варавічы з фальваркам дасталіся Станіславу. [[Файл:Масаны і Баршчоўка ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Згадка пра Варавічы ў тарыфе 1640 г.]] Паводле рэестру падаткаў Кіеўскага ваяводзтва, у 1628 годзе з 5 дымоў osiadłych і з 10 агароднікаў sioła Warowicz пана Станіслава Харленскага, якое трымаў у заставе пан Тэадор Крыніцкі, за 6 пабораў выплачана адпаведна па 3 злотых і па 1 злотаму, 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР России. Ч. 7. Т. 1. С. 369</ref>. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Абрагам Тышкевіч, пасэсар{{заўвага|Пасэсар — часовы ўладальнік маёнтку. А. Тышкевіч быў мужам Барбары, дачкі падкаморага Шчаснага Харлінскага<ref>Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. – Poznań, 1893. Rocznik XV. S. 25</ref>, а дзедзічамі заставаліся нашчадкі сына Станіслава.}}, з 33 дымоў «wsi Warowicz» заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 16 з паловай злотых<ref>Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Адпаведна пры выплаце [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» ў 1640 годзе з тых жа 33 дымоў у сяле Варавічы сума склала 33 злотыя<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 171</ref>. Зь люстрацыі падымнага падатку 1683 года вынікае, што ўсяго з 10 дымоў wsi Warowicze пана Караля Тышкевіча, пасэсара, да скарбу выплачвалася 3 злотых<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 491</ref> У тарыфе 1754 году паведамляецца, што з 17 двароў{{Заўвага|У наяўнасьці — «puł szesnastki (дыму) i chałup siedm», а 1 дым тады складалі 320 двароў.}} сяла Варавічаў «do grodu» (Оўруцкага замку) выбіраліся 2 злотыя і 18 з паловай грошаў, «na milicję»{{Заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} — 9 злотых, 14 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 168</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Варавічы апынуліся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У парэформавы пэрыяд сяло Варавічы адміністрацыйна належала да Мартыновіцкай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 86 двароў з 461 жыхаром, дзеялі праваслаўная царква і піўная<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 168</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|170px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Варавічы — у складзе Хабнаўскага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) * Józef Krzywicki. Warowicze // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1893. T. XIII. S. 16 == Вонкавыя спасылкі == * [http://gska2.rada.gov.ua/pls/z7502/A036?rdat1=22.09.2008&vf7551=185 Афіцыйная старонка Вярхоўнай Рады Ўкраіны]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} {{Накід:Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Палескага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]] njrougr2j3eemhge9npe7zkgotww86d 2678337 2678335 2026-07-09T07:48:47Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2678337 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Варавічы |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Варавічаў |Арыгінальная назва = Варовичі |Лацінка = Varavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1499 годам{{заўвага|Юзаф Крывіцкі памылкова атаясаміў Ва́равічы з [[Аравічы|Араві́чамі]] на рацэ [[Прыпяць|Прыпяці]], згаданымі ў прывілеі 1543 г. Міхайлаўскаму (Залатаверхаму) манастыру<ref>Józef Krzywicki. Warowicze // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1893. T. XIII. S. 16</ref>. Пазьней тая ж блытаніна зьявілася ў геаграфічным паказальніку да выданьня крыніцаў зь гісторыі манастыра<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ-ХVІІІ ст. з фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Автори-укладачі: Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк; Нац. акад. наук України, Нац. б-ка України ім. В. І. Вернадського, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського. — Київ, 2011. С. 505, 511</ref>.}} |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Палескі раён (Кіеўская вобласьць)|Палескі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 17 |Шырата сэкундаў = 21 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 33 |Даўгата сэкундаў = 55 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ва́равічы''' ({{мова-uk|Ва́ровичі}}) — колішняе сяло ў [[Палескі раён (Кіеўская вобласьць)|Палескім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары былі адселеныя. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === 23-м сакавіка 1499 году датаваны ліст вялікага князя літоўскага [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] панам Міхайлу Паўшычу і Івашку Сямёнавічу на добры іхныя матчыныя Вараўцы, Бернаў, Кокатаў, якія трымалі не давёўшы свае на іх правы князі Іван і Леў Палубінскія <ref>Акты, относящиеся к истории Западной России — Т. 1(6): Сборник документов канцелярии великого князя литовского Александра Ягеллончика, 1494—1506 гг. Шестая книга записей Литовской метрики / М. Е. Бычкова (отв. сост.), О. И. Хоруженко, А. В. Виноградов; отв. ред. тома С. М. Каштанов — Москва; С.-Петербург: Нестор-История, 2012. № 573</ref>{{заўвага|Расейскія аўтары найноўшага выданьня кнігі 6 Мэтрыкі ВКЛ абралі ў 2012 г. старое імпэрскае найменьне для краю — «Западная Россия». Такое іх рэальнае стаўленьне да суседзяў.}}: {{пачатак цытаты}}Александръ, бож(е)ю м(и)л(о)стью. Воеводе киевскому кн(ѧ)зю Дмитрею Пȣтѧтичу. Жаловал намъ Михаило Павшичъ съ сестренъцомъ своимъ Ивашкомъ Семеновичом на кн(ѧ)зꙗ Ивана и на кн(ѧ)зꙗ Л[ь]ва Полубенъскихъ ω именьꙗ ω ωтчизну материзны ихъ, ω Варевцы, а ȣ Берновъ, а ω Кокотовъ. И мы перво сего ω томъ неоднокротъ писывали до кн(ѧ)зꙗ Ивана а до кн(ѧ)зꙗ Л[ь]ва Полубенъскихъ, абы ωни перед нами к праву стали и ω томъ с ними розъправили сѧ. И ωни на листы и на приказанье наше передъ нами к праву не хотели стати с ними ωчевисто. Ино коли ωни передъ нами к праву стати не хотели, и ты бы Михаилу Павшичу а Ивашку Семеновичу в тыи имен(ь)ꙗ, ȣ ωтчизну материзны ихъ, ȣ Варевцы, а ȣ Берновъ, а ȣ Кокотовъ, ȣвѧзанье дал. А естли бы кн(ѧ)зю Ивану а кн(ѧ)зю Л[ь]ву Полубенъскимъ ω томъ было до них которое дело, и ωни нехаи ихъ правомъ спирають, а ω томъ с ними перед нами ωчевисте мовѧть. П(и)санъ ȣ Вил(ь)ни, мар(та) 23 день. Индик[т]ъ 2.{{канец цытаты}} [[Файл:Урывак з каралеўскага ліста 1533 г.png|значак|зьлева|170пкс|Урывак з каралеўскага ліста 1533 г.]][[Файл:Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.jpg|значак|170пкс|Вараўцы паноў Сурынаў у люстрацыі 1552 г.]][[Файл:Варавічы Хведара Ўладыкі ў 1552 г.jpg|значак|170пкс|Варавічы Хведара Ўладыкі ў 1552 г.]] 7 жніўня 1510 году кароль [[Жыгімонт Стары]], папярэдне прызнаўшы невінаватасьць оўруцкага зямяніна Івашкі Нямірыча<ref>Пра яго гл.: Задорожна О. Ф. Рід Немиричів у шляхетській корпорації Київського воєводства: майновий статус і політична діяльність (XVI – середина XVII ст.). Дисертація на здобуття наукового ступеня кандидата історичних наук. – Київ, 2010. С. 35–37</ref> ў [[Мяцеж Глінскіх|здрадзе князя Глінскага]], якому раней служыў{{Заўвага|Быў слугой князя Івана Глінскага, кіеўскага ваяводы, які падтрымаў мяцеж брата Міхала.}}, пацьвердзіў яму права на добры Вараўцы, якія трымаў за жонкай Хведзяй, дачкой Булгака (Івана) Лісіча<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). / A. Baliulis ir kt.- Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. № 521</ref>. Імаверна, пан Нямірыч ня меў дзяцей, прынамсі, ''«мужсъкого рожаю»'', таму маёнтак Вараўцы у 1522 годзе, згодна з пастановай суда, перайшоў у валоданьне пляменьніцы Булгака Лісіча пані Духны Волкаўны Сурынавай і яе сына Стася<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. – М.: Тип. Правительствующего Сената, [1916]. – Кн. 21. С. 258–259</ref>. Пляменьнік князёў Івана і Льва Палубенскіх і іхны нашчадак пан Шчасны Герцык падаў чалабітную каралю Жыгімонту, каб вярнуць сабе добры, у ліку якіх сяло Варавічы. Пры гэтым паклаў перад манархам адпаведныя лісты-падараваньні ягонага брата Аляксандра. 2 сьнежня 1533 году гаспадар задаволіў просьбу шляхціча<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 15 (1528—1538). / Artūras Dubonis – Vilnius, 2002. № 129; Kniga Nr. 17 (1530—1536). / Laimontas Karalius, Darius Antanavičus – Vilnius, 2015. № 417</ref>. Паноў Сурынаў падданыя, {{падказка|ясачнікі|выканаўцы замкавых павіннасьцяў}} з Вараўцаў або Варавічаў на рацэ Ушы [[Оўруч|Оўруцкай]] нядзелі{{Заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася воласьць, як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці<ref>Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 185, 189 – 190</ref>.}} згаданыя ў апісаньні [[Чарнобыль]]скага замку 1552 году<ref>Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588</ref>. У люстрацыі Оўруцкага замку таго ж 1552 г.{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} сказана, што з шасьці службаў{{заўвага|1 службу складалі 2 двары і болей.}} сяла Вараўцы паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў ішло «''падачкі''» паўтары капы (90) грошаў і мёду 8 {{падказка|кадзей|адзінка вымярэньня аб'ёму; у розных мясцовасьцях кадзь прыраўнівалася да 3-10 пудоў, 3-4 ушатаў, 2-4 мядніц і г. д.}}. У іншым месцы прыведзеная зьвестка пра сяло Варавічы Хведара Уладыкі, з 5 дымоў (служба) якога выплачвалася 2 капы (120) грошаў і паўпяты (чатыры з паловай) кадзі мёду, «''а окромъ того подачки ани службы з нихъ жадное нетъ''»<ref>Архив ЮЗР. Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45—46, 47—48</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Варавічы з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Запіс продажу сяла Варавічаў. 1589 г.png|значак|170пкс|Запіс продажу сяла Варавічаў. 1589 г.]] Згодна з падатковым рэестрам Кіеўскай зямлі (ваяводзтва) на 1581 год, з 1 дыму [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] сяла Варавічаў пана Андрэя Сурына выбіралася 15 грошаў, з 2 асадных і 2 [[агароднікі|агароднікаў]] пана Гардзея Сурына выплачвалася адпаведна па 15 і па 6 грошаў, таксама з 4 дымоў асадных і 2 агароднікаў у тым жа сяле, застаўных ад пана Юрыя Бокія, — па 15 і па 6 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 892зв., 893зв.; Źródła dziejowe (далей ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). Dział I-szy. Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 43, 44</ref>. Як засьведчана ў кнігах Кіеўскага [[гродзкі суд|гродзкага суда]], у чэрвені 1589 году сурынаўскія Варавічы навечна і з грунтамі набыў кіеўскі [[падкаморы]] [[Шчасны Харлінскі]]<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 1. Спр. 4104. А. 280адв.</ref>. 26 чэрвеня 1600 году Шчасны Харлінскі запісаў усе свае маёнткі сынам Станіславу, Мікалаю і Юрыю з абавязкам выплаты іхным сёстрам па 3 000 польскіх злотых<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. S. 60 — 62</ref>. Сяло Варавічы з фальваркам дасталіся Станіславу. [[Файл:Масаны і Баршчоўка ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Згадка пра Варавічы ў тарыфе 1640 г.]] Паводле рэестру падаткаў Кіеўскага ваяводзтва, у 1628 годзе з 5 дымоў osiadłych і з 10 агароднікаў sioła Warowicz пана Станіслава Харленскага, якое трымаў у заставе пан Тэадор Крыніцкі, за 6 пабораў выплачана адпаведна па 3 злотых і па 1 злотаму, 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР России. Ч. 7. Т. 1. С. 369</ref>. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Абрагам Тышкевіч, пасэсар{{заўвага|Пасэсар — часовы ўладальнік маёнтку. А. Тышкевіч быў мужам Барбары, дачкі падкаморага Шчаснага Харлінскага<ref>Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. – Poznań, 1893. Rocznik XV. S. 25</ref>, а дзедзічамі заставаліся нашчадкі сына Станіслава.}}, з 33 дымоў «wsi Warowicz» заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 16 з паловай злотых<ref>Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Адпаведна пры выплаце [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» ў 1640 годзе з тых жа 33 дымоў у сяле Варавічы сума склала 33 злотыя<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 171</ref>. Зь люстрацыі падымнага падатку 1683 года вынікае, што ўсяго з 10 дымоў wsi Warowicze пана Караля Тышкевіча, пасэсара, да скарбу выплачвалася 3 злотых<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 491</ref> У тарыфе 1754 году паведамляецца, што з 17 двароў{{Заўвага|У наяўнасьці — «puł szesnastki (дыму) i chałup siedm», а 1 дым тады складалі 320 двароў.}} сяла Варавічаў «do grodu» (Оўруцкага замку) выбіраліся 2 злотыя і 18 з паловай грошаў, «na milicję»{{Заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} — 9 злотых, 14 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 168</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Варавічы апынуліся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У парэформавы пэрыяд сяло Варавічы адміністрацыйна належала да Мартыновіцкай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 86 двароў з 461 жыхаром, дзеялі праваслаўная царква і піўная<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 168</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|170px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Варавічы — у складзе Хабнаўскага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) * Józef Krzywicki. Warowicze // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1893. T. XIII. S. 16 == Вонкавыя спасылкі == * [http://gska2.rada.gov.ua/pls/z7502/A036?rdat1=22.09.2008&vf7551=185 Афіцыйная старонка Вярхоўнай Рады Ўкраіны]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} {{Накід:Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Палескага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]] tl31yvt6ffbl9uqgszs3pc0vhh8rhds Гезгалы (вёска) 0 105260 2678181 2460316 2026-07-08T15:41:52Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678181 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Гезгалы |Лацінка = Hiezhały / Giezhały |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Гезгалаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Зьдзецельскі раён|Зьдзецельскі]] |Сельсавет = [[Жукоўшчынскі сельсавет|Жукоўшчынскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 98 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 36 |Шырата сэкундаў = 0 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 22 |Даўгата сэкундаў = 22 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ге́згалы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 197.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Моўчадзь (рака)|Моўчадзі]]. Уваходзяць у склад [[Жукоўшчынскі сельсавет|Жукоўшчынскага сельсавету]] [[Зьдзецельскі раён|Зьдзецельскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Кезгайла}} [[Геза (імя)|Геза або Кеза]] (Geso, Keso) і [[Гайла (імя)|Гайла]] (Gailo) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 110.</ref><ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Geiso+Kies+Giso#v=onepage&q=Geso&f=false S. 567, 589].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Геза (імя)|-гез- (-гіз-, -кез-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Геска]], [[Гезела]], [[Гезімунд (імя)|Гесмонт]]; германскія імёны Geske, Gesela, Gismondus) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gais 'суліца, кап’ё'<ref name="Dajlida-2019-17">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, германскага gaizá 'завостраны кій'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 70.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref name="Dajlida-2019-17"/>. Такім парадкам, імя Кезгайла азначае «жвавае кап’ё»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 170 чалавек * 2010 год — 98 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Жукоўшчынскі сельсавет}} {{Зьдзецельскі раён}} [[Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Зьдзецельскага раёну]] s6fi9uskop81lzc9sa1p11ifuhcevwg Паўночна-Заходні край 0 105463 2678278 2671071 2026-07-08T21:50:31Z ~2026-38974-75 98784 /* Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» */ 2678278 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mapa 6 gubernij Litwy i Bialej Rusi - Benedykt Hertz.jpg|міні|300пкс|Шэсьць губэрняў Паўночна-Заходняга краю [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] — мапа, надрукаваная ў выдавецтве газэты «[[краёўцы|краёўцаў]]» «[[Kurier Litewski (1905)|Kurjer Litewski]]» і названая «Мапа шасьці губэрняў Літвы і Беларусі», паміж 1905—1910 гг.]] '''«Паўно́чна-Захо́дні край»''' або '''«паўно́чна-захо́днія губэ́рні»''' ({{мова-ru|Северо-Западный край, северо-западные губернии|скарочана}}) — размоўная, публіцыстычная і афіцыйна-бюракратычная назва шасьці губэрняў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ([[Віленская губэрня|Віленская]], [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская]], [[Менская губэрня|Менская]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]] і [[Віцебская губэрня|Віцебская губэрні]]), уведзеная расейскімі ўладамі датычна земляў [[Анэксія|анэксаванага]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў рэчышчы [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] гістарычных [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] — [[беларусы|беларусаў]]. Тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні») ад пачатку ўжываўся ва ўрадавай расейскай тэрміналёгіі датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] па ґвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы]] (1839 год) як жаданьне паказаць ня толькі ўяўны спадчынна-дынастычны, але і [[Русіны (гістарычны этнонім)|этнаканфэсійна рускі]] характар гэтых зямель, які наўмысна праз [[Амонім|аманімічнае]] азначэньне {{мова-ru|«русский»|скарочана}} намагаліся атаясаміць з [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквой]] і [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]]. Аднак да пачатку [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы]] (1861 год) і асабліва да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] тэрмін «Паўночна-Заходні край» выкарыстоўваўся вельмі рэдка і не пашыраўся на Віцебскую і Магілёўскую губэрні. Да пачатку 1860-х гадоў часьцей за ўсё ў расейскай урадавай тэрміналёгіі «паўночна-заходнія губэрні» не вылучаліся асобна, а фігуравалі разам зь «беларускімі» (Віцебскай і Магілёўскай губэрнямі) і «паўднёва-заходнімі губэрнямі» ([[Паўднёва-Заходні край|«Паўднёва-Заходнім краем»]] — Кіеўскім ваенным генэрал-губэрнатарствам) пад агульнай назвай [[Заходні край|«заходнія губэрні» (або «Заходні край»)]]. Падпарадкаваньне ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня 1863—1864 гадоў) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў уладзе віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара пашырыла тэрмін «Паўночна-Заходні край» і на гэтыя («беларускія») губэрні, што захавалася нават па выхадзе ў 1869 годзе Віцебскай і Магілёўскай губэрняў з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара. У расейскай [[Імпэрыялізм|імпэрскай ідэалёгіі]] (г. зв. [[заходнерусізм|«заходнерусізьме»]]) тэрмін «Паўночна-Заходні край» фактычна пазначаў паўночна-заходнюю частку «адзінай Русі» — «Паўночна-Заходнюю Русь» («Паўночна-Заходнюю Расею»), што асабліва пачало прапагандавацца па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў. Апроч таго, замацаваньне з 1860-х гадоў за шасьцю губэрнямі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) назвы «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), нават па скасаваньні ў 1912 годзе Віленскага генэрал-губэрнатарства, фактычна было прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага і мае падобныя агульныя рысы ва ўсіх дачыненьнях, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях. З 1830-х гадоў спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў у паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях паступова набывалі выразна дыскрымінацыйны характар у дачыненьні многіх катэгорыяў мясцовага насельніцтва (у параўнаньні зь іншымі часткамі Расейскай імпэрыі). Плошча Паўночна-Заходняга краю (шасьці губэрняў — Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай і Віцебскай) у пачатку XX ст. складала 266 978 квадратных [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]]<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 441.</ref>. Яго цэнтрам лічылася [[Вільня]]. == Аналягі тэрміну == === Расейскія азначэньні губэрняў да часу ўзьнікненьня тэрміну === [[Файл:WKL wojewodztwa 1771.png|значак|Вялікае Княства Літоўскае, 1771 г.]] Жаданьне паказаць уяўную справядлівасьць захопу зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793 і 1795 гады), праявілася ва ўзьнікненьні ў афіцыйна-бюракратычным справаводзтве Расейскай імпэрыі тэрміну «губэрні, вернутыя ад Польшчы» («губернии, возвращённые от Польши»){{Заўвага|Пад «Польшчай» у тыя часы разумелася ўся [[Рэч Паспалітая]]}}, які выкарыстоўваўся адразу з часу [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] (1772 год) да пачатку 1860-х гадоў<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 297.</ref>. У ходзе падзелаў Рэчы Паспалітай, калі адбываўся працэс усталяваньня расейскіх парадкаў у «нованабытых» губэрнях імпэрыі, у расейскім афіцыйным справаводзтве выкарыстоўваліся таксама тэрміны «новадалучаныя ад Польшчы вобласьці», «набытыя ад Польшчы вобласьці», «зноў далучаныя да Расеі ад Польшчы губэрні» і г. д.<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17108, 17113, 17114, 17122, 17279 ды інш.</ref> [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 35 nr 27318 - p 173 - 1818 AD.jpg|міні|зьлева|''Даклад Галоўнай управы вучэльняў аб захаваньні ў цэласьці адукацыйнага фундуша з паезуіцкіх маёнткаў''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 35, №27318 (фрагмэнт), 1818 г.]] З 1796 году, пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара [[Павал I|Паўла I]], да сярэдзіны 1830-х гадоў (нават па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|«Лістападаўскага паўстаньня»]]) датычна «новадалучаных» губэрняў выкарыстоўваўся таксама тэрмін «польскія губэрні» («нашыя польскія губэрні», «польскія правінцыі»), якія не плянавалася злучыць з ваяводзтвамі [[Царства Польскае|Царства Польскага]]<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 28, № 21586, 21588; Т. 32, № 25319 ды інш.</ref>. У справаводзтве таксама можна было сустрэць тэрміны «літоўскія губэрні» («літоўскія правінцыі», «Літва») і «беларускія губэрні» («беларускія правінцыі»{{Заўвага|Тэрмін «правінцыі» («польскія правінцыі», «літоўскія правінцыі», «беларускія правінцыі» і г.д.) выкарыстоўваўся толькі да пачатку 1830-х гадоў}}, «Белая Расея» альбо «Беларусія») датычна адпаведных губэрняў, якія так называліся лучна. Зрэдку ўжываліся і тэрміны «Літоўскі край» і «Беларускі край»{{Заўвага|Тэрмін «край» у расейскай афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі меў шырокае значэньне. «Краем» маглі называць асобную губэрню; некалькі губэрняў, аб’яднаных адной прыкметай (напрыклад, «Літоўскі край», «Беларускі край» і г.д.); генэрал-губэрнатарства; некалькі генэрал-губэрнатарстваў, аб’яднаных адной прыкметай. Напрыклад, тэрмінам [[Заходні край|«Заходні край» («заходнія губэрні»)]] у свой час лучна называлі тры генэрал-губэрнатарствы (з цэнтрамі ў Вільні, Віцебску і Кіеве). Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 21, аддзяленьне 2, № 20295; Т. 28, аддзяленьне 1, № 27017; ды інш.}}. Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] зь сярэдзіны 1830-х гадоў датычна ўсіх губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай, пачаў стала выкарыстоўвацца да 1917 году тэрмін [[Заходні край|«заходнія губэрні» (альбо «Заходні край»)]]{{Заўвага|Зрэдку тэрмін «заходнія губэрні» выкарыстоўваўся яшчэ за панаваньнем маскоўскага гаспадара [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]]. Гл.: Указ 12 чэрвеня 1812 г. Аб выкарыстаньні лясной варты Заходніх губэрняў для патрэбаў пры арміях // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 32, № 25138.}}. Землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўваходзілі ў склад адасобленых суседніх генэрал-губэрнатарстваў і не вылучаліся ў бюракратычнай тэрміналёгіі асобна з «заходніх губэрняў» (найперш праз падобнасьць урадавай палітыкі датычна гэтых губэрняў){{Заўвага|Па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў дзеля выпрацоўваньня агульнай палітычнай лініі расейскіх уладаў датычна заходніх губэрняў 14 верасьня 1831 году быў створаны «Камітэт, заснаваны для разгляду розных меркаваньняў па губэрнях, ад Польшчы вернутых». У бюракратычных сфэрах гэты камітэт хутка сталі называць [[Камітэт заходніх губэрняў|«Камітэтам заходніх губэрняў»]] (1831—1848). Камітэт дзейнічаў як самастойная ўстанова, але меў блізкія зносіны з Камітэтам міністраў Расейскай імпэрыі, і распрацоўваў датычна заходніх губэрняў розныя ўніфікацыйныя захады, каб «губэрні, ад Польшчы далучаныя, прыведзеныя былі да таго парадку, які для кіраваньня ў іншых расейскіх губэрнях існуе». З пачаткам сялянскай рэформы (1861) і напярэдадні паўстаньня 1863—1864 гадоў быў створаны «[[Заходні камітэт]]» (1862—1865), які меў задачы абмеркаваньня захадаў «да ўстанаўленьня ў адзначаным краі парадку і ўмацаваньня ў ім спакою».}}. Менавіта гэты тэрмін быў найбольш пашыраным да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўчых актах Расейскай імпэрыі. У пачатку 1840-х гадоў (у час эўфарыі ўраду па ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай царквы і павелічэньня колькасьці намінальных вернікаў [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] за кошт былых уніятаў) і ў пачатку 1860-х гадоў (у час чарговага абвастрэньня дачыненьняў паміж мясцовай шляхтай і расейскай уладай) у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі можна было сустрэць і такія тэрміны (з узмацняльнай канатацыяй) як «нашы заходнія губэрні» альбо «заходнія, вернутыя ад Польшчы губэрні»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 104; ды інш.</ref>. === Узьнікненьне тэрміну і ягоныя расейскія аналягі з часу ўзьнікненьня === Па гвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у дачыненьні [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), якое складалася з [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрняў]], у афіцыйным расейскім справаводзтве і прэсе пачаў паралельна выкарыстоўвацца тэрмін «Паўднёва-Заходні край» («паўднёва-заходнія губэрні»), а датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) — тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»){{Заўвага|Упершыню тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» ўжыты ў афіцыйным заканадаўстве ва ўказе ад 18 сьнежня 1842 году, якім праводзілася рэарганізацыя адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства: з складу Віленскай губэрні вылучылі Ковенскі, Цельшаўскі, Расіенскі, Панявескі, Вількамірскі і Новааляксандраўскі паветы дзеля стварэньня Ковенскай губэрні, а Беластоцкую вобласьць (1808—1842) улучылі ў склад Гарадзенскай губэрні. (Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 17, аддзяленьне 2, №16347). Другім разам у Поўным зборы законаў Расейскай імпэрыі тэрмін ужываецца ва ўказе Сэнату ад 27 ліпеня 1843 году («Аб прывядзені ў дзейнасьць Найвысачайшага ўказу 18 сьнежня 1842 году датычна стварэньня ў новым складзе паўночна-заходніх губэрняў» — гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 18, аддзяленьне 1, №17074.}} або «Заходні край» («заходнія губэрні»), хоць тэрмін «Заходні край» («заходнія губэрні») ужываўся паралельна для абазначэньня ўсіх дзевяці «заходніх губэрняў» (Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>{{Заўвага|Нават па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі тэрмін «Паўночна-Заходні край» пачаў шырока ўжывацца ў заканадаўчых актах, афіцыйных дакумэнтах і публіцыстыцы, тэрмін «Заходні край», які «прыжыўся» у грамадзкай сьвядомасьці датычна генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Вільні, яшчэ часам суадносіўся толькі зь Віленскім генэрал-губэрнатарствам. Так, у дванаццатым томе (1894 год) вядомага і папулярнага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Западный край» паведамляецца, што тэрмін адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі — Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай, Магілёўскай, Валынскай, Падольскай і Кіеўскай, але і адзначаецца, што пад Заходнім краем пераважна разумеюцца першыя шэсьць губэрняў («паўночна-заходніх»). А ў дзявятым томе (1902 год) выданьня «Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания» пад рэдакцыяй Южакова указваецца, што тэрмін «Заходні край» адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў, а часьцей за ўсё — да шасьці губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) ці ўвогуле — да трох (Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай), якія складалі Віленскае генэрал-губэрнатарства. Гл.: Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз… С. 247; Западный край // Большая энциклопедия… С. 507.}}. Прытым, тэрмін «Заходні край» для абазначэньня Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства быў больш папулярным да пачатку 1860-х гадоў, чым тэрмін «Паўночна-Заходні край»<ref>Гл.: ''Миллер, А.'' [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e ‎Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста]</ref>. У тыя часы Віцебская і Магілёўская губэрні не ўваходзілі ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і не адносіліся да «паўночна-заходніх», а называліся [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускімі»]]. Да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўстве і справаводзтве Расейскай імпэрыі «заходнія губэрні» (як «паўночна-заходнія», так і «паўднёва-заходнія» і «беларускія»), калі пра іх ішла гаворка ў дакумэнтах, часта прыводзіліся проста пералікам губэрняў паводле імя альбо пазначэньнем генэрал-губэрнатарства (ці ваеннага губэрнатарства). Тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» часьцей сталі размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна ўжывацца з пачатку 1860-х гадоў, калі ў Расейскай імпэрыі пачала абмяркоўвацца і праводзіцца [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянская рэформа]] (1861 год), бо датычна губэрняў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] выпрацоўваліся розныя ўмовы надзяленьня сялянаў зямлёй, што было зафіксавана ў розных «Мясцовых палажэньнях» для гэтых двух груп губэрняў. Актуалізавала шырокае ўжываньне гэтых тэрмінаў насьпяваньне паўстаньня 1863—1864 гадоў. Па пераводзе ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» пачаў пашырацца і на гэтыя («беларускія») губэрні. У пачатку 1860-х гадоў у расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай гістарычнай навуцы (асабліва [[заходнерусізм|заходнерусісцкага кірунку]]) тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю фактычна пачала трактавацца і разумецца як «Паўночна-Заходняя Русь» (альбо «Паўночна-Заходняя Расея»), Паўднёва-Заходняга краю — «Паўднёва-Заходняя Русь» (альбо «Паўднёва-Заходняя Расея»), а цалкам [[Заходні край|«заходнія губэрні»]] трактаваліся і разумеліся як «Заходняя Русь» (ці «Заходняя Расея», «Заходне-рускі край», «заходне-рускія губэрні»). У расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай навуцы тэрмін «Паўночна-Заходняя Русь» таксама меў сваім адэкватам тэрмін «Белая Русь» (ці «Беларусія і Літва»), «Паўднёва-Заходняя Русь» — «Заходняя Маларосія». Цалкам [[Украіна]] («Малая Русь» ці [[Маларосія|«Маларосія»]]) называлася як «Паўднёвая Русь» ці «Паўднёвая Расея»<ref>''Коялович, М. О.'' Чтения по истории Западной России… С. 1.</ref>{{Заўвага|Тры губэрні «Паўднёва-Заходняга краю» (Валынская, Падольская і Кіеўская губэрні) часта называліся адпаведна як «Валынь», «Падольле» і «Кіеўшчына». У першай трэці XIX ст. тэрмін «Маларосія» меў, апроч шырокага значэньня (землі, населеныя «маларосамі»), і вузкае значэньне — адносіўся да Чарнігаўскай, Палтаўскай і Харкаўскай губэрняў. Кацярынаслаўская, Хэрсонская і Таўрыйская губэрні мелі назву «Наваросія». Усходняя Галіцыя называлася як «Чырвоная Русь». Гл.: ''Миллер, А.''‎ Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста.}}. Самі [[беларусы|«беларусы»]] і [[украінцы|«маларусы»]] разглядаліся ня як самастойныя народы, а разам зь «[[расейцы|велікарусамі]]» як тры галіны адзінага «рускага народу», які мусіў быць выняткова [[праваслаўе|праваслаўным]] — прыналежным да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). Напачатку ў публіцыстыцы заходнерусістаў Паўночна-Заходні край называўся тэрмінам не «Паўночна-Заходняя Русь», а проста — «Заходняя Русь», паводле аналёгіі, як Паўночна-Заходні край яшчэ пэўны час працягваў размоўна называцца «Заходнім краем»{{Заўвага|У 1862—1864 гады ў Кіеве выдаваўся часопіс заходнерусісцкага кірунку [[Вестник Западной России|«Вестник Юго-западной и Западной России»]], перайменаваны ў 1864 годзе ў [[Вестник Западной России|«Вестник Западной России»]] і друкаваны ў Вільні}}. Адсюль і ўтварылася вызначэньне кірунку ідэалёгіі — [[заходнерусізм|«заходнерусізм»]] (а Паўднёва-Заходні край напачатку ў тэрміналёгіі заходнерусістаў так і называўся як «Паўднёва-Заходняя Русь»). === Тэрміналёгія ў асяродзьдзі карэннай шляхты краю === [[Файл:Stolen lands (ziemie zabrane).PNG|значак|«Захоплены край» (жоўты колер) на фоне граніц Рэчы Паспалітай (1771) і Расейскай імпэрыі (1834)]] Карэнная [[шляхта]] («дваране», {{мова-ru|дворяне|скарочана}}) шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, якая была беспасярэднімі нашчадкамі шляхты [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і пераемнікамі яе культуры і звычаяў, ужывала ў сваім коле на працягу XIX — пачатку XX ст. датычна гэтых губэрняў тэрміны «былое Вялікае Княства Літоўскае», «землі былога Вялікага Княства Літоўскага», «Літва»{{Заўвага|[[Марыян Зьдзяхоўскі]] (1861—1938), ураджэнец бацькоўскага маёнтку [[Ракаў|Ракава]], вядомы навуковец і будучы рэктар (1925—1927) [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], у рэфэраце, чытаным ў [[Вільня|Вільні]] ў 1923 годзе ў часы міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], адзначыў: «''Разнастайны этнічна наш край ёсьць часткай гістарычнай Літвы, і нас — людзей майго пакаленьня — выхоўвалі як літоўцаў, вядома, у тым значэньні, у якім быў ім [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], калі казаў «Літва, мая айчына». У дзяцінстве мяне вучылі, разам з гісторыяй Польшчы, таксама і гісторыі Літвы. Дзякуючы гэтаму я лічыў нацыянальнымі героямі ня толькі тых, хто будаваў Польшчу, але і таго, хто імкнуўся адарваць Літву ад Польшчы — вялікага князя [[Вітаўт]]а. Але хто ж тады задумваўся над гэтай непасьлядоўнасьцю? І калі б мяне сёньня запыталі, кім я сябе адчуваю ў глыбіні душы, адказаў бы, што адчуваю сябе грамадзянінам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], непарыўнай уніяй зьвязанага з Польшчай. Калі я бачу сьцяг з [[герб Польшчы|Арлом]], але без [[Пагоня (герб)|Пагоні]], які разьвяваецца тут з вышыні Замкавай гары, то ўспрымаю гэта як нанесеную мне крыўду''». Гл.: ''Zdziechowski, M.'' Idea polska na kresach… С. 3.}}, а ў афіцыйных зваротах у адміністрацыйныя ўстановы (усьлед за расейскімі ўрадавымі чыноўнікамі) тэрміны «Тутэйшы Край» (па-расейску — «Здешний Край») альбо проста «Край»{{Заўвага|Бюракратычны тэрмін «Здешний Край» не меў ніякай ідэалягічнай афарбоўкі, а выкарыстоўваўся проста дзеля пазначэньня той або іншай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ў Расейскай імпэрыі, у тым ліку, напрыклад, асобнай губэрні}}. Прычынай гэтага было тое, што вонкавыя межы Вялікага Княства Літоўскага станам да першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) амаль супадалі з вонкавымі межамі шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў мясцовай шляхты (якая называла называла сябе [[ліцьвіны|ліцьвінамі]]{{Заўвага|У 1861 годзе ў [[Менск]] прыехаў сын [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] [[Уладзіслаў Міцкевіч|Уладзіслаў]] (1838—1926) і быў запрошаны на банкет мясцовай шляхтай, дзе пачуў па-польску ў свой адрас ад пана [[Аляксандар Валіцкі|Аляксандра Валіцкага]] верш-прысьвячэньне, у якім заяўлялася, што «Літва — матка, а Адам — айцец наш», а пазьней атрымаў альбом фатаграфіяў з надпісам і сьпісам аўтографаў мясцовай шляхты «Synowi Adama, Władysławowi, ziomkowie Litwini w Mińsku 1861 r. 18 marca» (г.зн. «Сыну Адама, Уладзіславу, землякі-ліцьвіны ў Менску 1861 г. 18 сакавіка»). Гл.: ''Mickiewicz, W.'' Pamiętniki. — T.2. — С. 52—54.}}{{Заўвага|Спачатку пэўны час у Расейскай імпэрыі «літоўцаў» разумелі за славянаў. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.}}, і як «палякі»{{Заўвага|Тэрмін «палякі» у тыя часы заставаўся палітонімам і азначаў паводле інэрцыі грамадзяніна Рэчы Паспалітай — дзяржавы, якая на той момант ужо не існавала, але якую «палякі» марылі адрадзіць}}) з сваёй былой дзяржавай. Пагатоў расейскае слова «край» («вобласьць») у [[польская мова|польскай мове]] мае і значэньне «краіна» («Kraj»). У асяродзьдзі мясцовай шляхты таксама ўзьнік і тэрмін «захоплены край» (па-польску «kraj zabrany»), які меў сэнтымэнтальную і высокаэмацыйную афарбоўку незадаволенасьці існым становішчам — браку ўласнай дзяржаўнасьці. У цэлым жа да [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]] у асяродзьдзі мясцовай шляхты, якая марыла пра аднаўленьне фэдэрацыйнай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], выкарыстоўваўся польскамоўны тэрмін «ziemie zabrane» («захопленыя землі»){{Заўвага|Тэрмін «ziemie zabrane» у 1834 годзе ўпершыню ў публіцыстыку ўвёў [[Маўрыцы Махнацкі]] (1803—1834), вядомы ўдзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў}}, бо расейскія ўлады цьвёрда лічылі іх «заходне-рускімі» і не жадалі ні ў якім разе ўлучаць («аддаваць») у склад супольнай аўтаноміі з польскімі землямі ([[Царства Польскае|Царствам Польскім]]), што нейкім чынам нагадвала б вобраз былой Рэчы Паспалітай. Да «захопленых зямель» належалі таксама і [[Курляндыя]] — [[Курляндзкая губэрня]] Расейскай імпэрыі. У Царстве Польскім, нягледзячы на падабенства ўнутрыпалітычнай сытуацыі (апазыцыйнасьць мясцовай эліты) з [[Заходні край|«заходнімі губэрнямі»]], задачы масавай русіфікацыі і насаджэньня праваслаўя [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] ня ставіліся, а землі прызнаваліся этнічна польскімі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 757.</ref>. === Сучасныя аналягі тэрміну === У сучаснай беларускай ды іншых гістарыяграфіях тэрмін «Паўночна-Заходні край» часам мае сваім адпаведнікам тэрмін «[[Літва|літоўска]]-[[Беларусь|беларускія]] землі Расейскай імпэрыі» (альбо «беларуска-літоўскія землі Расейскай імпэрыі», «літоўска-беларускі край Расейскай імпэрыі» і г. д.) і суадносіцца з тэрыторыяй сучаснай [[Летува|Летувы]] ([[Летува|Рэспублікі Летувы]]) і [[Беларусь|Беларусі]] ([[Беларусь|Рэспублікі Беларусі]]), хоць тэрыторыя Паўночна-заходняга краю была шырэйшаю за сучасную супольную тэрыторыю гэтых дзьвюх дзяржаваў. == Прычына ўзьнікненьня і замацаваньня тэрміну == === Ідэалягічная функцыя тэрміну === Тэрмін «Паўночна-Заходні край» узьнік у 1840-я гады ў асяродзьдзі расейскай імпэрскай бюракратыі і маскоўскага стальцу ня проста ў геаграфічным значэньні (для абазначэньня паўночна-заходняй ускраіны Расейскай імпэрыі), але і набыў выразную ідэалягічную афарбоўку. У афіцыйнай ідэалёгіі па ліквідацыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у Расейскай імпэрыі ён стаў аналягам тэрміну «Паўночна-Заходняя Расея» («Паўночна-Заходняя Русь») для абазначэньня зямель («краю»), якія да другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) уваходзілі ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Аднак тэрмін «Паўночна-Заходні край» стаў асабліва шырока выкарыстоўвацца ў пачатку 1860-х гадоў у сувязі з узнаўленьнем напярэдадні і па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] ідэалягічнага змаганьня зь мясцовай каталіцкай шляхтай за права на землі былога Вялікага Княства Літоўскага і працягам легітымацыі ў грамадзкай думцы эўрапейскай супольнасьці гэтых зямель як «спрадвечна рускіх». У існасьці ж прыняцьце расейскай уладай у 1860-я гады для шасьці губэрняў Расейскай імпэрыі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў) супольнага тэрміну «Паўночна-Заходні край», наадварот, было фактычна прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, ня зьніклага зь сьвядомасьці салідарызаванай карэннай шляхты, якая была спадкаемцам ягонай гісторыі і традыцыяў. === Дынастычныя падставы легітымацыі валоданьня краем === [[Файл:Ottorzhennaja vozvratih.jpg|міні|зьлева|Мэдаль «Отторженная возвратихъ» з выявай [[Двухгаловы арол|Двухгаловага арла]], які трымае мапы зямель [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], далучаных да Расейскай імпэрыі ў 1772 і 1793 гадох]] Само далучэньне да Расейскай імпэрыі зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793, 1795 гады), праходзіла пад лёзунгамі расейскай імпэрскай ідэалёгіі аб [[трыадзіны рускі народ|адзінстве ў траістасьці «усіх Расеяў»]] (Вялікай, Белай і Малай Расеі) і заяўлялася як легітымны працэс «зьбіраньня рускіх зямель». Адразу па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе (а потым і другога ў 1793) маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] абвясьціла захопы тэрыторыяў як справядлівы працэс вяртаньня ({{Артыкул у іншым разьдзеле|«Отторженная возвратихъ»||ru|Отторженная возвратихъ}}) пад уладу маскоўскага стальцу і ва ўлоньне Маскоўскай царквы «спрадвечна рускія землі» [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] (г. зв. «Заходнюю Русь» альбо «заходне-рускія землі»), нібыта гістарычна адарваныя ў свой час (XIII—XV стагодзьдзі) пад прымусовую ўладу «літоўцаў і палякаў», якія зьмянілі «рускае аблічча» гэтых зямель, насадзіўшы там «польскую шляхецкую культуру», [[польская мова|польскую мову]], [[уніяцтва]] і [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Липранди, А. П.'' «Отторженная возвратих»; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 76—77.</ref>. Так, у 1795 годзе Кацярына II афіцыйна заяўляла, што ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай не захапіла «ніводнага кавалка польскай зямлі» і мае поўнае права на «Літву», бо яшчэ [[князь кіеўскі|кіеўскім князем]] [[Уладзімер Сьвятаславіч|Уладзімерам]] [[Полацкае княства|Полацак]] быў аддадзены свайму старшаму сыну [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяславу]], а апошні аддаў [[Літва старажытная|Літву]] свайму сыну Сьвятаславу{{Заўвага|Такога сына ў полацкага князя Ізяслава не было.}}, які ня меў патомства. Яна таксама сьцьвярджала, што [[Вялікае Княства Літоўскае|«ва ўсёй Літве»]] у XVII ст. усе справы ў судах вяліся на «[[руская мова|рускай мове]]», што гады азначаліся ад стварэньня сьвету паводле грэцкага вылічэньня і што цэрквы будаваліся алтарамі на ўсход, а [[Паўднёва-Заходні край|«паўднёва-заходнюю Русь»]] самі [[палякі]] называлі [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русьсю]]<ref>Сборник императорского… С. 620—621, 647.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 11; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 77.</ref>. Кацярына II лічыла, што парушаць усе прывілеі далучаных зямель адразу непрыстойна і памылкова, аднак і не сьлед называць іх чужаземнымі і абыходзіцца зь імі такім чынам: «''Іх трэба найлягчэйшым спосабам прывесьці да таго, каб яны [[русіфікацыя|абмаскаліліся]]''»<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 12.</ref>. У валадараньне маскоўскіх гаспадароў [[Павал I|Паўла I]], [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]] і [[Мікалай I|Мікалая I]] прапаганда тэорыі аб адзінстве «трох Расеяў» (Вялікай, Белай і Малай Русі), [[Трыадзіны рускі народ|адзінстве «рускага народу» ў трох галінах]] (велікарусаў, беларусаў і маларусаў) і «рускасьці» краю стала менш актыўнай. Расейская ўлада за Паўлам I і Аляксандрам I маўкліва прызнавала этнічную, канфэсійную і культурную своеасаблівасьць сваіх [[Заходні край|заходніх ускраін]] і наяўнасьць шматлікай, апазыцыйна настроенай мясцовай «польскай шляхты» (эліта якой была адукаванай і заможнай праслойкай з сваімі інтарэсамі), а ў бюракратычнай тэрміналёгіі ўраду «заходнія губэрні» часам называліся нават як «нашыя польскія губэрні» (у супастаўленьні зь землямі Царства Польскага)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94, 131—132; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 163; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 37, №28372.</ref>. За Паўлам I і Аляксандрам I, якія давалі абяцаньні і захоўвалі надзеі ў мясцовай шляхты на адраджэньне [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] на чале з расейскім манархам, у афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі пачаў выкарыстоўвацца замест фразы «губэрні, вернутыя ад Польшчы» выраз «губэрні, далучаныя ад Польшчы», які датычыўся губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, № 17879, 18284; Т. 28, № 21646, 21647; Т. 32, № 25183, 25289 ды інш.</ref>. Часам тэрмін «губэрні, далучаныя ад Польшчы» не пашыраўся на [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускія губэрні»]] (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія былі атрыманыя ў ходзе першага падзелу (1772 год) і заўжды лічыліся расейскімі ўладамі за «рускія» землі. Гэтым падкрэсьлівалася афіцыйнае (і прапагандысцкае) стаўленьне ўлады да гэтых частак імпэрыі<ref>Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18338, 18475, 18525; Т. 37, №28083, 28161, 28249 ды інш.</ref>. === Канфэсійны падыход у легітымацыі валоданьня краем === За [[Мікалай I|Мікалаем I]] ужо ў ходзе [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] тэрмін «губэрні, вернутыя ад Польшчы» пачаў зноў выкарыстоўвацца ўрадам датычна ўсіх «заходніх губэрняў»<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4535 ды інш.</ref>, а потым пачалося ўзмоцненае наступленьне на каталіцызм і польскую мову ў «заходніх губэрнях». Аднак толькі [[Полацкі царкоўны сабор|ліквідацыя ўніяцтва ў 1839]] годзе актывізавала ідэалягічныя захады ўладаў па падмацаваньні легітымнасьці валоданьня «заходнімі ўскраінамі» і пацягнула за сабой ажыцьцяўленьне новых уніфікацыйных захадаў. [[Заходні край|Заходнія губэрні («Заходні край»)]] у афіцыйнай ідэалёгіі абвяшчаліся «Заходняй Русьсю» («Заходняй Расеяй»), «вернутымі ад Польшчы старажытнымі абласьцямі»<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.</ref>. Калі да таго заходнія губэрні разглядаліся толькі як дынастычная (з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]) спадчына маскоўскіх гаспадароў, то перавод уніятаў у Маскоўскую царкву (г. зв. «рускую веру») успрымаўся як духоўнае і этнічнае «вяртаньне» насельніцтва «спрадвечна рускіх зямель», бо ў тыя часы ў Расейскай імпэрыі галоўнай этнавызначальнай прыкметай лічылася веравызнаньне<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 493; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16, 163, 750.</ref>. У вядомай просьбе ўніяцкага сьвятарства ад 12 лютага 1839 году да маскоўскага гаспадара Мікалая I падчас [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабору]] адзначалася: ''«З адарваньнем ад Русі, у смутныя часы, заходніх яе абласьцей Літвою, і наступным потым далучэньнем іх да Польшчы, Рускі праваслаўны народ спазнаў ад іх цяжкае выпрабаваньне»''{{Заўвага|Гэта было зафіксаванае і ў афіцыйным за Мікалаем I падручніку з расейскай гісторыі, напісаным Мікалаем Устралавым. Гл.: Устрялов, Н. Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.}}. Афіцыйны расейскі гісторык [[Мікалай Устралаў]] (1805—1870), які зблізіўся зь міністрам народнай асьветы [[Сяргей Увараў|Сяргеем Уваравым]] і супольна зь ім распрацаваў «тэорыю афіцыйнай народнасьці», пачаў з падачы ўладаў прапагандаваць у навуцы, публіцыстыцы і афіцыйных падручніках з гісторыі ідэі пра «спрадвечна рускае» паходжаньне сялянскага насельніцтва заходніх губэрняў. Устралаў прыдумаў у 1839 годзе схему расейскай гісторыі, паводле якой [[Вялікае Княства Літоўскае]] («Літоўскае княства») было, у існасьці, «рускай» дзяржавай, «Заходняй Русьсю», якая была ўзьяднаная з «Усходняй Русьсю» (Маскоўскай дзяржавай) у адно цэлае — Расейскую імпэрыю, ''«і з той пары літоўская гісторыя павінная змоўкнуць»''<ref>''Устрялов, Н. Г.'' Исследование вопроса… С. 42; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 187, 206—207.</ref>. Сярод самых значных уніфікацыйных захадаў было выданьне ўказу Мікалая І ад 25 чэрвеня 1840 году «Аб пашырэньні сілы і дзеяньня Расейскіх грамадзянскіх законаў, на ўсе Заходнія, вернутыя ад Польшчы, вобласьці», якім канчаткова скасоўвалася дзеяньне тых асобных артыкулаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту ВКЛ]], што яшчэ ўжываліся ў Расейскай імпэрыі ў Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрнях і Беластоцкай вобласьці, і ўводзіў дзеяньне там толькі агульнарасейскіх законаў{{Заўвага|У «беларускіх губэрнях» (Віцебскай і Магілёўскай) дзеяньне Статуту скасавалі яшчэ 18 лютага 1831 году Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4369.}}. Ва ўказе ўтрымліваліся такія радкі: ''«…у некаторых заходніх, вернутых ад Польшчы абласьцях, мы прызналі за дабро пашырыць цалкам сілу і дзеяньне Расейскіх законаў на гэтыя спрадвеку рускія паводле паходжаньня, норавах і звычаях іх жыхароў вобласьці»''{{Заўвага|Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13591. Сярод іншых уніфікацыйных захадаў, указ 18 ліпеня 1840 г. загадваў «літоўскія» і «беларускія» губэрні называць проста — толькі паводле назвы губэрнскага цэнтру — на агульнарасейскі ўзор. У 1841 і 1843 гадох была выдадзенае сэрыя царскіх указаў, паводле якіх маёнткі сьвятарства ўсіх канфэсіяў (каля 130 тысячаў рэвіскіх душаў) у заходніх губэрнях пераходзілі ў валоданьне расейскага скарбу (Міністэрства дзяржаўных маёмасьцяў). Узамен сьвятарства пачало атрымліваць жалаваньне ад скарбу, а праваслаўныя сьвятары — яшчэ і зямельны пляц з баршчынай. У 1842—1843 гады таксама былі зацьверджаныя штаты каталіцкага і праваслаўнага сьвятарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 87.}}. Жадаючы паказаць «рускі», а не «літоўскі» або «польскі» характар заходніх губэрняў, расейскімі ўладамі [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] пачало з 1840-х гадоў паралельна называцца як «Паўночна-Заходні край» (ці «Заходні край»), а [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] як «Паўднёва-Заходні край»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103.</ref>. Магілёўская і Віцебская губэрні, якія ўваходзілі ў склад [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], называліся «беларускімі» і іх «рускасьць» ня ставілася пад сумненьне, хоць яны таксама адносіліся да «заходніх губэрняў». Па ліквідацыі ўніяцтва цэнтральная і мясцовая генэрал-губэрнатарская ўлада надавала пільную ўвагу [[русіфікацыя|русіфікацыі]], галоўным спосабам праз насаджэньне Маскоўскай царквы (з уласьцівай праваслаўю [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовай]] набажэнстваў), аднак усё ж стрымана глядзела на «адзінавернасьць», «рускасьць», «аднапляменнасьць» ([[трыадзіны рускі народ|тэорыю адзінства «рускага народу» ў трох галінах]]) сялянскага насельніцтва [[Заходні край|заходніх губэрняў]]{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 163. Афіцыйныя ў сфэры адукацыі ідэі пра «рускасьць» сялянаў краю скептычна разглядаліся многімі расейскімі чыноўнікамі ў краі і сталіцах і ня мелі значных наступстваў у афіцыйнай бюракратычнай практыцы. Становішча зьменіцца толькі па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі многія расейскія бюракраты ([[Міхаіл Мураўёў]], [[Канстантын Каўфман]] ды інш.) прынялі на сябе ролю ідэолягаў русіфікацыі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 64, 187, 206—207, 532, 250, 261. У ліпені 1864 году віленскі генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў нават ухваліў праект конкурсу на напісаньне падручніка (дзе б была «ясна апісаная ўся Заходняя Русь, якая спрадвеку належала да агульнай рускай сям’і»), бо падручнік Мікалая Ўстралава ўжо ня быў дастатковым для прапагандысцкіх патрэбаў мясцовых чыноўнікаў — адміністрацыі Віленскага генэрал-губэрнатарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 207.}}. Нягледзячы на тое, што ўніяты заходніх губэрняў былі пераведзеныя ў Маскоўскую царкву, у краі была значная дзель каталікоў — з асабліва высокім адсоткам у Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях. Мясцовая шляхта, нават тая, якая памятала, што яе продкі былі праваслаўнымі і называлі сябе два стагодзьдзі назад «рускімі» («русінамі»){{Заўвага|Называючы сябе «рускімі» («[[русіны|русінамі]]») шляхта ВКЛ не лічыла сябе за адзін народ зь велікарусамі («маскавітамі» Маскоўскай дзяржавы ці «расейцамі» Расейскай імпэрыі).}}, упарта супраціўлялася спробам асыміляцыі і была гатовая цярпець усялякія нягоды, але захоўваць [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 34.</ref>. Пашырэньне афіцыйнай ідэалёгіі і масавае насаджэньне расейскай мовы ў краі сярод мясцовых сялянаў у тыя часы было немагчымым праз брак шырокай сеткі школаў і дастатковага штату настаўнікаў, а галоўнае — прыгоннага становішча сялянаў, што захоўвала іх непісьменнасьць і стрымлівала ў маёнтках і межах царкоўных прыходаў. === Актуалізацыя ідэалягічнага змаганьня за валоданьне краем === Менавіта ў час панаваньня маскоўскага гаспадара[[Аляксандар II|Аляксандра II]] (1855—1881) прапаганда тэорыі адзінства «рускага народу» у трох галінах актывізавалася, атрымала новае разьвіцьцё, стала адной з прычынаў нараджэньня [[заходнерусізм|«заходнерусізму»]], а тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» пачалі стала і шырока выкарыстоўвацца<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 160—175.</ref>. Па паразе Расейскай імпэрыі ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне]] (1853—1856) сярод шляхты Царства Польскага і заходніх губэрняў адрадзіліся надзеі на стварэньне нейкай асобнай аўтаноміі (якая б ахоплівала тэрыторыі былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] да першага падзелу ў 1772 годзе; прапановы аб стварэньні аўтаномнага ВКЛ выказваліся яшчэ ў пачатку гэтага стагодзьдзя), аднаўленьне дзейнасьці [[ўнівэрсытэт]]аў (у [[Варшава|Варшаве]] і [[Вільня|Вільні]]), асобнае заканадаўства дды інш. У час свайго візыту ў Варшаву ў траўні 1856 году новы маскоўскі гаспадар Аляксандар II адмовіў дваранам у іхных жаданьнях. Найбольш уражлівай стала фраза гаспадара па-француску «Pas de rêveries» (г.зн. «Ніякіх мрояў»). Гэта стала пачаткам радыкалізацыі настрояў шляхты і мяшчанаў Царства Польскага і [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]], а таксама штуршком да стварэньня плянаў вызваленьня ад расейскага панаваньня шляхам узброенага паўстаньня. У адрозьненьне ад паўстаньня 1830—1831 гадоў, дзе асноўнай сілай паўстанцаў была рэгулярная армія [[Царства Польскае|Царства Польскага]] і шляхецкія канфэдэрацыі «заходніх губэрняў», новае паўстаньне за адраджэньне Рэчы Паспалітай у ейных былых межах пастанавілі ўзьняць з шырокім прыцягненьнем мяшчанскага і сялянскага насельніцтва. Разгарнулася ідэалягічнае змаганьне ў першую чаргу за прыхільнасьць шматлікага сялянскага насельніцтва «заходніх губэрняў», як з боку лідэраў будучага паўстаньня, так і царскага ўраду<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 175—192; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 111, 127—140.</ref>. Зрабіўшы для дваранаў некаторыя другасныя саступкі (зьняцьце 29 сакавіка 1855 году ваеннага становішча, уведзенага 21 лютага 1855 году ў Царстве Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]], Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Валынскай і Падольскай губэрнях у сувязі з Крымскай вайной; [[амністыя]] для ўдзельнікаў паўстаньня 1830—1831 гадоў; дазвол выкладаньня [[польская мова|польскай мовы]] ў [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акрузе]] і г. д.), маскоўскі гаспадар Аляксандар II адначасна працягваў русіфікацыю «заходніх губэрняў» і ўводзіў новыя абмежаваньні{{Заўвага|Новы віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Уладзімер Назімаў|Назімаў]] працягваў палітыку будаваньня новых цэркваў-[[Мураўёўкі|мураўёвак]] за кошт мясцовых дваранаў-каталікоў, загадам ад 24 студзеня 1856 году забараніў дваранам езьдзіць з сваёй губэрні ў суседнія без дазволу ўладаў ды інш. Адказным за справу ў кампаніі пабудовы цэркваў-мураўёвак у канцы 1850-х гадоў быў прызначаны віцэ-дырэктар дэпартамэнту духоўных справаў іншаземных веравызнаньняў (пазьней — папячыцель Віленскай навучальнай акругі) [[Пампей Бацюшкаў]]. Зварот дваранаў Віцебскай губэрні (якая разам з Магілёўскай уваходзіла ў склад [[Санкт-Пецярбурская навучальная акруга|Санкт-Пецярбурскай навучальнай акругі]]) 17 лютага 1856 году аб адкрыцьці ўнівэрсытэту ў [[Полацак|Полацку]] і дазволе будаваць каталіцкія касьцёлы і выкладаць у школах польскую мову быў адхілены ўрадам з прычыны, што «край» (Беларусь) ёсьць «рускім», «вернутым ад Польшчы».}}. А самае галоўнае — урад рыхтаваў [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскую рэформу ў імпэрыі]] (1861 год), умовы правядзеньня якой у «заходніх губэрнях» несьлі ў сабе выразныя русіфікатарскія мэты{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 173—174. Дваране «заходніх губэрняў» у губэрнскіх камітэтах у сялянскай справе (камітэтах у падрыхтоўцы дваранамі праектаў сялянскай рэформы) выказаліся за вызваленьне сялянаў без надзяленьня іх зямлёй. Аднак царскі ўрад надумаў правесьці сялянскую рэформу ў «заходніх губэрнях» ня толькі як вызваленьне сялянаў ад прыгону, але і адначасна як удар па эканамічных пазыцыях мясцовага («польскага») дваранства. Прапановы дваранаў «заходніх губэрняў» былі адхіленыя ўрадам, а сялянаў было зацьверджана паводле «Мясцовых палажэньняў» вызваляць зь зямельным надзелам, каб адцягнуць такімі «падарункамі» ад удзелу ў верагодным паўстаньні. У ходзе паўстаньня 1863—1864 гадоў царскі ўрад 1 сакавіка 1863 году выдаў указ аб абавязковым пераводзе сялянаў Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў на выкуп, г.зн. у катэгорыю зямельных уласьнікаў, з памяншэньнем выкупной сумы на 20%. Да канца 1863 году гэты захад пашырылі на Віцебскую, Магілёўскую, Валынскую, Падольскую і Кіеўскую губэрні.}}. Ня толькі русіфікацыю школы і рэлігійную прапаганду Маскоўскай царквы, але і ўбіваньне кліна паміж мясцовай шляхтай і сялянамі на маёмаснай глебе ўрад палічыў за лепшы сродак «дэпалянізацыі» губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 173—175.</ref>. Незадаволеньне мясцовай шляхты і іхная актыўная падтрымка хваляваньняў у [[Варшава|Варшаве]] вымусілі ўжо ў жніўні 1861 году ўвесьці ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскім ваенным генэрал-губэрнатарстве]] [[ваеннае становішча]]. Вылучаныя лідэры дваранаў літоўска-беларускіх губэрняў граф [[Віктар Старжынскі]] і [[Аляксандар Лапа]] спрабавалі знайсьці кампраміс і прапаноўвалі ўраду ўвесьці аўтаномію ў сфэры культуры, адукацыі і самакіраваньні{{Заўвага|Прапаноўвалася аднавіць дзеяньне асноўных нормаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту Вялікага Княства Літоўскага]], рэфармаваць судаводзтва з увядзеньнем у яго польскай мовы, аднавіць шляхецкія соймікі, палегчыць жыхарам заходніх губэрняў зносіны з жыхарамі Царства Польскага і адкрыць [[Віленскі ўнівэрсытэт]] (як заяўлялася — для прадухіленьня пашырэньня сярод моладзі заходніх губэрняў «рэвалюцыйнай заразы», якая ахапіла адукацыйныя ўстановы карэнных рускіх губэрняў). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 176.}}{{Заўвага|У сваім лісьце ад 7 верасьня 1861 году міністру нутраных справаў Расейскай імпэрыі Пятру Валуеву менскі губэрнскі маршалак Аляксандр Лапа адзначыў: «''Тутэйшы край, злучыўшы свой лёс зь лёсамі Польшчы ў 1386 годзе, прабыў зь ёй у цесным зьвязе больш за чатыры стагодзьдзі. Лібэральныя ўстановы так трывала замацаваліся ў літоўцах, што паданьне аб дабравольнай і ўсеагульнай уніі 1569 году пераходзіць незахмурана ад пакаленьня да пакаленьня. З моцы гэтага паданьня дваранства Менскай губэрні першым пастановай, усепаддана пададзенай у 1797 годзе, прасіла аднавіць польскае судаводзтва, дазволіць судзіцца паводле польскіх законаў і ўжываць родную мову, польскую. <…> Зачынены ўнівэрсытэт. Агульны плян выкладаньня прадметаў у гімназіях і вучэльнях зьменены, і навукі выкладаюцца не на польскай, даступнай большасьці, мове, а на расейскай. Абмежаванае выкладаньне старажытных моваў у сярэдніх навучальных установах, якія і ў цяперашні час лічацца падмуркам выхаваньня ў асьвечаных дзяржавах Эўропы, замест іх вучаць усяму патрошку, галоўным жа прадметам, які дае права на павышэньне і ўзнагароды, ёсьць расейская мова''». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 532—533.}}. Яны хадайнічалі аб дазволе разьвіцьця свайго краю ад імя «усяго народу», тым адмаўляючы афіцыйны «дагмат» аб рускасьці сваіх сялянаў. У сваіх праектах карэннай шляхта рабіла акцэнт і на разьвіцьці пачатковай адукацыі сялянаў (просячы перадаць іхную асьвету ў свае рукі) і пачалі адкрываць школы (на [[польская мова|польскай]] і [[беларуская мова|беларускай мовах]]) пры маёнтках, бо ўрад па скасаваньні [[прыгон]]у актыўна абмяркоўваў у 1861—1862 гадох і праект адукацыйнай рэформы ў імпэрыі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 178.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 45—46.</ref>{{Заўвага|Менавіта ў рамках гэтай ініцыятывы мясцовых дваранаў, напрыклад, адкрыліся народныя школкі ў Менску і Люцінцы (Менскі павет), дзе дочкі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча]] Каміла і Цэзарына пачалі працаваць настаўніцамі.}}. Сэпаратысцкія настроі і актыўнасьць шляхты ў змаганьні за прыхільнасьць сялянаў прывялі да ўжываньня ўрадам супрацьзахадаў. Традыцыйнае расейскае ўрадавае і грамадзкае стаўленьне да рускасьці грунтавалася на тым, што да рускага народу адносіліся толькі асобы праваслаўнага спавяданьня, выхаваныя ў праваслаўным асяродзьдзі (у сям’і праваслаўных бацькоў)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16.</ref>. У Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях (ня кажучы пра Ковенскую) яшчэ быў значным працэнт сялянаў-каталікоў, а землі (апроч «Жамойці» — Ковенскай губэрні) называліся «Літвой», а самі жыхары — «літоўцамі» («ліцьвінамі»), да якіх зямяне і сьвятары адносілі і мясцовых сялянаў<ref>''Lachnicki, I.E.'' Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey… С. 57</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 8, 64.</ref>. === Лінгвістычны падыход у легітымацыі валоданьня краем === У гэтай сытуацыі дзеля довадаў рускасьці «літоўскіх губэрняў» адміністрацыяй [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] [[Уладзімер Назімаў|Уладзімера Назімава]] быў выкарыстаны вельмі неардынарны для кіраваньня ўскраінамі імпэрыі лінгвістычны падыход, паводле якога галоўная роля ў вызначэньні рускасьці асобы адводзілася мове{{Заўвага|У верасьні 1862 году ў Савеце міністраў абмяркоўвалася запіска віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара Назімава аб наданьні права кожнай народнасьці атрымліваць адукацыю на сваёй мове ды іншыя сродкі свайго разьвіцьця, як гэта рабілася ў [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Лінгвістычны падыход быў часова падтрыманы ўладамі і яго (разам з антыпольскімі заклікамі) шырока прапагандаваў у імпэрыі рэдактар газэты «Московские ведомости» Міхаіл Каткоў. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С.116, 175, 192—193, 195, 199, 460.}}. У пачатку 1860-х гадоў расейскі ўрад таксама стаў фінансаваць ідэолягаў «заходнерусізму» ([[Міхаіл Каяловіч]], [[Ксенафонт Гаворскі]] ды інш.), якім была пастаўленая задача акцэнтоўваць «адзінапляменнасьць» і «адзінавернасьць» славянамоўнага сялянскага насельніцтва «заходне-рускага краю» і абгрунтоўваць, што [[Беларусь]] як «Заходняя Расея» ёсьць непадзельнай часткай «адзінай Расеі», а «[[беларусы]]» — арганічнай часткай «адзінага рускага народу», якой ня трэба самастойнае культурнае і палітычнае разьвіцьцё без астатняй Расеі<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 7, 16.</ref>{{Заўвага|Цікава, што першае пакаленьне заходнерусістаў (нават Міхаіл Каяловіч), якія былі мясцовымі праваслаўнымі ўраджэнцамі, звычайна чаргавала ў сваіх публікацыях вызначэньні «літоўскі» і «беларускі», называючы сябе то «беларусамі», то «літоўцамі» («ліцьвінамі»), і выказвалі, прынамсі ў прыватнай сфэры, пачуцьцё культурнай перавагі «Заходняй Расеі» над Вялікаросіяй. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 197, 491; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»... С.. 148.}}. Так, Міхаіл Каяловіч у 1863 годзе заявіў у часопісе [[славянафільства|славянафіла]] [[Іван Аксакаў|Івана Аксакава]] «День», што Беларусія — гэта «''ўсё тое племя, якое мовіць беларускай гаворкай''», і апісаў арэал расьсяленьня беларусаў, ахопліваючым Віцебскую губэрню, частку Магілёўскай і Менскай, большую частку Гарадзенскай і Віленскай і малую частку Ковенскай губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197.</ref><ref>''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 11.</ref>. У сувязі з узрослай апазыцыйнасьцю карэнных дваранаў («палякаў») адміністрацыя [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] разглядала мясцовых сялянаў (у першую чаргу — праваслаўных) у якасьці галоўнай апоры ўраду і імпэрыі на яе [[Заходні край|«заходніх» ускраінах]], а таксама ставіла задачу велікарускай земляўласьніцкай калянізацыі краю, у якой удзельнічалі б прадстаўнікі ня толькі дваранаў, але і іншых [[Стан (сацыяльная група)|станаў]]<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 181.</ref>{{Заўвага|У канцы 1862 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Назімаў схіліўся да думкі ў пажаданасьці пераводу ўсіх польскамоўных дваранаў, якія «не прызнаюць сябе рускімі», на становішча грамадзянаў Царства Польскага, што мае ўласнасьць у Расеі, ці іх масавага высяленьня ў Царства Польскае з прымушэньнем да продажу нерухомасьці; а ў сакавіку 1863 году, незадоўга да сваёй замены Мураўёвым, канчаткова прыйшоў да высновы, што «''ў Заходніх губэрнях няма зусім дваранства, бо наяўнае польскае дваранства ніколі нічога не захоча зрабіць на карысьць Расейскай дзяржавы''». Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 181.}}. Менавіта з 1863 году шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў, упершыню аб’яднаных разам пад уладай аднаго генэрал-губэрнатара — віленскага, у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі пачынаюць стала афіцыйна называцца як «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), выразна набыўшы ідэалягічную афарбоўку і значэньне «Паўночна-Заходняй Расіі» («Паўночна-Заходняй Русі»)<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 5. — С. 445</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>. З гэтай мэтай уладамі рабіліся маштабныя захады, каб пашырыць назву «беларусы» на ўсё [[славянскія мовы|славянамоўнае]] сялянскае насельніцтва краю. Яшчэ ў канцы 1850 — пачатку 1860-х гадоў з друку выйшаў шэраг (часам супярэчных адзін аднаму) афіцыйных этнаграфічных і статыстычных дасьледаваньняў (М. Лябёдкіна, А. Коравы, П. Баброўскага, Д. Афанасьева ды інш.), дзе большая частка славянамоўнага насельніцтва Гарадзенскай і Віленскай губэрняў называлася не «літоўцамі» («ліцьвінамі») ці «палякамі», а «беларусамі», «[[Чорная Русь|чарнарусамі]]» і нават [[крывічы|«крывічамі»]] (у апошнім выпадку расейскія навукоўцы спрабавалі вярнуць насельніцтву назву племені з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]])<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—186</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 64.</ref>{{Заўвага|Яшчэ ў 1857 годзе акадэмік Пётар Кёпен надумаў правесьці грунтоўнае дасьледаваньне этнічнага складу Расейскай імпэрыі і скласьці этнаграфічную мапу. Па ўхвале міністра ўнутраных справаў Дзьмітрыя Блудава і Сыноду, Кёпен разаслаў ва ўсе царкоўныя прыходы краіны спэцыяльныя блянкі, дзе сьвятары мусілі пазначыць інфармацыю аб геаграфічным становішчы і назьве населеных пунктаў свайго прыходу, колькасьць прыхаджанаў і іх этнічную прыналежнасьць. Блянкі атрымалі назву прыходзкіх сьпісаў. Зь невядомых прычынаў скласьці паводле блянкаў этнаграфічную мапу імпэрыі Пятру Кёпену не ўдалося. (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У 1862 годзе М. Лябёдкін апрацаваў атрыманыя ў 1857 годзе Пятром Кёпенам прыходзкія сьпісы дзевяці заходніх губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай, Віцебскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай), склаўшы на іх падставе (без навуковай крытыкі) статыстычныя табліцы зь зьвесткамі аб этнічным складзе насельніцтва кожнага павету. Паводле табліц удзельная вага беларусаў у Віленскай губэрні складала 17,4%, Віцебскай — 62,4%, Гарадзенскай — 3,3%, Менскай — 65,1%, Магілёўскай — 84,2%, а агульная іх колькасьць у пяці губэрнях — 1 973 873 чалавекі. Побач з 25 879 (3,3%) «беларусамі» у Гарадзенскай губэрні, паводле Лябёдкіна, налічвалася 132 286 (16,7%) «велікарусаў», 201 897 (25,6%) «літоўцаў», 193 228 (24,5%) «палякаў», 30 927 (3,9%) «яцьвягаў», 5 463 (0,69%) «бужаніны», а ў Віленскай губэрні было 23 016 (2,74%) «крывічоў». На думку іншага дасьледніка-статыстыка Гарадзенскай губэрні Паўла Баброўскага, сьвятары многіх прыходаў праваслаўных «беларусаў» адносілі да «рускіх», а «беларусаў»-каталікаў ксяндзы запісвалі «літоўцамі» (ліцьвінамі) ці «палякамі». (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У Віленскай губэрні, паводле дасьледніка А. Коравы, сярод «славянаў» (44%), апроч «велікарусаў» (2,3%), налічвалася 29,4% «русінаў», якія падзяляліся на «беларусаў» (у Вялейскім, Дзісьненскім і часткова Сьвянцянскім паветах), «чарнарусаў» (галоўным парадкам, у Лідзкім павеце) і «крывічоў» (галоўным парадкам, у Ашмянскім павеце), і 12,3% «палякаў». Таксама падкрэсьлівалася, што славяне і «літоўцы» (пад якім разумелася [[балтыйскія мовы|балтамоўнае]] насельніцтва, то бок летувісы) ня вельмі адрозьніваюцца (у параўнаньні з габрэямі, татарамі і цыганамі) паміж сабой у норавах, звычаях ды інш. (Гл.: Віленская губэрня... С.290, 321.).}}{{Заўвага|Д. Афанасьеў, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния» (1861 год), адзначыў, што на ўсходзе Ковенскай губэрні зь мяшаным канфэсійным складам няма «''ніякай непрыязьні паміж вернікамі розных рэлігіяў''»: «''…у паўднёва-усходняй частцы Новоаляксандраўскага павету мясцовыя жыхары, сумесь беларусаў, літоўцаў і крывічоў, — каталікі, што мовяць толькі беларускай гаворкай, ахвотна слухалі праваслаўнае набажэнства да закрыцьця струхлелых цяпер храмаў''». (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185). Афіцэр Генэральнага штабу П. Баброўскі, зь мясцовай шляхты, які рабіў аналягічнае дасьледаваньне ў Гарадзенскай губэрні («Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния», 1863 год), зазначыў неаднароднасьць хрысьціянскага насельніцтва і шкоднасьць гэтага для дзяржавы, але і адзначыў наяўнасьць талерантнасьці, зьвязанасьці і прыязьні паміж людзьмі ў губэрні: «''Рознасьць народанасельніцтва паводле веравызнаньня вельмі важнае для нас з прычыны рознадумства паміж праваслаўнымі і рымскімі каталікамі і паводле браку рэлігійнага адзінства краіны. Рэлігійнае рознадумства шкодна ўплывае на пасьпяховае разьвіцьцё; недахоп адзінства шкодзіць народнаму дабрабыту. Пры ўсім тым, нягледзячы на моцную нецярпімасьць каталікоў да праваслаўных, у асяродзьдзі хрысьціян існуе адна агульная сувязь у эвангельскім вучэньні — у любові да блізкага, як да самога сябе''». Баброўскі піша, што продкамі жыхароў Гарадзенскай губэрні былі не крывічы, а іншыя славянскія плямёны: «''Што краіна, якая складае цяперашнюю Гарадзенскую губэрню, была і ёсьць сапраўды Руская, г.зн. населеная пераважна народам рускім <…> у тым мы пераконваемся: па-першае, з гістарычных помнікаў, якія дайшлі да нас, і па-другое, з мовы галоўнай масы народнасельніцтва, якая, у выніку гістарычных падзеяў, страціла толькі часткова першапачатковую веру, але захавала сваю першабытную мову — мову дрыгавічоў, драўлянаў, бужанаў і нараўянаў''» (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185).}}{{Заўвага|І. Зяленскі, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния» (1864 год), падрыхтаванага яшчэ да паўстаньня, адзначыў, што неправамерна адносіць сялянаў губэрні да «літоўскага племені», а саму Менскую губэрню да «Літвы», як раней рабілася. Дасьледнік адзначаў, што карэннае насельніцтва складаецца з «славяна-русаў» — нашчадкаў [[крывічы|крывічоў]] і [[дрыгавічы|дрыгавічоў]]: на яго думку нашчадкамі крывічоў ёсьць «беларусы», якія зараз жывуць у Бабруйскім, Барысаўскім, Ігуменскім і Менскім паветах Менскай губэрні, а нашчадкамі дрыгавічоў ёсьць «чарнарусы», якія жывуць у Наваградзкім, Слуцкім, Мазырскім і Рэчыцкім паветах. Сялянскае насельніцтва Пінскага павету, [[загародзкія гаворкі|мова]] якіх была вельмі падобнай на мову сялянаў Валынскай губэрні, Зяленскім было аднесена да «маларусаў». Гл.: Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния… С. 407—409.}}. У пачатку 1860-х гадоў мясцовыя расейскія ўлады, асабліва папячыцель [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] А. Шырынскі-Шыхматаў, спрабавалі выкарыстоўваць «беларускую гаворку» («белорусское наречие») з друкам толькі на кірыліцы («русскими буквами») у ідэалягічным спаборніцтве з карэннымі (каталіцкімі і польскамоўнымі) дваранамі, якія разгарнулі друк на летувіскай («жмудзінскай») і беларускай гаворках для сялянаў [[лацінка]]й<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197—198.</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 269—287.</ref>{{Заўвага|У 1862 годзе [[Аляксандар Аскерка]] арганізаваў у Варшаве выданьне лацінкай беларускамоўнага буквара-катэхізісу («Элемэнтаж для добрых дзетак каталікоў»). Аднымі з найбольш вядомых тагачасных беларускамоўных публікацыяў лацінкай, якія зыходзілі ад мясцовай шляхты для сялянаў, былі газэта [[Мужыцкая праўда|«Мужыцкая праўда»]], агітацыйныя кніжкі зь вершамі «Гутарка старога дзеда», «Гутарка двух суседаў», «Беларуская гутарка» ды іншыя «гутаркі». (Гл.: ''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі... С. 82.). Цікава, што выдаўцамі беларускамоўнай «Гутаркі старога дзеда» ў 1861—1862 гадох (у Беластоку) былі Браніслаў Шварц (1834—1908) і Грынявіцкі, а Шварц так вызначаў мэту выданьня: «„Гутарка старога дзеда“ мусіла была пераканаць народ літоўскі, што толькі ад Рэчы Паспалітай польскай атрымае ён „зямлю і волю“». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 86.}}. А ў 1863 годзе з ухвалы адміністрацыі Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ў прапагандысцкіх мэтах дзеля пашырэньня сярод сялянаў Віленскай і Гарадзенскай губэрняў назвы «беларусы» (якія абвяшчалася часткай «рускага народу») кіраўніцтвам Віленскай навучальнай акругі была выдадзеная ў Вільні ў друкарні А. Сыркіна кніга ананімнага аўтара (аўтараў) пад назвай «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год). У якасьці чытаньня для народных школаў кнігу было загадана выкарыстоўваць з 1863 году ва ўсёй Віленскай навучальнай акрузе<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 200.</ref>{{Заўвага|Апавяданьні ў кнізе «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год) напісаныя на розных славянскіх дыялектах. Першым у кнізе разьмешчанае апавяданьне «Кто булы наші найдавнійші діды і якая іх була доля до уніі?», якое аўтарам напісана на імітацыі заходнепалескага дыялекту, што тагачаснымі навукоўцамі звычайна адносіўся да абшару «маларускай гаворкі» (г.зн. у сучасным разуменьні – украінскай мовы). «Маларускамоўны» тэкст з самага пачатку запэўнівае чытача, што жыхары паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні ёсьць напраўду «беларусамі» (як і жыхары Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў), а продкамі іх былі славяне-крывічы: «''Сторона, дэ жывуть тэпэр Пынчукі, Мынчукі, Вытэбці, Могілевці, зовэтця Білою Русью; в гэтуй стороні з вэльмы давных часув жыв народ Словяньскій, рудный з народамы, которыі давній жылы і тэпэр жывуть в полуднёвых і всхудніх русськіх краях. Народ той впэрш звався Крывычамы альбо крывыцькымы Словянамі: так, булы колысь Крывычы Смоленьскыі, — воны жылы нэдалэко коло міста Смоленьска; а то еще булы Крывычі Полоцькыі, — от, гэты Крывычы булы нашімы прадядамы. Нэ можэмо тэпэр довідатыся, чы вэлыкый кусок зэмлі займовалы Крывычы Полоцькыі; можэмо тулько сказаты, жэ тэпэрэшныі Вытэбськая, Могылёвская губэрніі, малэнькій кавалочок Пськовськэй і Смоленьскэй, значна часть Мыньскэй губэрніі з Пыньском, Мозыром і Туровом, кавалок Выленьскэй до річкі Дзітвы і добрый квалок Гроднэнськэй з містямы Волковыськом і Бэрэстям булы тымі містямі, дэ жыв беларускі народ''» (С. 1—2). У іншым апавяданьні «Велікая помылка нашых белорусов» даводзілася, што беларусы-каталікі застаюцца тымі ж самымі беларусамі, бо «''у іх мова простая, белорусская, звычаі простые белорусскіе; і звычаі і мова ў мужыков католіков тыя самыя, што і мужыков православных, ці русскіх''». У апавяданьні «Розмова на цментарі старосты Янка з братчыком Хвэдосем» падкрэсьлівалася: «''А і мы самі запэвнэ зовсім нэ ляхі: мы самі по собі народ особный — белоруссы!''» (С. 28).}}. === Вяртаньне да канфэсійнага прынцыпу вызначэньня «рускасьці» краю === [[Файл:Atlas of population of the West Russian region of confessions 1864.jpg|thumb|Тэндэнцыйная мапа дзевяці губэрняў [[Заходні край|«Заходне-рускага краю»]], створаная афіцыйнай расейскай імпэрскай навукай, дзе [[праваслаўе|праваслаўныя]] («рускае племя») адзначаны зялёным колерам, а [[каталіцызм|каталікі]] — цёмна-ружовым (1864 г.). Картограф [[Аляксандар Рыціх|А. Ф. Рыціх]]]] Аднак з пачаткам паўстаньня 1863—1864 гадоў расейскія ўлады адмовіліся ад «экспэрымэнтаў» у вызначэньні рускасьці насельніцтва толькі празь лінгвістычны (і этнанімічны) падыход, які не дапамог прадухіліць сэпаратысцкія настроі і паўстанчыя дзеяньні. Па прызначэньні папячыцелем [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] [[Іван Карнілаў|Івана Карнілава]] яны згарнулі падтрымку друку на [[беларуская мова|беларускай мове]], палічыўшы, што без рэлігійнай прапаганды Маскоўскай царквы русіфікацыя ня ёсьць дастатковай, і працягвалі перавод католікаў у Маскоўскую царкву<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 226.</ref>{{Заўвага|Многія сяляне Віленскай і Гарадзенскай губэрняў у канцы 1860-х гадоў не хацелі мірыцца з гвалтам у пытаньнях веры і падавалі калектыўныя звароты, просячы вярнуць іх у каталіцтва, бо іх запісалі ў Маскоўскую царкву безь іхнай згоды. Гэтыя хваляваньні падштурхнулі маскоўскага гаспадара Аляксандра II пры праезьдзе празь Вільню ў 1867 годзе зьвярнуцца да пераведзеных з каталіцтва ў Маскоўскую царкву сялянаў з словамі: «''Вельмі рады вас бачыць праваслаўнымі. Упэўнены, што вы перайшлі ў старажытную веру края зь перакананьнем і шчырасьцю; ведайце, што раз прыняўшым праваслаўе я ні на якой падставе не дазволю і не дапушчу вярнуцца ў каталіцтва. Ці чуеце?''». Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Разам з заявамі, што [[беларусы]] — частка расейскага народу, афіцыйныя ўлады і навука дадавалі, што беларуская мова і культура ёсьць другараднымі і малазначнымі, а выкладаньне ў школах пачалося толькі на [[расейская мова|расейскай мове]]{{Заўвага|Часопіс «Вестник юго-западной и западной России» (т. III, кн. VIII, 1863 г.) пісаў: «''вучыць на беларускім жаргоне — бязглузьдзіца''» (С. 239.). А новапрызначаны папячыцель Віленскай навучальнай акругі Карнілаў, спасылаючыся на «неапрацаванасьць» і «беднасьць» мовы беларускага народу, настойваў на поўнай марнасьці «друкаваньня кніг на беларускай гаворцы» і памылковасьці думак тых настаўнікаў, якія «стаяць за захаваньне мясцовых гаворак у народных кнігах» (Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 146.)}}{{Заўвага|Цікава, што канчатковай мэтай палітыкі афіцыйных уладаў было не выцісканьне польскай мовы беларускай ды спрыяньне разьвіцьцю беларускамоўнай культуры, але русіфікацыя насельніцтва. Калі па здушэньні паўстаньня адміністрацыя віленскага генэрал-губэрнатара падштурхоўвала мясцовае дваранства прыносіць вернападданыя адрасы маскоўскаму гаспадару, то [[Маршалак шляхты|менскі губэрнскі маршалак]] [[Яўстах Прушынскі]] прамовіў свой адрас у верасьні 1863 году ад імя дваранаў Менскай губэрні на беларускай мове. Расейскі чыноўнік адміністрацыі віленскага генэрал-губэрнатара Масолаў, сьведка падзеі, напісаў у мэмуарах, што гэты беларускамоўны адрас палічылі за чарговую хітрасьць «палякаў»: «Ковенскае дваранства прадставіла адрас за 500-мі подпісамі 26 жніўня, потым гарадзенскае — у сярэдзіне верасьня; у канцы верасьня і менскае разам з новым маршалкам Прушынскім, чалавекам выдатнай сумленнасьці, сілы волі і розуму. Надумаўшы скласьці адрас, ён напісаў агульнае пасланьне на беларускай мове з выказваньнем сваіх перакананьняў. У ім ён выказаў упэўненасьць у гістарычнай неабходнасьці зьліцьця заходніх губэрняў з Расеяй, але ў той жа час неабходнасьць гэтага зьліцьця ён даводзіў думкай аб панславізьме. Думка гэтая пусьціла карані ў Менскай губэрні, бо ў ёй крылася вядомая хітрасьць палякаў, якія на ўсё згодныя, абы толькі ня быць і не называцца рускімі». (Гл.: ''Масолов, А.Н.'' Виленские очерки 1863—1865 гг. / А.Н. Масолов // Русская старина. — 1883. — Т. 40. — С. 585). У 1850-я гады ў Менскай і Магілёўскай губэрнях значны ўплыў на праяўленьне шляхтай зацікаўленасьці да мовы мясцовых сялянаў зрабіў сваімі літаратурнымі творамі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]. Калі ў 1862 годзе ў Менску праходзілі паніхіды па загінулых у Варшаве маніфэстантах і [[месьціч]]ы (у тым ліку і Каміла Дунін-Марцінкевіч) сьпявалі ў касьцёлах патрыятычныя гімны, то шляхцянка Мазырскага павету [[Кіневічы|Кеневіч]], якую хацелі прыцягнуць да адказнасьці за сьпяваньне гімну, напісала ў палітычны суд «зьедлівую насьмешку на скажонай беларускай мове». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 116.}}. Віленскі генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]], угадваючы настроі цэнтральнай улады, сьцьвярджаў у сваёй запісцы [[Сьпіс імпэратараў Расеі|маскоўскаму гаспадару]] [[Аляксандар II|Аляксандру II]], што ў заходніх губэрнях ''«праваслаўе злучанае з паняцьцем аб рускай народнасьці, у той жа час, наадварот, паляк і каталік складаюць адно»''<ref name="ReferenceA">''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 291—292.</ref>. Адразу па паўстаньні 1863—1864 гадоў урадам былі выдадзеныя тэндэнцыйныя этнаграфічныя атлясы [[Аляксандар Рыціх|Аляксандра Рыціха]] («Атлас населения Западно-Русского края по исповеданиям», Санкт-Пецярбург, 1864 год) і [[Родрыг Эркерт|Родрыга Эркерта]] («Взгляд на историю и этнографию западных губерний России», Санкт-Пецярбург, 1864 год), якія паказвалі этнічную структуру насельніцтва [[Заходні край|«заходніх губэрняў» («заходне-рускага краю»)]] Расейскай імпэрыі, дзе для довадаў рускасьці зямель праваслаўныя жыхары (галоўным парадкам — мясцовыя славянамоўныя сяляне) у «Заходнім краі» лічыліся за «рускіх», колькасьць якіх была наўмысна павялічана, а дваране-каталікі — «палякамі»{{Заўвага|Палкоўнік Р.Ф. Эркерт пісаў у сваім атлясе: «''Нішто ў заходніх губэрнях Расеі не вызначае рысу, аддзяляючай расейскую [[народнасьць]] ад польскай, так выразна і правільна, як рознасьць веравызнаньняў. Такім парадкам, у Заходняй Расеі, з адносна нешматлікімі выняткамі, усе славянскія жыхары праваслаўнага спавяданьня мусяць лічыцца рускімі, а ўсе тыя, якія спавядаюць каталіцкую рэлігію — палякамі''» (''Эркерт, Р.Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России... С. 6.). Мове не надавалася істотнай увагі. Па выданьні атлясу П. Баброўскі ня мог пагадзіцца з высновай Р. Эркерта ў тым, што вопратка, звычаі, увесь уклад жыцьця робяць беларусаў-каталікоў трывалымі палякамі, таму што ўражаньне аб Беларусі аўтар атлясу вынес з «''палацаў і касьцёлаў, што ляжалі на ягоным шляху''». Баброўскі цьвёрда прытрымліваўся думкі, што адзінай прыкметай для падзелу насельніцтва Беларусі на «беларусаў» і «палякаў» можа быць толькі мова: «''Нічога ня значыць, што беларусы, паводле Эркерта, не называюць сябе гэтым сваім імем. Беларусы, ня ведаючы, што яны беларусы, захавалі і ў штодзённай гутарцы, і ў песьнях, і ў прыслоўях свае азначаныя нацыянальныя, лягічныя формы, свой азначаны характар, свае праявы, звычаі і г.д. Беларус-селянін, ці будзе ён праваслаўны, ці каталік, мае свае перакананьні, сваю маральную філязофію і перадае гэта разам з мовай сваім дзецям і ўнукам. Ксёндз і памешчык ніколі ня скажуць аб беларусе каталіцкага веравызнаньня, што ён беларус, а скажуць — ліцьвін. Пагутарыце з гэтым ліцьвінам, і вы пачуеце беларускую гаворку. Падчас нашай працы ў Гарадзенскай губэрні мы мелі этнаграфічныя сьпісы насельніцтва ад сьвятароў і ксяндзоў. На сьпісах тых сяляне, як праваслаўныя, так і каталікі, названыя ліцьвінамі і тут прыкладзены ўзоры іхнай мовы — вы думаеце летувіскай? Не — беларускай. Ксёндз рабіў гэта таму, што беларусы калісьці ўваходзілі ў склад народнасьцяў Літоўскай дзяржавы. Мы бачым тут не палітычную памылку, як думае Эркерт, а палітычную праўду і вельмі грубую этнаграфічную памылку''» (Гл.: ''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Апроч таго П. Эркерт выдаў дзьве вэрсіі (па-расейску і па-француску) этнаграфічнага атлясу «заходне-рускіх губэрняў і суседніх абласьцей» (у францускім выданьні — «''губэрняў, населеных цалкам ці часткова палякамі''»). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 189—190.}}{{Заўвага|Атляс А. Рыціха спачатку быў зроблены ў 1863 годзе для службовага (ваеннага) выкарыстаньня, а потым у 1864 годзе перапрацаваны для прапагандысцкіх мэтаў. Найбольш выразныя адрозьненьні былі ў ліку мясцовых каталікоў. Калі ў вэрсіі 1863 году ў ліку 2 633 456 каталікоў Заходняга краю значыліся 175 997 «беларусаў» і «чарнарусаў» і 853 706 «літоўцаў», то публікацыя 1864 году, ні на адзінку не зьмяняючы агульную колькасьць гэтай канфэсійнай групы (2 633 456), прыводзіць сярод каталікоў 444 173 «беларусы» і «чарнарусы» і 585 530 «літоўцаў». Іншымі словамі, Рыціх, у новай вэрсіі атлясу пералічыў разам 268 176 чалавек з адной групы ў іншую: «беларусаў» і «чарнарусаў» стала больш роўна на столькі ж, на колькі стала менш «літоўцаў», што было відавочнай маніпуляцыяй і палітызацыяй этнаканфэсійнай статыстыкі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 191—192; ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Апроч таго, у Вільні ў 1864 годзе была створаная [[Віленская археаграфічная камісія]], а ў Кіеве — цэнтры Паўднёва-Заходняга краю — працягвала працаваць (з 1843 году) [[Кіеўская археаграфічная камісія]], якім была пастаўленая задача адшукаць і прывесьці ўсе «довады» (у тым ліку — для іншаземнага чытача), што ўсё насельніцтва Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў было і ёсьць «рускім» на падставе перш за ўсё праваслаўнага веравызнаньня{{Заўвага|Падбор крыніцаў для публікацыі Віленскай і Кіеўскай археаграфічнымі камісіямі праходзіў праз прызму праваслаўнасьці Заходняга краю, крыху сапсаванага «польскім» уплывам. У прадмове да першага тому сабраных матэрыялаў Віленскай археаграфічнай камісіі адкрыта паведамлялася, што камісія вызначыла прадметам сваіх заняткаў перапісваць і надрукаваць прывілеі і акты, «''якія сьведчаць пра існаваньне ў Заходнім краі праваслаўных цэркваў''», выпісаць і надрукаваць акты, «''у якіх выражаецца палітычны быт, характар і жыцьцё заходняга краю, які называўся вялікім княствам Літоўскім, у розныя эпохі яго існаваньня''». Адной з галоўных задачаў было друкаваньне лучнасьці дакумэнтаў, якія павінныя былі праясьніць «''элемэнт праваслаўя ў Заходнім краі''» (ягоны стан і пераход ва ўніяцтва); «''паказаць зь якою хітрасьцю і гвалтам адбіраліся ўніятамі ў праваслаўных іхныя цэрквы і царкоўная маёмасьць''»; давесьці, «''што многія вядомыя фаміліі ў Літве былі праваслаўнага спавяданьня''» і г.д. Пры выбары дакумэнтаў камісія зыходзіла з мэты «''давесьці фактычна, што Заходні край ніколі ня быў шчасьлівы пад польскім кіраваньнем; што, нягледзячы на існавалае заканадаўства і мноства судовых установаў, ніхто ня мог быць упэўнены ні ў правах сваёй уласнасьці, ні ва ўласнай небясьпецы''»; што «''цывілізацыя Польшчы, а зь ёю і Заходняга краю, далёка стаяла ад тае ступені дасканаласьці, на які ставяць яе палякі''»; і «''што толькі пад расейскім кіраваньнем Заходні край забыў свае пакуты, загаіў былыя раны і пачаў сваё сапраўды палітычнае быцьцё''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 22—24.). Таксама ў прадмове адзначалася, што ў існасьці Вялікае Княства Літоўскае было ў многім «рускай» дзяржавай: «''Літоўскае заканадаўства складае незьняпраўджаны помнік пераважаньня рускага элемэнту ў Літве. Ніхто ня можа ў тым сумнявацца, што рускія законы выдаюцца для таго, каб выконваць іх, а каб выконваць іх, неабходна разумець мову, на якой яны напісаныя. <…> [[Судзебнік Казімера|Судзебнік]] і Статут напісаныя былі на [[руская мова|рускай мове]], то хто адважыцца супярэчыць таму, што руская мова была агульнаўжыванай паўсюдна ў дзяржаве. А праз тое, што мова складае самую бачную прыкмету нацыянальнасьці, то і не выклікае сумненьня, што руская народнасьць была пераважным, дамінантным элемэнтам у дзяржаве''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 18.). Дадавалася, што заваяваньні Сьвятога Ўладзімера і Яраслава Мудрага стварылі яцьвяга-рускую ўскраіну (да вусьця [[Вяльля|Вяльлі]]), куды перасяляліся жыхары рускага паходжаньня. Зносіны літоўцаў з Русьсю далі першым безьліч перавагаў: літоўцы ўзмацніліся і пераймалі ад рускіх усё, што лічылі для сябе карысным: мову, пісьмо, звычаі і законы, веру, складалі дружыны з рускіх воінаў, і г.д. (С. 2.)}}. Гэтыя і іншыя захады ўладаў мусілі былі служыць практычным пацьверджаньнем пастановы [[Заходні камітэт|Заходняга камітэту]] ў 1864 годзе аб тым, што ''«Паўночна-Заходні край ёсьць рускім, які складае старажытную спадчыну Расеі»''. Па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў расейская ўлада і афіцыйная навука ўсё часьцей сталі называць карэнных (каталіцкіх і польскамоўных) дваранаў у краі «палякамі», а тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны») ужываць у дачыненьні да [[балтыйскія мовы|балтамоўнага]] насельніцтва [[Ковенская губэрня|Ковенскай]] і [[Віленская губэрня|Віленскай губэрняў]] (то бок, у дачыненьні да [[летувісы|летувісаў]])<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 13—14</ref><ref>Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов. — Т. III. — С. 62—64.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 362—363, 366, 368—369.</ref>{{Заўвага|У афіцыйнай расейскай навуцы і ідэалёгіі для апраўданьня валоданьня землямі, населенымі балтамоўным насельніцтвам краю, часта ўказвалася вялікая роля «рускага» насельніцтва ў характары і гісторыі Вялікага Княства Літоўскага (якое пачало называцца ў расейскай гістарычнай навуцы «Літоўска-Рускай дзяржавай»), а таксама сцьвярджалася і падкрэсьлівалася вялікая блізкасьць славянаў і балтаў: «''З усіх народаў эўрапейскай сям’і славяне і літоўцы знаходзіліся ў найбліжэйшым паміж сабой сваяцтве паводле мовы, веры і звычаяў''». Гл.: ''Петров, Н.И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 47 ды інш.}}. === Непасьлядоўнасьць працэсаў уніфікацыі і русіфікацыі краю === Расейская ўлада імкнулася да ўніфікацыі кіраваньня і гамагенізацыі насельніцтва. Памянёныя канцэпцыі (канфэсійная і моўная) адмаўлялі этнасу ў праве быць негамагенным у этнанімічных, моўных, культурных і нават канфэсійных дачыненьнях, не прымалі варыятыўнасьці. У мэтах апраўданьня валоданьня тэрыторыямі выкарыстоўваліся ўсякія выгадныя факты і акцэнтаваліся другарадныя характарыстыкі. Канфэсійны і моўны крытэрыі (прынцыпы), пакладзеныя ў складаньне расейскай этнічнай статыстыкі, мапаў і ідэалёгіі, ігнаравалі і ня ўлічвалі наяўнасьць унутраных сувязяў паміж насельніцтвам. Апроч таго, сама непасьлядоўнасьць у вызначэньні крытэраў «рускасьці» й [[тапаніміка|тапанімічным]] найменьні губэрняў былі абумоўленыя тым, што расейская ўлада імкнулася ня толькі да «абрусеньня краю», «зьліцьця з Расеяй», але таксама думала аб адміністрацыйным кантролі і спакоі ў паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях<ref name="ReferenceA"/><ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 753—754.</ref>. Многім высокім чыноўнікам расейскага ўраду хуткая [[русіфікацыя]] і ўсеагульнае далучэньне да [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]] ў краі здаваліся цяжкімі або немагчымымі праз супраціў мясцовага насельніцтва і браку ў краі значнай колькасьці чыноўнікаў, вайскоўцаў, сьвятароў, настаўнікаў і маянткоўцаў зь ліку расейцаў (велікарусаў) — і яны думалі больш пра прадухіленьне перадумоваў новага паўстаньня. Таму практычныя захады ва ўсталяваньні кантролю над краем не заўсёды адпавядалі заяўленай ідэалёгіі «рускасьці» краю і «адзінства рускага народу» ў трох галінах, а [[Культурная асыміляцыя|асыміляцыя]] па 1864 годзе была непасьлядоўнай — толькі ў галіне культуры, што мела вонкавы, павярхоўны характар: пашыраліся [[расейская мова|расейская (велікаруская) мова]] і [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўская (Расейская праваслаўная) царква]]<ref name="ReferenceA"/>. <gallery perrow=7> Файл:Ethnographic map of Vilno governorate of Russian empire - made by an officer A. Koreva - 1861 AD.jpg|Тэндэнцыйная этнаграфічная мапа Віленскай губэрні (у кнізе «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния»), зробленая афіцэрам Генэральнага штабу Расейскай імпэрыі А. Коравам, 1861 г. Файл:Arheograficheskij sbornik dokumentov k istorii Severo-Zapadnoj Rusi - T 1 - Wilno 1867 AD.JPG|Кніга «Археографический сборник документов, относящийся к истории Северо-Западной Руси», Т. 1, 1867 г., Вільня Файл:Sbornik dokumentov Ekateriny II po ustrojstvu Severo-Zapadnogo kraja.JPG|Кніга «Сборник документов, касающихся административного устройства Северо-Западного края при императрице Екатерине II (1792—1796)» (Вільня, 1903 г.) Файл:Konstanty Woynillowicz appeal about estates in North-Western Krai in Russian empire - 1868 AD.jpg|Афіцыйны зварот («запіска») праваслаўнага двараніна Канстантына Ксаверавіча Вайніловіча{{Заўвага|Канстантын Ксаверавіч Вайніловіч быў новахрышчаным з каталіцтва ў праваслаўе дваранінам, народжаным у сям’і каталіцкіх бацькоў. Валодаў маёнткам [[Шостакі|Шостакамі]] ў Слуцкім павеце і паходзіў з [[Макраны|макранскай]] лініі шляхецкага роду Вайніловічаў з Слуцкага павету, быў родным братам [[павятовыя маршалкі Менскай губэрні|слуцкага павятовага маршалка]] Юзэфа Ксаверавіча Вайніловіча (ажэненага з Галенай Ваньковіч). Быў далёкім сваяком [[Эдвард Вайніловіч|Эдварду Вайніловічу]] (з савіцкай лініі роду) і блізкім сваяком ягонай жонкі Алімпіі Ўзлоўскай, народжанай ад Марка Ўзлоўскага і Мацільды Вайніловіч (з макранскай лініі роду). Бацька Ксаверы Ваніловіч быў вялікім аматарам беларушчыны. Гл.: ''Луцкевіч, А.'' Выбраныя творы... С. 132.}} да [[губэрнатары Менскай губэрні|менскага губэрнатара]] [[Ягор Касінаў|Касінава]] з просьбай хадайнічаць у віленскага генэрал-губэрнатара права на набыцьцё маёнткаў (''«у тутэйшым Паўночна-Заходнім краі, дарагой маёй радзіме»''), 12 лістапада 1868 г. ''(Падкрэсьлена алоўкам чыноўнікам)'' Файл:Magazine - Vestnik Yugo-Zapadnoj i Zapadnoj Rossii - nr 8 - 1864 AD - page 1.jpg|Першая старонка часопісу «Вестник Юго-Западной и Западной России» (№8, 1864 г.) Файл:Сборник Северо-Западный край.jpg|Вокладка кнігі «Сборник памятников народного творчества Северо-Западного края» ([[Вільня]], 1866 г.) Файл:Ратч - Сведения о польском мятеже 1863 г - 1867 AD.jpg|Вокладка кнігі В. Ратча «Сведения о польском мятеже 1863 года в Северо-Западной России», Т. 1. (Вільня, 1867 г.) </gallery> == Спэцыфіка кіраваньня і рэжыму законаў == === Стратэгія кіраваньня === Па падзелах Рэчы Паспалітай на «новадалучаных» тэрыторыях была ўсталяваная ў першую чаргу ўлада [[генэрал-губэрнатар]]аў{{Заўвага|«Генэрал-губэрнатарская» форма кіраваньня тэрыторыямі ў Расейскай імпэрыі была характэрная для сталічных рэгіёнаў імпэрыі (Санкт-Пецярбург, Масква), новадалучаных тэрыторыяў (ускраінаў, «краёў»), а таксама ўводзілася на тэрыторыях, ахопленых ваеннымі дзеяньнямі. Функцыі інстытуту генэрал-губэрнатара вагаліся ад пасярэдніцкага зьвяна паміж маскоўскім гаспадаром і некалькімі губэрнатарамі да асаблівага рэжыму кіраваньня губэрнямі. Гл.: ''Лысенко, Л.М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы... С. 166.}}. У Расейскай імпэрыі стратэгіяй утрыманьня заваяваных тэрыторыяў былі асыміляцыя (русіфікацыя) карэннага насельніцтва і ўніфікацыя кіраваньня (пашырэньня агульнаімпэрскіх законаў і ўстановаў). Адсюль галоўнай задачай генэрал-губэрнатараў на заваяваных ускраінах было спрыяньне найскарэйшай падрыхтоўцы насельніцтва ўскраіны (праз паступовую ліквідацыю ранейшых юрыдычных нормаў, парадкаў і звычаяў) да ўспрыняцьця агульных правілаў кіраваньня — поўнай інкарпарацыі ў склад імпэрыі на аснове губэрнскай сыстэмы кіраваньня (без прамежкавага — генэрал-губэрнатарскага ўзроўню), ператварэньня захопленых зямель у звычайныя расейскія губэрні<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губэрнаторы и генэрал-губэрнаторы… С. 166.</ref>. Адметнымі рысамі інстытуту генэрал-губэрнатарства былі яго надзвычайны і палітычны характар, які перавышаў значэньне іншых устанаўленьняў, а таксама ваенны кампанэнт ягонай дзейнасьці і статус у палітычнай герархіі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 167—169.</ref>. === Рэжым законаў === Расейская ўлада разумела, што працэс уніфікацыі кіраваньня, русіфікацыі і аправаслаўленьня зямель былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе было шмат уніятаў, каталікоў, юдэяў, дзе мясцовая эліта (шляхта) карысталася ў царкоўнай, адукацыйнай і адміністрацыйнай сфэрах [[польская мова|польскай мовай]] і дзе былі выразна адметныя [[культура]] і звычаі ўсяго мясцовага насельніцтва, зойме працяглы час. Рэжым законаў на тэрыторыі Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў на працягу XIX ст. пэўнымі крокамі зьмяняўся ад своеасаблівага ў параўнаньні з многімі іншымі губэрнямі Расейскай імпэрыі, калі спачатку былі захаваныя некаторыя старыя юрыдычныя нормы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і Рэчы Паспалітай (галоўным парадкам, судовага і эканамічнага характару), усё больш як да агульнарасейскага ўзору, так і абмежавальнага і дыскрымінацыйнага характару да мясцовых жыхароў (асабліва па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў), што зноў рабіла адметнымі ў Расейскай імпэрыі гэтыя былыя землі Рэчы Паспалітай. Так, былі ўведзеныя вынятковыя законы, галоўным парадкам, рэпрэсіўнага характару ў дачыненьні мясцовага дваранства: абмежаваньні прыёму «палякаў» на службу ў родных губэрнях; прымусовая [[Вайсковая служба|вайсковая]] ці грамадзянская служба мясцовых дваранаў (абавязак выслугі гадоў у карэнных расейскіх губэрнях); абмежаваньні ў выкарыстаньні звыклай для мясцовых дваранаў (за стагодзьдзі ўжываньня) [[польская мова|польскай мовы]] ў мясцовым афіцыйным справаводзтве і сыстэме адукацыі; русіфікацыя грамадзкага жыцьця{{Заўвага|1 студзеня 1864 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў сваім цыркулярам забараніў карыстацца польскай мовай у афіцыйнай перапісцы і грамадзкіх месцах.}}<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 40.</ref>; забароны навучаньня ў замежных [[унівэрсытэт]]ах; забарона каталікам (па 1863 годзе) працаваць у адукацыйных установах (школах і гімназіях) заходніх губэрняў; абмежаваньні ў перамяшчэньні і жыхарстве ў расейскіх губэрнях і за мяжой імпэрыі; кантрыбуцыйныя зборы{{Заўвага|Апроч канфіскацыяў і сэквэстраў маёнткаў паўстанцаў, з пачаткам паўстаньня ў 1863 годзе землеўласьнікі ўсіх веравызнаньняў заходніх губэрняў былі абкладзеныя працэнтным зборам, які зьбіраўся штогадова. Для «асобаў польскага паходжаньня» ён складаў 10% ад гадавога прыбытку маёнтку, для «асобаў нямецкага паходжаньня» (лютэранаў з астзэйскіх губэрняў) — 3%, для «асобаў рускага паходжаньня» (з карэнных расейскіх губэрняў) — 1,5%. Улада тлумачыла землеўласьнікам «нямецкага» і «рускага паходжаньня», што зборы ня маюць кантрыбуцыйнага і зьняважлівага характару, а служаць фінансавай дапамогай для захаваньня ўрадавага кантролю ў краі, бо ў выпадку перамогі паўстанцаў губэрні былі б адлучаныя ад імпэрыі і некарэнныя дваране пазбавіліся б сваіх маёнткаў увогуле. У ліпені 1863 году працэнтны збор для «рускіх» маянткоўцаў быў зьменшаны да 2,5%, а вясной 1864 году поўнасьцю зьняты; для «астзэйцаў» збор быў скасаваны ў пачатку 1865 году. У 1870 годзе, калі імавернасьць узнаўленьня паўстанцкіх выступленьняў стала малой, кантрыбуцыйны працэнтны збор для «асобаў польскага паходжаньня» быў зьменшаны да 5%, а канчаткова для іх скасаваны толькі 27 сакавіка 1897 году. Для тых «польскіх» дваранаў, якія мелі толькі дамы ў местах, кантрыбуцыйны збор складаў 1% ад іх кошту. З грошай, атрыманых паводле гэтых працэнтных збораў, мясцовым чыноўнікам плацілі па 50% надбаўкі да жалаваньня, утрымліваліся жандарскія каманды і павялічаная па паўстаньні колькасьць наяўных войск у краі, будаваліся і рамантаваліся цэрквы Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі і г.д.}}<ref name="ReferenceD">Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 178.</ref>; розныя забароны датычна каталіцкага касьцёлу і пратэкцыянізм адносна Маскоўскай царквы; прымусовыя пераводы сялянаў з [[уніяцтва]] і [[каталіцызм|каталіцтва]] ў Маскоўскую царкву; увядзеньне з 1870-х гадоў расейскай мовы замест польскай у дадатковае каталіцкае набажэнства ў касьцёлах; мэтанакіраванае насаджэньне расейскага («велікарускага») землеўладаньня; службовыя перавагі і ільготы для набыцьця маёнткаў з скарбовых і канфіскаваных зямель для асобаў «рускага паходжаньня»; забароны ў выкарыстаньні «нацыянальнай» вопраткі для «палякаў» ([[кунтуш]]ы, [[канфэдэратка|канфэдэраткі]] і г. д.) і [[жыды|жыдоў]]; [[мяжа аселасьці|мяжа жыдоўскай аселасьці]] (уведзеная неўзабаве па падзелах Рэчы Паспалітай) і г. д. Адным з самых дыскрымінацыйных пастановаў быў [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]], накіраваны на памяншэньне адсотку «польскага» землеўладаньня ў краі: паводле закону «асобам польскага паходжаньня»{{Заўвага|Важна, што [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]] не даваў яснага і дакладнага вызначэньня, хто адносіцца да «асобаў польскага паходжаньня», хоць звычайна расейскі ўрад пад імі разумеў польскамоўных і каталіцкіх дваранаў, якія былі выхаваны ў сем’ях бацькоў-каталікоў.}} забаранялася купляць зямлю (маёнткі) у «заходніх губэрнях», якую можна было атрымаць і перадаць толькі паводле спадчыны (хоць часам рабіліся нешматлікія выянткі, асабліва для ляяльных дваранаў){{Заўвага|Апроч таго, «асобам польскага паходжаньня» паводле палажэньня ад 5 сакавіка 1864 году і інструкцыі ад 23 ліпеня 1865 году забаранялася арандаваць скарбовыя, а таксама прыватнаўласьніцкія землі, набытыя іх уладальнікамі на ільготных умовах, вызначаных урадам з мэтай павелічэньня працэнту «рускага» землеўладаньня ў заходніх губэрнях. Законам ад 27 сьнежня 1887 году «асобам польскага паходжаньня» забаранялася таксама арандаваць нерухомую маёмасьць (у тым ліку і зямельную) усіх відаў.}}<ref name="ReferenceD"/>. Гэты закон быў скарэктаваны толькі ў 1905 годзе ў ходзе лібэральна-дэмакратычнай [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]]{{Заўвага|У 1905 годзе скасоўвалася забарона набыцьця зямлі «асобамі польскага паходжаньня» у дзевяці заходніх губэрнях, але набываць зямлю ў Заходнім краі яны маглі толькі ў «асобаў польскага паходжаньня», а не ў «асобаў рускага паходжаньня».}}. Па закрыцьці ў 1832 годзе [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] і ў 1864 годзе [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горы-горацкага земляробчага інстытуту]] ў літоўска-беларускіх губэрнях (паводле «дэпалянізатарскай» палітыкі ўладаў) не засталося вышэйшых навучальных установаў з статусам унівэрсытэту для хрысьціянаў: толькі дзейнічалі (зь перапынкамі) дзясяткі рэлігійных вышэйшых навучальных установаў для [[юдаізм|юдэяў]] ([[ешыбот]]ы ў [[Валожын]]е, [[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Міры]], [[Пінск]]у, [[Берасьце|Берасьці]], [[Слуцак|Слуцку]], [[Горадня|Горадні]], [[Любавічы|Любавічах]], Слабодцы{{Заўвага|Цяпер гэтае мястэчка ўвайшло ў склад [[Коўна]].}}, [[Цельшы|Цельшах]] ды інш.); а ў 1911 годзе была толькі адкрытая філія Маскоўскага гістарычна-археалягічнага інстытуту ў [[Віцебск]]у, толькі ў тым жа годзе для заходніх губэрняў з выняткамі (гл. далей) было ўведзенае мясцовае самакіраваньне — [[земства|земствы]]. Працэс зьмены рэжыму законаў датычна губэрняў Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў праходзіў як з прычыны захадаў расейскай улады з русіфікацыі і ўніфікацыі гэтых зямель з цэнтральнымі губэрнямі імпэрыі, так і з прычыны вызвольных паўстаньняў пад кіраўніцтвам мясцовай эліты ([[паўстаньне 1830—1831 гадоў]] і [[паўстаньне 1863—1864 гадоў]]), што толькі падштурхоўвала імпэрскую ўладу да прыняцьця чарговых «вынятковых законаў» ды іншых захадаў. === Палітычны статус губэрняў === Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] была «адміністрацыйная аўтаномія» — аўтаномія зь вярхоўнай расейскай уладай (на генэрал-губэрнатарскім і губэрнатарскім узроўнях) і мяшанай адміністрацыяй (з расейскіх чыноўнікаў і прадстаўнікоў мясцовага насельніцтва) на сярэднім і ніжнім узроўнях<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 154.</ref>. Прадстаўнікі мясцовага дваранства ніколі не прызначаліся на пасады мясцовых генэрал-губэрнатараў (ваенных губэрнатараў), зрэдку прызначаліся на пасады [[губэрнатар]]аў і [[віцэ-губэрнатар]]аў (галоўным парадкам, у пэрыяд ад заканчэньня [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэсу]] (1815 год) да паўстаньня 1830—1831 гадоў)<ref>''Киселев, А. А.'' Система ўправления и чиновничество белорусских губерний… С. 58, 65, 68—69.</ref>. Карэнныя дваране толькі абсалютна пераважалі на пасадах [[губэрнскі маршалак|губэрнскіх]] і [[павятовы маршалак|павятовых маршалкаў]], бо гэтыя пасады былі выбарнымі, хоць канчатковае зацьверджаньне на пасадзе выбранага дваранамі маршалка (і іншых выбраных на пасады дваранскага самакіраваньня асобаў) таксама залежала ад расейскай улады. Па паўстаньні 1830—1831 гадоў адміністрацыйная аўтаномія была звужаная, бо пасада [[земскі спраўнік|земскага спраўніка]] (начальніка павятовай паліцыі) пачала замяшчацца не паводле выбару дваранаў, як гэта гарантавалася «Дараванай граматай дваранству» (1785 год), а паводле прызначэньня расейскай улады<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 65—72</ref><ref>''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия… С. 32—38.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 1 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(пачатак)'' Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 2 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(адваротак—заканчэньне)'' </gallery> Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] была не палітычная або адміністрацыйная аўтаномія (альбо губэрні агульнарасейскага тыпу), а [[Калёнія (залежная тэрыторыя)|калёнія]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142.</ref>. Дваранскія выбары былі скасаванымі і на пасады дваранскага самакіраваньня (губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы судзьдзя]], [[дэпутат дваранства]] ды інш.) пачалі прызначацца асобы паводле пастановы расейскага ўраду (з 1870-х гадоў — у абсалютнай большасьці з асобаў некарэннага дваранства), што было чарговым парушэньнем «Даравальнай граматы дваранству» (1785 год). Праз узьнятае паўстаньне і недавер да мясцовага дваранства ў заходніх губэрнях не былі ўведзеныя [[земства|земствы]] — новыя важныя ўстановы мясцовага самакіраваньня, створаныя ў 1864 годзе ў Расейскай імпэрыі ў ходзе лібэральных рэформаў 1860-х гадоў, што запавольвала эканамічнае і культурнае разьвіцьцё, а таксама разьвіцьцё сыстэмы аховы здароўя літоўска-беларускіх зямель<ref>Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 171—172</ref>{{Заўвага|Толькі ў 1911 годзе земствы (з абмежаваньнямі і стварэньнем непрапарцыянальнай «польскай» (каталіцкай) і «рускай» (праваслаўнай) курыяў) былі ўведзеныя ў Віцебскай, Магілёўскай, Менскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрнях, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская засталіся бязь земстваў.}}{{Заўвага|Яскравым прыкладам эканамічнай недаразьвітасьці губэрняў краю ў пачатку XX ст. можа служыць тое, што ў першым дзесяцігодзьдзі XIX ст. Вільня была трэцім (65 тыс. у 1812 годзе) паводле колькасьці жыхароў горадам у Расейскай імпэрыі пасьля Санкт-Пецярбургу (300 тыс.) і Масквы (250 тыс.). А ў 1900 г. Вільня з 154 тыс. жыхароў ужо ўваходзіла толькі ў другі дзясятак найбуйнешых гарадоў імпэрыі — пасьля Санкт-Пецярбургу (1 млн. 440 тыс.), Масквы (1 млн. 175 тыс.), Варшавы (712 тыс.), Адэсы (404 тыс.), Кіеву (333 тыс.), Лодзі (314 тыс.), Рыгі (282 тыс.), Баку (202 тыс.), Харкаву (174 тыс.), Тыфлісу (160 тыс.) і Ташкенту (157 тыс.).}}. Прагрэсіўная судовая рэформа, якая ў імпэрыі ў 1864 годзе стварыла ўсестанавыя суды, у заходніх губэрнях пачалася толькі ў 1872 годзе з увядзеньня міравых судоў і з прынцыповымі абмежаваньнямі: міравыя судзьдзі не абіраліся (з прычыны браку земстваў), а прызначаліся міністрам юстыцыі і цалкам залежалі ад яго. Акруговыя суды былі ўведзеныя толькі ў 1883 годзе, прытым улады пакінулі за сабой права фармаваць склад прысяжных засядацеляў{{Заўвага|Судовая рэформа ў карэнных расейскіх губэрнях у 1864 годзе замяняла станавыя суды на агульныя для ўсіх станаў судовыя ўстановы — адкрытыя і незалежныя ад ураду: у паветах уводзіліся міравыя, а ў губэрнях — акруговыя суды. Крымінальныя справы ў акруговых судах разглядаліся з удзелам грамадзянаў — прысяжных засядацеляў, якія незалежна ад судзьдзяў выносілі пастанову ў справе (вінаваты падсудны ці не), і адвакатаў, якія не залежалі ад ураду.}}<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 172—173.</ref>. Галоўным прынцыпам кіраваньня станавіўся брак усялякай выбарнасьці на месцах. Забарона па 1863 годзе мясцовай эліце (прадстаўнікам карэннага (галоўным чынам, польскамоўнага і каталіцкага) дваранства) займаць хоць-якія пасады ў сыстэме мясцовага кіраваньня пераўтварала паўночна-заходнія (і паўднёва-заходнія) губэрні ў калёнію — ускраіну зь дзяржаўнай (агульнаімпэрскай) адміністрацыяй на ўсіх узроўнях кіраваньня (генэрал-губэрнатар, губэрнатар, губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы спраўнік]], земскі начальнік ды інш.)<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142, 159</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 176—179.</ref>. Заплянаванага расейскай уладай пераўтварэньня захопленых зямель Рэчы Паспалітай у звычайныя расейскія губэрні не адбылося<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 179.</ref>. [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расейскай імпэрыі]] ўвяла парлямэнцкія інстытуты (Дзяржаўную думу і [[Дзяржаўны савет Расейскай імпэрыі|Дзяржаўны савет]]), куды карэннае дваранства літоўска-беларускіх губэрняў атрымала права абірацца. Аднак завяршэньне рэвалюцыі прывяло да росту ў органах кіраваньня расейскага вялікадзяржаўнага [[шавінізм]]у, звужэньня некаторых лібэральных правоў, у тым ліку — прыняцьця законаў, якія зьмяншалі палітычную ролю як Дзяржаўнай Думы, так і Дзяржаўнага савету, і звужалі ў іх прадстаўніцтва дэпутатаў ад каталіцкіх дваранаў краю, чыя роля станавілася мізэрнай<ref>''Jurkowski, R.'' Sukcesy i porażki… С. 548—548</ref><ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy Wielkiego Księstwa… С. 134—139.</ref>. Пазьней Дума была распушчаная. == Прастора == === Пашырэньне геаграфічнай прасторы тэрміну === Звычайна тэрмін «Паўночна-Заходні край» з 1840-х гадоў (па ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]]) суадносіўся з губэрнямі, што ўваходзілі ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), а пазьней [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912), якія складаліся з 3—4 губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай). У залежнасьці ад сьпісу «даручаных» генэрал-губэрнатару губэрняў, Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства ў 1862—1864 гадох мела афіцыйную поўную назву «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства», а Віленскае генэрал-губэрнатарства ў 1864—1870 гадох — «Віленскае, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Афіцыйна [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская губэрні]] ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і Віленскага генэрал-губэрнатарства ніколі не ўваходзілі, а былі толькі паводле ўказу Сэнату ад 30 красавіка 1863 году<ref name="ReferenceB">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 38, аддзяленьне 1, №39561.</ref> з прычыны пачатку [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] пераведзеныя (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў літоўска-беларускіх землях) пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара (і былі пад ягоным кіраўніцтвам да 1869 году). Ва ўказе адзначалася: ''«<…> з прычыны бесьперапыннага павелічэньня мяцежніцкіх дзеяньняў, і з мэтай сканцэнтраваньня ў асобе Галоўнага Начальніка краю неабходных сродкаў дзеля ўчаснага прыняцьця належных захадаў да сканчэньня падобных беспарадкаў <…> надаць Галоўнаму Начальніку краю права часова зьнімаць з пасадаў грамадзянскіх губэрнатараў 6-ці губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Віцебскай, Магілёўскай і Менскай) і прызначаць для выкананьня іх абавязкаў іншых асобаў, на сваё меркаваньне <…> Незалежна ад таго, што дзьве Беларускія губэрні{{Заўвага|Віцебская і Магілёўская губэрні.}} і Менская губэрня складаюць, паводле тых элемэнтаў насельніцтва, якія ў іх знаходзяцца, у многіх дачыненьнях як бы асобную ад Літоўскіх губэрняў{{Заўвага|Віленская, Ковенская і Гарадзенская губэрні.}} групу, і патрабуюць асобных рашучых распараджэньняў, і ў асаблівасьці для наданьня спрыяньню да ўтаймаваньня мяцяжу ў Літве, дзеля чаго спакой і строгі парадак у гэтых губэрнях павінныя быць цалкам неадкладна ўстаноўленыя, <…> дазволіць Галоўнаму Начальніку краю прызначаць, на сваё меркаваньне, <…> у адзначаных губэрнях да выкананьня абавязкаў часовых ваенных губэрнатараў <…>»''<ref name="ReferenceB"/>. З аднаго боку расейская ўлада не хацела злучаць шэсьць губэрняў разам і не прызнавала падобнасьць Магілёўскай і Віцебскай губэрняў зь іншымі губэрнямі, створанымі зь зямель былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а з другога — з прычыны паўстаньня вымушаная была аб’яднаць іх пад адной адміністрацыяй у час паўстаньня і па ім, чым ускосна прызнавалася наяўнасьць адзінства і салідарнасьці мясцовага дваранства, якія захаваліся з часоў Вялікага Княства Літоўскага{{Заўвага|Увосень 1863 году [[Аўгустоўская губэрня]], дзе сялянства было ў асноўным балтамоўнае, у ваенна-адміністрацыйных дачыненьнях была таксама пераведзенае пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара, якому даручалася кіраваць ваеннымі і паліцэйскімі дзеяньнямі супраць паўстанцаў. У афіцыйнай поўнай назьве віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства гэта ніяк не адлюстравалася. Перавод Аўгустоўскай губэрні пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара быў адным зь першых крокаў праекту ўраду аб вылучэньні Аўгустоўскай губэрні з складу [[Царства Польскае|Царства Польскага]], бо, паводле думкі віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара [[Міхаіл Мураўёў|Міхаіла Мураўёва]], губэрня зь пераважным летувіскім (балтамоўным) сялянствам «''паводле ўсёй справядлівасьці належыць не да Польшчы, а да Літоўскага краю''». Да падзелаў Рэчы Паспалітай значная частка тэрыторыі Аўгустоўскай губэрні ўваходзіла ў склад Вялікага Княства Літоўскага (Троцкае ваяводзтва й Жамойць). Аднак па здушэньні ў 1864 годзе паўстаньня імаверны праект перадзелу межаў Царства Польскага быў пакінуты ўрадам.}}. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39561 - p 399 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39562 - p 400 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40559 - p 88 - 1864 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40635 - p 173 - 1864 AD.jpg|180px]] |- |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (пачатак) |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (заканчэньне) |Указ 5 лютага 1864 г. ''Аб парадку правядзеньня канчатковага аддзяленьня сялянскіх угодзьдзяў ад маянткоўскай зямлі ў губэрнях: Магілёўскай, беларускіх паветах Віцебскай, Кіеўскай, Падольскай і Валынскай''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40559 |Указ 25 лютага 1864 г. ''Аб перайменаваньні генэрал-губэрнатараў, што носяць званьне ваеннага губэрнатара, і аб падпарадкаваньні ваенных губэрнатараў мясцовым генэрал-губэрнатарам''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40635 |} У гэтай сытуацыі быў прыдуманы новы бюракратычны тэрмін, які ў існасьці падкрэсьліваў нежаданьне расейскай улады мець злучанымі гэтыя шэсьць губэрняў ([[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]], [[Менская губэрня|Менскую]], [[Віцебская губэрня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую губэрні]]). Афіцыйная назва новай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай структуры атрымала з 30 красавіка 1863 году дзіўную для найменьня генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі форму: «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». Афіцыйна віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]] (1796—1866) у 1863—1864 гадох называўся «віленскі ваенны губэрнатар, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў», а з 25 лютага 1864 году (з прычыны перайменаваньня генэрал-губэрнатарства) як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». З 1863 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар (віленскі генэрал-губэрнатар) у афіцыйным справаводзтве пачаў стала паралельна называцца як «галоўны начальнік Паўночна-Заходняга краю» (ці скарочана як «галоўны начальнік краю»{{Заўвага|Неафіцыйна (а часта і ў афіцыйнай перапісцы) у тыя часы генэрал-губэрнатары Расейскай імпэрыі называліся «галоўны начальнік краю» ці «начальнік краю» (паводле аналёгіі як грамадзянскі губэрнатар часам у афіцыйнай перапісцы называўся «начальнікам губэрні», а павятовы маршалак як «начальнік павету», што не выклікала эмоцыяў).}}), усе шэсьць губэрняў якога стала пачалі лучна менавацца як «паўночна-заходнія губэрні» («Паўночна-Заходні край»). Тым ня менш, размоўна і публіцыстычна нават па выхадзе з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара ў 1869 годзе Магілёўская і Віцебская губэрні (а потым і Менская губэрня, якую ў 1870 годзе вылучылі з складу [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]]) таксама называліся «паўночна-заходнімі» да 1917 году<ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края</ref><ref>''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии… С. 1.</ref>, бо ўсё ж расейскай уладзе прыходзілася прызнаваць вялікае падабенства іх ва ўсіх дачыненьнях з астатняй часткай былой тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага і наяўнасьць разнастайных сувязяў паміж жыхарамі шасьці губэрняў, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях аж да [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|падзеньня царскай улады ў лютым 1917]]. === Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел === Губэрні Паўночна-Заходняга краю ў розны час уваходзілі ў склад розных генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі: * [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796) — з цэнтрам у [[Магілёў|Магілёве]] * [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823) — з цэнтрам у [[Віцебск]]у * [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару.}} (1823—1856) * [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801) * [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) * [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) * [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912) * [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару. 5 ліпеня 1795 г. [[Ізяслаўскае намесьніцтва]] было перайменаванае ў [[Валынская губэрня|Валынскую губэрню]], таму ў 1795—1796 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства»; а ў 1796 годзе [[Брацлаўскае намесьніцтва]] было перайменавана ў [[Падольская губэрня|Падольскую губэрню]], таму ў 1796—1801 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства».}} (і яго пераемнікі [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]]) (1793—1801) — з цэнтрам у [[Нясьвіж]]ы (да 1796 году), [[Камянец-Падольскі|Камянцы-Падольскім]] (з 1796 году) * [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1832) * [[Менскае ваеннае губэрнатарства]] (1812—1815) * [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1831—1832, 1861—1862, 1863—1864) * [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]] (1812) * [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]] (1905—1907) === Фармаваньне адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу === Землі, якія [[Анэксія|анэксавала]] Расейская імпэрыя ў 1772 годзе ў выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]], увайшлі згодна з указам маскоўскай гаспадыні [[Кацярына ІІ|Кацярыны ІІ]] ад 28 траўня 1772 году ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (тэрытарыяльна правобраз пазьнейшай [[Полацкая губэрня|Полацкай губэрні]], а потым [[Віцебская губэрня|Віцебскай]]) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай]] губэрняў<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №13807, 13808.</ref>. Цэнтрамі губэрняў сталі [[Апочка]] і [[Магілёў]]. Абедзьве губэрні былі падпарадкаваныя генэрал-губэрнатару [[Захар Чарнышоў|Захару Чарнышову]], які стаў называцца як «Беларускі генэрал-губэрнатар», а яго падначаленая тэрыторыя як [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796){{Заўвага|Беларускі генэрал-губэрнатар (1782—1796) Пётар Пасек ва ўказах Кацярыны ІІ называўся часам як «полацкі і магілёўскі генэрал-губэрнатар».}}<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №17527.</ref>. Сваёй рэзыдэнцыяй Чарнышоў абраў [[Магілёў]]. Выданьне «Устанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) прывяло да чарговых адміністрацыйных пераўтварэньняў. Паўстала таксама пытаньне аб мэтазгоднасьці далейшага аб’яднаньня ў складзе Пскоўскай губэрні далучаных зямель [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] разам зь велікарускімі землямі, на якія не пашыраліся выняткі з г.зв. «польскіх правоў». Сваім указам ад 24 жніўня 1776 году Сэнат Расейскай імпэрыі зацьвердзіў праект Чарнышова аб стварэньні дзьвюх губэрняў ягонага генэрал-губэрнатарства: была створаная [[Магілёўская губэрня]] (з былым тэрытарыяльным складам) і [[Полацкая губэрня]] (замест Пскоўскай), ад якой аднялі Пскоўскі і Велікалуцкі паветы. У 1778 годзе адбылася чарговая адміністрацыйная рэформа: 28 траўня 1778 году Полацкая губэрня была пераўтвораная ў [[Полацкае намесьніцтва]] (1778—1796), а 4 чэрвеня 1778 году Магілёўская губэрня — у [[Магілёўскае намесьніцтва]] (1778—1796). Па [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другім падзеле Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе Расейская імпэрыя атрымала значную частку цэнтральнай тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, менавіта зь якой і была створаная ўказам маскоўскай гаспадыні Кацярыны ІІ ад 23 красавіка 1793 году новая губэрня — [[Менская губэрня]] з цэнтрам у [[Менск]]у. Менская губэрня (як і частка зямель Польскага каралеўства, якую атрымала Расея ў ходзе другога падзелу Рэчы Паспалітай) увайшла ў 1793 годзе ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1795), першы генэрал-губэрнатар якога [[Міхаіл Крачэтнікаў]] хутка памёр, а наступны ([[Цімафей Туталмін]]) сваёй рэзыдэнцыяй зрабіў [[Нясьвіж]]. Паводле свайго маніфэсту ад 30 кастрычніка 1794 году маскоўская гаспадыня [[Кацярына ІІ]] загадала па здушэньні [[паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]] галоўнакамандуючаму расейскімі войскамі [[Мікалай Рапнін|Мікалаю Рапніну]] падзяліць акупаваныя землі Вялікага Княства Літоўскага на тры часткі (у складзе 17 паветаў) — Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую, і прызначыла Рапніна літоўскім генэрал-губэрнатарам (ці «генэрал-губэрнатарам Літоўскага княства») з рэзыдэнцыяй (Вярхоўнай управай) у [[Горадня|Горадні]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264</ref><ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264.</ref><ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 371.</ref>{{Заўвага|Паралельна Мікалай Рапнін быў Ліфляндзкім і Эстляндзкім генэрал-губэрнатарам, а цалкам князь афіцыйна тытуляваўся як «''Яе Імпэратарскай Вялікасьці, Самаўладцы Ўсерасейскай генэрал-аншэф, Галоўнакамандуючы войскамі, ахапіўшымі Вялікае Княства Літоўскае, сэнатар, Ліфляндзкі, Эстляндзкі і Літоўскі генэрал-губэрнатар, Яе Вялікасьці генэрал-ад’ютант, палкоў лейб-гвардыі Ізмайлаўскага падпалкоўнік, Таўрычаскага грэнадэрскага шэф, і ордэнаў расейскіх: Сьв. Апостала Андрэя Першакліканага, Аляксандра Неўскага, ваеннага Сьв. Велікапакутніка і пабеданосца Георгія і Сьв. Раўнаапостальнага князя Ўладзімера першых ступеняў, каралеўскага польскага Белага Арла і вялікакняскага Галсьцінскага Сьв. Ганны кавалер''».}}. Па [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] 14 сьнежня 1795 году захопленыя тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, якія яшчэ з 30 кастрычніка 1794 году падпарадкоўваліся літоўскаму генэрал-губэрнатару Рапніну, былі падзеленыя на [[Слонімская губэрня|Слонімскую]] (тэрытарыяльна правобраз будучай Гарадзенскай губэрні) і [[Віленская губэрня|Віленскую губэрні]] і засталіся пад кіраваньнем літоўскага генэрал-губэрнатара<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17417.</ref>{{Заўвага|У 1795—1796 гадох літоўскі генэрал-губэрнатар князь Рапнін ва ўказах Кацярыны ІІ (а потым і Паўла І) менаваўся часам як «''віленскі і слонімскі генэрал-губэрнатар''». Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17430, 17494, 17519.}}. Цэнтрам [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Літоўскага генэрал-губэрнатарства]] станавілася [[Вільня]]. 5 ліпеня 1795 году [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (у сувязі з трэцім падзелам Рэчы Паспалітай і далучэньнем да генэрал-губэрнатарства паўднёва-ўсходніх ваяводзтваў Польскага каралеўства) была рэарганізаваная і перайменаваная ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (1795—1796), цэнтрам якога працягваў заставацца Нясьвіж. Указ Кацярыны ІІ ад 5 траўня 1795 году загадваў стварыць [[Менскае намесьніцтва]], якое была адкрытае толькі 2 кастрычніка 1795 году<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17325, 17326, 17403, 17435.</ref>. 18 чэрвеня 1796 году літоўскі генэрал-губэрнатар князь Мікалай Рапнін сплянаваў рэарганізацыю падначаленай яму тэрыторыі ў Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 383.</ref>. Указ Кацярыны ІІ ад 8 жніўня 1796 году Рапніну загадваў стварыць Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы, але з прычыны сьмерці маскоўскай гаспадыні яны не былі створаныя<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17494, 17525.</ref>. Новы маскоўскі гаспадар [[Павал I]] (1796—1801) правёў новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел імпэрыі, накіраваны на ўзбуйненьне адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. Паводле ўказу ад 12 сьнежня 1796 году Віленская і Слонімская губэрні аб’ядноўваліся ў адну [[Літоўская губэрня|Літоўскую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Вільні — заставалася ў складзе Літоўскага генэрал-губэрнатарства (з адной Літоўскай губэрняй); Полацкае і Магілёўскае намесьніцтвы — у [[Беларуская губэрня|Беларускую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Віцебску<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, №17634.</ref>; скасоўвалася [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]], а Беларуская губэрня перастала ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства; Менскае намесьніцтва пераўтворанае (перайменаванае) у Менскую губэрню; а Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства (1795—1796) было рэарганізаванае і перайменаванае ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]] (1796—1801), цэнтрам якога стаў [[Камянец-Падольскі]]. [[Файл:Belorussian governorates 1829 Vitebsk nobility document.JPG|thumb|Зварот дваранаў [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскай губэрні]] да міністра ўнутраных справаў Расейскай імпэрыі, 1829 г. Запіс (па-польску) у журнале дваранскага сходу губэрні]] Маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I]] (1801—1825) сваім указам ад 9 (21) верасьня 1801 падзяліў Літоўскую губэрню на дзьве — [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства|Літоўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1830) з цэнтрам у Вільні; Беларускую губэрню — на [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Беларускае ваеннае губэрнатарства|Беларускага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1823) з цэнтрам у Віцебску{{Заўвага|Указам ад 9 (21) верасьня 1801 г. Літоўская губэрня падзялялася на дзьве «літоўскія» губэрні (Віленскую і Гарадзенскую губэрні), а Беларуская губэрня на дзьве «беларускія» губэрні (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія адразу пачалі пісацца як «Літоўска-Віленская губэрня» (ці «Літоўская Віленская губэрня»), «Літоўска-Гарадзенская губэрня» (ці «Літоўская Гарадзенская губэрня»), «Беларуска-Віцебская губэрня» (ці «Беларуская Віцебская губэрня») і «Беларуска-Магілёўская губэрня» (ці «Беларуская Магілёўская губэрня»). Азначэньні «Літоўска-» («Літоўская») і «Беларуска-» («Беларуская») выкарыстоўваліся для абазначэньня тапанімічнага характару губэрні і часта не ўказваліся. Пасады губэрнатараў і губэрнскіх установаў таксама часта пісаліся з указаньнем тапанімічнага характару губэрні: «літоўска-віленскі губэрнатар», «Літоўска-Віленская губэрнская ўправа» і г.д. У афіцыйных назвах пасады генэрал-губэрнатара ці генэрал-губэрнатарства (зь пералікам губэрняў, якія ўваходзілі ў склад генэрал-губэрнатарства) азначэньні «Літоўская» ці «Беларуская» у назьве губэрняў у 1801—1840 гадох не выкарыстоўваліся: напрыклад, «віцебскі, магілёўскі, смаленскі і калускі генэрал-губэрнатар», «віленскі ваенны, гарадзенскі, беластоцкі і менскі генэрал-губэрнатар» і г.д. Па падзеле (паводле таго ж указу ад 9 (21) верасьня 1801 г.) [[Маларасійская губэрня|Маларасійскай губэрні]] на дзьве губэрні (Чарнігаўскую і Палтаўскую) яны таксама пэўны час пісаліся як Маларасейска-Палтаўская губэрня (альбо «Маларасейская Палтаўская губэрня») і Маларасейска-Чарнігаўская губэрня («Маларасейская Чарнігаўская губэрня»).}}; Менская губэрня разам з Кіеўскай увайшлі ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832) з цэнтрам у Кіеве<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 26, №20004.</ref>. У 1808 годзе Менская губэрня была вылучаная з складу Кіеўскага ваеннага губэрнатарства і перастала ўваходзіць у склад хоць-якога генэрал-губэрнатарства (ваеннага губэрнатарства)<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 50.</ref>. У 1812—1815 гадох існавала [[Менскае ваеннае губэрнатарства]], якое складалася толькі зь Менскай губэрні. 7 жніўня 1823 году Беларускае ваеннае губэрнатарства было рэарганізаванае ў генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску ([[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|«Віцебскае генэрал-губэрнатарства»]]), у ягоны склад на пачатку ўлучаюцца чатыры губэрні — [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]], [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская]], [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская]]. Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску залежала ад сьпісу губэрняў, якія ў розныя часы ўваходзілі ў ягоны склад, а менавіта — Віцебская, Магілёўская, Менская, [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская губэрні]]. Так, у 1823—1831 гадох генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску называлася «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Калускае генэрал-губэрнатарства». У сувязі з [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньнем 1830—1831 гадоў]], якое пачало ахопліваць і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]], расейскай уладай было пастаноўлена (указам Сэнату ад 8 студзеня 1831 году) Калускую губэрню вылучыць з складу [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], а Менскую губэрню, што яшчэ з 1 сьнежня 1830 году знаходзілася на ваенным становішчы, улучыць у ягоны склад. Генэрал-губэрнатарства пачало афіцыйна называцца як «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Аднак ужо 13 красавіка 1831 году Менская губэрня была вылучаная з складу Віцебскага генэрал-губэрнатарства і перайшла (13 красавіка 1831 — 31 ліпеня 1831) пад уладу Галоўнакамандуючага Рэзэрвовай арміяй, а потым (31 ліпеня 1831 — 6 кастрычніка 1831) Галоўнакамандуючага Дзеючай арміяй. Паралельна было створанае таксама [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (31 красавіка 1831 — 22 студзеня 1832) для здушэньня паўстаньня ў Менскай губэрні і далейшага арышту і прыцягненьня да сьледзтва ягоных ўдзельнікаў. У ходзе [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] было рэарганізаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832). Паводле царскага ўказу ад 30 кастрычніка 1831 [[Беластоцкая вобласьць, Расейская імпэрыя|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842) перайшла пад уладу віленскага часовага ваеннага губэрнатара. У 1832 годзе [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] рэарганізаванае ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), у складзе якога захавалася і Беластоцкая вобласьць. А ў 1834 годзе ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ўвайшла яшчэ і [[Менская губэрня]]. [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 44 otd 1 nr 47251 - p 676 - 1869 AD.jpg|зьлева|міні|Указ 27 чэрвеня 1869 г. ''Аб вылучэньні Магілёўскай губэрні з распараджэньня Галоўнай управы Паўночна-Заходнім краем''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 44, аддз. 1, №47251]] 18 ліпеня 1840 году маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] загадаў Сэнату перайменаваць Літоўска-Віленскую і Літоўска-Гарадзенскую губэрні ў адпаведна Віленскую і Гарадзенскую губэрні, а Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні — у Віцебскую і Магілёўскую губэрні<ref name="ReferenceE">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13678.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] былі вылучаныя [[Ковенскі павет (Расейская імпэрыя)|Ковенскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]], [[Панявескі павет (Расейская імпэрыя)|Панявескі]], [[Вількамірскі павет (Расейская імпэрыя)|Вількамірскі]] і [[Новааляксандраўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскі]] паветы, зь якіх была створаная [[Ковенская губэрня]] (увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі, Т. 17, аддзял. 2, №16347.</ref>; а [[Беластоцкая вобласьць (Расейская імпэрыя)|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842; атрыманая ад Прусіі, якая, у сваю чаргу, атрымала рэгіён па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай) тым жа ўказам улучаная ў склад Гарадзенскай губэрні. 17 лютага 1856 году Менская губэрня выйшла з складу Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а таго ж дня [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]] было ліквідаванае. Менская, Магілёўская і Віцебская губэрні перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства імпэрыі, аднак ня сталі звычайнымі расейскімі губэрнямі, бо ў іх захоўваліся спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў, падобныя да губэрняў Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства. 16 жніўня 1862 году [[Менская губэрня]] зноў увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а 30 красавіка 1863 году з прычыны пачатку паўстаньня 1863—1864 гадоў пад уладу [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] былі таксама пераведзеныя Магілёўская і Віцебская губэрні (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў краі)<ref name="ReferenceB"/>. Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства паводле ўказу Сэнату ад 25 лютага 1864 году было перайменаванае ў [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 39, аддзяленьне 1, №40635.</ref>. [[Файл:Document of Vitebsk goveronate office - 1863 AD.jpg|міні|Дакумэнт канцылярыі [[губэрнатары Віцебскай губэрні|Віцебскага губэрнатара («ваеннага губэрнатара гораду Віцебску і віцебскага грамадзянскага губэрнатара»)]], 1863 г.]] 27 чэрвеня 1869 году [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]]{{Заўвага|Па вылучэньні Магілёўскай губэрні адміністрацыйна-тэрытарыяльная структура пачала менавацца як «віленскае, ковенскае, гарадзенскае і менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай губэрні», а генэрал-губэрнатар — як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай губэрні».}}, а 2 лістапада 1869 году — [[Віцебская губэрня]] былі выведзеныя з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара («из ведения Главного Управления Северо-Западным краем»)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 44, аддзяленьне 1, №47251; аддзяленьне 2, № 47608.</ref>, а 22 сьнежня 1870 году [[Менская губэрня]] была вылучаная з складу Віленскага генэрал-губэрнатарства, якое ў 1870—1912 гадох складалася толькі з трох губэрняў — Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай. 1 ліпеня 1912 году Віленскае генэрал-губэрнатарства, якое з часу ліквідацыі 17 лютага 1856 году [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] заставалася адзіным (акрамя часовых) генэрал-губэрнатарствам у Паўночна-Заходнім краі, было скасаванае<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор трэці. Т. 32, аддзяленьне 1, №37665.</ref>, а [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]] перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства. З гэтага часу на тэрыторыі Паўночна-Заходняга краю не існавала ніякіх генэрал-губэрнатарстваў. === Часовыя ваенныя губэрнатарствы (генэрал-губэрнатарствы) === У часы паўстаньняў або імаверных ваенных дзеяньняў у літоўска-беларускіх губэрнях расейскай уладай ствараліся часовыя ваенныя губэрнатарствы ([[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]], [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]]){{Заўвага|У пачатку вайны з французамі ўлетку 1812 году камандзір II расейскай арміі генэрал [[Пётар Баграціён]] прызначыў [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства|менскага часовага ваеннага губэрнатара]] [[Гаўрыіл Ігнацьеў|Гаўрыіла Ігнацьева]] (1758—1852) на пасаду [[Бабруйская крэпасьць|бабруйскага ваеннага губэрнатара]] (1812 год), улада якога пашыралася на [[Бабруйск]] і акругу. Па вайне Ігнацьеў працягваў быць менскім часовым ваенным губэрнатарам.}}. Апроч таго, калі ў 1830—1840-я і 1860—1870-я гады ў асобных губэрнях краю абвяшчалася ваеннае становішча, грамадзянскія губэрнатары атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў. Так, у Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай губэрнях (па пачатку рэвалюцыйных хваляваньняў у вольным месьце Кракаве, Вялікім Княстве Познанскім (Каралеўства Прусія) і [[Галіцыя|Галіцыі]] (Аўстрыйская імпэрыя), а таксама празь імавернасьць паўстаньня ў суседніх польскіх губэрнях) у 1846—1851 гадох дзейнічала ваеннае становішча, таму ў гэты пэрыяд ковенскі і гарадзенскі губэрнатары атрымалі статус ваеннага губэрнатара і тытуляваліся адпаведна як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар» і «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар»{{Заўвага|Віленскі губэрнатар не атрымаў такога статусу, бо ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}}. Напярэдадні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] і падчас яго губэрнатары [[Ковенская губэрня|Ковенскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]], [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрняў]] атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў{{Заўвага|Менскі і віленскі губэрнатары не атрымалі такога статусу, бо ў Менскай губэрні ўжо дзейнічаў асобны [[Менскае ваеннае губэрнатарства|менскі часовы ваенны губэрнатар]], а ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}} і называліся як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар», «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар» і г. д. === Ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812) === У ходзе [[вайна 1812 году|француска-расейскай вайны 1812 году]] на акупаванай войскамі францускага імпэратара [[Напалеон I Банапарт|Напалеона I]] тэрыторыі Расейскай імпэрыі існавала пасада [[ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812)|ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы]], падначаленага францускай уладзе. Пасаду ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы займаў генэрал граф [[Дырк ван Гогендорп]], якому падпарадкоўваліся ваенныя губэрнатары ў дэпартамэнтах (Віленскім, Гарадзенскім, Менскім і Беластоцкім): віленскі ваенны губэрнатар генэрал [[Антуан Анры Жаміні|Жаміні]], гарадзенскі ваенны губэрнатар генэрал ле Брун, менскі ваенны губэрнатар генэрал Бранікоўскі, беластоцкі ваенны губэрнатар генэрал Фэрар. == Унутранае тапанімічнае разьмежаваньне Паўночна-Заходняга краю == === Тапанімія напярэдадні падзелаў Рэчы Паспалітай === Напярэдадні першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе [[Вялікае Княства Літоўскае]] мела поўную назву «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае». Прытым традыцыйна «Жамойцю» называлася [[Жамойцкае староства]] (па паўночным-усходзе Княства), «Русьсю» — падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы (паралельна існаваў тэрмін ''прыслухаючыя землі''), а ўся астатняя тэрыторыя мела назву «Літва». Тэрмін «Літва» таксама выкарыстоўваўся для кароткага абазначэньня ўсяго «Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага». Пад уплывам [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і праваслаўных актывістаў Рэчы Паспалітай часам для вызначэньня падзьвінскіх і падняпроўскіх ваяводзтваў і паветаў у ВКЛ разам з тэрмінам «Русь» выкарыстоўваўся і тэрмін [[Белая Русь|«Белая Русь»]]<ref>''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307.</ref>. У Рэчы Паспалітай адносна ж [[расейцы|велікарускага]] насельніцтва Расейскай імпэрыі выкарыстоўваўся тэрмін «расіяне» (па-польску «rosjanie»), а мовы — «расейская мова» («język rosyjski»), якія працягвалі ўжывацца мясцовай польскамоўнай шляхтай і па [[падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]]{{Заўвага|І дагэтуль у [[польская мова|польскай мове]] [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «język rosyjski», а [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «rosjanie», у той жа час [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «białorusini». Ва ўкраінскай мове таксама [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «російська мова», [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «росіяни», а [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «білоруси» (а іх мова — як «білоруська мова»). Падобным жа спосабам адбываецца разьмежаваньне ў [[беларускі клясычны правапіс|клясычнай норме]] беларускае мовы, дзе корань ''расейск-'' тычыць перадусім сучаснага славянскага этнасу Расеі, корань ''руск-'' — усходнеславянскай этнічнай групы часоў ВКЛ, а пазьней выкарыстоўвалася ў розных варыянтах саманазвы беларусаў (''[[русіны|рускія]]'', ''[[русіны|русіны]]'' і да т.п.).}}. === Захаваньне тапаніміі часоў Рэчы Паспалітай === Абвяшчэньне зямель былога Вялікага Княства Літоўскага «спрадвечна рускімі землямі», «узьяднанымі» («воссоединёнными») з астатнімі расейскімі землямі пад уладай [[Імпэратар усерасейскі|маскоўскага гаспадара («расейскага імпэратара»)]], ігнаравала тое, што ў складзе Вялікага Княства Літоўскага былі землі, населеныя [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] і мяшаным насельніцтвам ([[Жамойць]], пазьней г. зв. «[[Аўкштота]]»), якія ніколі не ўваходзілі ў склад [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], і тое, што значная частка славянамоўнага [[шляхта|шляхецкага]] насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага ў яго заходніх і цэнтральных рэгіёнах не выкарыстоўвала тэрміны «рускія» («русіны», «беларусы») для ўласнага самавызначэньня. І спачатку, дзейнічаючы асьцярожна і абачліва, маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] не падышла радыкальна да ўнутраных пераўтварэньняў датычна захопленых тэрыторыяў і захавала геаграфічную тэрміналёгію Вялікага Княства Літоўскага (Жамойць—Літва—Русь (Беларусь)), назваўшы «беларускімі» толькі землі Падняпроўя і Падзьвіньня Вялікага Княства Літоўскага. Гэта тлумачыцца тым, што, жадаючы замацаваць ліквідацыю Рэчы Паспалітай, яна імкнулася ў першую чаргу цэнтралізаваць кіраваньне на далучаных тэрыторыях паводле «Ўстанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) і надумала праводзіць прадваранскую ўнутраную палітыку без татальнай ломкі існага парадку, уцягваючы ў сыстэму кіраваньня ляяльную мясцовую каталіцкую [[шляхта|шляхту]] і закрываючы часова вочы нават на абарону «дысыдэнтаў» (праваслаўных, уніятаў, [[пратэстантызм|пратэстантаў]])<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 204, 372—373, 391, 414.</ref>. Менавіта Кацярына II заснавала ў Расейскай імпэрыі 3 сьнежня 1773 году [[Магілёўская архідыяцэзія|Магілёўскую каталіцкую эпархію]] і захавала ордэн [[езуіты|езуітаў]], скасаваны ў 1773 годзе паводле папскай булы ў іншых краінах сьвету (акрамя [[Парагвай|Парагваю]], дзе езуіты не дазволілі абвясьціць булу). Так, па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы ВКЛ увайшлі ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (правобраз будучай [[Полацкая губэрня|Полацкай]], а потым і [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] губэрні) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]], якія ня толькі былі аб’яднаныя ў [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796), але і пачалі ў расейскай урадавай тэрміналёгіі адразу называцца як «беларускія губэрні»<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 191.</ref>. Размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна назву «беларускіх» атрымлівалі і іншыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якія былі тэрытарыяльна «пераемнікамі» Полацкай і Магілёўскай губэрняў, што нават часта адлюстроўвалася ў іх афіцыйнай назьве: [[Беларуская губэрня]] (1796—1801), створаная шляхам аб’яднаньня Полацкага і Магілёўскага намесьніцтваў у адно цэлае; [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823); [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская губэрня]] (1801—1840); [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрня]] (1801—1840); [[Віцебская губэрня]] (1840—1917) і [[Магілёўская губэрня]] (1840—1917). Расейская ўлада адразу з часоў падзелаў Рэчы Паспалітай (нават у пэрыяд [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]]) пазьбягала злучаць губэрні, створаныя з былых зямель Вялікага Княства Літоўскага, у адно генэрал-губэрнатарства — асабліва Віцебскую і Магілёўскую губэрні зь «літоўскімі», бо лічыла іх (у параўнаньні зь «літоўскімі») з прычыны наяўнасьці кораню «рус-» у назьве «беларускія» дакладна ўласна «рускімі» землямі. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 27 nr 20369 - p 220 - 1802 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 24366 - p 370 - 1810 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 667 - 1811 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 668 - 1811 AD.jpg|180px]] |- |''Паведамленьне Літоўскага ваеннага губэрнатара Сэнату аб перадачы Ашмянскага павету да Гарадзенскай губэрні''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 27, №20369, 1802 год |''Імпэратарскі ўказ Сэнату аб базылянскім духоўным ордэне і вучэльнях, ім трыманых''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №24366 (фрагмэнт), 1810 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (пачатак), 1811 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (заканчэньне), 1811 год |} За цэнтральнымі і заходнімі землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, анэксаванымі ў склад Расейскай імпэрыі па другім (1793 год) і трэцім (1795 год) падзелаў Рэчы Паспалітай і разьмеркаванымі ў некалькі наваствораных губэрняў (Менскую, Віленскую і Слонімскую губэрні), з самага пачатку захавалася назва «літоўскія», што нават адлюстроўвалася ў афіцыйных назвах адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак: [[Літоўская губэрня]] (1796—1801); [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801); [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830); [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленская губэрня]] (1801—1840), у склад якой уваходзіла і [[Жамойць]], вылучаная ў 1842 годзе з складу Віленскай губэрні (1840—1917) у асобную [[Ковенская губэрня|Ковенскую губэрню]] (1842—1917); [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенская губэрня]] (1801—1840). [[Менская губэрня]] ніякіх азначэньняў («літоўская» альбо «беларуская») у сваёй афіцыйнай назьве не атрымала, бо ў 1793—1801 гадох уваходзіла ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага, Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1796) і яго тэрытарыяльных «пераемнікаў» ([[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Падольскага ваеннага губэрнатарства]]), а ў 1801—1808 гадох уваходзіла ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832), аднак разглядалася звычайна як «літоўская»<ref>Обозрение исторических сведений… С. 9</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 179.</ref>. Па стварэньні [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам I]] [[Варшаўскае герцагства|Варшаўскага герцагства]], у шляхты «заходніх губэрняў» успыхнулі надзеі, што францускі імпэратар шляхам вайны з Расеяй зможа аднавіць Рэч Паспалітую ў ейных ранейшых межах. Жадаючы перацягнуць на свой бок сымпатыі карэннай шляхты «заходніх губэрняў» напярэдадні патэнцыяльных ваенных канфліктаў з Францыяй, маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандар I]] у 1810 годзе выступіў з намёкамі (у першую чаргу да ўплывовых у асяродзьдзі карэнных дваранаў «заходніх губэрняў» асобаў — князя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама-Ежы Чартарыйскага]] і князя [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала-Клеафаса Агінскага]]) аб магчымым стварэньні самастойнай дзяржавы на чале з расейскім манархам, якая б ахоплівала ў будучым былыя землі Рэчы Паспалітай. Першым крокам да гэтага, паводле намёкаў Аляксандра I, мусіла быць стварэньне Вялікага Княства Літоўскага зь зямель, якія ў той час уваходзілі ў склад Расейскай імпэрыі, як яўная дэманстрацыя намераў маскоўскага гаспадара. У 1811 годзе князь Агінскі падаў праект стварэньня на чале з расейскім манархам дзяржавы «Вялікае Княства Літоўскае» зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай, Беларуска-Віцебскай, Беларуска-Магілёўскай, [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]], [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай]] губэрняў і Беластоцкай вобласьці і запэўніў, што «літоўцы» (па-польску — «літвіны») гэтага несумненна жадаюць, а маскоўскі гаспадар Аляксандар I з іроніяй дыпляматычна запытаўся ў Агінскага, ці ахвотна жыхары Валыні, Падольля і Кіеўшчыны насілі б імя «літоўцы» («ліцьвіны»)<ref>''Ogiński, M.K.'' Pamiętniki. — T. 3. — С. 20—21.</ref>. У сапраўднасьці ж Аляксандар I не зьбіраўся ствараць Вялікае Княства Літоўскае і зацягваў гэтую справу. Гэта стала прычынай таго, што многія карэнныя дваране «заходніх губэрняў» у час [[вайна 1812 году|франка-расейскай вайны 1812 году]] актыўна падтрымалі францускага імпэратара Напалеона I. Называньне расейскімі ўладамі Віцебскай і Магілёўскай губэрняў «беларускімі», а Віленскай, Гарадзенскай і Менскай — «літоўскімі», уплывала і на эўрапейскае грамадзтва. Стварыўшы ў 1812 годзе з акупаваных сваімі войскамі зямель Расейскай імпэрыі «Вялікае Княства Літоўскае» (зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці), францускі імпэратар Напалеон I у склад яго, нягледзячы на просьбы мясцовай шляхты, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні не ўлучыў, а плянаваў стварыць з апошніх асобнае «Беларускае княства». [[Файл:Belorussian governorates 1830 Marshal of nobility document.JPG|міні|Дакумэнт канцылярыі Беларуска-Віцебскага губэрнскага маршалка, дзе ўпамінаюцца «дзьве беларускія губэрні» [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага, Магілёўскага, Смаленскага і Калускага генэрал-губэрнатарства]], пад якімі разумеліся [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрні]], 1830 г.]] Падчас [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]], калі апошняе разгарнулася і ў Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай губэрнях і [[Лепельскі павет (Расейская імпэрыя)|Лепельскім павеце]] Беларуска-Віцебскай губэрні, быў створаны [[Часовы паўстанцкі ўрад Літвы (1831)|Часовы паўстанцкі ўрад Літвы]], які (гэтак жа як і паўстанцкія войскі) узначаліў граф [[Тадэвуш Тышкевіч]] (1774—1852). З пачаткам паўстаньня [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) было перайменаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832), а потым у [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) і пазбавілася азначэньня «літоўскае» у сваёй афіцыйнай назьве, аднак губэрні захавалі свае афіцыйныя і размоўныя назвы «літоўскія». У 1834 годзе Менская губэрня была ўлучаная ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і працягвала неафіцыйна называцца расейскай уладай як «літоўская». Да пачатку 1860-х гадоў у афіцыйным справаводзтве Жамойць часам называлася як «Самагітыя» ці «самагіцкія паветы» (па-расейску «самогитские поветы») — [[Шавельскі павет (Расейская імпэрыя)|Шавельскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]] і [[Упіцкі павет (Расейская імпэрыя)|Ўпіцкі паветы]]<ref>Указ от 29 ноября 1824 года «Об учреждении контрактов в городе Шавлях Виленской губернии под именем Самогитских» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 39, №30131; Указ 27 мая 1831 года «Об установле­нии временного ўправления по гражданской части в четырёх Самогитских уездах Виленской губер­нии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, №4594; Указ 12 февраля 1832 года «О прекращении действия особого в Самогитии Начальника и о восстановлении обыкновенного порядка отношений четырех Самогитских уездов с Виленским Губернским Начальством» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, №5151; Указ от 11 марта 1832 года «О порядке определения римско-католических духовных к должностям в Самогитии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5225; Указ от 3 мая 1832 года «О непроизводстве двойных окладов чиновникам, командированным из России для исправления должностей земских исправников, заседателей земских судов, городничих и полицмейстеров в четырех самогитских уездах» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5327; Указ от 1 июля 1832 года «О наставлениях касательно долга верноподданичества» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5521; Указ от 19 декабря 1833 года «О учреждении в губерниях, от Польши возвращенных, особых комиссий для рассмотрения метрических и актовых книг» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 8, аддзяленьне 1, №6644; ды інш.</ref>. Існавала каталіцкая [[Жамойцкая дыяцэзія|«Самагіцкая» (Жамойцкая) дыяцэзія]], перайменаваная 11 кастрычніка 1840 году ў Цельшаўскую (з цэнтрам у [[Варні|Варнях]]), а ў 1848 годзе старая назва «Самагіцкая» была зноў дазволеная расейскімі ўладамі да выкарыстаньня побач з новай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18504; Указ 11 октября 1840 года «О переименовании Литовского Эвангелическо-Реформаторского Синода в Виленский, а Самогитской Римско-Католической Епархии в Тельшевскую» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13854.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу Віленскай губэрні былі вылучаныя паветы зь пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам губэрні, зь якіх была створаная Ковенская губэрня, якая атрымала неафіцыйную назву «Самагітыя» («Жамойць», «Жмудзь»)<ref>''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае… С. 4, 20, 22</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 180—181.</ref>. Называньне расейскім урадам Магілёўскай і Віцебскай губэрняў «беларускімі» (а мясцовай шляхтай паралельна называньне і як «рускімі»), а ўсіх астатніх — «літоўскімі», пратрымалася да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]], а часткова і далей<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307">''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4 : Беларусь у складзе Расейскай імпэрыі… С. 73.</ref><ref>Обозрение исторических сведений… С. 4</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 178, 179.</ref>. Так, у сваіх падарожных запісках («Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года») [[Фадзей Булгарын]] адзначыў гэтую дваістасьць назвы адной і той жа тэрыторыі: ''«Паміж Курляндыяй, Ліфляндыяй, губэрнямі Пскоўскай, Смаленскай, Арлоўскай, Чарнігаўскай і Менскай ляжыць краіна, якая называецца здаўна ў расейцаў Белай Расеяй, ці Беларусіяй, а ў палякаў Русьсю»''{{Заўвага|З усяго відаць, Булгарын акрэсьліў вонкавыя межы Беларуска-Магілёўскай і Беларускай-Віцебскай губэрняў.}}<ref>''Булгарын, Ф.'' Путевые заметки… С. 193.</ref>. У рамках створанага ў 1823 годзе [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] (1823—1856), якое ахоплівала Беларуска-Віцебскую, Беларуска-Магілёўскую, Смаленскую і Калускую губэрні, у паўсядзённай мове чыноўнікаў правінцыі і сталіцы Магілёўская і Віцебская губэрні афіцыйна-бюракратычна і неафіцыйна лучна называліся (нават па 18 ліпеня 1840 году) як «беларускія губэрні», што не пашыралася на Смаленскую і Калускую губэрні, а само Віцебскае генэрал-губэрнатарства называлася «беларускім»<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 196.</ref>{{Заўвага|У канцы XVIII — першай палове XIX ст. шляхта Віцебскай і Магілёўскай губэрняў, разам з паралельнымі самавызначэньнямі «літоўцы» («ліцьвіны») і «палякі», часам карысталася і самавызначэньнем «беларусы» — у тапанімічным (тэрытарыяльным), рэгіянальным значэньні, але не этнічным. (Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 73.). Толькі па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў (у сытуацыі вынятковых антыпольскіх законаў у краі) частка мясцовай каталіцкай шляхты (асабліва малазаможная і безмаёнткавая), якая называла сябе адначасна і «літоўцамі», і «палякамі», пачынае пераходзіць у Маскоўскую царкву, каб мець магчымасьць служыць у мясцовых дзяржаўных установах, і карыстацца найменьнем «беларусы» у этнічным значэньні. У сваіх мэмуарах расейскі чыноўнік Іван Мікалаевіч Захар’ін засьведчыў: «''<…> большасьць чыноўнікаў у Магілёўскай губэрні складалася <…> з палякаў, паміж якімі была маса асобаў, якія былі праваслаўнымі; гэта былі мясцовыя ўраджэнцы — «беларусы», як яны сталі сябе называць па паўстаньні. У існасьці ж, гэта былі шчырыя палякі, народжаныя ад мяшаных шлюбаў, якія насілі нават польскія прозьвішчы і аддавалі перавагу для малітвы касьцёлы цэрквам, успамінаўшыя пра сваё праваслаўе толькі выпадкова, г.зн. тады, калі гэта зрабілася выгадным». Гл.: Захарьин, И.Н. Воспоминания о службе в Белоруссии 1864—1870 гг. (Из записок мирового посредника) // Исторический вестник. — 1884. — №4. — С. 66.}}. [[Файл:Podział terytorialny Rzeczypospolitej 1863.png|thumb|Адміністрацыйны падзел зямель былой Рэчы Паспалітай на «ваяводзтвы» (на чале з паўстанцкімі камітэтамі), уведзены [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у 1863 г.]] У 1827 годзе [[Пётар Кёпен]] выдаў працу «О происхождении, языке и литературе литовских народов», у якой упершыню ў расейскай навуцы паспрабаваў вызначыць межы расьсяленьня «літоўскіх народаў» (імі разумеліся балтамоўныя народы — [[летувісы]] і [[латышы]]) і мяжу, якая аддзяляе балтамоўнае і славянамоўнае насельніцтва імпэрыі. Гэтае дасьледаваньне Кёпена дало пачатак паступоваму замацаваньню ў расейскай навуковай літаратуры тэрміну «литовцы» у першую чаргу за балтамоўным насельніцтвам<ref>Литовское племя… С. 62.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>. Зьвесткі, сабраныя Кёпенам у 1827 годзе датычна славянамоўнага насельніцтва імпэрыі, не былі надрукаваныя і знаходзіліся ў рукапісе{{Заўвага|Зьвесткі аб славянамоўным насельніцтве імпэрыі, сабраныя Пятром Кёпенам, і дагэтуль знаходзяцца ў рукапісе ў Расейскай акадэміі навук.}}. Працай Кёпена скарыстаўся вядомы славіст [[Павал Шафарык]], які ў сваім дасьледаваньні «Славянскі народапіс» (Прага, 1842 год){{Заўвага|Праца Шафарыка перакладаецца з чэскай мовы і як «Славянская этнаграфія».}} на падставе мовы акрэсьліў тэрыторыю расьсяленьня «беларусаў» і падаў лічбы пра агульную іх колькасьць (2 726 000 чалавек — 2 376 000 праваслаўных і 350 000 каталікоў). «Беларускую мову» Шафарык назваў гаворкай «агульнарускай мовы», а абшарам яе пашырэньня азначыў цалкам Магілёўскую і Менскую губэрні, большую частку Віцебскай і Гарадзенскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці, а таксама меншую частку Віленскай губэрні. Аднак Шафарык падышоў да праблемы павярхоўна, бо ў абшар «беларускай мовы» трапілі раёны з гарадамі [[Берасьце]], [[Кобрынь]], [[Пінск]] ды інш., якія пазьнейшыя лінгвісты адносілі да абшару «маларасейскай мовы» ([[украінская мова|украінскай мовы]]). Да таго ж Шафарык у «беларускай мове» вылучаў уласна «беларускую гаворку» («белорусское подречие») у Магілёўскай і Віцебскай губэрнях і «літоўска-рускую» («литовско-русское подречие») — у Менскай, Гарадзенскай і Віленскай губэрнях<ref>''Шафарик, П. И.'' Славянское народописание… С. 29.</ref>. Гэта гаворыць пра тое, што Шафарык вылучыў не рэальныя [[дыялекты беларускай мовы]] (арэалы якіх не адпавядаюць падзелу на ўсход і захад) і межы расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]], а межы расьсяленьня ўсяго славянамоўнага насельніцтва ў пяці губэрнях краю, частка якога тапанімічна адносілася паводле тагачаснай традыцыі да «Беларусі» (Віцебская і Магілёўская губэрні), а частка — да «Літвы» (Віленская, Гарадзенская і Менская губэрні). Аднак да пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара (1881—1894) [[Аляксандар III|Аляксандра III]], які ўзьняў чарговую хвалю ўзмоцненай [[русіфікацыя|русіфікацыі]], у [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] галоўнай этнавызначальнай прыкметай была ня [[мова]], а веравызнаньне: у прыватнасьці, да [[русіны (гістарычны этнонім)|рускіх]] адносілі ўсіх, хто быў [[праваслаўе|праваслаўным]] у імпэрыі<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 98—99.</ref>. Надумаўшы вызваліць сялянаў імпэрыі ад [[прыгон]]у, [[Аляксандар II]] зьвярнуўся ў 1857 годзе за падтрымкай сваёй ініцыятывы да «літоўскіх дваранаў», якія першымі ў імпэрыі падтрымалі намер цара. Напярэдадні і ў ходзе правядзеньня з 1861 году [[сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы ў Расейскай імпэрыі]] ў афіцыйных дакумэнтах Віцебская і Магілёўская губэрні называліся «беларускімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Вялікарасейскіх, [[Новарасея|Наварасейскіх]] і Беларускіх»), а астатнія — «літоўскімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Віленскай, Гарадзенскай, Ковенскай, Менскай і частцы Віцебскай{{Заўвага|Імі былі [[Інфлянты|інфлянцкія]] паветы ([[Люцынскі павет|Люцынскі]], [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкі]] і [[Дынабурскі павет|Дынабурскі]]) і [[Дрысенскі павет]] Віцебскай губэрні.}}»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 172.</ref>. Улетку 1862 году ў [[Вільня|Вільні]] мясцовымі таемнымі групамі прыхільнікаў незалежнасьці («[[белыя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|белыя]]» і «[[чырвоныя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|чырвоныя]]») быў створаны [[Літоўскі правінцыйны камітэт]], які пачаў рабіць захады ў стварэньні сваіх таемных камітэтаў у рэгіёнах — шасьці літоўска-беларускіх губэрнях. 20 студзеня (1 лютага) 1863 году віленскія «чырвоныя» ([[Кастусь Каліноўскі]], [[Зыгмунт Чаховіч]] ды інш.) абвясьцілі маніфэст аб далучэньні да паўстаньня і стварылі [[Часовы правінцыйны ўрад Літвы і Беларусі]]{{Заўвага|З дакумэнтаў «чырвоных» не зусім ясна, якія тэрыторыі разумеліся пад «Літвою», а якія — пад «Беларусьсю».}}. Аднак ініцыятыву хутка перахапілі «белыя» ([[Якуб Гейштар]], [[Аляксандар Аскерка]] ды інш.), якія наладзілі кантакты з [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у Варшаве і зь ягонага ўпаўнаважаньня 27 лютага (11 сакавіка) 1863 году ўтварылі ў Вільні [[Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы]]. Пад правінцыямі разумеліся «Жамойць», уласна «Літва» і «Беларусь»{{Заўвага|У мэмуарах кіраўніка «белых» Якуба Гейштара адзначаецца, што ў Беларусі арганізацыйная структура паўстанцкіх камітэтаў была найслабейшай. З гэтага выходзіць, што пад «Беларусьсю» разумеліся Віцебская і Магілёўская губэрні, бо ў Менскай губэрні жадаючых уступіць у паўстанцкія камітэты хапала: на тэрыторыі Менскай губэрні было створана тры «ваяводзтвы» — Менскае, Навагрудзкае і Палескае. Гл.: ''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 235, 252, 254.}}. Віленскія «белыя» здолелі захаваць пад сваім кантролем усе тайныя паўстанцкія камітэты ў шасьці літоўска-беларускіх губэрнях, зыходзячы з прынцыпу «цэласьці Літвы», хоць Варшава жадала атрымаць пад сваю ўладу Беласточчыну і паўднёвыя паветы [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]]<ref>''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 252.</ref>. «Чырвоныя» надумалі далучыцца да «белых» і іхнай праграмы. === Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» === [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 15 otd 1 nr 13678 - p 515 - 1840 AD.jpg|thumb|Указ ад 18 ліпеня 1840 г. ''«Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою»''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддз. 1, №13678]] У гістарычнай навуцы савецкага і сучаснага пэрыяду стала папулярным меркаваньне, што паводле свайго вядомага [[указ 18 ліпеня 1840 году (Расейская імпэрыя)|ўказу ад 18 ліпеня 1840 году]]<ref name="ReferenceE"/> да [[Сэнат Расейскай імпэрыі|Сэнату]] маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] забараніў ужываць у афіцыйным справаводзтве тэрміны «Литва» і «Белоруссия», нібыта адмаўляючы існаваньне такіх краінаў і народаў{{Заўвага|Стваральнікамі такога міту лічацца складальнікі 2-га тому дакумэнтаў і матэрыялаў з гісторыі Беларусі акадэмік ([[Мікалай Нікольскі]], навуковыя супрацоўнікі Інстытуту гісторыі АН БССР [[Дзяніс Дудкоў]], [[Ёсіф Лочмель]] ды іншыя), якія ў 1940 годзе, перадрукоўваючы ўказ ад 18 ліпеня 1840 году «Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою» з ідэалягічных (антыцарысцкіх) матываў, назвалі дакумэнт так «Забарона царом Мікалаем ужываць назвы Беларусь і Літва». Гэтае меркаваньне замацавалася ў гістарыяграфіі савецкага пэрыяду. Падрабязьней гл.: Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 285. Хоць, напэўна, падставамі такога міту было неразуменьне сэнсу даўно забытага ўказу яшчэ гісторыкамі і географамі расейскага імпэрскага пэрыяду. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124, 162.}}{{Заўвага|Было агульнавядома, што маскоўскі гаспадар Мікалай I па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў не любіў палякаў, імя якіх не забараніў.}}. Аднак напраўду ім загадвалася пісаць губэрні (Літоўска-Віленскую, Літоўска-Гарадзенскую, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Віцебскую{{Заўвага|Менская губэрня ва ўказе ня згадвалася, бо ня мела азначэньня «Літоўская» ці «Беларуская».}}) проста — паводле назвы губэрнскага цэнтру («Віленская губэрня», «Гарадзенская губэрня», «Віцебская губэрня», «Магілёўская губэрня»), без азначэньняў «Літоўская» ці «Беларуская» і без найменьня іх лучна як адпаведна «літоўскія губэрні» і «беларускія губэрні» ва ўрадавым справаводзтве<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 286</ref><ref>Шыбека, З. Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Расейская ўлада ў 1840-я гады не плянавала забараняць тэрміны «Литва» і «Белоруссия», якія былі ў [[імпэратар усерасейскі|афіцыйным тытуле «расейскага імпэратара»]]{{Заўвага|«Беларусь» («Белая Расея») была «схаваная» ў складзе азначэньня «Усерасейскі», «Літва» фігуравала ў выразе «вялікі князь Літоўскі», а «Жамойць» — у выразе «князь Самагіцкі».}}, а з пачатку 1860-х гадоў, наадварот, імкнулася пашырыць і замацаваць тэрмін «Белоруссия», лічачы «беларусаў» (галоўным парадкам, сялянскае праваслаўнае і нядаўна ўніяцкае насельніцтва краю) за складовую частку «рускага народу», адзінага ў трох галінах («велікарусах», «беларусах» і «маларусах»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—192, 196, 804.</ref><ref>Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. І. Брыгадзін, У. Ф. Ладысеў, П. І. Зялінскі [і інш.]… С. 53—54.</ref>. У гэтай сытуацыі звужалася толькі тэрыторыя, якую адносілі да «Літвы», а назва «Беларусь», наадварот, пашыралася на суседнія губэрні<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Прыкметна, што ў справаводзтве Сэнату Расейскай імпэрыі назва «беларускія губэрні» у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай ужывалася, нягледзячы на загад Мікалая I ад 18 ліпеня 1840 году, усё XIX стагодзьдзе да 1890-х гадоў<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 15.</ref>. Апроч таго, у Расейскай імпэрыі ў 1841—1917 гадох выйшла з друку каля 190 кніжак і брашураў з словам «Белоруссия» на тытуле<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. Ч. 1. С. 287.</ref><ref>''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі… С. 65.</ref>: у 1853—1856 гадох выйшла кніга [[Павал Шпілеўскі|Паўла Шпілеўскага]] «Путешествие по Полесью и Белорусскому краю»; у 1855 годзе — [[Міхаіл Без-Карніловіч|Міхаіла Без-Карніловіча]] «Исторические сведения о примечательнейших местах в Белоруссии»; у 1857 годзе — [[Восіп Турчыновіч|Восіпа Турчыновіча]] «Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен» і г. д. Прытым тэрмін «Беларусь» («Белоруссия») у кнігах Шпілеўскага, Без-Карніловіча, Турчыновіча і многіх іншых датычыўся толькі Магілёўскай і Віцебскай губэрняў. Разам з тым, афіцыйная забарону назваў Літва і Беларусь адзначаецца ў 5-м томе фундамэнтальнай працы «Зямля і людзі» (1881 год, перавыдаваўся па-расейску ў 1883 і 1898 гадох) францускага географа і гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}}: «''Па падзелах Польшчы, гэтае імя Літвы засталося за губэрнямі Гарадзенскай і Віленскай, і, хоць за імпэратарам Мікалаем, у 1840 годзе, афіцыйнае ўжываньне яго было забароненае, гэтае найменьне працягваюць ужываць і ў нашыя дні, хоць і ў надта нявызначаным сэнсе, ужываючы яго звычайна да трох заходніх губэрняў: Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай. <br> Кацярына ІІ дала назву Беларусі цяперашнім губэрням Віцебскай і Магілёўскай, якія дасталіся Расіі па першым разьдзеле Польшчы, тады як імпэратар Мікалай зьнішчыў назву Беларускіх губэрняў і забараніў ужываць яе. Пазбаўленае цяпер палітычнага значэньня, гэта найменьне мае каштоўнасьць толькі з этналягічнага пункту гледжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«После раздела Польши, это имя Литвы осталось за губерниями Гродненской и Виленской, и, хотя при императоре Николае, в 1840 году, официальное употребление его было запрещено, это наименование продолжают употреблять и в наши дни, хотя в очень неопределенном смысле, применяя его обыкновенно к трем западным губерниям: Ковенской, Виленской и Гродненской. <br> Екатерина ІІ дала название Белоруссии нынешним губерниям Витебской и Могилевской, которые достались России по первому разделу Польши, тогда как император Николай уничтожил название „белорусских" губерний и запретил употреблять его. Лишенное ныне политического значения, это наименование имеет цену лишь с этнологической точки зрения.»|скарочана}}}}. Таксама ў расейскім гістарычным часопісе «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Родина||ru|Родина (журнал)}}» (1905 год) аўтар артыкулы «Літва і ліцьвіны» зазначаў: «''Слова „Літва“ цяпер, уласна, гук пусты, бо Літвы, якая згубіла сваё палітычнае значэньне, не існуе, а ёсьць толькі губэрні Паўночна-Заходняга краю: Ковенская, Віленская і Гарадзенская, ды яшчэ часткі губэрнях Віцебскай, Магілёўскай і Менскай, дзе жывуць ліцьвіны. Літвою яны цяпер называюцца толькі паводле старой памяці, насуперак афіцыйнай забароне імпэратара Мікалая I''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Слово „Литва“ теперь, собственно, звук пустой, так как Литвы, утратившей свое политическое значение, не существует, а есть лишь губернии Северо-Западного края: Ковенская, Виленская и Гродненская, да еще части губернии Витебской, Могилевской и Минской, где живут литвины. Литвою они теперь именуются иногда только по старой памяти, вопреки официальному запрещению императора Николая I»|скарочана}}}}<ref>Васильев Н. Литва и литвины // Родина. № 15, 1905. С. 476.</ref>. === Пашырэньне геаграфічнай прасторы «беларускіх губэрняў» === [[Файл:Shein Pavel Materialy dla izuchenia.jpg|left|thumb|Этнаграфічны зборнік [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]] «Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края», Т. II. 1893 г.]] [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў]] прымусіла перавесьці пад уладу аднаго генэрал-губэрнатара ўсе шэсьць «паўночна-заходніх» губэрняў. Як толькі пагроза новых ваенных выступленьняў у Паўночна-Заходнім краі стала лічыцца малаімавернай, у 1869 годзе Віцебская і Магілёўская губэрні выйшлі з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара (з ініцыятывы самога генэрал-губэрнатара [[Аляксандар Патапаў|Аляксандра Патапава]]). Гэтым расейская ўлада хацела адасобіць іх адміністрацыйна ад «літоўскіх» губэрняў і скасаваць асацыяцыю адміністрацыйных межаў генэрал-губэрнатарства зь межамі Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ReferenceC">''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 611.</ref>. Былы [[губэрнатары Магілёўскай губэрні|магілёўскі губэрнатар]] (1856—1868) [[Аляксандар Беклямішчаў|Аляксандр Беклямішчаў]] у 1869 годзе ў сваім мэмарандуме пісаў, што неабходна прадэманстраваць «усяму насельніцтву, што прызнаньне Беларусіі чыста рускай вобласьцю ёсьць факт беспаваротны»<ref name="ReferenceC"/>. Расейская ўлада разумела, што само існаваньне вялікага ўскраіннага генэрал-губэрнатарства з асаблівымі надзвычайнымі ўмовамі кіраваньня падтрымлівае самаідэнтыфікацыю карэннага дваранства з былой тэрыторыяй Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай і можа правакаваць сэпаратысцкія настроі<ref name="ReferenceC"/>, бо яно, паводле думкі Беклямішчава, «''прыводзіць у частыя зносіны паў-палякаў магілёўскіх з сапраўднымі палякамі віленскімі і ковенскімі''»<ref name="ReferenceC"/>. У 1869 годзе таксама была скасаваная каталіцкая [[Менская дыяцэзія (гістарычная)|Менская дыяцэзія]] (1798—1869), сяляне-каталікі пачалі прымусова ў 1870-я гады пераводзіцца ў Маскоўскую царкву, хоць складалі ў тыя часы невялікую частку насельніцтва Менскай губэрні ў параўнаньні зь сялянамі-праваслаўнымі (у асноўнай масе былымі ўніятамі, ляяльнасьць і шчырасьць да праваслаўя якіх доўга ставілася пад сумненьне расейскім урадам<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 81, 705, 750</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 280.</ref>). А 22 сьнежня 1870 году і сама [[Менская губэрня]] расейскімі ўладамі была вылучаная з складу самога [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губенатарства]]. У афіцыйным заканадаўстве з 1863 году «літоўскія губэрні» пачалі называцца толькі як «паўночна-заходнія губэрні». [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|Мапа беларускіх гаворак, складзеная [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г.]] У 1870-х гадох да «Беларусі» пачалі прылічаць ужо і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]]<ref>Народы России. Белорусы и поляки… С. 1</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 263.</ref><ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9.</ref>, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні неафіцыйна і публіцыстычна называліся «літоўскімі» («Літвой»)<ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9</ref><ref>''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.</ref>{{Заўвага|У 1882 годзе быў выдадзены III том «Литовское и Белоруское Полесье» шматтомнага выданьня «Живописная Россия», прысьвечаны літоўска-беларускім губэрням, гістарычная частка якога была напісаная [[Адам Кіркор|Адамам Кіркорам]], які ня быў прафэсійным гісторыкам. Кіркор напісаў: «''Спачатку Беларусьсю называлі толькі цяперашнія Магілёўскую і Віцебскую губэрні <...> але ў цяперашні час, з этнаграфічнага пункту гледжаньня, як у племянных, так і ў побытавых і народных дачыненьнях, Беларусьсю справядліва называюць усе тры губэрні: Магілёўскую, Віцебскую і Менскую. Вынятак складаюць толькі тры паветы Віцебскай губэрні, населеныя латышамі. Можна б зрабіць яшчэ вынятак для Пінскага, часткова і Мазырскага паветаў Менскай губэрні, дзе гаворка больш падобная да маларасейскай''» (С. 249). У томе ўвесь край фактычна называўся «Палесьсем», якое складалася зь дзьвюх частак — «Літоўскае Палесьсе» (Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні) і «Беларускае Палесьсе» (Менская, Віцебская, Магілёўская і Смаленская губэрні). Аднак тэрмін «Палесьсе» не атрымаў ніякай папулярнасьці (у адрозьненьне ад кнігі) і найменьне губэрняў Паўночна-Заходняга краю «Палесьсем» ня мела ніякіх наступстваў.}}. З 1890-х гадоў назва «Беларусь» пачала стала пашырацца і на [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] (апроч паўднёвых яе паветаў){{Заўвага|На большасьці этнаграфічных мапаў XIX — пачатку XX ст., якія ў існасьці фактычна былі лінгвістычнымі, жыхары Заходняга Палесься (г.зн. паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні, Пінскага і часткі Мазырскага паветаў Менскай губэрні) былі аднесеныя да маларусаў (украінцаў) — мапы А. Рыціха (1875), Г. Нобэрта (1888), Я. Карскага (1903, 1917), Л. Нідэрле (1909), Т. Фларынскага (1911) ды інш. Падабенства фанэтычных нормаў валынскага дыялекту ўкраінскай мовы да гаворак насельніцтва вышэйназваных паветаў вымушала навукоўцаў адносіць яго да маларусаў (украінцаў). (Гл.: Насытка, Г. «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Падабенства гаворак насельніцтва Валыні і Заходняга Палесься захавалася з старажытных часоў і зьвязанае з тым, што ў эпоху славянскіх плямёнаў тэрыторыя Валыні і Заходняга Палесься была заселеная племем [[валыняне|валынянаў]] і часткова [[драўляне|драўлянаў]], большая частка далёкіх нашчадкаў якіх увайшла ў часы Высокага Сярэдневечча ў склад [[украінцы|украінцаў]], а меншая (заходнепалеская) частка — у склад [[беларусы|беларусаў]].}} і большую частку [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] (з выняткам «паўночна-заходняга яе кутка» — [[Троцкі павет (Расейская імпэрыя)|Троцкага павету]])<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307"/><ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 13—14</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>{{Заўвага|У пятым томе (1891) вядомага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Белоруссия» пад Беларусьсю яшчэ разумелі Менскую, Магілёўскую, Віцебскую губэрні і заходнюю частку Смаленскай губэрні, а ў артыкуле «Белоруссы» таго ж тома расьсяленьне беларусаў (на падставе мовы — паводле дасьледаваньняў Яўхіма Карскага) акрэсьлівалася і Гарадзенскай (акрамя паўднёвых паветаў) з большай часткай Віленскай губэрні (акрамя Троцкага павету). Гл.: Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 231; Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 232.}}. Гэтаму найперш спрыялі лінгвістычныя (і менш — этнаграфічныя) дасьледаваньні ([[Іван Насовіч]], [[Павал Шэйн]], [[Юльян Крачкоўскі]], [[Мікалай Нікіфароўскі]], [[Яўхім Карскі]] ды інш.), якія праводзіліся навуковымі ўстановамі Расейскай імпэрыі і прыватнымі дасьледнікамі ў папярэдні час<ref>Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгаўз… С. 232.</ref>. Дасьледаваньні паказвалі падобнасьць гаворак мовы сялянскага насельніцтва ў многіх частках пяці губэрняў Паўночна-Заходняга краю (Гарадзенскай, Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай), а таксама ў сумежных — [[Смаленская губэрня|Смаленскай]] і [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]]. Канчаткова замацавала назву «Беларусь» за тэрыторыяй упершыню ў гісторыі апісаных і нанесеных на мапу гаворак мовы, якая цьвёрда атрымала назву [[беларуская мова|«беларускай мовы»]]{{Заўвага|Тэрмін «беларуская мова» «выціснуў» іншыя канкурэнтныя назвы мовы славянамоўнага насельніцтва краю, якія існавалі раней («руская мова» ці «русінская мова») альбо прапаноўваліся мясцовай інтэлігенцыяй — «славяна-крывіцкая мова» ([[Ян Чачот]]), «крывіцкая мова» ([[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Павал Шпілеўскі]], [[Вацлаў Ластоўскі]]), «літоўска-руская мова» ([[Уладзіслаў Сыракомля]]), «літоўска-русінская мова» ([[Адам Міцкевіч]], [[Вінцэнт Каратынскі]]) і г.д. Тэрмінам «літоўска-руская мова» імкнуліся абазначыць мову тых людзей, якія жывуць у «Літве» і называюцца «літоўцамі», але карыстаюцца «рускай мовай» (у сучасным разуменьні — дыялектамі беларускае мовы, у тым ліку пераходнымі беларуска-ўкраінскімі гаворкамі на поўдні Заходняга Палесься).}}, публікацыя фундамэнтальнага шматтомнага дасьледаваньня [[Яўхім Карскі|Яўхіма Карскага]] «Беларусы» (асабліва тамы «Ўводзіны да вывучэньня мовы і народнай славеснасьці» (1903) і «Мова беларускага племені» (1908)). Праўда, пазьней Карскі выказваўся, што акрэсьліў тэрыторыю не беларускага этнасу, а беларускай мовы. Характэрна, што ў гэтых і іншых дасьледаваньнях [[беларусы|«беларусы»]] разглядаліся (як таго патрабавала афіцыйная расейская імпэрская ідэалёгія і цэнзура) як частка «адзінага рускага народу», аднак выяўленыя рысы мовы і культуры (нават сялянскага насельніцтва) сьведчылі пра выразную своеасаблівасьць «Паўночна-Заходняга краю» ад іншых частак Расейскай імпэрыі. Значная частка мясцовай [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]], якая атрымала адукацыю ў расейскіх навучальных установах ([[гімназія]]х і [[унівэрсытэт|ўнівэрсытэтах]]), успрыняла назву «Беларусь» («Беларусія») і пачала падтрымліваць і прапагандаваць гэтую назву для тэрыторыі, дзе большасьць насельніцтва размаўляе на мове, названай «беларускай», заяўляючы адначасна пра асобнасьць і самастойнасьць свайго народу{{Заўвага|Характэрна, што ў 1888 годзе малады гісторык [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] на старонках газэты [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] у артыкуле «Беларускае мінулае» адзначыў: «''Беларускае племя мела сваю гісторыю, адметную ад гісторыі суседніх, роднасных яму плямёнаў, свае гістарычныя традыцыйныя пачаткі, што гэтыя пачаткі яно некалі ўпарта адстойвала. Апроч таго, беларускі народ мае этнаграфічнае адрозьненьне ад суседніх народнасьцяў, адрозьніваецца ад іх складам свайго разьвіцьця, паняцьцяў, схільнасьцяў. <...> Народная нашая творчасьць складае нашае багацьце, якім беларусы могуць ганарыцца, якое павінныя падтрымліваць і зьберагчы. Нарэшце, ёсьць яшчэ запавет у беларусаў — свая мова''». Амаль адначасна, у 1887 годзе [[Ян Карловіч]], які ў 1891 годзе будзе дапамагаць друкаваньню «Дудкі беларускай» Францішка Багушэвіча, выдаў запісаныя ім легенды і паданьні зь Лідзкага, Наваградзкага і Сьвянцянскага паветаў пад назвай «Народныя паданьні і казкі, сабраныя ў Літве».}}. Па скасаваньні прыгоннага становішча сялянаў, якое замацоўвала раней сялянаў у рамках панскіх маёнткаў і царкоўных прыходаў, у ходзе пашырэньня пачатковай адукацыі ў вёсцы стала магчымым пашырэньне гістарычных ведаў і назвы «беларусы» сярод шырокіх колаў насельніцтва. У 1891 годзе малазаможны дваранін, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў і паэт [[Францішак Багушэвіч]] у сваёй прадмове да зборніка [[Дудка беларуская|«Дудка беларуская»]] стварае паэтычны вобраз і акрэсьлівае межы беларускай айчыны, адным з галоўных сымбаляў якой выступае менавіта «мужыцкая мова»: ''«Братцы мілыя, дзеці Зямлі-маткі маёй! Вам афяруючы працу сваю, мушу з вамі пагаварыць трохі аб нашай долі-нядолі, аб нашай бацькавай спрадвечнай мове, каторую мы самі, да і не адны мы, а ўсе людзі цёмныя „мужыцкай“ завуць, а завецца яна „беларускай“. Я сам калісь думаў, што мова наша — „мужыцкая“ мова, і толькі таго! Але, паздароў Божа добрых людцоў, як навучылі мяне чытаць-пісаць, з той пары я шмат гдзе быў, шмат чаго відзеў і чытаў: і праканаўся, што мова нашая ёсьць такая ж людзкая і панская, як і француская, альбо нямецкая, альбо і іншая якая. <…> Можа хто спытае: гдзе ж цяпер Беларусь? Там, братцы, Яна, гдзе наша мова жывець: Яна ад Вільна да Мазыра, ад Вітэбска за малым не да Чарнігава, гдзе Гродна, Міньск, Магілёў, Вільня і шмат мястэчкаў і вёсак»''. Пашырэньню з 1890-х гадоў назваў «Беларусь» і «беларусы» значна паспрыялі і мясцовыя народніцкі, сацыялістычны і дэмакратычны рухі ([[Беларуская рэвалюцыйная грамада]] (1902 год), перайменаваная ў 1903 годзе ў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускую сацыялістычную грамаду]], ды інш.), якія ўжывалі гэтыя вызначэньні для ўсёй тэрыторыі славянамоўнага насельніцтва краю; матэрыялы [[Перапіс насельніцтва Расейскай імпэрыі (1897)|першага перапісу насельніцтва ў Расейскай імпэрыі ў 1897 г.]]{{Заўвага|Перапіс 1897 году праводзіўся шляхам апытаньня ўсяго насельніцтва, у тым ліку аб ужыванай мове, якая афіцыйнай урадавай статыстыкай лічылася крытэрам прыналежнасьці да пэўнага народу. Хоць, напрыклад, у Пінскім павеце 74,3% жыхароў назвалі сябе беларусамі (паводле роднай мовы), а ўкраінцамі — 0,6% (1423 чалавекі), у Рэчыцкім — адпаведна 82,5 і 1,7%, у Пружанскім — 75,5 і 6,7%. Толькі 64,3% насельніцтва Берасьцейскага і 79,6% Кобрынскага паветаў сваёй роднай мовай назвалі ўкраінскую. Аднак, ужо паводле зьвестак губэрнскага статыстычнага камітэту, у 1910 годзе ў Кобрынскім павеце беларусаў налічвалася 84,8% (а ў 1913 годзе ўжо 85,7%), а ў Пружанскім — 87,1%. Мясцовыя органы кіраваньня, прыходзкія сьвятары, дадзеныя якіх і былі крыніцай этнічнай статыстыкі, адмовіліся ад выняткова моўнага крытэру вызначэньня этнічнай прыналежнасьці і разумелі, што вакол іх жывуць не «ўкраінцы», а «беларусы». Толькі Берасьцейскі павет перад Першай сусьветнай вайной быў заселены на 65,9% (паводле дадзеных) «украінцамі», але і тут да 1918 году асноўная маса насельніцтва ўжо стала называцца «беларусамі». На гэта паўплывалі шматлікая ў той час літаратура на беларускай мове; грамадзкі рух «беларускага адраджэньня»; свабоды, якія прынесла рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі, што дазволілі легальна выдаваць літаратуру на ўсякай роднай мове і свабодна ствараць грамадзкія арганізацыі; бежанства ў ходзе Першай сусьветнай вайны, якое прывяло да цесных кантактаў (у тым ліку ў Санкт-Пецярбургу) дзеячаў грамадзкіх аб’яднаньняў з розных рэгіёнаў; абвяшчэньне [[БНР]] ды інш. А на мапах, складзеных у 1918 і 1919 гадох [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафанам Доўнар-Запольскім]] і [[Яўсей Канчар|Яўсеем Канчарам]] на падставе комплексу крытэраў, ужо ўся Берасьцейшчына ўлучалася ў абшар расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]]. Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С. 15; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 371, 401—409, 443—446, 453, 461—463.}}; працы гісторыкаў [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] і [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], асабліва выдадзеная ў Вільні «Кароткая гісторыя Беларусі»{{Заўвага|«Кароткая гісторыя Беларусі» (1910) утрымлівала непазьбежна шмат мітаў і недарэчнасьцяў, якія тлумачацца як маладасьледаванасьцю самой гісторыі краю і царскай цэнзурай, так і ідэалягічнай накіраванасьцю кнігі. Кніга Ластоўскага ўвабрала ў сябе і шмат мітаў «заходнерусізму», а ў разьдзеле аб XIX ст. — праз цэнзуру — абыходзіла пытаньне аб трох паўстаньнях у краі.}} (1910 год); прэса, у першую чаргу газэта [[Наша ніва|«Наша ніва»]]{{Заўвага|Рэвалюцыйна-марксісцкія ідэі газэты «Наша доля» у новым пэрыядычным выданьні «грамадоўцаў» (сяброў партыі Беларуская сацыялістычная грамада) — у газэце «Наша ніва» — былі замененыя на нацыянальныя і лібэральна-дэмакратычныя. Так, у галоўным артыкуле (на перадавіцы) першага нумару газэты «Наша ніва» было напісана: «''Не думайце, што мы хочам служыць толькі панам, ці адным мужыкам. Не, ніколі не! Мы будзем служыць усяму беларускаму пакрыўджанаму народу, пастараемся быць люстрам жыцьця, каб ад нас, як ад люстра, сьвет падаў у цёмнасьць. Мы будзем старацца, каб усе беларусы, што ня ведаюць, хто яны ёсьць, зразумелі, што яны беларусы і людзі, каб пазналі свае правы і памаглі нам у нашай рабоце''».}}. == «Краёвасьць» == {{Асноўны артыкул|краёўцы}} === Паходжаньне назвы руху і ідэалёгіі «краёвасьці» === Тэрмін «Край», якім карэннае каталіцкае і польскамоўнае сярэднезаможнае і заможнае дваранства шасьці літоўска-беларускіх губэрняў азначала землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], даў назву палітычнаму руху [[краёўцы|«краёўцаў»]] пачатку XX ст. у [[Беларусь|Беларусі]] і [[Летува|Летуве]]. Зьнешнія межы Паўночна-Заходняга краю амаль супадалі з вонкавымі межамі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (паводле стану да першага падзелу Рэчы Паспалітай), таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў карэннага дваранства зь дзяржавай сваіх продкаў<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 51—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасьцю… С. 125.</ref>. І сама «краёвая ідэя» паходзіла з памяці карэнных [[дваране|дваранаў]] і [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] аб былым адзінстве гэтай тэрыторыі (паўночна-заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі) у часы Вялікага Княства Літоўскага і імкненьня «краёўцаў» захаваць і ўмацаваць тое адзінства «краю» (з яго этнічна, моўна, канфэсійна і культурна стракатым насельніцтвам) і надалей<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 125—135.</ref>. «Краёўцы» у сваёй ідэалёгіі, што атрымала назву «краёвасьць» (альбо «краёвая канцэпцыя», «краёвая ідэя»), сумяшчалі аўтанамісцкія, [[лібэралізм|лібэральныя]] і [[інтэрнацыяналізм|інтэрнацыянальныя]] лёзунгі і выступалі супраць падзелу насельніцтва паводле канфэсійнай, моўнай, культурнай і этнічнай прыкметаў, выказваліся за роўнасьць правоў [[народ]]аў, [[мова]]ў, [[культура]]ў і [[рэлігія]]ў, а тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю непасрэдна разглядалася імі як месца рэалізацыі іхных ідэяў і намаганьняў па разьвіцьці роднай зямлі, супраціўленьня распальваньню міжканфэсійнай і міжэтнічнай варожасьці, супрацьстаяньня [[русіфікацыя|русіфікацыі]]<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52.</ref>. === Тапанімічная і этнанімічная тэрміналёгія «краёўцаў» === [[Файл:Bazewicz - mapa Litwa i Rus 1911 AD.jpg|thumb|Мапа «Літвы і Русі: Літва, Беларусь, Падолія, Валынь і Ўкраіна», 1911 г. Картограф Юзэф Міхал Базевіч]] Маштабная і ўсеахопная праз сыстэму адукацыі, царквы і прэсы расейская ідэалёгія і афіцыйная навука, якія зьмянілі [[тапаніміка|тапанімічную]] і [[этнаніміка|этнанімічную]] тэрміналёгію ў краі, аказвалі свой уплыў на мясцовую [[эліта|эліту]] — карэнных каталіцкіх дваран-маянткоўцаў, хоць і з спазьненьнем у часе. Так, у сваіх мэмуарах адзін зь лідэраў «краёўцаў» [[Эдвард Вайніловіч]] зазначае, што нарадзіўся ў 1847 годзе ў [[Сядзіба Ваньковічаў (Менск)|маёнтку Сьляпянка]] пад [[Менск|Менскам Літоўскім]]; апісваючы акруговыя земскія зьезды ў 1881 годзе, стварэньне сельскагаспадарчых таварыстваў у краі (у 1880-я гады), дзейнасьць мясцовых дэпутатаў у [[Дзяржаўная дума Расейскай імпэрыі|Дзяржаўнай думе]] і [[Дзяржаўны савет (Расейская імпэрыя)|Дзяржаўным савеце Расейскай імпэрыі]] (з 1906 году), называе Менскую, Віцебскую і Магілёўскую губэрні «беларускімі», а Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую губэрні — «літоўскімі губэрнямі»{{Заўвага|''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 1, 41, 62—63, 168, 174. Апісваючы земскія зьезды ў студзені 1881 году, Вайніловіч напісаў пра стварэньне акруг для выбраньня дэлегатаў: «''Тыя акругі ствараліся надта хітра, каб іх межы ні ў якім разе не супадалі з пэўнымі аўтанамічнымі традыцыямі правінцыі''». На ягоны погляд, лягічней было б, зыходзячы з гістарычнага адзінства і падобнасьці гаспадарчых праблемаў, разьмеркаваць шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў у адну акругу, але «літоўскія губэрні» аб’ядналі з прыбалтыйскімі (зь зьездам у Рызе), а Менскую і Магілёўскую — з Смаленскай і Калускай (зь зьездам у Смаленску). Гл.: ''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 41.}}. У пачатку [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]] былі выдадзеныя законы, якія гарантавалі многія грамадзянскія правы і свабоды (у тым ліку ў рэлігійных, моўных і нацыянальных дачыненьнях). Узьніклая сярод мясцовых дваранаў і інтэлігенцыі «краёвая» дыскусія ў Паўночна-Заходнім краі шырока ўжывала датычна заходніх губэрняў (паўночна-заходніх і паўднёва-заходніх губэрняў) традыцыйную геаграфічную тэрміналёгію часоў Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ) і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], якой мясцовая шляхта паралельна карысталася ўсё XIX стагодзьдзе: «Літва і Русь» — у дачыненьні ўсяго [[Заходні край|Заходняга краю]]; «Літва» — у дачыненьні ўсіх паўночна-заходніх губэрняў (былых зямель ВКЛ); паралельна «Літва» (у вузкім сэнсе) — у дачынеьні Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў; «Русь» — у дачыненьні Віцебскай, Магілёўскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрняў; «Беларусь» — у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай губэрняў (часам да Менскай); «Валынь», «Падолія» і «Ўкраіна» (альбо цалкам «Русь» (у вузкім сэнсе)) — у дачыненьні адпаведна Валынскай, Падольскай і Кіеўскай губэрняў{{Заўвага|У 1905 годзе краёўцы лібэральна-кансэрватыўнага кірунку нават спрабавалі стварыць [[Краёвая партыя Літвы і Беларусі|Краёвую партыю Літвы і Русі]].}}. Так, у 1905 годзе ў першым нумары газэты «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]», якая стала адной з галоўных трыбунаў «краёвасьці», у артыкуле «Індустрыялізацыя Літвы» адзначалася: ''«Літва (ва ўрадавай тэрміналёгіі Паўночна-Заходні край) ахоплівае [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]], г.зн. [[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую губэрні]], а таксама [[Менская губэрня|Менскую]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую]] і [[Віцебская губэрня|Віцебскую губэрні]]. Вялікі гэта шмат зямлі: на захадзе гранічыць з Каралеўствам Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]] і [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрнямі]]; на поўначы з [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай губэрняй]], на ўсходзе з [[Смаленская губэрня|Смаленскай]], [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрнямі]], на поўдні з [[Валынская губэрня|Валынскай губэрняй]]. Агульна займае прастору каля 260 490 квадратных вёрстаў, ці палову тэрыторыі [[Францыя|Францыі]], і трошкі менш за палову [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Насельніцтва краю складае каля 12 000 000. Хоць літоўскія губэрні належаць да розных адміністрацыйных адзінак, аднак гэта з эканамічнага пункту гледжаньня складае адну цэласьць. <…> Увогуле ўсе літоўскія губэрні ў эканамічным пляне вельмі недаразьвітыя»''<ref>''Ostroróg-Sadowski, J.'' [[:c:Файл:Hipolit Korwin-Milewski artykul - Kuryer Litewski 1905 nr 1 s 2.jpg|Uprzemysłowienie Litwy]] / J. Ostroróg-Sadowski // Kuryer Litewski. — 1905. — № 1. — С. 2.</ref>. Аднак адразу ж газэта «Kurier Litewski» пачала паралельна ўжываць і афіцыйную ўрадавую геаграфічную і этнанімічную тэрміналёгію для паўночна-заходніх губэрняў: выдавецтва газэты друкавала ў 1905—1909 гадох кнігу-даведнік Напалеона Роўбы «Przewodnik po Litwie i Białejrusi» («Праваднік па Літве і Беларусі»), якая давала кароткія гістарычныя і геаграфічныя зьвесткі аб населеных пунктах і дзе «Літвой» называліся [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]], «Беларусьсю» — [[Менская губэрня|Менская]], [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]], і зазначалася, што Вільня ''«ёсьць несумненна асяродкам, дзе зьядноўваюцца ўсе ніці жыцьця Літвы і Беларусі»''<ref>''Rouba, N.'' Przewodnik po Litwe i Białejrusi… С. 3.</ref>. У газэтных артыкулах «краёўцаў» тэрмін «беларусы» адносіўся да беларускамоўнага, а «літоўцы» — да летувіскамоўнага ([[балты]]йскага) насельніцтва. Пазьней, напрыклад, Эдвард Вайніловіч у сваіх мэмуарах, апісваючы падзеі ў Паўночна-Заходнім краі ў 1914—1918 гадох, ужо акрэсьлівае тэрыторыю «Беларусі», зыходзячы з моўнага крытэру, такім абшарам: частка Віленскай губэрні, большая частка Гарадзенскай і цалкам Менская, Віцебская і Магілёўская губэрні<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 201.</ref>. Укладваньне ў тэрмін «беларусы», якім стала пачалі называць большасьць славянамоўнага сялянскага насельніцтва краю, значэньня часткі (галіны) «адзінага рускага народу» было непрымальным для самаідэнтыфікацыі значнай часткі (асабліва матэрыяльна незалежнай) мясцовай шляхты, бо было б прызнаньнем этнічнай асыміляцыі (абрусеньня) і адрачэньня ад уласнай гісторыі і традыцыяў{{Заўвага|Беларускі нацыянальна-дэмакратычны рух канца XIX — пачатку XX ст. быў прадстаўлены прыхільнікамі з самых розных станаў (дваранаў, сьвятароў, мяшчанаў і сялянаў), дзе пераважалі прадстаўнікі той сялянскай інтэлігенцыі расейскай асьветы, якая выходзіла зь вёскі і, канчаючы настаўніцкія і духоўныя сэмінарыі, не далучалася да «заходнерусістаў», а таксама прадстаўнікі інтэлігенцыі мясцовай «польскай» (каталіцкай і польскамоўнай) культуры, якія паходзілі з дробнай засьцянковай шляхты. І менавіта апошняя катэгорыя (малазаможнае дваранства польскай культуры) была самай шматлікай і вызначальнай у той пэрыяд у сацыяльным руху, які надумаў узьняць і прапагандаваць мясцовую беларускамоўную культуру. Гл.: ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 311—312.}}. А замацаваньне ў другой палове XIX ст. у афіцыйнай расейскай навуцы, ідэалёгіі і прэсе тэрміну «литовцы» («литвины») толькі за [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] насельніцтвам прывяло да таго, што мясцовае дваранства, якое не згадзілася аднесьці сябе да [[балты|балтаў]], для вонкавых дачыненьняў з афіцыйнай уладай і расейскім дваранствам пачало карыстацца толькі тэрмінам «палякі», хоць у прыватных зносінах паміж сабой і з «караняжамі» (г.зн. з [[палякі|палякамі]] з [[Варшаўскае генэрал-губэрнатарства|уласна польскіх губэрняў]] Расейскай імпэрыі — губэрняў былога [[Царства Польскае|Царства Польскага]]) яшчэ выкарыстоўвалі паралельна і тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны»){{Заўвага|Дачка [[Ежы Чапскі|Ежы Чапскага]] графіня [[Марыя Чапская]] (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 г., Парыж) напісала пра палеміку паміж польскамоўным пісьменьнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фларыянам Чарнышэвічам||pl|Florian Czarnyszewicz}} (1895—1964) і беларускамоўным пісьменьнікам [[Кастусь Акула|Кастусём Акулам]] (1925—2008), калі апошні, жадаючы польска-беларускага паразуменьня, усё ж папракаў Чарнышэвіча ў фальшаваньні гісторыі Беларусі і казаў, што землеўласьнікі-«палякі» і безьзямельная шляхта гэта чарвякі, якія крывавілі цела яго айчыны і сялянаў-«беларусаў». У эсэ графіня патлумачыла, якія адносіны былі ў карэннага дваранства да сялянаў і чаму «польскія» дваране не прымалі слова «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў Фларыяна Чарнышэвіча, напісаных па-беларуску да Кастуся Акулы і перасланых копіяй пазьней Марыі Чапскай: «''Сяляне станавіліся шляхтай, а шляхта выгасала, пераходзячы ў становішча сялянаў. <…> Важна тое, што спадар зьяўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсьць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косьці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме ня мовілі па-польску, але назвы «бела-» ці «чарнарусаў» не прымалі, бо «рускі» для іх азначаў тры чацьвертых маскаля. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасьць. І калі б тады якая мудрасьць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыцьцё найменьне «[[ліцьвіны|літоўца]]» (у значэньні міцкевічаўскім) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі''». (Гл.: ''Czapska, M.'' Florian Czarnyszewicz … С. 166—167.). Фларыян Чарнышэвіч, хоць і не належаў да ідэолягаў «краёвасьці», выказваў тыповыя для краёўцаў думкі.}}. Непрыняцьце новага значэньня тэрміна «літоўцы» (г.зн. толькі балтамоўнае насельніцтва){{Заўвага|[[летувісы|Летувіскі]] (балтамоўны) нацыянальна-дэмакратычны рух быў прадстаўлены ў абсалютнай большасьці сялянамі або інтэлігенцыяй і сьвятарствам сялянскага паходжаньня, якія нарадзіліся ў Ковенскай губэрні (жамойцкі біскуп [[Антанас Баранаўскас]] (1835—1902), ксёндз [[Ёнас Майроніс]] (1862—1932), ксёндз [[Ёнас Басанавічус]], [[Пятрас Краўчунас]], [[Ёнас Вілейшыс]], [[Пятрас Вілейшыс]], [[Вацловас Біржышка]], [[Пэліксас Бугайлішкіс]], [[Андрус Булёта]], [[Юргіс Шайліс]], [[Казімэрас Сьцяпонас Шайліс]] ды інш.). Напярэдадні 1917 году ў ім было два кірункі — хрысьціянска-дэмакратычны, клерыкальны (імкненьне да пабудовы каталіцкай і кансэрватыўнай дзяржавы, дзе дамінуючае становішча будзе займаць клір) і нацыяналістычны (нацыяналізм і дэмакратызм ва ўсіх галінах жыцьця, найбольш папулярны сярод сялянства). Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасьцю... С. 337.}} прывяло да ўзьнікненьня ў канцы XIX — пачатку XX ст. і пэўнага пашырэньня ў асяродзьдзі мясцовай (каталіцкай і польскамоўнай) шляхты (асабліва ў этнакантактнай зоне — у [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], прымежнай з асноўным масівам балтамоўнага насельніцтва — [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрняй]]) тэрміну «младалітоўцы» для абазначэньня балтамоўнага насельніцтва, а для ўласнага самавызначэньня — тэрмінаў «старалітоўцы» (''starolitwini''), «гістарычныя літоўцы» (''litwini historyczni''), «міцкевічоўцы» (у знак салідарнасьці з тым значэньнем паняцьця «літоўцы» (''litwini''), які выкарыстоўваў [[Адам Міцкевіч]] у сваім творы «[[Пан Тадэвуш]]»)<ref>Гл.: ''Buchowski, K.'' Litwomani … С. 26</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис… С. 15.</ref>{{Заўвага|Ананімны аўтар (відавочна, маянтковец) пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце «Kurier Litewski» (№ 146, 1906 г.) разьмясьціў артыкул «Мы і літоўцы», дзе спрабаваў папулярызаваць тэрмін «старалітовец» і нават прапаноўваў стварыць «Старалітоўскую партыю», якая б адлюстроўвала інтарэсы карэнных дваранаў; а балтамоўнае сялянства, якое пачало (на думку аўтара, з падачы і падтрымкі расейскага ўраду) карыстацца назвай «літоўцы», прапаноўваў называць «младалітоўцамі». Яшчэ ў 1934 г. [[Раман Скірмунт]] у артыкуле-нэкралёгу «Панны з Муру» у газэце [[Słowo (1922)|«Słowo»]] (№127, 1934 г.) аб [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] і Юзэфе Куржанеўскай напісаў, што захапленьні Канстанцыяй Скірмунт [[літваманы|«літваманіяй»]] нz ўлічвалі тое, што «младалітоўцамі» паняцьце «Літва» было звужанае толькі да свайго этнаграфічнага, балтамоўнага арэалу (Ковеншчыны, то бок сучаснага тэрміну ''Летува'' клясычнае нормы), які сягаў межамі толькі да [[Вільня|Вільні]] (няўлучна). Гл.: ''Skirmuntt, R.'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3.}}. Хоць хутка і яны пачалі менаваць сябе толькі як «палякі»<ref>Гл. напрыклад: ''Туронак, Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі / Ю. Туронак. — Мінск : Медисонт, 2006. — С. 18.</ref>. === Змаганьне «краёўцаў» за адзінства краю === {{Асноўны артыкул|Першая сусьветная вайна на Беларусі}} У 1915 годзе, з прыходам у [[Вільня|Вільню]] нямецкіх войск падчас [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], ідэя «краёўцаў» пра непадзельнасьце і цэласнасьце літоўска-беларускіх губэрняў (Паўночна-Заходняга краю — былых зямель Вялікага Княства Літоўскага) увасобілася ў стварэньні Рады [[Канфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|Канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] — блёку лідэраў мясцовых беларускіх, летувіскіх, жыдоўскіх і польскіх этнапалітычных і этнакультурных рухаў, якія адносіліся да лібэральна-дэмакратычнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]. Ініцыятыва яе стварэньня належала беларускім краёўцам-дэмакратам. Праграмныя дакумэнты Канфэдэрацыі ВКЛ, якія пашыраліся на чатырох мовах (беларускай, летувіскай, польскай і ідыш), пастулявалі неабходнасьць вылучэньня акупаваных немцамі паўночна-заходніх губэрняў з-пад юрысдыкцыі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і ўтварэньня на гэтай тэрыторыі «незалежнай дзяржаўнай адзінкі» з [[сойм]]ам (парлямэнтам) у Вільні, сфармаваным шляхам агульных, роўных, прамых выбараў пры тайным галасаваньні. Нямецкія ўлады не праявілі зацікаўленасьці ў адраджэньні [[ВКЛ]]{{Заўвага|Праявілася і катэгарычная нязгода дзеячаў летувіскага (балтамоўнага) руху, якія мелі ўласную думку пра аўтаномію (ці самастойнасьць) «Літвы» з сталіцай у Вільні, пра што яны надумалі яшчэ ў 1905 годзе на сваім [[Вялікі віленскі сойм (1905)|Вялікім віленскім сойме]]. Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасцю... С. 336.}}. Па тым, як у пачатку лістапада 1918 году нямецкія войскі пакінулі тэрыторыю [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]] паводле пастановаў [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]], лідэры карэннага дваранства Менскай губэрні (галоўным чынам, сябры [[Менскае таварыства сельскай гаспадаркі|Менскага таварыства сельскай гаспадаркі]] — прыхільнікі лібэральна-кансэрватыўнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]) былі супраць падзелу Беларусі на часткі, выступілі з ініцыятывай стварэньня пад нямецкім куратарствам Вялікага Княства Літоўска-Беларускага (з паўночна-заходніх губэрняў) і папрасілі нямецкага генэрала [[Эрык фон Фалькенгайн|Эрыка фон Фалькенгайна]] (1861—1922) паведаміць пра гэтае імкненьне нямецкаму імпэратару [[Вільгельм II|Вільгельму II]]. Прыкметна, што менскія дваране прапаноўвалі даць назву новай дзяржаве не «Вялікае Княства Літоўскае» (альбо «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае»), а «Вялікае Княства Літоўска-Беларускае», што сьведчыла пра прыманьне імі новага значэньня геаграфічнай і этнанімічнай тэрміналёгіі. Генэрал фон Фалькенгайн адказаў дэлегацыі менскіх дваранаў, якіх узначаліў граф [[Ежы Чапскі]] (1861—1930), што мусіць строга выконваць пастановы Берасьцейскага міру, але перадасьць прапанову ў Галоўную імпэратарскую стаўку; падобныя ідэі пэўны час падтрымлівала інтэлігенцыя з прадстаўнікоў беларускага нацыянальнага руху. Аднак разам зь імі пазьней паўстала ў існасьці канкурэнтная ідэя Беларускае Народнае Рэспублікі (нацыянальнае дзяржавы беларусаў), а немцы ў лютым 1919 году хутка пакінулі ўсю тэрыторыю Беларусі, а на зьмену ім прышлі войскі [[бальшавікі|бальшавікоў]]<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 209.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Czasopis - Litwa i Rus - rok 1 - grudzien 1912 - T 4 - z 3.jpg|Вокладка часопіса «Litwa i Ruś» (Вільня), 1911 г. Файл:Starolitwin - Kuryer Litewski 1906 nr 146 s 1.jpg|Артыкул «Мы і літоўцы» ананімнага аўтара пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski»]] (№ 146, 1906 г.) </gallery> == Дадатковыя зьвесткі == * Пад рэдакцыяй [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] ў 1888—1889 гадох выходзіў даведнік «Северо-Западный календарь» (1888—1893), які быў штогадовым дадаткам да прыватнай лібэральнай газэты «[[Менскі лісток (1886)|Минский листок]]» і дзе частка матэрыялу друкавалася на [[беларуская мова|беларускай мове]]<ref>Гл.: ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 119.; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 283.</ref>. Гэты каляндар і даведнік па шасьці літоўска-беларускіх губэрнях складаў пэўную канкурэнцыю даведніку «Виленский Календарь» і іншым расейска- і польскамоўным даведнікам, а рэдактар Доўнар-Запольскі друкаваў свае ўласныя артыкулы з гісторыі, этнаграфіі, статыстыкі краю. Мітрафан Доўнар-Запольскі таксама напісаў шэраг гістарычных і этнаграфічных прац, дзе ўжываў (з цэнзурных прычынаў) тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «заходне-рускі»: «Статистические очерки Северо-Западного края» (1888), «Чародейство в Северо-Западном крае в XVII—XVIII вв.» (1890), «Западнорусская семейная община в XV веке» (1897), «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1905). * У [[Менск]]у штодзённа з 1 (14) лістапада 1902 да 8 (21) сьнежня 1905 году выдавалася газэта [[Северо-Западный край (газэта)|«Северо-Западный край»]] (якая ў 1886—1902 гадох мела назву [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] і дзе працавалі аматары беларускай культуры і гісторыі — Мітрафан Доўнар-Запольскі, [[Янка Лучына]] ды інш.). У 1905 годзе яна стала [[сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратычнага]] ([[марксізм|марксісцкага]]) кірунку — надрукавала праграму [[II зьезд РСДРП|II зьезду]] [[РСДРП]], артыкул [[Уладзімер Ленін|Уладзімера Леніна]], памфлет [[Максім Горкі|Максіма Горкага]] ды інш. А 15 траўня 1905 году ў газэце быў надрукаваны верш [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Мужык» — першы [[беларуская мова|беларускамоўны]] дэбют паэта ў друку [http://feb-web.ru/feb/periodic/pp0-abc/pp2/pp2-0481.htm]. <gallery perrow=5> Severo-Zapadnyj kalendar - 1893 AD.jpg|Вокладка даведніка «Северо-Западный календарь», 1893 г. Mitrafan Dounar-Zapolski - Ocherki po organizacii zapadno-ruskogo krestianstva v XVI veke - 1907 AD.JPG|вокладка кнігі [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1907 г.) Petrov - Belorussia i Litva - Istoricheskie sudby Severo-Zapadnogo kraja - 1890.jpg|Вокладка кнігі М.І. Пятрова «Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края» ([[Санкт-Пецярбург]], 1890 г.) Миловидов - Освобождение крестьян СЗК - 1901.jpg|Вокладка кнігі А.І. Мілавідава «Освобождение крестьян Северо-Западного края и поземельное устройство их при графе М.Н. Муравьеве» ([[Вільня]], 1901 г.) </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Летувізацыя]] == Заўвагі == {{Заўвагі|3}} == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * ''[[Яўген Анішчанка|Анішчанка, Я.]]'' Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. Анішчанка. — {{Менск (Мінск)}}: Хурсік, 2003. — 470 с. * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}} * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Белая Русь / А. Белы // {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} — С. 306—308. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' [https://web.archive.org/web/20150926144546/http://pdf.kamunikat.org/3662-1.pdf Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы] / А. Белы. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2000. — 238 с — {{ISBN|985-6599-12-1}} * ''Ганчарук, І.'' Палітыка царызму ў адносінах да каталіцкай царквы (1772—1830) / І. Ганчарук // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 2002. — № 1. — С. 39—46. * Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. Брыгадзін, У. Ладысеў, П. Зялінскі [і інш.]. — Ч. 2 : XIX—XX стагоддзі. — {{Менск (Мінск)}}: РІВШ БДУ, 2002. — 656 с. * Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. Марцуль]], І. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. Новіка, Г. Марцуля. — Ч. 1. Ад старажытных часоў — па люты 1917 г. — {{Менск (Мн.)}}: Выш. шк., 2003. — 416 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Т. 4: Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.) / М. Біч [і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 2005. — 519 с. * ''Казлоў, Л.'' Беларусь на сямі рубяжах / Л. Казлоў, А. Цітоў. — {{Менск (Мінск)}}: Беларусь, 1993. — 71 с. * Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.) / В. Грыгор’ева [і інш.]; навук. рэд. У. Навіцкі. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 1998. — 340 с. * [[Алег Латышонак|''Латышонак, А.'']] Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII — да пачатку ХХІ ст. / А. Латышонак, Я. Мірановіч. — Вільня — Беласток: Інстытут беларусістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 368 с. * [[Антон Луцкевіч|''Луцкевіч, А.'']] [http://kamunikat.org/download.php?item=10103-1.pdf&pubref=10103 Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Антон Луцкевіч; уклад., прадм. , камэнт., індэкс імёнаў, пер. з пол. і ням. А. Сідарэвіча. — {{Менск (Мінск)}}: Кнігазбор, 2006. — 460 с. * ''Насытка, Я.'' «Тыя ж беларусы…»: Этнічныя межы беларусаў у XIX — пачатку XX ст. / Я. Насытка // Беларуская мінуўшчына. — 1994. — № 4. — С. 11—15. * Паўночна-заходні край // {{Літаратура/БелСЭ|8}} — С. 339. * ''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5}} — С. 441. * [[Аляксандр Смалянчук|''Смалянчук, А.'']] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Смалянчук. — СПб.: Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * [[Сяргей Токць|''Токць, С.'']] [https://web.archive.org/web/20160305191643/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/24/04.htm Беларуская ідэнтычнасць у ХІХ ст.] // Białoruskie Zeszyty Historyczne. № 24, 2005. [https://web.archive.org/web/20140815030928/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2202] * ''[[Юры Туронак|Туронак, Ю.]]'' [https://web.archive.org/web/20140815024349/http://pdf.kamunikat.org/1771-1.pdf Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі] / Ю. Туронак. — {{Менск (Мінск)}}: Медисонт, 2006. — 180 с. * [[Аляксандар Цьвікевіч|''Цьвікевіч, А.'']] «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадскай мысьлі на Беларусі ў ХІХ і пачатку ХХ в. / А. Цьвікевіч. — 2-е выд. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1993. — 352 с. * [[Захар Шыбека|''Шыбека, З.'']] Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002) / З. Шыбека. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2003. — 490 с. * Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык [і інш]. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1985. — 215 с. * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * ''Buchowski, K.'' [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku] / K. Buchowski. — Białystok : Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku, 2006. — 430 s. * [[Марыя Чапская|''Czapska, M.'']] Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice / M. Czapska. — Warszawa : Więź, 2006. — S. 164—171. * [[Якуб Гейштар|''Gieysztor, J.'']] Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 : w 2 t. / J. Gieysztor; przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. — Wilno : Nakładem Tow. Udz. «Kurjer Litewski», 1913. — T. 1. — 422 s. * [[Раман Юркоўскі|''Jurkowski, R.'']] Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo polskie Ziem Zabranych w wyborach do Dumy Państwowej i Rady Państwa 1906—1913 / R. Jurkowski. — Olsztyn: WUWM Olsztyn, 2009. — 550 s. * [[Ігнат Лахніцкі|''Lachnicki, I.E.'']] [http://www.polona.pl/dlibra/doccontent?id=5954&from=FBC Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey]{{Недаступная спасылка|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / I.E. Lachnicki. — Wilno : Druk. Józefa Zawadzkiego, 1817. — 88 s. * [[Уладзіслаў Адамавіч Міцкевіч|''Mickiewicz, W.'']] Pamiętniki : w 3 t. / W. Mickiewicz. — Warszawa—Kraków—Lublin—Łódź—Paryż—Poznań—Wilno—Zakopane : Gebethner i Wolf, 1927. — T. 2 : 1862—1870. — 441 s. * [[Міхал Клеафас Агінскі|''Ogiński, M.K.'']] Pamiętniki Ogińskiego o Polsce i polakach od roku 1788 aż do konca roku 1815 : w 4 t. / M.K. Ogiński; z języka francuzkiego. — Poznań : Księgarnia Jana Konstantego Żupańskiego, 1871. — T. 3. — 218 s. * ''Rodkiewicz, W.'' Russian Nationality Policy in the Western Provinces of the Empire (1863—1905) / W. Rodkiewicz. — Lublin: Scientific Society of Lublin, 1998. — 257 s. * [[Напалеон Роўба|''Rouba, N.'']] [https://web.archive.org/web/20140603144045/http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/rouba/Rouba_N._Przewodnik_po_Litwe_i_Bia%C5%82ejrusi.html Przewodnik po Litwie i Białejrusi] / N. Rouba. — Wilno : Wydawnictwo «Kurjera Litewkiego», 1908. — 2-e wyd. — 215 s. [http://pbc.biaman.pl/dlibra/docmetadata?id=14001&from=publication&] * [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|''Skirmuntt, R.'']] [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3. * [[Дарус Сталюнас|''Staliunas, D.'']] Making Russians. Meaning and Practice of Russification in Lithuania and Belarus after 1863 / D. Staliunas. — Amsterdam—New York : Rodopi, 2007. — 465 s. * [[Дарыюш Шпопэр|''Szpoper, D.'']] Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s. * ''Weeks, T.R.'' Nation and State in Late Imperial Russia. Nationalism and Russification on the Western Frontier, 1863—1914 / T.R. Weeks. — DeKalb: Northern Illinois University Press, 1996. * [[Эдвард Вайніловіч|''Woyniłłowicz, E.'']] Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — cz. 1. — 368 s. * [[Марыян Зьдзяхоўскі|''Zdziechowski, M.'']] Idea polska na kresach / M. Zdziechowski // Widmo przyszłości : szkice historyczno-publicystyczne / M. Zdziechowski. — Wilno : Grafika, 1939. — S. 1—17. * Акты Виленской археографической комиссии (Акты издаваемые комиссиею, Высочайше учрежденною для разбора древних актов в Вильне). — Вильна: Тип. А. Г. Киркора, 1865. — [https://web.archive.org/web/20160414010348/http://www.runivers.ru/lib/book3036/9545/ Т. I. Акты Гродненского земского суда]. — 377 с. * ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России / К. Арсеньев. — Санкт-Петербург : Тип. Импер. академии наук, 1848. — 503 с. * Белоруссия // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1863. — Т. I. — С. 371. * Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С.231. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С. 232—234. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * ''Большакова, О. В.'' Российская империя: система управления. Современная зарубежная историография: аналитический обзор / О. В. Большакова ; Центр социал. науч.-информ. исслед. Отд. отеч. и зарубеж. истории; Отв. ред. В. М. Шевырин. — М., 2003. — 92 с. * ''[[Пётар Брыгадзін|Бригадин, П. И.]]'' Минские губернаторы: история власти / П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич. — Минск : БГУ, 2009. — 351 с (фрагмэнт кнігі гл. тут [https://web.archive.org/web/20131001215756/http://www.simst.bsu.by/main/guide/brigadin/7.pdf]) * ''[[Фадзей Булгарын|Булгарин, Ф.]]'' Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года // Выбранае / Ф. Булгарын; уклад., прадм., камент. А. Фядуты. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 2003. — С. 173—223. * [[Міхаіл Далбілаў|''Долбилов, М. Д.'']] Русский край, чужая вера: Этноконфессиональная политика империи в Литве и Белоруссии при Александре II / М. Д. Долбилов. — М. : Новое литературное обозрение, 2010. — 1000 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * ''Зайончковский, П. А.'' Правительственный аппарат самодержавной России в XIX в. / П. А. Зайончковский. — М. : Мысль, 1978. — 288 с. * Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — Москва: Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с. * Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1894. — Т. XII. — С. 247. * Западный край // Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания; под ред. С. Н. Южакова. — СПб : Тип. Тов-ва «Просвещение», 1902. — Т. 9. — С. 507. * История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с. * ''Каппелер, А.'' Россия — многонациональная империя: Возникновение. История. Распад / А. Каппелер; пер. с нем. С. Червонная. — М. : Традиция, 2000. — 344 с — {{ISBN|5-89493-009-Х}} * [[Аляксандар Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] Система управления и чиновничество белорусских губерний в конце XVIII — первой половине XIX в. / А. А. Киселев. — Минск : ВА РБ, 2007. — 172 с. * ''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае. Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественнно в муравьевскую эпоху / И. Корнилов. — Санкт-Петербург : Тип. А. Лопухина, 1901. — 420 с. * ''[[Міхаіл Каяловіч|Коялович, М. О.]]'' Чтения по истории Западной России / М. О. Коялович. — СПб, 1884. — 341 с. * ''Лебедкин, М.'' [http://books.google.ru/books?id=yZcZAAAAYAAJ&pg=RA2-PA9&dq=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ei=hL_dUKWoGMSg4gSU6ICgBw&ved=0CEMQ6AEwAw#v=onepage&q=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&f=false О племенном составе народонаселения Западного края Российской империи // Вестник Юго-Западной и Западной России. Историко-литературный журнал. Октябрь. Том II. Киев, 1862] * ''Липранди, А. П.'' [http://dlib.rsl.ru/01003548360?get=pdf «Отторженная возвратих»: Падение Польши и воссоединение Западно-Русского края] / А. П. Липранди (А. Волынец). — СПб : Калашниковск. тип. А. Л. Трунова, 1893. — 80 с. * ''Литвинов, М. М.'' [https://web.archive.org/web/20160304225214/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003545042?get=pdf Литовская область, Полесье и страна к югу от Полесья : Записки офицеров старш. курса Николаев. акад. Ген. штаба, сост. по лекциям адъюнкт-проф. М. Литвинова в 1883—83 г.] / М. М. Литвинов. — СПб : Общественная польза, 1883. — 16 с. * Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1867. — Т. III. — С. 62—64. * ''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия по отношению к дворянству Белоруссии в конце XVIII — первой половине XIX вв. / С. Л. Луговцова. — Минск : БГПУ, 1997. — 79 с. * ''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы Российской империи (XVIII — начало XX века) / Л. М. Лысенко. — М. : МПГУ, 2001. — 2-е изд. — 358 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния / сост. А. Корева. — Санкт-Петербург: Тип. И. Огризко, 1861. — 804 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Минская губерния / сост. И. Зеленский. — Санкт-Петербург : Воен. тип., 1864. — Ч. 1. — 672 с. * [[Аляксей Мілер|''Миллер, А.'']] [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста] // uchebilka.ru [Электронны рэсурс] * Народы России. Белорусы и поляки / Издание «Досуг и дело». — СПб : Общественная польза, 1878. — 68 с. * Обозрение исторических сведений о составлении свода местных законов западных губерний. — Санкт-Петербург, 1837. — 96 с. * ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края / Н. И. Петров. — СПб. : Тип. Тов. «Общественная польза», 1890. — 585 с [https://web.archive.org/web/20141129015141/http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/] * Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. — М. : Наука, 1964. — 707 с. * ''Реклю, Э.'' [https://web.archive.org/web/20160303211904/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf Россия европейская и азиатская] : в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. Европейская Россия. До Урала. — СПб. : А. Ильин, 1883. — 700 с. * ''[[Сусана Самбук|Самбук, С. М.]]'' Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX века / Ред. В. П. Панютич. — Минск : Наука и техника, 1980. — 224 с. * Сборник императорского русского исторического общества. — Т. 23: Письма Императрицы Екатерины II к Гримму (1774—1796) / изданные с пояснительными примечаниями Я. Грота. — СПб. : Тип. Императорской Академии Наук, 1878. — 734 с. * ''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии / А. Сементовский. — Санкт-Петербург : Тип. Н. Хана. — 1872. — 69 с. * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] Границы в пограничье: белорусы и этнолингвистическая политка Российской империи на Западных окраинах в период Великих Реформ / Д. Сталюнас // Ab Imperio. 2003 — № 1. — С. 261—292. * ''Столпянский, Н. П.'' Девять губерний Западно-Русского края в топографическом, геогностическом, статистическом, экономическом, этнографическом и историческом отношениях : (С карт. девяти губерний края) / Н. П. Столпянский. — СПб : тип. Гогенфельдена и К°, 1866. — 200 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н. Г.'']] [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003570717?get=pdf Исследование вопроса, какое место в русской истории должно занимать Великое княжество Литовское?]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Н. Г. Устрялов. — Санкт-Петербург : тип. Экспедиции заготовления гос. бумаг, 1839. — 42 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н.'']] Русская история: в 2 ч. / Н. Устрялов. — Изд. 5-е. — Санкт-Петербург : тип. Апполона Фридрихсона, 1855. — Ч. 2. Новая история. — 600 с. * [[Павал Ёзэф Шафарык|''Шафарик, П. И.'']] [https://web.archive.org/web/20141129031330/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003560707?get=pdf Славянское народописание] / П. И. Шафарик; пер. с чешского И.Бодянского. — М. : Университетская типография, 1843. — 182 с. * ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с. * [[Родрыг Эркерт|''Эркерт, Р. Ф.'']] [https://web.archive.org/web/20160303234943/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом)] / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140530161039/http://www.runivers.ru/lib/book3130/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20160308003703/http://www.runivers.ru/lib/book3136/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Второе], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20110819174043/http://runivers.ru/lib/book3139/9995/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Третье], Руниверс * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] [https://web.archive.org/web/20150924092948/http://www.russianresources.lt/archive/Mater/staliunas.html Этнополитическая ситуация Северо-Западного края в оценке М. Н. Муравьева (1863—1865)] * [[Аляксандр Аляксандравіч Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] [http://zapadrus.su/2012-04-11-14-59-43/2013/-1863-/246-2013-01-19-133149.html Конфессиональные аспекты кадровой политики российских властей в полицейских учреждениях МВД белорусских губерний во второй половине XIX — начале XX вв.], Западнорус [Электронны рэсурс] === Мапы літоўска-беларускіх губэрняў Расейскай імпэрыі === * [http://www.vln.by/sites/default/files/map6.jpg Полацкая і Магілёўская губэрні 1778—1796], сайт гісторыка [[Вячаслаў Насевіч|Вячаслава Насевіча]] * [http://www.vln.by/sites/default/files/map3.jpg Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі ў 1793—1796 гг.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [http://www.vln.by/sites/default/files/map5.jpg Беларусь у другой палове XIX — пачатку XX в.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [https://web.archive.org/web/20130928013615/http://www.runivers.ru/lib/book3295/16672/ Российский атлас, из сорока четырех карт состоящий и на сорок два наместничества Империю разделяющий, 1792 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20161107012254/http://www.runivers.ru/lib/book7629/406248/ Карманный почтовый атлас всей Российской Империи разделенной на Губернии с показанием главных почтовых дорог, 1808 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140723002608/http://www.runivers.ru/lib/book3293/16652/ Атлас Исторический, Хронологический и Географический Российского государства, составленный на основании истории Карамзина Иваном Ахматовым, 1831 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140904163649/http://www.runivers.ru/lib/book4750/58819/ Атлас Российской Империи, содержащий в себе 51 губернию, 4 области, Царство Польское и Княжество Финляндское, 1835 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140214221543/http://www.runivers.ru/lib/book3296/16681 Подробный атлас Российской Империи с планами главных городов, 1876 год], Руниверс * [http://rodmurmana.narod.ru/Karty.htm Мапы губэрняў эўрапейскай часткі Расейскай імпэрыі, 1903 год] * [https://web.archive.org/web/20150721022727/http://www.runivers.ru/lib/book7761/450334/ Россия. Географическое описание Российское Империи по губерниям и областям с географическими картами, 1913 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140307064333/http://starye-karty.litera-ru.ru/index.html#gub Картографическая энциклопедия: старые карты Российской империи], Литера. Ру {{Беларусь у тэмах}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Паўночна-Заходні край| ]] bwbqm2zkcty0bdmokfcgyi92jn62e4r 2678280 2678278 2026-07-08T21:57:47Z ~2026-38974-75 98784 /* Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» */ 2678280 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mapa 6 gubernij Litwy i Bialej Rusi - Benedykt Hertz.jpg|міні|300пкс|Шэсьць губэрняў Паўночна-Заходняга краю [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] — мапа, надрукаваная ў выдавецтве газэты «[[краёўцы|краёўцаў]]» «[[Kurier Litewski (1905)|Kurjer Litewski]]» і названая «Мапа шасьці губэрняў Літвы і Беларусі», паміж 1905—1910 гг.]] '''«Паўно́чна-Захо́дні край»''' або '''«паўно́чна-захо́днія губэ́рні»''' ({{мова-ru|Северо-Западный край, северо-западные губернии|скарочана}}) — размоўная, публіцыстычная і афіцыйна-бюракратычная назва шасьці губэрняў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ([[Віленская губэрня|Віленская]], [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская]], [[Менская губэрня|Менская]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]] і [[Віцебская губэрня|Віцебская губэрні]]), уведзеная расейскімі ўладамі датычна земляў [[Анэксія|анэксаванага]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў рэчышчы [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] гістарычных [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] — [[беларусы|беларусаў]]. Тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні») ад пачатку ўжываўся ва ўрадавай расейскай тэрміналёгіі датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] па ґвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы]] (1839 год) як жаданьне паказаць ня толькі ўяўны спадчынна-дынастычны, але і [[Русіны (гістарычны этнонім)|этнаканфэсійна рускі]] характар гэтых зямель, які наўмысна праз [[Амонім|аманімічнае]] азначэньне {{мова-ru|«русский»|скарочана}} намагаліся атаясаміць з [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквой]] і [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]]. Аднак да пачатку [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы]] (1861 год) і асабліва да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] тэрмін «Паўночна-Заходні край» выкарыстоўваўся вельмі рэдка і не пашыраўся на Віцебскую і Магілёўскую губэрні. Да пачатку 1860-х гадоў часьцей за ўсё ў расейскай урадавай тэрміналёгіі «паўночна-заходнія губэрні» не вылучаліся асобна, а фігуравалі разам зь «беларускімі» (Віцебскай і Магілёўскай губэрнямі) і «паўднёва-заходнімі губэрнямі» ([[Паўднёва-Заходні край|«Паўднёва-Заходнім краем»]] — Кіеўскім ваенным генэрал-губэрнатарствам) пад агульнай назвай [[Заходні край|«заходнія губэрні» (або «Заходні край»)]]. Падпарадкаваньне ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня 1863—1864 гадоў) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў уладзе віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара пашырыла тэрмін «Паўночна-Заходні край» і на гэтыя («беларускія») губэрні, што захавалася нават па выхадзе ў 1869 годзе Віцебскай і Магілёўскай губэрняў з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара. У расейскай [[Імпэрыялізм|імпэрскай ідэалёгіі]] (г. зв. [[заходнерусізм|«заходнерусізьме»]]) тэрмін «Паўночна-Заходні край» фактычна пазначаў паўночна-заходнюю частку «адзінай Русі» — «Паўночна-Заходнюю Русь» («Паўночна-Заходнюю Расею»), што асабліва пачало прапагандавацца па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў. Апроч таго, замацаваньне з 1860-х гадоў за шасьцю губэрнямі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) назвы «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), нават па скасаваньні ў 1912 годзе Віленскага генэрал-губэрнатарства, фактычна было прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага і мае падобныя агульныя рысы ва ўсіх дачыненьнях, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях. З 1830-х гадоў спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў у паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях паступова набывалі выразна дыскрымінацыйны характар у дачыненьні многіх катэгорыяў мясцовага насельніцтва (у параўнаньні зь іншымі часткамі Расейскай імпэрыі). Плошча Паўночна-Заходняга краю (шасьці губэрняў — Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай і Віцебскай) у пачатку XX ст. складала 266 978 квадратных [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]]<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 441.</ref>. Яго цэнтрам лічылася [[Вільня]]. == Аналягі тэрміну == === Расейскія азначэньні губэрняў да часу ўзьнікненьня тэрміну === [[Файл:WKL wojewodztwa 1771.png|значак|Вялікае Княства Літоўскае, 1771 г.]] Жаданьне паказаць уяўную справядлівасьць захопу зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793 і 1795 гады), праявілася ва ўзьнікненьні ў афіцыйна-бюракратычным справаводзтве Расейскай імпэрыі тэрміну «губэрні, вернутыя ад Польшчы» («губернии, возвращённые от Польши»){{Заўвага|Пад «Польшчай» у тыя часы разумелася ўся [[Рэч Паспалітая]]}}, які выкарыстоўваўся адразу з часу [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] (1772 год) да пачатку 1860-х гадоў<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 297.</ref>. У ходзе падзелаў Рэчы Паспалітай, калі адбываўся працэс усталяваньня расейскіх парадкаў у «нованабытых» губэрнях імпэрыі, у расейскім афіцыйным справаводзтве выкарыстоўваліся таксама тэрміны «новадалучаныя ад Польшчы вобласьці», «набытыя ад Польшчы вобласьці», «зноў далучаныя да Расеі ад Польшчы губэрні» і г. д.<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17108, 17113, 17114, 17122, 17279 ды інш.</ref> [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 35 nr 27318 - p 173 - 1818 AD.jpg|міні|зьлева|''Даклад Галоўнай управы вучэльняў аб захаваньні ў цэласьці адукацыйнага фундуша з паезуіцкіх маёнткаў''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 35, №27318 (фрагмэнт), 1818 г.]] З 1796 году, пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара [[Павал I|Паўла I]], да сярэдзіны 1830-х гадоў (нават па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|«Лістападаўскага паўстаньня»]]) датычна «новадалучаных» губэрняў выкарыстоўваўся таксама тэрмін «польскія губэрні» («нашыя польскія губэрні», «польскія правінцыі»), якія не плянавалася злучыць з ваяводзтвамі [[Царства Польскае|Царства Польскага]]<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 28, № 21586, 21588; Т. 32, № 25319 ды інш.</ref>. У справаводзтве таксама можна было сустрэць тэрміны «літоўскія губэрні» («літоўскія правінцыі», «Літва») і «беларускія губэрні» («беларускія правінцыі»{{Заўвага|Тэрмін «правінцыі» («польскія правінцыі», «літоўскія правінцыі», «беларускія правінцыі» і г.д.) выкарыстоўваўся толькі да пачатку 1830-х гадоў}}, «Белая Расея» альбо «Беларусія») датычна адпаведных губэрняў, якія так называліся лучна. Зрэдку ўжываліся і тэрміны «Літоўскі край» і «Беларускі край»{{Заўвага|Тэрмін «край» у расейскай афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі меў шырокае значэньне. «Краем» маглі называць асобную губэрню; некалькі губэрняў, аб’яднаных адной прыкметай (напрыклад, «Літоўскі край», «Беларускі край» і г.д.); генэрал-губэрнатарства; некалькі генэрал-губэрнатарстваў, аб’яднаных адной прыкметай. Напрыклад, тэрмінам [[Заходні край|«Заходні край» («заходнія губэрні»)]] у свой час лучна называлі тры генэрал-губэрнатарствы (з цэнтрамі ў Вільні, Віцебску і Кіеве). Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 21, аддзяленьне 2, № 20295; Т. 28, аддзяленьне 1, № 27017; ды інш.}}. Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] зь сярэдзіны 1830-х гадоў датычна ўсіх губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай, пачаў стала выкарыстоўвацца да 1917 году тэрмін [[Заходні край|«заходнія губэрні» (альбо «Заходні край»)]]{{Заўвага|Зрэдку тэрмін «заходнія губэрні» выкарыстоўваўся яшчэ за панаваньнем маскоўскага гаспадара [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]]. Гл.: Указ 12 чэрвеня 1812 г. Аб выкарыстаньні лясной варты Заходніх губэрняў для патрэбаў пры арміях // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 32, № 25138.}}. Землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўваходзілі ў склад адасобленых суседніх генэрал-губэрнатарстваў і не вылучаліся ў бюракратычнай тэрміналёгіі асобна з «заходніх губэрняў» (найперш праз падобнасьць урадавай палітыкі датычна гэтых губэрняў){{Заўвага|Па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў дзеля выпрацоўваньня агульнай палітычнай лініі расейскіх уладаў датычна заходніх губэрняў 14 верасьня 1831 году быў створаны «Камітэт, заснаваны для разгляду розных меркаваньняў па губэрнях, ад Польшчы вернутых». У бюракратычных сфэрах гэты камітэт хутка сталі называць [[Камітэт заходніх губэрняў|«Камітэтам заходніх губэрняў»]] (1831—1848). Камітэт дзейнічаў як самастойная ўстанова, але меў блізкія зносіны з Камітэтам міністраў Расейскай імпэрыі, і распрацоўваў датычна заходніх губэрняў розныя ўніфікацыйныя захады, каб «губэрні, ад Польшчы далучаныя, прыведзеныя былі да таго парадку, які для кіраваньня ў іншых расейскіх губэрнях існуе». З пачаткам сялянскай рэформы (1861) і напярэдадні паўстаньня 1863—1864 гадоў быў створаны «[[Заходні камітэт]]» (1862—1865), які меў задачы абмеркаваньня захадаў «да ўстанаўленьня ў адзначаным краі парадку і ўмацаваньня ў ім спакою».}}. Менавіта гэты тэрмін быў найбольш пашыраным да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўчых актах Расейскай імпэрыі. У пачатку 1840-х гадоў (у час эўфарыі ўраду па ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай царквы і павелічэньня колькасьці намінальных вернікаў [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] за кошт былых уніятаў) і ў пачатку 1860-х гадоў (у час чарговага абвастрэньня дачыненьняў паміж мясцовай шляхтай і расейскай уладай) у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі можна было сустрэць і такія тэрміны (з узмацняльнай канатацыяй) як «нашы заходнія губэрні» альбо «заходнія, вернутыя ад Польшчы губэрні»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 104; ды інш.</ref>. === Узьнікненьне тэрміну і ягоныя расейскія аналягі з часу ўзьнікненьня === Па гвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у дачыненьні [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), якое складалася з [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрняў]], у афіцыйным расейскім справаводзтве і прэсе пачаў паралельна выкарыстоўвацца тэрмін «Паўднёва-Заходні край» («паўднёва-заходнія губэрні»), а датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) — тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»){{Заўвага|Упершыню тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» ўжыты ў афіцыйным заканадаўстве ва ўказе ад 18 сьнежня 1842 году, якім праводзілася рэарганізацыя адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства: з складу Віленскай губэрні вылучылі Ковенскі, Цельшаўскі, Расіенскі, Панявескі, Вількамірскі і Новааляксандраўскі паветы дзеля стварэньня Ковенскай губэрні, а Беластоцкую вобласьць (1808—1842) улучылі ў склад Гарадзенскай губэрні. (Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 17, аддзяленьне 2, №16347). Другім разам у Поўным зборы законаў Расейскай імпэрыі тэрмін ужываецца ва ўказе Сэнату ад 27 ліпеня 1843 году («Аб прывядзені ў дзейнасьць Найвысачайшага ўказу 18 сьнежня 1842 году датычна стварэньня ў новым складзе паўночна-заходніх губэрняў» — гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 18, аддзяленьне 1, №17074.}} або «Заходні край» («заходнія губэрні»), хоць тэрмін «Заходні край» («заходнія губэрні») ужываўся паралельна для абазначэньня ўсіх дзевяці «заходніх губэрняў» (Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>{{Заўвага|Нават па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі тэрмін «Паўночна-Заходні край» пачаў шырока ўжывацца ў заканадаўчых актах, афіцыйных дакумэнтах і публіцыстыцы, тэрмін «Заходні край», які «прыжыўся» у грамадзкай сьвядомасьці датычна генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Вільні, яшчэ часам суадносіўся толькі зь Віленскім генэрал-губэрнатарствам. Так, у дванаццатым томе (1894 год) вядомага і папулярнага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Западный край» паведамляецца, што тэрмін адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі — Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай, Магілёўскай, Валынскай, Падольскай і Кіеўскай, але і адзначаецца, што пад Заходнім краем пераважна разумеюцца першыя шэсьць губэрняў («паўночна-заходніх»). А ў дзявятым томе (1902 год) выданьня «Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания» пад рэдакцыяй Южакова указваецца, што тэрмін «Заходні край» адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў, а часьцей за ўсё — да шасьці губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) ці ўвогуле — да трох (Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай), якія складалі Віленскае генэрал-губэрнатарства. Гл.: Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз… С. 247; Западный край // Большая энциклопедия… С. 507.}}. Прытым, тэрмін «Заходні край» для абазначэньня Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства быў больш папулярным да пачатку 1860-х гадоў, чым тэрмін «Паўночна-Заходні край»<ref>Гл.: ''Миллер, А.'' [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e ‎Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста]</ref>. У тыя часы Віцебская і Магілёўская губэрні не ўваходзілі ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і не адносіліся да «паўночна-заходніх», а называліся [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускімі»]]. Да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўстве і справаводзтве Расейскай імпэрыі «заходнія губэрні» (як «паўночна-заходнія», так і «паўднёва-заходнія» і «беларускія»), калі пра іх ішла гаворка ў дакумэнтах, часта прыводзіліся проста пералікам губэрняў паводле імя альбо пазначэньнем генэрал-губэрнатарства (ці ваеннага губэрнатарства). Тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» часьцей сталі размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна ўжывацца з пачатку 1860-х гадоў, калі ў Расейскай імпэрыі пачала абмяркоўвацца і праводзіцца [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянская рэформа]] (1861 год), бо датычна губэрняў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] выпрацоўваліся розныя ўмовы надзяленьня сялянаў зямлёй, што было зафіксавана ў розных «Мясцовых палажэньнях» для гэтых двух груп губэрняў. Актуалізавала шырокае ўжываньне гэтых тэрмінаў насьпяваньне паўстаньня 1863—1864 гадоў. Па пераводзе ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» пачаў пашырацца і на гэтыя («беларускія») губэрні. У пачатку 1860-х гадоў у расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай гістарычнай навуцы (асабліва [[заходнерусізм|заходнерусісцкага кірунку]]) тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю фактычна пачала трактавацца і разумецца як «Паўночна-Заходняя Русь» (альбо «Паўночна-Заходняя Расея»), Паўднёва-Заходняга краю — «Паўднёва-Заходняя Русь» (альбо «Паўднёва-Заходняя Расея»), а цалкам [[Заходні край|«заходнія губэрні»]] трактаваліся і разумеліся як «Заходняя Русь» (ці «Заходняя Расея», «Заходне-рускі край», «заходне-рускія губэрні»). У расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай навуцы тэрмін «Паўночна-Заходняя Русь» таксама меў сваім адэкватам тэрмін «Белая Русь» (ці «Беларусія і Літва»), «Паўднёва-Заходняя Русь» — «Заходняя Маларосія». Цалкам [[Украіна]] («Малая Русь» ці [[Маларосія|«Маларосія»]]) называлася як «Паўднёвая Русь» ці «Паўднёвая Расея»<ref>''Коялович, М. О.'' Чтения по истории Западной России… С. 1.</ref>{{Заўвага|Тры губэрні «Паўднёва-Заходняга краю» (Валынская, Падольская і Кіеўская губэрні) часта называліся адпаведна як «Валынь», «Падольле» і «Кіеўшчына». У першай трэці XIX ст. тэрмін «Маларосія» меў, апроч шырокага значэньня (землі, населеныя «маларосамі»), і вузкае значэньне — адносіўся да Чарнігаўскай, Палтаўскай і Харкаўскай губэрняў. Кацярынаслаўская, Хэрсонская і Таўрыйская губэрні мелі назву «Наваросія». Усходняя Галіцыя называлася як «Чырвоная Русь». Гл.: ''Миллер, А.''‎ Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста.}}. Самі [[беларусы|«беларусы»]] і [[украінцы|«маларусы»]] разглядаліся ня як самастойныя народы, а разам зь «[[расейцы|велікарусамі]]» як тры галіны адзінага «рускага народу», які мусіў быць выняткова [[праваслаўе|праваслаўным]] — прыналежным да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). Напачатку ў публіцыстыцы заходнерусістаў Паўночна-Заходні край называўся тэрмінам не «Паўночна-Заходняя Русь», а проста — «Заходняя Русь», паводле аналёгіі, як Паўночна-Заходні край яшчэ пэўны час працягваў размоўна называцца «Заходнім краем»{{Заўвага|У 1862—1864 гады ў Кіеве выдаваўся часопіс заходнерусісцкага кірунку [[Вестник Западной России|«Вестник Юго-западной и Западной России»]], перайменаваны ў 1864 годзе ў [[Вестник Западной России|«Вестник Западной России»]] і друкаваны ў Вільні}}. Адсюль і ўтварылася вызначэньне кірунку ідэалёгіі — [[заходнерусізм|«заходнерусізм»]] (а Паўднёва-Заходні край напачатку ў тэрміналёгіі заходнерусістаў так і называўся як «Паўднёва-Заходняя Русь»). === Тэрміналёгія ў асяродзьдзі карэннай шляхты краю === [[Файл:Stolen lands (ziemie zabrane).PNG|значак|«Захоплены край» (жоўты колер) на фоне граніц Рэчы Паспалітай (1771) і Расейскай імпэрыі (1834)]] Карэнная [[шляхта]] («дваране», {{мова-ru|дворяне|скарочана}}) шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, якая была беспасярэднімі нашчадкамі шляхты [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і пераемнікамі яе культуры і звычаяў, ужывала ў сваім коле на працягу XIX — пачатку XX ст. датычна гэтых губэрняў тэрміны «былое Вялікае Княства Літоўскае», «землі былога Вялікага Княства Літоўскага», «Літва»{{Заўвага|[[Марыян Зьдзяхоўскі]] (1861—1938), ураджэнец бацькоўскага маёнтку [[Ракаў|Ракава]], вядомы навуковец і будучы рэктар (1925—1927) [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], у рэфэраце, чытаным ў [[Вільня|Вільні]] ў 1923 годзе ў часы міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], адзначыў: «''Разнастайны этнічна наш край ёсьць часткай гістарычнай Літвы, і нас — людзей майго пакаленьня — выхоўвалі як літоўцаў, вядома, у тым значэньні, у якім быў ім [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], калі казаў «Літва, мая айчына». У дзяцінстве мяне вучылі, разам з гісторыяй Польшчы, таксама і гісторыі Літвы. Дзякуючы гэтаму я лічыў нацыянальнымі героямі ня толькі тых, хто будаваў Польшчу, але і таго, хто імкнуўся адарваць Літву ад Польшчы — вялікага князя [[Вітаўт]]а. Але хто ж тады задумваўся над гэтай непасьлядоўнасьцю? І калі б мяне сёньня запыталі, кім я сябе адчуваю ў глыбіні душы, адказаў бы, што адчуваю сябе грамадзянінам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], непарыўнай уніяй зьвязанага з Польшчай. Калі я бачу сьцяг з [[герб Польшчы|Арлом]], але без [[Пагоня (герб)|Пагоні]], які разьвяваецца тут з вышыні Замкавай гары, то ўспрымаю гэта як нанесеную мне крыўду''». Гл.: ''Zdziechowski, M.'' Idea polska na kresach… С. 3.}}, а ў афіцыйных зваротах у адміністрацыйныя ўстановы (усьлед за расейскімі ўрадавымі чыноўнікамі) тэрміны «Тутэйшы Край» (па-расейску — «Здешний Край») альбо проста «Край»{{Заўвага|Бюракратычны тэрмін «Здешний Край» не меў ніякай ідэалягічнай афарбоўкі, а выкарыстоўваўся проста дзеля пазначэньня той або іншай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ў Расейскай імпэрыі, у тым ліку, напрыклад, асобнай губэрні}}. Прычынай гэтага было тое, што вонкавыя межы Вялікага Княства Літоўскага станам да першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) амаль супадалі з вонкавымі межамі шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў мясцовай шляхты (якая называла называла сябе [[ліцьвіны|ліцьвінамі]]{{Заўвага|У 1861 годзе ў [[Менск]] прыехаў сын [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] [[Уладзіслаў Міцкевіч|Уладзіслаў]] (1838—1926) і быў запрошаны на банкет мясцовай шляхтай, дзе пачуў па-польску ў свой адрас ад пана [[Аляксандар Валіцкі|Аляксандра Валіцкага]] верш-прысьвячэньне, у якім заяўлялася, што «Літва — матка, а Адам — айцец наш», а пазьней атрымаў альбом фатаграфіяў з надпісам і сьпісам аўтографаў мясцовай шляхты «Synowi Adama, Władysławowi, ziomkowie Litwini w Mińsku 1861 r. 18 marca» (г.зн. «Сыну Адама, Уладзіславу, землякі-ліцьвіны ў Менску 1861 г. 18 сакавіка»). Гл.: ''Mickiewicz, W.'' Pamiętniki. — T.2. — С. 52—54.}}{{Заўвага|Спачатку пэўны час у Расейскай імпэрыі «літоўцаў» разумелі за славянаў. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.}}, і як «палякі»{{Заўвага|Тэрмін «палякі» у тыя часы заставаўся палітонімам і азначаў паводле інэрцыі грамадзяніна Рэчы Паспалітай — дзяржавы, якая на той момант ужо не існавала, але якую «палякі» марылі адрадзіць}}) з сваёй былой дзяржавай. Пагатоў расейскае слова «край» («вобласьць») у [[польская мова|польскай мове]] мае і значэньне «краіна» («Kraj»). У асяродзьдзі мясцовай шляхты таксама ўзьнік і тэрмін «захоплены край» (па-польску «kraj zabrany»), які меў сэнтымэнтальную і высокаэмацыйную афарбоўку незадаволенасьці існым становішчам — браку ўласнай дзяржаўнасьці. У цэлым жа да [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]] у асяродзьдзі мясцовай шляхты, якая марыла пра аднаўленьне фэдэрацыйнай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], выкарыстоўваўся польскамоўны тэрмін «ziemie zabrane» («захопленыя землі»){{Заўвага|Тэрмін «ziemie zabrane» у 1834 годзе ўпершыню ў публіцыстыку ўвёў [[Маўрыцы Махнацкі]] (1803—1834), вядомы ўдзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў}}, бо расейскія ўлады цьвёрда лічылі іх «заходне-рускімі» і не жадалі ні ў якім разе ўлучаць («аддаваць») у склад супольнай аўтаноміі з польскімі землямі ([[Царства Польскае|Царствам Польскім]]), што нейкім чынам нагадвала б вобраз былой Рэчы Паспалітай. Да «захопленых зямель» належалі таксама і [[Курляндыя]] — [[Курляндзкая губэрня]] Расейскай імпэрыі. У Царстве Польскім, нягледзячы на падабенства ўнутрыпалітычнай сытуацыі (апазыцыйнасьць мясцовай эліты) з [[Заходні край|«заходнімі губэрнямі»]], задачы масавай русіфікацыі і насаджэньня праваслаўя [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] ня ставіліся, а землі прызнаваліся этнічна польскімі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 757.</ref>. === Сучасныя аналягі тэрміну === У сучаснай беларускай ды іншых гістарыяграфіях тэрмін «Паўночна-Заходні край» часам мае сваім адпаведнікам тэрмін «[[Літва|літоўска]]-[[Беларусь|беларускія]] землі Расейскай імпэрыі» (альбо «беларуска-літоўскія землі Расейскай імпэрыі», «літоўска-беларускі край Расейскай імпэрыі» і г. д.) і суадносіцца з тэрыторыяй сучаснай [[Летува|Летувы]] ([[Летува|Рэспублікі Летувы]]) і [[Беларусь|Беларусі]] ([[Беларусь|Рэспублікі Беларусі]]), хоць тэрыторыя Паўночна-заходняга краю была шырэйшаю за сучасную супольную тэрыторыю гэтых дзьвюх дзяржаваў. == Прычына ўзьнікненьня і замацаваньня тэрміну == === Ідэалягічная функцыя тэрміну === Тэрмін «Паўночна-Заходні край» узьнік у 1840-я гады ў асяродзьдзі расейскай імпэрскай бюракратыі і маскоўскага стальцу ня проста ў геаграфічным значэньні (для абазначэньня паўночна-заходняй ускраіны Расейскай імпэрыі), але і набыў выразную ідэалягічную афарбоўку. У афіцыйнай ідэалёгіі па ліквідацыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у Расейскай імпэрыі ён стаў аналягам тэрміну «Паўночна-Заходняя Расея» («Паўночна-Заходняя Русь») для абазначэньня зямель («краю»), якія да другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) уваходзілі ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Аднак тэрмін «Паўночна-Заходні край» стаў асабліва шырока выкарыстоўвацца ў пачатку 1860-х гадоў у сувязі з узнаўленьнем напярэдадні і па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] ідэалягічнага змаганьня зь мясцовай каталіцкай шляхтай за права на землі былога Вялікага Княства Літоўскага і працягам легітымацыі ў грамадзкай думцы эўрапейскай супольнасьці гэтых зямель як «спрадвечна рускіх». У існасьці ж прыняцьце расейскай уладай у 1860-я гады для шасьці губэрняў Расейскай імпэрыі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў) супольнага тэрміну «Паўночна-Заходні край», наадварот, было фактычна прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, ня зьніклага зь сьвядомасьці салідарызаванай карэннай шляхты, якая была спадкаемцам ягонай гісторыі і традыцыяў. === Дынастычныя падставы легітымацыі валоданьня краем === [[Файл:Ottorzhennaja vozvratih.jpg|міні|зьлева|Мэдаль «Отторженная возвратихъ» з выявай [[Двухгаловы арол|Двухгаловага арла]], які трымае мапы зямель [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], далучаных да Расейскай імпэрыі ў 1772 і 1793 гадох]] Само далучэньне да Расейскай імпэрыі зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793, 1795 гады), праходзіла пад лёзунгамі расейскай імпэрскай ідэалёгіі аб [[трыадзіны рускі народ|адзінстве ў траістасьці «усіх Расеяў»]] (Вялікай, Белай і Малай Расеі) і заяўлялася як легітымны працэс «зьбіраньня рускіх зямель». Адразу па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе (а потым і другога ў 1793) маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] абвясьціла захопы тэрыторыяў як справядлівы працэс вяртаньня ({{Артыкул у іншым разьдзеле|«Отторженная возвратихъ»||ru|Отторженная возвратихъ}}) пад уладу маскоўскага стальцу і ва ўлоньне Маскоўскай царквы «спрадвечна рускія землі» [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] (г. зв. «Заходнюю Русь» альбо «заходне-рускія землі»), нібыта гістарычна адарваныя ў свой час (XIII—XV стагодзьдзі) пад прымусовую ўладу «літоўцаў і палякаў», якія зьмянілі «рускае аблічча» гэтых зямель, насадзіўшы там «польскую шляхецкую культуру», [[польская мова|польскую мову]], [[уніяцтва]] і [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Липранди, А. П.'' «Отторженная возвратих»; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 76—77.</ref>. Так, у 1795 годзе Кацярына II афіцыйна заяўляла, што ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай не захапіла «ніводнага кавалка польскай зямлі» і мае поўнае права на «Літву», бо яшчэ [[князь кіеўскі|кіеўскім князем]] [[Уладзімер Сьвятаславіч|Уладзімерам]] [[Полацкае княства|Полацак]] быў аддадзены свайму старшаму сыну [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяславу]], а апошні аддаў [[Літва старажытная|Літву]] свайму сыну Сьвятаславу{{Заўвага|Такога сына ў полацкага князя Ізяслава не было.}}, які ня меў патомства. Яна таксама сьцьвярджала, што [[Вялікае Княства Літоўскае|«ва ўсёй Літве»]] у XVII ст. усе справы ў судах вяліся на «[[руская мова|рускай мове]]», што гады азначаліся ад стварэньня сьвету паводле грэцкага вылічэньня і што цэрквы будаваліся алтарамі на ўсход, а [[Паўднёва-Заходні край|«паўднёва-заходнюю Русь»]] самі [[палякі]] называлі [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русьсю]]<ref>Сборник императорского… С. 620—621, 647.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 11; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 77.</ref>. Кацярына II лічыла, што парушаць усе прывілеі далучаных зямель адразу непрыстойна і памылкова, аднак і не сьлед называць іх чужаземнымі і абыходзіцца зь імі такім чынам: «''Іх трэба найлягчэйшым спосабам прывесьці да таго, каб яны [[русіфікацыя|абмаскаліліся]]''»<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 12.</ref>. У валадараньне маскоўскіх гаспадароў [[Павал I|Паўла I]], [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]] і [[Мікалай I|Мікалая I]] прапаганда тэорыі аб адзінстве «трох Расеяў» (Вялікай, Белай і Малай Русі), [[Трыадзіны рускі народ|адзінстве «рускага народу» ў трох галінах]] (велікарусаў, беларусаў і маларусаў) і «рускасьці» краю стала менш актыўнай. Расейская ўлада за Паўлам I і Аляксандрам I маўкліва прызнавала этнічную, канфэсійную і культурную своеасаблівасьць сваіх [[Заходні край|заходніх ускраін]] і наяўнасьць шматлікай, апазыцыйна настроенай мясцовай «польскай шляхты» (эліта якой была адукаванай і заможнай праслойкай з сваімі інтарэсамі), а ў бюракратычнай тэрміналёгіі ўраду «заходнія губэрні» часам называліся нават як «нашыя польскія губэрні» (у супастаўленьні зь землямі Царства Польскага)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94, 131—132; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 163; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 37, №28372.</ref>. За Паўлам I і Аляксандрам I, якія давалі абяцаньні і захоўвалі надзеі ў мясцовай шляхты на адраджэньне [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] на чале з расейскім манархам, у афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі пачаў выкарыстоўвацца замест фразы «губэрні, вернутыя ад Польшчы» выраз «губэрні, далучаныя ад Польшчы», які датычыўся губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, № 17879, 18284; Т. 28, № 21646, 21647; Т. 32, № 25183, 25289 ды інш.</ref>. Часам тэрмін «губэрні, далучаныя ад Польшчы» не пашыраўся на [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускія губэрні»]] (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія былі атрыманыя ў ходзе першага падзелу (1772 год) і заўжды лічыліся расейскімі ўладамі за «рускія» землі. Гэтым падкрэсьлівалася афіцыйнае (і прапагандысцкае) стаўленьне ўлады да гэтых частак імпэрыі<ref>Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18338, 18475, 18525; Т. 37, №28083, 28161, 28249 ды інш.</ref>. === Канфэсійны падыход у легітымацыі валоданьня краем === За [[Мікалай I|Мікалаем I]] ужо ў ходзе [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] тэрмін «губэрні, вернутыя ад Польшчы» пачаў зноў выкарыстоўвацца ўрадам датычна ўсіх «заходніх губэрняў»<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4535 ды інш.</ref>, а потым пачалося ўзмоцненае наступленьне на каталіцызм і польскую мову ў «заходніх губэрнях». Аднак толькі [[Полацкі царкоўны сабор|ліквідацыя ўніяцтва ў 1839]] годзе актывізавала ідэалягічныя захады ўладаў па падмацаваньні легітымнасьці валоданьня «заходнімі ўскраінамі» і пацягнула за сабой ажыцьцяўленьне новых уніфікацыйных захадаў. [[Заходні край|Заходнія губэрні («Заходні край»)]] у афіцыйнай ідэалёгіі абвяшчаліся «Заходняй Русьсю» («Заходняй Расеяй»), «вернутымі ад Польшчы старажытнымі абласьцямі»<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.</ref>. Калі да таго заходнія губэрні разглядаліся толькі як дынастычная (з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]) спадчына маскоўскіх гаспадароў, то перавод уніятаў у Маскоўскую царкву (г. зв. «рускую веру») успрымаўся як духоўнае і этнічнае «вяртаньне» насельніцтва «спрадвечна рускіх зямель», бо ў тыя часы ў Расейскай імпэрыі галоўнай этнавызначальнай прыкметай лічылася веравызнаньне<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 493; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16, 163, 750.</ref>. У вядомай просьбе ўніяцкага сьвятарства ад 12 лютага 1839 году да маскоўскага гаспадара Мікалая I падчас [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабору]] адзначалася: ''«З адарваньнем ад Русі, у смутныя часы, заходніх яе абласьцей Літвою, і наступным потым далучэньнем іх да Польшчы, Рускі праваслаўны народ спазнаў ад іх цяжкае выпрабаваньне»''{{Заўвага|Гэта было зафіксаванае і ў афіцыйным за Мікалаем I падручніку з расейскай гісторыі, напісаным Мікалаем Устралавым. Гл.: Устрялов, Н. Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.}}. Афіцыйны расейскі гісторык [[Мікалай Устралаў]] (1805—1870), які зблізіўся зь міністрам народнай асьветы [[Сяргей Увараў|Сяргеем Уваравым]] і супольна зь ім распрацаваў «тэорыю афіцыйнай народнасьці», пачаў з падачы ўладаў прапагандаваць у навуцы, публіцыстыцы і афіцыйных падручніках з гісторыі ідэі пра «спрадвечна рускае» паходжаньне сялянскага насельніцтва заходніх губэрняў. Устралаў прыдумаў у 1839 годзе схему расейскай гісторыі, паводле якой [[Вялікае Княства Літоўскае]] («Літоўскае княства») было, у існасьці, «рускай» дзяржавай, «Заходняй Русьсю», якая была ўзьяднаная з «Усходняй Русьсю» (Маскоўскай дзяржавай) у адно цэлае — Расейскую імпэрыю, ''«і з той пары літоўская гісторыя павінная змоўкнуць»''<ref>''Устрялов, Н. Г.'' Исследование вопроса… С. 42; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 187, 206—207.</ref>. Сярод самых значных уніфікацыйных захадаў было выданьне ўказу Мікалая І ад 25 чэрвеня 1840 году «Аб пашырэньні сілы і дзеяньня Расейскіх грамадзянскіх законаў, на ўсе Заходнія, вернутыя ад Польшчы, вобласьці», якім канчаткова скасоўвалася дзеяньне тых асобных артыкулаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту ВКЛ]], што яшчэ ўжываліся ў Расейскай імпэрыі ў Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрнях і Беластоцкай вобласьці, і ўводзіў дзеяньне там толькі агульнарасейскіх законаў{{Заўвага|У «беларускіх губэрнях» (Віцебскай і Магілёўскай) дзеяньне Статуту скасавалі яшчэ 18 лютага 1831 году Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4369.}}. Ва ўказе ўтрымліваліся такія радкі: ''«…у некаторых заходніх, вернутых ад Польшчы абласьцях, мы прызналі за дабро пашырыць цалкам сілу і дзеяньне Расейскіх законаў на гэтыя спрадвеку рускія паводле паходжаньня, норавах і звычаях іх жыхароў вобласьці»''{{Заўвага|Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13591. Сярод іншых уніфікацыйных захадаў, указ 18 ліпеня 1840 г. загадваў «літоўскія» і «беларускія» губэрні называць проста — толькі паводле назвы губэрнскага цэнтру — на агульнарасейскі ўзор. У 1841 і 1843 гадох была выдадзенае сэрыя царскіх указаў, паводле якіх маёнткі сьвятарства ўсіх канфэсіяў (каля 130 тысячаў рэвіскіх душаў) у заходніх губэрнях пераходзілі ў валоданьне расейскага скарбу (Міністэрства дзяржаўных маёмасьцяў). Узамен сьвятарства пачало атрымліваць жалаваньне ад скарбу, а праваслаўныя сьвятары — яшчэ і зямельны пляц з баршчынай. У 1842—1843 гады таксама былі зацьверджаныя штаты каталіцкага і праваслаўнага сьвятарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 87.}}. Жадаючы паказаць «рускі», а не «літоўскі» або «польскі» характар заходніх губэрняў, расейскімі ўладамі [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] пачало з 1840-х гадоў паралельна называцца як «Паўночна-Заходні край» (ці «Заходні край»), а [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] як «Паўднёва-Заходні край»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103.</ref>. Магілёўская і Віцебская губэрні, якія ўваходзілі ў склад [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], называліся «беларускімі» і іх «рускасьць» ня ставілася пад сумненьне, хоць яны таксама адносіліся да «заходніх губэрняў». Па ліквідацыі ўніяцтва цэнтральная і мясцовая генэрал-губэрнатарская ўлада надавала пільную ўвагу [[русіфікацыя|русіфікацыі]], галоўным спосабам праз насаджэньне Маскоўскай царквы (з уласьцівай праваслаўю [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовай]] набажэнстваў), аднак усё ж стрымана глядзела на «адзінавернасьць», «рускасьць», «аднапляменнасьць» ([[трыадзіны рускі народ|тэорыю адзінства «рускага народу» ў трох галінах]]) сялянскага насельніцтва [[Заходні край|заходніх губэрняў]]{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 163. Афіцыйныя ў сфэры адукацыі ідэі пра «рускасьць» сялянаў краю скептычна разглядаліся многімі расейскімі чыноўнікамі ў краі і сталіцах і ня мелі значных наступстваў у афіцыйнай бюракратычнай практыцы. Становішча зьменіцца толькі па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі многія расейскія бюракраты ([[Міхаіл Мураўёў]], [[Канстантын Каўфман]] ды інш.) прынялі на сябе ролю ідэолягаў русіфікацыі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 64, 187, 206—207, 532, 250, 261. У ліпені 1864 году віленскі генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў нават ухваліў праект конкурсу на напісаньне падручніка (дзе б была «ясна апісаная ўся Заходняя Русь, якая спрадвеку належала да агульнай рускай сям’і»), бо падручнік Мікалая Ўстралава ўжо ня быў дастатковым для прапагандысцкіх патрэбаў мясцовых чыноўнікаў — адміністрацыі Віленскага генэрал-губэрнатарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 207.}}. Нягледзячы на тое, што ўніяты заходніх губэрняў былі пераведзеныя ў Маскоўскую царкву, у краі была значная дзель каталікоў — з асабліва высокім адсоткам у Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях. Мясцовая шляхта, нават тая, якая памятала, што яе продкі былі праваслаўнымі і называлі сябе два стагодзьдзі назад «рускімі» («русінамі»){{Заўвага|Называючы сябе «рускімі» («[[русіны|русінамі]]») шляхта ВКЛ не лічыла сябе за адзін народ зь велікарусамі («маскавітамі» Маскоўскай дзяржавы ці «расейцамі» Расейскай імпэрыі).}}, упарта супраціўлялася спробам асыміляцыі і была гатовая цярпець усялякія нягоды, але захоўваць [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 34.</ref>. Пашырэньне афіцыйнай ідэалёгіі і масавае насаджэньне расейскай мовы ў краі сярод мясцовых сялянаў у тыя часы было немагчымым праз брак шырокай сеткі школаў і дастатковага штату настаўнікаў, а галоўнае — прыгоннага становішча сялянаў, што захоўвала іх непісьменнасьць і стрымлівала ў маёнтках і межах царкоўных прыходаў. === Актуалізацыя ідэалягічнага змаганьня за валоданьне краем === Менавіта ў час панаваньня маскоўскага гаспадара[[Аляксандар II|Аляксандра II]] (1855—1881) прапаганда тэорыі адзінства «рускага народу» у трох галінах актывізавалася, атрымала новае разьвіцьцё, стала адной з прычынаў нараджэньня [[заходнерусізм|«заходнерусізму»]], а тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» пачалі стала і шырока выкарыстоўвацца<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 160—175.</ref>. Па паразе Расейскай імпэрыі ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне]] (1853—1856) сярод шляхты Царства Польскага і заходніх губэрняў адрадзіліся надзеі на стварэньне нейкай асобнай аўтаноміі (якая б ахоплівала тэрыторыі былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] да першага падзелу ў 1772 годзе; прапановы аб стварэньні аўтаномнага ВКЛ выказваліся яшчэ ў пачатку гэтага стагодзьдзя), аднаўленьне дзейнасьці [[ўнівэрсытэт]]аў (у [[Варшава|Варшаве]] і [[Вільня|Вільні]]), асобнае заканадаўства дды інш. У час свайго візыту ў Варшаву ў траўні 1856 году новы маскоўскі гаспадар Аляксандар II адмовіў дваранам у іхных жаданьнях. Найбольш уражлівай стала фраза гаспадара па-француску «Pas de rêveries» (г.зн. «Ніякіх мрояў»). Гэта стала пачаткам радыкалізацыі настрояў шляхты і мяшчанаў Царства Польскага і [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]], а таксама штуршком да стварэньня плянаў вызваленьня ад расейскага панаваньня шляхам узброенага паўстаньня. У адрозьненьне ад паўстаньня 1830—1831 гадоў, дзе асноўнай сілай паўстанцаў была рэгулярная армія [[Царства Польскае|Царства Польскага]] і шляхецкія канфэдэрацыі «заходніх губэрняў», новае паўстаньне за адраджэньне Рэчы Паспалітай у ейных былых межах пастанавілі ўзьняць з шырокім прыцягненьнем мяшчанскага і сялянскага насельніцтва. Разгарнулася ідэалягічнае змаганьне ў першую чаргу за прыхільнасьць шматлікага сялянскага насельніцтва «заходніх губэрняў», як з боку лідэраў будучага паўстаньня, так і царскага ўраду<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 175—192; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 111, 127—140.</ref>. Зрабіўшы для дваранаў некаторыя другасныя саступкі (зьняцьце 29 сакавіка 1855 году ваеннага становішча, уведзенага 21 лютага 1855 году ў Царстве Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]], Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Валынскай і Падольскай губэрнях у сувязі з Крымскай вайной; [[амністыя]] для ўдзельнікаў паўстаньня 1830—1831 гадоў; дазвол выкладаньня [[польская мова|польскай мовы]] ў [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акрузе]] і г. д.), маскоўскі гаспадар Аляксандар II адначасна працягваў русіфікацыю «заходніх губэрняў» і ўводзіў новыя абмежаваньні{{Заўвага|Новы віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Уладзімер Назімаў|Назімаў]] працягваў палітыку будаваньня новых цэркваў-[[Мураўёўкі|мураўёвак]] за кошт мясцовых дваранаў-каталікоў, загадам ад 24 студзеня 1856 году забараніў дваранам езьдзіць з сваёй губэрні ў суседнія без дазволу ўладаў ды інш. Адказным за справу ў кампаніі пабудовы цэркваў-мураўёвак у канцы 1850-х гадоў быў прызначаны віцэ-дырэктар дэпартамэнту духоўных справаў іншаземных веравызнаньняў (пазьней — папячыцель Віленскай навучальнай акругі) [[Пампей Бацюшкаў]]. Зварот дваранаў Віцебскай губэрні (якая разам з Магілёўскай уваходзіла ў склад [[Санкт-Пецярбурская навучальная акруга|Санкт-Пецярбурскай навучальнай акругі]]) 17 лютага 1856 году аб адкрыцьці ўнівэрсытэту ў [[Полацак|Полацку]] і дазволе будаваць каталіцкія касьцёлы і выкладаць у школах польскую мову быў адхілены ўрадам з прычыны, што «край» (Беларусь) ёсьць «рускім», «вернутым ад Польшчы».}}. А самае галоўнае — урад рыхтаваў [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскую рэформу ў імпэрыі]] (1861 год), умовы правядзеньня якой у «заходніх губэрнях» несьлі ў сабе выразныя русіфікатарскія мэты{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 173—174. Дваране «заходніх губэрняў» у губэрнскіх камітэтах у сялянскай справе (камітэтах у падрыхтоўцы дваранамі праектаў сялянскай рэформы) выказаліся за вызваленьне сялянаў без надзяленьня іх зямлёй. Аднак царскі ўрад надумаў правесьці сялянскую рэформу ў «заходніх губэрнях» ня толькі як вызваленьне сялянаў ад прыгону, але і адначасна як удар па эканамічных пазыцыях мясцовага («польскага») дваранства. Прапановы дваранаў «заходніх губэрняў» былі адхіленыя ўрадам, а сялянаў было зацьверджана паводле «Мясцовых палажэньняў» вызваляць зь зямельным надзелам, каб адцягнуць такімі «падарункамі» ад удзелу ў верагодным паўстаньні. У ходзе паўстаньня 1863—1864 гадоў царскі ўрад 1 сакавіка 1863 году выдаў указ аб абавязковым пераводзе сялянаў Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў на выкуп, г.зн. у катэгорыю зямельных уласьнікаў, з памяншэньнем выкупной сумы на 20%. Да канца 1863 году гэты захад пашырылі на Віцебскую, Магілёўскую, Валынскую, Падольскую і Кіеўскую губэрні.}}. Ня толькі русіфікацыю школы і рэлігійную прапаганду Маскоўскай царквы, але і ўбіваньне кліна паміж мясцовай шляхтай і сялянамі на маёмаснай глебе ўрад палічыў за лепшы сродак «дэпалянізацыі» губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 173—175.</ref>. Незадаволеньне мясцовай шляхты і іхная актыўная падтрымка хваляваньняў у [[Варшава|Варшаве]] вымусілі ўжо ў жніўні 1861 году ўвесьці ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскім ваенным генэрал-губэрнатарстве]] [[ваеннае становішча]]. Вылучаныя лідэры дваранаў літоўска-беларускіх губэрняў граф [[Віктар Старжынскі]] і [[Аляксандар Лапа]] спрабавалі знайсьці кампраміс і прапаноўвалі ўраду ўвесьці аўтаномію ў сфэры культуры, адукацыі і самакіраваньні{{Заўвага|Прапаноўвалася аднавіць дзеяньне асноўных нормаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту Вялікага Княства Літоўскага]], рэфармаваць судаводзтва з увядзеньнем у яго польскай мовы, аднавіць шляхецкія соймікі, палегчыць жыхарам заходніх губэрняў зносіны з жыхарамі Царства Польскага і адкрыць [[Віленскі ўнівэрсытэт]] (як заяўлялася — для прадухіленьня пашырэньня сярод моладзі заходніх губэрняў «рэвалюцыйнай заразы», якая ахапіла адукацыйныя ўстановы карэнных рускіх губэрняў). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 176.}}{{Заўвага|У сваім лісьце ад 7 верасьня 1861 году міністру нутраных справаў Расейскай імпэрыі Пятру Валуеву менскі губэрнскі маршалак Аляксандр Лапа адзначыў: «''Тутэйшы край, злучыўшы свой лёс зь лёсамі Польшчы ў 1386 годзе, прабыў зь ёй у цесным зьвязе больш за чатыры стагодзьдзі. Лібэральныя ўстановы так трывала замацаваліся ў літоўцах, што паданьне аб дабравольнай і ўсеагульнай уніі 1569 году пераходзіць незахмурана ад пакаленьня да пакаленьня. З моцы гэтага паданьня дваранства Менскай губэрні першым пастановай, усепаддана пададзенай у 1797 годзе, прасіла аднавіць польскае судаводзтва, дазволіць судзіцца паводле польскіх законаў і ўжываць родную мову, польскую. <…> Зачынены ўнівэрсытэт. Агульны плян выкладаньня прадметаў у гімназіях і вучэльнях зьменены, і навукі выкладаюцца не на польскай, даступнай большасьці, мове, а на расейскай. Абмежаванае выкладаньне старажытных моваў у сярэдніх навучальных установах, якія і ў цяперашні час лічацца падмуркам выхаваньня ў асьвечаных дзяржавах Эўропы, замест іх вучаць усяму патрошку, галоўным жа прадметам, які дае права на павышэньне і ўзнагароды, ёсьць расейская мова''». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 532—533.}}. Яны хадайнічалі аб дазволе разьвіцьця свайго краю ад імя «усяго народу», тым адмаўляючы афіцыйны «дагмат» аб рускасьці сваіх сялянаў. У сваіх праектах карэннай шляхта рабіла акцэнт і на разьвіцьці пачатковай адукацыі сялянаў (просячы перадаць іхную асьвету ў свае рукі) і пачалі адкрываць школы (на [[польская мова|польскай]] і [[беларуская мова|беларускай мовах]]) пры маёнтках, бо ўрад па скасаваньні [[прыгон]]у актыўна абмяркоўваў у 1861—1862 гадох і праект адукацыйнай рэформы ў імпэрыі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 178.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 45—46.</ref>{{Заўвага|Менавіта ў рамках гэтай ініцыятывы мясцовых дваранаў, напрыклад, адкрыліся народныя школкі ў Менску і Люцінцы (Менскі павет), дзе дочкі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча]] Каміла і Цэзарына пачалі працаваць настаўніцамі.}}. Сэпаратысцкія настроі і актыўнасьць шляхты ў змаганьні за прыхільнасьць сялянаў прывялі да ўжываньня ўрадам супрацьзахадаў. Традыцыйнае расейскае ўрадавае і грамадзкае стаўленьне да рускасьці грунтавалася на тым, што да рускага народу адносіліся толькі асобы праваслаўнага спавяданьня, выхаваныя ў праваслаўным асяродзьдзі (у сям’і праваслаўных бацькоў)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16.</ref>. У Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях (ня кажучы пра Ковенскую) яшчэ быў значным працэнт сялянаў-каталікоў, а землі (апроч «Жамойці» — Ковенскай губэрні) называліся «Літвой», а самі жыхары — «літоўцамі» («ліцьвінамі»), да якіх зямяне і сьвятары адносілі і мясцовых сялянаў<ref>''Lachnicki, I.E.'' Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey… С. 57</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 8, 64.</ref>. === Лінгвістычны падыход у легітымацыі валоданьня краем === У гэтай сытуацыі дзеля довадаў рускасьці «літоўскіх губэрняў» адміністрацыяй [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] [[Уладзімер Назімаў|Уладзімера Назімава]] быў выкарыстаны вельмі неардынарны для кіраваньня ўскраінамі імпэрыі лінгвістычны падыход, паводле якога галоўная роля ў вызначэньні рускасьці асобы адводзілася мове{{Заўвага|У верасьні 1862 году ў Савеце міністраў абмяркоўвалася запіска віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара Назімава аб наданьні права кожнай народнасьці атрымліваць адукацыю на сваёй мове ды іншыя сродкі свайго разьвіцьця, як гэта рабілася ў [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Лінгвістычны падыход быў часова падтрыманы ўладамі і яго (разам з антыпольскімі заклікамі) шырока прапагандаваў у імпэрыі рэдактар газэты «Московские ведомости» Міхаіл Каткоў. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С.116, 175, 192—193, 195, 199, 460.}}. У пачатку 1860-х гадоў расейскі ўрад таксама стаў фінансаваць ідэолягаў «заходнерусізму» ([[Міхаіл Каяловіч]], [[Ксенафонт Гаворскі]] ды інш.), якім была пастаўленая задача акцэнтоўваць «адзінапляменнасьць» і «адзінавернасьць» славянамоўнага сялянскага насельніцтва «заходне-рускага краю» і абгрунтоўваць, што [[Беларусь]] як «Заходняя Расея» ёсьць непадзельнай часткай «адзінай Расеі», а «[[беларусы]]» — арганічнай часткай «адзінага рускага народу», якой ня трэба самастойнае культурнае і палітычнае разьвіцьцё без астатняй Расеі<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 7, 16.</ref>{{Заўвага|Цікава, што першае пакаленьне заходнерусістаў (нават Міхаіл Каяловіч), якія былі мясцовымі праваслаўнымі ўраджэнцамі, звычайна чаргавала ў сваіх публікацыях вызначэньні «літоўскі» і «беларускі», называючы сябе то «беларусамі», то «літоўцамі» («ліцьвінамі»), і выказвалі, прынамсі ў прыватнай сфэры, пачуцьцё культурнай перавагі «Заходняй Расеі» над Вялікаросіяй. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 197, 491; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»... С.. 148.}}. Так, Міхаіл Каяловіч у 1863 годзе заявіў у часопісе [[славянафільства|славянафіла]] [[Іван Аксакаў|Івана Аксакава]] «День», што Беларусія — гэта «''ўсё тое племя, якое мовіць беларускай гаворкай''», і апісаў арэал расьсяленьня беларусаў, ахопліваючым Віцебскую губэрню, частку Магілёўскай і Менскай, большую частку Гарадзенскай і Віленскай і малую частку Ковенскай губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197.</ref><ref>''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 11.</ref>. У сувязі з узрослай апазыцыйнасьцю карэнных дваранаў («палякаў») адміністрацыя [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] разглядала мясцовых сялянаў (у першую чаргу — праваслаўных) у якасьці галоўнай апоры ўраду і імпэрыі на яе [[Заходні край|«заходніх» ускраінах]], а таксама ставіла задачу велікарускай земляўласьніцкай калянізацыі краю, у якой удзельнічалі б прадстаўнікі ня толькі дваранаў, але і іншых [[Стан (сацыяльная група)|станаў]]<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 181.</ref>{{Заўвага|У канцы 1862 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Назімаў схіліўся да думкі ў пажаданасьці пераводу ўсіх польскамоўных дваранаў, якія «не прызнаюць сябе рускімі», на становішча грамадзянаў Царства Польскага, што мае ўласнасьць у Расеі, ці іх масавага высяленьня ў Царства Польскае з прымушэньнем да продажу нерухомасьці; а ў сакавіку 1863 году, незадоўга да сваёй замены Мураўёвым, канчаткова прыйшоў да высновы, што «''ў Заходніх губэрнях няма зусім дваранства, бо наяўнае польскае дваранства ніколі нічога не захоча зрабіць на карысьць Расейскай дзяржавы''». Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 181.}}. Менавіта з 1863 году шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў, упершыню аб’яднаных разам пад уладай аднаго генэрал-губэрнатара — віленскага, у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі пачынаюць стала афіцыйна называцца як «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), выразна набыўшы ідэалягічную афарбоўку і значэньне «Паўночна-Заходняй Расіі» («Паўночна-Заходняй Русі»)<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 5. — С. 445</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>. З гэтай мэтай уладамі рабіліся маштабныя захады, каб пашырыць назву «беларусы» на ўсё [[славянскія мовы|славянамоўнае]] сялянскае насельніцтва краю. Яшчэ ў канцы 1850 — пачатку 1860-х гадоў з друку выйшаў шэраг (часам супярэчных адзін аднаму) афіцыйных этнаграфічных і статыстычных дасьледаваньняў (М. Лябёдкіна, А. Коравы, П. Баброўскага, Д. Афанасьева ды інш.), дзе большая частка славянамоўнага насельніцтва Гарадзенскай і Віленскай губэрняў называлася не «літоўцамі» («ліцьвінамі») ці «палякамі», а «беларусамі», «[[Чорная Русь|чарнарусамі]]» і нават [[крывічы|«крывічамі»]] (у апошнім выпадку расейскія навукоўцы спрабавалі вярнуць насельніцтву назву племені з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]])<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—186</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 64.</ref>{{Заўвага|Яшчэ ў 1857 годзе акадэмік Пётар Кёпен надумаў правесьці грунтоўнае дасьледаваньне этнічнага складу Расейскай імпэрыі і скласьці этнаграфічную мапу. Па ўхвале міністра ўнутраных справаў Дзьмітрыя Блудава і Сыноду, Кёпен разаслаў ва ўсе царкоўныя прыходы краіны спэцыяльныя блянкі, дзе сьвятары мусілі пазначыць інфармацыю аб геаграфічным становішчы і назьве населеных пунктаў свайго прыходу, колькасьць прыхаджанаў і іх этнічную прыналежнасьць. Блянкі атрымалі назву прыходзкіх сьпісаў. Зь невядомых прычынаў скласьці паводле блянкаў этнаграфічную мапу імпэрыі Пятру Кёпену не ўдалося. (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У 1862 годзе М. Лябёдкін апрацаваў атрыманыя ў 1857 годзе Пятром Кёпенам прыходзкія сьпісы дзевяці заходніх губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай, Віцебскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай), склаўшы на іх падставе (без навуковай крытыкі) статыстычныя табліцы зь зьвесткамі аб этнічным складзе насельніцтва кожнага павету. Паводле табліц удзельная вага беларусаў у Віленскай губэрні складала 17,4%, Віцебскай — 62,4%, Гарадзенскай — 3,3%, Менскай — 65,1%, Магілёўскай — 84,2%, а агульная іх колькасьць у пяці губэрнях — 1 973 873 чалавекі. Побач з 25 879 (3,3%) «беларусамі» у Гарадзенскай губэрні, паводле Лябёдкіна, налічвалася 132 286 (16,7%) «велікарусаў», 201 897 (25,6%) «літоўцаў», 193 228 (24,5%) «палякаў», 30 927 (3,9%) «яцьвягаў», 5 463 (0,69%) «бужаніны», а ў Віленскай губэрні было 23 016 (2,74%) «крывічоў». На думку іншага дасьледніка-статыстыка Гарадзенскай губэрні Паўла Баброўскага, сьвятары многіх прыходаў праваслаўных «беларусаў» адносілі да «рускіх», а «беларусаў»-каталікаў ксяндзы запісвалі «літоўцамі» (ліцьвінамі) ці «палякамі». (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У Віленскай губэрні, паводле дасьледніка А. Коравы, сярод «славянаў» (44%), апроч «велікарусаў» (2,3%), налічвалася 29,4% «русінаў», якія падзяляліся на «беларусаў» (у Вялейскім, Дзісьненскім і часткова Сьвянцянскім паветах), «чарнарусаў» (галоўным парадкам, у Лідзкім павеце) і «крывічоў» (галоўным парадкам, у Ашмянскім павеце), і 12,3% «палякаў». Таксама падкрэсьлівалася, што славяне і «літоўцы» (пад якім разумелася [[балтыйскія мовы|балтамоўнае]] насельніцтва, то бок летувісы) ня вельмі адрозьніваюцца (у параўнаньні з габрэямі, татарамі і цыганамі) паміж сабой у норавах, звычаях ды інш. (Гл.: Віленская губэрня... С.290, 321.).}}{{Заўвага|Д. Афанасьеў, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния» (1861 год), адзначыў, што на ўсходзе Ковенскай губэрні зь мяшаным канфэсійным складам няма «''ніякай непрыязьні паміж вернікамі розных рэлігіяў''»: «''…у паўднёва-усходняй частцы Новоаляксандраўскага павету мясцовыя жыхары, сумесь беларусаў, літоўцаў і крывічоў, — каталікі, што мовяць толькі беларускай гаворкай, ахвотна слухалі праваслаўнае набажэнства да закрыцьця струхлелых цяпер храмаў''». (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185). Афіцэр Генэральнага штабу П. Баброўскі, зь мясцовай шляхты, які рабіў аналягічнае дасьледаваньне ў Гарадзенскай губэрні («Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния», 1863 год), зазначыў неаднароднасьць хрысьціянскага насельніцтва і шкоднасьць гэтага для дзяржавы, але і адзначыў наяўнасьць талерантнасьці, зьвязанасьці і прыязьні паміж людзьмі ў губэрні: «''Рознасьць народанасельніцтва паводле веравызнаньня вельмі важнае для нас з прычыны рознадумства паміж праваслаўнымі і рымскімі каталікамі і паводле браку рэлігійнага адзінства краіны. Рэлігійнае рознадумства шкодна ўплывае на пасьпяховае разьвіцьцё; недахоп адзінства шкодзіць народнаму дабрабыту. Пры ўсім тым, нягледзячы на моцную нецярпімасьць каталікоў да праваслаўных, у асяродзьдзі хрысьціян існуе адна агульная сувязь у эвангельскім вучэньні — у любові да блізкага, як да самога сябе''». Баброўскі піша, што продкамі жыхароў Гарадзенскай губэрні былі не крывічы, а іншыя славянскія плямёны: «''Што краіна, якая складае цяперашнюю Гарадзенскую губэрню, была і ёсьць сапраўды Руская, г.зн. населеная пераважна народам рускім <…> у тым мы пераконваемся: па-першае, з гістарычных помнікаў, якія дайшлі да нас, і па-другое, з мовы галоўнай масы народнасельніцтва, якая, у выніку гістарычных падзеяў, страціла толькі часткова першапачатковую веру, але захавала сваю першабытную мову — мову дрыгавічоў, драўлянаў, бужанаў і нараўянаў''» (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185).}}{{Заўвага|І. Зяленскі, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния» (1864 год), падрыхтаванага яшчэ да паўстаньня, адзначыў, што неправамерна адносіць сялянаў губэрні да «літоўскага племені», а саму Менскую губэрню да «Літвы», як раней рабілася. Дасьледнік адзначаў, што карэннае насельніцтва складаецца з «славяна-русаў» — нашчадкаў [[крывічы|крывічоў]] і [[дрыгавічы|дрыгавічоў]]: на яго думку нашчадкамі крывічоў ёсьць «беларусы», якія зараз жывуць у Бабруйскім, Барысаўскім, Ігуменскім і Менскім паветах Менскай губэрні, а нашчадкамі дрыгавічоў ёсьць «чарнарусы», якія жывуць у Наваградзкім, Слуцкім, Мазырскім і Рэчыцкім паветах. Сялянскае насельніцтва Пінскага павету, [[загародзкія гаворкі|мова]] якіх была вельмі падобнай на мову сялянаў Валынскай губэрні, Зяленскім было аднесена да «маларусаў». Гл.: Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния… С. 407—409.}}. У пачатку 1860-х гадоў мясцовыя расейскія ўлады, асабліва папячыцель [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] А. Шырынскі-Шыхматаў, спрабавалі выкарыстоўваць «беларускую гаворку» («белорусское наречие») з друкам толькі на кірыліцы («русскими буквами») у ідэалягічным спаборніцтве з карэннымі (каталіцкімі і польскамоўнымі) дваранамі, якія разгарнулі друк на летувіскай («жмудзінскай») і беларускай гаворках для сялянаў [[лацінка]]й<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197—198.</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 269—287.</ref>{{Заўвага|У 1862 годзе [[Аляксандар Аскерка]] арганізаваў у Варшаве выданьне лацінкай беларускамоўнага буквара-катэхізісу («Элемэнтаж для добрых дзетак каталікоў»). Аднымі з найбольш вядомых тагачасных беларускамоўных публікацыяў лацінкай, якія зыходзілі ад мясцовай шляхты для сялянаў, былі газэта [[Мужыцкая праўда|«Мужыцкая праўда»]], агітацыйныя кніжкі зь вершамі «Гутарка старога дзеда», «Гутарка двух суседаў», «Беларуская гутарка» ды іншыя «гутаркі». (Гл.: ''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі... С. 82.). Цікава, што выдаўцамі беларускамоўнай «Гутаркі старога дзеда» ў 1861—1862 гадох (у Беластоку) былі Браніслаў Шварц (1834—1908) і Грынявіцкі, а Шварц так вызначаў мэту выданьня: «„Гутарка старога дзеда“ мусіла была пераканаць народ літоўскі, што толькі ад Рэчы Паспалітай польскай атрымае ён „зямлю і волю“». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 86.}}. А ў 1863 годзе з ухвалы адміністрацыі Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ў прапагандысцкіх мэтах дзеля пашырэньня сярод сялянаў Віленскай і Гарадзенскай губэрняў назвы «беларусы» (якія абвяшчалася часткай «рускага народу») кіраўніцтвам Віленскай навучальнай акругі была выдадзеная ў Вільні ў друкарні А. Сыркіна кніга ананімнага аўтара (аўтараў) пад назвай «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год). У якасьці чытаньня для народных школаў кнігу было загадана выкарыстоўваць з 1863 году ва ўсёй Віленскай навучальнай акрузе<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 200.</ref>{{Заўвага|Апавяданьні ў кнізе «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год) напісаныя на розных славянскіх дыялектах. Першым у кнізе разьмешчанае апавяданьне «Кто булы наші найдавнійші діды і якая іх була доля до уніі?», якое аўтарам напісана на імітацыі заходнепалескага дыялекту, што тагачаснымі навукоўцамі звычайна адносіўся да абшару «маларускай гаворкі» (г.зн. у сучасным разуменьні – украінскай мовы). «Маларускамоўны» тэкст з самага пачатку запэўнівае чытача, што жыхары паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні ёсьць напраўду «беларусамі» (як і жыхары Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў), а продкамі іх былі славяне-крывічы: «''Сторона, дэ жывуть тэпэр Пынчукі, Мынчукі, Вытэбці, Могілевці, зовэтця Білою Русью; в гэтуй стороні з вэльмы давных часув жыв народ Словяньскій, рудный з народамы, которыі давній жылы і тэпэр жывуть в полуднёвых і всхудніх русськіх краях. Народ той впэрш звався Крывычамы альбо крывыцькымы Словянамі: так, булы колысь Крывычы Смоленьскыі, — воны жылы нэдалэко коло міста Смоленьска; а то еще булы Крывычі Полоцькыі, — от, гэты Крывычы булы нашімы прадядамы. Нэ можэмо тэпэр довідатыся, чы вэлыкый кусок зэмлі займовалы Крывычы Полоцькыі; можэмо тулько сказаты, жэ тэпэрэшныі Вытэбськая, Могылёвская губэрніі, малэнькій кавалочок Пськовськэй і Смоленьскэй, значна часть Мыньскэй губэрніі з Пыньском, Мозыром і Туровом, кавалок Выленьскэй до річкі Дзітвы і добрый квалок Гроднэнськэй з містямы Волковыськом і Бэрэстям булы тымі містямі, дэ жыв беларускі народ''» (С. 1—2). У іншым апавяданьні «Велікая помылка нашых белорусов» даводзілася, што беларусы-каталікі застаюцца тымі ж самымі беларусамі, бо «''у іх мова простая, белорусская, звычаі простые белорусскіе; і звычаі і мова ў мужыков католіков тыя самыя, што і мужыков православных, ці русскіх''». У апавяданьні «Розмова на цментарі старосты Янка з братчыком Хвэдосем» падкрэсьлівалася: «''А і мы самі запэвнэ зовсім нэ ляхі: мы самі по собі народ особный — белоруссы!''» (С. 28).}}. === Вяртаньне да канфэсійнага прынцыпу вызначэньня «рускасьці» краю === [[Файл:Atlas of population of the West Russian region of confessions 1864.jpg|thumb|Тэндэнцыйная мапа дзевяці губэрняў [[Заходні край|«Заходне-рускага краю»]], створаная афіцыйнай расейскай імпэрскай навукай, дзе [[праваслаўе|праваслаўныя]] («рускае племя») адзначаны зялёным колерам, а [[каталіцызм|каталікі]] — цёмна-ружовым (1864 г.). Картограф [[Аляксандар Рыціх|А. Ф. Рыціх]]]] Аднак з пачаткам паўстаньня 1863—1864 гадоў расейскія ўлады адмовіліся ад «экспэрымэнтаў» у вызначэньні рускасьці насельніцтва толькі празь лінгвістычны (і этнанімічны) падыход, які не дапамог прадухіліць сэпаратысцкія настроі і паўстанчыя дзеяньні. Па прызначэньні папячыцелем [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] [[Іван Карнілаў|Івана Карнілава]] яны згарнулі падтрымку друку на [[беларуская мова|беларускай мове]], палічыўшы, што без рэлігійнай прапаганды Маскоўскай царквы русіфікацыя ня ёсьць дастатковай, і працягвалі перавод католікаў у Маскоўскую царкву<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 226.</ref>{{Заўвага|Многія сяляне Віленскай і Гарадзенскай губэрняў у канцы 1860-х гадоў не хацелі мірыцца з гвалтам у пытаньнях веры і падавалі калектыўныя звароты, просячы вярнуць іх у каталіцтва, бо іх запісалі ў Маскоўскую царкву безь іхнай згоды. Гэтыя хваляваньні падштурхнулі маскоўскага гаспадара Аляксандра II пры праезьдзе празь Вільню ў 1867 годзе зьвярнуцца да пераведзеных з каталіцтва ў Маскоўскую царкву сялянаў з словамі: «''Вельмі рады вас бачыць праваслаўнымі. Упэўнены, што вы перайшлі ў старажытную веру края зь перакананьнем і шчырасьцю; ведайце, што раз прыняўшым праваслаўе я ні на якой падставе не дазволю і не дапушчу вярнуцца ў каталіцтва. Ці чуеце?''». Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Разам з заявамі, што [[беларусы]] — частка расейскага народу, афіцыйныя ўлады і навука дадавалі, што беларуская мова і культура ёсьць другараднымі і малазначнымі, а выкладаньне ў школах пачалося толькі на [[расейская мова|расейскай мове]]{{Заўвага|Часопіс «Вестник юго-западной и западной России» (т. III, кн. VIII, 1863 г.) пісаў: «''вучыць на беларускім жаргоне — бязглузьдзіца''» (С. 239.). А новапрызначаны папячыцель Віленскай навучальнай акругі Карнілаў, спасылаючыся на «неапрацаванасьць» і «беднасьць» мовы беларускага народу, настойваў на поўнай марнасьці «друкаваньня кніг на беларускай гаворцы» і памылковасьці думак тых настаўнікаў, якія «стаяць за захаваньне мясцовых гаворак у народных кнігах» (Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 146.)}}{{Заўвага|Цікава, што канчатковай мэтай палітыкі афіцыйных уладаў было не выцісканьне польскай мовы беларускай ды спрыяньне разьвіцьцю беларускамоўнай культуры, але русіфікацыя насельніцтва. Калі па здушэньні паўстаньня адміністрацыя віленскага генэрал-губэрнатара падштурхоўвала мясцовае дваранства прыносіць вернападданыя адрасы маскоўскаму гаспадару, то [[Маршалак шляхты|менскі губэрнскі маршалак]] [[Яўстах Прушынскі]] прамовіў свой адрас у верасьні 1863 году ад імя дваранаў Менскай губэрні на беларускай мове. Расейскі чыноўнік адміністрацыі віленскага генэрал-губэрнатара Масолаў, сьведка падзеі, напісаў у мэмуарах, што гэты беларускамоўны адрас палічылі за чарговую хітрасьць «палякаў»: «Ковенскае дваранства прадставіла адрас за 500-мі подпісамі 26 жніўня, потым гарадзенскае — у сярэдзіне верасьня; у канцы верасьня і менскае разам з новым маршалкам Прушынскім, чалавекам выдатнай сумленнасьці, сілы волі і розуму. Надумаўшы скласьці адрас, ён напісаў агульнае пасланьне на беларускай мове з выказваньнем сваіх перакананьняў. У ім ён выказаў упэўненасьць у гістарычнай неабходнасьці зьліцьця заходніх губэрняў з Расеяй, але ў той жа час неабходнасьць гэтага зьліцьця ён даводзіў думкай аб панславізьме. Думка гэтая пусьціла карані ў Менскай губэрні, бо ў ёй крылася вядомая хітрасьць палякаў, якія на ўсё згодныя, абы толькі ня быць і не называцца рускімі». (Гл.: ''Масолов, А.Н.'' Виленские очерки 1863—1865 гг. / А.Н. Масолов // Русская старина. — 1883. — Т. 40. — С. 585). У 1850-я гады ў Менскай і Магілёўскай губэрнях значны ўплыў на праяўленьне шляхтай зацікаўленасьці да мовы мясцовых сялянаў зрабіў сваімі літаратурнымі творамі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]. Калі ў 1862 годзе ў Менску праходзілі паніхіды па загінулых у Варшаве маніфэстантах і [[месьціч]]ы (у тым ліку і Каміла Дунін-Марцінкевіч) сьпявалі ў касьцёлах патрыятычныя гімны, то шляхцянка Мазырскага павету [[Кіневічы|Кеневіч]], якую хацелі прыцягнуць да адказнасьці за сьпяваньне гімну, напісала ў палітычны суд «зьедлівую насьмешку на скажонай беларускай мове». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 116.}}. Віленскі генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]], угадваючы настроі цэнтральнай улады, сьцьвярджаў у сваёй запісцы [[Сьпіс імпэратараў Расеі|маскоўскаму гаспадару]] [[Аляксандар II|Аляксандру II]], што ў заходніх губэрнях ''«праваслаўе злучанае з паняцьцем аб рускай народнасьці, у той жа час, наадварот, паляк і каталік складаюць адно»''<ref name="ReferenceA">''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 291—292.</ref>. Адразу па паўстаньні 1863—1864 гадоў урадам былі выдадзеныя тэндэнцыйныя этнаграфічныя атлясы [[Аляксандар Рыціх|Аляксандра Рыціха]] («Атлас населения Западно-Русского края по исповеданиям», Санкт-Пецярбург, 1864 год) і [[Родрыг Эркерт|Родрыга Эркерта]] («Взгляд на историю и этнографию западных губерний России», Санкт-Пецярбург, 1864 год), якія паказвалі этнічную структуру насельніцтва [[Заходні край|«заходніх губэрняў» («заходне-рускага краю»)]] Расейскай імпэрыі, дзе для довадаў рускасьці зямель праваслаўныя жыхары (галоўным парадкам — мясцовыя славянамоўныя сяляне) у «Заходнім краі» лічыліся за «рускіх», колькасьць якіх была наўмысна павялічана, а дваране-каталікі — «палякамі»{{Заўвага|Палкоўнік Р.Ф. Эркерт пісаў у сваім атлясе: «''Нішто ў заходніх губэрнях Расеі не вызначае рысу, аддзяляючай расейскую [[народнасьць]] ад польскай, так выразна і правільна, як рознасьць веравызнаньняў. Такім парадкам, у Заходняй Расеі, з адносна нешматлікімі выняткамі, усе славянскія жыхары праваслаўнага спавяданьня мусяць лічыцца рускімі, а ўсе тыя, якія спавядаюць каталіцкую рэлігію — палякамі''» (''Эркерт, Р.Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России... С. 6.). Мове не надавалася істотнай увагі. Па выданьні атлясу П. Баброўскі ня мог пагадзіцца з высновай Р. Эркерта ў тым, што вопратка, звычаі, увесь уклад жыцьця робяць беларусаў-каталікоў трывалымі палякамі, таму што ўражаньне аб Беларусі аўтар атлясу вынес з «''палацаў і касьцёлаў, што ляжалі на ягоным шляху''». Баброўскі цьвёрда прытрымліваўся думкі, што адзінай прыкметай для падзелу насельніцтва Беларусі на «беларусаў» і «палякаў» можа быць толькі мова: «''Нічога ня значыць, што беларусы, паводле Эркерта, не называюць сябе гэтым сваім імем. Беларусы, ня ведаючы, што яны беларусы, захавалі і ў штодзённай гутарцы, і ў песьнях, і ў прыслоўях свае азначаныя нацыянальныя, лягічныя формы, свой азначаны характар, свае праявы, звычаі і г.д. Беларус-селянін, ці будзе ён праваслаўны, ці каталік, мае свае перакананьні, сваю маральную філязофію і перадае гэта разам з мовай сваім дзецям і ўнукам. Ксёндз і памешчык ніколі ня скажуць аб беларусе каталіцкага веравызнаньня, што ён беларус, а скажуць — ліцьвін. Пагутарыце з гэтым ліцьвінам, і вы пачуеце беларускую гаворку. Падчас нашай працы ў Гарадзенскай губэрні мы мелі этнаграфічныя сьпісы насельніцтва ад сьвятароў і ксяндзоў. На сьпісах тых сяляне, як праваслаўныя, так і каталікі, названыя ліцьвінамі і тут прыкладзены ўзоры іхнай мовы — вы думаеце летувіскай? Не — беларускай. Ксёндз рабіў гэта таму, што беларусы калісьці ўваходзілі ў склад народнасьцяў Літоўскай дзяржавы. Мы бачым тут не палітычную памылку, як думае Эркерт, а палітычную праўду і вельмі грубую этнаграфічную памылку''» (Гл.: ''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Апроч таго П. Эркерт выдаў дзьве вэрсіі (па-расейску і па-француску) этнаграфічнага атлясу «заходне-рускіх губэрняў і суседніх абласьцей» (у францускім выданьні — «''губэрняў, населеных цалкам ці часткова палякамі''»). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 189—190.}}{{Заўвага|Атляс А. Рыціха спачатку быў зроблены ў 1863 годзе для службовага (ваеннага) выкарыстаньня, а потым у 1864 годзе перапрацаваны для прапагандысцкіх мэтаў. Найбольш выразныя адрозьненьні былі ў ліку мясцовых каталікоў. Калі ў вэрсіі 1863 году ў ліку 2 633 456 каталікоў Заходняга краю значыліся 175 997 «беларусаў» і «чарнарусаў» і 853 706 «літоўцаў», то публікацыя 1864 году, ні на адзінку не зьмяняючы агульную колькасьць гэтай канфэсійнай групы (2 633 456), прыводзіць сярод каталікоў 444 173 «беларусы» і «чарнарусы» і 585 530 «літоўцаў». Іншымі словамі, Рыціх, у новай вэрсіі атлясу пералічыў разам 268 176 чалавек з адной групы ў іншую: «беларусаў» і «чарнарусаў» стала больш роўна на столькі ж, на колькі стала менш «літоўцаў», што было відавочнай маніпуляцыяй і палітызацыяй этнаканфэсійнай статыстыкі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 191—192; ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Апроч таго, у Вільні ў 1864 годзе была створаная [[Віленская археаграфічная камісія]], а ў Кіеве — цэнтры Паўднёва-Заходняга краю — працягвала працаваць (з 1843 году) [[Кіеўская археаграфічная камісія]], якім была пастаўленая задача адшукаць і прывесьці ўсе «довады» (у тым ліку — для іншаземнага чытача), што ўсё насельніцтва Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў было і ёсьць «рускім» на падставе перш за ўсё праваслаўнага веравызнаньня{{Заўвага|Падбор крыніцаў для публікацыі Віленскай і Кіеўскай археаграфічнымі камісіямі праходзіў праз прызму праваслаўнасьці Заходняга краю, крыху сапсаванага «польскім» уплывам. У прадмове да першага тому сабраных матэрыялаў Віленскай археаграфічнай камісіі адкрыта паведамлялася, што камісія вызначыла прадметам сваіх заняткаў перапісваць і надрукаваць прывілеі і акты, «''якія сьведчаць пра існаваньне ў Заходнім краі праваслаўных цэркваў''», выпісаць і надрукаваць акты, «''у якіх выражаецца палітычны быт, характар і жыцьцё заходняга краю, які называўся вялікім княствам Літоўскім, у розныя эпохі яго існаваньня''». Адной з галоўных задачаў было друкаваньне лучнасьці дакумэнтаў, якія павінныя былі праясьніць «''элемэнт праваслаўя ў Заходнім краі''» (ягоны стан і пераход ва ўніяцтва); «''паказаць зь якою хітрасьцю і гвалтам адбіраліся ўніятамі ў праваслаўных іхныя цэрквы і царкоўная маёмасьць''»; давесьці, «''што многія вядомыя фаміліі ў Літве былі праваслаўнага спавяданьня''» і г.д. Пры выбары дакумэнтаў камісія зыходзіла з мэты «''давесьці фактычна, што Заходні край ніколі ня быў шчасьлівы пад польскім кіраваньнем; што, нягледзячы на існавалае заканадаўства і мноства судовых установаў, ніхто ня мог быць упэўнены ні ў правах сваёй уласнасьці, ні ва ўласнай небясьпецы''»; што «''цывілізацыя Польшчы, а зь ёю і Заходняга краю, далёка стаяла ад тае ступені дасканаласьці, на які ставяць яе палякі''»; і «''што толькі пад расейскім кіраваньнем Заходні край забыў свае пакуты, загаіў былыя раны і пачаў сваё сапраўды палітычнае быцьцё''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 22—24.). Таксама ў прадмове адзначалася, што ў існасьці Вялікае Княства Літоўскае было ў многім «рускай» дзяржавай: «''Літоўскае заканадаўства складае незьняпраўджаны помнік пераважаньня рускага элемэнту ў Літве. Ніхто ня можа ў тым сумнявацца, што рускія законы выдаюцца для таго, каб выконваць іх, а каб выконваць іх, неабходна разумець мову, на якой яны напісаныя. <…> [[Судзебнік Казімера|Судзебнік]] і Статут напісаныя былі на [[руская мова|рускай мове]], то хто адважыцца супярэчыць таму, што руская мова была агульнаўжыванай паўсюдна ў дзяржаве. А праз тое, што мова складае самую бачную прыкмету нацыянальнасьці, то і не выклікае сумненьня, што руская народнасьць была пераважным, дамінантным элемэнтам у дзяржаве''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 18.). Дадавалася, што заваяваньні Сьвятога Ўладзімера і Яраслава Мудрага стварылі яцьвяга-рускую ўскраіну (да вусьця [[Вяльля|Вяльлі]]), куды перасяляліся жыхары рускага паходжаньня. Зносіны літоўцаў з Русьсю далі першым безьліч перавагаў: літоўцы ўзмацніліся і пераймалі ад рускіх усё, што лічылі для сябе карысным: мову, пісьмо, звычаі і законы, веру, складалі дружыны з рускіх воінаў, і г.д. (С. 2.)}}. Гэтыя і іншыя захады ўладаў мусілі былі служыць практычным пацьверджаньнем пастановы [[Заходні камітэт|Заходняга камітэту]] ў 1864 годзе аб тым, што ''«Паўночна-Заходні край ёсьць рускім, які складае старажытную спадчыну Расеі»''. Па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў расейская ўлада і афіцыйная навука ўсё часьцей сталі называць карэнных (каталіцкіх і польскамоўных) дваранаў у краі «палякамі», а тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны») ужываць у дачыненьні да [[балтыйскія мовы|балтамоўнага]] насельніцтва [[Ковенская губэрня|Ковенскай]] і [[Віленская губэрня|Віленскай губэрняў]] (то бок, у дачыненьні да [[летувісы|летувісаў]])<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 13—14</ref><ref>Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов. — Т. III. — С. 62—64.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 362—363, 366, 368—369.</ref>{{Заўвага|У афіцыйнай расейскай навуцы і ідэалёгіі для апраўданьня валоданьня землямі, населенымі балтамоўным насельніцтвам краю, часта ўказвалася вялікая роля «рускага» насельніцтва ў характары і гісторыі Вялікага Княства Літоўскага (якое пачало называцца ў расейскай гістарычнай навуцы «Літоўска-Рускай дзяржавай»), а таксама сцьвярджалася і падкрэсьлівалася вялікая блізкасьць славянаў і балтаў: «''З усіх народаў эўрапейскай сям’і славяне і літоўцы знаходзіліся ў найбліжэйшым паміж сабой сваяцтве паводле мовы, веры і звычаяў''». Гл.: ''Петров, Н.И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 47 ды інш.}}. === Непасьлядоўнасьць працэсаў уніфікацыі і русіфікацыі краю === Расейская ўлада імкнулася да ўніфікацыі кіраваньня і гамагенізацыі насельніцтва. Памянёныя канцэпцыі (канфэсійная і моўная) адмаўлялі этнасу ў праве быць негамагенным у этнанімічных, моўных, культурных і нават канфэсійных дачыненьнях, не прымалі варыятыўнасьці. У мэтах апраўданьня валоданьня тэрыторыямі выкарыстоўваліся ўсякія выгадныя факты і акцэнтаваліся другарадныя характарыстыкі. Канфэсійны і моўны крытэрыі (прынцыпы), пакладзеныя ў складаньне расейскай этнічнай статыстыкі, мапаў і ідэалёгіі, ігнаравалі і ня ўлічвалі наяўнасьць унутраных сувязяў паміж насельніцтвам. Апроч таго, сама непасьлядоўнасьць у вызначэньні крытэраў «рускасьці» й [[тапаніміка|тапанімічным]] найменьні губэрняў былі абумоўленыя тым, што расейская ўлада імкнулася ня толькі да «абрусеньня краю», «зьліцьця з Расеяй», але таксама думала аб адміністрацыйным кантролі і спакоі ў паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях<ref name="ReferenceA"/><ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 753—754.</ref>. Многім высокім чыноўнікам расейскага ўраду хуткая [[русіфікацыя]] і ўсеагульнае далучэньне да [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]] ў краі здаваліся цяжкімі або немагчымымі праз супраціў мясцовага насельніцтва і браку ў краі значнай колькасьці чыноўнікаў, вайскоўцаў, сьвятароў, настаўнікаў і маянткоўцаў зь ліку расейцаў (велікарусаў) — і яны думалі больш пра прадухіленьне перадумоваў новага паўстаньня. Таму практычныя захады ва ўсталяваньні кантролю над краем не заўсёды адпавядалі заяўленай ідэалёгіі «рускасьці» краю і «адзінства рускага народу» ў трох галінах, а [[Культурная асыміляцыя|асыміляцыя]] па 1864 годзе была непасьлядоўнай — толькі ў галіне культуры, што мела вонкавы, павярхоўны характар: пашыраліся [[расейская мова|расейская (велікаруская) мова]] і [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўская (Расейская праваслаўная) царква]]<ref name="ReferenceA"/>. <gallery perrow=7> Файл:Ethnographic map of Vilno governorate of Russian empire - made by an officer A. Koreva - 1861 AD.jpg|Тэндэнцыйная этнаграфічная мапа Віленскай губэрні (у кнізе «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния»), зробленая афіцэрам Генэральнага штабу Расейскай імпэрыі А. Коравам, 1861 г. Файл:Arheograficheskij sbornik dokumentov k istorii Severo-Zapadnoj Rusi - T 1 - Wilno 1867 AD.JPG|Кніга «Археографический сборник документов, относящийся к истории Северо-Западной Руси», Т. 1, 1867 г., Вільня Файл:Sbornik dokumentov Ekateriny II po ustrojstvu Severo-Zapadnogo kraja.JPG|Кніга «Сборник документов, касающихся административного устройства Северо-Западного края при императрице Екатерине II (1792—1796)» (Вільня, 1903 г.) Файл:Konstanty Woynillowicz appeal about estates in North-Western Krai in Russian empire - 1868 AD.jpg|Афіцыйны зварот («запіска») праваслаўнага двараніна Канстантына Ксаверавіча Вайніловіча{{Заўвага|Канстантын Ксаверавіч Вайніловіч быў новахрышчаным з каталіцтва ў праваслаўе дваранінам, народжаным у сям’і каталіцкіх бацькоў. Валодаў маёнткам [[Шостакі|Шостакамі]] ў Слуцкім павеце і паходзіў з [[Макраны|макранскай]] лініі шляхецкага роду Вайніловічаў з Слуцкага павету, быў родным братам [[павятовыя маршалкі Менскай губэрні|слуцкага павятовага маршалка]] Юзэфа Ксаверавіча Вайніловіча (ажэненага з Галенай Ваньковіч). Быў далёкім сваяком [[Эдвард Вайніловіч|Эдварду Вайніловічу]] (з савіцкай лініі роду) і блізкім сваяком ягонай жонкі Алімпіі Ўзлоўскай, народжанай ад Марка Ўзлоўскага і Мацільды Вайніловіч (з макранскай лініі роду). Бацька Ксаверы Ваніловіч быў вялікім аматарам беларушчыны. Гл.: ''Луцкевіч, А.'' Выбраныя творы... С. 132.}} да [[губэрнатары Менскай губэрні|менскага губэрнатара]] [[Ягор Касінаў|Касінава]] з просьбай хадайнічаць у віленскага генэрал-губэрнатара права на набыцьцё маёнткаў (''«у тутэйшым Паўночна-Заходнім краі, дарагой маёй радзіме»''), 12 лістапада 1868 г. ''(Падкрэсьлена алоўкам чыноўнікам)'' Файл:Magazine - Vestnik Yugo-Zapadnoj i Zapadnoj Rossii - nr 8 - 1864 AD - page 1.jpg|Першая старонка часопісу «Вестник Юго-Западной и Западной России» (№8, 1864 г.) Файл:Сборник Северо-Западный край.jpg|Вокладка кнігі «Сборник памятников народного творчества Северо-Западного края» ([[Вільня]], 1866 г.) Файл:Ратч - Сведения о польском мятеже 1863 г - 1867 AD.jpg|Вокладка кнігі В. Ратча «Сведения о польском мятеже 1863 года в Северо-Западной России», Т. 1. (Вільня, 1867 г.) </gallery> == Спэцыфіка кіраваньня і рэжыму законаў == === Стратэгія кіраваньня === Па падзелах Рэчы Паспалітай на «новадалучаных» тэрыторыях была ўсталяваная ў першую чаргу ўлада [[генэрал-губэрнатар]]аў{{Заўвага|«Генэрал-губэрнатарская» форма кіраваньня тэрыторыямі ў Расейскай імпэрыі была характэрная для сталічных рэгіёнаў імпэрыі (Санкт-Пецярбург, Масква), новадалучаных тэрыторыяў (ускраінаў, «краёў»), а таксама ўводзілася на тэрыторыях, ахопленых ваеннымі дзеяньнямі. Функцыі інстытуту генэрал-губэрнатара вагаліся ад пасярэдніцкага зьвяна паміж маскоўскім гаспадаром і некалькімі губэрнатарамі да асаблівага рэжыму кіраваньня губэрнямі. Гл.: ''Лысенко, Л.М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы... С. 166.}}. У Расейскай імпэрыі стратэгіяй утрыманьня заваяваных тэрыторыяў былі асыміляцыя (русіфікацыя) карэннага насельніцтва і ўніфікацыя кіраваньня (пашырэньня агульнаімпэрскіх законаў і ўстановаў). Адсюль галоўнай задачай генэрал-губэрнатараў на заваяваных ускраінах было спрыяньне найскарэйшай падрыхтоўцы насельніцтва ўскраіны (праз паступовую ліквідацыю ранейшых юрыдычных нормаў, парадкаў і звычаяў) да ўспрыняцьця агульных правілаў кіраваньня — поўнай інкарпарацыі ў склад імпэрыі на аснове губэрнскай сыстэмы кіраваньня (без прамежкавага — генэрал-губэрнатарскага ўзроўню), ператварэньня захопленых зямель у звычайныя расейскія губэрні<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губэрнаторы и генэрал-губэрнаторы… С. 166.</ref>. Адметнымі рысамі інстытуту генэрал-губэрнатарства былі яго надзвычайны і палітычны характар, які перавышаў значэньне іншых устанаўленьняў, а таксама ваенны кампанэнт ягонай дзейнасьці і статус у палітычнай герархіі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 167—169.</ref>. === Рэжым законаў === Расейская ўлада разумела, што працэс уніфікацыі кіраваньня, русіфікацыі і аправаслаўленьня зямель былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе было шмат уніятаў, каталікоў, юдэяў, дзе мясцовая эліта (шляхта) карысталася ў царкоўнай, адукацыйнай і адміністрацыйнай сфэрах [[польская мова|польскай мовай]] і дзе былі выразна адметныя [[культура]] і звычаі ўсяго мясцовага насельніцтва, зойме працяглы час. Рэжым законаў на тэрыторыі Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў на працягу XIX ст. пэўнымі крокамі зьмяняўся ад своеасаблівага ў параўнаньні з многімі іншымі губэрнямі Расейскай імпэрыі, калі спачатку былі захаваныя некаторыя старыя юрыдычныя нормы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і Рэчы Паспалітай (галоўным парадкам, судовага і эканамічнага характару), усё больш як да агульнарасейскага ўзору, так і абмежавальнага і дыскрымінацыйнага характару да мясцовых жыхароў (асабліва па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў), што зноў рабіла адметнымі ў Расейскай імпэрыі гэтыя былыя землі Рэчы Паспалітай. Так, былі ўведзеныя вынятковыя законы, галоўным парадкам, рэпрэсіўнага характару ў дачыненьні мясцовага дваранства: абмежаваньні прыёму «палякаў» на службу ў родных губэрнях; прымусовая [[Вайсковая служба|вайсковая]] ці грамадзянская служба мясцовых дваранаў (абавязак выслугі гадоў у карэнных расейскіх губэрнях); абмежаваньні ў выкарыстаньні звыклай для мясцовых дваранаў (за стагодзьдзі ўжываньня) [[польская мова|польскай мовы]] ў мясцовым афіцыйным справаводзтве і сыстэме адукацыі; русіфікацыя грамадзкага жыцьця{{Заўвага|1 студзеня 1864 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў сваім цыркулярам забараніў карыстацца польскай мовай у афіцыйнай перапісцы і грамадзкіх месцах.}}<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 40.</ref>; забароны навучаньня ў замежных [[унівэрсытэт]]ах; забарона каталікам (па 1863 годзе) працаваць у адукацыйных установах (школах і гімназіях) заходніх губэрняў; абмежаваньні ў перамяшчэньні і жыхарстве ў расейскіх губэрнях і за мяжой імпэрыі; кантрыбуцыйныя зборы{{Заўвага|Апроч канфіскацыяў і сэквэстраў маёнткаў паўстанцаў, з пачаткам паўстаньня ў 1863 годзе землеўласьнікі ўсіх веравызнаньняў заходніх губэрняў былі абкладзеныя працэнтным зборам, які зьбіраўся штогадова. Для «асобаў польскага паходжаньня» ён складаў 10% ад гадавога прыбытку маёнтку, для «асобаў нямецкага паходжаньня» (лютэранаў з астзэйскіх губэрняў) — 3%, для «асобаў рускага паходжаньня» (з карэнных расейскіх губэрняў) — 1,5%. Улада тлумачыла землеўласьнікам «нямецкага» і «рускага паходжаньня», што зборы ня маюць кантрыбуцыйнага і зьняважлівага характару, а служаць фінансавай дапамогай для захаваньня ўрадавага кантролю ў краі, бо ў выпадку перамогі паўстанцаў губэрні былі б адлучаныя ад імпэрыі і некарэнныя дваране пазбавіліся б сваіх маёнткаў увогуле. У ліпені 1863 году працэнтны збор для «рускіх» маянткоўцаў быў зьменшаны да 2,5%, а вясной 1864 году поўнасьцю зьняты; для «астзэйцаў» збор быў скасаваны ў пачатку 1865 году. У 1870 годзе, калі імавернасьць узнаўленьня паўстанцкіх выступленьняў стала малой, кантрыбуцыйны працэнтны збор для «асобаў польскага паходжаньня» быў зьменшаны да 5%, а канчаткова для іх скасаваны толькі 27 сакавіка 1897 году. Для тых «польскіх» дваранаў, якія мелі толькі дамы ў местах, кантрыбуцыйны збор складаў 1% ад іх кошту. З грошай, атрыманых паводле гэтых працэнтных збораў, мясцовым чыноўнікам плацілі па 50% надбаўкі да жалаваньня, утрымліваліся жандарскія каманды і павялічаная па паўстаньні колькасьць наяўных войск у краі, будаваліся і рамантаваліся цэрквы Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі і г.д.}}<ref name="ReferenceD">Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 178.</ref>; розныя забароны датычна каталіцкага касьцёлу і пратэкцыянізм адносна Маскоўскай царквы; прымусовыя пераводы сялянаў з [[уніяцтва]] і [[каталіцызм|каталіцтва]] ў Маскоўскую царкву; увядзеньне з 1870-х гадоў расейскай мовы замест польскай у дадатковае каталіцкае набажэнства ў касьцёлах; мэтанакіраванае насаджэньне расейскага («велікарускага») землеўладаньня; службовыя перавагі і ільготы для набыцьця маёнткаў з скарбовых і канфіскаваных зямель для асобаў «рускага паходжаньня»; забароны ў выкарыстаньні «нацыянальнай» вопраткі для «палякаў» ([[кунтуш]]ы, [[канфэдэратка|канфэдэраткі]] і г. д.) і [[жыды|жыдоў]]; [[мяжа аселасьці|мяжа жыдоўскай аселасьці]] (уведзеная неўзабаве па падзелах Рэчы Паспалітай) і г. д. Адным з самых дыскрымінацыйных пастановаў быў [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]], накіраваны на памяншэньне адсотку «польскага» землеўладаньня ў краі: паводле закону «асобам польскага паходжаньня»{{Заўвага|Важна, што [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]] не даваў яснага і дакладнага вызначэньня, хто адносіцца да «асобаў польскага паходжаньня», хоць звычайна расейскі ўрад пад імі разумеў польскамоўных і каталіцкіх дваранаў, якія былі выхаваны ў сем’ях бацькоў-каталікоў.}} забаранялася купляць зямлю (маёнткі) у «заходніх губэрнях», якую можна было атрымаць і перадаць толькі паводле спадчыны (хоць часам рабіліся нешматлікія выянткі, асабліва для ляяльных дваранаў){{Заўвага|Апроч таго, «асобам польскага паходжаньня» паводле палажэньня ад 5 сакавіка 1864 году і інструкцыі ад 23 ліпеня 1865 году забаранялася арандаваць скарбовыя, а таксама прыватнаўласьніцкія землі, набытыя іх уладальнікамі на ільготных умовах, вызначаных урадам з мэтай павелічэньня працэнту «рускага» землеўладаньня ў заходніх губэрнях. Законам ад 27 сьнежня 1887 году «асобам польскага паходжаньня» забаранялася таксама арандаваць нерухомую маёмасьць (у тым ліку і зямельную) усіх відаў.}}<ref name="ReferenceD"/>. Гэты закон быў скарэктаваны толькі ў 1905 годзе ў ходзе лібэральна-дэмакратычнай [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]]{{Заўвага|У 1905 годзе скасоўвалася забарона набыцьця зямлі «асобамі польскага паходжаньня» у дзевяці заходніх губэрнях, але набываць зямлю ў Заходнім краі яны маглі толькі ў «асобаў польскага паходжаньня», а не ў «асобаў рускага паходжаньня».}}. Па закрыцьці ў 1832 годзе [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] і ў 1864 годзе [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горы-горацкага земляробчага інстытуту]] ў літоўска-беларускіх губэрнях (паводле «дэпалянізатарскай» палітыкі ўладаў) не засталося вышэйшых навучальных установаў з статусам унівэрсытэту для хрысьціянаў: толькі дзейнічалі (зь перапынкамі) дзясяткі рэлігійных вышэйшых навучальных установаў для [[юдаізм|юдэяў]] ([[ешыбот]]ы ў [[Валожын]]е, [[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Міры]], [[Пінск]]у, [[Берасьце|Берасьці]], [[Слуцак|Слуцку]], [[Горадня|Горадні]], [[Любавічы|Любавічах]], Слабодцы{{Заўвага|Цяпер гэтае мястэчка ўвайшло ў склад [[Коўна]].}}, [[Цельшы|Цельшах]] ды інш.); а ў 1911 годзе была толькі адкрытая філія Маскоўскага гістарычна-археалягічнага інстытуту ў [[Віцебск]]у, толькі ў тым жа годзе для заходніх губэрняў з выняткамі (гл. далей) было ўведзенае мясцовае самакіраваньне — [[земства|земствы]]. Працэс зьмены рэжыму законаў датычна губэрняў Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў праходзіў як з прычыны захадаў расейскай улады з русіфікацыі і ўніфікацыі гэтых зямель з цэнтральнымі губэрнямі імпэрыі, так і з прычыны вызвольных паўстаньняў пад кіраўніцтвам мясцовай эліты ([[паўстаньне 1830—1831 гадоў]] і [[паўстаньне 1863—1864 гадоў]]), што толькі падштурхоўвала імпэрскую ўладу да прыняцьця чарговых «вынятковых законаў» ды іншых захадаў. === Палітычны статус губэрняў === Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] была «адміністрацыйная аўтаномія» — аўтаномія зь вярхоўнай расейскай уладай (на генэрал-губэрнатарскім і губэрнатарскім узроўнях) і мяшанай адміністрацыяй (з расейскіх чыноўнікаў і прадстаўнікоў мясцовага насельніцтва) на сярэднім і ніжнім узроўнях<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 154.</ref>. Прадстаўнікі мясцовага дваранства ніколі не прызначаліся на пасады мясцовых генэрал-губэрнатараў (ваенных губэрнатараў), зрэдку прызначаліся на пасады [[губэрнатар]]аў і [[віцэ-губэрнатар]]аў (галоўным парадкам, у пэрыяд ад заканчэньня [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэсу]] (1815 год) да паўстаньня 1830—1831 гадоў)<ref>''Киселев, А. А.'' Система ўправления и чиновничество белорусских губерний… С. 58, 65, 68—69.</ref>. Карэнныя дваране толькі абсалютна пераважалі на пасадах [[губэрнскі маршалак|губэрнскіх]] і [[павятовы маршалак|павятовых маршалкаў]], бо гэтыя пасады былі выбарнымі, хоць канчатковае зацьверджаньне на пасадзе выбранага дваранамі маршалка (і іншых выбраных на пасады дваранскага самакіраваньня асобаў) таксама залежала ад расейскай улады. Па паўстаньні 1830—1831 гадоў адміністрацыйная аўтаномія была звужаная, бо пасада [[земскі спраўнік|земскага спраўніка]] (начальніка павятовай паліцыі) пачала замяшчацца не паводле выбару дваранаў, як гэта гарантавалася «Дараванай граматай дваранству» (1785 год), а паводле прызначэньня расейскай улады<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 65—72</ref><ref>''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия… С. 32—38.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 1 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(пачатак)'' Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 2 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(адваротак—заканчэньне)'' </gallery> Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] была не палітычная або адміністрацыйная аўтаномія (альбо губэрні агульнарасейскага тыпу), а [[Калёнія (залежная тэрыторыя)|калёнія]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142.</ref>. Дваранскія выбары былі скасаванымі і на пасады дваранскага самакіраваньня (губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы судзьдзя]], [[дэпутат дваранства]] ды інш.) пачалі прызначацца асобы паводле пастановы расейскага ўраду (з 1870-х гадоў — у абсалютнай большасьці з асобаў некарэннага дваранства), што было чарговым парушэньнем «Даравальнай граматы дваранству» (1785 год). Праз узьнятае паўстаньне і недавер да мясцовага дваранства ў заходніх губэрнях не былі ўведзеныя [[земства|земствы]] — новыя важныя ўстановы мясцовага самакіраваньня, створаныя ў 1864 годзе ў Расейскай імпэрыі ў ходзе лібэральных рэформаў 1860-х гадоў, што запавольвала эканамічнае і культурнае разьвіцьцё, а таксама разьвіцьцё сыстэмы аховы здароўя літоўска-беларускіх зямель<ref>Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 171—172</ref>{{Заўвага|Толькі ў 1911 годзе земствы (з абмежаваньнямі і стварэньнем непрапарцыянальнай «польскай» (каталіцкай) і «рускай» (праваслаўнай) курыяў) былі ўведзеныя ў Віцебскай, Магілёўскай, Менскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрнях, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская засталіся бязь земстваў.}}{{Заўвага|Яскравым прыкладам эканамічнай недаразьвітасьці губэрняў краю ў пачатку XX ст. можа служыць тое, што ў першым дзесяцігодзьдзі XIX ст. Вільня была трэцім (65 тыс. у 1812 годзе) паводле колькасьці жыхароў горадам у Расейскай імпэрыі пасьля Санкт-Пецярбургу (300 тыс.) і Масквы (250 тыс.). А ў 1900 г. Вільня з 154 тыс. жыхароў ужо ўваходзіла толькі ў другі дзясятак найбуйнешых гарадоў імпэрыі — пасьля Санкт-Пецярбургу (1 млн. 440 тыс.), Масквы (1 млн. 175 тыс.), Варшавы (712 тыс.), Адэсы (404 тыс.), Кіеву (333 тыс.), Лодзі (314 тыс.), Рыгі (282 тыс.), Баку (202 тыс.), Харкаву (174 тыс.), Тыфлісу (160 тыс.) і Ташкенту (157 тыс.).}}. Прагрэсіўная судовая рэформа, якая ў імпэрыі ў 1864 годзе стварыла ўсестанавыя суды, у заходніх губэрнях пачалася толькі ў 1872 годзе з увядзеньня міравых судоў і з прынцыповымі абмежаваньнямі: міравыя судзьдзі не абіраліся (з прычыны браку земстваў), а прызначаліся міністрам юстыцыі і цалкам залежалі ад яго. Акруговыя суды былі ўведзеныя толькі ў 1883 годзе, прытым улады пакінулі за сабой права фармаваць склад прысяжных засядацеляў{{Заўвага|Судовая рэформа ў карэнных расейскіх губэрнях у 1864 годзе замяняла станавыя суды на агульныя для ўсіх станаў судовыя ўстановы — адкрытыя і незалежныя ад ураду: у паветах уводзіліся міравыя, а ў губэрнях — акруговыя суды. Крымінальныя справы ў акруговых судах разглядаліся з удзелам грамадзянаў — прысяжных засядацеляў, якія незалежна ад судзьдзяў выносілі пастанову ў справе (вінаваты падсудны ці не), і адвакатаў, якія не залежалі ад ураду.}}<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 172—173.</ref>. Галоўным прынцыпам кіраваньня станавіўся брак усялякай выбарнасьці на месцах. Забарона па 1863 годзе мясцовай эліце (прадстаўнікам карэннага (галоўным чынам, польскамоўнага і каталіцкага) дваранства) займаць хоць-якія пасады ў сыстэме мясцовага кіраваньня пераўтварала паўночна-заходнія (і паўднёва-заходнія) губэрні ў калёнію — ускраіну зь дзяржаўнай (агульнаімпэрскай) адміністрацыяй на ўсіх узроўнях кіраваньня (генэрал-губэрнатар, губэрнатар, губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы спраўнік]], земскі начальнік ды інш.)<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142, 159</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 176—179.</ref>. Заплянаванага расейскай уладай пераўтварэньня захопленых зямель Рэчы Паспалітай у звычайныя расейскія губэрні не адбылося<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 179.</ref>. [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расейскай імпэрыі]] ўвяла парлямэнцкія інстытуты (Дзяржаўную думу і [[Дзяржаўны савет Расейскай імпэрыі|Дзяржаўны савет]]), куды карэннае дваранства літоўска-беларускіх губэрняў атрымала права абірацца. Аднак завяршэньне рэвалюцыі прывяло да росту ў органах кіраваньня расейскага вялікадзяржаўнага [[шавінізм]]у, звужэньня некаторых лібэральных правоў, у тым ліку — прыняцьця законаў, якія зьмяншалі палітычную ролю як Дзяржаўнай Думы, так і Дзяржаўнага савету, і звужалі ў іх прадстаўніцтва дэпутатаў ад каталіцкіх дваранаў краю, чыя роля станавілася мізэрнай<ref>''Jurkowski, R.'' Sukcesy i porażki… С. 548—548</ref><ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy Wielkiego Księstwa… С. 134—139.</ref>. Пазьней Дума была распушчаная. == Прастора == === Пашырэньне геаграфічнай прасторы тэрміну === Звычайна тэрмін «Паўночна-Заходні край» з 1840-х гадоў (па ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]]) суадносіўся з губэрнямі, што ўваходзілі ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), а пазьней [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912), якія складаліся з 3—4 губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай). У залежнасьці ад сьпісу «даручаных» генэрал-губэрнатару губэрняў, Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства ў 1862—1864 гадох мела афіцыйную поўную назву «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства», а Віленскае генэрал-губэрнатарства ў 1864—1870 гадох — «Віленскае, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Афіцыйна [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская губэрні]] ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і Віленскага генэрал-губэрнатарства ніколі не ўваходзілі, а былі толькі паводле ўказу Сэнату ад 30 красавіка 1863 году<ref name="ReferenceB">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 38, аддзяленьне 1, №39561.</ref> з прычыны пачатку [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] пераведзеныя (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў літоўска-беларускіх землях) пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара (і былі пад ягоным кіраўніцтвам да 1869 году). Ва ўказе адзначалася: ''«<…> з прычыны бесьперапыннага павелічэньня мяцежніцкіх дзеяньняў, і з мэтай сканцэнтраваньня ў асобе Галоўнага Начальніка краю неабходных сродкаў дзеля ўчаснага прыняцьця належных захадаў да сканчэньня падобных беспарадкаў <…> надаць Галоўнаму Начальніку краю права часова зьнімаць з пасадаў грамадзянскіх губэрнатараў 6-ці губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Віцебскай, Магілёўскай і Менскай) і прызначаць для выкананьня іх абавязкаў іншых асобаў, на сваё меркаваньне <…> Незалежна ад таго, што дзьве Беларускія губэрні{{Заўвага|Віцебская і Магілёўская губэрні.}} і Менская губэрня складаюць, паводле тых элемэнтаў насельніцтва, якія ў іх знаходзяцца, у многіх дачыненьнях як бы асобную ад Літоўскіх губэрняў{{Заўвага|Віленская, Ковенская і Гарадзенская губэрні.}} групу, і патрабуюць асобных рашучых распараджэньняў, і ў асаблівасьці для наданьня спрыяньню да ўтаймаваньня мяцяжу ў Літве, дзеля чаго спакой і строгі парадак у гэтых губэрнях павінныя быць цалкам неадкладна ўстаноўленыя, <…> дазволіць Галоўнаму Начальніку краю прызначаць, на сваё меркаваньне, <…> у адзначаных губэрнях да выкананьня абавязкаў часовых ваенных губэрнатараў <…>»''<ref name="ReferenceB"/>. З аднаго боку расейская ўлада не хацела злучаць шэсьць губэрняў разам і не прызнавала падобнасьць Магілёўскай і Віцебскай губэрняў зь іншымі губэрнямі, створанымі зь зямель былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а з другога — з прычыны паўстаньня вымушаная была аб’яднаць іх пад адной адміністрацыяй у час паўстаньня і па ім, чым ускосна прызнавалася наяўнасьць адзінства і салідарнасьці мясцовага дваранства, якія захаваліся з часоў Вялікага Княства Літоўскага{{Заўвага|Увосень 1863 году [[Аўгустоўская губэрня]], дзе сялянства было ў асноўным балтамоўнае, у ваенна-адміністрацыйных дачыненьнях была таксама пераведзенае пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара, якому даручалася кіраваць ваеннымі і паліцэйскімі дзеяньнямі супраць паўстанцаў. У афіцыйнай поўнай назьве віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства гэта ніяк не адлюстравалася. Перавод Аўгустоўскай губэрні пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара быў адным зь першых крокаў праекту ўраду аб вылучэньні Аўгустоўскай губэрні з складу [[Царства Польскае|Царства Польскага]], бо, паводле думкі віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара [[Міхаіл Мураўёў|Міхаіла Мураўёва]], губэрня зь пераважным летувіскім (балтамоўным) сялянствам «''паводле ўсёй справядлівасьці належыць не да Польшчы, а да Літоўскага краю''». Да падзелаў Рэчы Паспалітай значная частка тэрыторыі Аўгустоўскай губэрні ўваходзіла ў склад Вялікага Княства Літоўскага (Троцкае ваяводзтва й Жамойць). Аднак па здушэньні ў 1864 годзе паўстаньня імаверны праект перадзелу межаў Царства Польскага быў пакінуты ўрадам.}}. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39561 - p 399 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39562 - p 400 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40559 - p 88 - 1864 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40635 - p 173 - 1864 AD.jpg|180px]] |- |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (пачатак) |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (заканчэньне) |Указ 5 лютага 1864 г. ''Аб парадку правядзеньня канчатковага аддзяленьня сялянскіх угодзьдзяў ад маянткоўскай зямлі ў губэрнях: Магілёўскай, беларускіх паветах Віцебскай, Кіеўскай, Падольскай і Валынскай''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40559 |Указ 25 лютага 1864 г. ''Аб перайменаваньні генэрал-губэрнатараў, што носяць званьне ваеннага губэрнатара, і аб падпарадкаваньні ваенных губэрнатараў мясцовым генэрал-губэрнатарам''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40635 |} У гэтай сытуацыі быў прыдуманы новы бюракратычны тэрмін, які ў існасьці падкрэсьліваў нежаданьне расейскай улады мець злучанымі гэтыя шэсьць губэрняў ([[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]], [[Менская губэрня|Менскую]], [[Віцебская губэрня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую губэрні]]). Афіцыйная назва новай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай структуры атрымала з 30 красавіка 1863 году дзіўную для найменьня генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі форму: «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». Афіцыйна віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]] (1796—1866) у 1863—1864 гадох называўся «віленскі ваенны губэрнатар, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў», а з 25 лютага 1864 году (з прычыны перайменаваньня генэрал-губэрнатарства) як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». З 1863 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар (віленскі генэрал-губэрнатар) у афіцыйным справаводзтве пачаў стала паралельна называцца як «галоўны начальнік Паўночна-Заходняга краю» (ці скарочана як «галоўны начальнік краю»{{Заўвага|Неафіцыйна (а часта і ў афіцыйнай перапісцы) у тыя часы генэрал-губэрнатары Расейскай імпэрыі называліся «галоўны начальнік краю» ці «начальнік краю» (паводле аналёгіі як грамадзянскі губэрнатар часам у афіцыйнай перапісцы называўся «начальнікам губэрні», а павятовы маршалак як «начальнік павету», што не выклікала эмоцыяў).}}), усе шэсьць губэрняў якога стала пачалі лучна менавацца як «паўночна-заходнія губэрні» («Паўночна-Заходні край»). Тым ня менш, размоўна і публіцыстычна нават па выхадзе з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара ў 1869 годзе Магілёўская і Віцебская губэрні (а потым і Менская губэрня, якую ў 1870 годзе вылучылі з складу [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]]) таксама называліся «паўночна-заходнімі» да 1917 году<ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края</ref><ref>''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии… С. 1.</ref>, бо ўсё ж расейскай уладзе прыходзілася прызнаваць вялікае падабенства іх ва ўсіх дачыненьнях з астатняй часткай былой тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага і наяўнасьць разнастайных сувязяў паміж жыхарамі шасьці губэрняў, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях аж да [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|падзеньня царскай улады ў лютым 1917]]. === Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел === Губэрні Паўночна-Заходняга краю ў розны час уваходзілі ў склад розных генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі: * [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796) — з цэнтрам у [[Магілёў|Магілёве]] * [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823) — з цэнтрам у [[Віцебск]]у * [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару.}} (1823—1856) * [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801) * [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) * [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) * [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912) * [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару. 5 ліпеня 1795 г. [[Ізяслаўскае намесьніцтва]] было перайменаванае ў [[Валынская губэрня|Валынскую губэрню]], таму ў 1795—1796 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства»; а ў 1796 годзе [[Брацлаўскае намесьніцтва]] было перайменавана ў [[Падольская губэрня|Падольскую губэрню]], таму ў 1796—1801 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства».}} (і яго пераемнікі [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]]) (1793—1801) — з цэнтрам у [[Нясьвіж]]ы (да 1796 году), [[Камянец-Падольскі|Камянцы-Падольскім]] (з 1796 году) * [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1832) * [[Менскае ваеннае губэрнатарства]] (1812—1815) * [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1831—1832, 1861—1862, 1863—1864) * [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]] (1812) * [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]] (1905—1907) === Фармаваньне адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу === Землі, якія [[Анэксія|анэксавала]] Расейская імпэрыя ў 1772 годзе ў выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]], увайшлі згодна з указам маскоўскай гаспадыні [[Кацярына ІІ|Кацярыны ІІ]] ад 28 траўня 1772 году ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (тэрытарыяльна правобраз пазьнейшай [[Полацкая губэрня|Полацкай губэрні]], а потым [[Віцебская губэрня|Віцебскай]]) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай]] губэрняў<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №13807, 13808.</ref>. Цэнтрамі губэрняў сталі [[Апочка]] і [[Магілёў]]. Абедзьве губэрні былі падпарадкаваныя генэрал-губэрнатару [[Захар Чарнышоў|Захару Чарнышову]], які стаў называцца як «Беларускі генэрал-губэрнатар», а яго падначаленая тэрыторыя як [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796){{Заўвага|Беларускі генэрал-губэрнатар (1782—1796) Пётар Пасек ва ўказах Кацярыны ІІ называўся часам як «полацкі і магілёўскі генэрал-губэрнатар».}}<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №17527.</ref>. Сваёй рэзыдэнцыяй Чарнышоў абраў [[Магілёў]]. Выданьне «Устанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) прывяло да чарговых адміністрацыйных пераўтварэньняў. Паўстала таксама пытаньне аб мэтазгоднасьці далейшага аб’яднаньня ў складзе Пскоўскай губэрні далучаных зямель [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] разам зь велікарускімі землямі, на якія не пашыраліся выняткі з г.зв. «польскіх правоў». Сваім указам ад 24 жніўня 1776 году Сэнат Расейскай імпэрыі зацьвердзіў праект Чарнышова аб стварэньні дзьвюх губэрняў ягонага генэрал-губэрнатарства: была створаная [[Магілёўская губэрня]] (з былым тэрытарыяльным складам) і [[Полацкая губэрня]] (замест Пскоўскай), ад якой аднялі Пскоўскі і Велікалуцкі паветы. У 1778 годзе адбылася чарговая адміністрацыйная рэформа: 28 траўня 1778 году Полацкая губэрня была пераўтвораная ў [[Полацкае намесьніцтва]] (1778—1796), а 4 чэрвеня 1778 году Магілёўская губэрня — у [[Магілёўскае намесьніцтва]] (1778—1796). Па [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другім падзеле Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе Расейская імпэрыя атрымала значную частку цэнтральнай тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, менавіта зь якой і была створаная ўказам маскоўскай гаспадыні Кацярыны ІІ ад 23 красавіка 1793 году новая губэрня — [[Менская губэрня]] з цэнтрам у [[Менск]]у. Менская губэрня (як і частка зямель Польскага каралеўства, якую атрымала Расея ў ходзе другога падзелу Рэчы Паспалітай) увайшла ў 1793 годзе ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1795), першы генэрал-губэрнатар якога [[Міхаіл Крачэтнікаў]] хутка памёр, а наступны ([[Цімафей Туталмін]]) сваёй рэзыдэнцыяй зрабіў [[Нясьвіж]]. Паводле свайго маніфэсту ад 30 кастрычніка 1794 году маскоўская гаспадыня [[Кацярына ІІ]] загадала па здушэньні [[паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]] галоўнакамандуючаму расейскімі войскамі [[Мікалай Рапнін|Мікалаю Рапніну]] падзяліць акупаваныя землі Вялікага Княства Літоўскага на тры часткі (у складзе 17 паветаў) — Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую, і прызначыла Рапніна літоўскім генэрал-губэрнатарам (ці «генэрал-губэрнатарам Літоўскага княства») з рэзыдэнцыяй (Вярхоўнай управай) у [[Горадня|Горадні]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264</ref><ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264.</ref><ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 371.</ref>{{Заўвага|Паралельна Мікалай Рапнін быў Ліфляндзкім і Эстляндзкім генэрал-губэрнатарам, а цалкам князь афіцыйна тытуляваўся як «''Яе Імпэратарскай Вялікасьці, Самаўладцы Ўсерасейскай генэрал-аншэф, Галоўнакамандуючы войскамі, ахапіўшымі Вялікае Княства Літоўскае, сэнатар, Ліфляндзкі, Эстляндзкі і Літоўскі генэрал-губэрнатар, Яе Вялікасьці генэрал-ад’ютант, палкоў лейб-гвардыі Ізмайлаўскага падпалкоўнік, Таўрычаскага грэнадэрскага шэф, і ордэнаў расейскіх: Сьв. Апостала Андрэя Першакліканага, Аляксандра Неўскага, ваеннага Сьв. Велікапакутніка і пабеданосца Георгія і Сьв. Раўнаапостальнага князя Ўладзімера першых ступеняў, каралеўскага польскага Белага Арла і вялікакняскага Галсьцінскага Сьв. Ганны кавалер''».}}. Па [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] 14 сьнежня 1795 году захопленыя тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, якія яшчэ з 30 кастрычніка 1794 году падпарадкоўваліся літоўскаму генэрал-губэрнатару Рапніну, былі падзеленыя на [[Слонімская губэрня|Слонімскую]] (тэрытарыяльна правобраз будучай Гарадзенскай губэрні) і [[Віленская губэрня|Віленскую губэрні]] і засталіся пад кіраваньнем літоўскага генэрал-губэрнатара<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17417.</ref>{{Заўвага|У 1795—1796 гадох літоўскі генэрал-губэрнатар князь Рапнін ва ўказах Кацярыны ІІ (а потым і Паўла І) менаваўся часам як «''віленскі і слонімскі генэрал-губэрнатар''». Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17430, 17494, 17519.}}. Цэнтрам [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Літоўскага генэрал-губэрнатарства]] станавілася [[Вільня]]. 5 ліпеня 1795 году [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (у сувязі з трэцім падзелам Рэчы Паспалітай і далучэньнем да генэрал-губэрнатарства паўднёва-ўсходніх ваяводзтваў Польскага каралеўства) была рэарганізаваная і перайменаваная ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (1795—1796), цэнтрам якога працягваў заставацца Нясьвіж. Указ Кацярыны ІІ ад 5 траўня 1795 году загадваў стварыць [[Менскае намесьніцтва]], якое была адкрытае толькі 2 кастрычніка 1795 году<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17325, 17326, 17403, 17435.</ref>. 18 чэрвеня 1796 году літоўскі генэрал-губэрнатар князь Мікалай Рапнін сплянаваў рэарганізацыю падначаленай яму тэрыторыі ў Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 383.</ref>. Указ Кацярыны ІІ ад 8 жніўня 1796 году Рапніну загадваў стварыць Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы, але з прычыны сьмерці маскоўскай гаспадыні яны не былі створаныя<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17494, 17525.</ref>. Новы маскоўскі гаспадар [[Павал I]] (1796—1801) правёў новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел імпэрыі, накіраваны на ўзбуйненьне адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. Паводле ўказу ад 12 сьнежня 1796 году Віленская і Слонімская губэрні аб’ядноўваліся ў адну [[Літоўская губэрня|Літоўскую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Вільні — заставалася ў складзе Літоўскага генэрал-губэрнатарства (з адной Літоўскай губэрняй); Полацкае і Магілёўскае намесьніцтвы — у [[Беларуская губэрня|Беларускую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Віцебску<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, №17634.</ref>; скасоўвалася [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]], а Беларуская губэрня перастала ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства; Менскае намесьніцтва пераўтворанае (перайменаванае) у Менскую губэрню; а Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства (1795—1796) было рэарганізаванае і перайменаванае ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]] (1796—1801), цэнтрам якога стаў [[Камянец-Падольскі]]. [[Файл:Belorussian governorates 1829 Vitebsk nobility document.JPG|thumb|Зварот дваранаў [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскай губэрні]] да міністра ўнутраных справаў Расейскай імпэрыі, 1829 г. Запіс (па-польску) у журнале дваранскага сходу губэрні]] Маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I]] (1801—1825) сваім указам ад 9 (21) верасьня 1801 падзяліў Літоўскую губэрню на дзьве — [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства|Літоўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1830) з цэнтрам у Вільні; Беларускую губэрню — на [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Беларускае ваеннае губэрнатарства|Беларускага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1823) з цэнтрам у Віцебску{{Заўвага|Указам ад 9 (21) верасьня 1801 г. Літоўская губэрня падзялялася на дзьве «літоўскія» губэрні (Віленскую і Гарадзенскую губэрні), а Беларуская губэрня на дзьве «беларускія» губэрні (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія адразу пачалі пісацца як «Літоўска-Віленская губэрня» (ці «Літоўская Віленская губэрня»), «Літоўска-Гарадзенская губэрня» (ці «Літоўская Гарадзенская губэрня»), «Беларуска-Віцебская губэрня» (ці «Беларуская Віцебская губэрня») і «Беларуска-Магілёўская губэрня» (ці «Беларуская Магілёўская губэрня»). Азначэньні «Літоўска-» («Літоўская») і «Беларуска-» («Беларуская») выкарыстоўваліся для абазначэньня тапанімічнага характару губэрні і часта не ўказваліся. Пасады губэрнатараў і губэрнскіх установаў таксама часта пісаліся з указаньнем тапанімічнага характару губэрні: «літоўска-віленскі губэрнатар», «Літоўска-Віленская губэрнская ўправа» і г.д. У афіцыйных назвах пасады генэрал-губэрнатара ці генэрал-губэрнатарства (зь пералікам губэрняў, якія ўваходзілі ў склад генэрал-губэрнатарства) азначэньні «Літоўская» ці «Беларуская» у назьве губэрняў у 1801—1840 гадох не выкарыстоўваліся: напрыклад, «віцебскі, магілёўскі, смаленскі і калускі генэрал-губэрнатар», «віленскі ваенны, гарадзенскі, беластоцкі і менскі генэрал-губэрнатар» і г.д. Па падзеле (паводле таго ж указу ад 9 (21) верасьня 1801 г.) [[Маларасійская губэрня|Маларасійскай губэрні]] на дзьве губэрні (Чарнігаўскую і Палтаўскую) яны таксама пэўны час пісаліся як Маларасейска-Палтаўская губэрня (альбо «Маларасейская Палтаўская губэрня») і Маларасейска-Чарнігаўская губэрня («Маларасейская Чарнігаўская губэрня»).}}; Менская губэрня разам з Кіеўскай увайшлі ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832) з цэнтрам у Кіеве<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 26, №20004.</ref>. У 1808 годзе Менская губэрня была вылучаная з складу Кіеўскага ваеннага губэрнатарства і перастала ўваходзіць у склад хоць-якога генэрал-губэрнатарства (ваеннага губэрнатарства)<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 50.</ref>. У 1812—1815 гадох існавала [[Менскае ваеннае губэрнатарства]], якое складалася толькі зь Менскай губэрні. 7 жніўня 1823 году Беларускае ваеннае губэрнатарства было рэарганізаванае ў генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску ([[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|«Віцебскае генэрал-губэрнатарства»]]), у ягоны склад на пачатку ўлучаюцца чатыры губэрні — [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]], [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская]], [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская]]. Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску залежала ад сьпісу губэрняў, якія ў розныя часы ўваходзілі ў ягоны склад, а менавіта — Віцебская, Магілёўская, Менская, [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская губэрні]]. Так, у 1823—1831 гадох генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску называлася «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Калускае генэрал-губэрнатарства». У сувязі з [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньнем 1830—1831 гадоў]], якое пачало ахопліваць і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]], расейскай уладай было пастаноўлена (указам Сэнату ад 8 студзеня 1831 году) Калускую губэрню вылучыць з складу [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], а Менскую губэрню, што яшчэ з 1 сьнежня 1830 году знаходзілася на ваенным становішчы, улучыць у ягоны склад. Генэрал-губэрнатарства пачало афіцыйна называцца як «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Аднак ужо 13 красавіка 1831 году Менская губэрня была вылучаная з складу Віцебскага генэрал-губэрнатарства і перайшла (13 красавіка 1831 — 31 ліпеня 1831) пад уладу Галоўнакамандуючага Рэзэрвовай арміяй, а потым (31 ліпеня 1831 — 6 кастрычніка 1831) Галоўнакамандуючага Дзеючай арміяй. Паралельна было створанае таксама [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (31 красавіка 1831 — 22 студзеня 1832) для здушэньня паўстаньня ў Менскай губэрні і далейшага арышту і прыцягненьня да сьледзтва ягоных ўдзельнікаў. У ходзе [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] было рэарганізаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832). Паводле царскага ўказу ад 30 кастрычніка 1831 [[Беластоцкая вобласьць, Расейская імпэрыя|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842) перайшла пад уладу віленскага часовага ваеннага губэрнатара. У 1832 годзе [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] рэарганізаванае ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), у складзе якога захавалася і Беластоцкая вобласьць. А ў 1834 годзе ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ўвайшла яшчэ і [[Менская губэрня]]. [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 44 otd 1 nr 47251 - p 676 - 1869 AD.jpg|зьлева|міні|Указ 27 чэрвеня 1869 г. ''Аб вылучэньні Магілёўскай губэрні з распараджэньня Галоўнай управы Паўночна-Заходнім краем''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 44, аддз. 1, №47251]] 18 ліпеня 1840 году маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] загадаў Сэнату перайменаваць Літоўска-Віленскую і Літоўска-Гарадзенскую губэрні ў адпаведна Віленскую і Гарадзенскую губэрні, а Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні — у Віцебскую і Магілёўскую губэрні<ref name="ReferenceE">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13678.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] былі вылучаныя [[Ковенскі павет (Расейская імпэрыя)|Ковенскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]], [[Панявескі павет (Расейская імпэрыя)|Панявескі]], [[Вількамірскі павет (Расейская імпэрыя)|Вількамірскі]] і [[Новааляксандраўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскі]] паветы, зь якіх была створаная [[Ковенская губэрня]] (увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі, Т. 17, аддзял. 2, №16347.</ref>; а [[Беластоцкая вобласьць (Расейская імпэрыя)|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842; атрыманая ад Прусіі, якая, у сваю чаргу, атрымала рэгіён па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай) тым жа ўказам улучаная ў склад Гарадзенскай губэрні. 17 лютага 1856 году Менская губэрня выйшла з складу Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а таго ж дня [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]] было ліквідаванае. Менская, Магілёўская і Віцебская губэрні перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства імпэрыі, аднак ня сталі звычайнымі расейскімі губэрнямі, бо ў іх захоўваліся спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў, падобныя да губэрняў Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства. 16 жніўня 1862 году [[Менская губэрня]] зноў увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а 30 красавіка 1863 году з прычыны пачатку паўстаньня 1863—1864 гадоў пад уладу [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] былі таксама пераведзеныя Магілёўская і Віцебская губэрні (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў краі)<ref name="ReferenceB"/>. Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства паводле ўказу Сэнату ад 25 лютага 1864 году было перайменаванае ў [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 39, аддзяленьне 1, №40635.</ref>. [[Файл:Document of Vitebsk goveronate office - 1863 AD.jpg|міні|Дакумэнт канцылярыі [[губэрнатары Віцебскай губэрні|Віцебскага губэрнатара («ваеннага губэрнатара гораду Віцебску і віцебскага грамадзянскага губэрнатара»)]], 1863 г.]] 27 чэрвеня 1869 году [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]]{{Заўвага|Па вылучэньні Магілёўскай губэрні адміністрацыйна-тэрытарыяльная структура пачала менавацца як «віленскае, ковенскае, гарадзенскае і менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай губэрні», а генэрал-губэрнатар — як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай губэрні».}}, а 2 лістапада 1869 году — [[Віцебская губэрня]] былі выведзеныя з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара («из ведения Главного Управления Северо-Западным краем»)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 44, аддзяленьне 1, №47251; аддзяленьне 2, № 47608.</ref>, а 22 сьнежня 1870 году [[Менская губэрня]] была вылучаная з складу Віленскага генэрал-губэрнатарства, якое ў 1870—1912 гадох складалася толькі з трох губэрняў — Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай. 1 ліпеня 1912 году Віленскае генэрал-губэрнатарства, якое з часу ліквідацыі 17 лютага 1856 году [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] заставалася адзіным (акрамя часовых) генэрал-губэрнатарствам у Паўночна-Заходнім краі, было скасаванае<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор трэці. Т. 32, аддзяленьне 1, №37665.</ref>, а [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]] перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства. З гэтага часу на тэрыторыі Паўночна-Заходняга краю не існавала ніякіх генэрал-губэрнатарстваў. === Часовыя ваенныя губэрнатарствы (генэрал-губэрнатарствы) === У часы паўстаньняў або імаверных ваенных дзеяньняў у літоўска-беларускіх губэрнях расейскай уладай ствараліся часовыя ваенныя губэрнатарствы ([[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]], [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]]){{Заўвага|У пачатку вайны з французамі ўлетку 1812 году камандзір II расейскай арміі генэрал [[Пётар Баграціён]] прызначыў [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства|менскага часовага ваеннага губэрнатара]] [[Гаўрыіл Ігнацьеў|Гаўрыіла Ігнацьева]] (1758—1852) на пасаду [[Бабруйская крэпасьць|бабруйскага ваеннага губэрнатара]] (1812 год), улада якога пашыралася на [[Бабруйск]] і акругу. Па вайне Ігнацьеў працягваў быць менскім часовым ваенным губэрнатарам.}}. Апроч таго, калі ў 1830—1840-я і 1860—1870-я гады ў асобных губэрнях краю абвяшчалася ваеннае становішча, грамадзянскія губэрнатары атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў. Так, у Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай губэрнях (па пачатку рэвалюцыйных хваляваньняў у вольным месьце Кракаве, Вялікім Княстве Познанскім (Каралеўства Прусія) і [[Галіцыя|Галіцыі]] (Аўстрыйская імпэрыя), а таксама празь імавернасьць паўстаньня ў суседніх польскіх губэрнях) у 1846—1851 гадох дзейнічала ваеннае становішча, таму ў гэты пэрыяд ковенскі і гарадзенскі губэрнатары атрымалі статус ваеннага губэрнатара і тытуляваліся адпаведна як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар» і «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар»{{Заўвага|Віленскі губэрнатар не атрымаў такога статусу, бо ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}}. Напярэдадні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] і падчас яго губэрнатары [[Ковенская губэрня|Ковенскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]], [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрняў]] атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў{{Заўвага|Менскі і віленскі губэрнатары не атрымалі такога статусу, бо ў Менскай губэрні ўжо дзейнічаў асобны [[Менскае ваеннае губэрнатарства|менскі часовы ваенны губэрнатар]], а ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}} і называліся як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар», «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар» і г. д. === Ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812) === У ходзе [[вайна 1812 году|француска-расейскай вайны 1812 году]] на акупаванай войскамі францускага імпэратара [[Напалеон I Банапарт|Напалеона I]] тэрыторыі Расейскай імпэрыі існавала пасада [[ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812)|ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы]], падначаленага францускай уладзе. Пасаду ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы займаў генэрал граф [[Дырк ван Гогендорп]], якому падпарадкоўваліся ваенныя губэрнатары ў дэпартамэнтах (Віленскім, Гарадзенскім, Менскім і Беластоцкім): віленскі ваенны губэрнатар генэрал [[Антуан Анры Жаміні|Жаміні]], гарадзенскі ваенны губэрнатар генэрал ле Брун, менскі ваенны губэрнатар генэрал Бранікоўскі, беластоцкі ваенны губэрнатар генэрал Фэрар. == Унутранае тапанімічнае разьмежаваньне Паўночна-Заходняга краю == === Тапанімія напярэдадні падзелаў Рэчы Паспалітай === Напярэдадні першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе [[Вялікае Княства Літоўскае]] мела поўную назву «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае». Прытым традыцыйна «Жамойцю» называлася [[Жамойцкае староства]] (па паўночным-усходзе Княства), «Русьсю» — падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы (паралельна існаваў тэрмін ''прыслухаючыя землі''), а ўся астатняя тэрыторыя мела назву «Літва». Тэрмін «Літва» таксама выкарыстоўваўся для кароткага абазначэньня ўсяго «Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага». Пад уплывам [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і праваслаўных актывістаў Рэчы Паспалітай часам для вызначэньня падзьвінскіх і падняпроўскіх ваяводзтваў і паветаў у ВКЛ разам з тэрмінам «Русь» выкарыстоўваўся і тэрмін [[Белая Русь|«Белая Русь»]]<ref>''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307.</ref>. У Рэчы Паспалітай адносна ж [[расейцы|велікарускага]] насельніцтва Расейскай імпэрыі выкарыстоўваўся тэрмін «расіяне» (па-польску «rosjanie»), а мовы — «расейская мова» («język rosyjski»), якія працягвалі ўжывацца мясцовай польскамоўнай шляхтай і па [[падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]]{{Заўвага|І дагэтуль у [[польская мова|польскай мове]] [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «język rosyjski», а [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «rosjanie», у той жа час [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «białorusini». Ва ўкраінскай мове таксама [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «російська мова», [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «росіяни», а [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «білоруси» (а іх мова — як «білоруська мова»). Падобным жа спосабам адбываецца разьмежаваньне ў [[беларускі клясычны правапіс|клясычнай норме]] беларускае мовы, дзе корань ''расейск-'' тычыць перадусім сучаснага славянскага этнасу Расеі, корань ''руск-'' — усходнеславянскай этнічнай групы часоў ВКЛ, а пазьней выкарыстоўвалася ў розных варыянтах саманазвы беларусаў (''[[русіны|рускія]]'', ''[[русіны|русіны]]'' і да т.п.).}}. === Захаваньне тапаніміі часоў Рэчы Паспалітай === Абвяшчэньне зямель былога Вялікага Княства Літоўскага «спрадвечна рускімі землямі», «узьяднанымі» («воссоединёнными») з астатнімі расейскімі землямі пад уладай [[Імпэратар усерасейскі|маскоўскага гаспадара («расейскага імпэратара»)]], ігнаравала тое, што ў складзе Вялікага Княства Літоўскага былі землі, населеныя [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] і мяшаным насельніцтвам ([[Жамойць]], пазьней г. зв. «[[Аўкштота]]»), якія ніколі не ўваходзілі ў склад [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], і тое, што значная частка славянамоўнага [[шляхта|шляхецкага]] насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага ў яго заходніх і цэнтральных рэгіёнах не выкарыстоўвала тэрміны «рускія» («русіны», «беларусы») для ўласнага самавызначэньня. І спачатку, дзейнічаючы асьцярожна і абачліва, маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] не падышла радыкальна да ўнутраных пераўтварэньняў датычна захопленых тэрыторыяў і захавала геаграфічную тэрміналёгію Вялікага Княства Літоўскага (Жамойць—Літва—Русь (Беларусь)), назваўшы «беларускімі» толькі землі Падняпроўя і Падзьвіньня Вялікага Княства Літоўскага. Гэта тлумачыцца тым, што, жадаючы замацаваць ліквідацыю Рэчы Паспалітай, яна імкнулася ў першую чаргу цэнтралізаваць кіраваньне на далучаных тэрыторыях паводле «Ўстанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) і надумала праводзіць прадваранскую ўнутраную палітыку без татальнай ломкі існага парадку, уцягваючы ў сыстэму кіраваньня ляяльную мясцовую каталіцкую [[шляхта|шляхту]] і закрываючы часова вочы нават на абарону «дысыдэнтаў» (праваслаўных, уніятаў, [[пратэстантызм|пратэстантаў]])<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 204, 372—373, 391, 414.</ref>. Менавіта Кацярына II заснавала ў Расейскай імпэрыі 3 сьнежня 1773 году [[Магілёўская архідыяцэзія|Магілёўскую каталіцкую эпархію]] і захавала ордэн [[езуіты|езуітаў]], скасаваны ў 1773 годзе паводле папскай булы ў іншых краінах сьвету (акрамя [[Парагвай|Парагваю]], дзе езуіты не дазволілі абвясьціць булу). Так, па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы ВКЛ увайшлі ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (правобраз будучай [[Полацкая губэрня|Полацкай]], а потым і [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] губэрні) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]], якія ня толькі былі аб’яднаныя ў [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796), але і пачалі ў расейскай урадавай тэрміналёгіі адразу называцца як «беларускія губэрні»<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 191.</ref>. Размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна назву «беларускіх» атрымлівалі і іншыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якія былі тэрытарыяльна «пераемнікамі» Полацкай і Магілёўскай губэрняў, што нават часта адлюстроўвалася ў іх афіцыйнай назьве: [[Беларуская губэрня]] (1796—1801), створаная шляхам аб’яднаньня Полацкага і Магілёўскага намесьніцтваў у адно цэлае; [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823); [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская губэрня]] (1801—1840); [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрня]] (1801—1840); [[Віцебская губэрня]] (1840—1917) і [[Магілёўская губэрня]] (1840—1917). Расейская ўлада адразу з часоў падзелаў Рэчы Паспалітай (нават у пэрыяд [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]]) пазьбягала злучаць губэрні, створаныя з былых зямель Вялікага Княства Літоўскага, у адно генэрал-губэрнатарства — асабліва Віцебскую і Магілёўскую губэрні зь «літоўскімі», бо лічыла іх (у параўнаньні зь «літоўскімі») з прычыны наяўнасьці кораню «рус-» у назьве «беларускія» дакладна ўласна «рускімі» землямі. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 27 nr 20369 - p 220 - 1802 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 24366 - p 370 - 1810 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 667 - 1811 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 668 - 1811 AD.jpg|180px]] |- |''Паведамленьне Літоўскага ваеннага губэрнатара Сэнату аб перадачы Ашмянскага павету да Гарадзенскай губэрні''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 27, №20369, 1802 год |''Імпэратарскі ўказ Сэнату аб базылянскім духоўным ордэне і вучэльнях, ім трыманых''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №24366 (фрагмэнт), 1810 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (пачатак), 1811 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (заканчэньне), 1811 год |} За цэнтральнымі і заходнімі землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, анэксаванымі ў склад Расейскай імпэрыі па другім (1793 год) і трэцім (1795 год) падзелаў Рэчы Паспалітай і разьмеркаванымі ў некалькі наваствораных губэрняў (Менскую, Віленскую і Слонімскую губэрні), з самага пачатку захавалася назва «літоўскія», што нават адлюстроўвалася ў афіцыйных назвах адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак: [[Літоўская губэрня]] (1796—1801); [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801); [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830); [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленская губэрня]] (1801—1840), у склад якой уваходзіла і [[Жамойць]], вылучаная ў 1842 годзе з складу Віленскай губэрні (1840—1917) у асобную [[Ковенская губэрня|Ковенскую губэрню]] (1842—1917); [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенская губэрня]] (1801—1840). [[Менская губэрня]] ніякіх азначэньняў («літоўская» альбо «беларуская») у сваёй афіцыйнай назьве не атрымала, бо ў 1793—1801 гадох уваходзіла ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага, Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1796) і яго тэрытарыяльных «пераемнікаў» ([[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Падольскага ваеннага губэрнатарства]]), а ў 1801—1808 гадох уваходзіла ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832), аднак разглядалася звычайна як «літоўская»<ref>Обозрение исторических сведений… С. 9</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 179.</ref>. Па стварэньні [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам I]] [[Варшаўскае герцагства|Варшаўскага герцагства]], у шляхты «заходніх губэрняў» успыхнулі надзеі, што францускі імпэратар шляхам вайны з Расеяй зможа аднавіць Рэч Паспалітую ў ейных ранейшых межах. Жадаючы перацягнуць на свой бок сымпатыі карэннай шляхты «заходніх губэрняў» напярэдадні патэнцыяльных ваенных канфліктаў з Францыяй, маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандар I]] у 1810 годзе выступіў з намёкамі (у першую чаргу да ўплывовых у асяродзьдзі карэнных дваранаў «заходніх губэрняў» асобаў — князя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама-Ежы Чартарыйскага]] і князя [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала-Клеафаса Агінскага]]) аб магчымым стварэньні самастойнай дзяржавы на чале з расейскім манархам, якая б ахоплівала ў будучым былыя землі Рэчы Паспалітай. Першым крокам да гэтага, паводле намёкаў Аляксандра I, мусіла быць стварэньне Вялікага Княства Літоўскага зь зямель, якія ў той час уваходзілі ў склад Расейскай імпэрыі, як яўная дэманстрацыя намераў маскоўскага гаспадара. У 1811 годзе князь Агінскі падаў праект стварэньня на чале з расейскім манархам дзяржавы «Вялікае Княства Літоўскае» зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай, Беларуска-Віцебскай, Беларуска-Магілёўскай, [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]], [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай]] губэрняў і Беластоцкай вобласьці і запэўніў, што «літоўцы» (па-польску — «літвіны») гэтага несумненна жадаюць, а маскоўскі гаспадар Аляксандар I з іроніяй дыпляматычна запытаўся ў Агінскага, ці ахвотна жыхары Валыні, Падольля і Кіеўшчыны насілі б імя «літоўцы» («ліцьвіны»)<ref>''Ogiński, M.K.'' Pamiętniki. — T. 3. — С. 20—21.</ref>. У сапраўднасьці ж Аляксандар I не зьбіраўся ствараць Вялікае Княства Літоўскае і зацягваў гэтую справу. Гэта стала прычынай таго, што многія карэнныя дваране «заходніх губэрняў» у час [[вайна 1812 году|франка-расейскай вайны 1812 году]] актыўна падтрымалі францускага імпэратара Напалеона I. Называньне расейскімі ўладамі Віцебскай і Магілёўскай губэрняў «беларускімі», а Віленскай, Гарадзенскай і Менскай — «літоўскімі», уплывала і на эўрапейскае грамадзтва. Стварыўшы ў 1812 годзе з акупаваных сваімі войскамі зямель Расейскай імпэрыі «Вялікае Княства Літоўскае» (зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці), францускі імпэратар Напалеон I у склад яго, нягледзячы на просьбы мясцовай шляхты, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні не ўлучыў, а плянаваў стварыць з апошніх асобнае «Беларускае княства». [[Файл:Belorussian governorates 1830 Marshal of nobility document.JPG|міні|Дакумэнт канцылярыі Беларуска-Віцебскага губэрнскага маршалка, дзе ўпамінаюцца «дзьве беларускія губэрні» [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага, Магілёўскага, Смаленскага і Калускага генэрал-губэрнатарства]], пад якімі разумеліся [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрні]], 1830 г.]] Падчас [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]], калі апошняе разгарнулася і ў Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай губэрнях і [[Лепельскі павет (Расейская імпэрыя)|Лепельскім павеце]] Беларуска-Віцебскай губэрні, быў створаны [[Часовы паўстанцкі ўрад Літвы (1831)|Часовы паўстанцкі ўрад Літвы]], які (гэтак жа як і паўстанцкія войскі) узначаліў граф [[Тадэвуш Тышкевіч]] (1774—1852). З пачаткам паўстаньня [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) было перайменаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832), а потым у [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) і пазбавілася азначэньня «літоўскае» у сваёй афіцыйнай назьве, аднак губэрні захавалі свае афіцыйныя і размоўныя назвы «літоўскія». У 1834 годзе Менская губэрня была ўлучаная ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і працягвала неафіцыйна называцца расейскай уладай як «літоўская». Да пачатку 1860-х гадоў у афіцыйным справаводзтве Жамойць часам называлася як «Самагітыя» ці «самагіцкія паветы» (па-расейску «самогитские поветы») — [[Шавельскі павет (Расейская імпэрыя)|Шавельскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]] і [[Упіцкі павет (Расейская імпэрыя)|Ўпіцкі паветы]]<ref>Указ от 29 ноября 1824 года «Об учреждении контрактов в городе Шавлях Виленской губернии под именем Самогитских» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 39, №30131; Указ 27 мая 1831 года «Об установле­нии временного ўправления по гражданской части в четырёх Самогитских уездах Виленской губер­нии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, №4594; Указ 12 февраля 1832 года «О прекращении действия особого в Самогитии Начальника и о восстановлении обыкновенного порядка отношений четырех Самогитских уездов с Виленским Губернским Начальством» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, №5151; Указ от 11 марта 1832 года «О порядке определения римско-католических духовных к должностям в Самогитии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5225; Указ от 3 мая 1832 года «О непроизводстве двойных окладов чиновникам, командированным из России для исправления должностей земских исправников, заседателей земских судов, городничих и полицмейстеров в четырех самогитских уездах» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5327; Указ от 1 июля 1832 года «О наставлениях касательно долга верноподданичества» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5521; Указ от 19 декабря 1833 года «О учреждении в губерниях, от Польши возвращенных, особых комиссий для рассмотрения метрических и актовых книг» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 8, аддзяленьне 1, №6644; ды інш.</ref>. Існавала каталіцкая [[Жамойцкая дыяцэзія|«Самагіцкая» (Жамойцкая) дыяцэзія]], перайменаваная 11 кастрычніка 1840 году ў Цельшаўскую (з цэнтрам у [[Варні|Варнях]]), а ў 1848 годзе старая назва «Самагіцкая» была зноў дазволеная расейскімі ўладамі да выкарыстаньня побач з новай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18504; Указ 11 октября 1840 года «О переименовании Литовского Эвангелическо-Реформаторского Синода в Виленский, а Самогитской Римско-Католической Епархии в Тельшевскую» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13854.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу Віленскай губэрні былі вылучаныя паветы зь пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам губэрні, зь якіх была створаная Ковенская губэрня, якая атрымала неафіцыйную назву «Самагітыя» («Жамойць», «Жмудзь»)<ref>''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае… С. 4, 20, 22</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 180—181.</ref>. Называньне расейскім урадам Магілёўскай і Віцебскай губэрняў «беларускімі» (а мясцовай шляхтай паралельна называньне і як «рускімі»), а ўсіх астатніх — «літоўскімі», пратрымалася да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]], а часткова і далей<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307">''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4 : Беларусь у складзе Расейскай імпэрыі… С. 73.</ref><ref>Обозрение исторических сведений… С. 4</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 178, 179.</ref>. Так, у сваіх падарожных запісках («Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года») [[Фадзей Булгарын]] адзначыў гэтую дваістасьць назвы адной і той жа тэрыторыі: ''«Паміж Курляндыяй, Ліфляндыяй, губэрнямі Пскоўскай, Смаленскай, Арлоўскай, Чарнігаўскай і Менскай ляжыць краіна, якая называецца здаўна ў расейцаў Белай Расеяй, ці Беларусіяй, а ў палякаў Русьсю»''{{Заўвага|З усяго відаць, Булгарын акрэсьліў вонкавыя межы Беларуска-Магілёўскай і Беларускай-Віцебскай губэрняў.}}<ref>''Булгарын, Ф.'' Путевые заметки… С. 193.</ref>. У рамках створанага ў 1823 годзе [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] (1823—1856), якое ахоплівала Беларуска-Віцебскую, Беларуска-Магілёўскую, Смаленскую і Калускую губэрні, у паўсядзённай мове чыноўнікаў правінцыі і сталіцы Магілёўская і Віцебская губэрні афіцыйна-бюракратычна і неафіцыйна лучна называліся (нават па 18 ліпеня 1840 году) як «беларускія губэрні», што не пашыралася на Смаленскую і Калускую губэрні, а само Віцебскае генэрал-губэрнатарства называлася «беларускім»<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 196.</ref>{{Заўвага|У канцы XVIII — першай палове XIX ст. шляхта Віцебскай і Магілёўскай губэрняў, разам з паралельнымі самавызначэньнямі «літоўцы» («ліцьвіны») і «палякі», часам карысталася і самавызначэньнем «беларусы» — у тапанімічным (тэрытарыяльным), рэгіянальным значэньні, але не этнічным. (Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 73.). Толькі па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў (у сытуацыі вынятковых антыпольскіх законаў у краі) частка мясцовай каталіцкай шляхты (асабліва малазаможная і безмаёнткавая), якая называла сябе адначасна і «літоўцамі», і «палякамі», пачынае пераходзіць у Маскоўскую царкву, каб мець магчымасьць служыць у мясцовых дзяржаўных установах, і карыстацца найменьнем «беларусы» у этнічным значэньні. У сваіх мэмуарах расейскі чыноўнік Іван Мікалаевіч Захар’ін засьведчыў: «''<…> большасьць чыноўнікаў у Магілёўскай губэрні складалася <…> з палякаў, паміж якімі была маса асобаў, якія былі праваслаўнымі; гэта былі мясцовыя ўраджэнцы — «беларусы», як яны сталі сябе называць па паўстаньні. У існасьці ж, гэта былі шчырыя палякі, народжаныя ад мяшаных шлюбаў, якія насілі нават польскія прозьвішчы і аддавалі перавагу для малітвы касьцёлы цэрквам, успамінаўшыя пра сваё праваслаўе толькі выпадкова, г.зн. тады, калі гэта зрабілася выгадным». Гл.: Захарьин, И.Н. Воспоминания о службе в Белоруссии 1864—1870 гг. (Из записок мирового посредника) // Исторический вестник. — 1884. — №4. — С. 66.}}. [[Файл:Podział terytorialny Rzeczypospolitej 1863.png|thumb|Адміністрацыйны падзел зямель былой Рэчы Паспалітай на «ваяводзтвы» (на чале з паўстанцкімі камітэтамі), уведзены [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у 1863 г.]] У 1827 годзе [[Пётар Кёпен]] выдаў працу «О происхождении, языке и литературе литовских народов», у якой упершыню ў расейскай навуцы паспрабаваў вызначыць межы расьсяленьня «літоўскіх народаў» (імі разумеліся балтамоўныя народы — [[летувісы]] і [[латышы]]) і мяжу, якая аддзяляе балтамоўнае і славянамоўнае насельніцтва імпэрыі. Гэтае дасьледаваньне Кёпена дало пачатак паступоваму замацаваньню ў расейскай навуковай літаратуры тэрміну «литовцы» у першую чаргу за балтамоўным насельніцтвам<ref>Литовское племя… С. 62.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>. Зьвесткі, сабраныя Кёпенам у 1827 годзе датычна славянамоўнага насельніцтва імпэрыі, не былі надрукаваныя і знаходзіліся ў рукапісе{{Заўвага|Зьвесткі аб славянамоўным насельніцтве імпэрыі, сабраныя Пятром Кёпенам, і дагэтуль знаходзяцца ў рукапісе ў Расейскай акадэміі навук.}}. Працай Кёпена скарыстаўся вядомы славіст [[Павал Шафарык]], які ў сваім дасьледаваньні «Славянскі народапіс» (Прага, 1842 год){{Заўвага|Праца Шафарыка перакладаецца з чэскай мовы і як «Славянская этнаграфія».}} на падставе мовы акрэсьліў тэрыторыю расьсяленьня «беларусаў» і падаў лічбы пра агульную іх колькасьць (2 726 000 чалавек — 2 376 000 праваслаўных і 350 000 каталікоў). «Беларускую мову» Шафарык назваў гаворкай «агульнарускай мовы», а абшарам яе пашырэньня азначыў цалкам Магілёўскую і Менскую губэрні, большую частку Віцебскай і Гарадзенскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці, а таксама меншую частку Віленскай губэрні. Аднак Шафарык падышоў да праблемы павярхоўна, бо ў абшар «беларускай мовы» трапілі раёны з гарадамі [[Берасьце]], [[Кобрынь]], [[Пінск]] ды інш., якія пазьнейшыя лінгвісты адносілі да абшару «маларасейскай мовы» ([[украінская мова|украінскай мовы]]). Да таго ж Шафарык у «беларускай мове» вылучаў уласна «беларускую гаворку» («белорусское подречие») у Магілёўскай і Віцебскай губэрнях і «літоўска-рускую» («литовско-русское подречие») — у Менскай, Гарадзенскай і Віленскай губэрнях<ref>''Шафарик, П. И.'' Славянское народописание… С. 29.</ref>. Гэта гаворыць пра тое, што Шафарык вылучыў не рэальныя [[дыялекты беларускай мовы]] (арэалы якіх не адпавядаюць падзелу на ўсход і захад) і межы расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]], а межы расьсяленьня ўсяго славянамоўнага насельніцтва ў пяці губэрнях краю, частка якога тапанімічна адносілася паводле тагачаснай традыцыі да «Беларусі» (Віцебская і Магілёўская губэрні), а частка — да «Літвы» (Віленская, Гарадзенская і Менская губэрні). Аднак да пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара (1881—1894) [[Аляксандар III|Аляксандра III]], які ўзьняў чарговую хвалю ўзмоцненай [[русіфікацыя|русіфікацыі]], у [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] галоўнай этнавызначальнай прыкметай была ня [[мова]], а веравызнаньне: у прыватнасьці, да [[русіны (гістарычны этнонім)|рускіх]] адносілі ўсіх, хто быў [[праваслаўе|праваслаўным]] у імпэрыі<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 98—99.</ref>. Надумаўшы вызваліць сялянаў імпэрыі ад [[прыгон]]у, [[Аляксандар II]] зьвярнуўся ў 1857 годзе за падтрымкай сваёй ініцыятывы да «літоўскіх дваранаў», якія першымі ў імпэрыі падтрымалі намер цара. Напярэдадні і ў ходзе правядзеньня з 1861 году [[сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы ў Расейскай імпэрыі]] ў афіцыйных дакумэнтах Віцебская і Магілёўская губэрні называліся «беларускімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Вялікарасейскіх, [[Новарасея|Наварасейскіх]] і Беларускіх»), а астатнія — «літоўскімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Віленскай, Гарадзенскай, Ковенскай, Менскай і частцы Віцебскай{{Заўвага|Імі былі [[Інфлянты|інфлянцкія]] паветы ([[Люцынскі павет|Люцынскі]], [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкі]] і [[Дынабурскі павет|Дынабурскі]]) і [[Дрысенскі павет]] Віцебскай губэрні.}}»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 172.</ref>. Улетку 1862 году ў [[Вільня|Вільні]] мясцовымі таемнымі групамі прыхільнікаў незалежнасьці («[[белыя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|белыя]]» і «[[чырвоныя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|чырвоныя]]») быў створаны [[Літоўскі правінцыйны камітэт]], які пачаў рабіць захады ў стварэньні сваіх таемных камітэтаў у рэгіёнах — шасьці літоўска-беларускіх губэрнях. 20 студзеня (1 лютага) 1863 году віленскія «чырвоныя» ([[Кастусь Каліноўскі]], [[Зыгмунт Чаховіч]] ды інш.) абвясьцілі маніфэст аб далучэньні да паўстаньня і стварылі [[Часовы правінцыйны ўрад Літвы і Беларусі]]{{Заўвага|З дакумэнтаў «чырвоных» не зусім ясна, якія тэрыторыі разумеліся пад «Літвою», а якія — пад «Беларусьсю».}}. Аднак ініцыятыву хутка перахапілі «белыя» ([[Якуб Гейштар]], [[Аляксандар Аскерка]] ды інш.), якія наладзілі кантакты з [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у Варшаве і зь ягонага ўпаўнаважаньня 27 лютага (11 сакавіка) 1863 году ўтварылі ў Вільні [[Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы]]. Пад правінцыямі разумеліся «Жамойць», уласна «Літва» і «Беларусь»{{Заўвага|У мэмуарах кіраўніка «белых» Якуба Гейштара адзначаецца, што ў Беларусі арганізацыйная структура паўстанцкіх камітэтаў была найслабейшай. З гэтага выходзіць, што пад «Беларусьсю» разумеліся Віцебская і Магілёўская губэрні, бо ў Менскай губэрні жадаючых уступіць у паўстанцкія камітэты хапала: на тэрыторыі Менскай губэрні было створана тры «ваяводзтвы» — Менскае, Навагрудзкае і Палескае. Гл.: ''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 235, 252, 254.}}. Віленскія «белыя» здолелі захаваць пад сваім кантролем усе тайныя паўстанцкія камітэты ў шасьці літоўска-беларускіх губэрнях, зыходзячы з прынцыпу «цэласьці Літвы», хоць Варшава жадала атрымаць пад сваю ўладу Беласточчыну і паўднёвыя паветы [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]]<ref>''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 252.</ref>. «Чырвоныя» надумалі далучыцца да «белых» і іхнай праграмы. === Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» === [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 15 otd 1 nr 13678 - p 515 - 1840 AD.jpg|thumb|Указ ад 18 ліпеня 1840 г. ''«Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою»''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддз. 1, №13678]] У гістарычнай навуцы савецкага і сучаснага пэрыяду стала папулярным меркаваньне, што паводле свайго вядомага [[указ 18 ліпеня 1840 году (Расейская імпэрыя)|ўказу ад 18 ліпеня 1840 году]]<ref name="ReferenceE"/> да [[Сэнат Расейскай імпэрыі|Сэнату]] маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] забараніў ужываць у афіцыйным справаводзтве тэрміны «Литва» і «Белоруссия», нібыта адмаўляючы існаваньне такіх краінаў і народаў{{Заўвага|Стваральнікамі такога міту лічацца складальнікі 2-га тому дакумэнтаў і матэрыялаў з гісторыі Беларусі акадэмік ([[Мікалай Нікольскі]], навуковыя супрацоўнікі Інстытуту гісторыі АН БССР [[Дзяніс Дудкоў]], [[Ёсіф Лочмель]] ды іншыя), якія ў 1940 годзе, перадрукоўваючы ўказ ад 18 ліпеня 1840 году «Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою» з ідэалягічных (антыцарысцкіх) матываў, назвалі дакумэнт так «Забарона царом Мікалаем ужываць назвы Беларусь і Літва». Гэтае меркаваньне замацавалася ў гістарыяграфіі савецкага пэрыяду. Падрабязьней гл.: Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 285. Хоць, напэўна, падставамі такога міту было неразуменьне сэнсу даўно забытага ўказу яшчэ гісторыкамі і географамі расейскага імпэрскага пэрыяду. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124, 162.}}{{Заўвага|Было агульнавядома, што маскоўскі гаспадар Мікалай I па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў не любіў палякаў, імя якіх не забараніў.}}. Аднак напраўду ім загадвалася пісаць губэрні (Літоўска-Віленскую, Літоўска-Гарадзенскую, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Віцебскую{{Заўвага|Менская губэрня ва ўказе ня згадвалася, бо ня мела азначэньня «Літоўская» ці «Беларуская».}}) проста — паводле назвы губэрнскага цэнтру («Віленская губэрня», «Гарадзенская губэрня», «Віцебская губэрня», «Магілёўская губэрня»), без азначэньняў «Літоўская» ці «Беларуская» і без найменьня іх лучна як адпаведна «літоўскія губэрні» і «беларускія губэрні» ва ўрадавым справаводзтве<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 286</ref><ref>Шыбека, З. Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Расейская ўлада ў 1840-я гады не плянавала забараняць тэрміны «Литва» і «Белоруссия», якія былі ў [[імпэратар усерасейскі|афіцыйным тытуле «расейскага імпэратара»]]{{Заўвага|«Беларусь» («Белая Расея») была «схаваная» ў складзе азначэньня «Усерасейскі», «Літва» фігуравала ў выразе «вялікі князь Літоўскі», а «Жамойць» — у выразе «князь Самагіцкі».}}, а з пачатку 1860-х гадоў, наадварот, імкнулася пашырыць і замацаваць тэрмін «Белоруссия», лічачы «беларусаў» (галоўным парадкам, сялянскае праваслаўнае і нядаўна ўніяцкае насельніцтва краю) за складовую частку «рускага народу», адзінага ў трох галінах («велікарусах», «беларусах» і «маларусах»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—192, 196, 804.</ref><ref>Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. І. Брыгадзін, У. Ф. Ладысеў, П. І. Зялінскі [і інш.]… С. 53—54.</ref>. У гэтай сытуацыі звужалася толькі тэрыторыя, якую адносілі да «Літвы», а назва «Беларусь», наадварот, пашыралася на суседнія губэрні<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Прыкметна, што ў справаводзтве Сэнату Расейскай імпэрыі назва «беларускія губэрні» у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай ужывалася, нягледзячы на загад Мікалая I ад 18 ліпеня 1840 году, усё XIX стагодзьдзе да 1890-х гадоў<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 15.</ref>. Апроч таго, у Расейскай імпэрыі ў 1841—1917 гадох выйшла з друку каля 190 кніжак і брашураў з словам «Белоруссия» на тытуле<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. Ч. 1. С. 287.</ref><ref>''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі… С. 65.</ref>: у 1853—1856 гадох выйшла кніга [[Павал Шпілеўскі|Паўла Шпілеўскага]] «Путешествие по Полесью и Белорусскому краю»; у 1855 годзе — [[Міхаіл Без-Карніловіч|Міхаіла Без-Карніловіча]] «Исторические сведения о примечательнейших местах в Белоруссии»; у 1857 годзе — [[Восіп Турчыновіч|Восіпа Турчыновіча]] «Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен» і г. д. Прытым тэрмін «Беларусь» («Белоруссия») у кнігах Шпілеўскага, Без-Карніловіча, Турчыновіча і многіх іншых датычыўся толькі Магілёўскай і Віцебскай губэрняў. Разам з тым, афіцыйная забарону назваў Літва і Беларусь адзначалася ў 5-м томе фундамэнтальнай працы «Зямля і людзі» (1881 год, перавыдаваўся па-расейску ў 1883 і 1898 гадох) францускага географа і гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}}: «''Па падзелах Польшчы, гэтае імя Літвы засталося за губэрнямі Гарадзенскай і Віленскай, і, хоць за імпэратарам Мікалаем, у 1840 годзе, афіцыйнае ўжываньне яго было забароненае, гэтае найменьне працягваюць ужываць і ў нашыя дні, хоць і ў надта нявызначаным сэнсе, ужываючы яго звычайна да трох заходніх губэрняў: Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай. <br> Кацярына ІІ дала назву Беларусі цяперашнім губэрням Віцебскай і Магілёўскай, якія дасталіся Расіі па першым разьдзеле Польшчы, тады як імпэратар Мікалай зьнішчыў назву Беларускіх губэрняў і забараніў ужываць яе. Пазбаўленае цяпер палітычнага значэньня, гэта найменьне мае каштоўнасьць толькі з этналягічнага пункту гледжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«После раздела Польши, это имя Литвы осталось за губерниями Гродненской и Виленской, и, хотя при императоре Николае, в 1840 году, официальное употребление его было запрещено, это наименование продолжают употреблять и в наши дни, хотя в очень неопределенном смысле, применяя его обыкновенно к трем западным губерниям: Ковенской, Виленской и Гродненской. <br> Екатерина ІІ дала название Белоруссии нынешним губерниям Витебской и Могилевской, которые достались России по первому разделу Польши, тогда как император Николай уничтожил название „белорусских" губерний и запретил употреблять его. Лишенное ныне политического значения, это наименование имеет цену лишь с этнологической точки зрения.»|скарочана}}}}. Аналягічныя зьвесткі пра забарону назваў Літва і Беларусь падаваліся ў выдадзенай у 1887 годзе «Геаграфіі Расейскай імпэрыі (курс сярэдніх навучальных установаў)»<ref>Зуев Н. География Российской Империи: (курс средних учебних заведений). — СПб., 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cWdxAAAAIAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%22%D0%BE%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5+%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B5+%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8+%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE+%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%22#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%22%D0%BE%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B5%20%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%20%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE%20%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%22&f=false С. 77].</ref>. Таксама ў расейскім гістарычным часопісе «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Родина||ru|Родина (журнал)}}» (1905 год) аўтар артыкулы «Літва і ліцьвіны» зазначаў: «''Слова „Літва“ цяпер, уласна, гук пусты, бо Літвы, якая згубіла сваё палітычнае значэньне, не існуе, а ёсьць толькі губэрні Паўночна-Заходняга краю: Ковенская, Віленская і Гарадзенская, ды яшчэ часткі губэрнях Віцебскай, Магілёўскай і Менскай, дзе жывуць ліцьвіны. Літвою яны цяпер называюцца толькі паводле старой памяці, насуперак афіцыйнай забароне імпэратара Мікалая I''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Слово „Литва“ теперь, собственно, звук пустой, так как Литвы, утратившей свое политическое значение, не существует, а есть лишь губернии Северо-Западного края: Ковенская, Виленская и Гродненская, да еще части губернии Витебской, Могилевской и Минской, где живут литвины. Литвою они теперь именуются иногда только по старой памяти, вопреки официальному запрещению императора Николая I»|скарочана}}}}<ref>Васильев Н. Литва и литвины // Родина. № 15, 1905. С. 476.</ref>. === Пашырэньне геаграфічнай прасторы «беларускіх губэрняў» === [[Файл:Shein Pavel Materialy dla izuchenia.jpg|left|thumb|Этнаграфічны зборнік [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]] «Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края», Т. II. 1893 г.]] [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў]] прымусіла перавесьці пад уладу аднаго генэрал-губэрнатара ўсе шэсьць «паўночна-заходніх» губэрняў. Як толькі пагроза новых ваенных выступленьняў у Паўночна-Заходнім краі стала лічыцца малаімавернай, у 1869 годзе Віцебская і Магілёўская губэрні выйшлі з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара (з ініцыятывы самога генэрал-губэрнатара [[Аляксандар Патапаў|Аляксандра Патапава]]). Гэтым расейская ўлада хацела адасобіць іх адміністрацыйна ад «літоўскіх» губэрняў і скасаваць асацыяцыю адміністрацыйных межаў генэрал-губэрнатарства зь межамі Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ReferenceC">''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 611.</ref>. Былы [[губэрнатары Магілёўскай губэрні|магілёўскі губэрнатар]] (1856—1868) [[Аляксандар Беклямішчаў|Аляксандр Беклямішчаў]] у 1869 годзе ў сваім мэмарандуме пісаў, што неабходна прадэманстраваць «усяму насельніцтву, што прызнаньне Беларусіі чыста рускай вобласьцю ёсьць факт беспаваротны»<ref name="ReferenceC"/>. Расейская ўлада разумела, што само існаваньне вялікага ўскраіннага генэрал-губэрнатарства з асаблівымі надзвычайнымі ўмовамі кіраваньня падтрымлівае самаідэнтыфікацыю карэннага дваранства з былой тэрыторыяй Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай і можа правакаваць сэпаратысцкія настроі<ref name="ReferenceC"/>, бо яно, паводле думкі Беклямішчава, «''прыводзіць у частыя зносіны паў-палякаў магілёўскіх з сапраўднымі палякамі віленскімі і ковенскімі''»<ref name="ReferenceC"/>. У 1869 годзе таксама была скасаваная каталіцкая [[Менская дыяцэзія (гістарычная)|Менская дыяцэзія]] (1798—1869), сяляне-каталікі пачалі прымусова ў 1870-я гады пераводзіцца ў Маскоўскую царкву, хоць складалі ў тыя часы невялікую частку насельніцтва Менскай губэрні ў параўнаньні зь сялянамі-праваслаўнымі (у асноўнай масе былымі ўніятамі, ляяльнасьць і шчырасьць да праваслаўя якіх доўга ставілася пад сумненьне расейскім урадам<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 81, 705, 750</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 280.</ref>). А 22 сьнежня 1870 году і сама [[Менская губэрня]] расейскімі ўладамі была вылучаная з складу самога [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губенатарства]]. У афіцыйным заканадаўстве з 1863 году «літоўскія губэрні» пачалі называцца толькі як «паўночна-заходнія губэрні». [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|Мапа беларускіх гаворак, складзеная [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г.]] У 1870-х гадох да «Беларусі» пачалі прылічаць ужо і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]]<ref>Народы России. Белорусы и поляки… С. 1</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 263.</ref><ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9.</ref>, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні неафіцыйна і публіцыстычна называліся «літоўскімі» («Літвой»)<ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9</ref><ref>''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.</ref>{{Заўвага|У 1882 годзе быў выдадзены III том «Литовское и Белоруское Полесье» шматтомнага выданьня «Живописная Россия», прысьвечаны літоўска-беларускім губэрням, гістарычная частка якога была напісаная [[Адам Кіркор|Адамам Кіркорам]], які ня быў прафэсійным гісторыкам. Кіркор напісаў: «''Спачатку Беларусьсю называлі толькі цяперашнія Магілёўскую і Віцебскую губэрні <...> але ў цяперашні час, з этнаграфічнага пункту гледжаньня, як у племянных, так і ў побытавых і народных дачыненьнях, Беларусьсю справядліва называюць усе тры губэрні: Магілёўскую, Віцебскую і Менскую. Вынятак складаюць толькі тры паветы Віцебскай губэрні, населеныя латышамі. Можна б зрабіць яшчэ вынятак для Пінскага, часткова і Мазырскага паветаў Менскай губэрні, дзе гаворка больш падобная да маларасейскай''» (С. 249). У томе ўвесь край фактычна называўся «Палесьсем», якое складалася зь дзьвюх частак — «Літоўскае Палесьсе» (Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні) і «Беларускае Палесьсе» (Менская, Віцебская, Магілёўская і Смаленская губэрні). Аднак тэрмін «Палесьсе» не атрымаў ніякай папулярнасьці (у адрозьненьне ад кнігі) і найменьне губэрняў Паўночна-Заходняга краю «Палесьсем» ня мела ніякіх наступстваў.}}. З 1890-х гадоў назва «Беларусь» пачала стала пашырацца і на [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] (апроч паўднёвых яе паветаў){{Заўвага|На большасьці этнаграфічных мапаў XIX — пачатку XX ст., якія ў існасьці фактычна былі лінгвістычнымі, жыхары Заходняга Палесься (г.зн. паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні, Пінскага і часткі Мазырскага паветаў Менскай губэрні) былі аднесеныя да маларусаў (украінцаў) — мапы А. Рыціха (1875), Г. Нобэрта (1888), Я. Карскага (1903, 1917), Л. Нідэрле (1909), Т. Фларынскага (1911) ды інш. Падабенства фанэтычных нормаў валынскага дыялекту ўкраінскай мовы да гаворак насельніцтва вышэйназваных паветаў вымушала навукоўцаў адносіць яго да маларусаў (украінцаў). (Гл.: Насытка, Г. «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Падабенства гаворак насельніцтва Валыні і Заходняга Палесься захавалася з старажытных часоў і зьвязанае з тым, што ў эпоху славянскіх плямёнаў тэрыторыя Валыні і Заходняга Палесься была заселеная племем [[валыняне|валынянаў]] і часткова [[драўляне|драўлянаў]], большая частка далёкіх нашчадкаў якіх увайшла ў часы Высокага Сярэдневечча ў склад [[украінцы|украінцаў]], а меншая (заходнепалеская) частка — у склад [[беларусы|беларусаў]].}} і большую частку [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] (з выняткам «паўночна-заходняга яе кутка» — [[Троцкі павет (Расейская імпэрыя)|Троцкага павету]])<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307"/><ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 13—14</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>{{Заўвага|У пятым томе (1891) вядомага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Белоруссия» пад Беларусьсю яшчэ разумелі Менскую, Магілёўскую, Віцебскую губэрні і заходнюю частку Смаленскай губэрні, а ў артыкуле «Белоруссы» таго ж тома расьсяленьне беларусаў (на падставе мовы — паводле дасьледаваньняў Яўхіма Карскага) акрэсьлівалася і Гарадзенскай (акрамя паўднёвых паветаў) з большай часткай Віленскай губэрні (акрамя Троцкага павету). Гл.: Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 231; Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 232.}}. Гэтаму найперш спрыялі лінгвістычныя (і менш — этнаграфічныя) дасьледаваньні ([[Іван Насовіч]], [[Павал Шэйн]], [[Юльян Крачкоўскі]], [[Мікалай Нікіфароўскі]], [[Яўхім Карскі]] ды інш.), якія праводзіліся навуковымі ўстановамі Расейскай імпэрыі і прыватнымі дасьледнікамі ў папярэдні час<ref>Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгаўз… С. 232.</ref>. Дасьледаваньні паказвалі падобнасьць гаворак мовы сялянскага насельніцтва ў многіх частках пяці губэрняў Паўночна-Заходняга краю (Гарадзенскай, Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай), а таксама ў сумежных — [[Смаленская губэрня|Смаленскай]] і [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]]. Канчаткова замацавала назву «Беларусь» за тэрыторыяй упершыню ў гісторыі апісаных і нанесеных на мапу гаворак мовы, якая цьвёрда атрымала назву [[беларуская мова|«беларускай мовы»]]{{Заўвага|Тэрмін «беларуская мова» «выціснуў» іншыя канкурэнтныя назвы мовы славянамоўнага насельніцтва краю, якія існавалі раней («руская мова» ці «русінская мова») альбо прапаноўваліся мясцовай інтэлігенцыяй — «славяна-крывіцкая мова» ([[Ян Чачот]]), «крывіцкая мова» ([[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Павал Шпілеўскі]], [[Вацлаў Ластоўскі]]), «літоўска-руская мова» ([[Уладзіслаў Сыракомля]]), «літоўска-русінская мова» ([[Адам Міцкевіч]], [[Вінцэнт Каратынскі]]) і г.д. Тэрмінам «літоўска-руская мова» імкнуліся абазначыць мову тых людзей, якія жывуць у «Літве» і называюцца «літоўцамі», але карыстаюцца «рускай мовай» (у сучасным разуменьні — дыялектамі беларускае мовы, у тым ліку пераходнымі беларуска-ўкраінскімі гаворкамі на поўдні Заходняга Палесься).}}, публікацыя фундамэнтальнага шматтомнага дасьледаваньня [[Яўхім Карскі|Яўхіма Карскага]] «Беларусы» (асабліва тамы «Ўводзіны да вывучэньня мовы і народнай славеснасьці» (1903) і «Мова беларускага племені» (1908)). Праўда, пазьней Карскі выказваўся, што акрэсьліў тэрыторыю не беларускага этнасу, а беларускай мовы. Характэрна, што ў гэтых і іншых дасьледаваньнях [[беларусы|«беларусы»]] разглядаліся (як таго патрабавала афіцыйная расейская імпэрская ідэалёгія і цэнзура) як частка «адзінага рускага народу», аднак выяўленыя рысы мовы і культуры (нават сялянскага насельніцтва) сьведчылі пра выразную своеасаблівасьць «Паўночна-Заходняга краю» ад іншых частак Расейскай імпэрыі. Значная частка мясцовай [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]], якая атрымала адукацыю ў расейскіх навучальных установах ([[гімназія]]х і [[унівэрсытэт|ўнівэрсытэтах]]), успрыняла назву «Беларусь» («Беларусія») і пачала падтрымліваць і прапагандаваць гэтую назву для тэрыторыі, дзе большасьць насельніцтва размаўляе на мове, названай «беларускай», заяўляючы адначасна пра асобнасьць і самастойнасьць свайго народу{{Заўвага|Характэрна, што ў 1888 годзе малады гісторык [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] на старонках газэты [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] у артыкуле «Беларускае мінулае» адзначыў: «''Беларускае племя мела сваю гісторыю, адметную ад гісторыі суседніх, роднасных яму плямёнаў, свае гістарычныя традыцыйныя пачаткі, што гэтыя пачаткі яно некалі ўпарта адстойвала. Апроч таго, беларускі народ мае этнаграфічнае адрозьненьне ад суседніх народнасьцяў, адрозьніваецца ад іх складам свайго разьвіцьця, паняцьцяў, схільнасьцяў. <...> Народная нашая творчасьць складае нашае багацьце, якім беларусы могуць ганарыцца, якое павінныя падтрымліваць і зьберагчы. Нарэшце, ёсьць яшчэ запавет у беларусаў — свая мова''». Амаль адначасна, у 1887 годзе [[Ян Карловіч]], які ў 1891 годзе будзе дапамагаць друкаваньню «Дудкі беларускай» Францішка Багушэвіча, выдаў запісаныя ім легенды і паданьні зь Лідзкага, Наваградзкага і Сьвянцянскага паветаў пад назвай «Народныя паданьні і казкі, сабраныя ў Літве».}}. Па скасаваньні прыгоннага становішча сялянаў, якое замацоўвала раней сялянаў у рамках панскіх маёнткаў і царкоўных прыходаў, у ходзе пашырэньня пачатковай адукацыі ў вёсцы стала магчымым пашырэньне гістарычных ведаў і назвы «беларусы» сярод шырокіх колаў насельніцтва. У 1891 годзе малазаможны дваранін, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў і паэт [[Францішак Багушэвіч]] у сваёй прадмове да зборніка [[Дудка беларуская|«Дудка беларуская»]] стварае паэтычны вобраз і акрэсьлівае межы беларускай айчыны, адным з галоўных сымбаляў якой выступае менавіта «мужыцкая мова»: ''«Братцы мілыя, дзеці Зямлі-маткі маёй! Вам афяруючы працу сваю, мушу з вамі пагаварыць трохі аб нашай долі-нядолі, аб нашай бацькавай спрадвечнай мове, каторую мы самі, да і не адны мы, а ўсе людзі цёмныя „мужыцкай“ завуць, а завецца яна „беларускай“. Я сам калісь думаў, што мова наша — „мужыцкая“ мова, і толькі таго! Але, паздароў Божа добрых людцоў, як навучылі мяне чытаць-пісаць, з той пары я шмат гдзе быў, шмат чаго відзеў і чытаў: і праканаўся, што мова нашая ёсьць такая ж людзкая і панская, як і француская, альбо нямецкая, альбо і іншая якая. <…> Можа хто спытае: гдзе ж цяпер Беларусь? Там, братцы, Яна, гдзе наша мова жывець: Яна ад Вільна да Мазыра, ад Вітэбска за малым не да Чарнігава, гдзе Гродна, Міньск, Магілёў, Вільня і шмат мястэчкаў і вёсак»''. Пашырэньню з 1890-х гадоў назваў «Беларусь» і «беларусы» значна паспрыялі і мясцовыя народніцкі, сацыялістычны і дэмакратычны рухі ([[Беларуская рэвалюцыйная грамада]] (1902 год), перайменаваная ў 1903 годзе ў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускую сацыялістычную грамаду]], ды інш.), якія ўжывалі гэтыя вызначэньні для ўсёй тэрыторыі славянамоўнага насельніцтва краю; матэрыялы [[Перапіс насельніцтва Расейскай імпэрыі (1897)|першага перапісу насельніцтва ў Расейскай імпэрыі ў 1897 г.]]{{Заўвага|Перапіс 1897 году праводзіўся шляхам апытаньня ўсяго насельніцтва, у тым ліку аб ужыванай мове, якая афіцыйнай урадавай статыстыкай лічылася крытэрам прыналежнасьці да пэўнага народу. Хоць, напрыклад, у Пінскім павеце 74,3% жыхароў назвалі сябе беларусамі (паводле роднай мовы), а ўкраінцамі — 0,6% (1423 чалавекі), у Рэчыцкім — адпаведна 82,5 і 1,7%, у Пружанскім — 75,5 і 6,7%. Толькі 64,3% насельніцтва Берасьцейскага і 79,6% Кобрынскага паветаў сваёй роднай мовай назвалі ўкраінскую. Аднак, ужо паводле зьвестак губэрнскага статыстычнага камітэту, у 1910 годзе ў Кобрынскім павеце беларусаў налічвалася 84,8% (а ў 1913 годзе ўжо 85,7%), а ў Пружанскім — 87,1%. Мясцовыя органы кіраваньня, прыходзкія сьвятары, дадзеныя якіх і былі крыніцай этнічнай статыстыкі, адмовіліся ад выняткова моўнага крытэру вызначэньня этнічнай прыналежнасьці і разумелі, што вакол іх жывуць не «ўкраінцы», а «беларусы». Толькі Берасьцейскі павет перад Першай сусьветнай вайной быў заселены на 65,9% (паводле дадзеных) «украінцамі», але і тут да 1918 году асноўная маса насельніцтва ўжо стала называцца «беларусамі». На гэта паўплывалі шматлікая ў той час літаратура на беларускай мове; грамадзкі рух «беларускага адраджэньня»; свабоды, якія прынесла рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі, што дазволілі легальна выдаваць літаратуру на ўсякай роднай мове і свабодна ствараць грамадзкія арганізацыі; бежанства ў ходзе Першай сусьветнай вайны, якое прывяло да цесных кантактаў (у тым ліку ў Санкт-Пецярбургу) дзеячаў грамадзкіх аб’яднаньняў з розных рэгіёнаў; абвяшчэньне [[БНР]] ды інш. А на мапах, складзеных у 1918 і 1919 гадох [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафанам Доўнар-Запольскім]] і [[Яўсей Канчар|Яўсеем Канчарам]] на падставе комплексу крытэраў, ужо ўся Берасьцейшчына ўлучалася ў абшар расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]]. Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С. 15; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 371, 401—409, 443—446, 453, 461—463.}}; працы гісторыкаў [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] і [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], асабліва выдадзеная ў Вільні «Кароткая гісторыя Беларусі»{{Заўвага|«Кароткая гісторыя Беларусі» (1910) утрымлівала непазьбежна шмат мітаў і недарэчнасьцяў, якія тлумачацца як маладасьледаванасьцю самой гісторыі краю і царскай цэнзурай, так і ідэалягічнай накіраванасьцю кнігі. Кніга Ластоўскага ўвабрала ў сябе і шмат мітаў «заходнерусізму», а ў разьдзеле аб XIX ст. — праз цэнзуру — абыходзіла пытаньне аб трох паўстаньнях у краі.}} (1910 год); прэса, у першую чаргу газэта [[Наша ніва|«Наша ніва»]]{{Заўвага|Рэвалюцыйна-марксісцкія ідэі газэты «Наша доля» у новым пэрыядычным выданьні «грамадоўцаў» (сяброў партыі Беларуская сацыялістычная грамада) — у газэце «Наша ніва» — былі замененыя на нацыянальныя і лібэральна-дэмакратычныя. Так, у галоўным артыкуле (на перадавіцы) першага нумару газэты «Наша ніва» было напісана: «''Не думайце, што мы хочам служыць толькі панам, ці адным мужыкам. Не, ніколі не! Мы будзем служыць усяму беларускаму пакрыўджанаму народу, пастараемся быць люстрам жыцьця, каб ад нас, як ад люстра, сьвет падаў у цёмнасьць. Мы будзем старацца, каб усе беларусы, што ня ведаюць, хто яны ёсьць, зразумелі, што яны беларусы і людзі, каб пазналі свае правы і памаглі нам у нашай рабоце''».}}. == «Краёвасьць» == {{Асноўны артыкул|краёўцы}} === Паходжаньне назвы руху і ідэалёгіі «краёвасьці» === Тэрмін «Край», якім карэннае каталіцкае і польскамоўнае сярэднезаможнае і заможнае дваранства шасьці літоўска-беларускіх губэрняў азначала землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], даў назву палітычнаму руху [[краёўцы|«краёўцаў»]] пачатку XX ст. у [[Беларусь|Беларусі]] і [[Летува|Летуве]]. Зьнешнія межы Паўночна-Заходняга краю амаль супадалі з вонкавымі межамі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (паводле стану да першага падзелу Рэчы Паспалітай), таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў карэннага дваранства зь дзяржавай сваіх продкаў<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 51—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасьцю… С. 125.</ref>. І сама «краёвая ідэя» паходзіла з памяці карэнных [[дваране|дваранаў]] і [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] аб былым адзінстве гэтай тэрыторыі (паўночна-заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі) у часы Вялікага Княства Літоўскага і імкненьня «краёўцаў» захаваць і ўмацаваць тое адзінства «краю» (з яго этнічна, моўна, канфэсійна і культурна стракатым насельніцтвам) і надалей<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 125—135.</ref>. «Краёўцы» у сваёй ідэалёгіі, што атрымала назву «краёвасьць» (альбо «краёвая канцэпцыя», «краёвая ідэя»), сумяшчалі аўтанамісцкія, [[лібэралізм|лібэральныя]] і [[інтэрнацыяналізм|інтэрнацыянальныя]] лёзунгі і выступалі супраць падзелу насельніцтва паводле канфэсійнай, моўнай, культурнай і этнічнай прыкметаў, выказваліся за роўнасьць правоў [[народ]]аў, [[мова]]ў, [[культура]]ў і [[рэлігія]]ў, а тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю непасрэдна разглядалася імі як месца рэалізацыі іхных ідэяў і намаганьняў па разьвіцьці роднай зямлі, супраціўленьня распальваньню міжканфэсійнай і міжэтнічнай варожасьці, супрацьстаяньня [[русіфікацыя|русіфікацыі]]<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52.</ref>. === Тапанімічная і этнанімічная тэрміналёгія «краёўцаў» === [[Файл:Bazewicz - mapa Litwa i Rus 1911 AD.jpg|thumb|Мапа «Літвы і Русі: Літва, Беларусь, Падолія, Валынь і Ўкраіна», 1911 г. Картограф Юзэф Міхал Базевіч]] Маштабная і ўсеахопная праз сыстэму адукацыі, царквы і прэсы расейская ідэалёгія і афіцыйная навука, якія зьмянілі [[тапаніміка|тапанімічную]] і [[этнаніміка|этнанімічную]] тэрміналёгію ў краі, аказвалі свой уплыў на мясцовую [[эліта|эліту]] — карэнных каталіцкіх дваран-маянткоўцаў, хоць і з спазьненьнем у часе. Так, у сваіх мэмуарах адзін зь лідэраў «краёўцаў» [[Эдвард Вайніловіч]] зазначае, што нарадзіўся ў 1847 годзе ў [[Сядзіба Ваньковічаў (Менск)|маёнтку Сьляпянка]] пад [[Менск|Менскам Літоўскім]]; апісваючы акруговыя земскія зьезды ў 1881 годзе, стварэньне сельскагаспадарчых таварыстваў у краі (у 1880-я гады), дзейнасьць мясцовых дэпутатаў у [[Дзяржаўная дума Расейскай імпэрыі|Дзяржаўнай думе]] і [[Дзяржаўны савет (Расейская імпэрыя)|Дзяржаўным савеце Расейскай імпэрыі]] (з 1906 году), называе Менскую, Віцебскую і Магілёўскую губэрні «беларускімі», а Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую губэрні — «літоўскімі губэрнямі»{{Заўвага|''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 1, 41, 62—63, 168, 174. Апісваючы земскія зьезды ў студзені 1881 году, Вайніловіч напісаў пра стварэньне акруг для выбраньня дэлегатаў: «''Тыя акругі ствараліся надта хітра, каб іх межы ні ў якім разе не супадалі з пэўнымі аўтанамічнымі традыцыямі правінцыі''». На ягоны погляд, лягічней было б, зыходзячы з гістарычнага адзінства і падобнасьці гаспадарчых праблемаў, разьмеркаваць шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў у адну акругу, але «літоўскія губэрні» аб’ядналі з прыбалтыйскімі (зь зьездам у Рызе), а Менскую і Магілёўскую — з Смаленскай і Калускай (зь зьездам у Смаленску). Гл.: ''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 41.}}. У пачатку [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]] былі выдадзеныя законы, якія гарантавалі многія грамадзянскія правы і свабоды (у тым ліку ў рэлігійных, моўных і нацыянальных дачыненьнях). Узьніклая сярод мясцовых дваранаў і інтэлігенцыі «краёвая» дыскусія ў Паўночна-Заходнім краі шырока ўжывала датычна заходніх губэрняў (паўночна-заходніх і паўднёва-заходніх губэрняў) традыцыйную геаграфічную тэрміналёгію часоў Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ) і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], якой мясцовая шляхта паралельна карысталася ўсё XIX стагодзьдзе: «Літва і Русь» — у дачыненьні ўсяго [[Заходні край|Заходняга краю]]; «Літва» — у дачыненьні ўсіх паўночна-заходніх губэрняў (былых зямель ВКЛ); паралельна «Літва» (у вузкім сэнсе) — у дачынеьні Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў; «Русь» — у дачыненьні Віцебскай, Магілёўскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрняў; «Беларусь» — у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай губэрняў (часам да Менскай); «Валынь», «Падолія» і «Ўкраіна» (альбо цалкам «Русь» (у вузкім сэнсе)) — у дачыненьні адпаведна Валынскай, Падольскай і Кіеўскай губэрняў{{Заўвага|У 1905 годзе краёўцы лібэральна-кансэрватыўнага кірунку нават спрабавалі стварыць [[Краёвая партыя Літвы і Беларусі|Краёвую партыю Літвы і Русі]].}}. Так, у 1905 годзе ў першым нумары газэты «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]», якая стала адной з галоўных трыбунаў «краёвасьці», у артыкуле «Індустрыялізацыя Літвы» адзначалася: ''«Літва (ва ўрадавай тэрміналёгіі Паўночна-Заходні край) ахоплівае [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]], г.зн. [[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую губэрні]], а таксама [[Менская губэрня|Менскую]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую]] і [[Віцебская губэрня|Віцебскую губэрні]]. Вялікі гэта шмат зямлі: на захадзе гранічыць з Каралеўствам Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]] і [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрнямі]]; на поўначы з [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай губэрняй]], на ўсходзе з [[Смаленская губэрня|Смаленскай]], [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрнямі]], на поўдні з [[Валынская губэрня|Валынскай губэрняй]]. Агульна займае прастору каля 260 490 квадратных вёрстаў, ці палову тэрыторыі [[Францыя|Францыі]], і трошкі менш за палову [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Насельніцтва краю складае каля 12 000 000. Хоць літоўскія губэрні належаць да розных адміністрацыйных адзінак, аднак гэта з эканамічнага пункту гледжаньня складае адну цэласьць. <…> Увогуле ўсе літоўскія губэрні ў эканамічным пляне вельмі недаразьвітыя»''<ref>''Ostroróg-Sadowski, J.'' [[:c:Файл:Hipolit Korwin-Milewski artykul - Kuryer Litewski 1905 nr 1 s 2.jpg|Uprzemysłowienie Litwy]] / J. Ostroróg-Sadowski // Kuryer Litewski. — 1905. — № 1. — С. 2.</ref>. Аднак адразу ж газэта «Kurier Litewski» пачала паралельна ўжываць і афіцыйную ўрадавую геаграфічную і этнанімічную тэрміналёгію для паўночна-заходніх губэрняў: выдавецтва газэты друкавала ў 1905—1909 гадох кнігу-даведнік Напалеона Роўбы «Przewodnik po Litwie i Białejrusi» («Праваднік па Літве і Беларусі»), якая давала кароткія гістарычныя і геаграфічныя зьвесткі аб населеных пунктах і дзе «Літвой» называліся [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]], «Беларусьсю» — [[Менская губэрня|Менская]], [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]], і зазначалася, што Вільня ''«ёсьць несумненна асяродкам, дзе зьядноўваюцца ўсе ніці жыцьця Літвы і Беларусі»''<ref>''Rouba, N.'' Przewodnik po Litwe i Białejrusi… С. 3.</ref>. У газэтных артыкулах «краёўцаў» тэрмін «беларусы» адносіўся да беларускамоўнага, а «літоўцы» — да летувіскамоўнага ([[балты]]йскага) насельніцтва. Пазьней, напрыклад, Эдвард Вайніловіч у сваіх мэмуарах, апісваючы падзеі ў Паўночна-Заходнім краі ў 1914—1918 гадох, ужо акрэсьлівае тэрыторыю «Беларусі», зыходзячы з моўнага крытэру, такім абшарам: частка Віленскай губэрні, большая частка Гарадзенскай і цалкам Менская, Віцебская і Магілёўская губэрні<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 201.</ref>. Укладваньне ў тэрмін «беларусы», якім стала пачалі называць большасьць славянамоўнага сялянскага насельніцтва краю, значэньня часткі (галіны) «адзінага рускага народу» было непрымальным для самаідэнтыфікацыі значнай часткі (асабліва матэрыяльна незалежнай) мясцовай шляхты, бо было б прызнаньнем этнічнай асыміляцыі (абрусеньня) і адрачэньня ад уласнай гісторыі і традыцыяў{{Заўвага|Беларускі нацыянальна-дэмакратычны рух канца XIX — пачатку XX ст. быў прадстаўлены прыхільнікамі з самых розных станаў (дваранаў, сьвятароў, мяшчанаў і сялянаў), дзе пераважалі прадстаўнікі той сялянскай інтэлігенцыі расейскай асьветы, якая выходзіла зь вёскі і, канчаючы настаўніцкія і духоўныя сэмінарыі, не далучалася да «заходнерусістаў», а таксама прадстаўнікі інтэлігенцыі мясцовай «польскай» (каталіцкай і польскамоўнай) культуры, якія паходзілі з дробнай засьцянковай шляхты. І менавіта апошняя катэгорыя (малазаможнае дваранства польскай культуры) была самай шматлікай і вызначальнай у той пэрыяд у сацыяльным руху, які надумаў узьняць і прапагандаваць мясцовую беларускамоўную культуру. Гл.: ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 311—312.}}. А замацаваньне ў другой палове XIX ст. у афіцыйнай расейскай навуцы, ідэалёгіі і прэсе тэрміну «литовцы» («литвины») толькі за [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] насельніцтвам прывяло да таго, што мясцовае дваранства, якое не згадзілася аднесьці сябе да [[балты|балтаў]], для вонкавых дачыненьняў з афіцыйнай уладай і расейскім дваранствам пачало карыстацца толькі тэрмінам «палякі», хоць у прыватных зносінах паміж сабой і з «караняжамі» (г.зн. з [[палякі|палякамі]] з [[Варшаўскае генэрал-губэрнатарства|уласна польскіх губэрняў]] Расейскай імпэрыі — губэрняў былога [[Царства Польскае|Царства Польскага]]) яшчэ выкарыстоўвалі паралельна і тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны»){{Заўвага|Дачка [[Ежы Чапскі|Ежы Чапскага]] графіня [[Марыя Чапская]] (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 г., Парыж) напісала пра палеміку паміж польскамоўным пісьменьнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фларыянам Чарнышэвічам||pl|Florian Czarnyszewicz}} (1895—1964) і беларускамоўным пісьменьнікам [[Кастусь Акула|Кастусём Акулам]] (1925—2008), калі апошні, жадаючы польска-беларускага паразуменьня, усё ж папракаў Чарнышэвіча ў фальшаваньні гісторыі Беларусі і казаў, што землеўласьнікі-«палякі» і безьзямельная шляхта гэта чарвякі, якія крывавілі цела яго айчыны і сялянаў-«беларусаў». У эсэ графіня патлумачыла, якія адносіны былі ў карэннага дваранства да сялянаў і чаму «польскія» дваране не прымалі слова «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў Фларыяна Чарнышэвіча, напісаных па-беларуску да Кастуся Акулы і перасланых копіяй пазьней Марыі Чапскай: «''Сяляне станавіліся шляхтай, а шляхта выгасала, пераходзячы ў становішча сялянаў. <…> Важна тое, што спадар зьяўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсьць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косьці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме ня мовілі па-польску, але назвы «бела-» ці «чарнарусаў» не прымалі, бо «рускі» для іх азначаў тры чацьвертых маскаля. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасьць. І калі б тады якая мудрасьць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыцьцё найменьне «[[ліцьвіны|літоўца]]» (у значэньні міцкевічаўскім) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі''». (Гл.: ''Czapska, M.'' Florian Czarnyszewicz … С. 166—167.). Фларыян Чарнышэвіч, хоць і не належаў да ідэолягаў «краёвасьці», выказваў тыповыя для краёўцаў думкі.}}. Непрыняцьце новага значэньня тэрміна «літоўцы» (г.зн. толькі балтамоўнае насельніцтва){{Заўвага|[[летувісы|Летувіскі]] (балтамоўны) нацыянальна-дэмакратычны рух быў прадстаўлены ў абсалютнай большасьці сялянамі або інтэлігенцыяй і сьвятарствам сялянскага паходжаньня, якія нарадзіліся ў Ковенскай губэрні (жамойцкі біскуп [[Антанас Баранаўскас]] (1835—1902), ксёндз [[Ёнас Майроніс]] (1862—1932), ксёндз [[Ёнас Басанавічус]], [[Пятрас Краўчунас]], [[Ёнас Вілейшыс]], [[Пятрас Вілейшыс]], [[Вацловас Біржышка]], [[Пэліксас Бугайлішкіс]], [[Андрус Булёта]], [[Юргіс Шайліс]], [[Казімэрас Сьцяпонас Шайліс]] ды інш.). Напярэдадні 1917 году ў ім было два кірункі — хрысьціянска-дэмакратычны, клерыкальны (імкненьне да пабудовы каталіцкай і кансэрватыўнай дзяржавы, дзе дамінуючае становішча будзе займаць клір) і нацыяналістычны (нацыяналізм і дэмакратызм ва ўсіх галінах жыцьця, найбольш папулярны сярод сялянства). Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасьцю... С. 337.}} прывяло да ўзьнікненьня ў канцы XIX — пачатку XX ст. і пэўнага пашырэньня ў асяродзьдзі мясцовай (каталіцкай і польскамоўнай) шляхты (асабліва ў этнакантактнай зоне — у [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], прымежнай з асноўным масівам балтамоўнага насельніцтва — [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрняй]]) тэрміну «младалітоўцы» для абазначэньня балтамоўнага насельніцтва, а для ўласнага самавызначэньня — тэрмінаў «старалітоўцы» (''starolitwini''), «гістарычныя літоўцы» (''litwini historyczni''), «міцкевічоўцы» (у знак салідарнасьці з тым значэньнем паняцьця «літоўцы» (''litwini''), які выкарыстоўваў [[Адам Міцкевіч]] у сваім творы «[[Пан Тадэвуш]]»)<ref>Гл.: ''Buchowski, K.'' Litwomani … С. 26</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис… С. 15.</ref>{{Заўвага|Ананімны аўтар (відавочна, маянтковец) пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце «Kurier Litewski» (№ 146, 1906 г.) разьмясьціў артыкул «Мы і літоўцы», дзе спрабаваў папулярызаваць тэрмін «старалітовец» і нават прапаноўваў стварыць «Старалітоўскую партыю», якая б адлюстроўвала інтарэсы карэнных дваранаў; а балтамоўнае сялянства, якое пачало (на думку аўтара, з падачы і падтрымкі расейскага ўраду) карыстацца назвай «літоўцы», прапаноўваў называць «младалітоўцамі». Яшчэ ў 1934 г. [[Раман Скірмунт]] у артыкуле-нэкралёгу «Панны з Муру» у газэце [[Słowo (1922)|«Słowo»]] (№127, 1934 г.) аб [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] і Юзэфе Куржанеўскай напісаў, што захапленьні Канстанцыяй Скірмунт [[літваманы|«літваманіяй»]] нz ўлічвалі тое, што «младалітоўцамі» паняцьце «Літва» было звужанае толькі да свайго этнаграфічнага, балтамоўнага арэалу (Ковеншчыны, то бок сучаснага тэрміну ''Летува'' клясычнае нормы), які сягаў межамі толькі да [[Вільня|Вільні]] (няўлучна). Гл.: ''Skirmuntt, R.'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3.}}. Хоць хутка і яны пачалі менаваць сябе толькі як «палякі»<ref>Гл. напрыклад: ''Туронак, Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі / Ю. Туронак. — Мінск : Медисонт, 2006. — С. 18.</ref>. === Змаганьне «краёўцаў» за адзінства краю === {{Асноўны артыкул|Першая сусьветная вайна на Беларусі}} У 1915 годзе, з прыходам у [[Вільня|Вільню]] нямецкіх войск падчас [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], ідэя «краёўцаў» пра непадзельнасьце і цэласнасьце літоўска-беларускіх губэрняў (Паўночна-Заходняга краю — былых зямель Вялікага Княства Літоўскага) увасобілася ў стварэньні Рады [[Канфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|Канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] — блёку лідэраў мясцовых беларускіх, летувіскіх, жыдоўскіх і польскіх этнапалітычных і этнакультурных рухаў, якія адносіліся да лібэральна-дэмакратычнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]. Ініцыятыва яе стварэньня належала беларускім краёўцам-дэмакратам. Праграмныя дакумэнты Канфэдэрацыі ВКЛ, якія пашыраліся на чатырох мовах (беларускай, летувіскай, польскай і ідыш), пастулявалі неабходнасьць вылучэньня акупаваных немцамі паўночна-заходніх губэрняў з-пад юрысдыкцыі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і ўтварэньня на гэтай тэрыторыі «незалежнай дзяржаўнай адзінкі» з [[сойм]]ам (парлямэнтам) у Вільні, сфармаваным шляхам агульных, роўных, прамых выбараў пры тайным галасаваньні. Нямецкія ўлады не праявілі зацікаўленасьці ў адраджэньні [[ВКЛ]]{{Заўвага|Праявілася і катэгарычная нязгода дзеячаў летувіскага (балтамоўнага) руху, якія мелі ўласную думку пра аўтаномію (ці самастойнасьць) «Літвы» з сталіцай у Вільні, пра што яны надумалі яшчэ ў 1905 годзе на сваім [[Вялікі віленскі сойм (1905)|Вялікім віленскім сойме]]. Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасцю... С. 336.}}. Па тым, як у пачатку лістапада 1918 году нямецкія войскі пакінулі тэрыторыю [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]] паводле пастановаў [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]], лідэры карэннага дваранства Менскай губэрні (галоўным чынам, сябры [[Менскае таварыства сельскай гаспадаркі|Менскага таварыства сельскай гаспадаркі]] — прыхільнікі лібэральна-кансэрватыўнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]) былі супраць падзелу Беларусі на часткі, выступілі з ініцыятывай стварэньня пад нямецкім куратарствам Вялікага Княства Літоўска-Беларускага (з паўночна-заходніх губэрняў) і папрасілі нямецкага генэрала [[Эрык фон Фалькенгайн|Эрыка фон Фалькенгайна]] (1861—1922) паведаміць пра гэтае імкненьне нямецкаму імпэратару [[Вільгельм II|Вільгельму II]]. Прыкметна, што менскія дваране прапаноўвалі даць назву новай дзяржаве не «Вялікае Княства Літоўскае» (альбо «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае»), а «Вялікае Княства Літоўска-Беларускае», што сьведчыла пра прыманьне імі новага значэньня геаграфічнай і этнанімічнай тэрміналёгіі. Генэрал фон Фалькенгайн адказаў дэлегацыі менскіх дваранаў, якіх узначаліў граф [[Ежы Чапскі]] (1861—1930), што мусіць строга выконваць пастановы Берасьцейскага міру, але перадасьць прапанову ў Галоўную імпэратарскую стаўку; падобныя ідэі пэўны час падтрымлівала інтэлігенцыя з прадстаўнікоў беларускага нацыянальнага руху. Аднак разам зь імі пазьней паўстала ў існасьці канкурэнтная ідэя Беларускае Народнае Рэспублікі (нацыянальнае дзяржавы беларусаў), а немцы ў лютым 1919 году хутка пакінулі ўсю тэрыторыю Беларусі, а на зьмену ім прышлі войскі [[бальшавікі|бальшавікоў]]<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 209.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Czasopis - Litwa i Rus - rok 1 - grudzien 1912 - T 4 - z 3.jpg|Вокладка часопіса «Litwa i Ruś» (Вільня), 1911 г. Файл:Starolitwin - Kuryer Litewski 1906 nr 146 s 1.jpg|Артыкул «Мы і літоўцы» ананімнага аўтара пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski»]] (№ 146, 1906 г.) </gallery> == Дадатковыя зьвесткі == * Пад рэдакцыяй [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] ў 1888—1889 гадох выходзіў даведнік «Северо-Западный календарь» (1888—1893), які быў штогадовым дадаткам да прыватнай лібэральнай газэты «[[Менскі лісток (1886)|Минский листок]]» і дзе частка матэрыялу друкавалася на [[беларуская мова|беларускай мове]]<ref>Гл.: ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 119.; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 283.</ref>. Гэты каляндар і даведнік па шасьці літоўска-беларускіх губэрнях складаў пэўную канкурэнцыю даведніку «Виленский Календарь» і іншым расейска- і польскамоўным даведнікам, а рэдактар Доўнар-Запольскі друкаваў свае ўласныя артыкулы з гісторыі, этнаграфіі, статыстыкі краю. Мітрафан Доўнар-Запольскі таксама напісаў шэраг гістарычных і этнаграфічных прац, дзе ўжываў (з цэнзурных прычынаў) тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «заходне-рускі»: «Статистические очерки Северо-Западного края» (1888), «Чародейство в Северо-Западном крае в XVII—XVIII вв.» (1890), «Западнорусская семейная община в XV веке» (1897), «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1905). * У [[Менск]]у штодзённа з 1 (14) лістапада 1902 да 8 (21) сьнежня 1905 году выдавалася газэта [[Северо-Западный край (газэта)|«Северо-Западный край»]] (якая ў 1886—1902 гадох мела назву [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] і дзе працавалі аматары беларускай культуры і гісторыі — Мітрафан Доўнар-Запольскі, [[Янка Лучына]] ды інш.). У 1905 годзе яна стала [[сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратычнага]] ([[марксізм|марксісцкага]]) кірунку — надрукавала праграму [[II зьезд РСДРП|II зьезду]] [[РСДРП]], артыкул [[Уладзімер Ленін|Уладзімера Леніна]], памфлет [[Максім Горкі|Максіма Горкага]] ды інш. А 15 траўня 1905 году ў газэце быў надрукаваны верш [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Мужык» — першы [[беларуская мова|беларускамоўны]] дэбют паэта ў друку [http://feb-web.ru/feb/periodic/pp0-abc/pp2/pp2-0481.htm]. <gallery perrow=5> Severo-Zapadnyj kalendar - 1893 AD.jpg|Вокладка даведніка «Северо-Западный календарь», 1893 г. Mitrafan Dounar-Zapolski - Ocherki po organizacii zapadno-ruskogo krestianstva v XVI veke - 1907 AD.JPG|вокладка кнігі [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1907 г.) Petrov - Belorussia i Litva - Istoricheskie sudby Severo-Zapadnogo kraja - 1890.jpg|Вокладка кнігі М.І. Пятрова «Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края» ([[Санкт-Пецярбург]], 1890 г.) Миловидов - Освобождение крестьян СЗК - 1901.jpg|Вокладка кнігі А.І. Мілавідава «Освобождение крестьян Северо-Западного края и поземельное устройство их при графе М.Н. Муравьеве» ([[Вільня]], 1901 г.) </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Летувізацыя]] == Заўвагі == {{Заўвагі|3}} == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * ''[[Яўген Анішчанка|Анішчанка, Я.]]'' Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. Анішчанка. — {{Менск (Мінск)}}: Хурсік, 2003. — 470 с. * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}} * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Белая Русь / А. Белы // {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} — С. 306—308. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' [https://web.archive.org/web/20150926144546/http://pdf.kamunikat.org/3662-1.pdf Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы] / А. Белы. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2000. — 238 с — {{ISBN|985-6599-12-1}} * ''Ганчарук, І.'' Палітыка царызму ў адносінах да каталіцкай царквы (1772—1830) / І. Ганчарук // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 2002. — № 1. — С. 39—46. * Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. Брыгадзін, У. Ладысеў, П. Зялінскі [і інш.]. — Ч. 2 : XIX—XX стагоддзі. — {{Менск (Мінск)}}: РІВШ БДУ, 2002. — 656 с. * Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. Марцуль]], І. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. Новіка, Г. Марцуля. — Ч. 1. Ад старажытных часоў — па люты 1917 г. — {{Менск (Мн.)}}: Выш. шк., 2003. — 416 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Т. 4: Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.) / М. Біч [і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 2005. — 519 с. * ''Казлоў, Л.'' Беларусь на сямі рубяжах / Л. Казлоў, А. Цітоў. — {{Менск (Мінск)}}: Беларусь, 1993. — 71 с. * Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.) / В. Грыгор’ева [і інш.]; навук. рэд. У. Навіцкі. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 1998. — 340 с. * [[Алег Латышонак|''Латышонак, А.'']] Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII — да пачатку ХХІ ст. / А. Латышонак, Я. Мірановіч. — Вільня — Беласток: Інстытут беларусістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 368 с. * [[Антон Луцкевіч|''Луцкевіч, А.'']] [http://kamunikat.org/download.php?item=10103-1.pdf&pubref=10103 Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Антон Луцкевіч; уклад., прадм. , камэнт., індэкс імёнаў, пер. з пол. і ням. А. Сідарэвіча. — {{Менск (Мінск)}}: Кнігазбор, 2006. — 460 с. * ''Насытка, Я.'' «Тыя ж беларусы…»: Этнічныя межы беларусаў у XIX — пачатку XX ст. / Я. Насытка // Беларуская мінуўшчына. — 1994. — № 4. — С. 11—15. * Паўночна-заходні край // {{Літаратура/БелСЭ|8}} — С. 339. * ''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5}} — С. 441. * [[Аляксандр Смалянчук|''Смалянчук, А.'']] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Смалянчук. — СПб.: Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * [[Сяргей Токць|''Токць, С.'']] [https://web.archive.org/web/20160305191643/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/24/04.htm Беларуская ідэнтычнасць у ХІХ ст.] // Białoruskie Zeszyty Historyczne. № 24, 2005. [https://web.archive.org/web/20140815030928/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2202] * ''[[Юры Туронак|Туронак, Ю.]]'' [https://web.archive.org/web/20140815024349/http://pdf.kamunikat.org/1771-1.pdf Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі] / Ю. Туронак. — {{Менск (Мінск)}}: Медисонт, 2006. — 180 с. * [[Аляксандар Цьвікевіч|''Цьвікевіч, А.'']] «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадскай мысьлі на Беларусі ў ХІХ і пачатку ХХ в. / А. Цьвікевіч. — 2-е выд. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1993. — 352 с. * [[Захар Шыбека|''Шыбека, З.'']] Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002) / З. Шыбека. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2003. — 490 с. * Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык [і інш]. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1985. — 215 с. * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * ''Buchowski, K.'' [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku] / K. Buchowski. — Białystok : Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku, 2006. — 430 s. * [[Марыя Чапская|''Czapska, M.'']] Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice / M. Czapska. — Warszawa : Więź, 2006. — S. 164—171. * [[Якуб Гейштар|''Gieysztor, J.'']] Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 : w 2 t. / J. Gieysztor; przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. — Wilno : Nakładem Tow. Udz. «Kurjer Litewski», 1913. — T. 1. — 422 s. * [[Раман Юркоўскі|''Jurkowski, R.'']] Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo polskie Ziem Zabranych w wyborach do Dumy Państwowej i Rady Państwa 1906—1913 / R. Jurkowski. — Olsztyn: WUWM Olsztyn, 2009. — 550 s. * [[Ігнат Лахніцкі|''Lachnicki, I.E.'']] [http://www.polona.pl/dlibra/doccontent?id=5954&from=FBC Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey]{{Недаступная спасылка|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / I.E. Lachnicki. — Wilno : Druk. Józefa Zawadzkiego, 1817. — 88 s. * [[Уладзіслаў Адамавіч Міцкевіч|''Mickiewicz, W.'']] Pamiętniki : w 3 t. / W. Mickiewicz. — Warszawa—Kraków—Lublin—Łódź—Paryż—Poznań—Wilno—Zakopane : Gebethner i Wolf, 1927. — T. 2 : 1862—1870. — 441 s. * [[Міхал Клеафас Агінскі|''Ogiński, M.K.'']] Pamiętniki Ogińskiego o Polsce i polakach od roku 1788 aż do konca roku 1815 : w 4 t. / M.K. Ogiński; z języka francuzkiego. — Poznań : Księgarnia Jana Konstantego Żupańskiego, 1871. — T. 3. — 218 s. * ''Rodkiewicz, W.'' Russian Nationality Policy in the Western Provinces of the Empire (1863—1905) / W. Rodkiewicz. — Lublin: Scientific Society of Lublin, 1998. — 257 s. * [[Напалеон Роўба|''Rouba, N.'']] [https://web.archive.org/web/20140603144045/http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/rouba/Rouba_N._Przewodnik_po_Litwe_i_Bia%C5%82ejrusi.html Przewodnik po Litwie i Białejrusi] / N. Rouba. — Wilno : Wydawnictwo «Kurjera Litewkiego», 1908. — 2-e wyd. — 215 s. [http://pbc.biaman.pl/dlibra/docmetadata?id=14001&from=publication&] * [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|''Skirmuntt, R.'']] [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3. * [[Дарус Сталюнас|''Staliunas, D.'']] Making Russians. Meaning and Practice of Russification in Lithuania and Belarus after 1863 / D. Staliunas. — Amsterdam—New York : Rodopi, 2007. — 465 s. * [[Дарыюш Шпопэр|''Szpoper, D.'']] Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s. * ''Weeks, T.R.'' Nation and State in Late Imperial Russia. Nationalism and Russification on the Western Frontier, 1863—1914 / T.R. Weeks. — DeKalb: Northern Illinois University Press, 1996. * [[Эдвард Вайніловіч|''Woyniłłowicz, E.'']] Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — cz. 1. — 368 s. * [[Марыян Зьдзяхоўскі|''Zdziechowski, M.'']] Idea polska na kresach / M. Zdziechowski // Widmo przyszłości : szkice historyczno-publicystyczne / M. Zdziechowski. — Wilno : Grafika, 1939. — S. 1—17. * Акты Виленской археографической комиссии (Акты издаваемые комиссиею, Высочайше учрежденною для разбора древних актов в Вильне). — Вильна: Тип. А. Г. Киркора, 1865. — [https://web.archive.org/web/20160414010348/http://www.runivers.ru/lib/book3036/9545/ Т. I. Акты Гродненского земского суда]. — 377 с. * ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России / К. Арсеньев. — Санкт-Петербург : Тип. Импер. академии наук, 1848. — 503 с. * Белоруссия // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1863. — Т. I. — С. 371. * Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С.231. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С. 232—234. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * ''Большакова, О. В.'' Российская империя: система управления. Современная зарубежная историография: аналитический обзор / О. В. Большакова ; Центр социал. науч.-информ. исслед. Отд. отеч. и зарубеж. истории; Отв. ред. В. М. Шевырин. — М., 2003. — 92 с. * ''[[Пётар Брыгадзін|Бригадин, П. И.]]'' Минские губернаторы: история власти / П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич. — Минск : БГУ, 2009. — 351 с (фрагмэнт кнігі гл. тут [https://web.archive.org/web/20131001215756/http://www.simst.bsu.by/main/guide/brigadin/7.pdf]) * ''[[Фадзей Булгарын|Булгарин, Ф.]]'' Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года // Выбранае / Ф. Булгарын; уклад., прадм., камент. А. Фядуты. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 2003. — С. 173—223. * [[Міхаіл Далбілаў|''Долбилов, М. Д.'']] Русский край, чужая вера: Этноконфессиональная политика империи в Литве и Белоруссии при Александре II / М. Д. Долбилов. — М. : Новое литературное обозрение, 2010. — 1000 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * ''Зайончковский, П. А.'' Правительственный аппарат самодержавной России в XIX в. / П. А. Зайончковский. — М. : Мысль, 1978. — 288 с. * Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — Москва: Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с. * Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1894. — Т. XII. — С. 247. * Западный край // Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания; под ред. С. Н. Южакова. — СПб : Тип. Тов-ва «Просвещение», 1902. — Т. 9. — С. 507. * История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с. * ''Каппелер, А.'' Россия — многонациональная империя: Возникновение. История. Распад / А. Каппелер; пер. с нем. С. Червонная. — М. : Традиция, 2000. — 344 с — {{ISBN|5-89493-009-Х}} * [[Аляксандар Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] Система управления и чиновничество белорусских губерний в конце XVIII — первой половине XIX в. / А. А. Киселев. — Минск : ВА РБ, 2007. — 172 с. * ''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае. Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественнно в муравьевскую эпоху / И. Корнилов. — Санкт-Петербург : Тип. А. Лопухина, 1901. — 420 с. * ''[[Міхаіл Каяловіч|Коялович, М. О.]]'' Чтения по истории Западной России / М. О. Коялович. — СПб, 1884. — 341 с. * ''Лебедкин, М.'' [http://books.google.ru/books?id=yZcZAAAAYAAJ&pg=RA2-PA9&dq=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ei=hL_dUKWoGMSg4gSU6ICgBw&ved=0CEMQ6AEwAw#v=onepage&q=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&f=false О племенном составе народонаселения Западного края Российской империи // Вестник Юго-Западной и Западной России. Историко-литературный журнал. Октябрь. Том II. Киев, 1862] * ''Липранди, А. П.'' [http://dlib.rsl.ru/01003548360?get=pdf «Отторженная возвратих»: Падение Польши и воссоединение Западно-Русского края] / А. П. Липранди (А. Волынец). — СПб : Калашниковск. тип. А. Л. Трунова, 1893. — 80 с. * ''Литвинов, М. М.'' [https://web.archive.org/web/20160304225214/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003545042?get=pdf Литовская область, Полесье и страна к югу от Полесья : Записки офицеров старш. курса Николаев. акад. Ген. штаба, сост. по лекциям адъюнкт-проф. М. Литвинова в 1883—83 г.] / М. М. Литвинов. — СПб : Общественная польза, 1883. — 16 с. * Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1867. — Т. III. — С. 62—64. * ''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия по отношению к дворянству Белоруссии в конце XVIII — первой половине XIX вв. / С. Л. Луговцова. — Минск : БГПУ, 1997. — 79 с. * ''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы Российской империи (XVIII — начало XX века) / Л. М. Лысенко. — М. : МПГУ, 2001. — 2-е изд. — 358 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния / сост. А. Корева. — Санкт-Петербург: Тип. И. Огризко, 1861. — 804 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Минская губерния / сост. И. Зеленский. — Санкт-Петербург : Воен. тип., 1864. — Ч. 1. — 672 с. * [[Аляксей Мілер|''Миллер, А.'']] [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста] // uchebilka.ru [Электронны рэсурс] * Народы России. Белорусы и поляки / Издание «Досуг и дело». — СПб : Общественная польза, 1878. — 68 с. * Обозрение исторических сведений о составлении свода местных законов западных губерний. — Санкт-Петербург, 1837. — 96 с. * ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края / Н. И. Петров. — СПб. : Тип. Тов. «Общественная польза», 1890. — 585 с [https://web.archive.org/web/20141129015141/http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/] * Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. — М. : Наука, 1964. — 707 с. * ''Реклю, Э.'' [https://web.archive.org/web/20160303211904/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf Россия европейская и азиатская] : в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. Европейская Россия. До Урала. — СПб. : А. Ильин, 1883. — 700 с. * ''[[Сусана Самбук|Самбук, С. М.]]'' Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX века / Ред. В. П. Панютич. — Минск : Наука и техника, 1980. — 224 с. * Сборник императорского русского исторического общества. — Т. 23: Письма Императрицы Екатерины II к Гримму (1774—1796) / изданные с пояснительными примечаниями Я. Грота. — СПб. : Тип. Императорской Академии Наук, 1878. — 734 с. * ''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии / А. Сементовский. — Санкт-Петербург : Тип. Н. Хана. — 1872. — 69 с. * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] Границы в пограничье: белорусы и этнолингвистическая политка Российской империи на Западных окраинах в период Великих Реформ / Д. Сталюнас // Ab Imperio. 2003 — № 1. — С. 261—292. * ''Столпянский, Н. П.'' Девять губерний Западно-Русского края в топографическом, геогностическом, статистическом, экономическом, этнографическом и историческом отношениях : (С карт. девяти губерний края) / Н. П. Столпянский. — СПб : тип. Гогенфельдена и К°, 1866. — 200 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н. Г.'']] [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003570717?get=pdf Исследование вопроса, какое место в русской истории должно занимать Великое княжество Литовское?]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Н. Г. Устрялов. — Санкт-Петербург : тип. Экспедиции заготовления гос. бумаг, 1839. — 42 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н.'']] Русская история: в 2 ч. / Н. Устрялов. — Изд. 5-е. — Санкт-Петербург : тип. Апполона Фридрихсона, 1855. — Ч. 2. Новая история. — 600 с. * [[Павал Ёзэф Шафарык|''Шафарик, П. И.'']] [https://web.archive.org/web/20141129031330/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003560707?get=pdf Славянское народописание] / П. И. Шафарик; пер. с чешского И.Бодянского. — М. : Университетская типография, 1843. — 182 с. * ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с. * [[Родрыг Эркерт|''Эркерт, Р. Ф.'']] [https://web.archive.org/web/20160303234943/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом)] / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140530161039/http://www.runivers.ru/lib/book3130/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20160308003703/http://www.runivers.ru/lib/book3136/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Второе], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20110819174043/http://runivers.ru/lib/book3139/9995/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Третье], Руниверс * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] [https://web.archive.org/web/20150924092948/http://www.russianresources.lt/archive/Mater/staliunas.html Этнополитическая ситуация Северо-Западного края в оценке М. Н. Муравьева (1863—1865)] * [[Аляксандр Аляксандравіч Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] [http://zapadrus.su/2012-04-11-14-59-43/2013/-1863-/246-2013-01-19-133149.html Конфессиональные аспекты кадровой политики российских властей в полицейских учреждениях МВД белорусских губерний во второй половине XIX — начале XX вв.], Западнорус [Электронны рэсурс] === Мапы літоўска-беларускіх губэрняў Расейскай імпэрыі === * [http://www.vln.by/sites/default/files/map6.jpg Полацкая і Магілёўская губэрні 1778—1796], сайт гісторыка [[Вячаслаў Насевіч|Вячаслава Насевіча]] * [http://www.vln.by/sites/default/files/map3.jpg Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі ў 1793—1796 гг.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [http://www.vln.by/sites/default/files/map5.jpg Беларусь у другой палове XIX — пачатку XX в.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [https://web.archive.org/web/20130928013615/http://www.runivers.ru/lib/book3295/16672/ Российский атлас, из сорока четырех карт состоящий и на сорок два наместничества Империю разделяющий, 1792 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20161107012254/http://www.runivers.ru/lib/book7629/406248/ Карманный почтовый атлас всей Российской Империи разделенной на Губернии с показанием главных почтовых дорог, 1808 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140723002608/http://www.runivers.ru/lib/book3293/16652/ Атлас Исторический, Хронологический и Географический Российского государства, составленный на основании истории Карамзина Иваном Ахматовым, 1831 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140904163649/http://www.runivers.ru/lib/book4750/58819/ Атлас Российской Империи, содержащий в себе 51 губернию, 4 области, Царство Польское и Княжество Финляндское, 1835 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140214221543/http://www.runivers.ru/lib/book3296/16681 Подробный атлас Российской Империи с планами главных городов, 1876 год], Руниверс * [http://rodmurmana.narod.ru/Karty.htm Мапы губэрняў эўрапейскай часткі Расейскай імпэрыі, 1903 год] * [https://web.archive.org/web/20150721022727/http://www.runivers.ru/lib/book7761/450334/ Россия. Географическое описание Российское Империи по губерниям и областям с географическими картами, 1913 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140307064333/http://starye-karty.litera-ru.ru/index.html#gub Картографическая энциклопедия: старые карты Российской империи], Литера. Ру {{Беларусь у тэмах}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Паўночна-Заходні край| ]] 628a5qwwgx525ppf8ime0hbgmij7uge 2678281 2678280 2026-07-08T21:58:44Z ~2026-38974-75 98784 /* Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» */ 2678281 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mapa 6 gubernij Litwy i Bialej Rusi - Benedykt Hertz.jpg|міні|300пкс|Шэсьць губэрняў Паўночна-Заходняга краю [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] — мапа, надрукаваная ў выдавецтве газэты «[[краёўцы|краёўцаў]]» «[[Kurier Litewski (1905)|Kurjer Litewski]]» і названая «Мапа шасьці губэрняў Літвы і Беларусі», паміж 1905—1910 гг.]] '''«Паўно́чна-Захо́дні край»''' або '''«паўно́чна-захо́днія губэ́рні»''' ({{мова-ru|Северо-Западный край, северо-западные губернии|скарочана}}) — размоўная, публіцыстычная і афіцыйна-бюракратычная назва шасьці губэрняў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ([[Віленская губэрня|Віленская]], [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская]], [[Менская губэрня|Менская]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]] і [[Віцебская губэрня|Віцебская губэрні]]), уведзеная расейскімі ўладамі датычна земляў [[Анэксія|анэксаванага]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў рэчышчы [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] гістарычных [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] — [[беларусы|беларусаў]]. Тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні») ад пачатку ўжываўся ва ўрадавай расейскай тэрміналёгіі датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] па ґвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы]] (1839 год) як жаданьне паказаць ня толькі ўяўны спадчынна-дынастычны, але і [[Русіны (гістарычны этнонім)|этнаканфэсійна рускі]] характар гэтых зямель, які наўмысна праз [[Амонім|аманімічнае]] азначэньне {{мова-ru|«русский»|скарочана}} намагаліся атаясаміць з [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквой]] і [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]]. Аднак да пачатку [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы]] (1861 год) і асабліва да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] тэрмін «Паўночна-Заходні край» выкарыстоўваўся вельмі рэдка і не пашыраўся на Віцебскую і Магілёўскую губэрні. Да пачатку 1860-х гадоў часьцей за ўсё ў расейскай урадавай тэрміналёгіі «паўночна-заходнія губэрні» не вылучаліся асобна, а фігуравалі разам зь «беларускімі» (Віцебскай і Магілёўскай губэрнямі) і «паўднёва-заходнімі губэрнямі» ([[Паўднёва-Заходні край|«Паўднёва-Заходнім краем»]] — Кіеўскім ваенным генэрал-губэрнатарствам) пад агульнай назвай [[Заходні край|«заходнія губэрні» (або «Заходні край»)]]. Падпарадкаваньне ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня 1863—1864 гадоў) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў уладзе віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара пашырыла тэрмін «Паўночна-Заходні край» і на гэтыя («беларускія») губэрні, што захавалася нават па выхадзе ў 1869 годзе Віцебскай і Магілёўскай губэрняў з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара. У расейскай [[Імпэрыялізм|імпэрскай ідэалёгіі]] (г. зв. [[заходнерусізм|«заходнерусізьме»]]) тэрмін «Паўночна-Заходні край» фактычна пазначаў паўночна-заходнюю частку «адзінай Русі» — «Паўночна-Заходнюю Русь» («Паўночна-Заходнюю Расею»), што асабліва пачало прапагандавацца па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў. Апроч таго, замацаваньне з 1860-х гадоў за шасьцю губэрнямі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) назвы «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), нават па скасаваньні ў 1912 годзе Віленскага генэрал-губэрнатарства, фактычна было прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага і мае падобныя агульныя рысы ва ўсіх дачыненьнях, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях. З 1830-х гадоў спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў у паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях паступова набывалі выразна дыскрымінацыйны характар у дачыненьні многіх катэгорыяў мясцовага насельніцтва (у параўнаньні зь іншымі часткамі Расейскай імпэрыі). Плошча Паўночна-Заходняга краю (шасьці губэрняў — Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай і Віцебскай) у пачатку XX ст. складала 266 978 квадратных [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]]<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 441.</ref>. Яго цэнтрам лічылася [[Вільня]]. == Аналягі тэрміну == === Расейскія азначэньні губэрняў да часу ўзьнікненьня тэрміну === [[Файл:WKL wojewodztwa 1771.png|значак|Вялікае Княства Літоўскае, 1771 г.]] Жаданьне паказаць уяўную справядлівасьць захопу зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793 і 1795 гады), праявілася ва ўзьнікненьні ў афіцыйна-бюракратычным справаводзтве Расейскай імпэрыі тэрміну «губэрні, вернутыя ад Польшчы» («губернии, возвращённые от Польши»){{Заўвага|Пад «Польшчай» у тыя часы разумелася ўся [[Рэч Паспалітая]]}}, які выкарыстоўваўся адразу з часу [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] (1772 год) да пачатку 1860-х гадоў<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 297.</ref>. У ходзе падзелаў Рэчы Паспалітай, калі адбываўся працэс усталяваньня расейскіх парадкаў у «нованабытых» губэрнях імпэрыі, у расейскім афіцыйным справаводзтве выкарыстоўваліся таксама тэрміны «новадалучаныя ад Польшчы вобласьці», «набытыя ад Польшчы вобласьці», «зноў далучаныя да Расеі ад Польшчы губэрні» і г. д.<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17108, 17113, 17114, 17122, 17279 ды інш.</ref> [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 35 nr 27318 - p 173 - 1818 AD.jpg|міні|зьлева|''Даклад Галоўнай управы вучэльняў аб захаваньні ў цэласьці адукацыйнага фундуша з паезуіцкіх маёнткаў''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 35, №27318 (фрагмэнт), 1818 г.]] З 1796 году, пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара [[Павал I|Паўла I]], да сярэдзіны 1830-х гадоў (нават па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|«Лістападаўскага паўстаньня»]]) датычна «новадалучаных» губэрняў выкарыстоўваўся таксама тэрмін «польскія губэрні» («нашыя польскія губэрні», «польскія правінцыі»), якія не плянавалася злучыць з ваяводзтвамі [[Царства Польскае|Царства Польскага]]<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 28, № 21586, 21588; Т. 32, № 25319 ды інш.</ref>. У справаводзтве таксама можна было сустрэць тэрміны «літоўскія губэрні» («літоўскія правінцыі», «Літва») і «беларускія губэрні» («беларускія правінцыі»{{Заўвага|Тэрмін «правінцыі» («польскія правінцыі», «літоўскія правінцыі», «беларускія правінцыі» і г.д.) выкарыстоўваўся толькі да пачатку 1830-х гадоў}}, «Белая Расея» альбо «Беларусія») датычна адпаведных губэрняў, якія так называліся лучна. Зрэдку ўжываліся і тэрміны «Літоўскі край» і «Беларускі край»{{Заўвага|Тэрмін «край» у расейскай афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі меў шырокае значэньне. «Краем» маглі называць асобную губэрню; некалькі губэрняў, аб’яднаных адной прыкметай (напрыклад, «Літоўскі край», «Беларускі край» і г.д.); генэрал-губэрнатарства; некалькі генэрал-губэрнатарстваў, аб’яднаных адной прыкметай. Напрыклад, тэрмінам [[Заходні край|«Заходні край» («заходнія губэрні»)]] у свой час лучна называлі тры генэрал-губэрнатарствы (з цэнтрамі ў Вільні, Віцебску і Кіеве). Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 21, аддзяленьне 2, № 20295; Т. 28, аддзяленьне 1, № 27017; ды інш.}}. Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] зь сярэдзіны 1830-х гадоў датычна ўсіх губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай, пачаў стала выкарыстоўвацца да 1917 году тэрмін [[Заходні край|«заходнія губэрні» (альбо «Заходні край»)]]{{Заўвага|Зрэдку тэрмін «заходнія губэрні» выкарыстоўваўся яшчэ за панаваньнем маскоўскага гаспадара [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]]. Гл.: Указ 12 чэрвеня 1812 г. Аб выкарыстаньні лясной варты Заходніх губэрняў для патрэбаў пры арміях // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 32, № 25138.}}. Землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўваходзілі ў склад адасобленых суседніх генэрал-губэрнатарстваў і не вылучаліся ў бюракратычнай тэрміналёгіі асобна з «заходніх губэрняў» (найперш праз падобнасьць урадавай палітыкі датычна гэтых губэрняў){{Заўвага|Па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў дзеля выпрацоўваньня агульнай палітычнай лініі расейскіх уладаў датычна заходніх губэрняў 14 верасьня 1831 году быў створаны «Камітэт, заснаваны для разгляду розных меркаваньняў па губэрнях, ад Польшчы вернутых». У бюракратычных сфэрах гэты камітэт хутка сталі называць [[Камітэт заходніх губэрняў|«Камітэтам заходніх губэрняў»]] (1831—1848). Камітэт дзейнічаў як самастойная ўстанова, але меў блізкія зносіны з Камітэтам міністраў Расейскай імпэрыі, і распрацоўваў датычна заходніх губэрняў розныя ўніфікацыйныя захады, каб «губэрні, ад Польшчы далучаныя, прыведзеныя былі да таго парадку, які для кіраваньня ў іншых расейскіх губэрнях існуе». З пачаткам сялянскай рэформы (1861) і напярэдадні паўстаньня 1863—1864 гадоў быў створаны «[[Заходні камітэт]]» (1862—1865), які меў задачы абмеркаваньня захадаў «да ўстанаўленьня ў адзначаным краі парадку і ўмацаваньня ў ім спакою».}}. Менавіта гэты тэрмін быў найбольш пашыраным да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўчых актах Расейскай імпэрыі. У пачатку 1840-х гадоў (у час эўфарыі ўраду па ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай царквы і павелічэньня колькасьці намінальных вернікаў [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] за кошт былых уніятаў) і ў пачатку 1860-х гадоў (у час чарговага абвастрэньня дачыненьняў паміж мясцовай шляхтай і расейскай уладай) у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі можна было сустрэць і такія тэрміны (з узмацняльнай канатацыяй) як «нашы заходнія губэрні» альбо «заходнія, вернутыя ад Польшчы губэрні»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 104; ды інш.</ref>. === Узьнікненьне тэрміну і ягоныя расейскія аналягі з часу ўзьнікненьня === Па гвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у дачыненьні [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), якое складалася з [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрняў]], у афіцыйным расейскім справаводзтве і прэсе пачаў паралельна выкарыстоўвацца тэрмін «Паўднёва-Заходні край» («паўднёва-заходнія губэрні»), а датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) — тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»){{Заўвага|Упершыню тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» ўжыты ў афіцыйным заканадаўстве ва ўказе ад 18 сьнежня 1842 году, якім праводзілася рэарганізацыя адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства: з складу Віленскай губэрні вылучылі Ковенскі, Цельшаўскі, Расіенскі, Панявескі, Вількамірскі і Новааляксандраўскі паветы дзеля стварэньня Ковенскай губэрні, а Беластоцкую вобласьць (1808—1842) улучылі ў склад Гарадзенскай губэрні. (Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 17, аддзяленьне 2, №16347). Другім разам у Поўным зборы законаў Расейскай імпэрыі тэрмін ужываецца ва ўказе Сэнату ад 27 ліпеня 1843 году («Аб прывядзені ў дзейнасьць Найвысачайшага ўказу 18 сьнежня 1842 году датычна стварэньня ў новым складзе паўночна-заходніх губэрняў» — гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 18, аддзяленьне 1, №17074.}} або «Заходні край» («заходнія губэрні»), хоць тэрмін «Заходні край» («заходнія губэрні») ужываўся паралельна для абазначэньня ўсіх дзевяці «заходніх губэрняў» (Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>{{Заўвага|Нават па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі тэрмін «Паўночна-Заходні край» пачаў шырока ўжывацца ў заканадаўчых актах, афіцыйных дакумэнтах і публіцыстыцы, тэрмін «Заходні край», які «прыжыўся» у грамадзкай сьвядомасьці датычна генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Вільні, яшчэ часам суадносіўся толькі зь Віленскім генэрал-губэрнатарствам. Так, у дванаццатым томе (1894 год) вядомага і папулярнага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Западный край» паведамляецца, што тэрмін адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі — Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай, Магілёўскай, Валынскай, Падольскай і Кіеўскай, але і адзначаецца, што пад Заходнім краем пераважна разумеюцца першыя шэсьць губэрняў («паўночна-заходніх»). А ў дзявятым томе (1902 год) выданьня «Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания» пад рэдакцыяй Южакова указваецца, што тэрмін «Заходні край» адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў, а часьцей за ўсё — да шасьці губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) ці ўвогуле — да трох (Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай), якія складалі Віленскае генэрал-губэрнатарства. Гл.: Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз… С. 247; Западный край // Большая энциклопедия… С. 507.}}. Прытым, тэрмін «Заходні край» для абазначэньня Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства быў больш папулярным да пачатку 1860-х гадоў, чым тэрмін «Паўночна-Заходні край»<ref>Гл.: ''Миллер, А.'' [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e ‎Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста]</ref>. У тыя часы Віцебская і Магілёўская губэрні не ўваходзілі ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і не адносіліся да «паўночна-заходніх», а называліся [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускімі»]]. Да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўстве і справаводзтве Расейскай імпэрыі «заходнія губэрні» (як «паўночна-заходнія», так і «паўднёва-заходнія» і «беларускія»), калі пра іх ішла гаворка ў дакумэнтах, часта прыводзіліся проста пералікам губэрняў паводле імя альбо пазначэньнем генэрал-губэрнатарства (ці ваеннага губэрнатарства). Тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» часьцей сталі размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна ўжывацца з пачатку 1860-х гадоў, калі ў Расейскай імпэрыі пачала абмяркоўвацца і праводзіцца [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянская рэформа]] (1861 год), бо датычна губэрняў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] выпрацоўваліся розныя ўмовы надзяленьня сялянаў зямлёй, што было зафіксавана ў розных «Мясцовых палажэньнях» для гэтых двух груп губэрняў. Актуалізавала шырокае ўжываньне гэтых тэрмінаў насьпяваньне паўстаньня 1863—1864 гадоў. Па пераводзе ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» пачаў пашырацца і на гэтыя («беларускія») губэрні. У пачатку 1860-х гадоў у расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай гістарычнай навуцы (асабліва [[заходнерусізм|заходнерусісцкага кірунку]]) тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю фактычна пачала трактавацца і разумецца як «Паўночна-Заходняя Русь» (альбо «Паўночна-Заходняя Расея»), Паўднёва-Заходняга краю — «Паўднёва-Заходняя Русь» (альбо «Паўднёва-Заходняя Расея»), а цалкам [[Заходні край|«заходнія губэрні»]] трактаваліся і разумеліся як «Заходняя Русь» (ці «Заходняя Расея», «Заходне-рускі край», «заходне-рускія губэрні»). У расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай навуцы тэрмін «Паўночна-Заходняя Русь» таксама меў сваім адэкватам тэрмін «Белая Русь» (ці «Беларусія і Літва»), «Паўднёва-Заходняя Русь» — «Заходняя Маларосія». Цалкам [[Украіна]] («Малая Русь» ці [[Маларосія|«Маларосія»]]) называлася як «Паўднёвая Русь» ці «Паўднёвая Расея»<ref>''Коялович, М. О.'' Чтения по истории Западной России… С. 1.</ref>{{Заўвага|Тры губэрні «Паўднёва-Заходняга краю» (Валынская, Падольская і Кіеўская губэрні) часта называліся адпаведна як «Валынь», «Падольле» і «Кіеўшчына». У першай трэці XIX ст. тэрмін «Маларосія» меў, апроч шырокага значэньня (землі, населеныя «маларосамі»), і вузкае значэньне — адносіўся да Чарнігаўскай, Палтаўскай і Харкаўскай губэрняў. Кацярынаслаўская, Хэрсонская і Таўрыйская губэрні мелі назву «Наваросія». Усходняя Галіцыя называлася як «Чырвоная Русь». Гл.: ''Миллер, А.''‎ Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста.}}. Самі [[беларусы|«беларусы»]] і [[украінцы|«маларусы»]] разглядаліся ня як самастойныя народы, а разам зь «[[расейцы|велікарусамі]]» як тры галіны адзінага «рускага народу», які мусіў быць выняткова [[праваслаўе|праваслаўным]] — прыналежным да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). Напачатку ў публіцыстыцы заходнерусістаў Паўночна-Заходні край называўся тэрмінам не «Паўночна-Заходняя Русь», а проста — «Заходняя Русь», паводле аналёгіі, як Паўночна-Заходні край яшчэ пэўны час працягваў размоўна называцца «Заходнім краем»{{Заўвага|У 1862—1864 гады ў Кіеве выдаваўся часопіс заходнерусісцкага кірунку [[Вестник Западной России|«Вестник Юго-западной и Западной России»]], перайменаваны ў 1864 годзе ў [[Вестник Западной России|«Вестник Западной России»]] і друкаваны ў Вільні}}. Адсюль і ўтварылася вызначэньне кірунку ідэалёгіі — [[заходнерусізм|«заходнерусізм»]] (а Паўднёва-Заходні край напачатку ў тэрміналёгіі заходнерусістаў так і называўся як «Паўднёва-Заходняя Русь»). === Тэрміналёгія ў асяродзьдзі карэннай шляхты краю === [[Файл:Stolen lands (ziemie zabrane).PNG|значак|«Захоплены край» (жоўты колер) на фоне граніц Рэчы Паспалітай (1771) і Расейскай імпэрыі (1834)]] Карэнная [[шляхта]] («дваране», {{мова-ru|дворяне|скарочана}}) шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, якая была беспасярэднімі нашчадкамі шляхты [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і пераемнікамі яе культуры і звычаяў, ужывала ў сваім коле на працягу XIX — пачатку XX ст. датычна гэтых губэрняў тэрміны «былое Вялікае Княства Літоўскае», «землі былога Вялікага Княства Літоўскага», «Літва»{{Заўвага|[[Марыян Зьдзяхоўскі]] (1861—1938), ураджэнец бацькоўскага маёнтку [[Ракаў|Ракава]], вядомы навуковец і будучы рэктар (1925—1927) [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], у рэфэраце, чытаным ў [[Вільня|Вільні]] ў 1923 годзе ў часы міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], адзначыў: «''Разнастайны этнічна наш край ёсьць часткай гістарычнай Літвы, і нас — людзей майго пакаленьня — выхоўвалі як літоўцаў, вядома, у тым значэньні, у якім быў ім [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], калі казаў «Літва, мая айчына». У дзяцінстве мяне вучылі, разам з гісторыяй Польшчы, таксама і гісторыі Літвы. Дзякуючы гэтаму я лічыў нацыянальнымі героямі ня толькі тых, хто будаваў Польшчу, але і таго, хто імкнуўся адарваць Літву ад Польшчы — вялікага князя [[Вітаўт]]а. Але хто ж тады задумваўся над гэтай непасьлядоўнасьцю? І калі б мяне сёньня запыталі, кім я сябе адчуваю ў глыбіні душы, адказаў бы, што адчуваю сябе грамадзянінам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], непарыўнай уніяй зьвязанага з Польшчай. Калі я бачу сьцяг з [[герб Польшчы|Арлом]], але без [[Пагоня (герб)|Пагоні]], які разьвяваецца тут з вышыні Замкавай гары, то ўспрымаю гэта як нанесеную мне крыўду''». Гл.: ''Zdziechowski, M.'' Idea polska na kresach… С. 3.}}, а ў афіцыйных зваротах у адміністрацыйныя ўстановы (усьлед за расейскімі ўрадавымі чыноўнікамі) тэрміны «Тутэйшы Край» (па-расейску — «Здешний Край») альбо проста «Край»{{Заўвага|Бюракратычны тэрмін «Здешний Край» не меў ніякай ідэалягічнай афарбоўкі, а выкарыстоўваўся проста дзеля пазначэньня той або іншай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ў Расейскай імпэрыі, у тым ліку, напрыклад, асобнай губэрні}}. Прычынай гэтага было тое, што вонкавыя межы Вялікага Княства Літоўскага станам да першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) амаль супадалі з вонкавымі межамі шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў мясцовай шляхты (якая называла называла сябе [[ліцьвіны|ліцьвінамі]]{{Заўвага|У 1861 годзе ў [[Менск]] прыехаў сын [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] [[Уладзіслаў Міцкевіч|Уладзіслаў]] (1838—1926) і быў запрошаны на банкет мясцовай шляхтай, дзе пачуў па-польску ў свой адрас ад пана [[Аляксандар Валіцкі|Аляксандра Валіцкага]] верш-прысьвячэньне, у якім заяўлялася, што «Літва — матка, а Адам — айцец наш», а пазьней атрымаў альбом фатаграфіяў з надпісам і сьпісам аўтографаў мясцовай шляхты «Synowi Adama, Władysławowi, ziomkowie Litwini w Mińsku 1861 r. 18 marca» (г.зн. «Сыну Адама, Уладзіславу, землякі-ліцьвіны ў Менску 1861 г. 18 сакавіка»). Гл.: ''Mickiewicz, W.'' Pamiętniki. — T.2. — С. 52—54.}}{{Заўвага|Спачатку пэўны час у Расейскай імпэрыі «літоўцаў» разумелі за славянаў. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.}}, і як «палякі»{{Заўвага|Тэрмін «палякі» у тыя часы заставаўся палітонімам і азначаў паводле інэрцыі грамадзяніна Рэчы Паспалітай — дзяржавы, якая на той момант ужо не існавала, але якую «палякі» марылі адрадзіць}}) з сваёй былой дзяржавай. Пагатоў расейскае слова «край» («вобласьць») у [[польская мова|польскай мове]] мае і значэньне «краіна» («Kraj»). У асяродзьдзі мясцовай шляхты таксама ўзьнік і тэрмін «захоплены край» (па-польску «kraj zabrany»), які меў сэнтымэнтальную і высокаэмацыйную афарбоўку незадаволенасьці існым становішчам — браку ўласнай дзяржаўнасьці. У цэлым жа да [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]] у асяродзьдзі мясцовай шляхты, якая марыла пра аднаўленьне фэдэрацыйнай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], выкарыстоўваўся польскамоўны тэрмін «ziemie zabrane» («захопленыя землі»){{Заўвага|Тэрмін «ziemie zabrane» у 1834 годзе ўпершыню ў публіцыстыку ўвёў [[Маўрыцы Махнацкі]] (1803—1834), вядомы ўдзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў}}, бо расейскія ўлады цьвёрда лічылі іх «заходне-рускімі» і не жадалі ні ў якім разе ўлучаць («аддаваць») у склад супольнай аўтаноміі з польскімі землямі ([[Царства Польскае|Царствам Польскім]]), што нейкім чынам нагадвала б вобраз былой Рэчы Паспалітай. Да «захопленых зямель» належалі таксама і [[Курляндыя]] — [[Курляндзкая губэрня]] Расейскай імпэрыі. У Царстве Польскім, нягледзячы на падабенства ўнутрыпалітычнай сытуацыі (апазыцыйнасьць мясцовай эліты) з [[Заходні край|«заходнімі губэрнямі»]], задачы масавай русіфікацыі і насаджэньня праваслаўя [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] ня ставіліся, а землі прызнаваліся этнічна польскімі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 757.</ref>. === Сучасныя аналягі тэрміну === У сучаснай беларускай ды іншых гістарыяграфіях тэрмін «Паўночна-Заходні край» часам мае сваім адпаведнікам тэрмін «[[Літва|літоўска]]-[[Беларусь|беларускія]] землі Расейскай імпэрыі» (альбо «беларуска-літоўскія землі Расейскай імпэрыі», «літоўска-беларускі край Расейскай імпэрыі» і г. д.) і суадносіцца з тэрыторыяй сучаснай [[Летува|Летувы]] ([[Летува|Рэспублікі Летувы]]) і [[Беларусь|Беларусі]] ([[Беларусь|Рэспублікі Беларусі]]), хоць тэрыторыя Паўночна-заходняга краю была шырэйшаю за сучасную супольную тэрыторыю гэтых дзьвюх дзяржаваў. == Прычына ўзьнікненьня і замацаваньня тэрміну == === Ідэалягічная функцыя тэрміну === Тэрмін «Паўночна-Заходні край» узьнік у 1840-я гады ў асяродзьдзі расейскай імпэрскай бюракратыі і маскоўскага стальцу ня проста ў геаграфічным значэньні (для абазначэньня паўночна-заходняй ускраіны Расейскай імпэрыі), але і набыў выразную ідэалягічную афарбоўку. У афіцыйнай ідэалёгіі па ліквідацыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у Расейскай імпэрыі ён стаў аналягам тэрміну «Паўночна-Заходняя Расея» («Паўночна-Заходняя Русь») для абазначэньня зямель («краю»), якія да другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) уваходзілі ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Аднак тэрмін «Паўночна-Заходні край» стаў асабліва шырока выкарыстоўвацца ў пачатку 1860-х гадоў у сувязі з узнаўленьнем напярэдадні і па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] ідэалягічнага змаганьня зь мясцовай каталіцкай шляхтай за права на землі былога Вялікага Княства Літоўскага і працягам легітымацыі ў грамадзкай думцы эўрапейскай супольнасьці гэтых зямель як «спрадвечна рускіх». У існасьці ж прыняцьце расейскай уладай у 1860-я гады для шасьці губэрняў Расейскай імпэрыі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў) супольнага тэрміну «Паўночна-Заходні край», наадварот, было фактычна прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, ня зьніклага зь сьвядомасьці салідарызаванай карэннай шляхты, якая была спадкаемцам ягонай гісторыі і традыцыяў. === Дынастычныя падставы легітымацыі валоданьня краем === [[Файл:Ottorzhennaja vozvratih.jpg|міні|зьлева|Мэдаль «Отторженная возвратихъ» з выявай [[Двухгаловы арол|Двухгаловага арла]], які трымае мапы зямель [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], далучаных да Расейскай імпэрыі ў 1772 і 1793 гадох]] Само далучэньне да Расейскай імпэрыі зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793, 1795 гады), праходзіла пад лёзунгамі расейскай імпэрскай ідэалёгіі аб [[трыадзіны рускі народ|адзінстве ў траістасьці «усіх Расеяў»]] (Вялікай, Белай і Малай Расеі) і заяўлялася як легітымны працэс «зьбіраньня рускіх зямель». Адразу па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе (а потым і другога ў 1793) маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] абвясьціла захопы тэрыторыяў як справядлівы працэс вяртаньня ({{Артыкул у іншым разьдзеле|«Отторженная возвратихъ»||ru|Отторженная возвратихъ}}) пад уладу маскоўскага стальцу і ва ўлоньне Маскоўскай царквы «спрадвечна рускія землі» [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] (г. зв. «Заходнюю Русь» альбо «заходне-рускія землі»), нібыта гістарычна адарваныя ў свой час (XIII—XV стагодзьдзі) пад прымусовую ўладу «літоўцаў і палякаў», якія зьмянілі «рускае аблічча» гэтых зямель, насадзіўшы там «польскую шляхецкую культуру», [[польская мова|польскую мову]], [[уніяцтва]] і [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Липранди, А. П.'' «Отторженная возвратих»; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 76—77.</ref>. Так, у 1795 годзе Кацярына II афіцыйна заяўляла, што ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай не захапіла «ніводнага кавалка польскай зямлі» і мае поўнае права на «Літву», бо яшчэ [[князь кіеўскі|кіеўскім князем]] [[Уладзімер Сьвятаславіч|Уладзімерам]] [[Полацкае княства|Полацак]] быў аддадзены свайму старшаму сыну [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяславу]], а апошні аддаў [[Літва старажытная|Літву]] свайму сыну Сьвятаславу{{Заўвага|Такога сына ў полацкага князя Ізяслава не было.}}, які ня меў патомства. Яна таксама сьцьвярджала, што [[Вялікае Княства Літоўскае|«ва ўсёй Літве»]] у XVII ст. усе справы ў судах вяліся на «[[руская мова|рускай мове]]», што гады азначаліся ад стварэньня сьвету паводле грэцкага вылічэньня і што цэрквы будаваліся алтарамі на ўсход, а [[Паўднёва-Заходні край|«паўднёва-заходнюю Русь»]] самі [[палякі]] называлі [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русьсю]]<ref>Сборник императорского… С. 620—621, 647.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 11; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 77.</ref>. Кацярына II лічыла, што парушаць усе прывілеі далучаных зямель адразу непрыстойна і памылкова, аднак і не сьлед называць іх чужаземнымі і абыходзіцца зь імі такім чынам: «''Іх трэба найлягчэйшым спосабам прывесьці да таго, каб яны [[русіфікацыя|абмаскаліліся]]''»<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 12.</ref>. У валадараньне маскоўскіх гаспадароў [[Павал I|Паўла I]], [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]] і [[Мікалай I|Мікалая I]] прапаганда тэорыі аб адзінстве «трох Расеяў» (Вялікай, Белай і Малай Русі), [[Трыадзіны рускі народ|адзінстве «рускага народу» ў трох галінах]] (велікарусаў, беларусаў і маларусаў) і «рускасьці» краю стала менш актыўнай. Расейская ўлада за Паўлам I і Аляксандрам I маўкліва прызнавала этнічную, канфэсійную і культурную своеасаблівасьць сваіх [[Заходні край|заходніх ускраін]] і наяўнасьць шматлікай, апазыцыйна настроенай мясцовай «польскай шляхты» (эліта якой была адукаванай і заможнай праслойкай з сваімі інтарэсамі), а ў бюракратычнай тэрміналёгіі ўраду «заходнія губэрні» часам называліся нават як «нашыя польскія губэрні» (у супастаўленьні зь землямі Царства Польскага)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94, 131—132; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 163; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 37, №28372.</ref>. За Паўлам I і Аляксандрам I, якія давалі абяцаньні і захоўвалі надзеі ў мясцовай шляхты на адраджэньне [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] на чале з расейскім манархам, у афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі пачаў выкарыстоўвацца замест фразы «губэрні, вернутыя ад Польшчы» выраз «губэрні, далучаныя ад Польшчы», які датычыўся губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, № 17879, 18284; Т. 28, № 21646, 21647; Т. 32, № 25183, 25289 ды інш.</ref>. Часам тэрмін «губэрні, далучаныя ад Польшчы» не пашыраўся на [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускія губэрні»]] (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія былі атрыманыя ў ходзе першага падзелу (1772 год) і заўжды лічыліся расейскімі ўладамі за «рускія» землі. Гэтым падкрэсьлівалася афіцыйнае (і прапагандысцкае) стаўленьне ўлады да гэтых частак імпэрыі<ref>Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18338, 18475, 18525; Т. 37, №28083, 28161, 28249 ды інш.</ref>. === Канфэсійны падыход у легітымацыі валоданьня краем === За [[Мікалай I|Мікалаем I]] ужо ў ходзе [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] тэрмін «губэрні, вернутыя ад Польшчы» пачаў зноў выкарыстоўвацца ўрадам датычна ўсіх «заходніх губэрняў»<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4535 ды інш.</ref>, а потым пачалося ўзмоцненае наступленьне на каталіцызм і польскую мову ў «заходніх губэрнях». Аднак толькі [[Полацкі царкоўны сабор|ліквідацыя ўніяцтва ў 1839]] годзе актывізавала ідэалягічныя захады ўладаў па падмацаваньні легітымнасьці валоданьня «заходнімі ўскраінамі» і пацягнула за сабой ажыцьцяўленьне новых уніфікацыйных захадаў. [[Заходні край|Заходнія губэрні («Заходні край»)]] у афіцыйнай ідэалёгіі абвяшчаліся «Заходняй Русьсю» («Заходняй Расеяй»), «вернутымі ад Польшчы старажытнымі абласьцямі»<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.</ref>. Калі да таго заходнія губэрні разглядаліся толькі як дынастычная (з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]) спадчына маскоўскіх гаспадароў, то перавод уніятаў у Маскоўскую царкву (г. зв. «рускую веру») успрымаўся як духоўнае і этнічнае «вяртаньне» насельніцтва «спрадвечна рускіх зямель», бо ў тыя часы ў Расейскай імпэрыі галоўнай этнавызначальнай прыкметай лічылася веравызнаньне<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 493; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16, 163, 750.</ref>. У вядомай просьбе ўніяцкага сьвятарства ад 12 лютага 1839 году да маскоўскага гаспадара Мікалая I падчас [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабору]] адзначалася: ''«З адарваньнем ад Русі, у смутныя часы, заходніх яе абласьцей Літвою, і наступным потым далучэньнем іх да Польшчы, Рускі праваслаўны народ спазнаў ад іх цяжкае выпрабаваньне»''{{Заўвага|Гэта было зафіксаванае і ў афіцыйным за Мікалаем I падручніку з расейскай гісторыі, напісаным Мікалаем Устралавым. Гл.: Устрялов, Н. Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.}}. Афіцыйны расейскі гісторык [[Мікалай Устралаў]] (1805—1870), які зблізіўся зь міністрам народнай асьветы [[Сяргей Увараў|Сяргеем Уваравым]] і супольна зь ім распрацаваў «тэорыю афіцыйнай народнасьці», пачаў з падачы ўладаў прапагандаваць у навуцы, публіцыстыцы і афіцыйных падручніках з гісторыі ідэі пра «спрадвечна рускае» паходжаньне сялянскага насельніцтва заходніх губэрняў. Устралаў прыдумаў у 1839 годзе схему расейскай гісторыі, паводле якой [[Вялікае Княства Літоўскае]] («Літоўскае княства») было, у існасьці, «рускай» дзяржавай, «Заходняй Русьсю», якая была ўзьяднаная з «Усходняй Русьсю» (Маскоўскай дзяржавай) у адно цэлае — Расейскую імпэрыю, ''«і з той пары літоўская гісторыя павінная змоўкнуць»''<ref>''Устрялов, Н. Г.'' Исследование вопроса… С. 42; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 187, 206—207.</ref>. Сярод самых значных уніфікацыйных захадаў было выданьне ўказу Мікалая І ад 25 чэрвеня 1840 году «Аб пашырэньні сілы і дзеяньня Расейскіх грамадзянскіх законаў, на ўсе Заходнія, вернутыя ад Польшчы, вобласьці», якім канчаткова скасоўвалася дзеяньне тых асобных артыкулаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту ВКЛ]], што яшчэ ўжываліся ў Расейскай імпэрыі ў Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрнях і Беластоцкай вобласьці, і ўводзіў дзеяньне там толькі агульнарасейскіх законаў{{Заўвага|У «беларускіх губэрнях» (Віцебскай і Магілёўскай) дзеяньне Статуту скасавалі яшчэ 18 лютага 1831 году Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4369.}}. Ва ўказе ўтрымліваліся такія радкі: ''«…у некаторых заходніх, вернутых ад Польшчы абласьцях, мы прызналі за дабро пашырыць цалкам сілу і дзеяньне Расейскіх законаў на гэтыя спрадвеку рускія паводле паходжаньня, норавах і звычаях іх жыхароў вобласьці»''{{Заўвага|Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13591. Сярод іншых уніфікацыйных захадаў, указ 18 ліпеня 1840 г. загадваў «літоўскія» і «беларускія» губэрні называць проста — толькі паводле назвы губэрнскага цэнтру — на агульнарасейскі ўзор. У 1841 і 1843 гадох была выдадзенае сэрыя царскіх указаў, паводле якіх маёнткі сьвятарства ўсіх канфэсіяў (каля 130 тысячаў рэвіскіх душаў) у заходніх губэрнях пераходзілі ў валоданьне расейскага скарбу (Міністэрства дзяржаўных маёмасьцяў). Узамен сьвятарства пачало атрымліваць жалаваньне ад скарбу, а праваслаўныя сьвятары — яшчэ і зямельны пляц з баршчынай. У 1842—1843 гады таксама былі зацьверджаныя штаты каталіцкага і праваслаўнага сьвятарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 87.}}. Жадаючы паказаць «рускі», а не «літоўскі» або «польскі» характар заходніх губэрняў, расейскімі ўладамі [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] пачало з 1840-х гадоў паралельна называцца як «Паўночна-Заходні край» (ці «Заходні край»), а [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] як «Паўднёва-Заходні край»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103.</ref>. Магілёўская і Віцебская губэрні, якія ўваходзілі ў склад [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], называліся «беларускімі» і іх «рускасьць» ня ставілася пад сумненьне, хоць яны таксама адносіліся да «заходніх губэрняў». Па ліквідацыі ўніяцтва цэнтральная і мясцовая генэрал-губэрнатарская ўлада надавала пільную ўвагу [[русіфікацыя|русіфікацыі]], галоўным спосабам праз насаджэньне Маскоўскай царквы (з уласьцівай праваслаўю [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовай]] набажэнстваў), аднак усё ж стрымана глядзела на «адзінавернасьць», «рускасьць», «аднапляменнасьць» ([[трыадзіны рускі народ|тэорыю адзінства «рускага народу» ў трох галінах]]) сялянскага насельніцтва [[Заходні край|заходніх губэрняў]]{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 163. Афіцыйныя ў сфэры адукацыі ідэі пра «рускасьць» сялянаў краю скептычна разглядаліся многімі расейскімі чыноўнікамі ў краі і сталіцах і ня мелі значных наступстваў у афіцыйнай бюракратычнай практыцы. Становішча зьменіцца толькі па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі многія расейскія бюракраты ([[Міхаіл Мураўёў]], [[Канстантын Каўфман]] ды інш.) прынялі на сябе ролю ідэолягаў русіфікацыі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 64, 187, 206—207, 532, 250, 261. У ліпені 1864 году віленскі генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў нават ухваліў праект конкурсу на напісаньне падручніка (дзе б была «ясна апісаная ўся Заходняя Русь, якая спрадвеку належала да агульнай рускай сям’і»), бо падручнік Мікалая Ўстралава ўжо ня быў дастатковым для прапагандысцкіх патрэбаў мясцовых чыноўнікаў — адміністрацыі Віленскага генэрал-губэрнатарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 207.}}. Нягледзячы на тое, што ўніяты заходніх губэрняў былі пераведзеныя ў Маскоўскую царкву, у краі была значная дзель каталікоў — з асабліва высокім адсоткам у Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях. Мясцовая шляхта, нават тая, якая памятала, што яе продкі былі праваслаўнымі і называлі сябе два стагодзьдзі назад «рускімі» («русінамі»){{Заўвага|Называючы сябе «рускімі» («[[русіны|русінамі]]») шляхта ВКЛ не лічыла сябе за адзін народ зь велікарусамі («маскавітамі» Маскоўскай дзяржавы ці «расейцамі» Расейскай імпэрыі).}}, упарта супраціўлялася спробам асыміляцыі і была гатовая цярпець усялякія нягоды, але захоўваць [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 34.</ref>. Пашырэньне афіцыйнай ідэалёгіі і масавае насаджэньне расейскай мовы ў краі сярод мясцовых сялянаў у тыя часы было немагчымым праз брак шырокай сеткі школаў і дастатковага штату настаўнікаў, а галоўнае — прыгоннага становішча сялянаў, што захоўвала іх непісьменнасьць і стрымлівала ў маёнтках і межах царкоўных прыходаў. === Актуалізацыя ідэалягічнага змаганьня за валоданьне краем === Менавіта ў час панаваньня маскоўскага гаспадара[[Аляксандар II|Аляксандра II]] (1855—1881) прапаганда тэорыі адзінства «рускага народу» у трох галінах актывізавалася, атрымала новае разьвіцьцё, стала адной з прычынаў нараджэньня [[заходнерусізм|«заходнерусізму»]], а тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» пачалі стала і шырока выкарыстоўвацца<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 160—175.</ref>. Па паразе Расейскай імпэрыі ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне]] (1853—1856) сярод шляхты Царства Польскага і заходніх губэрняў адрадзіліся надзеі на стварэньне нейкай асобнай аўтаноміі (якая б ахоплівала тэрыторыі былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] да першага падзелу ў 1772 годзе; прапановы аб стварэньні аўтаномнага ВКЛ выказваліся яшчэ ў пачатку гэтага стагодзьдзя), аднаўленьне дзейнасьці [[ўнівэрсытэт]]аў (у [[Варшава|Варшаве]] і [[Вільня|Вільні]]), асобнае заканадаўства дды інш. У час свайго візыту ў Варшаву ў траўні 1856 году новы маскоўскі гаспадар Аляксандар II адмовіў дваранам у іхных жаданьнях. Найбольш уражлівай стала фраза гаспадара па-француску «Pas de rêveries» (г.зн. «Ніякіх мрояў»). Гэта стала пачаткам радыкалізацыі настрояў шляхты і мяшчанаў Царства Польскага і [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]], а таксама штуршком да стварэньня плянаў вызваленьня ад расейскага панаваньня шляхам узброенага паўстаньня. У адрозьненьне ад паўстаньня 1830—1831 гадоў, дзе асноўнай сілай паўстанцаў была рэгулярная армія [[Царства Польскае|Царства Польскага]] і шляхецкія канфэдэрацыі «заходніх губэрняў», новае паўстаньне за адраджэньне Рэчы Паспалітай у ейных былых межах пастанавілі ўзьняць з шырокім прыцягненьнем мяшчанскага і сялянскага насельніцтва. Разгарнулася ідэалягічнае змаганьне ў першую чаргу за прыхільнасьць шматлікага сялянскага насельніцтва «заходніх губэрняў», як з боку лідэраў будучага паўстаньня, так і царскага ўраду<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 175—192; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 111, 127—140.</ref>. Зрабіўшы для дваранаў некаторыя другасныя саступкі (зьняцьце 29 сакавіка 1855 году ваеннага становішча, уведзенага 21 лютага 1855 году ў Царстве Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]], Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Валынскай і Падольскай губэрнях у сувязі з Крымскай вайной; [[амністыя]] для ўдзельнікаў паўстаньня 1830—1831 гадоў; дазвол выкладаньня [[польская мова|польскай мовы]] ў [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акрузе]] і г. д.), маскоўскі гаспадар Аляксандар II адначасна працягваў русіфікацыю «заходніх губэрняў» і ўводзіў новыя абмежаваньні{{Заўвага|Новы віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Уладзімер Назімаў|Назімаў]] працягваў палітыку будаваньня новых цэркваў-[[Мураўёўкі|мураўёвак]] за кошт мясцовых дваранаў-каталікоў, загадам ад 24 студзеня 1856 году забараніў дваранам езьдзіць з сваёй губэрні ў суседнія без дазволу ўладаў ды інш. Адказным за справу ў кампаніі пабудовы цэркваў-мураўёвак у канцы 1850-х гадоў быў прызначаны віцэ-дырэктар дэпартамэнту духоўных справаў іншаземных веравызнаньняў (пазьней — папячыцель Віленскай навучальнай акругі) [[Пампей Бацюшкаў]]. Зварот дваранаў Віцебскай губэрні (якая разам з Магілёўскай уваходзіла ў склад [[Санкт-Пецярбурская навучальная акруга|Санкт-Пецярбурскай навучальнай акругі]]) 17 лютага 1856 году аб адкрыцьці ўнівэрсытэту ў [[Полацак|Полацку]] і дазволе будаваць каталіцкія касьцёлы і выкладаць у школах польскую мову быў адхілены ўрадам з прычыны, што «край» (Беларусь) ёсьць «рускім», «вернутым ад Польшчы».}}. А самае галоўнае — урад рыхтаваў [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскую рэформу ў імпэрыі]] (1861 год), умовы правядзеньня якой у «заходніх губэрнях» несьлі ў сабе выразныя русіфікатарскія мэты{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 173—174. Дваране «заходніх губэрняў» у губэрнскіх камітэтах у сялянскай справе (камітэтах у падрыхтоўцы дваранамі праектаў сялянскай рэформы) выказаліся за вызваленьне сялянаў без надзяленьня іх зямлёй. Аднак царскі ўрад надумаў правесьці сялянскую рэформу ў «заходніх губэрнях» ня толькі як вызваленьне сялянаў ад прыгону, але і адначасна як удар па эканамічных пазыцыях мясцовага («польскага») дваранства. Прапановы дваранаў «заходніх губэрняў» былі адхіленыя ўрадам, а сялянаў было зацьверджана паводле «Мясцовых палажэньняў» вызваляць зь зямельным надзелам, каб адцягнуць такімі «падарункамі» ад удзелу ў верагодным паўстаньні. У ходзе паўстаньня 1863—1864 гадоў царскі ўрад 1 сакавіка 1863 году выдаў указ аб абавязковым пераводзе сялянаў Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў на выкуп, г.зн. у катэгорыю зямельных уласьнікаў, з памяншэньнем выкупной сумы на 20%. Да канца 1863 году гэты захад пашырылі на Віцебскую, Магілёўскую, Валынскую, Падольскую і Кіеўскую губэрні.}}. Ня толькі русіфікацыю школы і рэлігійную прапаганду Маскоўскай царквы, але і ўбіваньне кліна паміж мясцовай шляхтай і сялянамі на маёмаснай глебе ўрад палічыў за лепшы сродак «дэпалянізацыі» губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 173—175.</ref>. Незадаволеньне мясцовай шляхты і іхная актыўная падтрымка хваляваньняў у [[Варшава|Варшаве]] вымусілі ўжо ў жніўні 1861 году ўвесьці ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскім ваенным генэрал-губэрнатарстве]] [[ваеннае становішча]]. Вылучаныя лідэры дваранаў літоўска-беларускіх губэрняў граф [[Віктар Старжынскі]] і [[Аляксандар Лапа]] спрабавалі знайсьці кампраміс і прапаноўвалі ўраду ўвесьці аўтаномію ў сфэры культуры, адукацыі і самакіраваньні{{Заўвага|Прапаноўвалася аднавіць дзеяньне асноўных нормаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту Вялікага Княства Літоўскага]], рэфармаваць судаводзтва з увядзеньнем у яго польскай мовы, аднавіць шляхецкія соймікі, палегчыць жыхарам заходніх губэрняў зносіны з жыхарамі Царства Польскага і адкрыць [[Віленскі ўнівэрсытэт]] (як заяўлялася — для прадухіленьня пашырэньня сярод моладзі заходніх губэрняў «рэвалюцыйнай заразы», якая ахапіла адукацыйныя ўстановы карэнных рускіх губэрняў). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 176.}}{{Заўвага|У сваім лісьце ад 7 верасьня 1861 году міністру нутраных справаў Расейскай імпэрыі Пятру Валуеву менскі губэрнскі маршалак Аляксандр Лапа адзначыў: «''Тутэйшы край, злучыўшы свой лёс зь лёсамі Польшчы ў 1386 годзе, прабыў зь ёй у цесным зьвязе больш за чатыры стагодзьдзі. Лібэральныя ўстановы так трывала замацаваліся ў літоўцах, што паданьне аб дабравольнай і ўсеагульнай уніі 1569 году пераходзіць незахмурана ад пакаленьня да пакаленьня. З моцы гэтага паданьня дваранства Менскай губэрні першым пастановай, усепаддана пададзенай у 1797 годзе, прасіла аднавіць польскае судаводзтва, дазволіць судзіцца паводле польскіх законаў і ўжываць родную мову, польскую. <…> Зачынены ўнівэрсытэт. Агульны плян выкладаньня прадметаў у гімназіях і вучэльнях зьменены, і навукі выкладаюцца не на польскай, даступнай большасьці, мове, а на расейскай. Абмежаванае выкладаньне старажытных моваў у сярэдніх навучальных установах, якія і ў цяперашні час лічацца падмуркам выхаваньня ў асьвечаных дзяржавах Эўропы, замест іх вучаць усяму патрошку, галоўным жа прадметам, які дае права на павышэньне і ўзнагароды, ёсьць расейская мова''». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 532—533.}}. Яны хадайнічалі аб дазволе разьвіцьця свайго краю ад імя «усяго народу», тым адмаўляючы афіцыйны «дагмат» аб рускасьці сваіх сялянаў. У сваіх праектах карэннай шляхта рабіла акцэнт і на разьвіцьці пачатковай адукацыі сялянаў (просячы перадаць іхную асьвету ў свае рукі) і пачалі адкрываць школы (на [[польская мова|польскай]] і [[беларуская мова|беларускай мовах]]) пры маёнтках, бо ўрад па скасаваньні [[прыгон]]у актыўна абмяркоўваў у 1861—1862 гадох і праект адукацыйнай рэформы ў імпэрыі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 178.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 45—46.</ref>{{Заўвага|Менавіта ў рамках гэтай ініцыятывы мясцовых дваранаў, напрыклад, адкрыліся народныя школкі ў Менску і Люцінцы (Менскі павет), дзе дочкі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча]] Каміла і Цэзарына пачалі працаваць настаўніцамі.}}. Сэпаратысцкія настроі і актыўнасьць шляхты ў змаганьні за прыхільнасьць сялянаў прывялі да ўжываньня ўрадам супрацьзахадаў. Традыцыйнае расейскае ўрадавае і грамадзкае стаўленьне да рускасьці грунтавалася на тым, што да рускага народу адносіліся толькі асобы праваслаўнага спавяданьня, выхаваныя ў праваслаўным асяродзьдзі (у сям’і праваслаўных бацькоў)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16.</ref>. У Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях (ня кажучы пра Ковенскую) яшчэ быў значным працэнт сялянаў-каталікоў, а землі (апроч «Жамойці» — Ковенскай губэрні) называліся «Літвой», а самі жыхары — «літоўцамі» («ліцьвінамі»), да якіх зямяне і сьвятары адносілі і мясцовых сялянаў<ref>''Lachnicki, I.E.'' Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey… С. 57</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 8, 64.</ref>. === Лінгвістычны падыход у легітымацыі валоданьня краем === У гэтай сытуацыі дзеля довадаў рускасьці «літоўскіх губэрняў» адміністрацыяй [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] [[Уладзімер Назімаў|Уладзімера Назімава]] быў выкарыстаны вельмі неардынарны для кіраваньня ўскраінамі імпэрыі лінгвістычны падыход, паводле якога галоўная роля ў вызначэньні рускасьці асобы адводзілася мове{{Заўвага|У верасьні 1862 году ў Савеце міністраў абмяркоўвалася запіска віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара Назімава аб наданьні права кожнай народнасьці атрымліваць адукацыю на сваёй мове ды іншыя сродкі свайго разьвіцьця, як гэта рабілася ў [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Лінгвістычны падыход быў часова падтрыманы ўладамі і яго (разам з антыпольскімі заклікамі) шырока прапагандаваў у імпэрыі рэдактар газэты «Московские ведомости» Міхаіл Каткоў. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С.116, 175, 192—193, 195, 199, 460.}}. У пачатку 1860-х гадоў расейскі ўрад таксама стаў фінансаваць ідэолягаў «заходнерусізму» ([[Міхаіл Каяловіч]], [[Ксенафонт Гаворскі]] ды інш.), якім была пастаўленая задача акцэнтоўваць «адзінапляменнасьць» і «адзінавернасьць» славянамоўнага сялянскага насельніцтва «заходне-рускага краю» і абгрунтоўваць, што [[Беларусь]] як «Заходняя Расея» ёсьць непадзельнай часткай «адзінай Расеі», а «[[беларусы]]» — арганічнай часткай «адзінага рускага народу», якой ня трэба самастойнае культурнае і палітычнае разьвіцьцё без астатняй Расеі<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 7, 16.</ref>{{Заўвага|Цікава, што першае пакаленьне заходнерусістаў (нават Міхаіл Каяловіч), якія былі мясцовымі праваслаўнымі ўраджэнцамі, звычайна чаргавала ў сваіх публікацыях вызначэньні «літоўскі» і «беларускі», называючы сябе то «беларусамі», то «літоўцамі» («ліцьвінамі»), і выказвалі, прынамсі ў прыватнай сфэры, пачуцьцё культурнай перавагі «Заходняй Расеі» над Вялікаросіяй. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 197, 491; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»... С.. 148.}}. Так, Міхаіл Каяловіч у 1863 годзе заявіў у часопісе [[славянафільства|славянафіла]] [[Іван Аксакаў|Івана Аксакава]] «День», што Беларусія — гэта «''ўсё тое племя, якое мовіць беларускай гаворкай''», і апісаў арэал расьсяленьня беларусаў, ахопліваючым Віцебскую губэрню, частку Магілёўскай і Менскай, большую частку Гарадзенскай і Віленскай і малую частку Ковенскай губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197.</ref><ref>''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 11.</ref>. У сувязі з узрослай апазыцыйнасьцю карэнных дваранаў («палякаў») адміністрацыя [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] разглядала мясцовых сялянаў (у першую чаргу — праваслаўных) у якасьці галоўнай апоры ўраду і імпэрыі на яе [[Заходні край|«заходніх» ускраінах]], а таксама ставіла задачу велікарускай земляўласьніцкай калянізацыі краю, у якой удзельнічалі б прадстаўнікі ня толькі дваранаў, але і іншых [[Стан (сацыяльная група)|станаў]]<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 181.</ref>{{Заўвага|У канцы 1862 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Назімаў схіліўся да думкі ў пажаданасьці пераводу ўсіх польскамоўных дваранаў, якія «не прызнаюць сябе рускімі», на становішча грамадзянаў Царства Польскага, што мае ўласнасьць у Расеі, ці іх масавага высяленьня ў Царства Польскае з прымушэньнем да продажу нерухомасьці; а ў сакавіку 1863 году, незадоўга да сваёй замены Мураўёвым, канчаткова прыйшоў да высновы, што «''ў Заходніх губэрнях няма зусім дваранства, бо наяўнае польскае дваранства ніколі нічога не захоча зрабіць на карысьць Расейскай дзяржавы''». Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 181.}}. Менавіта з 1863 году шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў, упершыню аб’яднаных разам пад уладай аднаго генэрал-губэрнатара — віленскага, у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі пачынаюць стала афіцыйна называцца як «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), выразна набыўшы ідэалягічную афарбоўку і значэньне «Паўночна-Заходняй Расіі» («Паўночна-Заходняй Русі»)<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 5. — С. 445</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>. З гэтай мэтай уладамі рабіліся маштабныя захады, каб пашырыць назву «беларусы» на ўсё [[славянскія мовы|славянамоўнае]] сялянскае насельніцтва краю. Яшчэ ў канцы 1850 — пачатку 1860-х гадоў з друку выйшаў шэраг (часам супярэчных адзін аднаму) афіцыйных этнаграфічных і статыстычных дасьледаваньняў (М. Лябёдкіна, А. Коравы, П. Баброўскага, Д. Афанасьева ды інш.), дзе большая частка славянамоўнага насельніцтва Гарадзенскай і Віленскай губэрняў называлася не «літоўцамі» («ліцьвінамі») ці «палякамі», а «беларусамі», «[[Чорная Русь|чарнарусамі]]» і нават [[крывічы|«крывічамі»]] (у апошнім выпадку расейскія навукоўцы спрабавалі вярнуць насельніцтву назву племені з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]])<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—186</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 64.</ref>{{Заўвага|Яшчэ ў 1857 годзе акадэмік Пётар Кёпен надумаў правесьці грунтоўнае дасьледаваньне этнічнага складу Расейскай імпэрыі і скласьці этнаграфічную мапу. Па ўхвале міністра ўнутраных справаў Дзьмітрыя Блудава і Сыноду, Кёпен разаслаў ва ўсе царкоўныя прыходы краіны спэцыяльныя блянкі, дзе сьвятары мусілі пазначыць інфармацыю аб геаграфічным становішчы і назьве населеных пунктаў свайго прыходу, колькасьць прыхаджанаў і іх этнічную прыналежнасьць. Блянкі атрымалі назву прыходзкіх сьпісаў. Зь невядомых прычынаў скласьці паводле блянкаў этнаграфічную мапу імпэрыі Пятру Кёпену не ўдалося. (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У 1862 годзе М. Лябёдкін апрацаваў атрыманыя ў 1857 годзе Пятром Кёпенам прыходзкія сьпісы дзевяці заходніх губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай, Віцебскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай), склаўшы на іх падставе (без навуковай крытыкі) статыстычныя табліцы зь зьвесткамі аб этнічным складзе насельніцтва кожнага павету. Паводле табліц удзельная вага беларусаў у Віленскай губэрні складала 17,4%, Віцебскай — 62,4%, Гарадзенскай — 3,3%, Менскай — 65,1%, Магілёўскай — 84,2%, а агульная іх колькасьць у пяці губэрнях — 1 973 873 чалавекі. Побач з 25 879 (3,3%) «беларусамі» у Гарадзенскай губэрні, паводле Лябёдкіна, налічвалася 132 286 (16,7%) «велікарусаў», 201 897 (25,6%) «літоўцаў», 193 228 (24,5%) «палякаў», 30 927 (3,9%) «яцьвягаў», 5 463 (0,69%) «бужаніны», а ў Віленскай губэрні было 23 016 (2,74%) «крывічоў». На думку іншага дасьледніка-статыстыка Гарадзенскай губэрні Паўла Баброўскага, сьвятары многіх прыходаў праваслаўных «беларусаў» адносілі да «рускіх», а «беларусаў»-каталікаў ксяндзы запісвалі «літоўцамі» (ліцьвінамі) ці «палякамі». (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У Віленскай губэрні, паводле дасьледніка А. Коравы, сярод «славянаў» (44%), апроч «велікарусаў» (2,3%), налічвалася 29,4% «русінаў», якія падзяляліся на «беларусаў» (у Вялейскім, Дзісьненскім і часткова Сьвянцянскім паветах), «чарнарусаў» (галоўным парадкам, у Лідзкім павеце) і «крывічоў» (галоўным парадкам, у Ашмянскім павеце), і 12,3% «палякаў». Таксама падкрэсьлівалася, што славяне і «літоўцы» (пад якім разумелася [[балтыйскія мовы|балтамоўнае]] насельніцтва, то бок летувісы) ня вельмі адрозьніваюцца (у параўнаньні з габрэямі, татарамі і цыганамі) паміж сабой у норавах, звычаях ды інш. (Гл.: Віленская губэрня... С.290, 321.).}}{{Заўвага|Д. Афанасьеў, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния» (1861 год), адзначыў, што на ўсходзе Ковенскай губэрні зь мяшаным канфэсійным складам няма «''ніякай непрыязьні паміж вернікамі розных рэлігіяў''»: «''…у паўднёва-усходняй частцы Новоаляксандраўскага павету мясцовыя жыхары, сумесь беларусаў, літоўцаў і крывічоў, — каталікі, што мовяць толькі беларускай гаворкай, ахвотна слухалі праваслаўнае набажэнства да закрыцьця струхлелых цяпер храмаў''». (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185). Афіцэр Генэральнага штабу П. Баброўскі, зь мясцовай шляхты, які рабіў аналягічнае дасьледаваньне ў Гарадзенскай губэрні («Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния», 1863 год), зазначыў неаднароднасьць хрысьціянскага насельніцтва і шкоднасьць гэтага для дзяржавы, але і адзначыў наяўнасьць талерантнасьці, зьвязанасьці і прыязьні паміж людзьмі ў губэрні: «''Рознасьць народанасельніцтва паводле веравызнаньня вельмі важнае для нас з прычыны рознадумства паміж праваслаўнымі і рымскімі каталікамі і паводле браку рэлігійнага адзінства краіны. Рэлігійнае рознадумства шкодна ўплывае на пасьпяховае разьвіцьцё; недахоп адзінства шкодзіць народнаму дабрабыту. Пры ўсім тым, нягледзячы на моцную нецярпімасьць каталікоў да праваслаўных, у асяродзьдзі хрысьціян існуе адна агульная сувязь у эвангельскім вучэньні — у любові да блізкага, як да самога сябе''». Баброўскі піша, што продкамі жыхароў Гарадзенскай губэрні былі не крывічы, а іншыя славянскія плямёны: «''Што краіна, якая складае цяперашнюю Гарадзенскую губэрню, была і ёсьць сапраўды Руская, г.зн. населеная пераважна народам рускім <…> у тым мы пераконваемся: па-першае, з гістарычных помнікаў, якія дайшлі да нас, і па-другое, з мовы галоўнай масы народнасельніцтва, якая, у выніку гістарычных падзеяў, страціла толькі часткова першапачатковую веру, але захавала сваю першабытную мову — мову дрыгавічоў, драўлянаў, бужанаў і нараўянаў''» (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185).}}{{Заўвага|І. Зяленскі, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния» (1864 год), падрыхтаванага яшчэ да паўстаньня, адзначыў, што неправамерна адносіць сялянаў губэрні да «літоўскага племені», а саму Менскую губэрню да «Літвы», як раней рабілася. Дасьледнік адзначаў, што карэннае насельніцтва складаецца з «славяна-русаў» — нашчадкаў [[крывічы|крывічоў]] і [[дрыгавічы|дрыгавічоў]]: на яго думку нашчадкамі крывічоў ёсьць «беларусы», якія зараз жывуць у Бабруйскім, Барысаўскім, Ігуменскім і Менскім паветах Менскай губэрні, а нашчадкамі дрыгавічоў ёсьць «чарнарусы», якія жывуць у Наваградзкім, Слуцкім, Мазырскім і Рэчыцкім паветах. Сялянскае насельніцтва Пінскага павету, [[загародзкія гаворкі|мова]] якіх была вельмі падобнай на мову сялянаў Валынскай губэрні, Зяленскім было аднесена да «маларусаў». Гл.: Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния… С. 407—409.}}. У пачатку 1860-х гадоў мясцовыя расейскія ўлады, асабліва папячыцель [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] А. Шырынскі-Шыхматаў, спрабавалі выкарыстоўваць «беларускую гаворку» («белорусское наречие») з друкам толькі на кірыліцы («русскими буквами») у ідэалягічным спаборніцтве з карэннымі (каталіцкімі і польскамоўнымі) дваранамі, якія разгарнулі друк на летувіскай («жмудзінскай») і беларускай гаворках для сялянаў [[лацінка]]й<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197—198.</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 269—287.</ref>{{Заўвага|У 1862 годзе [[Аляксандар Аскерка]] арганізаваў у Варшаве выданьне лацінкай беларускамоўнага буквара-катэхізісу («Элемэнтаж для добрых дзетак каталікоў»). Аднымі з найбольш вядомых тагачасных беларускамоўных публікацыяў лацінкай, якія зыходзілі ад мясцовай шляхты для сялянаў, былі газэта [[Мужыцкая праўда|«Мужыцкая праўда»]], агітацыйныя кніжкі зь вершамі «Гутарка старога дзеда», «Гутарка двух суседаў», «Беларуская гутарка» ды іншыя «гутаркі». (Гл.: ''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі... С. 82.). Цікава, што выдаўцамі беларускамоўнай «Гутаркі старога дзеда» ў 1861—1862 гадох (у Беластоку) былі Браніслаў Шварц (1834—1908) і Грынявіцкі, а Шварц так вызначаў мэту выданьня: «„Гутарка старога дзеда“ мусіла была пераканаць народ літоўскі, што толькі ад Рэчы Паспалітай польскай атрымае ён „зямлю і волю“». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 86.}}. А ў 1863 годзе з ухвалы адміністрацыі Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ў прапагандысцкіх мэтах дзеля пашырэньня сярод сялянаў Віленскай і Гарадзенскай губэрняў назвы «беларусы» (якія абвяшчалася часткай «рускага народу») кіраўніцтвам Віленскай навучальнай акругі была выдадзеная ў Вільні ў друкарні А. Сыркіна кніга ананімнага аўтара (аўтараў) пад назвай «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год). У якасьці чытаньня для народных школаў кнігу было загадана выкарыстоўваць з 1863 году ва ўсёй Віленскай навучальнай акрузе<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 200.</ref>{{Заўвага|Апавяданьні ў кнізе «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год) напісаныя на розных славянскіх дыялектах. Першым у кнізе разьмешчанае апавяданьне «Кто булы наші найдавнійші діды і якая іх була доля до уніі?», якое аўтарам напісана на імітацыі заходнепалескага дыялекту, што тагачаснымі навукоўцамі звычайна адносіўся да абшару «маларускай гаворкі» (г.зн. у сучасным разуменьні – украінскай мовы). «Маларускамоўны» тэкст з самага пачатку запэўнівае чытача, што жыхары паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні ёсьць напраўду «беларусамі» (як і жыхары Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў), а продкамі іх былі славяне-крывічы: «''Сторона, дэ жывуть тэпэр Пынчукі, Мынчукі, Вытэбці, Могілевці, зовэтця Білою Русью; в гэтуй стороні з вэльмы давных часув жыв народ Словяньскій, рудный з народамы, которыі давній жылы і тэпэр жывуть в полуднёвых і всхудніх русськіх краях. Народ той впэрш звався Крывычамы альбо крывыцькымы Словянамі: так, булы колысь Крывычы Смоленьскыі, — воны жылы нэдалэко коло міста Смоленьска; а то еще булы Крывычі Полоцькыі, — от, гэты Крывычы булы нашімы прадядамы. Нэ можэмо тэпэр довідатыся, чы вэлыкый кусок зэмлі займовалы Крывычы Полоцькыі; можэмо тулько сказаты, жэ тэпэрэшныі Вытэбськая, Могылёвская губэрніі, малэнькій кавалочок Пськовськэй і Смоленьскэй, значна часть Мыньскэй губэрніі з Пыньском, Мозыром і Туровом, кавалок Выленьскэй до річкі Дзітвы і добрый квалок Гроднэнськэй з містямы Волковыськом і Бэрэстям булы тымі містямі, дэ жыв беларускі народ''» (С. 1—2). У іншым апавяданьні «Велікая помылка нашых белорусов» даводзілася, што беларусы-каталікі застаюцца тымі ж самымі беларусамі, бо «''у іх мова простая, белорусская, звычаі простые белорусскіе; і звычаі і мова ў мужыков католіков тыя самыя, што і мужыков православных, ці русскіх''». У апавяданьні «Розмова на цментарі старосты Янка з братчыком Хвэдосем» падкрэсьлівалася: «''А і мы самі запэвнэ зовсім нэ ляхі: мы самі по собі народ особный — белоруссы!''» (С. 28).}}. === Вяртаньне да канфэсійнага прынцыпу вызначэньня «рускасьці» краю === [[Файл:Atlas of population of the West Russian region of confessions 1864.jpg|thumb|Тэндэнцыйная мапа дзевяці губэрняў [[Заходні край|«Заходне-рускага краю»]], створаная афіцыйнай расейскай імпэрскай навукай, дзе [[праваслаўе|праваслаўныя]] («рускае племя») адзначаны зялёным колерам, а [[каталіцызм|каталікі]] — цёмна-ружовым (1864 г.). Картограф [[Аляксандар Рыціх|А. Ф. Рыціх]]]] Аднак з пачаткам паўстаньня 1863—1864 гадоў расейскія ўлады адмовіліся ад «экспэрымэнтаў» у вызначэньні рускасьці насельніцтва толькі празь лінгвістычны (і этнанімічны) падыход, які не дапамог прадухіліць сэпаратысцкія настроі і паўстанчыя дзеяньні. Па прызначэньні папячыцелем [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] [[Іван Карнілаў|Івана Карнілава]] яны згарнулі падтрымку друку на [[беларуская мова|беларускай мове]], палічыўшы, што без рэлігійнай прапаганды Маскоўскай царквы русіфікацыя ня ёсьць дастатковай, і працягвалі перавод католікаў у Маскоўскую царкву<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 226.</ref>{{Заўвага|Многія сяляне Віленскай і Гарадзенскай губэрняў у канцы 1860-х гадоў не хацелі мірыцца з гвалтам у пытаньнях веры і падавалі калектыўныя звароты, просячы вярнуць іх у каталіцтва, бо іх запісалі ў Маскоўскую царкву безь іхнай згоды. Гэтыя хваляваньні падштурхнулі маскоўскага гаспадара Аляксандра II пры праезьдзе празь Вільню ў 1867 годзе зьвярнуцца да пераведзеных з каталіцтва ў Маскоўскую царкву сялянаў з словамі: «''Вельмі рады вас бачыць праваслаўнымі. Упэўнены, што вы перайшлі ў старажытную веру края зь перакананьнем і шчырасьцю; ведайце, што раз прыняўшым праваслаўе я ні на якой падставе не дазволю і не дапушчу вярнуцца ў каталіцтва. Ці чуеце?''». Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Разам з заявамі, што [[беларусы]] — частка расейскага народу, афіцыйныя ўлады і навука дадавалі, што беларуская мова і культура ёсьць другараднымі і малазначнымі, а выкладаньне ў школах пачалося толькі на [[расейская мова|расейскай мове]]{{Заўвага|Часопіс «Вестник юго-западной и западной России» (т. III, кн. VIII, 1863 г.) пісаў: «''вучыць на беларускім жаргоне — бязглузьдзіца''» (С. 239.). А новапрызначаны папячыцель Віленскай навучальнай акругі Карнілаў, спасылаючыся на «неапрацаванасьць» і «беднасьць» мовы беларускага народу, настойваў на поўнай марнасьці «друкаваньня кніг на беларускай гаворцы» і памылковасьці думак тых настаўнікаў, якія «стаяць за захаваньне мясцовых гаворак у народных кнігах» (Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 146.)}}{{Заўвага|Цікава, што канчатковай мэтай палітыкі афіцыйных уладаў было не выцісканьне польскай мовы беларускай ды спрыяньне разьвіцьцю беларускамоўнай культуры, але русіфікацыя насельніцтва. Калі па здушэньні паўстаньня адміністрацыя віленскага генэрал-губэрнатара падштурхоўвала мясцовае дваранства прыносіць вернападданыя адрасы маскоўскаму гаспадару, то [[Маршалак шляхты|менскі губэрнскі маршалак]] [[Яўстах Прушынскі]] прамовіў свой адрас у верасьні 1863 году ад імя дваранаў Менскай губэрні на беларускай мове. Расейскі чыноўнік адміністрацыі віленскага генэрал-губэрнатара Масолаў, сьведка падзеі, напісаў у мэмуарах, што гэты беларускамоўны адрас палічылі за чарговую хітрасьць «палякаў»: «Ковенскае дваранства прадставіла адрас за 500-мі подпісамі 26 жніўня, потым гарадзенскае — у сярэдзіне верасьня; у канцы верасьня і менскае разам з новым маршалкам Прушынскім, чалавекам выдатнай сумленнасьці, сілы волі і розуму. Надумаўшы скласьці адрас, ён напісаў агульнае пасланьне на беларускай мове з выказваньнем сваіх перакананьняў. У ім ён выказаў упэўненасьць у гістарычнай неабходнасьці зьліцьця заходніх губэрняў з Расеяй, але ў той жа час неабходнасьць гэтага зьліцьця ён даводзіў думкай аб панславізьме. Думка гэтая пусьціла карані ў Менскай губэрні, бо ў ёй крылася вядомая хітрасьць палякаў, якія на ўсё згодныя, абы толькі ня быць і не называцца рускімі». (Гл.: ''Масолов, А.Н.'' Виленские очерки 1863—1865 гг. / А.Н. Масолов // Русская старина. — 1883. — Т. 40. — С. 585). У 1850-я гады ў Менскай і Магілёўскай губэрнях значны ўплыў на праяўленьне шляхтай зацікаўленасьці да мовы мясцовых сялянаў зрабіў сваімі літаратурнымі творамі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]. Калі ў 1862 годзе ў Менску праходзілі паніхіды па загінулых у Варшаве маніфэстантах і [[месьціч]]ы (у тым ліку і Каміла Дунін-Марцінкевіч) сьпявалі ў касьцёлах патрыятычныя гімны, то шляхцянка Мазырскага павету [[Кіневічы|Кеневіч]], якую хацелі прыцягнуць да адказнасьці за сьпяваньне гімну, напісала ў палітычны суд «зьедлівую насьмешку на скажонай беларускай мове». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 116.}}. Віленскі генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]], угадваючы настроі цэнтральнай улады, сьцьвярджаў у сваёй запісцы [[Сьпіс імпэратараў Расеі|маскоўскаму гаспадару]] [[Аляксандар II|Аляксандру II]], што ў заходніх губэрнях ''«праваслаўе злучанае з паняцьцем аб рускай народнасьці, у той жа час, наадварот, паляк і каталік складаюць адно»''<ref name="ReferenceA">''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 291—292.</ref>. Адразу па паўстаньні 1863—1864 гадоў урадам былі выдадзеныя тэндэнцыйныя этнаграфічныя атлясы [[Аляксандар Рыціх|Аляксандра Рыціха]] («Атлас населения Западно-Русского края по исповеданиям», Санкт-Пецярбург, 1864 год) і [[Родрыг Эркерт|Родрыга Эркерта]] («Взгляд на историю и этнографию западных губерний России», Санкт-Пецярбург, 1864 год), якія паказвалі этнічную структуру насельніцтва [[Заходні край|«заходніх губэрняў» («заходне-рускага краю»)]] Расейскай імпэрыі, дзе для довадаў рускасьці зямель праваслаўныя жыхары (галоўным парадкам — мясцовыя славянамоўныя сяляне) у «Заходнім краі» лічыліся за «рускіх», колькасьць якіх была наўмысна павялічана, а дваране-каталікі — «палякамі»{{Заўвага|Палкоўнік Р.Ф. Эркерт пісаў у сваім атлясе: «''Нішто ў заходніх губэрнях Расеі не вызначае рысу, аддзяляючай расейскую [[народнасьць]] ад польскай, так выразна і правільна, як рознасьць веравызнаньняў. Такім парадкам, у Заходняй Расеі, з адносна нешматлікімі выняткамі, усе славянскія жыхары праваслаўнага спавяданьня мусяць лічыцца рускімі, а ўсе тыя, якія спавядаюць каталіцкую рэлігію — палякамі''» (''Эркерт, Р.Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России... С. 6.). Мове не надавалася істотнай увагі. Па выданьні атлясу П. Баброўскі ня мог пагадзіцца з высновай Р. Эркерта ў тым, што вопратка, звычаі, увесь уклад жыцьця робяць беларусаў-каталікоў трывалымі палякамі, таму што ўражаньне аб Беларусі аўтар атлясу вынес з «''палацаў і касьцёлаў, што ляжалі на ягоным шляху''». Баброўскі цьвёрда прытрымліваўся думкі, што адзінай прыкметай для падзелу насельніцтва Беларусі на «беларусаў» і «палякаў» можа быць толькі мова: «''Нічога ня значыць, што беларусы, паводле Эркерта, не называюць сябе гэтым сваім імем. Беларусы, ня ведаючы, што яны беларусы, захавалі і ў штодзённай гутарцы, і ў песьнях, і ў прыслоўях свае азначаныя нацыянальныя, лягічныя формы, свой азначаны характар, свае праявы, звычаі і г.д. Беларус-селянін, ці будзе ён праваслаўны, ці каталік, мае свае перакананьні, сваю маральную філязофію і перадае гэта разам з мовай сваім дзецям і ўнукам. Ксёндз і памешчык ніколі ня скажуць аб беларусе каталіцкага веравызнаньня, што ён беларус, а скажуць — ліцьвін. Пагутарыце з гэтым ліцьвінам, і вы пачуеце беларускую гаворку. Падчас нашай працы ў Гарадзенскай губэрні мы мелі этнаграфічныя сьпісы насельніцтва ад сьвятароў і ксяндзоў. На сьпісах тых сяляне, як праваслаўныя, так і каталікі, названыя ліцьвінамі і тут прыкладзены ўзоры іхнай мовы — вы думаеце летувіскай? Не — беларускай. Ксёндз рабіў гэта таму, што беларусы калісьці ўваходзілі ў склад народнасьцяў Літоўскай дзяржавы. Мы бачым тут не палітычную памылку, як думае Эркерт, а палітычную праўду і вельмі грубую этнаграфічную памылку''» (Гл.: ''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Апроч таго П. Эркерт выдаў дзьве вэрсіі (па-расейску і па-француску) этнаграфічнага атлясу «заходне-рускіх губэрняў і суседніх абласьцей» (у францускім выданьні — «''губэрняў, населеных цалкам ці часткова палякамі''»). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 189—190.}}{{Заўвага|Атляс А. Рыціха спачатку быў зроблены ў 1863 годзе для службовага (ваеннага) выкарыстаньня, а потым у 1864 годзе перапрацаваны для прапагандысцкіх мэтаў. Найбольш выразныя адрозьненьні былі ў ліку мясцовых каталікоў. Калі ў вэрсіі 1863 году ў ліку 2 633 456 каталікоў Заходняга краю значыліся 175 997 «беларусаў» і «чарнарусаў» і 853 706 «літоўцаў», то публікацыя 1864 году, ні на адзінку не зьмяняючы агульную колькасьць гэтай канфэсійнай групы (2 633 456), прыводзіць сярод каталікоў 444 173 «беларусы» і «чарнарусы» і 585 530 «літоўцаў». Іншымі словамі, Рыціх, у новай вэрсіі атлясу пералічыў разам 268 176 чалавек з адной групы ў іншую: «беларусаў» і «чарнарусаў» стала больш роўна на столькі ж, на колькі стала менш «літоўцаў», што было відавочнай маніпуляцыяй і палітызацыяй этнаканфэсійнай статыстыкі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 191—192; ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Апроч таго, у Вільні ў 1864 годзе была створаная [[Віленская археаграфічная камісія]], а ў Кіеве — цэнтры Паўднёва-Заходняга краю — працягвала працаваць (з 1843 году) [[Кіеўская археаграфічная камісія]], якім была пастаўленая задача адшукаць і прывесьці ўсе «довады» (у тым ліку — для іншаземнага чытача), што ўсё насельніцтва Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў было і ёсьць «рускім» на падставе перш за ўсё праваслаўнага веравызнаньня{{Заўвага|Падбор крыніцаў для публікацыі Віленскай і Кіеўскай археаграфічнымі камісіямі праходзіў праз прызму праваслаўнасьці Заходняга краю, крыху сапсаванага «польскім» уплывам. У прадмове да першага тому сабраных матэрыялаў Віленскай археаграфічнай камісіі адкрыта паведамлялася, што камісія вызначыла прадметам сваіх заняткаў перапісваць і надрукаваць прывілеі і акты, «''якія сьведчаць пра існаваньне ў Заходнім краі праваслаўных цэркваў''», выпісаць і надрукаваць акты, «''у якіх выражаецца палітычны быт, характар і жыцьцё заходняга краю, які называўся вялікім княствам Літоўскім, у розныя эпохі яго існаваньня''». Адной з галоўных задачаў было друкаваньне лучнасьці дакумэнтаў, якія павінныя былі праясьніць «''элемэнт праваслаўя ў Заходнім краі''» (ягоны стан і пераход ва ўніяцтва); «''паказаць зь якою хітрасьцю і гвалтам адбіраліся ўніятамі ў праваслаўных іхныя цэрквы і царкоўная маёмасьць''»; давесьці, «''што многія вядомыя фаміліі ў Літве былі праваслаўнага спавяданьня''» і г.д. Пры выбары дакумэнтаў камісія зыходзіла з мэты «''давесьці фактычна, што Заходні край ніколі ня быў шчасьлівы пад польскім кіраваньнем; што, нягледзячы на існавалае заканадаўства і мноства судовых установаў, ніхто ня мог быць упэўнены ні ў правах сваёй уласнасьці, ні ва ўласнай небясьпецы''»; што «''цывілізацыя Польшчы, а зь ёю і Заходняга краю, далёка стаяла ад тае ступені дасканаласьці, на які ставяць яе палякі''»; і «''што толькі пад расейскім кіраваньнем Заходні край забыў свае пакуты, загаіў былыя раны і пачаў сваё сапраўды палітычнае быцьцё''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 22—24.). Таксама ў прадмове адзначалася, што ў існасьці Вялікае Княства Літоўскае было ў многім «рускай» дзяржавай: «''Літоўскае заканадаўства складае незьняпраўджаны помнік пераважаньня рускага элемэнту ў Літве. Ніхто ня можа ў тым сумнявацца, што рускія законы выдаюцца для таго, каб выконваць іх, а каб выконваць іх, неабходна разумець мову, на якой яны напісаныя. <…> [[Судзебнік Казімера|Судзебнік]] і Статут напісаныя былі на [[руская мова|рускай мове]], то хто адважыцца супярэчыць таму, што руская мова была агульнаўжыванай паўсюдна ў дзяржаве. А праз тое, што мова складае самую бачную прыкмету нацыянальнасьці, то і не выклікае сумненьня, што руская народнасьць была пераважным, дамінантным элемэнтам у дзяржаве''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 18.). Дадавалася, што заваяваньні Сьвятога Ўладзімера і Яраслава Мудрага стварылі яцьвяга-рускую ўскраіну (да вусьця [[Вяльля|Вяльлі]]), куды перасяляліся жыхары рускага паходжаньня. Зносіны літоўцаў з Русьсю далі першым безьліч перавагаў: літоўцы ўзмацніліся і пераймалі ад рускіх усё, што лічылі для сябе карысным: мову, пісьмо, звычаі і законы, веру, складалі дружыны з рускіх воінаў, і г.д. (С. 2.)}}. Гэтыя і іншыя захады ўладаў мусілі былі служыць практычным пацьверджаньнем пастановы [[Заходні камітэт|Заходняга камітэту]] ў 1864 годзе аб тым, што ''«Паўночна-Заходні край ёсьць рускім, які складае старажытную спадчыну Расеі»''. Па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў расейская ўлада і афіцыйная навука ўсё часьцей сталі называць карэнных (каталіцкіх і польскамоўных) дваранаў у краі «палякамі», а тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны») ужываць у дачыненьні да [[балтыйскія мовы|балтамоўнага]] насельніцтва [[Ковенская губэрня|Ковенскай]] і [[Віленская губэрня|Віленскай губэрняў]] (то бок, у дачыненьні да [[летувісы|летувісаў]])<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 13—14</ref><ref>Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов. — Т. III. — С. 62—64.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 362—363, 366, 368—369.</ref>{{Заўвага|У афіцыйнай расейскай навуцы і ідэалёгіі для апраўданьня валоданьня землямі, населенымі балтамоўным насельніцтвам краю, часта ўказвалася вялікая роля «рускага» насельніцтва ў характары і гісторыі Вялікага Княства Літоўскага (якое пачало называцца ў расейскай гістарычнай навуцы «Літоўска-Рускай дзяржавай»), а таксама сцьвярджалася і падкрэсьлівалася вялікая блізкасьць славянаў і балтаў: «''З усіх народаў эўрапейскай сям’і славяне і літоўцы знаходзіліся ў найбліжэйшым паміж сабой сваяцтве паводле мовы, веры і звычаяў''». Гл.: ''Петров, Н.И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 47 ды інш.}}. === Непасьлядоўнасьць працэсаў уніфікацыі і русіфікацыі краю === Расейская ўлада імкнулася да ўніфікацыі кіраваньня і гамагенізацыі насельніцтва. Памянёныя канцэпцыі (канфэсійная і моўная) адмаўлялі этнасу ў праве быць негамагенным у этнанімічных, моўных, культурных і нават канфэсійных дачыненьнях, не прымалі варыятыўнасьці. У мэтах апраўданьня валоданьня тэрыторыямі выкарыстоўваліся ўсякія выгадныя факты і акцэнтаваліся другарадныя характарыстыкі. Канфэсійны і моўны крытэрыі (прынцыпы), пакладзеныя ў складаньне расейскай этнічнай статыстыкі, мапаў і ідэалёгіі, ігнаравалі і ня ўлічвалі наяўнасьць унутраных сувязяў паміж насельніцтвам. Апроч таго, сама непасьлядоўнасьць у вызначэньні крытэраў «рускасьці» й [[тапаніміка|тапанімічным]] найменьні губэрняў былі абумоўленыя тым, што расейская ўлада імкнулася ня толькі да «абрусеньня краю», «зьліцьця з Расеяй», але таксама думала аб адміністрацыйным кантролі і спакоі ў паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях<ref name="ReferenceA"/><ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 753—754.</ref>. Многім высокім чыноўнікам расейскага ўраду хуткая [[русіфікацыя]] і ўсеагульнае далучэньне да [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]] ў краі здаваліся цяжкімі або немагчымымі праз супраціў мясцовага насельніцтва і браку ў краі значнай колькасьці чыноўнікаў, вайскоўцаў, сьвятароў, настаўнікаў і маянткоўцаў зь ліку расейцаў (велікарусаў) — і яны думалі больш пра прадухіленьне перадумоваў новага паўстаньня. Таму практычныя захады ва ўсталяваньні кантролю над краем не заўсёды адпавядалі заяўленай ідэалёгіі «рускасьці» краю і «адзінства рускага народу» ў трох галінах, а [[Культурная асыміляцыя|асыміляцыя]] па 1864 годзе была непасьлядоўнай — толькі ў галіне культуры, што мела вонкавы, павярхоўны характар: пашыраліся [[расейская мова|расейская (велікаруская) мова]] і [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўская (Расейская праваслаўная) царква]]<ref name="ReferenceA"/>. <gallery perrow=7> Файл:Ethnographic map of Vilno governorate of Russian empire - made by an officer A. Koreva - 1861 AD.jpg|Тэндэнцыйная этнаграфічная мапа Віленскай губэрні (у кнізе «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния»), зробленая афіцэрам Генэральнага штабу Расейскай імпэрыі А. Коравам, 1861 г. Файл:Arheograficheskij sbornik dokumentov k istorii Severo-Zapadnoj Rusi - T 1 - Wilno 1867 AD.JPG|Кніга «Археографический сборник документов, относящийся к истории Северо-Западной Руси», Т. 1, 1867 г., Вільня Файл:Sbornik dokumentov Ekateriny II po ustrojstvu Severo-Zapadnogo kraja.JPG|Кніга «Сборник документов, касающихся административного устройства Северо-Западного края при императрице Екатерине II (1792—1796)» (Вільня, 1903 г.) Файл:Konstanty Woynillowicz appeal about estates in North-Western Krai in Russian empire - 1868 AD.jpg|Афіцыйны зварот («запіска») праваслаўнага двараніна Канстантына Ксаверавіча Вайніловіча{{Заўвага|Канстантын Ксаверавіч Вайніловіч быў новахрышчаным з каталіцтва ў праваслаўе дваранінам, народжаным у сям’і каталіцкіх бацькоў. Валодаў маёнткам [[Шостакі|Шостакамі]] ў Слуцкім павеце і паходзіў з [[Макраны|макранскай]] лініі шляхецкага роду Вайніловічаў з Слуцкага павету, быў родным братам [[павятовыя маршалкі Менскай губэрні|слуцкага павятовага маршалка]] Юзэфа Ксаверавіча Вайніловіча (ажэненага з Галенай Ваньковіч). Быў далёкім сваяком [[Эдвард Вайніловіч|Эдварду Вайніловічу]] (з савіцкай лініі роду) і блізкім сваяком ягонай жонкі Алімпіі Ўзлоўскай, народжанай ад Марка Ўзлоўскага і Мацільды Вайніловіч (з макранскай лініі роду). Бацька Ксаверы Ваніловіч быў вялікім аматарам беларушчыны. Гл.: ''Луцкевіч, А.'' Выбраныя творы... С. 132.}} да [[губэрнатары Менскай губэрні|менскага губэрнатара]] [[Ягор Касінаў|Касінава]] з просьбай хадайнічаць у віленскага генэрал-губэрнатара права на набыцьцё маёнткаў (''«у тутэйшым Паўночна-Заходнім краі, дарагой маёй радзіме»''), 12 лістапада 1868 г. ''(Падкрэсьлена алоўкам чыноўнікам)'' Файл:Magazine - Vestnik Yugo-Zapadnoj i Zapadnoj Rossii - nr 8 - 1864 AD - page 1.jpg|Першая старонка часопісу «Вестник Юго-Западной и Западной России» (№8, 1864 г.) Файл:Сборник Северо-Западный край.jpg|Вокладка кнігі «Сборник памятников народного творчества Северо-Западного края» ([[Вільня]], 1866 г.) Файл:Ратч - Сведения о польском мятеже 1863 г - 1867 AD.jpg|Вокладка кнігі В. Ратча «Сведения о польском мятеже 1863 года в Северо-Западной России», Т. 1. (Вільня, 1867 г.) </gallery> == Спэцыфіка кіраваньня і рэжыму законаў == === Стратэгія кіраваньня === Па падзелах Рэчы Паспалітай на «новадалучаных» тэрыторыях была ўсталяваная ў першую чаргу ўлада [[генэрал-губэрнатар]]аў{{Заўвага|«Генэрал-губэрнатарская» форма кіраваньня тэрыторыямі ў Расейскай імпэрыі была характэрная для сталічных рэгіёнаў імпэрыі (Санкт-Пецярбург, Масква), новадалучаных тэрыторыяў (ускраінаў, «краёў»), а таксама ўводзілася на тэрыторыях, ахопленых ваеннымі дзеяньнямі. Функцыі інстытуту генэрал-губэрнатара вагаліся ад пасярэдніцкага зьвяна паміж маскоўскім гаспадаром і некалькімі губэрнатарамі да асаблівага рэжыму кіраваньня губэрнямі. Гл.: ''Лысенко, Л.М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы... С. 166.}}. У Расейскай імпэрыі стратэгіяй утрыманьня заваяваных тэрыторыяў былі асыміляцыя (русіфікацыя) карэннага насельніцтва і ўніфікацыя кіраваньня (пашырэньня агульнаімпэрскіх законаў і ўстановаў). Адсюль галоўнай задачай генэрал-губэрнатараў на заваяваных ускраінах было спрыяньне найскарэйшай падрыхтоўцы насельніцтва ўскраіны (праз паступовую ліквідацыю ранейшых юрыдычных нормаў, парадкаў і звычаяў) да ўспрыняцьця агульных правілаў кіраваньня — поўнай інкарпарацыі ў склад імпэрыі на аснове губэрнскай сыстэмы кіраваньня (без прамежкавага — генэрал-губэрнатарскага ўзроўню), ператварэньня захопленых зямель у звычайныя расейскія губэрні<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губэрнаторы и генэрал-губэрнаторы… С. 166.</ref>. Адметнымі рысамі інстытуту генэрал-губэрнатарства былі яго надзвычайны і палітычны характар, які перавышаў значэньне іншых устанаўленьняў, а таксама ваенны кампанэнт ягонай дзейнасьці і статус у палітычнай герархіі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 167—169.</ref>. === Рэжым законаў === Расейская ўлада разумела, што працэс уніфікацыі кіраваньня, русіфікацыі і аправаслаўленьня зямель былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе было шмат уніятаў, каталікоў, юдэяў, дзе мясцовая эліта (шляхта) карысталася ў царкоўнай, адукацыйнай і адміністрацыйнай сфэрах [[польская мова|польскай мовай]] і дзе былі выразна адметныя [[культура]] і звычаі ўсяго мясцовага насельніцтва, зойме працяглы час. Рэжым законаў на тэрыторыі Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў на працягу XIX ст. пэўнымі крокамі зьмяняўся ад своеасаблівага ў параўнаньні з многімі іншымі губэрнямі Расейскай імпэрыі, калі спачатку былі захаваныя некаторыя старыя юрыдычныя нормы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і Рэчы Паспалітай (галоўным парадкам, судовага і эканамічнага характару), усё больш як да агульнарасейскага ўзору, так і абмежавальнага і дыскрымінацыйнага характару да мясцовых жыхароў (асабліва па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў), што зноў рабіла адметнымі ў Расейскай імпэрыі гэтыя былыя землі Рэчы Паспалітай. Так, былі ўведзеныя вынятковыя законы, галоўным парадкам, рэпрэсіўнага характару ў дачыненьні мясцовага дваранства: абмежаваньні прыёму «палякаў» на службу ў родных губэрнях; прымусовая [[Вайсковая служба|вайсковая]] ці грамадзянская служба мясцовых дваранаў (абавязак выслугі гадоў у карэнных расейскіх губэрнях); абмежаваньні ў выкарыстаньні звыклай для мясцовых дваранаў (за стагодзьдзі ўжываньня) [[польская мова|польскай мовы]] ў мясцовым афіцыйным справаводзтве і сыстэме адукацыі; русіфікацыя грамадзкага жыцьця{{Заўвага|1 студзеня 1864 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў сваім цыркулярам забараніў карыстацца польскай мовай у афіцыйнай перапісцы і грамадзкіх месцах.}}<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 40.</ref>; забароны навучаньня ў замежных [[унівэрсытэт]]ах; забарона каталікам (па 1863 годзе) працаваць у адукацыйных установах (школах і гімназіях) заходніх губэрняў; абмежаваньні ў перамяшчэньні і жыхарстве ў расейскіх губэрнях і за мяжой імпэрыі; кантрыбуцыйныя зборы{{Заўвага|Апроч канфіскацыяў і сэквэстраў маёнткаў паўстанцаў, з пачаткам паўстаньня ў 1863 годзе землеўласьнікі ўсіх веравызнаньняў заходніх губэрняў былі абкладзеныя працэнтным зборам, які зьбіраўся штогадова. Для «асобаў польскага паходжаньня» ён складаў 10% ад гадавога прыбытку маёнтку, для «асобаў нямецкага паходжаньня» (лютэранаў з астзэйскіх губэрняў) — 3%, для «асобаў рускага паходжаньня» (з карэнных расейскіх губэрняў) — 1,5%. Улада тлумачыла землеўласьнікам «нямецкага» і «рускага паходжаньня», што зборы ня маюць кантрыбуцыйнага і зьняважлівага характару, а служаць фінансавай дапамогай для захаваньня ўрадавага кантролю ў краі, бо ў выпадку перамогі паўстанцаў губэрні былі б адлучаныя ад імпэрыі і некарэнныя дваране пазбавіліся б сваіх маёнткаў увогуле. У ліпені 1863 году працэнтны збор для «рускіх» маянткоўцаў быў зьменшаны да 2,5%, а вясной 1864 году поўнасьцю зьняты; для «астзэйцаў» збор быў скасаваны ў пачатку 1865 году. У 1870 годзе, калі імавернасьць узнаўленьня паўстанцкіх выступленьняў стала малой, кантрыбуцыйны працэнтны збор для «асобаў польскага паходжаньня» быў зьменшаны да 5%, а канчаткова для іх скасаваны толькі 27 сакавіка 1897 году. Для тых «польскіх» дваранаў, якія мелі толькі дамы ў местах, кантрыбуцыйны збор складаў 1% ад іх кошту. З грошай, атрыманых паводле гэтых працэнтных збораў, мясцовым чыноўнікам плацілі па 50% надбаўкі да жалаваньня, утрымліваліся жандарскія каманды і павялічаная па паўстаньні колькасьць наяўных войск у краі, будаваліся і рамантаваліся цэрквы Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі і г.д.}}<ref name="ReferenceD">Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 178.</ref>; розныя забароны датычна каталіцкага касьцёлу і пратэкцыянізм адносна Маскоўскай царквы; прымусовыя пераводы сялянаў з [[уніяцтва]] і [[каталіцызм|каталіцтва]] ў Маскоўскую царкву; увядзеньне з 1870-х гадоў расейскай мовы замест польскай у дадатковае каталіцкае набажэнства ў касьцёлах; мэтанакіраванае насаджэньне расейскага («велікарускага») землеўладаньня; службовыя перавагі і ільготы для набыцьця маёнткаў з скарбовых і канфіскаваных зямель для асобаў «рускага паходжаньня»; забароны ў выкарыстаньні «нацыянальнай» вопраткі для «палякаў» ([[кунтуш]]ы, [[канфэдэратка|канфэдэраткі]] і г. д.) і [[жыды|жыдоў]]; [[мяжа аселасьці|мяжа жыдоўскай аселасьці]] (уведзеная неўзабаве па падзелах Рэчы Паспалітай) і г. д. Адным з самых дыскрымінацыйных пастановаў быў [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]], накіраваны на памяншэньне адсотку «польскага» землеўладаньня ў краі: паводле закону «асобам польскага паходжаньня»{{Заўвага|Важна, што [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]] не даваў яснага і дакладнага вызначэньня, хто адносіцца да «асобаў польскага паходжаньня», хоць звычайна расейскі ўрад пад імі разумеў польскамоўных і каталіцкіх дваранаў, якія былі выхаваны ў сем’ях бацькоў-каталікоў.}} забаранялася купляць зямлю (маёнткі) у «заходніх губэрнях», якую можна было атрымаць і перадаць толькі паводле спадчыны (хоць часам рабіліся нешматлікія выянткі, асабліва для ляяльных дваранаў){{Заўвага|Апроч таго, «асобам польскага паходжаньня» паводле палажэньня ад 5 сакавіка 1864 году і інструкцыі ад 23 ліпеня 1865 году забаранялася арандаваць скарбовыя, а таксама прыватнаўласьніцкія землі, набытыя іх уладальнікамі на ільготных умовах, вызначаных урадам з мэтай павелічэньня працэнту «рускага» землеўладаньня ў заходніх губэрнях. Законам ад 27 сьнежня 1887 году «асобам польскага паходжаньня» забаранялася таксама арандаваць нерухомую маёмасьць (у тым ліку і зямельную) усіх відаў.}}<ref name="ReferenceD"/>. Гэты закон быў скарэктаваны толькі ў 1905 годзе ў ходзе лібэральна-дэмакратычнай [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]]{{Заўвага|У 1905 годзе скасоўвалася забарона набыцьця зямлі «асобамі польскага паходжаньня» у дзевяці заходніх губэрнях, але набываць зямлю ў Заходнім краі яны маглі толькі ў «асобаў польскага паходжаньня», а не ў «асобаў рускага паходжаньня».}}. Па закрыцьці ў 1832 годзе [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] і ў 1864 годзе [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горы-горацкага земляробчага інстытуту]] ў літоўска-беларускіх губэрнях (паводле «дэпалянізатарскай» палітыкі ўладаў) не засталося вышэйшых навучальных установаў з статусам унівэрсытэту для хрысьціянаў: толькі дзейнічалі (зь перапынкамі) дзясяткі рэлігійных вышэйшых навучальных установаў для [[юдаізм|юдэяў]] ([[ешыбот]]ы ў [[Валожын]]е, [[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Міры]], [[Пінск]]у, [[Берасьце|Берасьці]], [[Слуцак|Слуцку]], [[Горадня|Горадні]], [[Любавічы|Любавічах]], Слабодцы{{Заўвага|Цяпер гэтае мястэчка ўвайшло ў склад [[Коўна]].}}, [[Цельшы|Цельшах]] ды інш.); а ў 1911 годзе была толькі адкрытая філія Маскоўскага гістарычна-археалягічнага інстытуту ў [[Віцебск]]у, толькі ў тым жа годзе для заходніх губэрняў з выняткамі (гл. далей) было ўведзенае мясцовае самакіраваньне — [[земства|земствы]]. Працэс зьмены рэжыму законаў датычна губэрняў Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў праходзіў як з прычыны захадаў расейскай улады з русіфікацыі і ўніфікацыі гэтых зямель з цэнтральнымі губэрнямі імпэрыі, так і з прычыны вызвольных паўстаньняў пад кіраўніцтвам мясцовай эліты ([[паўстаньне 1830—1831 гадоў]] і [[паўстаньне 1863—1864 гадоў]]), што толькі падштурхоўвала імпэрскую ўладу да прыняцьця чарговых «вынятковых законаў» ды іншых захадаў. === Палітычны статус губэрняў === Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] была «адміністрацыйная аўтаномія» — аўтаномія зь вярхоўнай расейскай уладай (на генэрал-губэрнатарскім і губэрнатарскім узроўнях) і мяшанай адміністрацыяй (з расейскіх чыноўнікаў і прадстаўнікоў мясцовага насельніцтва) на сярэднім і ніжнім узроўнях<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 154.</ref>. Прадстаўнікі мясцовага дваранства ніколі не прызначаліся на пасады мясцовых генэрал-губэрнатараў (ваенных губэрнатараў), зрэдку прызначаліся на пасады [[губэрнатар]]аў і [[віцэ-губэрнатар]]аў (галоўным парадкам, у пэрыяд ад заканчэньня [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэсу]] (1815 год) да паўстаньня 1830—1831 гадоў)<ref>''Киселев, А. А.'' Система ўправления и чиновничество белорусских губерний… С. 58, 65, 68—69.</ref>. Карэнныя дваране толькі абсалютна пераважалі на пасадах [[губэрнскі маршалак|губэрнскіх]] і [[павятовы маршалак|павятовых маршалкаў]], бо гэтыя пасады былі выбарнымі, хоць канчатковае зацьверджаньне на пасадзе выбранага дваранамі маршалка (і іншых выбраных на пасады дваранскага самакіраваньня асобаў) таксама залежала ад расейскай улады. Па паўстаньні 1830—1831 гадоў адміністрацыйная аўтаномія была звужаная, бо пасада [[земскі спраўнік|земскага спраўніка]] (начальніка павятовай паліцыі) пачала замяшчацца не паводле выбару дваранаў, як гэта гарантавалася «Дараванай граматай дваранству» (1785 год), а паводле прызначэньня расейскай улады<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 65—72</ref><ref>''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия… С. 32—38.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 1 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(пачатак)'' Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 2 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(адваротак—заканчэньне)'' </gallery> Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] была не палітычная або адміністрацыйная аўтаномія (альбо губэрні агульнарасейскага тыпу), а [[Калёнія (залежная тэрыторыя)|калёнія]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142.</ref>. Дваранскія выбары былі скасаванымі і на пасады дваранскага самакіраваньня (губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы судзьдзя]], [[дэпутат дваранства]] ды інш.) пачалі прызначацца асобы паводле пастановы расейскага ўраду (з 1870-х гадоў — у абсалютнай большасьці з асобаў некарэннага дваранства), што было чарговым парушэньнем «Даравальнай граматы дваранству» (1785 год). Праз узьнятае паўстаньне і недавер да мясцовага дваранства ў заходніх губэрнях не былі ўведзеныя [[земства|земствы]] — новыя важныя ўстановы мясцовага самакіраваньня, створаныя ў 1864 годзе ў Расейскай імпэрыі ў ходзе лібэральных рэформаў 1860-х гадоў, што запавольвала эканамічнае і культурнае разьвіцьцё, а таксама разьвіцьцё сыстэмы аховы здароўя літоўска-беларускіх зямель<ref>Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 171—172</ref>{{Заўвага|Толькі ў 1911 годзе земствы (з абмежаваньнямі і стварэньнем непрапарцыянальнай «польскай» (каталіцкай) і «рускай» (праваслаўнай) курыяў) былі ўведзеныя ў Віцебскай, Магілёўскай, Менскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрнях, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская засталіся бязь земстваў.}}{{Заўвага|Яскравым прыкладам эканамічнай недаразьвітасьці губэрняў краю ў пачатку XX ст. можа служыць тое, што ў першым дзесяцігодзьдзі XIX ст. Вільня была трэцім (65 тыс. у 1812 годзе) паводле колькасьці жыхароў горадам у Расейскай імпэрыі пасьля Санкт-Пецярбургу (300 тыс.) і Масквы (250 тыс.). А ў 1900 г. Вільня з 154 тыс. жыхароў ужо ўваходзіла толькі ў другі дзясятак найбуйнешых гарадоў імпэрыі — пасьля Санкт-Пецярбургу (1 млн. 440 тыс.), Масквы (1 млн. 175 тыс.), Варшавы (712 тыс.), Адэсы (404 тыс.), Кіеву (333 тыс.), Лодзі (314 тыс.), Рыгі (282 тыс.), Баку (202 тыс.), Харкаву (174 тыс.), Тыфлісу (160 тыс.) і Ташкенту (157 тыс.).}}. Прагрэсіўная судовая рэформа, якая ў імпэрыі ў 1864 годзе стварыла ўсестанавыя суды, у заходніх губэрнях пачалася толькі ў 1872 годзе з увядзеньня міравых судоў і з прынцыповымі абмежаваньнямі: міравыя судзьдзі не абіраліся (з прычыны браку земстваў), а прызначаліся міністрам юстыцыі і цалкам залежалі ад яго. Акруговыя суды былі ўведзеныя толькі ў 1883 годзе, прытым улады пакінулі за сабой права фармаваць склад прысяжных засядацеляў{{Заўвага|Судовая рэформа ў карэнных расейскіх губэрнях у 1864 годзе замяняла станавыя суды на агульныя для ўсіх станаў судовыя ўстановы — адкрытыя і незалежныя ад ураду: у паветах уводзіліся міравыя, а ў губэрнях — акруговыя суды. Крымінальныя справы ў акруговых судах разглядаліся з удзелам грамадзянаў — прысяжных засядацеляў, якія незалежна ад судзьдзяў выносілі пастанову ў справе (вінаваты падсудны ці не), і адвакатаў, якія не залежалі ад ураду.}}<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 172—173.</ref>. Галоўным прынцыпам кіраваньня станавіўся брак усялякай выбарнасьці на месцах. Забарона па 1863 годзе мясцовай эліце (прадстаўнікам карэннага (галоўным чынам, польскамоўнага і каталіцкага) дваранства) займаць хоць-якія пасады ў сыстэме мясцовага кіраваньня пераўтварала паўночна-заходнія (і паўднёва-заходнія) губэрні ў калёнію — ускраіну зь дзяржаўнай (агульнаімпэрскай) адміністрацыяй на ўсіх узроўнях кіраваньня (генэрал-губэрнатар, губэрнатар, губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы спраўнік]], земскі начальнік ды інш.)<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142, 159</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 176—179.</ref>. Заплянаванага расейскай уладай пераўтварэньня захопленых зямель Рэчы Паспалітай у звычайныя расейскія губэрні не адбылося<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 179.</ref>. [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расейскай імпэрыі]] ўвяла парлямэнцкія інстытуты (Дзяржаўную думу і [[Дзяржаўны савет Расейскай імпэрыі|Дзяржаўны савет]]), куды карэннае дваранства літоўска-беларускіх губэрняў атрымала права абірацца. Аднак завяршэньне рэвалюцыі прывяло да росту ў органах кіраваньня расейскага вялікадзяржаўнага [[шавінізм]]у, звужэньня некаторых лібэральных правоў, у тым ліку — прыняцьця законаў, якія зьмяншалі палітычную ролю як Дзяржаўнай Думы, так і Дзяржаўнага савету, і звужалі ў іх прадстаўніцтва дэпутатаў ад каталіцкіх дваранаў краю, чыя роля станавілася мізэрнай<ref>''Jurkowski, R.'' Sukcesy i porażki… С. 548—548</ref><ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy Wielkiego Księstwa… С. 134—139.</ref>. Пазьней Дума была распушчаная. == Прастора == === Пашырэньне геаграфічнай прасторы тэрміну === Звычайна тэрмін «Паўночна-Заходні край» з 1840-х гадоў (па ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]]) суадносіўся з губэрнямі, што ўваходзілі ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), а пазьней [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912), якія складаліся з 3—4 губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай). У залежнасьці ад сьпісу «даручаных» генэрал-губэрнатару губэрняў, Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства ў 1862—1864 гадох мела афіцыйную поўную назву «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства», а Віленскае генэрал-губэрнатарства ў 1864—1870 гадох — «Віленскае, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Афіцыйна [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская губэрні]] ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і Віленскага генэрал-губэрнатарства ніколі не ўваходзілі, а былі толькі паводле ўказу Сэнату ад 30 красавіка 1863 году<ref name="ReferenceB">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 38, аддзяленьне 1, №39561.</ref> з прычыны пачатку [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] пераведзеныя (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў літоўска-беларускіх землях) пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара (і былі пад ягоным кіраўніцтвам да 1869 году). Ва ўказе адзначалася: ''«<…> з прычыны бесьперапыннага павелічэньня мяцежніцкіх дзеяньняў, і з мэтай сканцэнтраваньня ў асобе Галоўнага Начальніка краю неабходных сродкаў дзеля ўчаснага прыняцьця належных захадаў да сканчэньня падобных беспарадкаў <…> надаць Галоўнаму Начальніку краю права часова зьнімаць з пасадаў грамадзянскіх губэрнатараў 6-ці губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Віцебскай, Магілёўскай і Менскай) і прызначаць для выкананьня іх абавязкаў іншых асобаў, на сваё меркаваньне <…> Незалежна ад таго, што дзьве Беларускія губэрні{{Заўвага|Віцебская і Магілёўская губэрні.}} і Менская губэрня складаюць, паводле тых элемэнтаў насельніцтва, якія ў іх знаходзяцца, у многіх дачыненьнях як бы асобную ад Літоўскіх губэрняў{{Заўвага|Віленская, Ковенская і Гарадзенская губэрні.}} групу, і патрабуюць асобных рашучых распараджэньняў, і ў асаблівасьці для наданьня спрыяньню да ўтаймаваньня мяцяжу ў Літве, дзеля чаго спакой і строгі парадак у гэтых губэрнях павінныя быць цалкам неадкладна ўстаноўленыя, <…> дазволіць Галоўнаму Начальніку краю прызначаць, на сваё меркаваньне, <…> у адзначаных губэрнях да выкананьня абавязкаў часовых ваенных губэрнатараў <…>»''<ref name="ReferenceB"/>. З аднаго боку расейская ўлада не хацела злучаць шэсьць губэрняў разам і не прызнавала падобнасьць Магілёўскай і Віцебскай губэрняў зь іншымі губэрнямі, створанымі зь зямель былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а з другога — з прычыны паўстаньня вымушаная была аб’яднаць іх пад адной адміністрацыяй у час паўстаньня і па ім, чым ускосна прызнавалася наяўнасьць адзінства і салідарнасьці мясцовага дваранства, якія захаваліся з часоў Вялікага Княства Літоўскага{{Заўвага|Увосень 1863 году [[Аўгустоўская губэрня]], дзе сялянства было ў асноўным балтамоўнае, у ваенна-адміністрацыйных дачыненьнях была таксама пераведзенае пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара, якому даручалася кіраваць ваеннымі і паліцэйскімі дзеяньнямі супраць паўстанцаў. У афіцыйнай поўнай назьве віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства гэта ніяк не адлюстравалася. Перавод Аўгустоўскай губэрні пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара быў адным зь першых крокаў праекту ўраду аб вылучэньні Аўгустоўскай губэрні з складу [[Царства Польскае|Царства Польскага]], бо, паводле думкі віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара [[Міхаіл Мураўёў|Міхаіла Мураўёва]], губэрня зь пераважным летувіскім (балтамоўным) сялянствам «''паводле ўсёй справядлівасьці належыць не да Польшчы, а да Літоўскага краю''». Да падзелаў Рэчы Паспалітай значная частка тэрыторыі Аўгустоўскай губэрні ўваходзіла ў склад Вялікага Княства Літоўскага (Троцкае ваяводзтва й Жамойць). Аднак па здушэньні ў 1864 годзе паўстаньня імаверны праект перадзелу межаў Царства Польскага быў пакінуты ўрадам.}}. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39561 - p 399 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39562 - p 400 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40559 - p 88 - 1864 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40635 - p 173 - 1864 AD.jpg|180px]] |- |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (пачатак) |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (заканчэньне) |Указ 5 лютага 1864 г. ''Аб парадку правядзеньня канчатковага аддзяленьня сялянскіх угодзьдзяў ад маянткоўскай зямлі ў губэрнях: Магілёўскай, беларускіх паветах Віцебскай, Кіеўскай, Падольскай і Валынскай''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40559 |Указ 25 лютага 1864 г. ''Аб перайменаваньні генэрал-губэрнатараў, што носяць званьне ваеннага губэрнатара, і аб падпарадкаваньні ваенных губэрнатараў мясцовым генэрал-губэрнатарам''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40635 |} У гэтай сытуацыі быў прыдуманы новы бюракратычны тэрмін, які ў існасьці падкрэсьліваў нежаданьне расейскай улады мець злучанымі гэтыя шэсьць губэрняў ([[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]], [[Менская губэрня|Менскую]], [[Віцебская губэрня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую губэрні]]). Афіцыйная назва новай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай структуры атрымала з 30 красавіка 1863 году дзіўную для найменьня генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі форму: «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». Афіцыйна віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]] (1796—1866) у 1863—1864 гадох называўся «віленскі ваенны губэрнатар, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў», а з 25 лютага 1864 году (з прычыны перайменаваньня генэрал-губэрнатарства) як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». З 1863 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар (віленскі генэрал-губэрнатар) у афіцыйным справаводзтве пачаў стала паралельна называцца як «галоўны начальнік Паўночна-Заходняга краю» (ці скарочана як «галоўны начальнік краю»{{Заўвага|Неафіцыйна (а часта і ў афіцыйнай перапісцы) у тыя часы генэрал-губэрнатары Расейскай імпэрыі называліся «галоўны начальнік краю» ці «начальнік краю» (паводле аналёгіі як грамадзянскі губэрнатар часам у афіцыйнай перапісцы называўся «начальнікам губэрні», а павятовы маршалак як «начальнік павету», што не выклікала эмоцыяў).}}), усе шэсьць губэрняў якога стала пачалі лучна менавацца як «паўночна-заходнія губэрні» («Паўночна-Заходні край»). Тым ня менш, размоўна і публіцыстычна нават па выхадзе з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара ў 1869 годзе Магілёўская і Віцебская губэрні (а потым і Менская губэрня, якую ў 1870 годзе вылучылі з складу [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]]) таксама называліся «паўночна-заходнімі» да 1917 году<ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края</ref><ref>''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии… С. 1.</ref>, бо ўсё ж расейскай уладзе прыходзілася прызнаваць вялікае падабенства іх ва ўсіх дачыненьнях з астатняй часткай былой тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага і наяўнасьць разнастайных сувязяў паміж жыхарамі шасьці губэрняў, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях аж да [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|падзеньня царскай улады ў лютым 1917]]. === Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел === Губэрні Паўночна-Заходняга краю ў розны час уваходзілі ў склад розных генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі: * [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796) — з цэнтрам у [[Магілёў|Магілёве]] * [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823) — з цэнтрам у [[Віцебск]]у * [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару.}} (1823—1856) * [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801) * [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) * [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) * [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912) * [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару. 5 ліпеня 1795 г. [[Ізяслаўскае намесьніцтва]] было перайменаванае ў [[Валынская губэрня|Валынскую губэрню]], таму ў 1795—1796 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства»; а ў 1796 годзе [[Брацлаўскае намесьніцтва]] было перайменавана ў [[Падольская губэрня|Падольскую губэрню]], таму ў 1796—1801 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства».}} (і яго пераемнікі [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]]) (1793—1801) — з цэнтрам у [[Нясьвіж]]ы (да 1796 году), [[Камянец-Падольскі|Камянцы-Падольскім]] (з 1796 году) * [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1832) * [[Менскае ваеннае губэрнатарства]] (1812—1815) * [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1831—1832, 1861—1862, 1863—1864) * [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]] (1812) * [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]] (1905—1907) === Фармаваньне адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу === Землі, якія [[Анэксія|анэксавала]] Расейская імпэрыя ў 1772 годзе ў выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]], увайшлі згодна з указам маскоўскай гаспадыні [[Кацярына ІІ|Кацярыны ІІ]] ад 28 траўня 1772 году ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (тэрытарыяльна правобраз пазьнейшай [[Полацкая губэрня|Полацкай губэрні]], а потым [[Віцебская губэрня|Віцебскай]]) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай]] губэрняў<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №13807, 13808.</ref>. Цэнтрамі губэрняў сталі [[Апочка]] і [[Магілёў]]. Абедзьве губэрні былі падпарадкаваныя генэрал-губэрнатару [[Захар Чарнышоў|Захару Чарнышову]], які стаў называцца як «Беларускі генэрал-губэрнатар», а яго падначаленая тэрыторыя як [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796){{Заўвага|Беларускі генэрал-губэрнатар (1782—1796) Пётар Пасек ва ўказах Кацярыны ІІ называўся часам як «полацкі і магілёўскі генэрал-губэрнатар».}}<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №17527.</ref>. Сваёй рэзыдэнцыяй Чарнышоў абраў [[Магілёў]]. Выданьне «Устанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) прывяло да чарговых адміністрацыйных пераўтварэньняў. Паўстала таксама пытаньне аб мэтазгоднасьці далейшага аб’яднаньня ў складзе Пскоўскай губэрні далучаных зямель [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] разам зь велікарускімі землямі, на якія не пашыраліся выняткі з г.зв. «польскіх правоў». Сваім указам ад 24 жніўня 1776 году Сэнат Расейскай імпэрыі зацьвердзіў праект Чарнышова аб стварэньні дзьвюх губэрняў ягонага генэрал-губэрнатарства: была створаная [[Магілёўская губэрня]] (з былым тэрытарыяльным складам) і [[Полацкая губэрня]] (замест Пскоўскай), ад якой аднялі Пскоўскі і Велікалуцкі паветы. У 1778 годзе адбылася чарговая адміністрацыйная рэформа: 28 траўня 1778 году Полацкая губэрня была пераўтвораная ў [[Полацкае намесьніцтва]] (1778—1796), а 4 чэрвеня 1778 году Магілёўская губэрня — у [[Магілёўскае намесьніцтва]] (1778—1796). Па [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другім падзеле Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе Расейская імпэрыя атрымала значную частку цэнтральнай тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, менавіта зь якой і была створаная ўказам маскоўскай гаспадыні Кацярыны ІІ ад 23 красавіка 1793 году новая губэрня — [[Менская губэрня]] з цэнтрам у [[Менск]]у. Менская губэрня (як і частка зямель Польскага каралеўства, якую атрымала Расея ў ходзе другога падзелу Рэчы Паспалітай) увайшла ў 1793 годзе ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1795), першы генэрал-губэрнатар якога [[Міхаіл Крачэтнікаў]] хутка памёр, а наступны ([[Цімафей Туталмін]]) сваёй рэзыдэнцыяй зрабіў [[Нясьвіж]]. Паводле свайго маніфэсту ад 30 кастрычніка 1794 году маскоўская гаспадыня [[Кацярына ІІ]] загадала па здушэньні [[паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]] галоўнакамандуючаму расейскімі войскамі [[Мікалай Рапнін|Мікалаю Рапніну]] падзяліць акупаваныя землі Вялікага Княства Літоўскага на тры часткі (у складзе 17 паветаў) — Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую, і прызначыла Рапніна літоўскім генэрал-губэрнатарам (ці «генэрал-губэрнатарам Літоўскага княства») з рэзыдэнцыяй (Вярхоўнай управай) у [[Горадня|Горадні]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264</ref><ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264.</ref><ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 371.</ref>{{Заўвага|Паралельна Мікалай Рапнін быў Ліфляндзкім і Эстляндзкім генэрал-губэрнатарам, а цалкам князь афіцыйна тытуляваўся як «''Яе Імпэратарскай Вялікасьці, Самаўладцы Ўсерасейскай генэрал-аншэф, Галоўнакамандуючы войскамі, ахапіўшымі Вялікае Княства Літоўскае, сэнатар, Ліфляндзкі, Эстляндзкі і Літоўскі генэрал-губэрнатар, Яе Вялікасьці генэрал-ад’ютант, палкоў лейб-гвардыі Ізмайлаўскага падпалкоўнік, Таўрычаскага грэнадэрскага шэф, і ордэнаў расейскіх: Сьв. Апостала Андрэя Першакліканага, Аляксандра Неўскага, ваеннага Сьв. Велікапакутніка і пабеданосца Георгія і Сьв. Раўнаапостальнага князя Ўладзімера першых ступеняў, каралеўскага польскага Белага Арла і вялікакняскага Галсьцінскага Сьв. Ганны кавалер''».}}. Па [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] 14 сьнежня 1795 году захопленыя тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, якія яшчэ з 30 кастрычніка 1794 году падпарадкоўваліся літоўскаму генэрал-губэрнатару Рапніну, былі падзеленыя на [[Слонімская губэрня|Слонімскую]] (тэрытарыяльна правобраз будучай Гарадзенскай губэрні) і [[Віленская губэрня|Віленскую губэрні]] і засталіся пад кіраваньнем літоўскага генэрал-губэрнатара<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17417.</ref>{{Заўвага|У 1795—1796 гадох літоўскі генэрал-губэрнатар князь Рапнін ва ўказах Кацярыны ІІ (а потым і Паўла І) менаваўся часам як «''віленскі і слонімскі генэрал-губэрнатар''». Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17430, 17494, 17519.}}. Цэнтрам [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Літоўскага генэрал-губэрнатарства]] станавілася [[Вільня]]. 5 ліпеня 1795 году [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (у сувязі з трэцім падзелам Рэчы Паспалітай і далучэньнем да генэрал-губэрнатарства паўднёва-ўсходніх ваяводзтваў Польскага каралеўства) была рэарганізаваная і перайменаваная ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (1795—1796), цэнтрам якога працягваў заставацца Нясьвіж. Указ Кацярыны ІІ ад 5 траўня 1795 году загадваў стварыць [[Менскае намесьніцтва]], якое была адкрытае толькі 2 кастрычніка 1795 году<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17325, 17326, 17403, 17435.</ref>. 18 чэрвеня 1796 году літоўскі генэрал-губэрнатар князь Мікалай Рапнін сплянаваў рэарганізацыю падначаленай яму тэрыторыі ў Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 383.</ref>. Указ Кацярыны ІІ ад 8 жніўня 1796 году Рапніну загадваў стварыць Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы, але з прычыны сьмерці маскоўскай гаспадыні яны не былі створаныя<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17494, 17525.</ref>. Новы маскоўскі гаспадар [[Павал I]] (1796—1801) правёў новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел імпэрыі, накіраваны на ўзбуйненьне адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. Паводле ўказу ад 12 сьнежня 1796 году Віленская і Слонімская губэрні аб’ядноўваліся ў адну [[Літоўская губэрня|Літоўскую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Вільні — заставалася ў складзе Літоўскага генэрал-губэрнатарства (з адной Літоўскай губэрняй); Полацкае і Магілёўскае намесьніцтвы — у [[Беларуская губэрня|Беларускую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Віцебску<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, №17634.</ref>; скасоўвалася [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]], а Беларуская губэрня перастала ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства; Менскае намесьніцтва пераўтворанае (перайменаванае) у Менскую губэрню; а Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства (1795—1796) было рэарганізаванае і перайменаванае ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]] (1796—1801), цэнтрам якога стаў [[Камянец-Падольскі]]. [[Файл:Belorussian governorates 1829 Vitebsk nobility document.JPG|thumb|Зварот дваранаў [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскай губэрні]] да міністра ўнутраных справаў Расейскай імпэрыі, 1829 г. Запіс (па-польску) у журнале дваранскага сходу губэрні]] Маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I]] (1801—1825) сваім указам ад 9 (21) верасьня 1801 падзяліў Літоўскую губэрню на дзьве — [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства|Літоўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1830) з цэнтрам у Вільні; Беларускую губэрню — на [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Беларускае ваеннае губэрнатарства|Беларускага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1823) з цэнтрам у Віцебску{{Заўвага|Указам ад 9 (21) верасьня 1801 г. Літоўская губэрня падзялялася на дзьве «літоўскія» губэрні (Віленскую і Гарадзенскую губэрні), а Беларуская губэрня на дзьве «беларускія» губэрні (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія адразу пачалі пісацца як «Літоўска-Віленская губэрня» (ці «Літоўская Віленская губэрня»), «Літоўска-Гарадзенская губэрня» (ці «Літоўская Гарадзенская губэрня»), «Беларуска-Віцебская губэрня» (ці «Беларуская Віцебская губэрня») і «Беларуска-Магілёўская губэрня» (ці «Беларуская Магілёўская губэрня»). Азначэньні «Літоўска-» («Літоўская») і «Беларуска-» («Беларуская») выкарыстоўваліся для абазначэньня тапанімічнага характару губэрні і часта не ўказваліся. Пасады губэрнатараў і губэрнскіх установаў таксама часта пісаліся з указаньнем тапанімічнага характару губэрні: «літоўска-віленскі губэрнатар», «Літоўска-Віленская губэрнская ўправа» і г.д. У афіцыйных назвах пасады генэрал-губэрнатара ці генэрал-губэрнатарства (зь пералікам губэрняў, якія ўваходзілі ў склад генэрал-губэрнатарства) азначэньні «Літоўская» ці «Беларуская» у назьве губэрняў у 1801—1840 гадох не выкарыстоўваліся: напрыклад, «віцебскі, магілёўскі, смаленскі і калускі генэрал-губэрнатар», «віленскі ваенны, гарадзенскі, беластоцкі і менскі генэрал-губэрнатар» і г.д. Па падзеле (паводле таго ж указу ад 9 (21) верасьня 1801 г.) [[Маларасійская губэрня|Маларасійскай губэрні]] на дзьве губэрні (Чарнігаўскую і Палтаўскую) яны таксама пэўны час пісаліся як Маларасейска-Палтаўская губэрня (альбо «Маларасейская Палтаўская губэрня») і Маларасейска-Чарнігаўская губэрня («Маларасейская Чарнігаўская губэрня»).}}; Менская губэрня разам з Кіеўскай увайшлі ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832) з цэнтрам у Кіеве<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 26, №20004.</ref>. У 1808 годзе Менская губэрня была вылучаная з складу Кіеўскага ваеннага губэрнатарства і перастала ўваходзіць у склад хоць-якога генэрал-губэрнатарства (ваеннага губэрнатарства)<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 50.</ref>. У 1812—1815 гадох існавала [[Менскае ваеннае губэрнатарства]], якое складалася толькі зь Менскай губэрні. 7 жніўня 1823 году Беларускае ваеннае губэрнатарства было рэарганізаванае ў генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску ([[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|«Віцебскае генэрал-губэрнатарства»]]), у ягоны склад на пачатку ўлучаюцца чатыры губэрні — [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]], [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская]], [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская]]. Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску залежала ад сьпісу губэрняў, якія ў розныя часы ўваходзілі ў ягоны склад, а менавіта — Віцебская, Магілёўская, Менская, [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская губэрні]]. Так, у 1823—1831 гадох генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску называлася «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Калускае генэрал-губэрнатарства». У сувязі з [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньнем 1830—1831 гадоў]], якое пачало ахопліваць і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]], расейскай уладай было пастаноўлена (указам Сэнату ад 8 студзеня 1831 году) Калускую губэрню вылучыць з складу [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], а Менскую губэрню, што яшчэ з 1 сьнежня 1830 году знаходзілася на ваенным становішчы, улучыць у ягоны склад. Генэрал-губэрнатарства пачало афіцыйна называцца як «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Аднак ужо 13 красавіка 1831 году Менская губэрня была вылучаная з складу Віцебскага генэрал-губэрнатарства і перайшла (13 красавіка 1831 — 31 ліпеня 1831) пад уладу Галоўнакамандуючага Рэзэрвовай арміяй, а потым (31 ліпеня 1831 — 6 кастрычніка 1831) Галоўнакамандуючага Дзеючай арміяй. Паралельна было створанае таксама [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (31 красавіка 1831 — 22 студзеня 1832) для здушэньня паўстаньня ў Менскай губэрні і далейшага арышту і прыцягненьня да сьледзтва ягоных ўдзельнікаў. У ходзе [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] было рэарганізаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832). Паводле царскага ўказу ад 30 кастрычніка 1831 [[Беластоцкая вобласьць, Расейская імпэрыя|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842) перайшла пад уладу віленскага часовага ваеннага губэрнатара. У 1832 годзе [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] рэарганізаванае ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), у складзе якога захавалася і Беластоцкая вобласьць. А ў 1834 годзе ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ўвайшла яшчэ і [[Менская губэрня]]. [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 44 otd 1 nr 47251 - p 676 - 1869 AD.jpg|зьлева|міні|Указ 27 чэрвеня 1869 г. ''Аб вылучэньні Магілёўскай губэрні з распараджэньня Галоўнай управы Паўночна-Заходнім краем''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 44, аддз. 1, №47251]] 18 ліпеня 1840 году маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] загадаў Сэнату перайменаваць Літоўска-Віленскую і Літоўска-Гарадзенскую губэрні ў адпаведна Віленскую і Гарадзенскую губэрні, а Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні — у Віцебскую і Магілёўскую губэрні<ref name="ReferenceE">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13678.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] былі вылучаныя [[Ковенскі павет (Расейская імпэрыя)|Ковенскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]], [[Панявескі павет (Расейская імпэрыя)|Панявескі]], [[Вількамірскі павет (Расейская імпэрыя)|Вількамірскі]] і [[Новааляксандраўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскі]] паветы, зь якіх была створаная [[Ковенская губэрня]] (увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі, Т. 17, аддзял. 2, №16347.</ref>; а [[Беластоцкая вобласьць (Расейская імпэрыя)|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842; атрыманая ад Прусіі, якая, у сваю чаргу, атрымала рэгіён па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай) тым жа ўказам улучаная ў склад Гарадзенскай губэрні. 17 лютага 1856 году Менская губэрня выйшла з складу Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а таго ж дня [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]] было ліквідаванае. Менская, Магілёўская і Віцебская губэрні перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства імпэрыі, аднак ня сталі звычайнымі расейскімі губэрнямі, бо ў іх захоўваліся спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў, падобныя да губэрняў Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства. 16 жніўня 1862 году [[Менская губэрня]] зноў увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а 30 красавіка 1863 году з прычыны пачатку паўстаньня 1863—1864 гадоў пад уладу [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] былі таксама пераведзеныя Магілёўская і Віцебская губэрні (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў краі)<ref name="ReferenceB"/>. Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства паводле ўказу Сэнату ад 25 лютага 1864 году было перайменаванае ў [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 39, аддзяленьне 1, №40635.</ref>. [[Файл:Document of Vitebsk goveronate office - 1863 AD.jpg|міні|Дакумэнт канцылярыі [[губэрнатары Віцебскай губэрні|Віцебскага губэрнатара («ваеннага губэрнатара гораду Віцебску і віцебскага грамадзянскага губэрнатара»)]], 1863 г.]] 27 чэрвеня 1869 году [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]]{{Заўвага|Па вылучэньні Магілёўскай губэрні адміністрацыйна-тэрытарыяльная структура пачала менавацца як «віленскае, ковенскае, гарадзенскае і менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай губэрні», а генэрал-губэрнатар — як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай губэрні».}}, а 2 лістапада 1869 году — [[Віцебская губэрня]] былі выведзеныя з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара («из ведения Главного Управления Северо-Западным краем»)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 44, аддзяленьне 1, №47251; аддзяленьне 2, № 47608.</ref>, а 22 сьнежня 1870 году [[Менская губэрня]] была вылучаная з складу Віленскага генэрал-губэрнатарства, якое ў 1870—1912 гадох складалася толькі з трох губэрняў — Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай. 1 ліпеня 1912 году Віленскае генэрал-губэрнатарства, якое з часу ліквідацыі 17 лютага 1856 году [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] заставалася адзіным (акрамя часовых) генэрал-губэрнатарствам у Паўночна-Заходнім краі, было скасаванае<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор трэці. Т. 32, аддзяленьне 1, №37665.</ref>, а [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]] перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства. З гэтага часу на тэрыторыі Паўночна-Заходняга краю не існавала ніякіх генэрал-губэрнатарстваў. === Часовыя ваенныя губэрнатарствы (генэрал-губэрнатарствы) === У часы паўстаньняў або імаверных ваенных дзеяньняў у літоўска-беларускіх губэрнях расейскай уладай ствараліся часовыя ваенныя губэрнатарствы ([[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]], [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]]){{Заўвага|У пачатку вайны з французамі ўлетку 1812 году камандзір II расейскай арміі генэрал [[Пётар Баграціён]] прызначыў [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства|менскага часовага ваеннага губэрнатара]] [[Гаўрыіл Ігнацьеў|Гаўрыіла Ігнацьева]] (1758—1852) на пасаду [[Бабруйская крэпасьць|бабруйскага ваеннага губэрнатара]] (1812 год), улада якога пашыралася на [[Бабруйск]] і акругу. Па вайне Ігнацьеў працягваў быць менскім часовым ваенным губэрнатарам.}}. Апроч таго, калі ў 1830—1840-я і 1860—1870-я гады ў асобных губэрнях краю абвяшчалася ваеннае становішча, грамадзянскія губэрнатары атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў. Так, у Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай губэрнях (па пачатку рэвалюцыйных хваляваньняў у вольным месьце Кракаве, Вялікім Княстве Познанскім (Каралеўства Прусія) і [[Галіцыя|Галіцыі]] (Аўстрыйская імпэрыя), а таксама празь імавернасьць паўстаньня ў суседніх польскіх губэрнях) у 1846—1851 гадох дзейнічала ваеннае становішча, таму ў гэты пэрыяд ковенскі і гарадзенскі губэрнатары атрымалі статус ваеннага губэрнатара і тытуляваліся адпаведна як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар» і «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар»{{Заўвага|Віленскі губэрнатар не атрымаў такога статусу, бо ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}}. Напярэдадні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] і падчас яго губэрнатары [[Ковенская губэрня|Ковенскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]], [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрняў]] атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў{{Заўвага|Менскі і віленскі губэрнатары не атрымалі такога статусу, бо ў Менскай губэрні ўжо дзейнічаў асобны [[Менскае ваеннае губэрнатарства|менскі часовы ваенны губэрнатар]], а ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}} і называліся як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар», «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар» і г. д. === Ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812) === У ходзе [[вайна 1812 году|француска-расейскай вайны 1812 году]] на акупаванай войскамі францускага імпэратара [[Напалеон I Банапарт|Напалеона I]] тэрыторыі Расейскай імпэрыі існавала пасада [[ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812)|ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы]], падначаленага францускай уладзе. Пасаду ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы займаў генэрал граф [[Дырк ван Гогендорп]], якому падпарадкоўваліся ваенныя губэрнатары ў дэпартамэнтах (Віленскім, Гарадзенскім, Менскім і Беластоцкім): віленскі ваенны губэрнатар генэрал [[Антуан Анры Жаміні|Жаміні]], гарадзенскі ваенны губэрнатар генэрал ле Брун, менскі ваенны губэрнатар генэрал Бранікоўскі, беластоцкі ваенны губэрнатар генэрал Фэрар. == Унутранае тапанімічнае разьмежаваньне Паўночна-Заходняга краю == === Тапанімія напярэдадні падзелаў Рэчы Паспалітай === Напярэдадні першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе [[Вялікае Княства Літоўскае]] мела поўную назву «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае». Прытым традыцыйна «Жамойцю» называлася [[Жамойцкае староства]] (па паўночным-усходзе Княства), «Русьсю» — падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы (паралельна існаваў тэрмін ''прыслухаючыя землі''), а ўся астатняя тэрыторыя мела назву «Літва». Тэрмін «Літва» таксама выкарыстоўваўся для кароткага абазначэньня ўсяго «Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага». Пад уплывам [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і праваслаўных актывістаў Рэчы Паспалітай часам для вызначэньня падзьвінскіх і падняпроўскіх ваяводзтваў і паветаў у ВКЛ разам з тэрмінам «Русь» выкарыстоўваўся і тэрмін [[Белая Русь|«Белая Русь»]]<ref>''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307.</ref>. У Рэчы Паспалітай адносна ж [[расейцы|велікарускага]] насельніцтва Расейскай імпэрыі выкарыстоўваўся тэрмін «расіяне» (па-польску «rosjanie»), а мовы — «расейская мова» («język rosyjski»), якія працягвалі ўжывацца мясцовай польскамоўнай шляхтай і па [[падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]]{{Заўвага|І дагэтуль у [[польская мова|польскай мове]] [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «język rosyjski», а [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «rosjanie», у той жа час [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «białorusini». Ва ўкраінскай мове таксама [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «російська мова», [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «росіяни», а [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «білоруси» (а іх мова — як «білоруська мова»). Падобным жа спосабам адбываецца разьмежаваньне ў [[беларускі клясычны правапіс|клясычнай норме]] беларускае мовы, дзе корань ''расейск-'' тычыць перадусім сучаснага славянскага этнасу Расеі, корань ''руск-'' — усходнеславянскай этнічнай групы часоў ВКЛ, а пазьней выкарыстоўвалася ў розных варыянтах саманазвы беларусаў (''[[русіны|рускія]]'', ''[[русіны|русіны]]'' і да т.п.).}}. === Захаваньне тапаніміі часоў Рэчы Паспалітай === Абвяшчэньне зямель былога Вялікага Княства Літоўскага «спрадвечна рускімі землямі», «узьяднанымі» («воссоединёнными») з астатнімі расейскімі землямі пад уладай [[Імпэратар усерасейскі|маскоўскага гаспадара («расейскага імпэратара»)]], ігнаравала тое, што ў складзе Вялікага Княства Літоўскага былі землі, населеныя [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] і мяшаным насельніцтвам ([[Жамойць]], пазьней г. зв. «[[Аўкштота]]»), якія ніколі не ўваходзілі ў склад [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], і тое, што значная частка славянамоўнага [[шляхта|шляхецкага]] насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага ў яго заходніх і цэнтральных рэгіёнах не выкарыстоўвала тэрміны «рускія» («русіны», «беларусы») для ўласнага самавызначэньня. І спачатку, дзейнічаючы асьцярожна і абачліва, маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] не падышла радыкальна да ўнутраных пераўтварэньняў датычна захопленых тэрыторыяў і захавала геаграфічную тэрміналёгію Вялікага Княства Літоўскага (Жамойць—Літва—Русь (Беларусь)), назваўшы «беларускімі» толькі землі Падняпроўя і Падзьвіньня Вялікага Княства Літоўскага. Гэта тлумачыцца тым, што, жадаючы замацаваць ліквідацыю Рэчы Паспалітай, яна імкнулася ў першую чаргу цэнтралізаваць кіраваньне на далучаных тэрыторыях паводле «Ўстанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) і надумала праводзіць прадваранскую ўнутраную палітыку без татальнай ломкі існага парадку, уцягваючы ў сыстэму кіраваньня ляяльную мясцовую каталіцкую [[шляхта|шляхту]] і закрываючы часова вочы нават на абарону «дысыдэнтаў» (праваслаўных, уніятаў, [[пратэстантызм|пратэстантаў]])<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 204, 372—373, 391, 414.</ref>. Менавіта Кацярына II заснавала ў Расейскай імпэрыі 3 сьнежня 1773 году [[Магілёўская архідыяцэзія|Магілёўскую каталіцкую эпархію]] і захавала ордэн [[езуіты|езуітаў]], скасаваны ў 1773 годзе паводле папскай булы ў іншых краінах сьвету (акрамя [[Парагвай|Парагваю]], дзе езуіты не дазволілі абвясьціць булу). Так, па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы ВКЛ увайшлі ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (правобраз будучай [[Полацкая губэрня|Полацкай]], а потым і [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] губэрні) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]], якія ня толькі былі аб’яднаныя ў [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796), але і пачалі ў расейскай урадавай тэрміналёгіі адразу называцца як «беларускія губэрні»<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 191.</ref>. Размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна назву «беларускіх» атрымлівалі і іншыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якія былі тэрытарыяльна «пераемнікамі» Полацкай і Магілёўскай губэрняў, што нават часта адлюстроўвалася ў іх афіцыйнай назьве: [[Беларуская губэрня]] (1796—1801), створаная шляхам аб’яднаньня Полацкага і Магілёўскага намесьніцтваў у адно цэлае; [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823); [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская губэрня]] (1801—1840); [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрня]] (1801—1840); [[Віцебская губэрня]] (1840—1917) і [[Магілёўская губэрня]] (1840—1917). Расейская ўлада адразу з часоў падзелаў Рэчы Паспалітай (нават у пэрыяд [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]]) пазьбягала злучаць губэрні, створаныя з былых зямель Вялікага Княства Літоўскага, у адно генэрал-губэрнатарства — асабліва Віцебскую і Магілёўскую губэрні зь «літоўскімі», бо лічыла іх (у параўнаньні зь «літоўскімі») з прычыны наяўнасьці кораню «рус-» у назьве «беларускія» дакладна ўласна «рускімі» землямі. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 27 nr 20369 - p 220 - 1802 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 24366 - p 370 - 1810 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 667 - 1811 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 668 - 1811 AD.jpg|180px]] |- |''Паведамленьне Літоўскага ваеннага губэрнатара Сэнату аб перадачы Ашмянскага павету да Гарадзенскай губэрні''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 27, №20369, 1802 год |''Імпэратарскі ўказ Сэнату аб базылянскім духоўным ордэне і вучэльнях, ім трыманых''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №24366 (фрагмэнт), 1810 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (пачатак), 1811 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (заканчэньне), 1811 год |} За цэнтральнымі і заходнімі землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, анэксаванымі ў склад Расейскай імпэрыі па другім (1793 год) і трэцім (1795 год) падзелаў Рэчы Паспалітай і разьмеркаванымі ў некалькі наваствораных губэрняў (Менскую, Віленскую і Слонімскую губэрні), з самага пачатку захавалася назва «літоўскія», што нават адлюстроўвалася ў афіцыйных назвах адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак: [[Літоўская губэрня]] (1796—1801); [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801); [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830); [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленская губэрня]] (1801—1840), у склад якой уваходзіла і [[Жамойць]], вылучаная ў 1842 годзе з складу Віленскай губэрні (1840—1917) у асобную [[Ковенская губэрня|Ковенскую губэрню]] (1842—1917); [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенская губэрня]] (1801—1840). [[Менская губэрня]] ніякіх азначэньняў («літоўская» альбо «беларуская») у сваёй афіцыйнай назьве не атрымала, бо ў 1793—1801 гадох уваходзіла ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага, Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1796) і яго тэрытарыяльных «пераемнікаў» ([[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Падольскага ваеннага губэрнатарства]]), а ў 1801—1808 гадох уваходзіла ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832), аднак разглядалася звычайна як «літоўская»<ref>Обозрение исторических сведений… С. 9</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 179.</ref>. Па стварэньні [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам I]] [[Варшаўскае герцагства|Варшаўскага герцагства]], у шляхты «заходніх губэрняў» успыхнулі надзеі, што францускі імпэратар шляхам вайны з Расеяй зможа аднавіць Рэч Паспалітую ў ейных ранейшых межах. Жадаючы перацягнуць на свой бок сымпатыі карэннай шляхты «заходніх губэрняў» напярэдадні патэнцыяльных ваенных канфліктаў з Францыяй, маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандар I]] у 1810 годзе выступіў з намёкамі (у першую чаргу да ўплывовых у асяродзьдзі карэнных дваранаў «заходніх губэрняў» асобаў — князя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама-Ежы Чартарыйскага]] і князя [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала-Клеафаса Агінскага]]) аб магчымым стварэньні самастойнай дзяржавы на чале з расейскім манархам, якая б ахоплівала ў будучым былыя землі Рэчы Паспалітай. Першым крокам да гэтага, паводле намёкаў Аляксандра I, мусіла быць стварэньне Вялікага Княства Літоўскага зь зямель, якія ў той час уваходзілі ў склад Расейскай імпэрыі, як яўная дэманстрацыя намераў маскоўскага гаспадара. У 1811 годзе князь Агінскі падаў праект стварэньня на чале з расейскім манархам дзяржавы «Вялікае Княства Літоўскае» зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай, Беларуска-Віцебскай, Беларуска-Магілёўскай, [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]], [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай]] губэрняў і Беластоцкай вобласьці і запэўніў, што «літоўцы» (па-польску — «літвіны») гэтага несумненна жадаюць, а маскоўскі гаспадар Аляксандар I з іроніяй дыпляматычна запытаўся ў Агінскага, ці ахвотна жыхары Валыні, Падольля і Кіеўшчыны насілі б імя «літоўцы» («ліцьвіны»)<ref>''Ogiński, M.K.'' Pamiętniki. — T. 3. — С. 20—21.</ref>. У сапраўднасьці ж Аляксандар I не зьбіраўся ствараць Вялікае Княства Літоўскае і зацягваў гэтую справу. Гэта стала прычынай таго, што многія карэнныя дваране «заходніх губэрняў» у час [[вайна 1812 году|франка-расейскай вайны 1812 году]] актыўна падтрымалі францускага імпэратара Напалеона I. Называньне расейскімі ўладамі Віцебскай і Магілёўскай губэрняў «беларускімі», а Віленскай, Гарадзенскай і Менскай — «літоўскімі», уплывала і на эўрапейскае грамадзтва. Стварыўшы ў 1812 годзе з акупаваных сваімі войскамі зямель Расейскай імпэрыі «Вялікае Княства Літоўскае» (зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці), францускі імпэратар Напалеон I у склад яго, нягледзячы на просьбы мясцовай шляхты, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні не ўлучыў, а плянаваў стварыць з апошніх асобнае «Беларускае княства». [[Файл:Belorussian governorates 1830 Marshal of nobility document.JPG|міні|Дакумэнт канцылярыі Беларуска-Віцебскага губэрнскага маршалка, дзе ўпамінаюцца «дзьве беларускія губэрні» [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага, Магілёўскага, Смаленскага і Калускага генэрал-губэрнатарства]], пад якімі разумеліся [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрні]], 1830 г.]] Падчас [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]], калі апошняе разгарнулася і ў Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай губэрнях і [[Лепельскі павет (Расейская імпэрыя)|Лепельскім павеце]] Беларуска-Віцебскай губэрні, быў створаны [[Часовы паўстанцкі ўрад Літвы (1831)|Часовы паўстанцкі ўрад Літвы]], які (гэтак жа як і паўстанцкія войскі) узначаліў граф [[Тадэвуш Тышкевіч]] (1774—1852). З пачаткам паўстаньня [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) было перайменаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832), а потым у [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) і пазбавілася азначэньня «літоўскае» у сваёй афіцыйнай назьве, аднак губэрні захавалі свае афіцыйныя і размоўныя назвы «літоўскія». У 1834 годзе Менская губэрня была ўлучаная ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і працягвала неафіцыйна называцца расейскай уладай як «літоўская». Да пачатку 1860-х гадоў у афіцыйным справаводзтве Жамойць часам называлася як «Самагітыя» ці «самагіцкія паветы» (па-расейску «самогитские поветы») — [[Шавельскі павет (Расейская імпэрыя)|Шавельскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]] і [[Упіцкі павет (Расейская імпэрыя)|Ўпіцкі паветы]]<ref>Указ от 29 ноября 1824 года «Об учреждении контрактов в городе Шавлях Виленской губернии под именем Самогитских» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 39, №30131; Указ 27 мая 1831 года «Об установле­нии временного ўправления по гражданской части в четырёх Самогитских уездах Виленской губер­нии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, №4594; Указ 12 февраля 1832 года «О прекращении действия особого в Самогитии Начальника и о восстановлении обыкновенного порядка отношений четырех Самогитских уездов с Виленским Губернским Начальством» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, №5151; Указ от 11 марта 1832 года «О порядке определения римско-католических духовных к должностям в Самогитии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5225; Указ от 3 мая 1832 года «О непроизводстве двойных окладов чиновникам, командированным из России для исправления должностей земских исправников, заседателей земских судов, городничих и полицмейстеров в четырех самогитских уездах» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5327; Указ от 1 июля 1832 года «О наставлениях касательно долга верноподданичества» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5521; Указ от 19 декабря 1833 года «О учреждении в губерниях, от Польши возвращенных, особых комиссий для рассмотрения метрических и актовых книг» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 8, аддзяленьне 1, №6644; ды інш.</ref>. Існавала каталіцкая [[Жамойцкая дыяцэзія|«Самагіцкая» (Жамойцкая) дыяцэзія]], перайменаваная 11 кастрычніка 1840 году ў Цельшаўскую (з цэнтрам у [[Варні|Варнях]]), а ў 1848 годзе старая назва «Самагіцкая» была зноў дазволеная расейскімі ўладамі да выкарыстаньня побач з новай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18504; Указ 11 октября 1840 года «О переименовании Литовского Эвангелическо-Реформаторского Синода в Виленский, а Самогитской Римско-Католической Епархии в Тельшевскую» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13854.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу Віленскай губэрні былі вылучаныя паветы зь пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам губэрні, зь якіх была створаная Ковенская губэрня, якая атрымала неафіцыйную назву «Самагітыя» («Жамойць», «Жмудзь»)<ref>''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае… С. 4, 20, 22</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 180—181.</ref>. Называньне расейскім урадам Магілёўскай і Віцебскай губэрняў «беларускімі» (а мясцовай шляхтай паралельна называньне і як «рускімі»), а ўсіх астатніх — «літоўскімі», пратрымалася да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]], а часткова і далей<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307">''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4 : Беларусь у складзе Расейскай імпэрыі… С. 73.</ref><ref>Обозрение исторических сведений… С. 4</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 178, 179.</ref>. Так, у сваіх падарожных запісках («Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года») [[Фадзей Булгарын]] адзначыў гэтую дваістасьць назвы адной і той жа тэрыторыі: ''«Паміж Курляндыяй, Ліфляндыяй, губэрнямі Пскоўскай, Смаленскай, Арлоўскай, Чарнігаўскай і Менскай ляжыць краіна, якая называецца здаўна ў расейцаў Белай Расеяй, ці Беларусіяй, а ў палякаў Русьсю»''{{Заўвага|З усяго відаць, Булгарын акрэсьліў вонкавыя межы Беларуска-Магілёўскай і Беларускай-Віцебскай губэрняў.}}<ref>''Булгарын, Ф.'' Путевые заметки… С. 193.</ref>. У рамках створанага ў 1823 годзе [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] (1823—1856), якое ахоплівала Беларуска-Віцебскую, Беларуска-Магілёўскую, Смаленскую і Калускую губэрні, у паўсядзённай мове чыноўнікаў правінцыі і сталіцы Магілёўская і Віцебская губэрні афіцыйна-бюракратычна і неафіцыйна лучна называліся (нават па 18 ліпеня 1840 году) як «беларускія губэрні», што не пашыралася на Смаленскую і Калускую губэрні, а само Віцебскае генэрал-губэрнатарства называлася «беларускім»<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 196.</ref>{{Заўвага|У канцы XVIII — першай палове XIX ст. шляхта Віцебскай і Магілёўскай губэрняў, разам з паралельнымі самавызначэньнямі «літоўцы» («ліцьвіны») і «палякі», часам карысталася і самавызначэньнем «беларусы» — у тапанімічным (тэрытарыяльным), рэгіянальным значэньні, але не этнічным. (Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 73.). Толькі па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў (у сытуацыі вынятковых антыпольскіх законаў у краі) частка мясцовай каталіцкай шляхты (асабліва малазаможная і безмаёнткавая), якая называла сябе адначасна і «літоўцамі», і «палякамі», пачынае пераходзіць у Маскоўскую царкву, каб мець магчымасьць служыць у мясцовых дзяржаўных установах, і карыстацца найменьнем «беларусы» у этнічным значэньні. У сваіх мэмуарах расейскі чыноўнік Іван Мікалаевіч Захар’ін засьведчыў: «''<…> большасьць чыноўнікаў у Магілёўскай губэрні складалася <…> з палякаў, паміж якімі была маса асобаў, якія былі праваслаўнымі; гэта былі мясцовыя ўраджэнцы — «беларусы», як яны сталі сябе называць па паўстаньні. У існасьці ж, гэта былі шчырыя палякі, народжаныя ад мяшаных шлюбаў, якія насілі нават польскія прозьвішчы і аддавалі перавагу для малітвы касьцёлы цэрквам, успамінаўшыя пра сваё праваслаўе толькі выпадкова, г.зн. тады, калі гэта зрабілася выгадным». Гл.: Захарьин, И.Н. Воспоминания о службе в Белоруссии 1864—1870 гг. (Из записок мирового посредника) // Исторический вестник. — 1884. — №4. — С. 66.}}. [[Файл:Podział terytorialny Rzeczypospolitej 1863.png|thumb|Адміністрацыйны падзел зямель былой Рэчы Паспалітай на «ваяводзтвы» (на чале з паўстанцкімі камітэтамі), уведзены [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у 1863 г.]] У 1827 годзе [[Пётар Кёпен]] выдаў працу «О происхождении, языке и литературе литовских народов», у якой упершыню ў расейскай навуцы паспрабаваў вызначыць межы расьсяленьня «літоўскіх народаў» (імі разумеліся балтамоўныя народы — [[летувісы]] і [[латышы]]) і мяжу, якая аддзяляе балтамоўнае і славянамоўнае насельніцтва імпэрыі. Гэтае дасьледаваньне Кёпена дало пачатак паступоваму замацаваньню ў расейскай навуковай літаратуры тэрміну «литовцы» у першую чаргу за балтамоўным насельніцтвам<ref>Литовское племя… С. 62.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>. Зьвесткі, сабраныя Кёпенам у 1827 годзе датычна славянамоўнага насельніцтва імпэрыі, не былі надрукаваныя і знаходзіліся ў рукапісе{{Заўвага|Зьвесткі аб славянамоўным насельніцтве імпэрыі, сабраныя Пятром Кёпенам, і дагэтуль знаходзяцца ў рукапісе ў Расейскай акадэміі навук.}}. Працай Кёпена скарыстаўся вядомы славіст [[Павал Шафарык]], які ў сваім дасьледаваньні «Славянскі народапіс» (Прага, 1842 год){{Заўвага|Праца Шафарыка перакладаецца з чэскай мовы і як «Славянская этнаграфія».}} на падставе мовы акрэсьліў тэрыторыю расьсяленьня «беларусаў» і падаў лічбы пра агульную іх колькасьць (2 726 000 чалавек — 2 376 000 праваслаўных і 350 000 каталікоў). «Беларускую мову» Шафарык назваў гаворкай «агульнарускай мовы», а абшарам яе пашырэньня азначыў цалкам Магілёўскую і Менскую губэрні, большую частку Віцебскай і Гарадзенскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці, а таксама меншую частку Віленскай губэрні. Аднак Шафарык падышоў да праблемы павярхоўна, бо ў абшар «беларускай мовы» трапілі раёны з гарадамі [[Берасьце]], [[Кобрынь]], [[Пінск]] ды інш., якія пазьнейшыя лінгвісты адносілі да абшару «маларасейскай мовы» ([[украінская мова|украінскай мовы]]). Да таго ж Шафарык у «беларускай мове» вылучаў уласна «беларускую гаворку» («белорусское подречие») у Магілёўскай і Віцебскай губэрнях і «літоўска-рускую» («литовско-русское подречие») — у Менскай, Гарадзенскай і Віленскай губэрнях<ref>''Шафарик, П. И.'' Славянское народописание… С. 29.</ref>. Гэта гаворыць пра тое, што Шафарык вылучыў не рэальныя [[дыялекты беларускай мовы]] (арэалы якіх не адпавядаюць падзелу на ўсход і захад) і межы расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]], а межы расьсяленьня ўсяго славянамоўнага насельніцтва ў пяці губэрнях краю, частка якога тапанімічна адносілася паводле тагачаснай традыцыі да «Беларусі» (Віцебская і Магілёўская губэрні), а частка — да «Літвы» (Віленская, Гарадзенская і Менская губэрні). Аднак да пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара (1881—1894) [[Аляксандар III|Аляксандра III]], які ўзьняў чарговую хвалю ўзмоцненай [[русіфікацыя|русіфікацыі]], у [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] галоўнай этнавызначальнай прыкметай была ня [[мова]], а веравызнаньне: у прыватнасьці, да [[русіны (гістарычны этнонім)|рускіх]] адносілі ўсіх, хто быў [[праваслаўе|праваслаўным]] у імпэрыі<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 98—99.</ref>. Надумаўшы вызваліць сялянаў імпэрыі ад [[прыгон]]у, [[Аляксандар II]] зьвярнуўся ў 1857 годзе за падтрымкай сваёй ініцыятывы да «літоўскіх дваранаў», якія першымі ў імпэрыі падтрымалі намер цара. Напярэдадні і ў ходзе правядзеньня з 1861 году [[сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы ў Расейскай імпэрыі]] ў афіцыйных дакумэнтах Віцебская і Магілёўская губэрні называліся «беларускімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Вялікарасейскіх, [[Новарасея|Наварасейскіх]] і Беларускіх»), а астатнія — «літоўскімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Віленскай, Гарадзенскай, Ковенскай, Менскай і частцы Віцебскай{{Заўвага|Імі былі [[Інфлянты|інфлянцкія]] паветы ([[Люцынскі павет|Люцынскі]], [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкі]] і [[Дынабурскі павет|Дынабурскі]]) і [[Дрысенскі павет]] Віцебскай губэрні.}}»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 172.</ref>. Улетку 1862 году ў [[Вільня|Вільні]] мясцовымі таемнымі групамі прыхільнікаў незалежнасьці («[[белыя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|белыя]]» і «[[чырвоныя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|чырвоныя]]») быў створаны [[Літоўскі правінцыйны камітэт]], які пачаў рабіць захады ў стварэньні сваіх таемных камітэтаў у рэгіёнах — шасьці літоўска-беларускіх губэрнях. 20 студзеня (1 лютага) 1863 году віленскія «чырвоныя» ([[Кастусь Каліноўскі]], [[Зыгмунт Чаховіч]] ды інш.) абвясьцілі маніфэст аб далучэньні да паўстаньня і стварылі [[Часовы правінцыйны ўрад Літвы і Беларусі]]{{Заўвага|З дакумэнтаў «чырвоных» не зусім ясна, якія тэрыторыі разумеліся пад «Літвою», а якія — пад «Беларусьсю».}}. Аднак ініцыятыву хутка перахапілі «белыя» ([[Якуб Гейштар]], [[Аляксандар Аскерка]] ды інш.), якія наладзілі кантакты з [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у Варшаве і зь ягонага ўпаўнаважаньня 27 лютага (11 сакавіка) 1863 году ўтварылі ў Вільні [[Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы]]. Пад правінцыямі разумеліся «Жамойць», уласна «Літва» і «Беларусь»{{Заўвага|У мэмуарах кіраўніка «белых» Якуба Гейштара адзначаецца, што ў Беларусі арганізацыйная структура паўстанцкіх камітэтаў была найслабейшай. З гэтага выходзіць, што пад «Беларусьсю» разумеліся Віцебская і Магілёўская губэрні, бо ў Менскай губэрні жадаючых уступіць у паўстанцкія камітэты хапала: на тэрыторыі Менскай губэрні было створана тры «ваяводзтвы» — Менскае, Навагрудзкае і Палескае. Гл.: ''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 235, 252, 254.}}. Віленскія «белыя» здолелі захаваць пад сваім кантролем усе тайныя паўстанцкія камітэты ў шасьці літоўска-беларускіх губэрнях, зыходзячы з прынцыпу «цэласьці Літвы», хоць Варшава жадала атрымаць пад сваю ўладу Беласточчыну і паўднёвыя паветы [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]]<ref>''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 252.</ref>. «Чырвоныя» надумалі далучыцца да «белых» і іхнай праграмы. === Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» === [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 15 otd 1 nr 13678 - p 515 - 1840 AD.jpg|thumb|Указ ад 18 ліпеня 1840 г. ''«Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою»''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддз. 1, №13678]] У гістарычнай навуцы савецкага і сучаснага пэрыяду стала папулярным меркаваньне, што паводле свайго вядомага [[указ 18 ліпеня 1840 году (Расейская імпэрыя)|ўказу ад 18 ліпеня 1840 году]]<ref name="ReferenceE"/> да [[Сэнат Расейскай імпэрыі|Сэнату]] маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] забараніў ужываць у афіцыйным справаводзтве тэрміны «Литва» і «Белоруссия», нібыта адмаўляючы існаваньне такіх краінаў і народаў{{Заўвага|Стваральнікамі такога міту лічацца складальнікі 2-га тому дакумэнтаў і матэрыялаў з гісторыі Беларусі акадэмік ([[Мікалай Нікольскі]], навуковыя супрацоўнікі Інстытуту гісторыі АН БССР [[Дзяніс Дудкоў]], [[Ёсіф Лочмель]] ды іншыя), якія ў 1940 годзе, перадрукоўваючы ўказ ад 18 ліпеня 1840 году «Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою» з ідэалягічных (антыцарысцкіх) матываў, назвалі дакумэнт так «Забарона царом Мікалаем ужываць назвы Беларусь і Літва». Гэтае меркаваньне замацавалася ў гістарыяграфіі савецкага пэрыяду. Падрабязьней гл.: Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 285. Хоць, напэўна, падставамі такога міту было неразуменьне сэнсу даўно забытага ўказу яшчэ гісторыкамі і географамі расейскага імпэрскага пэрыяду. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124, 162.}}{{Заўвага|Было агульнавядома, што маскоўскі гаспадар Мікалай I па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў не любіў палякаў, імя якіх не забараніў.}}. Аднак напраўду ім загадвалася пісаць губэрні (Літоўска-Віленскую, Літоўска-Гарадзенскую, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Віцебскую{{Заўвага|Менская губэрня ва ўказе ня згадвалася, бо ня мела азначэньня «Літоўская» ці «Беларуская».}}) проста — паводле назвы губэрнскага цэнтру («Віленская губэрня», «Гарадзенская губэрня», «Віцебская губэрня», «Магілёўская губэрня»), без азначэньняў «Літоўская» ці «Беларуская» і без найменьня іх лучна як адпаведна «літоўскія губэрні» і «беларускія губэрні» ва ўрадавым справаводзтве<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 286</ref><ref>Шыбека, З. Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Расейская ўлада ў 1840-я гады не плянавала забараняць тэрміны «Литва» і «Белоруссия», якія былі ў [[імпэратар усерасейскі|афіцыйным тытуле «расейскага імпэратара»]]{{Заўвага|«Беларусь» («Белая Расея») была «схаваная» ў складзе азначэньня «Усерасейскі», «Літва» фігуравала ў выразе «вялікі князь Літоўскі», а «Жамойць» — у выразе «князь Самагіцкі».}}, а з пачатку 1860-х гадоў, наадварот, імкнулася пашырыць і замацаваць тэрмін «Белоруссия», лічачы «беларусаў» (галоўным парадкам, сялянскае праваслаўнае і нядаўна ўніяцкае насельніцтва краю) за складовую частку «рускага народу», адзінага ў трох галінах («велікарусах», «беларусах» і «маларусах»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—192, 196, 804.</ref><ref>Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. І. Брыгадзін, У. Ф. Ладысеў, П. І. Зялінскі [і інш.]… С. 53—54.</ref>. У гэтай сытуацыі звужалася толькі тэрыторыя, якую адносілі да «Літвы», а назва «Беларусь», наадварот, пашыралася на суседнія губэрні<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Прыкметна, што ў справаводзтве Сэнату Расейскай імпэрыі назва «беларускія губэрні» у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай ужывалася, нягледзячы на загад Мікалая I ад 18 ліпеня 1840 году, усё XIX стагодзьдзе да 1890-х гадоў<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 15.</ref>. Апроч таго, у Расейскай імпэрыі ў 1841—1917 гадох выйшла з друку каля 190 кніжак і брашураў з словам «Белоруссия» на тытуле<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. Ч. 1. С. 287.</ref><ref>''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі… С. 65.</ref>: у 1853—1856 гадох выйшла кніга [[Павал Шпілеўскі|Паўла Шпілеўскага]] «Путешествие по Полесью и Белорусскому краю»; у 1855 годзе — [[Міхаіл Без-Карніловіч|Міхаіла Без-Карніловіча]] «Исторические сведения о примечательнейших местах в Белоруссии»; у 1857 годзе — [[Восіп Турчыновіч|Восіпа Турчыновіча]] «Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен» і г. д. Прытым тэрмін «Беларусь» («Белоруссия») у кнігах Шпілеўскага, Без-Карніловіча, Турчыновіча і многіх іншых датычыўся толькі Магілёўскай і Віцебскай губэрняў. Разам з тым, афіцыйная забарона назваў Літва і Беларусь адзначалася ў 5-м томе фундамэнтальнай працы «Зямля і людзі» (1881 год, перавыдаваўся па-расейску ў 1883 і 1898 гадох) францускага географа і гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}}: «''Па падзелах Польшчы, гэтае імя Літвы засталося за губэрнямі Гарадзенскай і Віленскай, і, хоць за імпэратарам Мікалаем, у 1840 годзе, афіцыйнае ўжываньне яго было забароненае, гэтае найменьне працягваюць ужываць і ў нашыя дні, хоць і ў надта нявызначаным сэнсе, ужываючы яго звычайна да трох заходніх губэрняў: Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай. <br> Кацярына ІІ дала назву Беларусі цяперашнім губэрням Віцебскай і Магілёўскай, якія дасталіся Расіі па першым разьдзеле Польшчы, тады як імпэратар Мікалай зьнішчыў назву Беларускіх губэрняў і забараніў ужываць яе. Пазбаўленае цяпер палітычнага значэньня, гэта найменьне мае каштоўнасьць толькі з этналягічнага пункту гледжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«После раздела Польши, это имя Литвы осталось за губерниями Гродненской и Виленской, и, хотя при императоре Николае, в 1840 году, официальное употребление его было запрещено, это наименование продолжают употреблять и в наши дни, хотя в очень неопределенном смысле, применяя его обыкновенно к трем западным губерниям: Ковенской, Виленской и Гродненской. <br> Екатерина ІІ дала название Белоруссии нынешним губерниям Витебской и Могилевской, которые достались России по первому разделу Польши, тогда как император Николай уничтожил название „белорусских" губерний и запретил употреблять его. Лишенное ныне политического значения, это наименование имеет цену лишь с этнологической точки зрения.»|скарочана}}}}. Аналягічныя зьвесткі пра забарону назваў Літва і Беларусь падаваліся ў выдадзенай у 1887 годзе «Геаграфіі Расейскай імпэрыі (курс сярэдніх навучальных установаў)»<ref>Зуев Н. География Российской Империи: (курс средних учебних заведений). — СПб., 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cWdxAAAAIAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%22%D0%BE%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5+%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B5+%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8+%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE+%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%22#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%22%D0%BE%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B5%20%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%20%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE%20%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%22&f=false С. 77].</ref>. Таксама ў расейскім гістарычным часопісе «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Родина||ru|Родина (журнал)}}» (1905 год) аўтар артыкулы «Літва і ліцьвіны» зазначаў: «''Слова „Літва“ цяпер, уласна, гук пусты, бо Літвы, якая згубіла сваё палітычнае значэньне, не існуе, а ёсьць толькі губэрні Паўночна-Заходняга краю: Ковенская, Віленская і Гарадзенская, ды яшчэ часткі губэрнях Віцебскай, Магілёўскай і Менскай, дзе жывуць ліцьвіны. Літвою яны цяпер называюцца толькі паводле старой памяці, насуперак афіцыйнай забароне імпэратара Мікалая I''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Слово „Литва“ теперь, собственно, звук пустой, так как Литвы, утратившей свое политическое значение, не существует, а есть лишь губернии Северо-Западного края: Ковенская, Виленская и Гродненская, да еще части губернии Витебской, Могилевской и Минской, где живут литвины. Литвою они теперь именуются иногда только по старой памяти, вопреки официальному запрещению императора Николая I»|скарочана}}}}<ref>Васильев Н. Литва и литвины // Родина. № 15, 1905. С. 476.</ref>. === Пашырэньне геаграфічнай прасторы «беларускіх губэрняў» === [[Файл:Shein Pavel Materialy dla izuchenia.jpg|left|thumb|Этнаграфічны зборнік [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]] «Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края», Т. II. 1893 г.]] [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў]] прымусіла перавесьці пад уладу аднаго генэрал-губэрнатара ўсе шэсьць «паўночна-заходніх» губэрняў. Як толькі пагроза новых ваенных выступленьняў у Паўночна-Заходнім краі стала лічыцца малаімавернай, у 1869 годзе Віцебская і Магілёўская губэрні выйшлі з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара (з ініцыятывы самога генэрал-губэрнатара [[Аляксандар Патапаў|Аляксандра Патапава]]). Гэтым расейская ўлада хацела адасобіць іх адміністрацыйна ад «літоўскіх» губэрняў і скасаваць асацыяцыю адміністрацыйных межаў генэрал-губэрнатарства зь межамі Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ReferenceC">''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 611.</ref>. Былы [[губэрнатары Магілёўскай губэрні|магілёўскі губэрнатар]] (1856—1868) [[Аляксандар Беклямішчаў|Аляксандр Беклямішчаў]] у 1869 годзе ў сваім мэмарандуме пісаў, што неабходна прадэманстраваць «усяму насельніцтву, што прызнаньне Беларусіі чыста рускай вобласьцю ёсьць факт беспаваротны»<ref name="ReferenceC"/>. Расейская ўлада разумела, што само існаваньне вялікага ўскраіннага генэрал-губэрнатарства з асаблівымі надзвычайнымі ўмовамі кіраваньня падтрымлівае самаідэнтыфікацыю карэннага дваранства з былой тэрыторыяй Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай і можа правакаваць сэпаратысцкія настроі<ref name="ReferenceC"/>, бо яно, паводле думкі Беклямішчава, «''прыводзіць у частыя зносіны паў-палякаў магілёўскіх з сапраўднымі палякамі віленскімі і ковенскімі''»<ref name="ReferenceC"/>. У 1869 годзе таксама была скасаваная каталіцкая [[Менская дыяцэзія (гістарычная)|Менская дыяцэзія]] (1798—1869), сяляне-каталікі пачалі прымусова ў 1870-я гады пераводзіцца ў Маскоўскую царкву, хоць складалі ў тыя часы невялікую частку насельніцтва Менскай губэрні ў параўнаньні зь сялянамі-праваслаўнымі (у асноўнай масе былымі ўніятамі, ляяльнасьць і шчырасьць да праваслаўя якіх доўга ставілася пад сумненьне расейскім урадам<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 81, 705, 750</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 280.</ref>). А 22 сьнежня 1870 году і сама [[Менская губэрня]] расейскімі ўладамі была вылучаная з складу самога [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губенатарства]]. У афіцыйным заканадаўстве з 1863 году «літоўскія губэрні» пачалі называцца толькі як «паўночна-заходнія губэрні». [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|Мапа беларускіх гаворак, складзеная [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г.]] У 1870-х гадох да «Беларусі» пачалі прылічаць ужо і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]]<ref>Народы России. Белорусы и поляки… С. 1</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 263.</ref><ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9.</ref>, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні неафіцыйна і публіцыстычна называліся «літоўскімі» («Літвой»)<ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9</ref><ref>''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.</ref>{{Заўвага|У 1882 годзе быў выдадзены III том «Литовское и Белоруское Полесье» шматтомнага выданьня «Живописная Россия», прысьвечаны літоўска-беларускім губэрням, гістарычная частка якога была напісаная [[Адам Кіркор|Адамам Кіркорам]], які ня быў прафэсійным гісторыкам. Кіркор напісаў: «''Спачатку Беларусьсю называлі толькі цяперашнія Магілёўскую і Віцебскую губэрні <...> але ў цяперашні час, з этнаграфічнага пункту гледжаньня, як у племянных, так і ў побытавых і народных дачыненьнях, Беларусьсю справядліва называюць усе тры губэрні: Магілёўскую, Віцебскую і Менскую. Вынятак складаюць толькі тры паветы Віцебскай губэрні, населеныя латышамі. Можна б зрабіць яшчэ вынятак для Пінскага, часткова і Мазырскага паветаў Менскай губэрні, дзе гаворка больш падобная да маларасейскай''» (С. 249). У томе ўвесь край фактычна называўся «Палесьсем», якое складалася зь дзьвюх частак — «Літоўскае Палесьсе» (Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні) і «Беларускае Палесьсе» (Менская, Віцебская, Магілёўская і Смаленская губэрні). Аднак тэрмін «Палесьсе» не атрымаў ніякай папулярнасьці (у адрозьненьне ад кнігі) і найменьне губэрняў Паўночна-Заходняга краю «Палесьсем» ня мела ніякіх наступстваў.}}. З 1890-х гадоў назва «Беларусь» пачала стала пашырацца і на [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] (апроч паўднёвых яе паветаў){{Заўвага|На большасьці этнаграфічных мапаў XIX — пачатку XX ст., якія ў існасьці фактычна былі лінгвістычнымі, жыхары Заходняга Палесься (г.зн. паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні, Пінскага і часткі Мазырскага паветаў Менскай губэрні) былі аднесеныя да маларусаў (украінцаў) — мапы А. Рыціха (1875), Г. Нобэрта (1888), Я. Карскага (1903, 1917), Л. Нідэрле (1909), Т. Фларынскага (1911) ды інш. Падабенства фанэтычных нормаў валынскага дыялекту ўкраінскай мовы да гаворак насельніцтва вышэйназваных паветаў вымушала навукоўцаў адносіць яго да маларусаў (украінцаў). (Гл.: Насытка, Г. «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Падабенства гаворак насельніцтва Валыні і Заходняга Палесься захавалася з старажытных часоў і зьвязанае з тым, што ў эпоху славянскіх плямёнаў тэрыторыя Валыні і Заходняга Палесься была заселеная племем [[валыняне|валынянаў]] і часткова [[драўляне|драўлянаў]], большая частка далёкіх нашчадкаў якіх увайшла ў часы Высокага Сярэдневечча ў склад [[украінцы|украінцаў]], а меншая (заходнепалеская) частка — у склад [[беларусы|беларусаў]].}} і большую частку [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] (з выняткам «паўночна-заходняга яе кутка» — [[Троцкі павет (Расейская імпэрыя)|Троцкага павету]])<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307"/><ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 13—14</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>{{Заўвага|У пятым томе (1891) вядомага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Белоруссия» пад Беларусьсю яшчэ разумелі Менскую, Магілёўскую, Віцебскую губэрні і заходнюю частку Смаленскай губэрні, а ў артыкуле «Белоруссы» таго ж тома расьсяленьне беларусаў (на падставе мовы — паводле дасьледаваньняў Яўхіма Карскага) акрэсьлівалася і Гарадзенскай (акрамя паўднёвых паветаў) з большай часткай Віленскай губэрні (акрамя Троцкага павету). Гл.: Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 231; Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 232.}}. Гэтаму найперш спрыялі лінгвістычныя (і менш — этнаграфічныя) дасьледаваньні ([[Іван Насовіч]], [[Павал Шэйн]], [[Юльян Крачкоўскі]], [[Мікалай Нікіфароўскі]], [[Яўхім Карскі]] ды інш.), якія праводзіліся навуковымі ўстановамі Расейскай імпэрыі і прыватнымі дасьледнікамі ў папярэдні час<ref>Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгаўз… С. 232.</ref>. Дасьледаваньні паказвалі падобнасьць гаворак мовы сялянскага насельніцтва ў многіх частках пяці губэрняў Паўночна-Заходняга краю (Гарадзенскай, Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай), а таксама ў сумежных — [[Смаленская губэрня|Смаленскай]] і [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]]. Канчаткова замацавала назву «Беларусь» за тэрыторыяй упершыню ў гісторыі апісаных і нанесеных на мапу гаворак мовы, якая цьвёрда атрымала назву [[беларуская мова|«беларускай мовы»]]{{Заўвага|Тэрмін «беларуская мова» «выціснуў» іншыя канкурэнтныя назвы мовы славянамоўнага насельніцтва краю, якія існавалі раней («руская мова» ці «русінская мова») альбо прапаноўваліся мясцовай інтэлігенцыяй — «славяна-крывіцкая мова» ([[Ян Чачот]]), «крывіцкая мова» ([[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Павал Шпілеўскі]], [[Вацлаў Ластоўскі]]), «літоўска-руская мова» ([[Уладзіслаў Сыракомля]]), «літоўска-русінская мова» ([[Адам Міцкевіч]], [[Вінцэнт Каратынскі]]) і г.д. Тэрмінам «літоўска-руская мова» імкнуліся абазначыць мову тых людзей, якія жывуць у «Літве» і называюцца «літоўцамі», але карыстаюцца «рускай мовай» (у сучасным разуменьні — дыялектамі беларускае мовы, у тым ліку пераходнымі беларуска-ўкраінскімі гаворкамі на поўдні Заходняга Палесься).}}, публікацыя фундамэнтальнага шматтомнага дасьледаваньня [[Яўхім Карскі|Яўхіма Карскага]] «Беларусы» (асабліва тамы «Ўводзіны да вывучэньня мовы і народнай славеснасьці» (1903) і «Мова беларускага племені» (1908)). Праўда, пазьней Карскі выказваўся, што акрэсьліў тэрыторыю не беларускага этнасу, а беларускай мовы. Характэрна, што ў гэтых і іншых дасьледаваньнях [[беларусы|«беларусы»]] разглядаліся (як таго патрабавала афіцыйная расейская імпэрская ідэалёгія і цэнзура) як частка «адзінага рускага народу», аднак выяўленыя рысы мовы і культуры (нават сялянскага насельніцтва) сьведчылі пра выразную своеасаблівасьць «Паўночна-Заходняга краю» ад іншых частак Расейскай імпэрыі. Значная частка мясцовай [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]], якая атрымала адукацыю ў расейскіх навучальных установах ([[гімназія]]х і [[унівэрсытэт|ўнівэрсытэтах]]), успрыняла назву «Беларусь» («Беларусія») і пачала падтрымліваць і прапагандаваць гэтую назву для тэрыторыі, дзе большасьць насельніцтва размаўляе на мове, названай «беларускай», заяўляючы адначасна пра асобнасьць і самастойнасьць свайго народу{{Заўвага|Характэрна, што ў 1888 годзе малады гісторык [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] на старонках газэты [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] у артыкуле «Беларускае мінулае» адзначыў: «''Беларускае племя мела сваю гісторыю, адметную ад гісторыі суседніх, роднасных яму плямёнаў, свае гістарычныя традыцыйныя пачаткі, што гэтыя пачаткі яно некалі ўпарта адстойвала. Апроч таго, беларускі народ мае этнаграфічнае адрозьненьне ад суседніх народнасьцяў, адрозьніваецца ад іх складам свайго разьвіцьця, паняцьцяў, схільнасьцяў. <...> Народная нашая творчасьць складае нашае багацьце, якім беларусы могуць ганарыцца, якое павінныя падтрымліваць і зьберагчы. Нарэшце, ёсьць яшчэ запавет у беларусаў — свая мова''». Амаль адначасна, у 1887 годзе [[Ян Карловіч]], які ў 1891 годзе будзе дапамагаць друкаваньню «Дудкі беларускай» Францішка Багушэвіча, выдаў запісаныя ім легенды і паданьні зь Лідзкага, Наваградзкага і Сьвянцянскага паветаў пад назвай «Народныя паданьні і казкі, сабраныя ў Літве».}}. Па скасаваньні прыгоннага становішча сялянаў, якое замацоўвала раней сялянаў у рамках панскіх маёнткаў і царкоўных прыходаў, у ходзе пашырэньня пачатковай адукацыі ў вёсцы стала магчымым пашырэньне гістарычных ведаў і назвы «беларусы» сярод шырокіх колаў насельніцтва. У 1891 годзе малазаможны дваранін, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў і паэт [[Францішак Багушэвіч]] у сваёй прадмове да зборніка [[Дудка беларуская|«Дудка беларуская»]] стварае паэтычны вобраз і акрэсьлівае межы беларускай айчыны, адным з галоўных сымбаляў якой выступае менавіта «мужыцкая мова»: ''«Братцы мілыя, дзеці Зямлі-маткі маёй! Вам афяруючы працу сваю, мушу з вамі пагаварыць трохі аб нашай долі-нядолі, аб нашай бацькавай спрадвечнай мове, каторую мы самі, да і не адны мы, а ўсе людзі цёмныя „мужыцкай“ завуць, а завецца яна „беларускай“. Я сам калісь думаў, што мова наша — „мужыцкая“ мова, і толькі таго! Але, паздароў Божа добрых людцоў, як навучылі мяне чытаць-пісаць, з той пары я шмат гдзе быў, шмат чаго відзеў і чытаў: і праканаўся, што мова нашая ёсьць такая ж людзкая і панская, як і француская, альбо нямецкая, альбо і іншая якая. <…> Можа хто спытае: гдзе ж цяпер Беларусь? Там, братцы, Яна, гдзе наша мова жывець: Яна ад Вільна да Мазыра, ад Вітэбска за малым не да Чарнігава, гдзе Гродна, Міньск, Магілёў, Вільня і шмат мястэчкаў і вёсак»''. Пашырэньню з 1890-х гадоў назваў «Беларусь» і «беларусы» значна паспрыялі і мясцовыя народніцкі, сацыялістычны і дэмакратычны рухі ([[Беларуская рэвалюцыйная грамада]] (1902 год), перайменаваная ў 1903 годзе ў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускую сацыялістычную грамаду]], ды інш.), якія ўжывалі гэтыя вызначэньні для ўсёй тэрыторыі славянамоўнага насельніцтва краю; матэрыялы [[Перапіс насельніцтва Расейскай імпэрыі (1897)|першага перапісу насельніцтва ў Расейскай імпэрыі ў 1897 г.]]{{Заўвага|Перапіс 1897 году праводзіўся шляхам апытаньня ўсяго насельніцтва, у тым ліку аб ужыванай мове, якая афіцыйнай урадавай статыстыкай лічылася крытэрам прыналежнасьці да пэўнага народу. Хоць, напрыклад, у Пінскім павеце 74,3% жыхароў назвалі сябе беларусамі (паводле роднай мовы), а ўкраінцамі — 0,6% (1423 чалавекі), у Рэчыцкім — адпаведна 82,5 і 1,7%, у Пружанскім — 75,5 і 6,7%. Толькі 64,3% насельніцтва Берасьцейскага і 79,6% Кобрынскага паветаў сваёй роднай мовай назвалі ўкраінскую. Аднак, ужо паводле зьвестак губэрнскага статыстычнага камітэту, у 1910 годзе ў Кобрынскім павеце беларусаў налічвалася 84,8% (а ў 1913 годзе ўжо 85,7%), а ў Пружанскім — 87,1%. Мясцовыя органы кіраваньня, прыходзкія сьвятары, дадзеныя якіх і былі крыніцай этнічнай статыстыкі, адмовіліся ад выняткова моўнага крытэру вызначэньня этнічнай прыналежнасьці і разумелі, што вакол іх жывуць не «ўкраінцы», а «беларусы». Толькі Берасьцейскі павет перад Першай сусьветнай вайной быў заселены на 65,9% (паводле дадзеных) «украінцамі», але і тут да 1918 году асноўная маса насельніцтва ўжо стала называцца «беларусамі». На гэта паўплывалі шматлікая ў той час літаратура на беларускай мове; грамадзкі рух «беларускага адраджэньня»; свабоды, якія прынесла рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі, што дазволілі легальна выдаваць літаратуру на ўсякай роднай мове і свабодна ствараць грамадзкія арганізацыі; бежанства ў ходзе Першай сусьветнай вайны, якое прывяло да цесных кантактаў (у тым ліку ў Санкт-Пецярбургу) дзеячаў грамадзкіх аб’яднаньняў з розных рэгіёнаў; абвяшчэньне [[БНР]] ды інш. А на мапах, складзеных у 1918 і 1919 гадох [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафанам Доўнар-Запольскім]] і [[Яўсей Канчар|Яўсеем Канчарам]] на падставе комплексу крытэраў, ужо ўся Берасьцейшчына ўлучалася ў абшар расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]]. Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С. 15; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 371, 401—409, 443—446, 453, 461—463.}}; працы гісторыкаў [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] і [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], асабліва выдадзеная ў Вільні «Кароткая гісторыя Беларусі»{{Заўвага|«Кароткая гісторыя Беларусі» (1910) утрымлівала непазьбежна шмат мітаў і недарэчнасьцяў, якія тлумачацца як маладасьледаванасьцю самой гісторыі краю і царскай цэнзурай, так і ідэалягічнай накіраванасьцю кнігі. Кніга Ластоўскага ўвабрала ў сябе і шмат мітаў «заходнерусізму», а ў разьдзеле аб XIX ст. — праз цэнзуру — абыходзіла пытаньне аб трох паўстаньнях у краі.}} (1910 год); прэса, у першую чаргу газэта [[Наша ніва|«Наша ніва»]]{{Заўвага|Рэвалюцыйна-марксісцкія ідэі газэты «Наша доля» у новым пэрыядычным выданьні «грамадоўцаў» (сяброў партыі Беларуская сацыялістычная грамада) — у газэце «Наша ніва» — былі замененыя на нацыянальныя і лібэральна-дэмакратычныя. Так, у галоўным артыкуле (на перадавіцы) першага нумару газэты «Наша ніва» было напісана: «''Не думайце, што мы хочам служыць толькі панам, ці адным мужыкам. Не, ніколі не! Мы будзем служыць усяму беларускаму пакрыўджанаму народу, пастараемся быць люстрам жыцьця, каб ад нас, як ад люстра, сьвет падаў у цёмнасьць. Мы будзем старацца, каб усе беларусы, што ня ведаюць, хто яны ёсьць, зразумелі, што яны беларусы і людзі, каб пазналі свае правы і памаглі нам у нашай рабоце''».}}. == «Краёвасьць» == {{Асноўны артыкул|краёўцы}} === Паходжаньне назвы руху і ідэалёгіі «краёвасьці» === Тэрмін «Край», якім карэннае каталіцкае і польскамоўнае сярэднезаможнае і заможнае дваранства шасьці літоўска-беларускіх губэрняў азначала землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], даў назву палітычнаму руху [[краёўцы|«краёўцаў»]] пачатку XX ст. у [[Беларусь|Беларусі]] і [[Летува|Летуве]]. Зьнешнія межы Паўночна-Заходняга краю амаль супадалі з вонкавымі межамі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (паводле стану да першага падзелу Рэчы Паспалітай), таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў карэннага дваранства зь дзяржавай сваіх продкаў<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 51—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасьцю… С. 125.</ref>. І сама «краёвая ідэя» паходзіла з памяці карэнных [[дваране|дваранаў]] і [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] аб былым адзінстве гэтай тэрыторыі (паўночна-заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі) у часы Вялікага Княства Літоўскага і імкненьня «краёўцаў» захаваць і ўмацаваць тое адзінства «краю» (з яго этнічна, моўна, канфэсійна і культурна стракатым насельніцтвам) і надалей<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 125—135.</ref>. «Краёўцы» у сваёй ідэалёгіі, што атрымала назву «краёвасьць» (альбо «краёвая канцэпцыя», «краёвая ідэя»), сумяшчалі аўтанамісцкія, [[лібэралізм|лібэральныя]] і [[інтэрнацыяналізм|інтэрнацыянальныя]] лёзунгі і выступалі супраць падзелу насельніцтва паводле канфэсійнай, моўнай, культурнай і этнічнай прыкметаў, выказваліся за роўнасьць правоў [[народ]]аў, [[мова]]ў, [[культура]]ў і [[рэлігія]]ў, а тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю непасрэдна разглядалася імі як месца рэалізацыі іхных ідэяў і намаганьняў па разьвіцьці роднай зямлі, супраціўленьня распальваньню міжканфэсійнай і міжэтнічнай варожасьці, супрацьстаяньня [[русіфікацыя|русіфікацыі]]<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52.</ref>. === Тапанімічная і этнанімічная тэрміналёгія «краёўцаў» === [[Файл:Bazewicz - mapa Litwa i Rus 1911 AD.jpg|thumb|Мапа «Літвы і Русі: Літва, Беларусь, Падолія, Валынь і Ўкраіна», 1911 г. Картограф Юзэф Міхал Базевіч]] Маштабная і ўсеахопная праз сыстэму адукацыі, царквы і прэсы расейская ідэалёгія і афіцыйная навука, якія зьмянілі [[тапаніміка|тапанімічную]] і [[этнаніміка|этнанімічную]] тэрміналёгію ў краі, аказвалі свой уплыў на мясцовую [[эліта|эліту]] — карэнных каталіцкіх дваран-маянткоўцаў, хоць і з спазьненьнем у часе. Так, у сваіх мэмуарах адзін зь лідэраў «краёўцаў» [[Эдвард Вайніловіч]] зазначае, што нарадзіўся ў 1847 годзе ў [[Сядзіба Ваньковічаў (Менск)|маёнтку Сьляпянка]] пад [[Менск|Менскам Літоўскім]]; апісваючы акруговыя земскія зьезды ў 1881 годзе, стварэньне сельскагаспадарчых таварыстваў у краі (у 1880-я гады), дзейнасьць мясцовых дэпутатаў у [[Дзяржаўная дума Расейскай імпэрыі|Дзяржаўнай думе]] і [[Дзяржаўны савет (Расейская імпэрыя)|Дзяржаўным савеце Расейскай імпэрыі]] (з 1906 году), называе Менскую, Віцебскую і Магілёўскую губэрні «беларускімі», а Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую губэрні — «літоўскімі губэрнямі»{{Заўвага|''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 1, 41, 62—63, 168, 174. Апісваючы земскія зьезды ў студзені 1881 году, Вайніловіч напісаў пра стварэньне акруг для выбраньня дэлегатаў: «''Тыя акругі ствараліся надта хітра, каб іх межы ні ў якім разе не супадалі з пэўнымі аўтанамічнымі традыцыямі правінцыі''». На ягоны погляд, лягічней было б, зыходзячы з гістарычнага адзінства і падобнасьці гаспадарчых праблемаў, разьмеркаваць шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў у адну акругу, але «літоўскія губэрні» аб’ядналі з прыбалтыйскімі (зь зьездам у Рызе), а Менскую і Магілёўскую — з Смаленскай і Калускай (зь зьездам у Смаленску). Гл.: ''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 41.}}. У пачатку [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]] былі выдадзеныя законы, якія гарантавалі многія грамадзянскія правы і свабоды (у тым ліку ў рэлігійных, моўных і нацыянальных дачыненьнях). Узьніклая сярод мясцовых дваранаў і інтэлігенцыі «краёвая» дыскусія ў Паўночна-Заходнім краі шырока ўжывала датычна заходніх губэрняў (паўночна-заходніх і паўднёва-заходніх губэрняў) традыцыйную геаграфічную тэрміналёгію часоў Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ) і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], якой мясцовая шляхта паралельна карысталася ўсё XIX стагодзьдзе: «Літва і Русь» — у дачыненьні ўсяго [[Заходні край|Заходняга краю]]; «Літва» — у дачыненьні ўсіх паўночна-заходніх губэрняў (былых зямель ВКЛ); паралельна «Літва» (у вузкім сэнсе) — у дачынеьні Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў; «Русь» — у дачыненьні Віцебскай, Магілёўскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрняў; «Беларусь» — у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай губэрняў (часам да Менскай); «Валынь», «Падолія» і «Ўкраіна» (альбо цалкам «Русь» (у вузкім сэнсе)) — у дачыненьні адпаведна Валынскай, Падольскай і Кіеўскай губэрняў{{Заўвага|У 1905 годзе краёўцы лібэральна-кансэрватыўнага кірунку нават спрабавалі стварыць [[Краёвая партыя Літвы і Беларусі|Краёвую партыю Літвы і Русі]].}}. Так, у 1905 годзе ў першым нумары газэты «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]», якая стала адной з галоўных трыбунаў «краёвасьці», у артыкуле «Індустрыялізацыя Літвы» адзначалася: ''«Літва (ва ўрадавай тэрміналёгіі Паўночна-Заходні край) ахоплівае [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]], г.зн. [[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую губэрні]], а таксама [[Менская губэрня|Менскую]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую]] і [[Віцебская губэрня|Віцебскую губэрні]]. Вялікі гэта шмат зямлі: на захадзе гранічыць з Каралеўствам Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]] і [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрнямі]]; на поўначы з [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай губэрняй]], на ўсходзе з [[Смаленская губэрня|Смаленскай]], [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрнямі]], на поўдні з [[Валынская губэрня|Валынскай губэрняй]]. Агульна займае прастору каля 260 490 квадратных вёрстаў, ці палову тэрыторыі [[Францыя|Францыі]], і трошкі менш за палову [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Насельніцтва краю складае каля 12 000 000. Хоць літоўскія губэрні належаць да розных адміністрацыйных адзінак, аднак гэта з эканамічнага пункту гледжаньня складае адну цэласьць. <…> Увогуле ўсе літоўскія губэрні ў эканамічным пляне вельмі недаразьвітыя»''<ref>''Ostroróg-Sadowski, J.'' [[:c:Файл:Hipolit Korwin-Milewski artykul - Kuryer Litewski 1905 nr 1 s 2.jpg|Uprzemysłowienie Litwy]] / J. Ostroróg-Sadowski // Kuryer Litewski. — 1905. — № 1. — С. 2.</ref>. Аднак адразу ж газэта «Kurier Litewski» пачала паралельна ўжываць і афіцыйную ўрадавую геаграфічную і этнанімічную тэрміналёгію для паўночна-заходніх губэрняў: выдавецтва газэты друкавала ў 1905—1909 гадох кнігу-даведнік Напалеона Роўбы «Przewodnik po Litwie i Białejrusi» («Праваднік па Літве і Беларусі»), якая давала кароткія гістарычныя і геаграфічныя зьвесткі аб населеных пунктах і дзе «Літвой» называліся [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]], «Беларусьсю» — [[Менская губэрня|Менская]], [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]], і зазначалася, што Вільня ''«ёсьць несумненна асяродкам, дзе зьядноўваюцца ўсе ніці жыцьця Літвы і Беларусі»''<ref>''Rouba, N.'' Przewodnik po Litwe i Białejrusi… С. 3.</ref>. У газэтных артыкулах «краёўцаў» тэрмін «беларусы» адносіўся да беларускамоўнага, а «літоўцы» — да летувіскамоўнага ([[балты]]йскага) насельніцтва. Пазьней, напрыклад, Эдвард Вайніловіч у сваіх мэмуарах, апісваючы падзеі ў Паўночна-Заходнім краі ў 1914—1918 гадох, ужо акрэсьлівае тэрыторыю «Беларусі», зыходзячы з моўнага крытэру, такім абшарам: частка Віленскай губэрні, большая частка Гарадзенскай і цалкам Менская, Віцебская і Магілёўская губэрні<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 201.</ref>. Укладваньне ў тэрмін «беларусы», якім стала пачалі называць большасьць славянамоўнага сялянскага насельніцтва краю, значэньня часткі (галіны) «адзінага рускага народу» было непрымальным для самаідэнтыфікацыі значнай часткі (асабліва матэрыяльна незалежнай) мясцовай шляхты, бо было б прызнаньнем этнічнай асыміляцыі (абрусеньня) і адрачэньня ад уласнай гісторыі і традыцыяў{{Заўвага|Беларускі нацыянальна-дэмакратычны рух канца XIX — пачатку XX ст. быў прадстаўлены прыхільнікамі з самых розных станаў (дваранаў, сьвятароў, мяшчанаў і сялянаў), дзе пераважалі прадстаўнікі той сялянскай інтэлігенцыі расейскай асьветы, якая выходзіла зь вёскі і, канчаючы настаўніцкія і духоўныя сэмінарыі, не далучалася да «заходнерусістаў», а таксама прадстаўнікі інтэлігенцыі мясцовай «польскай» (каталіцкай і польскамоўнай) культуры, якія паходзілі з дробнай засьцянковай шляхты. І менавіта апошняя катэгорыя (малазаможнае дваранства польскай культуры) была самай шматлікай і вызначальнай у той пэрыяд у сацыяльным руху, які надумаў узьняць і прапагандаваць мясцовую беларускамоўную культуру. Гл.: ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 311—312.}}. А замацаваньне ў другой палове XIX ст. у афіцыйнай расейскай навуцы, ідэалёгіі і прэсе тэрміну «литовцы» («литвины») толькі за [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] насельніцтвам прывяло да таго, што мясцовае дваранства, якое не згадзілася аднесьці сябе да [[балты|балтаў]], для вонкавых дачыненьняў з афіцыйнай уладай і расейскім дваранствам пачало карыстацца толькі тэрмінам «палякі», хоць у прыватных зносінах паміж сабой і з «караняжамі» (г.зн. з [[палякі|палякамі]] з [[Варшаўскае генэрал-губэрнатарства|уласна польскіх губэрняў]] Расейскай імпэрыі — губэрняў былога [[Царства Польскае|Царства Польскага]]) яшчэ выкарыстоўвалі паралельна і тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны»){{Заўвага|Дачка [[Ежы Чапскі|Ежы Чапскага]] графіня [[Марыя Чапская]] (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 г., Парыж) напісала пра палеміку паміж польскамоўным пісьменьнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фларыянам Чарнышэвічам||pl|Florian Czarnyszewicz}} (1895—1964) і беларускамоўным пісьменьнікам [[Кастусь Акула|Кастусём Акулам]] (1925—2008), калі апошні, жадаючы польска-беларускага паразуменьня, усё ж папракаў Чарнышэвіча ў фальшаваньні гісторыі Беларусі і казаў, што землеўласьнікі-«палякі» і безьзямельная шляхта гэта чарвякі, якія крывавілі цела яго айчыны і сялянаў-«беларусаў». У эсэ графіня патлумачыла, якія адносіны былі ў карэннага дваранства да сялянаў і чаму «польскія» дваране не прымалі слова «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў Фларыяна Чарнышэвіча, напісаных па-беларуску да Кастуся Акулы і перасланых копіяй пазьней Марыі Чапскай: «''Сяляне станавіліся шляхтай, а шляхта выгасала, пераходзячы ў становішча сялянаў. <…> Важна тое, што спадар зьяўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсьць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косьці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме ня мовілі па-польску, але назвы «бела-» ці «чарнарусаў» не прымалі, бо «рускі» для іх азначаў тры чацьвертых маскаля. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасьць. І калі б тады якая мудрасьць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыцьцё найменьне «[[ліцьвіны|літоўца]]» (у значэньні міцкевічаўскім) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі''». (Гл.: ''Czapska, M.'' Florian Czarnyszewicz … С. 166—167.). Фларыян Чарнышэвіч, хоць і не належаў да ідэолягаў «краёвасьці», выказваў тыповыя для краёўцаў думкі.}}. Непрыняцьце новага значэньня тэрміна «літоўцы» (г.зн. толькі балтамоўнае насельніцтва){{Заўвага|[[летувісы|Летувіскі]] (балтамоўны) нацыянальна-дэмакратычны рух быў прадстаўлены ў абсалютнай большасьці сялянамі або інтэлігенцыяй і сьвятарствам сялянскага паходжаньня, якія нарадзіліся ў Ковенскай губэрні (жамойцкі біскуп [[Антанас Баранаўскас]] (1835—1902), ксёндз [[Ёнас Майроніс]] (1862—1932), ксёндз [[Ёнас Басанавічус]], [[Пятрас Краўчунас]], [[Ёнас Вілейшыс]], [[Пятрас Вілейшыс]], [[Вацловас Біржышка]], [[Пэліксас Бугайлішкіс]], [[Андрус Булёта]], [[Юргіс Шайліс]], [[Казімэрас Сьцяпонас Шайліс]] ды інш.). Напярэдадні 1917 году ў ім было два кірункі — хрысьціянска-дэмакратычны, клерыкальны (імкненьне да пабудовы каталіцкай і кансэрватыўнай дзяржавы, дзе дамінуючае становішча будзе займаць клір) і нацыяналістычны (нацыяналізм і дэмакратызм ва ўсіх галінах жыцьця, найбольш папулярны сярод сялянства). Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасьцю... С. 337.}} прывяло да ўзьнікненьня ў канцы XIX — пачатку XX ст. і пэўнага пашырэньня ў асяродзьдзі мясцовай (каталіцкай і польскамоўнай) шляхты (асабліва ў этнакантактнай зоне — у [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], прымежнай з асноўным масівам балтамоўнага насельніцтва — [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрняй]]) тэрміну «младалітоўцы» для абазначэньня балтамоўнага насельніцтва, а для ўласнага самавызначэньня — тэрмінаў «старалітоўцы» (''starolitwini''), «гістарычныя літоўцы» (''litwini historyczni''), «міцкевічоўцы» (у знак салідарнасьці з тым значэньнем паняцьця «літоўцы» (''litwini''), які выкарыстоўваў [[Адам Міцкевіч]] у сваім творы «[[Пан Тадэвуш]]»)<ref>Гл.: ''Buchowski, K.'' Litwomani … С. 26</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис… С. 15.</ref>{{Заўвага|Ананімны аўтар (відавочна, маянтковец) пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце «Kurier Litewski» (№ 146, 1906 г.) разьмясьціў артыкул «Мы і літоўцы», дзе спрабаваў папулярызаваць тэрмін «старалітовец» і нават прапаноўваў стварыць «Старалітоўскую партыю», якая б адлюстроўвала інтарэсы карэнных дваранаў; а балтамоўнае сялянства, якое пачало (на думку аўтара, з падачы і падтрымкі расейскага ўраду) карыстацца назвай «літоўцы», прапаноўваў называць «младалітоўцамі». Яшчэ ў 1934 г. [[Раман Скірмунт]] у артыкуле-нэкралёгу «Панны з Муру» у газэце [[Słowo (1922)|«Słowo»]] (№127, 1934 г.) аб [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] і Юзэфе Куржанеўскай напісаў, што захапленьні Канстанцыяй Скірмунт [[літваманы|«літваманіяй»]] нz ўлічвалі тое, што «младалітоўцамі» паняцьце «Літва» было звужанае толькі да свайго этнаграфічнага, балтамоўнага арэалу (Ковеншчыны, то бок сучаснага тэрміну ''Летува'' клясычнае нормы), які сягаў межамі толькі да [[Вільня|Вільні]] (няўлучна). Гл.: ''Skirmuntt, R.'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3.}}. Хоць хутка і яны пачалі менаваць сябе толькі як «палякі»<ref>Гл. напрыклад: ''Туронак, Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі / Ю. Туронак. — Мінск : Медисонт, 2006. — С. 18.</ref>. === Змаганьне «краёўцаў» за адзінства краю === {{Асноўны артыкул|Першая сусьветная вайна на Беларусі}} У 1915 годзе, з прыходам у [[Вільня|Вільню]] нямецкіх войск падчас [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], ідэя «краёўцаў» пра непадзельнасьце і цэласнасьце літоўска-беларускіх губэрняў (Паўночна-Заходняга краю — былых зямель Вялікага Княства Літоўскага) увасобілася ў стварэньні Рады [[Канфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|Канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] — блёку лідэраў мясцовых беларускіх, летувіскіх, жыдоўскіх і польскіх этнапалітычных і этнакультурных рухаў, якія адносіліся да лібэральна-дэмакратычнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]. Ініцыятыва яе стварэньня належала беларускім краёўцам-дэмакратам. Праграмныя дакумэнты Канфэдэрацыі ВКЛ, якія пашыраліся на чатырох мовах (беларускай, летувіскай, польскай і ідыш), пастулявалі неабходнасьць вылучэньня акупаваных немцамі паўночна-заходніх губэрняў з-пад юрысдыкцыі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і ўтварэньня на гэтай тэрыторыі «незалежнай дзяржаўнай адзінкі» з [[сойм]]ам (парлямэнтам) у Вільні, сфармаваным шляхам агульных, роўных, прамых выбараў пры тайным галасаваньні. Нямецкія ўлады не праявілі зацікаўленасьці ў адраджэньні [[ВКЛ]]{{Заўвага|Праявілася і катэгарычная нязгода дзеячаў летувіскага (балтамоўнага) руху, якія мелі ўласную думку пра аўтаномію (ці самастойнасьць) «Літвы» з сталіцай у Вільні, пра што яны надумалі яшчэ ў 1905 годзе на сваім [[Вялікі віленскі сойм (1905)|Вялікім віленскім сойме]]. Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасцю... С. 336.}}. Па тым, як у пачатку лістапада 1918 году нямецкія войскі пакінулі тэрыторыю [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]] паводле пастановаў [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]], лідэры карэннага дваранства Менскай губэрні (галоўным чынам, сябры [[Менскае таварыства сельскай гаспадаркі|Менскага таварыства сельскай гаспадаркі]] — прыхільнікі лібэральна-кансэрватыўнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]) былі супраць падзелу Беларусі на часткі, выступілі з ініцыятывай стварэньня пад нямецкім куратарствам Вялікага Княства Літоўска-Беларускага (з паўночна-заходніх губэрняў) і папрасілі нямецкага генэрала [[Эрык фон Фалькенгайн|Эрыка фон Фалькенгайна]] (1861—1922) паведаміць пра гэтае імкненьне нямецкаму імпэратару [[Вільгельм II|Вільгельму II]]. Прыкметна, што менскія дваране прапаноўвалі даць назву новай дзяржаве не «Вялікае Княства Літоўскае» (альбо «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае»), а «Вялікае Княства Літоўска-Беларускае», што сьведчыла пра прыманьне імі новага значэньня геаграфічнай і этнанімічнай тэрміналёгіі. Генэрал фон Фалькенгайн адказаў дэлегацыі менскіх дваранаў, якіх узначаліў граф [[Ежы Чапскі]] (1861—1930), што мусіць строга выконваць пастановы Берасьцейскага міру, але перадасьць прапанову ў Галоўную імпэратарскую стаўку; падобныя ідэі пэўны час падтрымлівала інтэлігенцыя з прадстаўнікоў беларускага нацыянальнага руху. Аднак разам зь імі пазьней паўстала ў існасьці канкурэнтная ідэя Беларускае Народнае Рэспублікі (нацыянальнае дзяржавы беларусаў), а немцы ў лютым 1919 году хутка пакінулі ўсю тэрыторыю Беларусі, а на зьмену ім прышлі войскі [[бальшавікі|бальшавікоў]]<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 209.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Czasopis - Litwa i Rus - rok 1 - grudzien 1912 - T 4 - z 3.jpg|Вокладка часопіса «Litwa i Ruś» (Вільня), 1911 г. Файл:Starolitwin - Kuryer Litewski 1906 nr 146 s 1.jpg|Артыкул «Мы і літоўцы» ананімнага аўтара пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski»]] (№ 146, 1906 г.) </gallery> == Дадатковыя зьвесткі == * Пад рэдакцыяй [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] ў 1888—1889 гадох выходзіў даведнік «Северо-Западный календарь» (1888—1893), які быў штогадовым дадаткам да прыватнай лібэральнай газэты «[[Менскі лісток (1886)|Минский листок]]» і дзе частка матэрыялу друкавалася на [[беларуская мова|беларускай мове]]<ref>Гл.: ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 119.; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 283.</ref>. Гэты каляндар і даведнік па шасьці літоўска-беларускіх губэрнях складаў пэўную канкурэнцыю даведніку «Виленский Календарь» і іншым расейска- і польскамоўным даведнікам, а рэдактар Доўнар-Запольскі друкаваў свае ўласныя артыкулы з гісторыі, этнаграфіі, статыстыкі краю. Мітрафан Доўнар-Запольскі таксама напісаў шэраг гістарычных і этнаграфічных прац, дзе ўжываў (з цэнзурных прычынаў) тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «заходне-рускі»: «Статистические очерки Северо-Западного края» (1888), «Чародейство в Северо-Западном крае в XVII—XVIII вв.» (1890), «Западнорусская семейная община в XV веке» (1897), «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1905). * У [[Менск]]у штодзённа з 1 (14) лістапада 1902 да 8 (21) сьнежня 1905 году выдавалася газэта [[Северо-Западный край (газэта)|«Северо-Западный край»]] (якая ў 1886—1902 гадох мела назву [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] і дзе працавалі аматары беларускай культуры і гісторыі — Мітрафан Доўнар-Запольскі, [[Янка Лучына]] ды інш.). У 1905 годзе яна стала [[сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратычнага]] ([[марксізм|марксісцкага]]) кірунку — надрукавала праграму [[II зьезд РСДРП|II зьезду]] [[РСДРП]], артыкул [[Уладзімер Ленін|Уладзімера Леніна]], памфлет [[Максім Горкі|Максіма Горкага]] ды інш. А 15 траўня 1905 году ў газэце быў надрукаваны верш [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Мужык» — першы [[беларуская мова|беларускамоўны]] дэбют паэта ў друку [http://feb-web.ru/feb/periodic/pp0-abc/pp2/pp2-0481.htm]. <gallery perrow=5> Severo-Zapadnyj kalendar - 1893 AD.jpg|Вокладка даведніка «Северо-Западный календарь», 1893 г. Mitrafan Dounar-Zapolski - Ocherki po organizacii zapadno-ruskogo krestianstva v XVI veke - 1907 AD.JPG|вокладка кнігі [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1907 г.) Petrov - Belorussia i Litva - Istoricheskie sudby Severo-Zapadnogo kraja - 1890.jpg|Вокладка кнігі М.І. Пятрова «Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края» ([[Санкт-Пецярбург]], 1890 г.) Миловидов - Освобождение крестьян СЗК - 1901.jpg|Вокладка кнігі А.І. Мілавідава «Освобождение крестьян Северо-Западного края и поземельное устройство их при графе М.Н. Муравьеве» ([[Вільня]], 1901 г.) </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Летувізацыя]] == Заўвагі == {{Заўвагі|3}} == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * ''[[Яўген Анішчанка|Анішчанка, Я.]]'' Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. Анішчанка. — {{Менск (Мінск)}}: Хурсік, 2003. — 470 с. * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}} * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Белая Русь / А. Белы // {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} — С. 306—308. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' [https://web.archive.org/web/20150926144546/http://pdf.kamunikat.org/3662-1.pdf Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы] / А. Белы. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2000. — 238 с — {{ISBN|985-6599-12-1}} * ''Ганчарук, І.'' Палітыка царызму ў адносінах да каталіцкай царквы (1772—1830) / І. Ганчарук // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 2002. — № 1. — С. 39—46. * Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. Брыгадзін, У. Ладысеў, П. Зялінскі [і інш.]. — Ч. 2 : XIX—XX стагоддзі. — {{Менск (Мінск)}}: РІВШ БДУ, 2002. — 656 с. * Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. Марцуль]], І. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. Новіка, Г. Марцуля. — Ч. 1. Ад старажытных часоў — па люты 1917 г. — {{Менск (Мн.)}}: Выш. шк., 2003. — 416 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Т. 4: Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.) / М. Біч [і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 2005. — 519 с. * ''Казлоў, Л.'' Беларусь на сямі рубяжах / Л. Казлоў, А. Цітоў. — {{Менск (Мінск)}}: Беларусь, 1993. — 71 с. * Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.) / В. Грыгор’ева [і інш.]; навук. рэд. У. Навіцкі. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 1998. — 340 с. * [[Алег Латышонак|''Латышонак, А.'']] Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII — да пачатку ХХІ ст. / А. Латышонак, Я. Мірановіч. — Вільня — Беласток: Інстытут беларусістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 368 с. * [[Антон Луцкевіч|''Луцкевіч, А.'']] [http://kamunikat.org/download.php?item=10103-1.pdf&pubref=10103 Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Антон Луцкевіч; уклад., прадм. , камэнт., індэкс імёнаў, пер. з пол. і ням. А. Сідарэвіча. — {{Менск (Мінск)}}: Кнігазбор, 2006. — 460 с. * ''Насытка, Я.'' «Тыя ж беларусы…»: Этнічныя межы беларусаў у XIX — пачатку XX ст. / Я. Насытка // Беларуская мінуўшчына. — 1994. — № 4. — С. 11—15. * Паўночна-заходні край // {{Літаратура/БелСЭ|8}} — С. 339. * ''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5}} — С. 441. * [[Аляксандр Смалянчук|''Смалянчук, А.'']] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Смалянчук. — СПб.: Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * [[Сяргей Токць|''Токць, С.'']] [https://web.archive.org/web/20160305191643/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/24/04.htm Беларуская ідэнтычнасць у ХІХ ст.] // Białoruskie Zeszyty Historyczne. № 24, 2005. [https://web.archive.org/web/20140815030928/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2202] * ''[[Юры Туронак|Туронак, Ю.]]'' [https://web.archive.org/web/20140815024349/http://pdf.kamunikat.org/1771-1.pdf Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі] / Ю. Туронак. — {{Менск (Мінск)}}: Медисонт, 2006. — 180 с. * [[Аляксандар Цьвікевіч|''Цьвікевіч, А.'']] «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадскай мысьлі на Беларусі ў ХІХ і пачатку ХХ в. / А. Цьвікевіч. — 2-е выд. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1993. — 352 с. * [[Захар Шыбека|''Шыбека, З.'']] Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002) / З. Шыбека. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2003. — 490 с. * Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык [і інш]. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1985. — 215 с. * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * ''Buchowski, K.'' [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku] / K. Buchowski. — Białystok : Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku, 2006. — 430 s. * [[Марыя Чапская|''Czapska, M.'']] Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice / M. Czapska. — Warszawa : Więź, 2006. — S. 164—171. * [[Якуб Гейштар|''Gieysztor, J.'']] Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 : w 2 t. / J. Gieysztor; przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. — Wilno : Nakładem Tow. Udz. «Kurjer Litewski», 1913. — T. 1. — 422 s. * [[Раман Юркоўскі|''Jurkowski, R.'']] Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo polskie Ziem Zabranych w wyborach do Dumy Państwowej i Rady Państwa 1906—1913 / R. Jurkowski. — Olsztyn: WUWM Olsztyn, 2009. — 550 s. * [[Ігнат Лахніцкі|''Lachnicki, I.E.'']] [http://www.polona.pl/dlibra/doccontent?id=5954&from=FBC Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey]{{Недаступная спасылка|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / I.E. Lachnicki. — Wilno : Druk. Józefa Zawadzkiego, 1817. — 88 s. * [[Уладзіслаў Адамавіч Міцкевіч|''Mickiewicz, W.'']] Pamiętniki : w 3 t. / W. Mickiewicz. — Warszawa—Kraków—Lublin—Łódź—Paryż—Poznań—Wilno—Zakopane : Gebethner i Wolf, 1927. — T. 2 : 1862—1870. — 441 s. * [[Міхал Клеафас Агінскі|''Ogiński, M.K.'']] Pamiętniki Ogińskiego o Polsce i polakach od roku 1788 aż do konca roku 1815 : w 4 t. / M.K. Ogiński; z języka francuzkiego. — Poznań : Księgarnia Jana Konstantego Żupańskiego, 1871. — T. 3. — 218 s. * ''Rodkiewicz, W.'' Russian Nationality Policy in the Western Provinces of the Empire (1863—1905) / W. Rodkiewicz. — Lublin: Scientific Society of Lublin, 1998. — 257 s. * [[Напалеон Роўба|''Rouba, N.'']] [https://web.archive.org/web/20140603144045/http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/rouba/Rouba_N._Przewodnik_po_Litwe_i_Bia%C5%82ejrusi.html Przewodnik po Litwie i Białejrusi] / N. Rouba. — Wilno : Wydawnictwo «Kurjera Litewkiego», 1908. — 2-e wyd. — 215 s. [http://pbc.biaman.pl/dlibra/docmetadata?id=14001&from=publication&] * [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|''Skirmuntt, R.'']] [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3. * [[Дарус Сталюнас|''Staliunas, D.'']] Making Russians. Meaning and Practice of Russification in Lithuania and Belarus after 1863 / D. Staliunas. — Amsterdam—New York : Rodopi, 2007. — 465 s. * [[Дарыюш Шпопэр|''Szpoper, D.'']] Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s. * ''Weeks, T.R.'' Nation and State in Late Imperial Russia. Nationalism and Russification on the Western Frontier, 1863—1914 / T.R. Weeks. — DeKalb: Northern Illinois University Press, 1996. * [[Эдвард Вайніловіч|''Woyniłłowicz, E.'']] Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — cz. 1. — 368 s. * [[Марыян Зьдзяхоўскі|''Zdziechowski, M.'']] Idea polska na kresach / M. Zdziechowski // Widmo przyszłości : szkice historyczno-publicystyczne / M. Zdziechowski. — Wilno : Grafika, 1939. — S. 1—17. * Акты Виленской археографической комиссии (Акты издаваемые комиссиею, Высочайше учрежденною для разбора древних актов в Вильне). — Вильна: Тип. А. Г. Киркора, 1865. — [https://web.archive.org/web/20160414010348/http://www.runivers.ru/lib/book3036/9545/ Т. I. Акты Гродненского земского суда]. — 377 с. * ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России / К. Арсеньев. — Санкт-Петербург : Тип. Импер. академии наук, 1848. — 503 с. * Белоруссия // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1863. — Т. I. — С. 371. * Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С.231. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С. 232—234. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * ''Большакова, О. В.'' Российская империя: система управления. Современная зарубежная историография: аналитический обзор / О. В. Большакова ; Центр социал. науч.-информ. исслед. Отд. отеч. и зарубеж. истории; Отв. ред. В. М. Шевырин. — М., 2003. — 92 с. * ''[[Пётар Брыгадзін|Бригадин, П. И.]]'' Минские губернаторы: история власти / П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич. — Минск : БГУ, 2009. — 351 с (фрагмэнт кнігі гл. тут [https://web.archive.org/web/20131001215756/http://www.simst.bsu.by/main/guide/brigadin/7.pdf]) * ''[[Фадзей Булгарын|Булгарин, Ф.]]'' Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года // Выбранае / Ф. Булгарын; уклад., прадм., камент. А. Фядуты. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 2003. — С. 173—223. * [[Міхаіл Далбілаў|''Долбилов, М. Д.'']] Русский край, чужая вера: Этноконфессиональная политика империи в Литве и Белоруссии при Александре II / М. Д. Долбилов. — М. : Новое литературное обозрение, 2010. — 1000 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * ''Зайончковский, П. А.'' Правительственный аппарат самодержавной России в XIX в. / П. А. Зайончковский. — М. : Мысль, 1978. — 288 с. * Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — Москва: Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с. * Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1894. — Т. XII. — С. 247. * Западный край // Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания; под ред. С. Н. Южакова. — СПб : Тип. Тов-ва «Просвещение», 1902. — Т. 9. — С. 507. * История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с. * ''Каппелер, А.'' Россия — многонациональная империя: Возникновение. История. Распад / А. Каппелер; пер. с нем. С. Червонная. — М. : Традиция, 2000. — 344 с — {{ISBN|5-89493-009-Х}} * [[Аляксандар Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] Система управления и чиновничество белорусских губерний в конце XVIII — первой половине XIX в. / А. А. Киселев. — Минск : ВА РБ, 2007. — 172 с. * ''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае. Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественнно в муравьевскую эпоху / И. Корнилов. — Санкт-Петербург : Тип. А. Лопухина, 1901. — 420 с. * ''[[Міхаіл Каяловіч|Коялович, М. О.]]'' Чтения по истории Западной России / М. О. Коялович. — СПб, 1884. — 341 с. * ''Лебедкин, М.'' [http://books.google.ru/books?id=yZcZAAAAYAAJ&pg=RA2-PA9&dq=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ei=hL_dUKWoGMSg4gSU6ICgBw&ved=0CEMQ6AEwAw#v=onepage&q=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&f=false О племенном составе народонаселения Западного края Российской империи // Вестник Юго-Западной и Западной России. Историко-литературный журнал. Октябрь. Том II. Киев, 1862] * ''Липранди, А. П.'' [http://dlib.rsl.ru/01003548360?get=pdf «Отторженная возвратих»: Падение Польши и воссоединение Западно-Русского края] / А. П. Липранди (А. Волынец). — СПб : Калашниковск. тип. А. Л. Трунова, 1893. — 80 с. * ''Литвинов, М. М.'' [https://web.archive.org/web/20160304225214/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003545042?get=pdf Литовская область, Полесье и страна к югу от Полесья : Записки офицеров старш. курса Николаев. акад. Ген. штаба, сост. по лекциям адъюнкт-проф. М. Литвинова в 1883—83 г.] / М. М. Литвинов. — СПб : Общественная польза, 1883. — 16 с. * Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1867. — Т. III. — С. 62—64. * ''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия по отношению к дворянству Белоруссии в конце XVIII — первой половине XIX вв. / С. Л. Луговцова. — Минск : БГПУ, 1997. — 79 с. * ''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы Российской империи (XVIII — начало XX века) / Л. М. Лысенко. — М. : МПГУ, 2001. — 2-е изд. — 358 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния / сост. А. Корева. — Санкт-Петербург: Тип. И. Огризко, 1861. — 804 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Минская губерния / сост. И. Зеленский. — Санкт-Петербург : Воен. тип., 1864. — Ч. 1. — 672 с. * [[Аляксей Мілер|''Миллер, А.'']] [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста] // uchebilka.ru [Электронны рэсурс] * Народы России. Белорусы и поляки / Издание «Досуг и дело». — СПб : Общественная польза, 1878. — 68 с. * Обозрение исторических сведений о составлении свода местных законов западных губерний. — Санкт-Петербург, 1837. — 96 с. * ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края / Н. И. Петров. — СПб. : Тип. Тов. «Общественная польза», 1890. — 585 с [https://web.archive.org/web/20141129015141/http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/] * Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. — М. : Наука, 1964. — 707 с. * ''Реклю, Э.'' [https://web.archive.org/web/20160303211904/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf Россия европейская и азиатская] : в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. Европейская Россия. До Урала. — СПб. : А. Ильин, 1883. — 700 с. * ''[[Сусана Самбук|Самбук, С. М.]]'' Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX века / Ред. В. П. Панютич. — Минск : Наука и техника, 1980. — 224 с. * Сборник императорского русского исторического общества. — Т. 23: Письма Императрицы Екатерины II к Гримму (1774—1796) / изданные с пояснительными примечаниями Я. Грота. — СПб. : Тип. Императорской Академии Наук, 1878. — 734 с. * ''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии / А. Сементовский. — Санкт-Петербург : Тип. Н. Хана. — 1872. — 69 с. * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] Границы в пограничье: белорусы и этнолингвистическая политка Российской империи на Западных окраинах в период Великих Реформ / Д. Сталюнас // Ab Imperio. 2003 — № 1. — С. 261—292. * ''Столпянский, Н. П.'' Девять губерний Западно-Русского края в топографическом, геогностическом, статистическом, экономическом, этнографическом и историческом отношениях : (С карт. девяти губерний края) / Н. П. Столпянский. — СПб : тип. Гогенфельдена и К°, 1866. — 200 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н. Г.'']] [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003570717?get=pdf Исследование вопроса, какое место в русской истории должно занимать Великое княжество Литовское?]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Н. Г. Устрялов. — Санкт-Петербург : тип. Экспедиции заготовления гос. бумаг, 1839. — 42 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н.'']] Русская история: в 2 ч. / Н. Устрялов. — Изд. 5-е. — Санкт-Петербург : тип. Апполона Фридрихсона, 1855. — Ч. 2. Новая история. — 600 с. * [[Павал Ёзэф Шафарык|''Шафарик, П. И.'']] [https://web.archive.org/web/20141129031330/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003560707?get=pdf Славянское народописание] / П. И. Шафарик; пер. с чешского И.Бодянского. — М. : Университетская типография, 1843. — 182 с. * ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с. * [[Родрыг Эркерт|''Эркерт, Р. Ф.'']] [https://web.archive.org/web/20160303234943/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом)] / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140530161039/http://www.runivers.ru/lib/book3130/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20160308003703/http://www.runivers.ru/lib/book3136/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Второе], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20110819174043/http://runivers.ru/lib/book3139/9995/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Третье], Руниверс * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] [https://web.archive.org/web/20150924092948/http://www.russianresources.lt/archive/Mater/staliunas.html Этнополитическая ситуация Северо-Западного края в оценке М. Н. Муравьева (1863—1865)] * [[Аляксандр Аляксандравіч Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] [http://zapadrus.su/2012-04-11-14-59-43/2013/-1863-/246-2013-01-19-133149.html Конфессиональные аспекты кадровой политики российских властей в полицейских учреждениях МВД белорусских губерний во второй половине XIX — начале XX вв.], Западнорус [Электронны рэсурс] === Мапы літоўска-беларускіх губэрняў Расейскай імпэрыі === * [http://www.vln.by/sites/default/files/map6.jpg Полацкая і Магілёўская губэрні 1778—1796], сайт гісторыка [[Вячаслаў Насевіч|Вячаслава Насевіча]] * [http://www.vln.by/sites/default/files/map3.jpg Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі ў 1793—1796 гг.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [http://www.vln.by/sites/default/files/map5.jpg Беларусь у другой палове XIX — пачатку XX в.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [https://web.archive.org/web/20130928013615/http://www.runivers.ru/lib/book3295/16672/ Российский атлас, из сорока четырех карт состоящий и на сорок два наместничества Империю разделяющий, 1792 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20161107012254/http://www.runivers.ru/lib/book7629/406248/ Карманный почтовый атлас всей Российской Империи разделенной на Губернии с показанием главных почтовых дорог, 1808 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140723002608/http://www.runivers.ru/lib/book3293/16652/ Атлас Исторический, Хронологический и Географический Российского государства, составленный на основании истории Карамзина Иваном Ахматовым, 1831 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140904163649/http://www.runivers.ru/lib/book4750/58819/ Атлас Российской Империи, содержащий в себе 51 губернию, 4 области, Царство Польское и Княжество Финляндское, 1835 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140214221543/http://www.runivers.ru/lib/book3296/16681 Подробный атлас Российской Империи с планами главных городов, 1876 год], Руниверс * [http://rodmurmana.narod.ru/Karty.htm Мапы губэрняў эўрапейскай часткі Расейскай імпэрыі, 1903 год] * [https://web.archive.org/web/20150721022727/http://www.runivers.ru/lib/book7761/450334/ Россия. Географическое описание Российское Империи по губерниям и областям с географическими картами, 1913 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140307064333/http://starye-karty.litera-ru.ru/index.html#gub Картографическая энциклопедия: старые карты Российской империи], Литера. Ру {{Беларусь у тэмах}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Паўночна-Заходні край| ]] cutrdhzjree7fmwlbbw6itlevkjrp9y 2678282 2678281 2026-07-08T22:03:18Z ~2026-38974-75 98784 /* Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» */ 2678282 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mapa 6 gubernij Litwy i Bialej Rusi - Benedykt Hertz.jpg|міні|300пкс|Шэсьць губэрняў Паўночна-Заходняга краю [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] — мапа, надрукаваная ў выдавецтве газэты «[[краёўцы|краёўцаў]]» «[[Kurier Litewski (1905)|Kurjer Litewski]]» і названая «Мапа шасьці губэрняў Літвы і Беларусі», паміж 1905—1910 гг.]] '''«Паўно́чна-Захо́дні край»''' або '''«паўно́чна-захо́днія губэ́рні»''' ({{мова-ru|Северо-Западный край, северо-западные губернии|скарочана}}) — размоўная, публіцыстычная і афіцыйна-бюракратычная назва шасьці губэрняў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ([[Віленская губэрня|Віленская]], [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская]], [[Менская губэрня|Менская]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]] і [[Віцебская губэрня|Віцебская губэрні]]), уведзеная расейскімі ўладамі датычна земляў [[Анэксія|анэксаванага]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў рэчышчы [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] гістарычных [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] — [[беларусы|беларусаў]]. Тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні») ад пачатку ўжываўся ва ўрадавай расейскай тэрміналёгіі датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] па ґвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы]] (1839 год) як жаданьне паказаць ня толькі ўяўны спадчынна-дынастычны, але і [[Русіны (гістарычны этнонім)|этнаканфэсійна рускі]] характар гэтых зямель, які наўмысна праз [[Амонім|аманімічнае]] азначэньне {{мова-ru|«русский»|скарочана}} намагаліся атаясаміць з [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквой]] і [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]]. Аднак да пачатку [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы]] (1861 год) і асабліва да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] тэрмін «Паўночна-Заходні край» выкарыстоўваўся вельмі рэдка і не пашыраўся на Віцебскую і Магілёўскую губэрні. Да пачатку 1860-х гадоў часьцей за ўсё ў расейскай урадавай тэрміналёгіі «паўночна-заходнія губэрні» не вылучаліся асобна, а фігуравалі разам зь «беларускімі» (Віцебскай і Магілёўскай губэрнямі) і «паўднёва-заходнімі губэрнямі» ([[Паўднёва-Заходні край|«Паўднёва-Заходнім краем»]] — Кіеўскім ваенным генэрал-губэрнатарствам) пад агульнай назвай [[Заходні край|«заходнія губэрні» (або «Заходні край»)]]. Падпарадкаваньне ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня 1863—1864 гадоў) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў уладзе віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара пашырыла тэрмін «Паўночна-Заходні край» і на гэтыя («беларускія») губэрні, што захавалася нават па выхадзе ў 1869 годзе Віцебскай і Магілёўскай губэрняў з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара. У расейскай [[Імпэрыялізм|імпэрскай ідэалёгіі]] (г. зв. [[заходнерусізм|«заходнерусізьме»]]) тэрмін «Паўночна-Заходні край» фактычна пазначаў паўночна-заходнюю частку «адзінай Русі» — «Паўночна-Заходнюю Русь» («Паўночна-Заходнюю Расею»), што асабліва пачало прапагандавацца па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў. Апроч таго, замацаваньне з 1860-х гадоў за шасьцю губэрнямі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) назвы «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), нават па скасаваньні ў 1912 годзе Віленскага генэрал-губэрнатарства, фактычна было прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага і мае падобныя агульныя рысы ва ўсіх дачыненьнях, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях. З 1830-х гадоў спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў у паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях паступова набывалі выразна дыскрымінацыйны характар у дачыненьні многіх катэгорыяў мясцовага насельніцтва (у параўнаньні зь іншымі часткамі Расейскай імпэрыі). Плошча Паўночна-Заходняга краю (шасьці губэрняў — Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай і Віцебскай) у пачатку XX ст. складала 266 978 квадратных [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]]<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 441.</ref>. Яго цэнтрам лічылася [[Вільня]]. == Аналягі тэрміну == === Расейскія азначэньні губэрняў да часу ўзьнікненьня тэрміну === [[Файл:WKL wojewodztwa 1771.png|значак|Вялікае Княства Літоўскае, 1771 г.]] Жаданьне паказаць уяўную справядлівасьць захопу зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793 і 1795 гады), праявілася ва ўзьнікненьні ў афіцыйна-бюракратычным справаводзтве Расейскай імпэрыі тэрміну «губэрні, вернутыя ад Польшчы» («губернии, возвращённые от Польши»){{Заўвага|Пад «Польшчай» у тыя часы разумелася ўся [[Рэч Паспалітая]]}}, які выкарыстоўваўся адразу з часу [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] (1772 год) да пачатку 1860-х гадоў<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 297.</ref>. У ходзе падзелаў Рэчы Паспалітай, калі адбываўся працэс усталяваньня расейскіх парадкаў у «нованабытых» губэрнях імпэрыі, у расейскім афіцыйным справаводзтве выкарыстоўваліся таксама тэрміны «новадалучаныя ад Польшчы вобласьці», «набытыя ад Польшчы вобласьці», «зноў далучаныя да Расеі ад Польшчы губэрні» і г. д.<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17108, 17113, 17114, 17122, 17279 ды інш.</ref> [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 35 nr 27318 - p 173 - 1818 AD.jpg|міні|зьлева|''Даклад Галоўнай управы вучэльняў аб захаваньні ў цэласьці адукацыйнага фундуша з паезуіцкіх маёнткаў''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 35, №27318 (фрагмэнт), 1818 г.]] З 1796 году, пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара [[Павал I|Паўла I]], да сярэдзіны 1830-х гадоў (нават па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|«Лістападаўскага паўстаньня»]]) датычна «новадалучаных» губэрняў выкарыстоўваўся таксама тэрмін «польскія губэрні» («нашыя польскія губэрні», «польскія правінцыі»), якія не плянавалася злучыць з ваяводзтвамі [[Царства Польскае|Царства Польскага]]<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 28, № 21586, 21588; Т. 32, № 25319 ды інш.</ref>. У справаводзтве таксама можна было сустрэць тэрміны «літоўскія губэрні» («літоўскія правінцыі», «Літва») і «беларускія губэрні» («беларускія правінцыі»{{Заўвага|Тэрмін «правінцыі» («польскія правінцыі», «літоўскія правінцыі», «беларускія правінцыі» і г.д.) выкарыстоўваўся толькі да пачатку 1830-х гадоў}}, «Белая Расея» альбо «Беларусія») датычна адпаведных губэрняў, якія так называліся лучна. Зрэдку ўжываліся і тэрміны «Літоўскі край» і «Беларускі край»{{Заўвага|Тэрмін «край» у расейскай афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі меў шырокае значэньне. «Краем» маглі называць асобную губэрню; некалькі губэрняў, аб’яднаных адной прыкметай (напрыклад, «Літоўскі край», «Беларускі край» і г.д.); генэрал-губэрнатарства; некалькі генэрал-губэрнатарстваў, аб’яднаных адной прыкметай. Напрыклад, тэрмінам [[Заходні край|«Заходні край» («заходнія губэрні»)]] у свой час лучна называлі тры генэрал-губэрнатарствы (з цэнтрамі ў Вільні, Віцебску і Кіеве). Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 21, аддзяленьне 2, № 20295; Т. 28, аддзяленьне 1, № 27017; ды інш.}}. Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] зь сярэдзіны 1830-х гадоў датычна ўсіх губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай, пачаў стала выкарыстоўвацца да 1917 году тэрмін [[Заходні край|«заходнія губэрні» (альбо «Заходні край»)]]{{Заўвага|Зрэдку тэрмін «заходнія губэрні» выкарыстоўваўся яшчэ за панаваньнем маскоўскага гаспадара [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]]. Гл.: Указ 12 чэрвеня 1812 г. Аб выкарыстаньні лясной варты Заходніх губэрняў для патрэбаў пры арміях // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 32, № 25138.}}. Землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўваходзілі ў склад адасобленых суседніх генэрал-губэрнатарстваў і не вылучаліся ў бюракратычнай тэрміналёгіі асобна з «заходніх губэрняў» (найперш праз падобнасьць урадавай палітыкі датычна гэтых губэрняў){{Заўвага|Па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў дзеля выпрацоўваньня агульнай палітычнай лініі расейскіх уладаў датычна заходніх губэрняў 14 верасьня 1831 году быў створаны «Камітэт, заснаваны для разгляду розных меркаваньняў па губэрнях, ад Польшчы вернутых». У бюракратычных сфэрах гэты камітэт хутка сталі называць [[Камітэт заходніх губэрняў|«Камітэтам заходніх губэрняў»]] (1831—1848). Камітэт дзейнічаў як самастойная ўстанова, але меў блізкія зносіны з Камітэтам міністраў Расейскай імпэрыі, і распрацоўваў датычна заходніх губэрняў розныя ўніфікацыйныя захады, каб «губэрні, ад Польшчы далучаныя, прыведзеныя былі да таго парадку, які для кіраваньня ў іншых расейскіх губэрнях існуе». З пачаткам сялянскай рэформы (1861) і напярэдадні паўстаньня 1863—1864 гадоў быў створаны «[[Заходні камітэт]]» (1862—1865), які меў задачы абмеркаваньня захадаў «да ўстанаўленьня ў адзначаным краі парадку і ўмацаваньня ў ім спакою».}}. Менавіта гэты тэрмін быў найбольш пашыраным да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўчых актах Расейскай імпэрыі. У пачатку 1840-х гадоў (у час эўфарыі ўраду па ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай царквы і павелічэньня колькасьці намінальных вернікаў [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] за кошт былых уніятаў) і ў пачатку 1860-х гадоў (у час чарговага абвастрэньня дачыненьняў паміж мясцовай шляхтай і расейскай уладай) у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі можна было сустрэць і такія тэрміны (з узмацняльнай канатацыяй) як «нашы заходнія губэрні» альбо «заходнія, вернутыя ад Польшчы губэрні»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 104; ды інш.</ref>. === Узьнікненьне тэрміну і ягоныя расейскія аналягі з часу ўзьнікненьня === Па гвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у дачыненьні [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), якое складалася з [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрняў]], у афіцыйным расейскім справаводзтве і прэсе пачаў паралельна выкарыстоўвацца тэрмін «Паўднёва-Заходні край» («паўднёва-заходнія губэрні»), а датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) — тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»){{Заўвага|Упершыню тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» ўжыты ў афіцыйным заканадаўстве ва ўказе ад 18 сьнежня 1842 году, якім праводзілася рэарганізацыя адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства: з складу Віленскай губэрні вылучылі Ковенскі, Цельшаўскі, Расіенскі, Панявескі, Вількамірскі і Новааляксандраўскі паветы дзеля стварэньня Ковенскай губэрні, а Беластоцкую вобласьць (1808—1842) улучылі ў склад Гарадзенскай губэрні. (Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 17, аддзяленьне 2, №16347). Другім разам у Поўным зборы законаў Расейскай імпэрыі тэрмін ужываецца ва ўказе Сэнату ад 27 ліпеня 1843 году («Аб прывядзені ў дзейнасьць Найвысачайшага ўказу 18 сьнежня 1842 году датычна стварэньня ў новым складзе паўночна-заходніх губэрняў» — гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 18, аддзяленьне 1, №17074.}} або «Заходні край» («заходнія губэрні»), хоць тэрмін «Заходні край» («заходнія губэрні») ужываўся паралельна для абазначэньня ўсіх дзевяці «заходніх губэрняў» (Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>{{Заўвага|Нават па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі тэрмін «Паўночна-Заходні край» пачаў шырока ўжывацца ў заканадаўчых актах, афіцыйных дакумэнтах і публіцыстыцы, тэрмін «Заходні край», які «прыжыўся» у грамадзкай сьвядомасьці датычна генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Вільні, яшчэ часам суадносіўся толькі зь Віленскім генэрал-губэрнатарствам. Так, у дванаццатым томе (1894 год) вядомага і папулярнага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Западный край» паведамляецца, што тэрмін адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі — Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай, Магілёўскай, Валынскай, Падольскай і Кіеўскай, але і адзначаецца, што пад Заходнім краем пераважна разумеюцца першыя шэсьць губэрняў («паўночна-заходніх»). А ў дзявятым томе (1902 год) выданьня «Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания» пад рэдакцыяй Южакова указваецца, што тэрмін «Заходні край» адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў, а часьцей за ўсё — да шасьці губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) ці ўвогуле — да трох (Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай), якія складалі Віленскае генэрал-губэрнатарства. Гл.: Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз… С. 247; Западный край // Большая энциклопедия… С. 507.}}. Прытым, тэрмін «Заходні край» для абазначэньня Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства быў больш папулярным да пачатку 1860-х гадоў, чым тэрмін «Паўночна-Заходні край»<ref>Гл.: ''Миллер, А.'' [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e ‎Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста]</ref>. У тыя часы Віцебская і Магілёўская губэрні не ўваходзілі ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і не адносіліся да «паўночна-заходніх», а называліся [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускімі»]]. Да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўстве і справаводзтве Расейскай імпэрыі «заходнія губэрні» (як «паўночна-заходнія», так і «паўднёва-заходнія» і «беларускія»), калі пра іх ішла гаворка ў дакумэнтах, часта прыводзіліся проста пералікам губэрняў паводле імя альбо пазначэньнем генэрал-губэрнатарства (ці ваеннага губэрнатарства). Тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» часьцей сталі размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна ўжывацца з пачатку 1860-х гадоў, калі ў Расейскай імпэрыі пачала абмяркоўвацца і праводзіцца [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянская рэформа]] (1861 год), бо датычна губэрняў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] выпрацоўваліся розныя ўмовы надзяленьня сялянаў зямлёй, што было зафіксавана ў розных «Мясцовых палажэньнях» для гэтых двух груп губэрняў. Актуалізавала шырокае ўжываньне гэтых тэрмінаў насьпяваньне паўстаньня 1863—1864 гадоў. Па пераводзе ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» пачаў пашырацца і на гэтыя («беларускія») губэрні. У пачатку 1860-х гадоў у расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай гістарычнай навуцы (асабліва [[заходнерусізм|заходнерусісцкага кірунку]]) тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю фактычна пачала трактавацца і разумецца як «Паўночна-Заходняя Русь» (альбо «Паўночна-Заходняя Расея»), Паўднёва-Заходняга краю — «Паўднёва-Заходняя Русь» (альбо «Паўднёва-Заходняя Расея»), а цалкам [[Заходні край|«заходнія губэрні»]] трактаваліся і разумеліся як «Заходняя Русь» (ці «Заходняя Расея», «Заходне-рускі край», «заходне-рускія губэрні»). У расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай навуцы тэрмін «Паўночна-Заходняя Русь» таксама меў сваім адэкватам тэрмін «Белая Русь» (ці «Беларусія і Літва»), «Паўднёва-Заходняя Русь» — «Заходняя Маларосія». Цалкам [[Украіна]] («Малая Русь» ці [[Маларосія|«Маларосія»]]) называлася як «Паўднёвая Русь» ці «Паўднёвая Расея»<ref>''Коялович, М. О.'' Чтения по истории Западной России… С. 1.</ref>{{Заўвага|Тры губэрні «Паўднёва-Заходняга краю» (Валынская, Падольская і Кіеўская губэрні) часта называліся адпаведна як «Валынь», «Падольле» і «Кіеўшчына». У першай трэці XIX ст. тэрмін «Маларосія» меў, апроч шырокага значэньня (землі, населеныя «маларосамі»), і вузкае значэньне — адносіўся да Чарнігаўскай, Палтаўскай і Харкаўскай губэрняў. Кацярынаслаўская, Хэрсонская і Таўрыйская губэрні мелі назву «Наваросія». Усходняя Галіцыя называлася як «Чырвоная Русь». Гл.: ''Миллер, А.''‎ Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста.}}. Самі [[беларусы|«беларусы»]] і [[украінцы|«маларусы»]] разглядаліся ня як самастойныя народы, а разам зь «[[расейцы|велікарусамі]]» як тры галіны адзінага «рускага народу», які мусіў быць выняткова [[праваслаўе|праваслаўным]] — прыналежным да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). Напачатку ў публіцыстыцы заходнерусістаў Паўночна-Заходні край называўся тэрмінам не «Паўночна-Заходняя Русь», а проста — «Заходняя Русь», паводле аналёгіі, як Паўночна-Заходні край яшчэ пэўны час працягваў размоўна называцца «Заходнім краем»{{Заўвага|У 1862—1864 гады ў Кіеве выдаваўся часопіс заходнерусісцкага кірунку [[Вестник Западной России|«Вестник Юго-западной и Западной России»]], перайменаваны ў 1864 годзе ў [[Вестник Западной России|«Вестник Западной России»]] і друкаваны ў Вільні}}. Адсюль і ўтварылася вызначэньне кірунку ідэалёгіі — [[заходнерусізм|«заходнерусізм»]] (а Паўднёва-Заходні край напачатку ў тэрміналёгіі заходнерусістаў так і называўся як «Паўднёва-Заходняя Русь»). === Тэрміналёгія ў асяродзьдзі карэннай шляхты краю === [[Файл:Stolen lands (ziemie zabrane).PNG|значак|«Захоплены край» (жоўты колер) на фоне граніц Рэчы Паспалітай (1771) і Расейскай імпэрыі (1834)]] Карэнная [[шляхта]] («дваране», {{мова-ru|дворяне|скарочана}}) шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, якая была беспасярэднімі нашчадкамі шляхты [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і пераемнікамі яе культуры і звычаяў, ужывала ў сваім коле на працягу XIX — пачатку XX ст. датычна гэтых губэрняў тэрміны «былое Вялікае Княства Літоўскае», «землі былога Вялікага Княства Літоўскага», «Літва»{{Заўвага|[[Марыян Зьдзяхоўскі]] (1861—1938), ураджэнец бацькоўскага маёнтку [[Ракаў|Ракава]], вядомы навуковец і будучы рэктар (1925—1927) [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], у рэфэраце, чытаным ў [[Вільня|Вільні]] ў 1923 годзе ў часы міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], адзначыў: «''Разнастайны этнічна наш край ёсьць часткай гістарычнай Літвы, і нас — людзей майго пакаленьня — выхоўвалі як літоўцаў, вядома, у тым значэньні, у якім быў ім [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], калі казаў «Літва, мая айчына». У дзяцінстве мяне вучылі, разам з гісторыяй Польшчы, таксама і гісторыі Літвы. Дзякуючы гэтаму я лічыў нацыянальнымі героямі ня толькі тых, хто будаваў Польшчу, але і таго, хто імкнуўся адарваць Літву ад Польшчы — вялікага князя [[Вітаўт]]а. Але хто ж тады задумваўся над гэтай непасьлядоўнасьцю? І калі б мяне сёньня запыталі, кім я сябе адчуваю ў глыбіні душы, адказаў бы, што адчуваю сябе грамадзянінам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], непарыўнай уніяй зьвязанага з Польшчай. Калі я бачу сьцяг з [[герб Польшчы|Арлом]], але без [[Пагоня (герб)|Пагоні]], які разьвяваецца тут з вышыні Замкавай гары, то ўспрымаю гэта як нанесеную мне крыўду''». Гл.: ''Zdziechowski, M.'' Idea polska na kresach… С. 3.}}, а ў афіцыйных зваротах у адміністрацыйныя ўстановы (усьлед за расейскімі ўрадавымі чыноўнікамі) тэрміны «Тутэйшы Край» (па-расейску — «Здешний Край») альбо проста «Край»{{Заўвага|Бюракратычны тэрмін «Здешний Край» не меў ніякай ідэалягічнай афарбоўкі, а выкарыстоўваўся проста дзеля пазначэньня той або іншай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ў Расейскай імпэрыі, у тым ліку, напрыклад, асобнай губэрні}}. Прычынай гэтага было тое, што вонкавыя межы Вялікага Княства Літоўскага станам да першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) амаль супадалі з вонкавымі межамі шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў мясцовай шляхты (якая называла называла сябе [[ліцьвіны|ліцьвінамі]]{{Заўвага|У 1861 годзе ў [[Менск]] прыехаў сын [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] [[Уладзіслаў Міцкевіч|Уладзіслаў]] (1838—1926) і быў запрошаны на банкет мясцовай шляхтай, дзе пачуў па-польску ў свой адрас ад пана [[Аляксандар Валіцкі|Аляксандра Валіцкага]] верш-прысьвячэньне, у якім заяўлялася, што «Літва — матка, а Адам — айцец наш», а пазьней атрымаў альбом фатаграфіяў з надпісам і сьпісам аўтографаў мясцовай шляхты «Synowi Adama, Władysławowi, ziomkowie Litwini w Mińsku 1861 r. 18 marca» (г.зн. «Сыну Адама, Уладзіславу, землякі-ліцьвіны ў Менску 1861 г. 18 сакавіка»). Гл.: ''Mickiewicz, W.'' Pamiętniki. — T.2. — С. 52—54.}}{{Заўвага|Спачатку пэўны час у Расейскай імпэрыі «літоўцаў» разумелі за славянаў. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.}}, і як «палякі»{{Заўвага|Тэрмін «палякі» у тыя часы заставаўся палітонімам і азначаў паводле інэрцыі грамадзяніна Рэчы Паспалітай — дзяржавы, якая на той момант ужо не існавала, але якую «палякі» марылі адрадзіць}}) з сваёй былой дзяржавай. Пагатоў расейскае слова «край» («вобласьць») у [[польская мова|польскай мове]] мае і значэньне «краіна» («Kraj»). У асяродзьдзі мясцовай шляхты таксама ўзьнік і тэрмін «захоплены край» (па-польску «kraj zabrany»), які меў сэнтымэнтальную і высокаэмацыйную афарбоўку незадаволенасьці існым становішчам — браку ўласнай дзяржаўнасьці. У цэлым жа да [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]] у асяродзьдзі мясцовай шляхты, якая марыла пра аднаўленьне фэдэрацыйнай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], выкарыстоўваўся польскамоўны тэрмін «ziemie zabrane» («захопленыя землі»){{Заўвага|Тэрмін «ziemie zabrane» у 1834 годзе ўпершыню ў публіцыстыку ўвёў [[Маўрыцы Махнацкі]] (1803—1834), вядомы ўдзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў}}, бо расейскія ўлады цьвёрда лічылі іх «заходне-рускімі» і не жадалі ні ў якім разе ўлучаць («аддаваць») у склад супольнай аўтаноміі з польскімі землямі ([[Царства Польскае|Царствам Польскім]]), што нейкім чынам нагадвала б вобраз былой Рэчы Паспалітай. Да «захопленых зямель» належалі таксама і [[Курляндыя]] — [[Курляндзкая губэрня]] Расейскай імпэрыі. У Царстве Польскім, нягледзячы на падабенства ўнутрыпалітычнай сытуацыі (апазыцыйнасьць мясцовай эліты) з [[Заходні край|«заходнімі губэрнямі»]], задачы масавай русіфікацыі і насаджэньня праваслаўя [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] ня ставіліся, а землі прызнаваліся этнічна польскімі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 757.</ref>. === Сучасныя аналягі тэрміну === У сучаснай беларускай ды іншых гістарыяграфіях тэрмін «Паўночна-Заходні край» часам мае сваім адпаведнікам тэрмін «[[Літва|літоўска]]-[[Беларусь|беларускія]] землі Расейскай імпэрыі» (альбо «беларуска-літоўскія землі Расейскай імпэрыі», «літоўска-беларускі край Расейскай імпэрыі» і г. д.) і суадносіцца з тэрыторыяй сучаснай [[Летува|Летувы]] ([[Летува|Рэспублікі Летувы]]) і [[Беларусь|Беларусі]] ([[Беларусь|Рэспублікі Беларусі]]), хоць тэрыторыя Паўночна-заходняга краю была шырэйшаю за сучасную супольную тэрыторыю гэтых дзьвюх дзяржаваў. == Прычына ўзьнікненьня і замацаваньня тэрміну == === Ідэалягічная функцыя тэрміну === Тэрмін «Паўночна-Заходні край» узьнік у 1840-я гады ў асяродзьдзі расейскай імпэрскай бюракратыі і маскоўскага стальцу ня проста ў геаграфічным значэньні (для абазначэньня паўночна-заходняй ускраіны Расейскай імпэрыі), але і набыў выразную ідэалягічную афарбоўку. У афіцыйнай ідэалёгіі па ліквідацыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у Расейскай імпэрыі ён стаў аналягам тэрміну «Паўночна-Заходняя Расея» («Паўночна-Заходняя Русь») для абазначэньня зямель («краю»), якія да другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) уваходзілі ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Аднак тэрмін «Паўночна-Заходні край» стаў асабліва шырока выкарыстоўвацца ў пачатку 1860-х гадоў у сувязі з узнаўленьнем напярэдадні і па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] ідэалягічнага змаганьня зь мясцовай каталіцкай шляхтай за права на землі былога Вялікага Княства Літоўскага і працягам легітымацыі ў грамадзкай думцы эўрапейскай супольнасьці гэтых зямель як «спрадвечна рускіх». У існасьці ж прыняцьце расейскай уладай у 1860-я гады для шасьці губэрняў Расейскай імпэрыі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў) супольнага тэрміну «Паўночна-Заходні край», наадварот, было фактычна прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, ня зьніклага зь сьвядомасьці салідарызаванай карэннай шляхты, якая была спадкаемцам ягонай гісторыі і традыцыяў. === Дынастычныя падставы легітымацыі валоданьня краем === [[Файл:Ottorzhennaja vozvratih.jpg|міні|зьлева|Мэдаль «Отторженная возвратихъ» з выявай [[Двухгаловы арол|Двухгаловага арла]], які трымае мапы зямель [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], далучаных да Расейскай імпэрыі ў 1772 і 1793 гадох]] Само далучэньне да Расейскай імпэрыі зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793, 1795 гады), праходзіла пад лёзунгамі расейскай імпэрскай ідэалёгіі аб [[трыадзіны рускі народ|адзінстве ў траістасьці «усіх Расеяў»]] (Вялікай, Белай і Малай Расеі) і заяўлялася як легітымны працэс «зьбіраньня рускіх зямель». Адразу па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе (а потым і другога ў 1793) маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] абвясьціла захопы тэрыторыяў як справядлівы працэс вяртаньня ({{Артыкул у іншым разьдзеле|«Отторженная возвратихъ»||ru|Отторженная возвратихъ}}) пад уладу маскоўскага стальцу і ва ўлоньне Маскоўскай царквы «спрадвечна рускія землі» [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] (г. зв. «Заходнюю Русь» альбо «заходне-рускія землі»), нібыта гістарычна адарваныя ў свой час (XIII—XV стагодзьдзі) пад прымусовую ўладу «літоўцаў і палякаў», якія зьмянілі «рускае аблічча» гэтых зямель, насадзіўшы там «польскую шляхецкую культуру», [[польская мова|польскую мову]], [[уніяцтва]] і [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Липранди, А. П.'' «Отторженная возвратих»; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 76—77.</ref>. Так, у 1795 годзе Кацярына II афіцыйна заяўляла, што ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай не захапіла «ніводнага кавалка польскай зямлі» і мае поўнае права на «Літву», бо яшчэ [[князь кіеўскі|кіеўскім князем]] [[Уладзімер Сьвятаславіч|Уладзімерам]] [[Полацкае княства|Полацак]] быў аддадзены свайму старшаму сыну [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяславу]], а апошні аддаў [[Літва старажытная|Літву]] свайму сыну Сьвятаславу{{Заўвага|Такога сына ў полацкага князя Ізяслава не было.}}, які ня меў патомства. Яна таксама сьцьвярджала, што [[Вялікае Княства Літоўскае|«ва ўсёй Літве»]] у XVII ст. усе справы ў судах вяліся на «[[руская мова|рускай мове]]», што гады азначаліся ад стварэньня сьвету паводле грэцкага вылічэньня і што цэрквы будаваліся алтарамі на ўсход, а [[Паўднёва-Заходні край|«паўднёва-заходнюю Русь»]] самі [[палякі]] называлі [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русьсю]]<ref>Сборник императорского… С. 620—621, 647.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 11; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 77.</ref>. Кацярына II лічыла, што парушаць усе прывілеі далучаных зямель адразу непрыстойна і памылкова, аднак і не сьлед называць іх чужаземнымі і абыходзіцца зь імі такім чынам: «''Іх трэба найлягчэйшым спосабам прывесьці да таго, каб яны [[русіфікацыя|абмаскаліліся]]''»<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 12.</ref>. У валадараньне маскоўскіх гаспадароў [[Павал I|Паўла I]], [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]] і [[Мікалай I|Мікалая I]] прапаганда тэорыі аб адзінстве «трох Расеяў» (Вялікай, Белай і Малай Русі), [[Трыадзіны рускі народ|адзінстве «рускага народу» ў трох галінах]] (велікарусаў, беларусаў і маларусаў) і «рускасьці» краю стала менш актыўнай. Расейская ўлада за Паўлам I і Аляксандрам I маўкліва прызнавала этнічную, канфэсійную і культурную своеасаблівасьць сваіх [[Заходні край|заходніх ускраін]] і наяўнасьць шматлікай, апазыцыйна настроенай мясцовай «польскай шляхты» (эліта якой была адукаванай і заможнай праслойкай з сваімі інтарэсамі), а ў бюракратычнай тэрміналёгіі ўраду «заходнія губэрні» часам называліся нават як «нашыя польскія губэрні» (у супастаўленьні зь землямі Царства Польскага)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94, 131—132; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 163; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 37, №28372.</ref>. За Паўлам I і Аляксандрам I, якія давалі абяцаньні і захоўвалі надзеі ў мясцовай шляхты на адраджэньне [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] на чале з расейскім манархам, у афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі пачаў выкарыстоўвацца замест фразы «губэрні, вернутыя ад Польшчы» выраз «губэрні, далучаныя ад Польшчы», які датычыўся губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, № 17879, 18284; Т. 28, № 21646, 21647; Т. 32, № 25183, 25289 ды інш.</ref>. Часам тэрмін «губэрні, далучаныя ад Польшчы» не пашыраўся на [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускія губэрні»]] (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія былі атрыманыя ў ходзе першага падзелу (1772 год) і заўжды лічыліся расейскімі ўладамі за «рускія» землі. Гэтым падкрэсьлівалася афіцыйнае (і прапагандысцкае) стаўленьне ўлады да гэтых частак імпэрыі<ref>Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18338, 18475, 18525; Т. 37, №28083, 28161, 28249 ды інш.</ref>. === Канфэсійны падыход у легітымацыі валоданьня краем === За [[Мікалай I|Мікалаем I]] ужо ў ходзе [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] тэрмін «губэрні, вернутыя ад Польшчы» пачаў зноў выкарыстоўвацца ўрадам датычна ўсіх «заходніх губэрняў»<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4535 ды інш.</ref>, а потым пачалося ўзмоцненае наступленьне на каталіцызм і польскую мову ў «заходніх губэрнях». Аднак толькі [[Полацкі царкоўны сабор|ліквідацыя ўніяцтва ў 1839]] годзе актывізавала ідэалягічныя захады ўладаў па падмацаваньні легітымнасьці валоданьня «заходнімі ўскраінамі» і пацягнула за сабой ажыцьцяўленьне новых уніфікацыйных захадаў. [[Заходні край|Заходнія губэрні («Заходні край»)]] у афіцыйнай ідэалёгіі абвяшчаліся «Заходняй Русьсю» («Заходняй Расеяй»), «вернутымі ад Польшчы старажытнымі абласьцямі»<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.</ref>. Калі да таго заходнія губэрні разглядаліся толькі як дынастычная (з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]) спадчына маскоўскіх гаспадароў, то перавод уніятаў у Маскоўскую царкву (г. зв. «рускую веру») успрымаўся як духоўнае і этнічнае «вяртаньне» насельніцтва «спрадвечна рускіх зямель», бо ў тыя часы ў Расейскай імпэрыі галоўнай этнавызначальнай прыкметай лічылася веравызнаньне<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 493; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16, 163, 750.</ref>. У вядомай просьбе ўніяцкага сьвятарства ад 12 лютага 1839 году да маскоўскага гаспадара Мікалая I падчас [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабору]] адзначалася: ''«З адарваньнем ад Русі, у смутныя часы, заходніх яе абласьцей Літвою, і наступным потым далучэньнем іх да Польшчы, Рускі праваслаўны народ спазнаў ад іх цяжкае выпрабаваньне»''{{Заўвага|Гэта было зафіксаванае і ў афіцыйным за Мікалаем I падручніку з расейскай гісторыі, напісаным Мікалаем Устралавым. Гл.: Устрялов, Н. Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.}}. Афіцыйны расейскі гісторык [[Мікалай Устралаў]] (1805—1870), які зблізіўся зь міністрам народнай асьветы [[Сяргей Увараў|Сяргеем Уваравым]] і супольна зь ім распрацаваў «тэорыю афіцыйнай народнасьці», пачаў з падачы ўладаў прапагандаваць у навуцы, публіцыстыцы і афіцыйных падручніках з гісторыі ідэі пра «спрадвечна рускае» паходжаньне сялянскага насельніцтва заходніх губэрняў. Устралаў прыдумаў у 1839 годзе схему расейскай гісторыі, паводле якой [[Вялікае Княства Літоўскае]] («Літоўскае княства») было, у існасьці, «рускай» дзяржавай, «Заходняй Русьсю», якая была ўзьяднаная з «Усходняй Русьсю» (Маскоўскай дзяржавай) у адно цэлае — Расейскую імпэрыю, ''«і з той пары літоўская гісторыя павінная змоўкнуць»''<ref>''Устрялов, Н. Г.'' Исследование вопроса… С. 42; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 187, 206—207.</ref>. Сярод самых значных уніфікацыйных захадаў было выданьне ўказу Мікалая І ад 25 чэрвеня 1840 году «Аб пашырэньні сілы і дзеяньня Расейскіх грамадзянскіх законаў, на ўсе Заходнія, вернутыя ад Польшчы, вобласьці», якім канчаткова скасоўвалася дзеяньне тых асобных артыкулаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту ВКЛ]], што яшчэ ўжываліся ў Расейскай імпэрыі ў Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрнях і Беластоцкай вобласьці, і ўводзіў дзеяньне там толькі агульнарасейскіх законаў{{Заўвага|У «беларускіх губэрнях» (Віцебскай і Магілёўскай) дзеяньне Статуту скасавалі яшчэ 18 лютага 1831 году Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4369.}}. Ва ўказе ўтрымліваліся такія радкі: ''«…у некаторых заходніх, вернутых ад Польшчы абласьцях, мы прызналі за дабро пашырыць цалкам сілу і дзеяньне Расейскіх законаў на гэтыя спрадвеку рускія паводле паходжаньня, норавах і звычаях іх жыхароў вобласьці»''{{Заўвага|Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13591. Сярод іншых уніфікацыйных захадаў, указ 18 ліпеня 1840 г. загадваў «літоўскія» і «беларускія» губэрні называць проста — толькі паводле назвы губэрнскага цэнтру — на агульнарасейскі ўзор. У 1841 і 1843 гадох была выдадзенае сэрыя царскіх указаў, паводле якіх маёнткі сьвятарства ўсіх канфэсіяў (каля 130 тысячаў рэвіскіх душаў) у заходніх губэрнях пераходзілі ў валоданьне расейскага скарбу (Міністэрства дзяржаўных маёмасьцяў). Узамен сьвятарства пачало атрымліваць жалаваньне ад скарбу, а праваслаўныя сьвятары — яшчэ і зямельны пляц з баршчынай. У 1842—1843 гады таксама былі зацьверджаныя штаты каталіцкага і праваслаўнага сьвятарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 87.}}. Жадаючы паказаць «рускі», а не «літоўскі» або «польскі» характар заходніх губэрняў, расейскімі ўладамі [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] пачало з 1840-х гадоў паралельна называцца як «Паўночна-Заходні край» (ці «Заходні край»), а [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] як «Паўднёва-Заходні край»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103.</ref>. Магілёўская і Віцебская губэрні, якія ўваходзілі ў склад [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], называліся «беларускімі» і іх «рускасьць» ня ставілася пад сумненьне, хоць яны таксама адносіліся да «заходніх губэрняў». Па ліквідацыі ўніяцтва цэнтральная і мясцовая генэрал-губэрнатарская ўлада надавала пільную ўвагу [[русіфікацыя|русіфікацыі]], галоўным спосабам праз насаджэньне Маскоўскай царквы (з уласьцівай праваслаўю [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовай]] набажэнстваў), аднак усё ж стрымана глядзела на «адзінавернасьць», «рускасьць», «аднапляменнасьць» ([[трыадзіны рускі народ|тэорыю адзінства «рускага народу» ў трох галінах]]) сялянскага насельніцтва [[Заходні край|заходніх губэрняў]]{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 163. Афіцыйныя ў сфэры адукацыі ідэі пра «рускасьць» сялянаў краю скептычна разглядаліся многімі расейскімі чыноўнікамі ў краі і сталіцах і ня мелі значных наступстваў у афіцыйнай бюракратычнай практыцы. Становішча зьменіцца толькі па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі многія расейскія бюракраты ([[Міхаіл Мураўёў]], [[Канстантын Каўфман]] ды інш.) прынялі на сябе ролю ідэолягаў русіфікацыі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 64, 187, 206—207, 532, 250, 261. У ліпені 1864 году віленскі генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў нават ухваліў праект конкурсу на напісаньне падручніка (дзе б была «ясна апісаная ўся Заходняя Русь, якая спрадвеку належала да агульнай рускай сям’і»), бо падручнік Мікалая Ўстралава ўжо ня быў дастатковым для прапагандысцкіх патрэбаў мясцовых чыноўнікаў — адміністрацыі Віленскага генэрал-губэрнатарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 207.}}. Нягледзячы на тое, што ўніяты заходніх губэрняў былі пераведзеныя ў Маскоўскую царкву, у краі была значная дзель каталікоў — з асабліва высокім адсоткам у Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях. Мясцовая шляхта, нават тая, якая памятала, што яе продкі былі праваслаўнымі і называлі сябе два стагодзьдзі назад «рускімі» («русінамі»){{Заўвага|Называючы сябе «рускімі» («[[русіны|русінамі]]») шляхта ВКЛ не лічыла сябе за адзін народ зь велікарусамі («маскавітамі» Маскоўскай дзяржавы ці «расейцамі» Расейскай імпэрыі).}}, упарта супраціўлялася спробам асыміляцыі і была гатовая цярпець усялякія нягоды, але захоўваць [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 34.</ref>. Пашырэньне афіцыйнай ідэалёгіі і масавае насаджэньне расейскай мовы ў краі сярод мясцовых сялянаў у тыя часы было немагчымым праз брак шырокай сеткі школаў і дастатковага штату настаўнікаў, а галоўнае — прыгоннага становішча сялянаў, што захоўвала іх непісьменнасьць і стрымлівала ў маёнтках і межах царкоўных прыходаў. === Актуалізацыя ідэалягічнага змаганьня за валоданьне краем === Менавіта ў час панаваньня маскоўскага гаспадара[[Аляксандар II|Аляксандра II]] (1855—1881) прапаганда тэорыі адзінства «рускага народу» у трох галінах актывізавалася, атрымала новае разьвіцьцё, стала адной з прычынаў нараджэньня [[заходнерусізм|«заходнерусізму»]], а тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» пачалі стала і шырока выкарыстоўвацца<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 160—175.</ref>. Па паразе Расейскай імпэрыі ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне]] (1853—1856) сярод шляхты Царства Польскага і заходніх губэрняў адрадзіліся надзеі на стварэньне нейкай асобнай аўтаноміі (якая б ахоплівала тэрыторыі былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] да першага падзелу ў 1772 годзе; прапановы аб стварэньні аўтаномнага ВКЛ выказваліся яшчэ ў пачатку гэтага стагодзьдзя), аднаўленьне дзейнасьці [[ўнівэрсытэт]]аў (у [[Варшава|Варшаве]] і [[Вільня|Вільні]]), асобнае заканадаўства дды інш. У час свайго візыту ў Варшаву ў траўні 1856 году новы маскоўскі гаспадар Аляксандар II адмовіў дваранам у іхных жаданьнях. Найбольш уражлівай стала фраза гаспадара па-француску «Pas de rêveries» (г.зн. «Ніякіх мрояў»). Гэта стала пачаткам радыкалізацыі настрояў шляхты і мяшчанаў Царства Польскага і [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]], а таксама штуршком да стварэньня плянаў вызваленьня ад расейскага панаваньня шляхам узброенага паўстаньня. У адрозьненьне ад паўстаньня 1830—1831 гадоў, дзе асноўнай сілай паўстанцаў была рэгулярная армія [[Царства Польскае|Царства Польскага]] і шляхецкія канфэдэрацыі «заходніх губэрняў», новае паўстаньне за адраджэньне Рэчы Паспалітай у ейных былых межах пастанавілі ўзьняць з шырокім прыцягненьнем мяшчанскага і сялянскага насельніцтва. Разгарнулася ідэалягічнае змаганьне ў першую чаргу за прыхільнасьць шматлікага сялянскага насельніцтва «заходніх губэрняў», як з боку лідэраў будучага паўстаньня, так і царскага ўраду<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 175—192; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 111, 127—140.</ref>. Зрабіўшы для дваранаў некаторыя другасныя саступкі (зьняцьце 29 сакавіка 1855 году ваеннага становішча, уведзенага 21 лютага 1855 году ў Царстве Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]], Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Валынскай і Падольскай губэрнях у сувязі з Крымскай вайной; [[амністыя]] для ўдзельнікаў паўстаньня 1830—1831 гадоў; дазвол выкладаньня [[польская мова|польскай мовы]] ў [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акрузе]] і г. д.), маскоўскі гаспадар Аляксандар II адначасна працягваў русіфікацыю «заходніх губэрняў» і ўводзіў новыя абмежаваньні{{Заўвага|Новы віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Уладзімер Назімаў|Назімаў]] працягваў палітыку будаваньня новых цэркваў-[[Мураўёўкі|мураўёвак]] за кошт мясцовых дваранаў-каталікоў, загадам ад 24 студзеня 1856 году забараніў дваранам езьдзіць з сваёй губэрні ў суседнія без дазволу ўладаў ды інш. Адказным за справу ў кампаніі пабудовы цэркваў-мураўёвак у канцы 1850-х гадоў быў прызначаны віцэ-дырэктар дэпартамэнту духоўных справаў іншаземных веравызнаньняў (пазьней — папячыцель Віленскай навучальнай акругі) [[Пампей Бацюшкаў]]. Зварот дваранаў Віцебскай губэрні (якая разам з Магілёўскай уваходзіла ў склад [[Санкт-Пецярбурская навучальная акруга|Санкт-Пецярбурскай навучальнай акругі]]) 17 лютага 1856 году аб адкрыцьці ўнівэрсытэту ў [[Полацак|Полацку]] і дазволе будаваць каталіцкія касьцёлы і выкладаць у школах польскую мову быў адхілены ўрадам з прычыны, што «край» (Беларусь) ёсьць «рускім», «вернутым ад Польшчы».}}. А самае галоўнае — урад рыхтаваў [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскую рэформу ў імпэрыі]] (1861 год), умовы правядзеньня якой у «заходніх губэрнях» несьлі ў сабе выразныя русіфікатарскія мэты{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 173—174. Дваране «заходніх губэрняў» у губэрнскіх камітэтах у сялянскай справе (камітэтах у падрыхтоўцы дваранамі праектаў сялянскай рэформы) выказаліся за вызваленьне сялянаў без надзяленьня іх зямлёй. Аднак царскі ўрад надумаў правесьці сялянскую рэформу ў «заходніх губэрнях» ня толькі як вызваленьне сялянаў ад прыгону, але і адначасна як удар па эканамічных пазыцыях мясцовага («польскага») дваранства. Прапановы дваранаў «заходніх губэрняў» былі адхіленыя ўрадам, а сялянаў было зацьверджана паводле «Мясцовых палажэньняў» вызваляць зь зямельным надзелам, каб адцягнуць такімі «падарункамі» ад удзелу ў верагодным паўстаньні. У ходзе паўстаньня 1863—1864 гадоў царскі ўрад 1 сакавіка 1863 году выдаў указ аб абавязковым пераводзе сялянаў Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў на выкуп, г.зн. у катэгорыю зямельных уласьнікаў, з памяншэньнем выкупной сумы на 20%. Да канца 1863 году гэты захад пашырылі на Віцебскую, Магілёўскую, Валынскую, Падольскую і Кіеўскую губэрні.}}. Ня толькі русіфікацыю школы і рэлігійную прапаганду Маскоўскай царквы, але і ўбіваньне кліна паміж мясцовай шляхтай і сялянамі на маёмаснай глебе ўрад палічыў за лепшы сродак «дэпалянізацыі» губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 173—175.</ref>. Незадаволеньне мясцовай шляхты і іхная актыўная падтрымка хваляваньняў у [[Варшава|Варшаве]] вымусілі ўжо ў жніўні 1861 году ўвесьці ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскім ваенным генэрал-губэрнатарстве]] [[ваеннае становішча]]. Вылучаныя лідэры дваранаў літоўска-беларускіх губэрняў граф [[Віктар Старжынскі]] і [[Аляксандар Лапа]] спрабавалі знайсьці кампраміс і прапаноўвалі ўраду ўвесьці аўтаномію ў сфэры культуры, адукацыі і самакіраваньні{{Заўвага|Прапаноўвалася аднавіць дзеяньне асноўных нормаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту Вялікага Княства Літоўскага]], рэфармаваць судаводзтва з увядзеньнем у яго польскай мовы, аднавіць шляхецкія соймікі, палегчыць жыхарам заходніх губэрняў зносіны з жыхарамі Царства Польскага і адкрыць [[Віленскі ўнівэрсытэт]] (як заяўлялася — для прадухіленьня пашырэньня сярод моладзі заходніх губэрняў «рэвалюцыйнай заразы», якая ахапіла адукацыйныя ўстановы карэнных рускіх губэрняў). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 176.}}{{Заўвага|У сваім лісьце ад 7 верасьня 1861 году міністру нутраных справаў Расейскай імпэрыі Пятру Валуеву менскі губэрнскі маршалак Аляксандр Лапа адзначыў: «''Тутэйшы край, злучыўшы свой лёс зь лёсамі Польшчы ў 1386 годзе, прабыў зь ёй у цесным зьвязе больш за чатыры стагодзьдзі. Лібэральныя ўстановы так трывала замацаваліся ў літоўцах, што паданьне аб дабравольнай і ўсеагульнай уніі 1569 году пераходзіць незахмурана ад пакаленьня да пакаленьня. З моцы гэтага паданьня дваранства Менскай губэрні першым пастановай, усепаддана пададзенай у 1797 годзе, прасіла аднавіць польскае судаводзтва, дазволіць судзіцца паводле польскіх законаў і ўжываць родную мову, польскую. <…> Зачынены ўнівэрсытэт. Агульны плян выкладаньня прадметаў у гімназіях і вучэльнях зьменены, і навукі выкладаюцца не на польскай, даступнай большасьці, мове, а на расейскай. Абмежаванае выкладаньне старажытных моваў у сярэдніх навучальных установах, якія і ў цяперашні час лічацца падмуркам выхаваньня ў асьвечаных дзяржавах Эўропы, замест іх вучаць усяму патрошку, галоўным жа прадметам, які дае права на павышэньне і ўзнагароды, ёсьць расейская мова''». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 532—533.}}. Яны хадайнічалі аб дазволе разьвіцьця свайго краю ад імя «усяго народу», тым адмаўляючы афіцыйны «дагмат» аб рускасьці сваіх сялянаў. У сваіх праектах карэннай шляхта рабіла акцэнт і на разьвіцьці пачатковай адукацыі сялянаў (просячы перадаць іхную асьвету ў свае рукі) і пачалі адкрываць школы (на [[польская мова|польскай]] і [[беларуская мова|беларускай мовах]]) пры маёнтках, бо ўрад па скасаваньні [[прыгон]]у актыўна абмяркоўваў у 1861—1862 гадох і праект адукацыйнай рэформы ў імпэрыі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 178.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 45—46.</ref>{{Заўвага|Менавіта ў рамках гэтай ініцыятывы мясцовых дваранаў, напрыклад, адкрыліся народныя школкі ў Менску і Люцінцы (Менскі павет), дзе дочкі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча]] Каміла і Цэзарына пачалі працаваць настаўніцамі.}}. Сэпаратысцкія настроі і актыўнасьць шляхты ў змаганьні за прыхільнасьць сялянаў прывялі да ўжываньня ўрадам супрацьзахадаў. Традыцыйнае расейскае ўрадавае і грамадзкае стаўленьне да рускасьці грунтавалася на тым, што да рускага народу адносіліся толькі асобы праваслаўнага спавяданьня, выхаваныя ў праваслаўным асяродзьдзі (у сям’і праваслаўных бацькоў)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16.</ref>. У Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях (ня кажучы пра Ковенскую) яшчэ быў значным працэнт сялянаў-каталікоў, а землі (апроч «Жамойці» — Ковенскай губэрні) называліся «Літвой», а самі жыхары — «літоўцамі» («ліцьвінамі»), да якіх зямяне і сьвятары адносілі і мясцовых сялянаў<ref>''Lachnicki, I.E.'' Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey… С. 57</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 8, 64.</ref>. === Лінгвістычны падыход у легітымацыі валоданьня краем === У гэтай сытуацыі дзеля довадаў рускасьці «літоўскіх губэрняў» адміністрацыяй [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] [[Уладзімер Назімаў|Уладзімера Назімава]] быў выкарыстаны вельмі неардынарны для кіраваньня ўскраінамі імпэрыі лінгвістычны падыход, паводле якога галоўная роля ў вызначэньні рускасьці асобы адводзілася мове{{Заўвага|У верасьні 1862 году ў Савеце міністраў абмяркоўвалася запіска віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара Назімава аб наданьні права кожнай народнасьці атрымліваць адукацыю на сваёй мове ды іншыя сродкі свайго разьвіцьця, як гэта рабілася ў [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Лінгвістычны падыход быў часова падтрыманы ўладамі і яго (разам з антыпольскімі заклікамі) шырока прапагандаваў у імпэрыі рэдактар газэты «Московские ведомости» Міхаіл Каткоў. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С.116, 175, 192—193, 195, 199, 460.}}. У пачатку 1860-х гадоў расейскі ўрад таксама стаў фінансаваць ідэолягаў «заходнерусізму» ([[Міхаіл Каяловіч]], [[Ксенафонт Гаворскі]] ды інш.), якім была пастаўленая задача акцэнтоўваць «адзінапляменнасьць» і «адзінавернасьць» славянамоўнага сялянскага насельніцтва «заходне-рускага краю» і абгрунтоўваць, што [[Беларусь]] як «Заходняя Расея» ёсьць непадзельнай часткай «адзінай Расеі», а «[[беларусы]]» — арганічнай часткай «адзінага рускага народу», якой ня трэба самастойнае культурнае і палітычнае разьвіцьцё без астатняй Расеі<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 7, 16.</ref>{{Заўвага|Цікава, што першае пакаленьне заходнерусістаў (нават Міхаіл Каяловіч), якія былі мясцовымі праваслаўнымі ўраджэнцамі, звычайна чаргавала ў сваіх публікацыях вызначэньні «літоўскі» і «беларускі», называючы сябе то «беларусамі», то «літоўцамі» («ліцьвінамі»), і выказвалі, прынамсі ў прыватнай сфэры, пачуцьцё культурнай перавагі «Заходняй Расеі» над Вялікаросіяй. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 197, 491; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»... С.. 148.}}. Так, Міхаіл Каяловіч у 1863 годзе заявіў у часопісе [[славянафільства|славянафіла]] [[Іван Аксакаў|Івана Аксакава]] «День», што Беларусія — гэта «''ўсё тое племя, якое мовіць беларускай гаворкай''», і апісаў арэал расьсяленьня беларусаў, ахопліваючым Віцебскую губэрню, частку Магілёўскай і Менскай, большую частку Гарадзенскай і Віленскай і малую частку Ковенскай губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197.</ref><ref>''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 11.</ref>. У сувязі з узрослай апазыцыйнасьцю карэнных дваранаў («палякаў») адміністрацыя [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] разглядала мясцовых сялянаў (у першую чаргу — праваслаўных) у якасьці галоўнай апоры ўраду і імпэрыі на яе [[Заходні край|«заходніх» ускраінах]], а таксама ставіла задачу велікарускай земляўласьніцкай калянізацыі краю, у якой удзельнічалі б прадстаўнікі ня толькі дваранаў, але і іншых [[Стан (сацыяльная група)|станаў]]<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 181.</ref>{{Заўвага|У канцы 1862 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Назімаў схіліўся да думкі ў пажаданасьці пераводу ўсіх польскамоўных дваранаў, якія «не прызнаюць сябе рускімі», на становішча грамадзянаў Царства Польскага, што мае ўласнасьць у Расеі, ці іх масавага высяленьня ў Царства Польскае з прымушэньнем да продажу нерухомасьці; а ў сакавіку 1863 году, незадоўга да сваёй замены Мураўёвым, канчаткова прыйшоў да высновы, што «''ў Заходніх губэрнях няма зусім дваранства, бо наяўнае польскае дваранства ніколі нічога не захоча зрабіць на карысьць Расейскай дзяржавы''». Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 181.}}. Менавіта з 1863 году шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў, упершыню аб’яднаных разам пад уладай аднаго генэрал-губэрнатара — віленскага, у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі пачынаюць стала афіцыйна называцца як «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), выразна набыўшы ідэалягічную афарбоўку і значэньне «Паўночна-Заходняй Расіі» («Паўночна-Заходняй Русі»)<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 5. — С. 445</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>. З гэтай мэтай уладамі рабіліся маштабныя захады, каб пашырыць назву «беларусы» на ўсё [[славянскія мовы|славянамоўнае]] сялянскае насельніцтва краю. Яшчэ ў канцы 1850 — пачатку 1860-х гадоў з друку выйшаў шэраг (часам супярэчных адзін аднаму) афіцыйных этнаграфічных і статыстычных дасьледаваньняў (М. Лябёдкіна, А. Коравы, П. Баброўскага, Д. Афанасьева ды інш.), дзе большая частка славянамоўнага насельніцтва Гарадзенскай і Віленскай губэрняў называлася не «літоўцамі» («ліцьвінамі») ці «палякамі», а «беларусамі», «[[Чорная Русь|чарнарусамі]]» і нават [[крывічы|«крывічамі»]] (у апошнім выпадку расейскія навукоўцы спрабавалі вярнуць насельніцтву назву племені з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]])<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—186</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 64.</ref>{{Заўвага|Яшчэ ў 1857 годзе акадэмік Пётар Кёпен надумаў правесьці грунтоўнае дасьледаваньне этнічнага складу Расейскай імпэрыі і скласьці этнаграфічную мапу. Па ўхвале міністра ўнутраных справаў Дзьмітрыя Блудава і Сыноду, Кёпен разаслаў ва ўсе царкоўныя прыходы краіны спэцыяльныя блянкі, дзе сьвятары мусілі пазначыць інфармацыю аб геаграфічным становішчы і назьве населеных пунктаў свайго прыходу, колькасьць прыхаджанаў і іх этнічную прыналежнасьць. Блянкі атрымалі назву прыходзкіх сьпісаў. Зь невядомых прычынаў скласьці паводле блянкаў этнаграфічную мапу імпэрыі Пятру Кёпену не ўдалося. (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У 1862 годзе М. Лябёдкін апрацаваў атрыманыя ў 1857 годзе Пятром Кёпенам прыходзкія сьпісы дзевяці заходніх губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай, Віцебскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай), склаўшы на іх падставе (без навуковай крытыкі) статыстычныя табліцы зь зьвесткамі аб этнічным складзе насельніцтва кожнага павету. Паводле табліц удзельная вага беларусаў у Віленскай губэрні складала 17,4%, Віцебскай — 62,4%, Гарадзенскай — 3,3%, Менскай — 65,1%, Магілёўскай — 84,2%, а агульная іх колькасьць у пяці губэрнях — 1 973 873 чалавекі. Побач з 25 879 (3,3%) «беларусамі» у Гарадзенскай губэрні, паводле Лябёдкіна, налічвалася 132 286 (16,7%) «велікарусаў», 201 897 (25,6%) «літоўцаў», 193 228 (24,5%) «палякаў», 30 927 (3,9%) «яцьвягаў», 5 463 (0,69%) «бужаніны», а ў Віленскай губэрні было 23 016 (2,74%) «крывічоў». На думку іншага дасьледніка-статыстыка Гарадзенскай губэрні Паўла Баброўскага, сьвятары многіх прыходаў праваслаўных «беларусаў» адносілі да «рускіх», а «беларусаў»-каталікаў ксяндзы запісвалі «літоўцамі» (ліцьвінамі) ці «палякамі». (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У Віленскай губэрні, паводле дасьледніка А. Коравы, сярод «славянаў» (44%), апроч «велікарусаў» (2,3%), налічвалася 29,4% «русінаў», якія падзяляліся на «беларусаў» (у Вялейскім, Дзісьненскім і часткова Сьвянцянскім паветах), «чарнарусаў» (галоўным парадкам, у Лідзкім павеце) і «крывічоў» (галоўным парадкам, у Ашмянскім павеце), і 12,3% «палякаў». Таксама падкрэсьлівалася, што славяне і «літоўцы» (пад якім разумелася [[балтыйскія мовы|балтамоўнае]] насельніцтва, то бок летувісы) ня вельмі адрозьніваюцца (у параўнаньні з габрэямі, татарамі і цыганамі) паміж сабой у норавах, звычаях ды інш. (Гл.: Віленская губэрня... С.290, 321.).}}{{Заўвага|Д. Афанасьеў, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния» (1861 год), адзначыў, што на ўсходзе Ковенскай губэрні зь мяшаным канфэсійным складам няма «''ніякай непрыязьні паміж вернікамі розных рэлігіяў''»: «''…у паўднёва-усходняй частцы Новоаляксандраўскага павету мясцовыя жыхары, сумесь беларусаў, літоўцаў і крывічоў, — каталікі, што мовяць толькі беларускай гаворкай, ахвотна слухалі праваслаўнае набажэнства да закрыцьця струхлелых цяпер храмаў''». (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185). Афіцэр Генэральнага штабу П. Баброўскі, зь мясцовай шляхты, які рабіў аналягічнае дасьледаваньне ў Гарадзенскай губэрні («Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния», 1863 год), зазначыў неаднароднасьць хрысьціянскага насельніцтва і шкоднасьць гэтага для дзяржавы, але і адзначыў наяўнасьць талерантнасьці, зьвязанасьці і прыязьні паміж людзьмі ў губэрні: «''Рознасьць народанасельніцтва паводле веравызнаньня вельмі важнае для нас з прычыны рознадумства паміж праваслаўнымі і рымскімі каталікамі і паводле браку рэлігійнага адзінства краіны. Рэлігійнае рознадумства шкодна ўплывае на пасьпяховае разьвіцьцё; недахоп адзінства шкодзіць народнаму дабрабыту. Пры ўсім тым, нягледзячы на моцную нецярпімасьць каталікоў да праваслаўных, у асяродзьдзі хрысьціян існуе адна агульная сувязь у эвангельскім вучэньні — у любові да блізкага, як да самога сябе''». Баброўскі піша, што продкамі жыхароў Гарадзенскай губэрні былі не крывічы, а іншыя славянскія плямёны: «''Што краіна, якая складае цяперашнюю Гарадзенскую губэрню, была і ёсьць сапраўды Руская, г.зн. населеная пераважна народам рускім <…> у тым мы пераконваемся: па-першае, з гістарычных помнікаў, якія дайшлі да нас, і па-другое, з мовы галоўнай масы народнасельніцтва, якая, у выніку гістарычных падзеяў, страціла толькі часткова першапачатковую веру, але захавала сваю першабытную мову — мову дрыгавічоў, драўлянаў, бужанаў і нараўянаў''» (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185).}}{{Заўвага|І. Зяленскі, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния» (1864 год), падрыхтаванага яшчэ да паўстаньня, адзначыў, што неправамерна адносіць сялянаў губэрні да «літоўскага племені», а саму Менскую губэрню да «Літвы», як раней рабілася. Дасьледнік адзначаў, што карэннае насельніцтва складаецца з «славяна-русаў» — нашчадкаў [[крывічы|крывічоў]] і [[дрыгавічы|дрыгавічоў]]: на яго думку нашчадкамі крывічоў ёсьць «беларусы», якія зараз жывуць у Бабруйскім, Барысаўскім, Ігуменскім і Менскім паветах Менскай губэрні, а нашчадкамі дрыгавічоў ёсьць «чарнарусы», якія жывуць у Наваградзкім, Слуцкім, Мазырскім і Рэчыцкім паветах. Сялянскае насельніцтва Пінскага павету, [[загародзкія гаворкі|мова]] якіх была вельмі падобнай на мову сялянаў Валынскай губэрні, Зяленскім было аднесена да «маларусаў». Гл.: Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния… С. 407—409.}}. У пачатку 1860-х гадоў мясцовыя расейскія ўлады, асабліва папячыцель [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] А. Шырынскі-Шыхматаў, спрабавалі выкарыстоўваць «беларускую гаворку» («белорусское наречие») з друкам толькі на кірыліцы («русскими буквами») у ідэалягічным спаборніцтве з карэннымі (каталіцкімі і польскамоўнымі) дваранамі, якія разгарнулі друк на летувіскай («жмудзінскай») і беларускай гаворках для сялянаў [[лацінка]]й<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197—198.</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 269—287.</ref>{{Заўвага|У 1862 годзе [[Аляксандар Аскерка]] арганізаваў у Варшаве выданьне лацінкай беларускамоўнага буквара-катэхізісу («Элемэнтаж для добрых дзетак каталікоў»). Аднымі з найбольш вядомых тагачасных беларускамоўных публікацыяў лацінкай, якія зыходзілі ад мясцовай шляхты для сялянаў, былі газэта [[Мужыцкая праўда|«Мужыцкая праўда»]], агітацыйныя кніжкі зь вершамі «Гутарка старога дзеда», «Гутарка двух суседаў», «Беларуская гутарка» ды іншыя «гутаркі». (Гл.: ''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі... С. 82.). Цікава, што выдаўцамі беларускамоўнай «Гутаркі старога дзеда» ў 1861—1862 гадох (у Беластоку) былі Браніслаў Шварц (1834—1908) і Грынявіцкі, а Шварц так вызначаў мэту выданьня: «„Гутарка старога дзеда“ мусіла была пераканаць народ літоўскі, што толькі ад Рэчы Паспалітай польскай атрымае ён „зямлю і волю“». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 86.}}. А ў 1863 годзе з ухвалы адміністрацыі Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ў прапагандысцкіх мэтах дзеля пашырэньня сярод сялянаў Віленскай і Гарадзенскай губэрняў назвы «беларусы» (якія абвяшчалася часткай «рускага народу») кіраўніцтвам Віленскай навучальнай акругі была выдадзеная ў Вільні ў друкарні А. Сыркіна кніга ананімнага аўтара (аўтараў) пад назвай «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год). У якасьці чытаньня для народных школаў кнігу было загадана выкарыстоўваць з 1863 году ва ўсёй Віленскай навучальнай акрузе<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 200.</ref>{{Заўвага|Апавяданьні ў кнізе «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год) напісаныя на розных славянскіх дыялектах. Першым у кнізе разьмешчанае апавяданьне «Кто булы наші найдавнійші діды і якая іх була доля до уніі?», якое аўтарам напісана на імітацыі заходнепалескага дыялекту, што тагачаснымі навукоўцамі звычайна адносіўся да абшару «маларускай гаворкі» (г.зн. у сучасным разуменьні – украінскай мовы). «Маларускамоўны» тэкст з самага пачатку запэўнівае чытача, што жыхары паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні ёсьць напраўду «беларусамі» (як і жыхары Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў), а продкамі іх былі славяне-крывічы: «''Сторона, дэ жывуть тэпэр Пынчукі, Мынчукі, Вытэбці, Могілевці, зовэтця Білою Русью; в гэтуй стороні з вэльмы давных часув жыв народ Словяньскій, рудный з народамы, которыі давній жылы і тэпэр жывуть в полуднёвых і всхудніх русськіх краях. Народ той впэрш звався Крывычамы альбо крывыцькымы Словянамі: так, булы колысь Крывычы Смоленьскыі, — воны жылы нэдалэко коло міста Смоленьска; а то еще булы Крывычі Полоцькыі, — от, гэты Крывычы булы нашімы прадядамы. Нэ можэмо тэпэр довідатыся, чы вэлыкый кусок зэмлі займовалы Крывычы Полоцькыі; можэмо тулько сказаты, жэ тэпэрэшныі Вытэбськая, Могылёвская губэрніі, малэнькій кавалочок Пськовськэй і Смоленьскэй, значна часть Мыньскэй губэрніі з Пыньском, Мозыром і Туровом, кавалок Выленьскэй до річкі Дзітвы і добрый квалок Гроднэнськэй з містямы Волковыськом і Бэрэстям булы тымі містямі, дэ жыв беларускі народ''» (С. 1—2). У іншым апавяданьні «Велікая помылка нашых белорусов» даводзілася, што беларусы-каталікі застаюцца тымі ж самымі беларусамі, бо «''у іх мова простая, белорусская, звычаі простые белорусскіе; і звычаі і мова ў мужыков католіков тыя самыя, што і мужыков православных, ці русскіх''». У апавяданьні «Розмова на цментарі старосты Янка з братчыком Хвэдосем» падкрэсьлівалася: «''А і мы самі запэвнэ зовсім нэ ляхі: мы самі по собі народ особный — белоруссы!''» (С. 28).}}. === Вяртаньне да канфэсійнага прынцыпу вызначэньня «рускасьці» краю === [[Файл:Atlas of population of the West Russian region of confessions 1864.jpg|thumb|Тэндэнцыйная мапа дзевяці губэрняў [[Заходні край|«Заходне-рускага краю»]], створаная афіцыйнай расейскай імпэрскай навукай, дзе [[праваслаўе|праваслаўныя]] («рускае племя») адзначаны зялёным колерам, а [[каталіцызм|каталікі]] — цёмна-ружовым (1864 г.). Картограф [[Аляксандар Рыціх|А. Ф. Рыціх]]]] Аднак з пачаткам паўстаньня 1863—1864 гадоў расейскія ўлады адмовіліся ад «экспэрымэнтаў» у вызначэньні рускасьці насельніцтва толькі празь лінгвістычны (і этнанімічны) падыход, які не дапамог прадухіліць сэпаратысцкія настроі і паўстанчыя дзеяньні. Па прызначэньні папячыцелем [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] [[Іван Карнілаў|Івана Карнілава]] яны згарнулі падтрымку друку на [[беларуская мова|беларускай мове]], палічыўшы, што без рэлігійнай прапаганды Маскоўскай царквы русіфікацыя ня ёсьць дастатковай, і працягвалі перавод католікаў у Маскоўскую царкву<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 226.</ref>{{Заўвага|Многія сяляне Віленскай і Гарадзенскай губэрняў у канцы 1860-х гадоў не хацелі мірыцца з гвалтам у пытаньнях веры і падавалі калектыўныя звароты, просячы вярнуць іх у каталіцтва, бо іх запісалі ў Маскоўскую царкву безь іхнай згоды. Гэтыя хваляваньні падштурхнулі маскоўскага гаспадара Аляксандра II пры праезьдзе празь Вільню ў 1867 годзе зьвярнуцца да пераведзеных з каталіцтва ў Маскоўскую царкву сялянаў з словамі: «''Вельмі рады вас бачыць праваслаўнымі. Упэўнены, што вы перайшлі ў старажытную веру края зь перакананьнем і шчырасьцю; ведайце, што раз прыняўшым праваслаўе я ні на якой падставе не дазволю і не дапушчу вярнуцца ў каталіцтва. Ці чуеце?''». Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Разам з заявамі, што [[беларусы]] — частка расейскага народу, афіцыйныя ўлады і навука дадавалі, што беларуская мова і культура ёсьць другараднымі і малазначнымі, а выкладаньне ў школах пачалося толькі на [[расейская мова|расейскай мове]]{{Заўвага|Часопіс «Вестник юго-западной и западной России» (т. III, кн. VIII, 1863 г.) пісаў: «''вучыць на беларускім жаргоне — бязглузьдзіца''» (С. 239.). А новапрызначаны папячыцель Віленскай навучальнай акругі Карнілаў, спасылаючыся на «неапрацаванасьць» і «беднасьць» мовы беларускага народу, настойваў на поўнай марнасьці «друкаваньня кніг на беларускай гаворцы» і памылковасьці думак тых настаўнікаў, якія «стаяць за захаваньне мясцовых гаворак у народных кнігах» (Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 146.)}}{{Заўвага|Цікава, што канчатковай мэтай палітыкі афіцыйных уладаў было не выцісканьне польскай мовы беларускай ды спрыяньне разьвіцьцю беларускамоўнай культуры, але русіфікацыя насельніцтва. Калі па здушэньні паўстаньня адміністрацыя віленскага генэрал-губэрнатара падштурхоўвала мясцовае дваранства прыносіць вернападданыя адрасы маскоўскаму гаспадару, то [[Маршалак шляхты|менскі губэрнскі маршалак]] [[Яўстах Прушынскі]] прамовіў свой адрас у верасьні 1863 году ад імя дваранаў Менскай губэрні на беларускай мове. Расейскі чыноўнік адміністрацыі віленскага генэрал-губэрнатара Масолаў, сьведка падзеі, напісаў у мэмуарах, што гэты беларускамоўны адрас палічылі за чарговую хітрасьць «палякаў»: «Ковенскае дваранства прадставіла адрас за 500-мі подпісамі 26 жніўня, потым гарадзенскае — у сярэдзіне верасьня; у канцы верасьня і менскае разам з новым маршалкам Прушынскім, чалавекам выдатнай сумленнасьці, сілы волі і розуму. Надумаўшы скласьці адрас, ён напісаў агульнае пасланьне на беларускай мове з выказваньнем сваіх перакананьняў. У ім ён выказаў упэўненасьць у гістарычнай неабходнасьці зьліцьця заходніх губэрняў з Расеяй, але ў той жа час неабходнасьць гэтага зьліцьця ён даводзіў думкай аб панславізьме. Думка гэтая пусьціла карані ў Менскай губэрні, бо ў ёй крылася вядомая хітрасьць палякаў, якія на ўсё згодныя, абы толькі ня быць і не называцца рускімі». (Гл.: ''Масолов, А.Н.'' Виленские очерки 1863—1865 гг. / А.Н. Масолов // Русская старина. — 1883. — Т. 40. — С. 585). У 1850-я гады ў Менскай і Магілёўскай губэрнях значны ўплыў на праяўленьне шляхтай зацікаўленасьці да мовы мясцовых сялянаў зрабіў сваімі літаратурнымі творамі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]. Калі ў 1862 годзе ў Менску праходзілі паніхіды па загінулых у Варшаве маніфэстантах і [[месьціч]]ы (у тым ліку і Каміла Дунін-Марцінкевіч) сьпявалі ў касьцёлах патрыятычныя гімны, то шляхцянка Мазырскага павету [[Кіневічы|Кеневіч]], якую хацелі прыцягнуць да адказнасьці за сьпяваньне гімну, напісала ў палітычны суд «зьедлівую насьмешку на скажонай беларускай мове». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 116.}}. Віленскі генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]], угадваючы настроі цэнтральнай улады, сьцьвярджаў у сваёй запісцы [[Сьпіс імпэратараў Расеі|маскоўскаму гаспадару]] [[Аляксандар II|Аляксандру II]], што ў заходніх губэрнях ''«праваслаўе злучанае з паняцьцем аб рускай народнасьці, у той жа час, наадварот, паляк і каталік складаюць адно»''<ref name="ReferenceA">''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 291—292.</ref>. Адразу па паўстаньні 1863—1864 гадоў урадам былі выдадзеныя тэндэнцыйныя этнаграфічныя атлясы [[Аляксандар Рыціх|Аляксандра Рыціха]] («Атлас населения Западно-Русского края по исповеданиям», Санкт-Пецярбург, 1864 год) і [[Родрыг Эркерт|Родрыга Эркерта]] («Взгляд на историю и этнографию западных губерний России», Санкт-Пецярбург, 1864 год), якія паказвалі этнічную структуру насельніцтва [[Заходні край|«заходніх губэрняў» («заходне-рускага краю»)]] Расейскай імпэрыі, дзе для довадаў рускасьці зямель праваслаўныя жыхары (галоўным парадкам — мясцовыя славянамоўныя сяляне) у «Заходнім краі» лічыліся за «рускіх», колькасьць якіх была наўмысна павялічана, а дваране-каталікі — «палякамі»{{Заўвага|Палкоўнік Р.Ф. Эркерт пісаў у сваім атлясе: «''Нішто ў заходніх губэрнях Расеі не вызначае рысу, аддзяляючай расейскую [[народнасьць]] ад польскай, так выразна і правільна, як рознасьць веравызнаньняў. Такім парадкам, у Заходняй Расеі, з адносна нешматлікімі выняткамі, усе славянскія жыхары праваслаўнага спавяданьня мусяць лічыцца рускімі, а ўсе тыя, якія спавядаюць каталіцкую рэлігію — палякамі''» (''Эркерт, Р.Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России... С. 6.). Мове не надавалася істотнай увагі. Па выданьні атлясу П. Баброўскі ня мог пагадзіцца з высновай Р. Эркерта ў тым, што вопратка, звычаі, увесь уклад жыцьця робяць беларусаў-каталікоў трывалымі палякамі, таму што ўражаньне аб Беларусі аўтар атлясу вынес з «''палацаў і касьцёлаў, што ляжалі на ягоным шляху''». Баброўскі цьвёрда прытрымліваўся думкі, што адзінай прыкметай для падзелу насельніцтва Беларусі на «беларусаў» і «палякаў» можа быць толькі мова: «''Нічога ня значыць, што беларусы, паводле Эркерта, не называюць сябе гэтым сваім імем. Беларусы, ня ведаючы, што яны беларусы, захавалі і ў штодзённай гутарцы, і ў песьнях, і ў прыслоўях свае азначаныя нацыянальныя, лягічныя формы, свой азначаны характар, свае праявы, звычаі і г.д. Беларус-селянін, ці будзе ён праваслаўны, ці каталік, мае свае перакананьні, сваю маральную філязофію і перадае гэта разам з мовай сваім дзецям і ўнукам. Ксёндз і памешчык ніколі ня скажуць аб беларусе каталіцкага веравызнаньня, што ён беларус, а скажуць — ліцьвін. Пагутарыце з гэтым ліцьвінам, і вы пачуеце беларускую гаворку. Падчас нашай працы ў Гарадзенскай губэрні мы мелі этнаграфічныя сьпісы насельніцтва ад сьвятароў і ксяндзоў. На сьпісах тых сяляне, як праваслаўныя, так і каталікі, названыя ліцьвінамі і тут прыкладзены ўзоры іхнай мовы — вы думаеце летувіскай? Не — беларускай. Ксёндз рабіў гэта таму, што беларусы калісьці ўваходзілі ў склад народнасьцяў Літоўскай дзяржавы. Мы бачым тут не палітычную памылку, як думае Эркерт, а палітычную праўду і вельмі грубую этнаграфічную памылку''» (Гл.: ''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Апроч таго П. Эркерт выдаў дзьве вэрсіі (па-расейску і па-француску) этнаграфічнага атлясу «заходне-рускіх губэрняў і суседніх абласьцей» (у францускім выданьні — «''губэрняў, населеных цалкам ці часткова палякамі''»). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 189—190.}}{{Заўвага|Атляс А. Рыціха спачатку быў зроблены ў 1863 годзе для службовага (ваеннага) выкарыстаньня, а потым у 1864 годзе перапрацаваны для прапагандысцкіх мэтаў. Найбольш выразныя адрозьненьні былі ў ліку мясцовых каталікоў. Калі ў вэрсіі 1863 году ў ліку 2 633 456 каталікоў Заходняга краю значыліся 175 997 «беларусаў» і «чарнарусаў» і 853 706 «літоўцаў», то публікацыя 1864 году, ні на адзінку не зьмяняючы агульную колькасьць гэтай канфэсійнай групы (2 633 456), прыводзіць сярод каталікоў 444 173 «беларусы» і «чарнарусы» і 585 530 «літоўцаў». Іншымі словамі, Рыціх, у новай вэрсіі атлясу пералічыў разам 268 176 чалавек з адной групы ў іншую: «беларусаў» і «чарнарусаў» стала больш роўна на столькі ж, на колькі стала менш «літоўцаў», што было відавочнай маніпуляцыяй і палітызацыяй этнаканфэсійнай статыстыкі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 191—192; ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Апроч таго, у Вільні ў 1864 годзе была створаная [[Віленская археаграфічная камісія]], а ў Кіеве — цэнтры Паўднёва-Заходняга краю — працягвала працаваць (з 1843 году) [[Кіеўская археаграфічная камісія]], якім была пастаўленая задача адшукаць і прывесьці ўсе «довады» (у тым ліку — для іншаземнага чытача), што ўсё насельніцтва Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў было і ёсьць «рускім» на падставе перш за ўсё праваслаўнага веравызнаньня{{Заўвага|Падбор крыніцаў для публікацыі Віленскай і Кіеўскай археаграфічнымі камісіямі праходзіў праз прызму праваслаўнасьці Заходняга краю, крыху сапсаванага «польскім» уплывам. У прадмове да першага тому сабраных матэрыялаў Віленскай археаграфічнай камісіі адкрыта паведамлялася, што камісія вызначыла прадметам сваіх заняткаў перапісваць і надрукаваць прывілеі і акты, «''якія сьведчаць пра існаваньне ў Заходнім краі праваслаўных цэркваў''», выпісаць і надрукаваць акты, «''у якіх выражаецца палітычны быт, характар і жыцьцё заходняга краю, які называўся вялікім княствам Літоўскім, у розныя эпохі яго існаваньня''». Адной з галоўных задачаў было друкаваньне лучнасьці дакумэнтаў, якія павінныя былі праясьніць «''элемэнт праваслаўя ў Заходнім краі''» (ягоны стан і пераход ва ўніяцтва); «''паказаць зь якою хітрасьцю і гвалтам адбіраліся ўніятамі ў праваслаўных іхныя цэрквы і царкоўная маёмасьць''»; давесьці, «''што многія вядомыя фаміліі ў Літве былі праваслаўнага спавяданьня''» і г.д. Пры выбары дакумэнтаў камісія зыходзіла з мэты «''давесьці фактычна, што Заходні край ніколі ня быў шчасьлівы пад польскім кіраваньнем; што, нягледзячы на існавалае заканадаўства і мноства судовых установаў, ніхто ня мог быць упэўнены ні ў правах сваёй уласнасьці, ні ва ўласнай небясьпецы''»; што «''цывілізацыя Польшчы, а зь ёю і Заходняга краю, далёка стаяла ад тае ступені дасканаласьці, на які ставяць яе палякі''»; і «''што толькі пад расейскім кіраваньнем Заходні край забыў свае пакуты, загаіў былыя раны і пачаў сваё сапраўды палітычнае быцьцё''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 22—24.). Таксама ў прадмове адзначалася, што ў існасьці Вялікае Княства Літоўскае было ў многім «рускай» дзяржавай: «''Літоўскае заканадаўства складае незьняпраўджаны помнік пераважаньня рускага элемэнту ў Літве. Ніхто ня можа ў тым сумнявацца, што рускія законы выдаюцца для таго, каб выконваць іх, а каб выконваць іх, неабходна разумець мову, на якой яны напісаныя. <…> [[Судзебнік Казімера|Судзебнік]] і Статут напісаныя былі на [[руская мова|рускай мове]], то хто адважыцца супярэчыць таму, што руская мова была агульнаўжыванай паўсюдна ў дзяржаве. А праз тое, што мова складае самую бачную прыкмету нацыянальнасьці, то і не выклікае сумненьня, што руская народнасьць была пераважным, дамінантным элемэнтам у дзяржаве''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 18.). Дадавалася, што заваяваньні Сьвятога Ўладзімера і Яраслава Мудрага стварылі яцьвяга-рускую ўскраіну (да вусьця [[Вяльля|Вяльлі]]), куды перасяляліся жыхары рускага паходжаньня. Зносіны літоўцаў з Русьсю далі першым безьліч перавагаў: літоўцы ўзмацніліся і пераймалі ад рускіх усё, што лічылі для сябе карысным: мову, пісьмо, звычаі і законы, веру, складалі дружыны з рускіх воінаў, і г.д. (С. 2.)}}. Гэтыя і іншыя захады ўладаў мусілі былі служыць практычным пацьверджаньнем пастановы [[Заходні камітэт|Заходняга камітэту]] ў 1864 годзе аб тым, што ''«Паўночна-Заходні край ёсьць рускім, які складае старажытную спадчыну Расеі»''. Па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў расейская ўлада і афіцыйная навука ўсё часьцей сталі называць карэнных (каталіцкіх і польскамоўных) дваранаў у краі «палякамі», а тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны») ужываць у дачыненьні да [[балтыйскія мовы|балтамоўнага]] насельніцтва [[Ковенская губэрня|Ковенскай]] і [[Віленская губэрня|Віленскай губэрняў]] (то бок, у дачыненьні да [[летувісы|летувісаў]])<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 13—14</ref><ref>Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов. — Т. III. — С. 62—64.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 362—363, 366, 368—369.</ref>{{Заўвага|У афіцыйнай расейскай навуцы і ідэалёгіі для апраўданьня валоданьня землямі, населенымі балтамоўным насельніцтвам краю, часта ўказвалася вялікая роля «рускага» насельніцтва ў характары і гісторыі Вялікага Княства Літоўскага (якое пачало называцца ў расейскай гістарычнай навуцы «Літоўска-Рускай дзяржавай»), а таксама сцьвярджалася і падкрэсьлівалася вялікая блізкасьць славянаў і балтаў: «''З усіх народаў эўрапейскай сям’і славяне і літоўцы знаходзіліся ў найбліжэйшым паміж сабой сваяцтве паводле мовы, веры і звычаяў''». Гл.: ''Петров, Н.И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 47 ды інш.}}. === Непасьлядоўнасьць працэсаў уніфікацыі і русіфікацыі краю === Расейская ўлада імкнулася да ўніфікацыі кіраваньня і гамагенізацыі насельніцтва. Памянёныя канцэпцыі (канфэсійная і моўная) адмаўлялі этнасу ў праве быць негамагенным у этнанімічных, моўных, культурных і нават канфэсійных дачыненьнях, не прымалі варыятыўнасьці. У мэтах апраўданьня валоданьня тэрыторыямі выкарыстоўваліся ўсякія выгадныя факты і акцэнтаваліся другарадныя характарыстыкі. Канфэсійны і моўны крытэрыі (прынцыпы), пакладзеныя ў складаньне расейскай этнічнай статыстыкі, мапаў і ідэалёгіі, ігнаравалі і ня ўлічвалі наяўнасьць унутраных сувязяў паміж насельніцтвам. Апроч таго, сама непасьлядоўнасьць у вызначэньні крытэраў «рускасьці» й [[тапаніміка|тапанімічным]] найменьні губэрняў былі абумоўленыя тым, што расейская ўлада імкнулася ня толькі да «абрусеньня краю», «зьліцьця з Расеяй», але таксама думала аб адміністрацыйным кантролі і спакоі ў паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях<ref name="ReferenceA"/><ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 753—754.</ref>. Многім высокім чыноўнікам расейскага ўраду хуткая [[русіфікацыя]] і ўсеагульнае далучэньне да [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]] ў краі здаваліся цяжкімі або немагчымымі праз супраціў мясцовага насельніцтва і браку ў краі значнай колькасьці чыноўнікаў, вайскоўцаў, сьвятароў, настаўнікаў і маянткоўцаў зь ліку расейцаў (велікарусаў) — і яны думалі больш пра прадухіленьне перадумоваў новага паўстаньня. Таму практычныя захады ва ўсталяваньні кантролю над краем не заўсёды адпавядалі заяўленай ідэалёгіі «рускасьці» краю і «адзінства рускага народу» ў трох галінах, а [[Культурная асыміляцыя|асыміляцыя]] па 1864 годзе была непасьлядоўнай — толькі ў галіне культуры, што мела вонкавы, павярхоўны характар: пашыраліся [[расейская мова|расейская (велікаруская) мова]] і [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўская (Расейская праваслаўная) царква]]<ref name="ReferenceA"/>. <gallery perrow=7> Файл:Ethnographic map of Vilno governorate of Russian empire - made by an officer A. Koreva - 1861 AD.jpg|Тэндэнцыйная этнаграфічная мапа Віленскай губэрні (у кнізе «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния»), зробленая афіцэрам Генэральнага штабу Расейскай імпэрыі А. Коравам, 1861 г. Файл:Arheograficheskij sbornik dokumentov k istorii Severo-Zapadnoj Rusi - T 1 - Wilno 1867 AD.JPG|Кніга «Археографический сборник документов, относящийся к истории Северо-Западной Руси», Т. 1, 1867 г., Вільня Файл:Sbornik dokumentov Ekateriny II po ustrojstvu Severo-Zapadnogo kraja.JPG|Кніга «Сборник документов, касающихся административного устройства Северо-Западного края при императрице Екатерине II (1792—1796)» (Вільня, 1903 г.) Файл:Konstanty Woynillowicz appeal about estates in North-Western Krai in Russian empire - 1868 AD.jpg|Афіцыйны зварот («запіска») праваслаўнага двараніна Канстантына Ксаверавіча Вайніловіча{{Заўвага|Канстантын Ксаверавіч Вайніловіч быў новахрышчаным з каталіцтва ў праваслаўе дваранінам, народжаным у сям’і каталіцкіх бацькоў. Валодаў маёнткам [[Шостакі|Шостакамі]] ў Слуцкім павеце і паходзіў з [[Макраны|макранскай]] лініі шляхецкага роду Вайніловічаў з Слуцкага павету, быў родным братам [[павятовыя маршалкі Менскай губэрні|слуцкага павятовага маршалка]] Юзэфа Ксаверавіча Вайніловіча (ажэненага з Галенай Ваньковіч). Быў далёкім сваяком [[Эдвард Вайніловіч|Эдварду Вайніловічу]] (з савіцкай лініі роду) і блізкім сваяком ягонай жонкі Алімпіі Ўзлоўскай, народжанай ад Марка Ўзлоўскага і Мацільды Вайніловіч (з макранскай лініі роду). Бацька Ксаверы Ваніловіч быў вялікім аматарам беларушчыны. Гл.: ''Луцкевіч, А.'' Выбраныя творы... С. 132.}} да [[губэрнатары Менскай губэрні|менскага губэрнатара]] [[Ягор Касінаў|Касінава]] з просьбай хадайнічаць у віленскага генэрал-губэрнатара права на набыцьцё маёнткаў (''«у тутэйшым Паўночна-Заходнім краі, дарагой маёй радзіме»''), 12 лістапада 1868 г. ''(Падкрэсьлена алоўкам чыноўнікам)'' Файл:Magazine - Vestnik Yugo-Zapadnoj i Zapadnoj Rossii - nr 8 - 1864 AD - page 1.jpg|Першая старонка часопісу «Вестник Юго-Западной и Западной России» (№8, 1864 г.) Файл:Сборник Северо-Западный край.jpg|Вокладка кнігі «Сборник памятников народного творчества Северо-Западного края» ([[Вільня]], 1866 г.) Файл:Ратч - Сведения о польском мятеже 1863 г - 1867 AD.jpg|Вокладка кнігі В. Ратча «Сведения о польском мятеже 1863 года в Северо-Западной России», Т. 1. (Вільня, 1867 г.) </gallery> == Спэцыфіка кіраваньня і рэжыму законаў == === Стратэгія кіраваньня === Па падзелах Рэчы Паспалітай на «новадалучаных» тэрыторыях была ўсталяваная ў першую чаргу ўлада [[генэрал-губэрнатар]]аў{{Заўвага|«Генэрал-губэрнатарская» форма кіраваньня тэрыторыямі ў Расейскай імпэрыі была характэрная для сталічных рэгіёнаў імпэрыі (Санкт-Пецярбург, Масква), новадалучаных тэрыторыяў (ускраінаў, «краёў»), а таксама ўводзілася на тэрыторыях, ахопленых ваеннымі дзеяньнямі. Функцыі інстытуту генэрал-губэрнатара вагаліся ад пасярэдніцкага зьвяна паміж маскоўскім гаспадаром і некалькімі губэрнатарамі да асаблівага рэжыму кіраваньня губэрнямі. Гл.: ''Лысенко, Л.М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы... С. 166.}}. У Расейскай імпэрыі стратэгіяй утрыманьня заваяваных тэрыторыяў былі асыміляцыя (русіфікацыя) карэннага насельніцтва і ўніфікацыя кіраваньня (пашырэньня агульнаімпэрскіх законаў і ўстановаў). Адсюль галоўнай задачай генэрал-губэрнатараў на заваяваных ускраінах было спрыяньне найскарэйшай падрыхтоўцы насельніцтва ўскраіны (праз паступовую ліквідацыю ранейшых юрыдычных нормаў, парадкаў і звычаяў) да ўспрыняцьця агульных правілаў кіраваньня — поўнай інкарпарацыі ў склад імпэрыі на аснове губэрнскай сыстэмы кіраваньня (без прамежкавага — генэрал-губэрнатарскага ўзроўню), ператварэньня захопленых зямель у звычайныя расейскія губэрні<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губэрнаторы и генэрал-губэрнаторы… С. 166.</ref>. Адметнымі рысамі інстытуту генэрал-губэрнатарства былі яго надзвычайны і палітычны характар, які перавышаў значэньне іншых устанаўленьняў, а таксама ваенны кампанэнт ягонай дзейнасьці і статус у палітычнай герархіі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 167—169.</ref>. === Рэжым законаў === Расейская ўлада разумела, што працэс уніфікацыі кіраваньня, русіфікацыі і аправаслаўленьня зямель былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе было шмат уніятаў, каталікоў, юдэяў, дзе мясцовая эліта (шляхта) карысталася ў царкоўнай, адукацыйнай і адміністрацыйнай сфэрах [[польская мова|польскай мовай]] і дзе былі выразна адметныя [[культура]] і звычаі ўсяго мясцовага насельніцтва, зойме працяглы час. Рэжым законаў на тэрыторыі Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў на працягу XIX ст. пэўнымі крокамі зьмяняўся ад своеасаблівага ў параўнаньні з многімі іншымі губэрнямі Расейскай імпэрыі, калі спачатку былі захаваныя некаторыя старыя юрыдычныя нормы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і Рэчы Паспалітай (галоўным парадкам, судовага і эканамічнага характару), усё больш як да агульнарасейскага ўзору, так і абмежавальнага і дыскрымінацыйнага характару да мясцовых жыхароў (асабліва па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў), што зноў рабіла адметнымі ў Расейскай імпэрыі гэтыя былыя землі Рэчы Паспалітай. Так, былі ўведзеныя вынятковыя законы, галоўным парадкам, рэпрэсіўнага характару ў дачыненьні мясцовага дваранства: абмежаваньні прыёму «палякаў» на службу ў родных губэрнях; прымусовая [[Вайсковая служба|вайсковая]] ці грамадзянская служба мясцовых дваранаў (абавязак выслугі гадоў у карэнных расейскіх губэрнях); абмежаваньні ў выкарыстаньні звыклай для мясцовых дваранаў (за стагодзьдзі ўжываньня) [[польская мова|польскай мовы]] ў мясцовым афіцыйным справаводзтве і сыстэме адукацыі; русіфікацыя грамадзкага жыцьця{{Заўвага|1 студзеня 1864 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў сваім цыркулярам забараніў карыстацца польскай мовай у афіцыйнай перапісцы і грамадзкіх месцах.}}<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 40.</ref>; забароны навучаньня ў замежных [[унівэрсытэт]]ах; забарона каталікам (па 1863 годзе) працаваць у адукацыйных установах (школах і гімназіях) заходніх губэрняў; абмежаваньні ў перамяшчэньні і жыхарстве ў расейскіх губэрнях і за мяжой імпэрыі; кантрыбуцыйныя зборы{{Заўвага|Апроч канфіскацыяў і сэквэстраў маёнткаў паўстанцаў, з пачаткам паўстаньня ў 1863 годзе землеўласьнікі ўсіх веравызнаньняў заходніх губэрняў былі абкладзеныя працэнтным зборам, які зьбіраўся штогадова. Для «асобаў польскага паходжаньня» ён складаў 10% ад гадавога прыбытку маёнтку, для «асобаў нямецкага паходжаньня» (лютэранаў з астзэйскіх губэрняў) — 3%, для «асобаў рускага паходжаньня» (з карэнных расейскіх губэрняў) — 1,5%. Улада тлумачыла землеўласьнікам «нямецкага» і «рускага паходжаньня», што зборы ня маюць кантрыбуцыйнага і зьняважлівага характару, а служаць фінансавай дапамогай для захаваньня ўрадавага кантролю ў краі, бо ў выпадку перамогі паўстанцаў губэрні былі б адлучаныя ад імпэрыі і некарэнныя дваране пазбавіліся б сваіх маёнткаў увогуле. У ліпені 1863 году працэнтны збор для «рускіх» маянткоўцаў быў зьменшаны да 2,5%, а вясной 1864 году поўнасьцю зьняты; для «астзэйцаў» збор быў скасаваны ў пачатку 1865 году. У 1870 годзе, калі імавернасьць узнаўленьня паўстанцкіх выступленьняў стала малой, кантрыбуцыйны працэнтны збор для «асобаў польскага паходжаньня» быў зьменшаны да 5%, а канчаткова для іх скасаваны толькі 27 сакавіка 1897 году. Для тых «польскіх» дваранаў, якія мелі толькі дамы ў местах, кантрыбуцыйны збор складаў 1% ад іх кошту. З грошай, атрыманых паводле гэтых працэнтных збораў, мясцовым чыноўнікам плацілі па 50% надбаўкі да жалаваньня, утрымліваліся жандарскія каманды і павялічаная па паўстаньні колькасьць наяўных войск у краі, будаваліся і рамантаваліся цэрквы Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі і г.д.}}<ref name="ReferenceD">Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 178.</ref>; розныя забароны датычна каталіцкага касьцёлу і пратэкцыянізм адносна Маскоўскай царквы; прымусовыя пераводы сялянаў з [[уніяцтва]] і [[каталіцызм|каталіцтва]] ў Маскоўскую царкву; увядзеньне з 1870-х гадоў расейскай мовы замест польскай у дадатковае каталіцкае набажэнства ў касьцёлах; мэтанакіраванае насаджэньне расейскага («велікарускага») землеўладаньня; службовыя перавагі і ільготы для набыцьця маёнткаў з скарбовых і канфіскаваных зямель для асобаў «рускага паходжаньня»; забароны ў выкарыстаньні «нацыянальнай» вопраткі для «палякаў» ([[кунтуш]]ы, [[канфэдэратка|канфэдэраткі]] і г. д.) і [[жыды|жыдоў]]; [[мяжа аселасьці|мяжа жыдоўскай аселасьці]] (уведзеная неўзабаве па падзелах Рэчы Паспалітай) і г. д. Адным з самых дыскрымінацыйных пастановаў быў [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]], накіраваны на памяншэньне адсотку «польскага» землеўладаньня ў краі: паводле закону «асобам польскага паходжаньня»{{Заўвага|Важна, што [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]] не даваў яснага і дакладнага вызначэньня, хто адносіцца да «асобаў польскага паходжаньня», хоць звычайна расейскі ўрад пад імі разумеў польскамоўных і каталіцкіх дваранаў, якія былі выхаваны ў сем’ях бацькоў-каталікоў.}} забаранялася купляць зямлю (маёнткі) у «заходніх губэрнях», якую можна было атрымаць і перадаць толькі паводле спадчыны (хоць часам рабіліся нешматлікія выянткі, асабліва для ляяльных дваранаў){{Заўвага|Апроч таго, «асобам польскага паходжаньня» паводле палажэньня ад 5 сакавіка 1864 году і інструкцыі ад 23 ліпеня 1865 году забаранялася арандаваць скарбовыя, а таксама прыватнаўласьніцкія землі, набытыя іх уладальнікамі на ільготных умовах, вызначаных урадам з мэтай павелічэньня працэнту «рускага» землеўладаньня ў заходніх губэрнях. Законам ад 27 сьнежня 1887 году «асобам польскага паходжаньня» забаранялася таксама арандаваць нерухомую маёмасьць (у тым ліку і зямельную) усіх відаў.}}<ref name="ReferenceD"/>. Гэты закон быў скарэктаваны толькі ў 1905 годзе ў ходзе лібэральна-дэмакратычнай [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]]{{Заўвага|У 1905 годзе скасоўвалася забарона набыцьця зямлі «асобамі польскага паходжаньня» у дзевяці заходніх губэрнях, але набываць зямлю ў Заходнім краі яны маглі толькі ў «асобаў польскага паходжаньня», а не ў «асобаў рускага паходжаньня».}}. Па закрыцьці ў 1832 годзе [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] і ў 1864 годзе [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горы-горацкага земляробчага інстытуту]] ў літоўска-беларускіх губэрнях (паводле «дэпалянізатарскай» палітыкі ўладаў) не засталося вышэйшых навучальных установаў з статусам унівэрсытэту для хрысьціянаў: толькі дзейнічалі (зь перапынкамі) дзясяткі рэлігійных вышэйшых навучальных установаў для [[юдаізм|юдэяў]] ([[ешыбот]]ы ў [[Валожын]]е, [[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Міры]], [[Пінск]]у, [[Берасьце|Берасьці]], [[Слуцак|Слуцку]], [[Горадня|Горадні]], [[Любавічы|Любавічах]], Слабодцы{{Заўвага|Цяпер гэтае мястэчка ўвайшло ў склад [[Коўна]].}}, [[Цельшы|Цельшах]] ды інш.); а ў 1911 годзе была толькі адкрытая філія Маскоўскага гістарычна-археалягічнага інстытуту ў [[Віцебск]]у, толькі ў тым жа годзе для заходніх губэрняў з выняткамі (гл. далей) было ўведзенае мясцовае самакіраваньне — [[земства|земствы]]. Працэс зьмены рэжыму законаў датычна губэрняў Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў праходзіў як з прычыны захадаў расейскай улады з русіфікацыі і ўніфікацыі гэтых зямель з цэнтральнымі губэрнямі імпэрыі, так і з прычыны вызвольных паўстаньняў пад кіраўніцтвам мясцовай эліты ([[паўстаньне 1830—1831 гадоў]] і [[паўстаньне 1863—1864 гадоў]]), што толькі падштурхоўвала імпэрскую ўладу да прыняцьця чарговых «вынятковых законаў» ды іншых захадаў. === Палітычны статус губэрняў === Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] была «адміністрацыйная аўтаномія» — аўтаномія зь вярхоўнай расейскай уладай (на генэрал-губэрнатарскім і губэрнатарскім узроўнях) і мяшанай адміністрацыяй (з расейскіх чыноўнікаў і прадстаўнікоў мясцовага насельніцтва) на сярэднім і ніжнім узроўнях<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 154.</ref>. Прадстаўнікі мясцовага дваранства ніколі не прызначаліся на пасады мясцовых генэрал-губэрнатараў (ваенных губэрнатараў), зрэдку прызначаліся на пасады [[губэрнатар]]аў і [[віцэ-губэрнатар]]аў (галоўным парадкам, у пэрыяд ад заканчэньня [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэсу]] (1815 год) да паўстаньня 1830—1831 гадоў)<ref>''Киселев, А. А.'' Система ўправления и чиновничество белорусских губерний… С. 58, 65, 68—69.</ref>. Карэнныя дваране толькі абсалютна пераважалі на пасадах [[губэрнскі маршалак|губэрнскіх]] і [[павятовы маршалак|павятовых маршалкаў]], бо гэтыя пасады былі выбарнымі, хоць канчатковае зацьверджаньне на пасадзе выбранага дваранамі маршалка (і іншых выбраных на пасады дваранскага самакіраваньня асобаў) таксама залежала ад расейскай улады. Па паўстаньні 1830—1831 гадоў адміністрацыйная аўтаномія была звужаная, бо пасада [[земскі спраўнік|земскага спраўніка]] (начальніка павятовай паліцыі) пачала замяшчацца не паводле выбару дваранаў, як гэта гарантавалася «Дараванай граматай дваранству» (1785 год), а паводле прызначэньня расейскай улады<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 65—72</ref><ref>''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия… С. 32—38.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 1 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(пачатак)'' Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 2 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(адваротак—заканчэньне)'' </gallery> Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] была не палітычная або адміністрацыйная аўтаномія (альбо губэрні агульнарасейскага тыпу), а [[Калёнія (залежная тэрыторыя)|калёнія]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142.</ref>. Дваранскія выбары былі скасаванымі і на пасады дваранскага самакіраваньня (губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы судзьдзя]], [[дэпутат дваранства]] ды інш.) пачалі прызначацца асобы паводле пастановы расейскага ўраду (з 1870-х гадоў — у абсалютнай большасьці з асобаў некарэннага дваранства), што было чарговым парушэньнем «Даравальнай граматы дваранству» (1785 год). Праз узьнятае паўстаньне і недавер да мясцовага дваранства ў заходніх губэрнях не былі ўведзеныя [[земства|земствы]] — новыя важныя ўстановы мясцовага самакіраваньня, створаныя ў 1864 годзе ў Расейскай імпэрыі ў ходзе лібэральных рэформаў 1860-х гадоў, што запавольвала эканамічнае і культурнае разьвіцьцё, а таксама разьвіцьцё сыстэмы аховы здароўя літоўска-беларускіх зямель<ref>Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 171—172</ref>{{Заўвага|Толькі ў 1911 годзе земствы (з абмежаваньнямі і стварэньнем непрапарцыянальнай «польскай» (каталіцкай) і «рускай» (праваслаўнай) курыяў) былі ўведзеныя ў Віцебскай, Магілёўскай, Менскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрнях, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская засталіся бязь земстваў.}}{{Заўвага|Яскравым прыкладам эканамічнай недаразьвітасьці губэрняў краю ў пачатку XX ст. можа служыць тое, што ў першым дзесяцігодзьдзі XIX ст. Вільня была трэцім (65 тыс. у 1812 годзе) паводле колькасьці жыхароў горадам у Расейскай імпэрыі пасьля Санкт-Пецярбургу (300 тыс.) і Масквы (250 тыс.). А ў 1900 г. Вільня з 154 тыс. жыхароў ужо ўваходзіла толькі ў другі дзясятак найбуйнешых гарадоў імпэрыі — пасьля Санкт-Пецярбургу (1 млн. 440 тыс.), Масквы (1 млн. 175 тыс.), Варшавы (712 тыс.), Адэсы (404 тыс.), Кіеву (333 тыс.), Лодзі (314 тыс.), Рыгі (282 тыс.), Баку (202 тыс.), Харкаву (174 тыс.), Тыфлісу (160 тыс.) і Ташкенту (157 тыс.).}}. Прагрэсіўная судовая рэформа, якая ў імпэрыі ў 1864 годзе стварыла ўсестанавыя суды, у заходніх губэрнях пачалася толькі ў 1872 годзе з увядзеньня міравых судоў і з прынцыповымі абмежаваньнямі: міравыя судзьдзі не абіраліся (з прычыны браку земстваў), а прызначаліся міністрам юстыцыі і цалкам залежалі ад яго. Акруговыя суды былі ўведзеныя толькі ў 1883 годзе, прытым улады пакінулі за сабой права фармаваць склад прысяжных засядацеляў{{Заўвага|Судовая рэформа ў карэнных расейскіх губэрнях у 1864 годзе замяняла станавыя суды на агульныя для ўсіх станаў судовыя ўстановы — адкрытыя і незалежныя ад ураду: у паветах уводзіліся міравыя, а ў губэрнях — акруговыя суды. Крымінальныя справы ў акруговых судах разглядаліся з удзелам грамадзянаў — прысяжных засядацеляў, якія незалежна ад судзьдзяў выносілі пастанову ў справе (вінаваты падсудны ці не), і адвакатаў, якія не залежалі ад ураду.}}<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 172—173.</ref>. Галоўным прынцыпам кіраваньня станавіўся брак усялякай выбарнасьці на месцах. Забарона па 1863 годзе мясцовай эліце (прадстаўнікам карэннага (галоўным чынам, польскамоўнага і каталіцкага) дваранства) займаць хоць-якія пасады ў сыстэме мясцовага кіраваньня пераўтварала паўночна-заходнія (і паўднёва-заходнія) губэрні ў калёнію — ускраіну зь дзяржаўнай (агульнаімпэрскай) адміністрацыяй на ўсіх узроўнях кіраваньня (генэрал-губэрнатар, губэрнатар, губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы спраўнік]], земскі начальнік ды інш.)<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142, 159</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 176—179.</ref>. Заплянаванага расейскай уладай пераўтварэньня захопленых зямель Рэчы Паспалітай у звычайныя расейскія губэрні не адбылося<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 179.</ref>. [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расейскай імпэрыі]] ўвяла парлямэнцкія інстытуты (Дзяржаўную думу і [[Дзяржаўны савет Расейскай імпэрыі|Дзяржаўны савет]]), куды карэннае дваранства літоўска-беларускіх губэрняў атрымала права абірацца. Аднак завяршэньне рэвалюцыі прывяло да росту ў органах кіраваньня расейскага вялікадзяржаўнага [[шавінізм]]у, звужэньня некаторых лібэральных правоў, у тым ліку — прыняцьця законаў, якія зьмяншалі палітычную ролю як Дзяржаўнай Думы, так і Дзяржаўнага савету, і звужалі ў іх прадстаўніцтва дэпутатаў ад каталіцкіх дваранаў краю, чыя роля станавілася мізэрнай<ref>''Jurkowski, R.'' Sukcesy i porażki… С. 548—548</ref><ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy Wielkiego Księstwa… С. 134—139.</ref>. Пазьней Дума была распушчаная. == Прастора == === Пашырэньне геаграфічнай прасторы тэрміну === Звычайна тэрмін «Паўночна-Заходні край» з 1840-х гадоў (па ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]]) суадносіўся з губэрнямі, што ўваходзілі ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), а пазьней [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912), якія складаліся з 3—4 губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай). У залежнасьці ад сьпісу «даручаных» генэрал-губэрнатару губэрняў, Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства ў 1862—1864 гадох мела афіцыйную поўную назву «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства», а Віленскае генэрал-губэрнатарства ў 1864—1870 гадох — «Віленскае, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Афіцыйна [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская губэрні]] ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і Віленскага генэрал-губэрнатарства ніколі не ўваходзілі, а былі толькі паводле ўказу Сэнату ад 30 красавіка 1863 году<ref name="ReferenceB">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 38, аддзяленьне 1, №39561.</ref> з прычыны пачатку [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] пераведзеныя (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў літоўска-беларускіх землях) пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара (і былі пад ягоным кіраўніцтвам да 1869 году). Ва ўказе адзначалася: ''«<…> з прычыны бесьперапыннага павелічэньня мяцежніцкіх дзеяньняў, і з мэтай сканцэнтраваньня ў асобе Галоўнага Начальніка краю неабходных сродкаў дзеля ўчаснага прыняцьця належных захадаў да сканчэньня падобных беспарадкаў <…> надаць Галоўнаму Начальніку краю права часова зьнімаць з пасадаў грамадзянскіх губэрнатараў 6-ці губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Віцебскай, Магілёўскай і Менскай) і прызначаць для выкананьня іх абавязкаў іншых асобаў, на сваё меркаваньне <…> Незалежна ад таго, што дзьве Беларускія губэрні{{Заўвага|Віцебская і Магілёўская губэрні.}} і Менская губэрня складаюць, паводле тых элемэнтаў насельніцтва, якія ў іх знаходзяцца, у многіх дачыненьнях як бы асобную ад Літоўскіх губэрняў{{Заўвага|Віленская, Ковенская і Гарадзенская губэрні.}} групу, і патрабуюць асобных рашучых распараджэньняў, і ў асаблівасьці для наданьня спрыяньню да ўтаймаваньня мяцяжу ў Літве, дзеля чаго спакой і строгі парадак у гэтых губэрнях павінныя быць цалкам неадкладна ўстаноўленыя, <…> дазволіць Галоўнаму Начальніку краю прызначаць, на сваё меркаваньне, <…> у адзначаных губэрнях да выкананьня абавязкаў часовых ваенных губэрнатараў <…>»''<ref name="ReferenceB"/>. З аднаго боку расейская ўлада не хацела злучаць шэсьць губэрняў разам і не прызнавала падобнасьць Магілёўскай і Віцебскай губэрняў зь іншымі губэрнямі, створанымі зь зямель былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а з другога — з прычыны паўстаньня вымушаная была аб’яднаць іх пад адной адміністрацыяй у час паўстаньня і па ім, чым ускосна прызнавалася наяўнасьць адзінства і салідарнасьці мясцовага дваранства, якія захаваліся з часоў Вялікага Княства Літоўскага{{Заўвага|Увосень 1863 году [[Аўгустоўская губэрня]], дзе сялянства было ў асноўным балтамоўнае, у ваенна-адміністрацыйных дачыненьнях была таксама пераведзенае пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара, якому даручалася кіраваць ваеннымі і паліцэйскімі дзеяньнямі супраць паўстанцаў. У афіцыйнай поўнай назьве віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства гэта ніяк не адлюстравалася. Перавод Аўгустоўскай губэрні пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара быў адным зь першых крокаў праекту ўраду аб вылучэньні Аўгустоўскай губэрні з складу [[Царства Польскае|Царства Польскага]], бо, паводле думкі віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара [[Міхаіл Мураўёў|Міхаіла Мураўёва]], губэрня зь пераважным летувіскім (балтамоўным) сялянствам «''паводле ўсёй справядлівасьці належыць не да Польшчы, а да Літоўскага краю''». Да падзелаў Рэчы Паспалітай значная частка тэрыторыі Аўгустоўскай губэрні ўваходзіла ў склад Вялікага Княства Літоўскага (Троцкае ваяводзтва й Жамойць). Аднак па здушэньні ў 1864 годзе паўстаньня імаверны праект перадзелу межаў Царства Польскага быў пакінуты ўрадам.}}. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39561 - p 399 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39562 - p 400 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40559 - p 88 - 1864 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40635 - p 173 - 1864 AD.jpg|180px]] |- |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (пачатак) |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (заканчэньне) |Указ 5 лютага 1864 г. ''Аб парадку правядзеньня канчатковага аддзяленьня сялянскіх угодзьдзяў ад маянткоўскай зямлі ў губэрнях: Магілёўскай, беларускіх паветах Віцебскай, Кіеўскай, Падольскай і Валынскай''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40559 |Указ 25 лютага 1864 г. ''Аб перайменаваньні генэрал-губэрнатараў, што носяць званьне ваеннага губэрнатара, і аб падпарадкаваньні ваенных губэрнатараў мясцовым генэрал-губэрнатарам''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40635 |} У гэтай сытуацыі быў прыдуманы новы бюракратычны тэрмін, які ў існасьці падкрэсьліваў нежаданьне расейскай улады мець злучанымі гэтыя шэсьць губэрняў ([[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]], [[Менская губэрня|Менскую]], [[Віцебская губэрня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую губэрні]]). Афіцыйная назва новай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай структуры атрымала з 30 красавіка 1863 году дзіўную для найменьня генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі форму: «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». Афіцыйна віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]] (1796—1866) у 1863—1864 гадох называўся «віленскі ваенны губэрнатар, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў», а з 25 лютага 1864 году (з прычыны перайменаваньня генэрал-губэрнатарства) як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». З 1863 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар (віленскі генэрал-губэрнатар) у афіцыйным справаводзтве пачаў стала паралельна называцца як «галоўны начальнік Паўночна-Заходняга краю» (ці скарочана як «галоўны начальнік краю»{{Заўвага|Неафіцыйна (а часта і ў афіцыйнай перапісцы) у тыя часы генэрал-губэрнатары Расейскай імпэрыі называліся «галоўны начальнік краю» ці «начальнік краю» (паводле аналёгіі як грамадзянскі губэрнатар часам у афіцыйнай перапісцы называўся «начальнікам губэрні», а павятовы маршалак як «начальнік павету», што не выклікала эмоцыяў).}}), усе шэсьць губэрняў якога стала пачалі лучна менавацца як «паўночна-заходнія губэрні» («Паўночна-Заходні край»). Тым ня менш, размоўна і публіцыстычна нават па выхадзе з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара ў 1869 годзе Магілёўская і Віцебская губэрні (а потым і Менская губэрня, якую ў 1870 годзе вылучылі з складу [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]]) таксама называліся «паўночна-заходнімі» да 1917 году<ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края</ref><ref>''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии… С. 1.</ref>, бо ўсё ж расейскай уладзе прыходзілася прызнаваць вялікае падабенства іх ва ўсіх дачыненьнях з астатняй часткай былой тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага і наяўнасьць разнастайных сувязяў паміж жыхарамі шасьці губэрняў, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях аж да [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|падзеньня царскай улады ў лютым 1917]]. === Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел === Губэрні Паўночна-Заходняга краю ў розны час уваходзілі ў склад розных генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі: * [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796) — з цэнтрам у [[Магілёў|Магілёве]] * [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823) — з цэнтрам у [[Віцебск]]у * [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару.}} (1823—1856) * [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801) * [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) * [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) * [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912) * [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару. 5 ліпеня 1795 г. [[Ізяслаўскае намесьніцтва]] было перайменаванае ў [[Валынская губэрня|Валынскую губэрню]], таму ў 1795—1796 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства»; а ў 1796 годзе [[Брацлаўскае намесьніцтва]] было перайменавана ў [[Падольская губэрня|Падольскую губэрню]], таму ў 1796—1801 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства».}} (і яго пераемнікі [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]]) (1793—1801) — з цэнтрам у [[Нясьвіж]]ы (да 1796 году), [[Камянец-Падольскі|Камянцы-Падольскім]] (з 1796 году) * [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1832) * [[Менскае ваеннае губэрнатарства]] (1812—1815) * [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1831—1832, 1861—1862, 1863—1864) * [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]] (1812) * [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]] (1905—1907) === Фармаваньне адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу === Землі, якія [[Анэксія|анэксавала]] Расейская імпэрыя ў 1772 годзе ў выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]], увайшлі згодна з указам маскоўскай гаспадыні [[Кацярына ІІ|Кацярыны ІІ]] ад 28 траўня 1772 году ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (тэрытарыяльна правобраз пазьнейшай [[Полацкая губэрня|Полацкай губэрні]], а потым [[Віцебская губэрня|Віцебскай]]) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай]] губэрняў<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №13807, 13808.</ref>. Цэнтрамі губэрняў сталі [[Апочка]] і [[Магілёў]]. Абедзьве губэрні былі падпарадкаваныя генэрал-губэрнатару [[Захар Чарнышоў|Захару Чарнышову]], які стаў называцца як «Беларускі генэрал-губэрнатар», а яго падначаленая тэрыторыя як [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796){{Заўвага|Беларускі генэрал-губэрнатар (1782—1796) Пётар Пасек ва ўказах Кацярыны ІІ называўся часам як «полацкі і магілёўскі генэрал-губэрнатар».}}<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №17527.</ref>. Сваёй рэзыдэнцыяй Чарнышоў абраў [[Магілёў]]. Выданьне «Устанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) прывяло да чарговых адміністрацыйных пераўтварэньняў. Паўстала таксама пытаньне аб мэтазгоднасьці далейшага аб’яднаньня ў складзе Пскоўскай губэрні далучаных зямель [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] разам зь велікарускімі землямі, на якія не пашыраліся выняткі з г.зв. «польскіх правоў». Сваім указам ад 24 жніўня 1776 году Сэнат Расейскай імпэрыі зацьвердзіў праект Чарнышова аб стварэньні дзьвюх губэрняў ягонага генэрал-губэрнатарства: была створаная [[Магілёўская губэрня]] (з былым тэрытарыяльным складам) і [[Полацкая губэрня]] (замест Пскоўскай), ад якой аднялі Пскоўскі і Велікалуцкі паветы. У 1778 годзе адбылася чарговая адміністрацыйная рэформа: 28 траўня 1778 году Полацкая губэрня была пераўтвораная ў [[Полацкае намесьніцтва]] (1778—1796), а 4 чэрвеня 1778 году Магілёўская губэрня — у [[Магілёўскае намесьніцтва]] (1778—1796). Па [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другім падзеле Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе Расейская імпэрыя атрымала значную частку цэнтральнай тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, менавіта зь якой і была створаная ўказам маскоўскай гаспадыні Кацярыны ІІ ад 23 красавіка 1793 году новая губэрня — [[Менская губэрня]] з цэнтрам у [[Менск]]у. Менская губэрня (як і частка зямель Польскага каралеўства, якую атрымала Расея ў ходзе другога падзелу Рэчы Паспалітай) увайшла ў 1793 годзе ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1795), першы генэрал-губэрнатар якога [[Міхаіл Крачэтнікаў]] хутка памёр, а наступны ([[Цімафей Туталмін]]) сваёй рэзыдэнцыяй зрабіў [[Нясьвіж]]. Паводле свайго маніфэсту ад 30 кастрычніка 1794 году маскоўская гаспадыня [[Кацярына ІІ]] загадала па здушэньні [[паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]] галоўнакамандуючаму расейскімі войскамі [[Мікалай Рапнін|Мікалаю Рапніну]] падзяліць акупаваныя землі Вялікага Княства Літоўскага на тры часткі (у складзе 17 паветаў) — Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую, і прызначыла Рапніна літоўскім генэрал-губэрнатарам (ці «генэрал-губэрнатарам Літоўскага княства») з рэзыдэнцыяй (Вярхоўнай управай) у [[Горадня|Горадні]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264</ref><ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264.</ref><ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 371.</ref>{{Заўвага|Паралельна Мікалай Рапнін быў Ліфляндзкім і Эстляндзкім генэрал-губэрнатарам, а цалкам князь афіцыйна тытуляваўся як «''Яе Імпэратарскай Вялікасьці, Самаўладцы Ўсерасейскай генэрал-аншэф, Галоўнакамандуючы войскамі, ахапіўшымі Вялікае Княства Літоўскае, сэнатар, Ліфляндзкі, Эстляндзкі і Літоўскі генэрал-губэрнатар, Яе Вялікасьці генэрал-ад’ютант, палкоў лейб-гвардыі Ізмайлаўскага падпалкоўнік, Таўрычаскага грэнадэрскага шэф, і ордэнаў расейскіх: Сьв. Апостала Андрэя Першакліканага, Аляксандра Неўскага, ваеннага Сьв. Велікапакутніка і пабеданосца Георгія і Сьв. Раўнаапостальнага князя Ўладзімера першых ступеняў, каралеўскага польскага Белага Арла і вялікакняскага Галсьцінскага Сьв. Ганны кавалер''».}}. Па [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] 14 сьнежня 1795 году захопленыя тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, якія яшчэ з 30 кастрычніка 1794 году падпарадкоўваліся літоўскаму генэрал-губэрнатару Рапніну, былі падзеленыя на [[Слонімская губэрня|Слонімскую]] (тэрытарыяльна правобраз будучай Гарадзенскай губэрні) і [[Віленская губэрня|Віленскую губэрні]] і засталіся пад кіраваньнем літоўскага генэрал-губэрнатара<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17417.</ref>{{Заўвага|У 1795—1796 гадох літоўскі генэрал-губэрнатар князь Рапнін ва ўказах Кацярыны ІІ (а потым і Паўла І) менаваўся часам як «''віленскі і слонімскі генэрал-губэрнатар''». Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17430, 17494, 17519.}}. Цэнтрам [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Літоўскага генэрал-губэрнатарства]] станавілася [[Вільня]]. 5 ліпеня 1795 году [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (у сувязі з трэцім падзелам Рэчы Паспалітай і далучэньнем да генэрал-губэрнатарства паўднёва-ўсходніх ваяводзтваў Польскага каралеўства) была рэарганізаваная і перайменаваная ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (1795—1796), цэнтрам якога працягваў заставацца Нясьвіж. Указ Кацярыны ІІ ад 5 траўня 1795 году загадваў стварыць [[Менскае намесьніцтва]], якое была адкрытае толькі 2 кастрычніка 1795 году<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17325, 17326, 17403, 17435.</ref>. 18 чэрвеня 1796 году літоўскі генэрал-губэрнатар князь Мікалай Рапнін сплянаваў рэарганізацыю падначаленай яму тэрыторыі ў Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 383.</ref>. Указ Кацярыны ІІ ад 8 жніўня 1796 году Рапніну загадваў стварыць Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы, але з прычыны сьмерці маскоўскай гаспадыні яны не былі створаныя<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17494, 17525.</ref>. Новы маскоўскі гаспадар [[Павал I]] (1796—1801) правёў новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел імпэрыі, накіраваны на ўзбуйненьне адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. Паводле ўказу ад 12 сьнежня 1796 году Віленская і Слонімская губэрні аб’ядноўваліся ў адну [[Літоўская губэрня|Літоўскую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Вільні — заставалася ў складзе Літоўскага генэрал-губэрнатарства (з адной Літоўскай губэрняй); Полацкае і Магілёўскае намесьніцтвы — у [[Беларуская губэрня|Беларускую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Віцебску<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, №17634.</ref>; скасоўвалася [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]], а Беларуская губэрня перастала ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства; Менскае намесьніцтва пераўтворанае (перайменаванае) у Менскую губэрню; а Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства (1795—1796) было рэарганізаванае і перайменаванае ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]] (1796—1801), цэнтрам якога стаў [[Камянец-Падольскі]]. [[Файл:Belorussian governorates 1829 Vitebsk nobility document.JPG|thumb|Зварот дваранаў [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскай губэрні]] да міністра ўнутраных справаў Расейскай імпэрыі, 1829 г. Запіс (па-польску) у журнале дваранскага сходу губэрні]] Маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I]] (1801—1825) сваім указам ад 9 (21) верасьня 1801 падзяліў Літоўскую губэрню на дзьве — [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства|Літоўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1830) з цэнтрам у Вільні; Беларускую губэрню — на [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Беларускае ваеннае губэрнатарства|Беларускага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1823) з цэнтрам у Віцебску{{Заўвага|Указам ад 9 (21) верасьня 1801 г. Літоўская губэрня падзялялася на дзьве «літоўскія» губэрні (Віленскую і Гарадзенскую губэрні), а Беларуская губэрня на дзьве «беларускія» губэрні (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія адразу пачалі пісацца як «Літоўска-Віленская губэрня» (ці «Літоўская Віленская губэрня»), «Літоўска-Гарадзенская губэрня» (ці «Літоўская Гарадзенская губэрня»), «Беларуска-Віцебская губэрня» (ці «Беларуская Віцебская губэрня») і «Беларуска-Магілёўская губэрня» (ці «Беларуская Магілёўская губэрня»). Азначэньні «Літоўска-» («Літоўская») і «Беларуска-» («Беларуская») выкарыстоўваліся для абазначэньня тапанімічнага характару губэрні і часта не ўказваліся. Пасады губэрнатараў і губэрнскіх установаў таксама часта пісаліся з указаньнем тапанімічнага характару губэрні: «літоўска-віленскі губэрнатар», «Літоўска-Віленская губэрнская ўправа» і г.д. У афіцыйных назвах пасады генэрал-губэрнатара ці генэрал-губэрнатарства (зь пералікам губэрняў, якія ўваходзілі ў склад генэрал-губэрнатарства) азначэньні «Літоўская» ці «Беларуская» у назьве губэрняў у 1801—1840 гадох не выкарыстоўваліся: напрыклад, «віцебскі, магілёўскі, смаленскі і калускі генэрал-губэрнатар», «віленскі ваенны, гарадзенскі, беластоцкі і менскі генэрал-губэрнатар» і г.д. Па падзеле (паводле таго ж указу ад 9 (21) верасьня 1801 г.) [[Маларасійская губэрня|Маларасійскай губэрні]] на дзьве губэрні (Чарнігаўскую і Палтаўскую) яны таксама пэўны час пісаліся як Маларасейска-Палтаўская губэрня (альбо «Маларасейская Палтаўская губэрня») і Маларасейска-Чарнігаўская губэрня («Маларасейская Чарнігаўская губэрня»).}}; Менская губэрня разам з Кіеўскай увайшлі ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832) з цэнтрам у Кіеве<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 26, №20004.</ref>. У 1808 годзе Менская губэрня была вылучаная з складу Кіеўскага ваеннага губэрнатарства і перастала ўваходзіць у склад хоць-якога генэрал-губэрнатарства (ваеннага губэрнатарства)<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 50.</ref>. У 1812—1815 гадох існавала [[Менскае ваеннае губэрнатарства]], якое складалася толькі зь Менскай губэрні. 7 жніўня 1823 году Беларускае ваеннае губэрнатарства было рэарганізаванае ў генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску ([[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|«Віцебскае генэрал-губэрнатарства»]]), у ягоны склад на пачатку ўлучаюцца чатыры губэрні — [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]], [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская]], [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская]]. Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску залежала ад сьпісу губэрняў, якія ў розныя часы ўваходзілі ў ягоны склад, а менавіта — Віцебская, Магілёўская, Менская, [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская губэрні]]. Так, у 1823—1831 гадох генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску называлася «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Калускае генэрал-губэрнатарства». У сувязі з [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньнем 1830—1831 гадоў]], якое пачало ахопліваць і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]], расейскай уладай было пастаноўлена (указам Сэнату ад 8 студзеня 1831 году) Калускую губэрню вылучыць з складу [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], а Менскую губэрню, што яшчэ з 1 сьнежня 1830 году знаходзілася на ваенным становішчы, улучыць у ягоны склад. Генэрал-губэрнатарства пачало афіцыйна называцца як «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Аднак ужо 13 красавіка 1831 году Менская губэрня была вылучаная з складу Віцебскага генэрал-губэрнатарства і перайшла (13 красавіка 1831 — 31 ліпеня 1831) пад уладу Галоўнакамандуючага Рэзэрвовай арміяй, а потым (31 ліпеня 1831 — 6 кастрычніка 1831) Галоўнакамандуючага Дзеючай арміяй. Паралельна было створанае таксама [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (31 красавіка 1831 — 22 студзеня 1832) для здушэньня паўстаньня ў Менскай губэрні і далейшага арышту і прыцягненьня да сьледзтва ягоных ўдзельнікаў. У ходзе [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] было рэарганізаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832). Паводле царскага ўказу ад 30 кастрычніка 1831 [[Беластоцкая вобласьць, Расейская імпэрыя|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842) перайшла пад уладу віленскага часовага ваеннага губэрнатара. У 1832 годзе [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] рэарганізаванае ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), у складзе якога захавалася і Беластоцкая вобласьць. А ў 1834 годзе ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ўвайшла яшчэ і [[Менская губэрня]]. [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 44 otd 1 nr 47251 - p 676 - 1869 AD.jpg|зьлева|міні|Указ 27 чэрвеня 1869 г. ''Аб вылучэньні Магілёўскай губэрні з распараджэньня Галоўнай управы Паўночна-Заходнім краем''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 44, аддз. 1, №47251]] 18 ліпеня 1840 году маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] загадаў Сэнату перайменаваць Літоўска-Віленскую і Літоўска-Гарадзенскую губэрні ў адпаведна Віленскую і Гарадзенскую губэрні, а Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні — у Віцебскую і Магілёўскую губэрні<ref name="ReferenceE">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13678.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] былі вылучаныя [[Ковенскі павет (Расейская імпэрыя)|Ковенскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]], [[Панявескі павет (Расейская імпэрыя)|Панявескі]], [[Вількамірскі павет (Расейская імпэрыя)|Вількамірскі]] і [[Новааляксандраўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскі]] паветы, зь якіх была створаная [[Ковенская губэрня]] (увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі, Т. 17, аддзял. 2, №16347.</ref>; а [[Беластоцкая вобласьць (Расейская імпэрыя)|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842; атрыманая ад Прусіі, якая, у сваю чаргу, атрымала рэгіён па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай) тым жа ўказам улучаная ў склад Гарадзенскай губэрні. 17 лютага 1856 году Менская губэрня выйшла з складу Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а таго ж дня [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]] было ліквідаванае. Менская, Магілёўская і Віцебская губэрні перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства імпэрыі, аднак ня сталі звычайнымі расейскімі губэрнямі, бо ў іх захоўваліся спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў, падобныя да губэрняў Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства. 16 жніўня 1862 году [[Менская губэрня]] зноў увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а 30 красавіка 1863 году з прычыны пачатку паўстаньня 1863—1864 гадоў пад уладу [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] былі таксама пераведзеныя Магілёўская і Віцебская губэрні (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў краі)<ref name="ReferenceB"/>. Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства паводле ўказу Сэнату ад 25 лютага 1864 году было перайменаванае ў [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 39, аддзяленьне 1, №40635.</ref>. [[Файл:Document of Vitebsk goveronate office - 1863 AD.jpg|міні|Дакумэнт канцылярыі [[губэрнатары Віцебскай губэрні|Віцебскага губэрнатара («ваеннага губэрнатара гораду Віцебску і віцебскага грамадзянскага губэрнатара»)]], 1863 г.]] 27 чэрвеня 1869 году [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]]{{Заўвага|Па вылучэньні Магілёўскай губэрні адміністрацыйна-тэрытарыяльная структура пачала менавацца як «віленскае, ковенскае, гарадзенскае і менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай губэрні», а генэрал-губэрнатар — як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай губэрні».}}, а 2 лістапада 1869 году — [[Віцебская губэрня]] былі выведзеныя з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара («из ведения Главного Управления Северо-Западным краем»)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 44, аддзяленьне 1, №47251; аддзяленьне 2, № 47608.</ref>, а 22 сьнежня 1870 году [[Менская губэрня]] была вылучаная з складу Віленскага генэрал-губэрнатарства, якое ў 1870—1912 гадох складалася толькі з трох губэрняў — Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай. 1 ліпеня 1912 году Віленскае генэрал-губэрнатарства, якое з часу ліквідацыі 17 лютага 1856 году [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] заставалася адзіным (акрамя часовых) генэрал-губэрнатарствам у Паўночна-Заходнім краі, было скасаванае<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор трэці. Т. 32, аддзяленьне 1, №37665.</ref>, а [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]] перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства. З гэтага часу на тэрыторыі Паўночна-Заходняга краю не існавала ніякіх генэрал-губэрнатарстваў. === Часовыя ваенныя губэрнатарствы (генэрал-губэрнатарствы) === У часы паўстаньняў або імаверных ваенных дзеяньняў у літоўска-беларускіх губэрнях расейскай уладай ствараліся часовыя ваенныя губэрнатарствы ([[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]], [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]]){{Заўвага|У пачатку вайны з французамі ўлетку 1812 году камандзір II расейскай арміі генэрал [[Пётар Баграціён]] прызначыў [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства|менскага часовага ваеннага губэрнатара]] [[Гаўрыіл Ігнацьеў|Гаўрыіла Ігнацьева]] (1758—1852) на пасаду [[Бабруйская крэпасьць|бабруйскага ваеннага губэрнатара]] (1812 год), улада якога пашыралася на [[Бабруйск]] і акругу. Па вайне Ігнацьеў працягваў быць менскім часовым ваенным губэрнатарам.}}. Апроч таго, калі ў 1830—1840-я і 1860—1870-я гады ў асобных губэрнях краю абвяшчалася ваеннае становішча, грамадзянскія губэрнатары атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў. Так, у Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай губэрнях (па пачатку рэвалюцыйных хваляваньняў у вольным месьце Кракаве, Вялікім Княстве Познанскім (Каралеўства Прусія) і [[Галіцыя|Галіцыі]] (Аўстрыйская імпэрыя), а таксама празь імавернасьць паўстаньня ў суседніх польскіх губэрнях) у 1846—1851 гадох дзейнічала ваеннае становішча, таму ў гэты пэрыяд ковенскі і гарадзенскі губэрнатары атрымалі статус ваеннага губэрнатара і тытуляваліся адпаведна як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар» і «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар»{{Заўвага|Віленскі губэрнатар не атрымаў такога статусу, бо ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}}. Напярэдадні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] і падчас яго губэрнатары [[Ковенская губэрня|Ковенскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]], [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрняў]] атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў{{Заўвага|Менскі і віленскі губэрнатары не атрымалі такога статусу, бо ў Менскай губэрні ўжо дзейнічаў асобны [[Менскае ваеннае губэрнатарства|менскі часовы ваенны губэрнатар]], а ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}} і называліся як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар», «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар» і г. д. === Ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812) === У ходзе [[вайна 1812 году|француска-расейскай вайны 1812 году]] на акупаванай войскамі францускага імпэратара [[Напалеон I Банапарт|Напалеона I]] тэрыторыі Расейскай імпэрыі існавала пасада [[ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812)|ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы]], падначаленага францускай уладзе. Пасаду ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы займаў генэрал граф [[Дырк ван Гогендорп]], якому падпарадкоўваліся ваенныя губэрнатары ў дэпартамэнтах (Віленскім, Гарадзенскім, Менскім і Беластоцкім): віленскі ваенны губэрнатар генэрал [[Антуан Анры Жаміні|Жаміні]], гарадзенскі ваенны губэрнатар генэрал ле Брун, менскі ваенны губэрнатар генэрал Бранікоўскі, беластоцкі ваенны губэрнатар генэрал Фэрар. == Унутранае тапанімічнае разьмежаваньне Паўночна-Заходняга краю == === Тапанімія напярэдадні падзелаў Рэчы Паспалітай === Напярэдадні першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе [[Вялікае Княства Літоўскае]] мела поўную назву «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае». Прытым традыцыйна «Жамойцю» называлася [[Жамойцкае староства]] (па паўночным-усходзе Княства), «Русьсю» — падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы (паралельна існаваў тэрмін ''прыслухаючыя землі''), а ўся астатняя тэрыторыя мела назву «Літва». Тэрмін «Літва» таксама выкарыстоўваўся для кароткага абазначэньня ўсяго «Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага». Пад уплывам [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і праваслаўных актывістаў Рэчы Паспалітай часам для вызначэньня падзьвінскіх і падняпроўскіх ваяводзтваў і паветаў у ВКЛ разам з тэрмінам «Русь» выкарыстоўваўся і тэрмін [[Белая Русь|«Белая Русь»]]<ref>''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307.</ref>. У Рэчы Паспалітай адносна ж [[расейцы|велікарускага]] насельніцтва Расейскай імпэрыі выкарыстоўваўся тэрмін «расіяне» (па-польску «rosjanie»), а мовы — «расейская мова» («język rosyjski»), якія працягвалі ўжывацца мясцовай польскамоўнай шляхтай і па [[падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]]{{Заўвага|І дагэтуль у [[польская мова|польскай мове]] [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «język rosyjski», а [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «rosjanie», у той жа час [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «białorusini». Ва ўкраінскай мове таксама [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «російська мова», [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «росіяни», а [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «білоруси» (а іх мова — як «білоруська мова»). Падобным жа спосабам адбываецца разьмежаваньне ў [[беларускі клясычны правапіс|клясычнай норме]] беларускае мовы, дзе корань ''расейск-'' тычыць перадусім сучаснага славянскага этнасу Расеі, корань ''руск-'' — усходнеславянскай этнічнай групы часоў ВКЛ, а пазьней выкарыстоўвалася ў розных варыянтах саманазвы беларусаў (''[[русіны|рускія]]'', ''[[русіны|русіны]]'' і да т.п.).}}. === Захаваньне тапаніміі часоў Рэчы Паспалітай === Абвяшчэньне зямель былога Вялікага Княства Літоўскага «спрадвечна рускімі землямі», «узьяднанымі» («воссоединёнными») з астатнімі расейскімі землямі пад уладай [[Імпэратар усерасейскі|маскоўскага гаспадара («расейскага імпэратара»)]], ігнаравала тое, што ў складзе Вялікага Княства Літоўскага былі землі, населеныя [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] і мяшаным насельніцтвам ([[Жамойць]], пазьней г. зв. «[[Аўкштота]]»), якія ніколі не ўваходзілі ў склад [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], і тое, што значная частка славянамоўнага [[шляхта|шляхецкага]] насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага ў яго заходніх і цэнтральных рэгіёнах не выкарыстоўвала тэрміны «рускія» («русіны», «беларусы») для ўласнага самавызначэньня. І спачатку, дзейнічаючы асьцярожна і абачліва, маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] не падышла радыкальна да ўнутраных пераўтварэньняў датычна захопленых тэрыторыяў і захавала геаграфічную тэрміналёгію Вялікага Княства Літоўскага (Жамойць—Літва—Русь (Беларусь)), назваўшы «беларускімі» толькі землі Падняпроўя і Падзьвіньня Вялікага Княства Літоўскага. Гэта тлумачыцца тым, што, жадаючы замацаваць ліквідацыю Рэчы Паспалітай, яна імкнулася ў першую чаргу цэнтралізаваць кіраваньне на далучаных тэрыторыях паводле «Ўстанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) і надумала праводзіць прадваранскую ўнутраную палітыку без татальнай ломкі існага парадку, уцягваючы ў сыстэму кіраваньня ляяльную мясцовую каталіцкую [[шляхта|шляхту]] і закрываючы часова вочы нават на абарону «дысыдэнтаў» (праваслаўных, уніятаў, [[пратэстантызм|пратэстантаў]])<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 204, 372—373, 391, 414.</ref>. Менавіта Кацярына II заснавала ў Расейскай імпэрыі 3 сьнежня 1773 году [[Магілёўская архідыяцэзія|Магілёўскую каталіцкую эпархію]] і захавала ордэн [[езуіты|езуітаў]], скасаваны ў 1773 годзе паводле папскай булы ў іншых краінах сьвету (акрамя [[Парагвай|Парагваю]], дзе езуіты не дазволілі абвясьціць булу). Так, па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы ВКЛ увайшлі ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (правобраз будучай [[Полацкая губэрня|Полацкай]], а потым і [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] губэрні) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]], якія ня толькі былі аб’яднаныя ў [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796), але і пачалі ў расейскай урадавай тэрміналёгіі адразу называцца як «беларускія губэрні»<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 191.</ref>. Размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна назву «беларускіх» атрымлівалі і іншыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якія былі тэрытарыяльна «пераемнікамі» Полацкай і Магілёўскай губэрняў, што нават часта адлюстроўвалася ў іх афіцыйнай назьве: [[Беларуская губэрня]] (1796—1801), створаная шляхам аб’яднаньня Полацкага і Магілёўскага намесьніцтваў у адно цэлае; [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823); [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская губэрня]] (1801—1840); [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрня]] (1801—1840); [[Віцебская губэрня]] (1840—1917) і [[Магілёўская губэрня]] (1840—1917). Расейская ўлада адразу з часоў падзелаў Рэчы Паспалітай (нават у пэрыяд [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]]) пазьбягала злучаць губэрні, створаныя з былых зямель Вялікага Княства Літоўскага, у адно генэрал-губэрнатарства — асабліва Віцебскую і Магілёўскую губэрні зь «літоўскімі», бо лічыла іх (у параўнаньні зь «літоўскімі») з прычыны наяўнасьці кораню «рус-» у назьве «беларускія» дакладна ўласна «рускімі» землямі. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 27 nr 20369 - p 220 - 1802 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 24366 - p 370 - 1810 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 667 - 1811 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 668 - 1811 AD.jpg|180px]] |- |''Паведамленьне Літоўскага ваеннага губэрнатара Сэнату аб перадачы Ашмянскага павету да Гарадзенскай губэрні''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 27, №20369, 1802 год |''Імпэратарскі ўказ Сэнату аб базылянскім духоўным ордэне і вучэльнях, ім трыманых''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №24366 (фрагмэнт), 1810 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (пачатак), 1811 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (заканчэньне), 1811 год |} За цэнтральнымі і заходнімі землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, анэксаванымі ў склад Расейскай імпэрыі па другім (1793 год) і трэцім (1795 год) падзелаў Рэчы Паспалітай і разьмеркаванымі ў некалькі наваствораных губэрняў (Менскую, Віленскую і Слонімскую губэрні), з самага пачатку захавалася назва «літоўскія», што нават адлюстроўвалася ў афіцыйных назвах адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак: [[Літоўская губэрня]] (1796—1801); [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801); [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830); [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленская губэрня]] (1801—1840), у склад якой уваходзіла і [[Жамойць]], вылучаная ў 1842 годзе з складу Віленскай губэрні (1840—1917) у асобную [[Ковенская губэрня|Ковенскую губэрню]] (1842—1917); [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенская губэрня]] (1801—1840). [[Менская губэрня]] ніякіх азначэньняў («літоўская» альбо «беларуская») у сваёй афіцыйнай назьве не атрымала, бо ў 1793—1801 гадох уваходзіла ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага, Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1796) і яго тэрытарыяльных «пераемнікаў» ([[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Падольскага ваеннага губэрнатарства]]), а ў 1801—1808 гадох уваходзіла ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832), аднак разглядалася звычайна як «літоўская»<ref>Обозрение исторических сведений… С. 9</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 179.</ref>. Па стварэньні [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам I]] [[Варшаўскае герцагства|Варшаўскага герцагства]], у шляхты «заходніх губэрняў» успыхнулі надзеі, што францускі імпэратар шляхам вайны з Расеяй зможа аднавіць Рэч Паспалітую ў ейных ранейшых межах. Жадаючы перацягнуць на свой бок сымпатыі карэннай шляхты «заходніх губэрняў» напярэдадні патэнцыяльных ваенных канфліктаў з Францыяй, маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандар I]] у 1810 годзе выступіў з намёкамі (у першую чаргу да ўплывовых у асяродзьдзі карэнных дваранаў «заходніх губэрняў» асобаў — князя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама-Ежы Чартарыйскага]] і князя [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала-Клеафаса Агінскага]]) аб магчымым стварэньні самастойнай дзяржавы на чале з расейскім манархам, якая б ахоплівала ў будучым былыя землі Рэчы Паспалітай. Першым крокам да гэтага, паводле намёкаў Аляксандра I, мусіла быць стварэньне Вялікага Княства Літоўскага зь зямель, якія ў той час уваходзілі ў склад Расейскай імпэрыі, як яўная дэманстрацыя намераў маскоўскага гаспадара. У 1811 годзе князь Агінскі падаў праект стварэньня на чале з расейскім манархам дзяржавы «Вялікае Княства Літоўскае» зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай, Беларуска-Віцебскай, Беларуска-Магілёўскай, [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]], [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай]] губэрняў і Беластоцкай вобласьці і запэўніў, што «літоўцы» (па-польску — «літвіны») гэтага несумненна жадаюць, а маскоўскі гаспадар Аляксандар I з іроніяй дыпляматычна запытаўся ў Агінскага, ці ахвотна жыхары Валыні, Падольля і Кіеўшчыны насілі б імя «літоўцы» («ліцьвіны»)<ref>''Ogiński, M.K.'' Pamiętniki. — T. 3. — С. 20—21.</ref>. У сапраўднасьці ж Аляксандар I не зьбіраўся ствараць Вялікае Княства Літоўскае і зацягваў гэтую справу. Гэта стала прычынай таго, што многія карэнныя дваране «заходніх губэрняў» у час [[вайна 1812 году|франка-расейскай вайны 1812 году]] актыўна падтрымалі францускага імпэратара Напалеона I. Называньне расейскімі ўладамі Віцебскай і Магілёўскай губэрняў «беларускімі», а Віленскай, Гарадзенскай і Менскай — «літоўскімі», уплывала і на эўрапейскае грамадзтва. Стварыўшы ў 1812 годзе з акупаваных сваімі войскамі зямель Расейскай імпэрыі «Вялікае Княства Літоўскае» (зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці), францускі імпэратар Напалеон I у склад яго, нягледзячы на просьбы мясцовай шляхты, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні не ўлучыў, а плянаваў стварыць з апошніх асобнае «Беларускае княства». [[Файл:Belorussian governorates 1830 Marshal of nobility document.JPG|міні|Дакумэнт канцылярыі Беларуска-Віцебскага губэрнскага маршалка, дзе ўпамінаюцца «дзьве беларускія губэрні» [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага, Магілёўскага, Смаленскага і Калускага генэрал-губэрнатарства]], пад якімі разумеліся [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрні]], 1830 г.]] Падчас [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]], калі апошняе разгарнулася і ў Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай губэрнях і [[Лепельскі павет (Расейская імпэрыя)|Лепельскім павеце]] Беларуска-Віцебскай губэрні, быў створаны [[Часовы паўстанцкі ўрад Літвы (1831)|Часовы паўстанцкі ўрад Літвы]], які (гэтак жа як і паўстанцкія войскі) узначаліў граф [[Тадэвуш Тышкевіч]] (1774—1852). З пачаткам паўстаньня [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) было перайменаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832), а потым у [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) і пазбавілася азначэньня «літоўскае» у сваёй афіцыйнай назьве, аднак губэрні захавалі свае афіцыйныя і размоўныя назвы «літоўскія». У 1834 годзе Менская губэрня была ўлучаная ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і працягвала неафіцыйна называцца расейскай уладай як «літоўская». Да пачатку 1860-х гадоў у афіцыйным справаводзтве Жамойць часам называлася як «Самагітыя» ці «самагіцкія паветы» (па-расейску «самогитские поветы») — [[Шавельскі павет (Расейская імпэрыя)|Шавельскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]] і [[Упіцкі павет (Расейская імпэрыя)|Ўпіцкі паветы]]<ref>Указ от 29 ноября 1824 года «Об учреждении контрактов в городе Шавлях Виленской губернии под именем Самогитских» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 39, №30131; Указ 27 мая 1831 года «Об установле­нии временного ўправления по гражданской части в четырёх Самогитских уездах Виленской губер­нии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, №4594; Указ 12 февраля 1832 года «О прекращении действия особого в Самогитии Начальника и о восстановлении обыкновенного порядка отношений четырех Самогитских уездов с Виленским Губернским Начальством» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, №5151; Указ от 11 марта 1832 года «О порядке определения римско-католических духовных к должностям в Самогитии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5225; Указ от 3 мая 1832 года «О непроизводстве двойных окладов чиновникам, командированным из России для исправления должностей земских исправников, заседателей земских судов, городничих и полицмейстеров в четырех самогитских уездах» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5327; Указ от 1 июля 1832 года «О наставлениях касательно долга верноподданичества» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5521; Указ от 19 декабря 1833 года «О учреждении в губерниях, от Польши возвращенных, особых комиссий для рассмотрения метрических и актовых книг» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 8, аддзяленьне 1, №6644; ды інш.</ref>. Існавала каталіцкая [[Жамойцкая дыяцэзія|«Самагіцкая» (Жамойцкая) дыяцэзія]], перайменаваная 11 кастрычніка 1840 году ў Цельшаўскую (з цэнтрам у [[Варні|Варнях]]), а ў 1848 годзе старая назва «Самагіцкая» была зноў дазволеная расейскімі ўладамі да выкарыстаньня побач з новай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18504; Указ 11 октября 1840 года «О переименовании Литовского Эвангелическо-Реформаторского Синода в Виленский, а Самогитской Римско-Католической Епархии в Тельшевскую» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13854.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу Віленскай губэрні былі вылучаныя паветы зь пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам губэрні, зь якіх была створаная Ковенская губэрня, якая атрымала неафіцыйную назву «Самагітыя» («Жамойць», «Жмудзь»)<ref>''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае… С. 4, 20, 22</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 180—181.</ref>. Называньне расейскім урадам Магілёўскай і Віцебскай губэрняў «беларускімі» (а мясцовай шляхтай паралельна называньне і як «рускімі»), а ўсіх астатніх — «літоўскімі», пратрымалася да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]], а часткова і далей<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307">''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4 : Беларусь у складзе Расейскай імпэрыі… С. 73.</ref><ref>Обозрение исторических сведений… С. 4</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 178, 179.</ref>. Так, у сваіх падарожных запісках («Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года») [[Фадзей Булгарын]] адзначыў гэтую дваістасьць назвы адной і той жа тэрыторыі: ''«Паміж Курляндыяй, Ліфляндыяй, губэрнямі Пскоўскай, Смаленскай, Арлоўскай, Чарнігаўскай і Менскай ляжыць краіна, якая называецца здаўна ў расейцаў Белай Расеяй, ці Беларусіяй, а ў палякаў Русьсю»''{{Заўвага|З усяго відаць, Булгарын акрэсьліў вонкавыя межы Беларуска-Магілёўскай і Беларускай-Віцебскай губэрняў.}}<ref>''Булгарын, Ф.'' Путевые заметки… С. 193.</ref>. У рамках створанага ў 1823 годзе [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] (1823—1856), якое ахоплівала Беларуска-Віцебскую, Беларуска-Магілёўскую, Смаленскую і Калускую губэрні, у паўсядзённай мове чыноўнікаў правінцыі і сталіцы Магілёўская і Віцебская губэрні афіцыйна-бюракратычна і неафіцыйна лучна называліся (нават па 18 ліпеня 1840 году) як «беларускія губэрні», што не пашыралася на Смаленскую і Калускую губэрні, а само Віцебскае генэрал-губэрнатарства называлася «беларускім»<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 196.</ref>{{Заўвага|У канцы XVIII — першай палове XIX ст. шляхта Віцебскай і Магілёўскай губэрняў, разам з паралельнымі самавызначэньнямі «літоўцы» («ліцьвіны») і «палякі», часам карысталася і самавызначэньнем «беларусы» — у тапанімічным (тэрытарыяльным), рэгіянальным значэньні, але не этнічным. (Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 73.). Толькі па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў (у сытуацыі вынятковых антыпольскіх законаў у краі) частка мясцовай каталіцкай шляхты (асабліва малазаможная і безмаёнткавая), якая называла сябе адначасна і «літоўцамі», і «палякамі», пачынае пераходзіць у Маскоўскую царкву, каб мець магчымасьць служыць у мясцовых дзяржаўных установах, і карыстацца найменьнем «беларусы» у этнічным значэньні. У сваіх мэмуарах расейскі чыноўнік Іван Мікалаевіч Захар’ін засьведчыў: «''<…> большасьць чыноўнікаў у Магілёўскай губэрні складалася <…> з палякаў, паміж якімі была маса асобаў, якія былі праваслаўнымі; гэта былі мясцовыя ўраджэнцы — «беларусы», як яны сталі сябе называць па паўстаньні. У існасьці ж, гэта былі шчырыя палякі, народжаныя ад мяшаных шлюбаў, якія насілі нават польскія прозьвішчы і аддавалі перавагу для малітвы касьцёлы цэрквам, успамінаўшыя пра сваё праваслаўе толькі выпадкова, г.зн. тады, калі гэта зрабілася выгадным». Гл.: Захарьин, И.Н. Воспоминания о службе в Белоруссии 1864—1870 гг. (Из записок мирового посредника) // Исторический вестник. — 1884. — №4. — С. 66.}}. [[Файл:Podział terytorialny Rzeczypospolitej 1863.png|thumb|Адміністрацыйны падзел зямель былой Рэчы Паспалітай на «ваяводзтвы» (на чале з паўстанцкімі камітэтамі), уведзены [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у 1863 г.]] У 1827 годзе [[Пётар Кёпен]] выдаў працу «О происхождении, языке и литературе литовских народов», у якой упершыню ў расейскай навуцы паспрабаваў вызначыць межы расьсяленьня «літоўскіх народаў» (імі разумеліся балтамоўныя народы — [[летувісы]] і [[латышы]]) і мяжу, якая аддзяляе балтамоўнае і славянамоўнае насельніцтва імпэрыі. Гэтае дасьледаваньне Кёпена дало пачатак паступоваму замацаваньню ў расейскай навуковай літаратуры тэрміну «литовцы» у першую чаргу за балтамоўным насельніцтвам<ref>Литовское племя… С. 62.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>. Зьвесткі, сабраныя Кёпенам у 1827 годзе датычна славянамоўнага насельніцтва імпэрыі, не былі надрукаваныя і знаходзіліся ў рукапісе{{Заўвага|Зьвесткі аб славянамоўным насельніцтве імпэрыі, сабраныя Пятром Кёпенам, і дагэтуль знаходзяцца ў рукапісе ў Расейскай акадэміі навук.}}. Працай Кёпена скарыстаўся вядомы славіст [[Павал Шафарык]], які ў сваім дасьледаваньні «Славянскі народапіс» (Прага, 1842 год){{Заўвага|Праца Шафарыка перакладаецца з чэскай мовы і як «Славянская этнаграфія».}} на падставе мовы акрэсьліў тэрыторыю расьсяленьня «беларусаў» і падаў лічбы пра агульную іх колькасьць (2 726 000 чалавек — 2 376 000 праваслаўных і 350 000 каталікоў). «Беларускую мову» Шафарык назваў гаворкай «агульнарускай мовы», а абшарам яе пашырэньня азначыў цалкам Магілёўскую і Менскую губэрні, большую частку Віцебскай і Гарадзенскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці, а таксама меншую частку Віленскай губэрні. Аднак Шафарык падышоў да праблемы павярхоўна, бо ў абшар «беларускай мовы» трапілі раёны з гарадамі [[Берасьце]], [[Кобрынь]], [[Пінск]] ды інш., якія пазьнейшыя лінгвісты адносілі да абшару «маларасейскай мовы» ([[украінская мова|украінскай мовы]]). Да таго ж Шафарык у «беларускай мове» вылучаў уласна «беларускую гаворку» («белорусское подречие») у Магілёўскай і Віцебскай губэрнях і «літоўска-рускую» («литовско-русское подречие») — у Менскай, Гарадзенскай і Віленскай губэрнях<ref>''Шафарик, П. И.'' Славянское народописание… С. 29.</ref>. Гэта гаворыць пра тое, што Шафарык вылучыў не рэальныя [[дыялекты беларускай мовы]] (арэалы якіх не адпавядаюць падзелу на ўсход і захад) і межы расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]], а межы расьсяленьня ўсяго славянамоўнага насельніцтва ў пяці губэрнях краю, частка якога тапанімічна адносілася паводле тагачаснай традыцыі да «Беларусі» (Віцебская і Магілёўская губэрні), а частка — да «Літвы» (Віленская, Гарадзенская і Менская губэрні). Аднак да пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара (1881—1894) [[Аляксандар III|Аляксандра III]], які ўзьняў чарговую хвалю ўзмоцненай [[русіфікацыя|русіфікацыі]], у [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] галоўнай этнавызначальнай прыкметай была ня [[мова]], а веравызнаньне: у прыватнасьці, да [[русіны (гістарычны этнонім)|рускіх]] адносілі ўсіх, хто быў [[праваслаўе|праваслаўным]] у імпэрыі<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 98—99.</ref>. Надумаўшы вызваліць сялянаў імпэрыі ад [[прыгон]]у, [[Аляксандар II]] зьвярнуўся ў 1857 годзе за падтрымкай сваёй ініцыятывы да «літоўскіх дваранаў», якія першымі ў імпэрыі падтрымалі намер цара. Напярэдадні і ў ходзе правядзеньня з 1861 году [[сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы ў Расейскай імпэрыі]] ў афіцыйных дакумэнтах Віцебская і Магілёўская губэрні называліся «беларускімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Вялікарасейскіх, [[Новарасея|Наварасейскіх]] і Беларускіх»), а астатнія — «літоўскімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Віленскай, Гарадзенскай, Ковенскай, Менскай і частцы Віцебскай{{Заўвага|Імі былі [[Інфлянты|інфлянцкія]] паветы ([[Люцынскі павет|Люцынскі]], [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкі]] і [[Дынабурскі павет|Дынабурскі]]) і [[Дрысенскі павет]] Віцебскай губэрні.}}»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 172.</ref>. Улетку 1862 году ў [[Вільня|Вільні]] мясцовымі таемнымі групамі прыхільнікаў незалежнасьці («[[белыя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|белыя]]» і «[[чырвоныя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|чырвоныя]]») быў створаны [[Літоўскі правінцыйны камітэт]], які пачаў рабіць захады ў стварэньні сваіх таемных камітэтаў у рэгіёнах — шасьці літоўска-беларускіх губэрнях. 20 студзеня (1 лютага) 1863 году віленскія «чырвоныя» ([[Кастусь Каліноўскі]], [[Зыгмунт Чаховіч]] ды інш.) абвясьцілі маніфэст аб далучэньні да паўстаньня і стварылі [[Часовы правінцыйны ўрад Літвы і Беларусі]]{{Заўвага|З дакумэнтаў «чырвоных» не зусім ясна, якія тэрыторыі разумеліся пад «Літвою», а якія — пад «Беларусьсю».}}. Аднак ініцыятыву хутка перахапілі «белыя» ([[Якуб Гейштар]], [[Аляксандар Аскерка]] ды інш.), якія наладзілі кантакты з [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у Варшаве і зь ягонага ўпаўнаважаньня 27 лютага (11 сакавіка) 1863 году ўтварылі ў Вільні [[Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы]]. Пад правінцыямі разумеліся «Жамойць», уласна «Літва» і «Беларусь»{{Заўвага|У мэмуарах кіраўніка «белых» Якуба Гейштара адзначаецца, што ў Беларусі арганізацыйная структура паўстанцкіх камітэтаў была найслабейшай. З гэтага выходзіць, што пад «Беларусьсю» разумеліся Віцебская і Магілёўская губэрні, бо ў Менскай губэрні жадаючых уступіць у паўстанцкія камітэты хапала: на тэрыторыі Менскай губэрні было створана тры «ваяводзтвы» — Менскае, Навагрудзкае і Палескае. Гл.: ''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 235, 252, 254.}}. Віленскія «белыя» здолелі захаваць пад сваім кантролем усе тайныя паўстанцкія камітэты ў шасьці літоўска-беларускіх губэрнях, зыходзячы з прынцыпу «цэласьці Літвы», хоць Варшава жадала атрымаць пад сваю ўладу Беласточчыну і паўднёвыя паветы [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]]<ref>''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 252.</ref>. «Чырвоныя» надумалі далучыцца да «белых» і іхнай праграмы. === Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» === [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 15 otd 1 nr 13678 - p 515 - 1840 AD.jpg|thumb|Указ ад 18 ліпеня 1840 г. ''«Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою»''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддз. 1, №13678]] У гістарычнай навуцы савецкага і сучаснага пэрыяду стала папулярным меркаваньне, што паводле свайго вядомага [[указ 18 ліпеня 1840 году (Расейская імпэрыя)|ўказу ад 18 ліпеня 1840 году]]<ref name="ReferenceE"/> да [[Сэнат Расейскай імпэрыі|Сэнату]] маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] забараніў ужываць у афіцыйным справаводзтве тэрміны «Литва» і «Белоруссия», нібыта адмаўляючы існаваньне такіх краінаў і народаў{{Заўвага|Стваральнікамі такога міту лічацца складальнікі 2-га тому дакумэнтаў і матэрыялаў з гісторыі Беларусі акадэмік ([[Мікалай Нікольскі]], навуковыя супрацоўнікі Інстытуту гісторыі АН БССР [[Дзяніс Дудкоў]], [[Ёсіф Лочмель]] ды іншыя), якія ў 1940 годзе, перадрукоўваючы ўказ ад 18 ліпеня 1840 году «Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою» з ідэалягічных (антыцарысцкіх) матываў, назвалі дакумэнт так «Забарона царом Мікалаем ужываць назвы Беларусь і Літва». Гэтае меркаваньне замацавалася ў гістарыяграфіі савецкага пэрыяду. Падрабязьней гл.: Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 285. Хоць, напэўна, падставамі такога міту было неразуменьне сэнсу даўно забытага ўказу яшчэ гісторыкамі і географамі расейскага імпэрскага пэрыяду. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124, 162.}}{{Заўвага|Было агульнавядома, што маскоўскі гаспадар Мікалай I па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў не любіў палякаў, імя якіх не забараніў.}}. Аднак напраўду ім загадвалася пісаць губэрні (Літоўска-Віленскую, Літоўска-Гарадзенскую, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Віцебскую{{Заўвага|Менская губэрня ва ўказе ня згадвалася, бо ня мела азначэньня «Літоўская» ці «Беларуская».}}) проста — паводле назвы губэрнскага цэнтру («Віленская губэрня», «Гарадзенская губэрня», «Віцебская губэрня», «Магілёўская губэрня»), без азначэньняў «Літоўская» ці «Беларуская» і без найменьня іх лучна як адпаведна «літоўскія губэрні» і «беларускія губэрні» ва ўрадавым справаводзтве<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 286</ref><ref>Шыбека, З. Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Расейская ўлада ў 1840-я гады не плянавала забараняць тэрміны «Литва» і «Белоруссия», якія былі ў [[імпэратар усерасейскі|афіцыйным тытуле «расейскага імпэратара»]]{{Заўвага|«Беларусь» («Белая Расея») была «схаваная» ў складзе азначэньня «Усерасейскі», «Літва» фігуравала ў выразе «вялікі князь Літоўскі», а «Жамойць» — у выразе «князь Самагіцкі».}}, а з пачатку 1860-х гадоў, наадварот, імкнулася пашырыць і замацаваць тэрмін «Белоруссия», лічачы «беларусаў» (галоўным парадкам, сялянскае праваслаўнае і нядаўна ўніяцкае насельніцтва краю) за складовую частку «рускага народу», адзінага ў трох галінах («велікарусах», «беларусах» і «маларусах»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—192, 196, 804.</ref><ref>Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. І. Брыгадзін, У. Ф. Ладысеў, П. І. Зялінскі [і інш.]… С. 53—54.</ref>. У гэтай сытуацыі звужалася толькі тэрыторыя, якую адносілі да «Літвы», а назва «Беларусь», наадварот, пашыралася на суседнія губэрні<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Прыкметна, што ў справаводзтве Сэнату Расейскай імпэрыі назва «беларускія губэрні» у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай ужывалася, нягледзячы на загад Мікалая I ад 18 ліпеня 1840 году, усё XIX стагодзьдзе да 1890-х гадоў<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 15.</ref>. Апроч таго, у Расейскай імпэрыі ў 1841—1917 гадох выйшла з друку каля 190 кніжак і брашураў з словам «Белоруссия» на тытуле<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. Ч. 1. С. 287.</ref><ref>''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі… С. 65.</ref>: у 1853—1856 гадох выйшла кніга [[Павал Шпілеўскі|Паўла Шпілеўскага]] «Путешествие по Полесью и Белорусскому краю»; у 1855 годзе — [[Міхаіл Без-Карніловіч|Міхаіла Без-Карніловіча]] «Исторические сведения о примечательнейших местах в Белоруссии»; у 1857 годзе — [[Восіп Турчыновіч|Восіпа Турчыновіча]] «Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен» і г. д. Прытым тэрмін «Беларусь» («Белоруссия») у кнігах Шпілеўскага, Без-Карніловіча, Турчыновіча і многіх іншых датычыўся толькі Магілёўскай і Віцебскай губэрняў. Разам з тым, афіцыйная забарона назваў Літва і Беларусь адзначалася ў 5-м томе фундамэнтальнай працы «Зямля і людзі» (1881 год, перавыдаваўся па-расейску ў 1883 і 1898 гадох) францускага географа і гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}}: «''Па падзелах Польшчы, гэтае імя Літвы засталося за губэрнямі Гарадзенскай і Віленскай, і, хоць за імпэратарам Мікалаем, у 1840 годзе, афіцыйнае ўжываньне яго было забароненае, гэтае найменьне працягваюць ужываць і ў нашыя дні, хоць і ў надта нявызначаным сэнсе, ужываючы яго звычайна да трох заходніх губэрняў: Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай. <br> Кацярына ІІ дала назву Беларусі цяперашнім губэрням Віцебскай і Магілёўскай, якія дасталіся Расіі па першым разьдзеле Польшчы, тады як імпэратар Мікалай зьнішчыў назву Беларускіх губэрняў і забараніў ужываць яе. Пазбаўленае цяпер палітычнага значэньня, гэта найменьне мае каштоўнасьць толькі з этналягічнага пункту гледжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«После раздела Польши, это имя Литвы осталось за губерниями Гродненской и Виленской, и, хотя при императоре Николае, в 1840 году, официальное употребление его было запрещено, это наименование продолжают употреблять и в наши дни, хотя в очень неопределенном смысле, применяя его обыкновенно к трем западным губерниям: Ковенской, Виленской и Гродненской. <br> Екатерина ІІ дала название Белоруссии нынешним губерниям Витебской и Могилевской, которые достались России по первому разделу Польши, тогда как император Николай уничтожил название „белорусских" губерний и запретил употреблять его. Лишенное ныне политического значения, это наименование имеет цену лишь с этнологической точки зрения.»|скарочана}}}}<ref>Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RCs5AQAAMAAJ&q=%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%91%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B8#v=snippet&q=%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%91%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B8&f=false С. 162].</ref>. Аналягічныя зьвесткі пра забарону назваў Літва і Беларусь падаваліся ў выдадзенай у 1887 годзе «Геаграфіі Расейскай імпэрыі (курс сярэдніх навучальных установаў)» расейскага пэдагога {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікіта Зуеў|Мікіты Зуева|ru|Зуев, Никита Иванович}}<ref>Зуев Н. География Российской Империи: (курс средних учебних заведений). — СПб., 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cWdxAAAAIAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%22%D0%BE%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5+%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B5+%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8+%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE+%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%22#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%22%D0%BE%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B5%20%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%20%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE%20%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%22&f=false С. 77].</ref>. Таксама ў расейскім гістарычным часопісе «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Родина||ru|Родина (журнал)}}» (1905 год) аўтар артыкулы «Літва і ліцьвіны» зазначаў: «''Слова „Літва“ цяпер, уласна, гук пусты, бо Літвы, якая згубіла сваё палітычнае значэньне, не існуе, а ёсьць толькі губэрні Паўночна-Заходняга краю: Ковенская, Віленская і Гарадзенская, ды яшчэ часткі губэрнях Віцебскай, Магілёўскай і Менскай, дзе жывуць ліцьвіны. Літвою яны цяпер называюцца толькі паводле старой памяці, насуперак афіцыйнай забароне імпэратара Мікалая I''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Слово „Литва“ теперь, собственно, звук пустой, так как Литвы, утратившей свое политическое значение, не существует, а есть лишь губернии Северо-Западного края: Ковенская, Виленская и Гродненская, да еще части губернии Витебской, Могилевской и Минской, где живут литвины. Литвою они теперь именуются иногда только по старой памяти, вопреки официальному запрещению императора Николая I»|скарочана}}}}<ref>Васильев Н. Литва и литвины // Родина. № 15, 1905. С. 476.</ref>. === Пашырэньне геаграфічнай прасторы «беларускіх губэрняў» === [[Файл:Shein Pavel Materialy dla izuchenia.jpg|left|thumb|Этнаграфічны зборнік [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]] «Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края», Т. II. 1893 г.]] [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў]] прымусіла перавесьці пад уладу аднаго генэрал-губэрнатара ўсе шэсьць «паўночна-заходніх» губэрняў. Як толькі пагроза новых ваенных выступленьняў у Паўночна-Заходнім краі стала лічыцца малаімавернай, у 1869 годзе Віцебская і Магілёўская губэрні выйшлі з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара (з ініцыятывы самога генэрал-губэрнатара [[Аляксандар Патапаў|Аляксандра Патапава]]). Гэтым расейская ўлада хацела адасобіць іх адміністрацыйна ад «літоўскіх» губэрняў і скасаваць асацыяцыю адміністрацыйных межаў генэрал-губэрнатарства зь межамі Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ReferenceC">''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 611.</ref>. Былы [[губэрнатары Магілёўскай губэрні|магілёўскі губэрнатар]] (1856—1868) [[Аляксандар Беклямішчаў|Аляксандр Беклямішчаў]] у 1869 годзе ў сваім мэмарандуме пісаў, што неабходна прадэманстраваць «усяму насельніцтву, што прызнаньне Беларусіі чыста рускай вобласьцю ёсьць факт беспаваротны»<ref name="ReferenceC"/>. Расейская ўлада разумела, што само існаваньне вялікага ўскраіннага генэрал-губэрнатарства з асаблівымі надзвычайнымі ўмовамі кіраваньня падтрымлівае самаідэнтыфікацыю карэннага дваранства з былой тэрыторыяй Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай і можа правакаваць сэпаратысцкія настроі<ref name="ReferenceC"/>, бо яно, паводле думкі Беклямішчава, «''прыводзіць у частыя зносіны паў-палякаў магілёўскіх з сапраўднымі палякамі віленскімі і ковенскімі''»<ref name="ReferenceC"/>. У 1869 годзе таксама была скасаваная каталіцкая [[Менская дыяцэзія (гістарычная)|Менская дыяцэзія]] (1798—1869), сяляне-каталікі пачалі прымусова ў 1870-я гады пераводзіцца ў Маскоўскую царкву, хоць складалі ў тыя часы невялікую частку насельніцтва Менскай губэрні ў параўнаньні зь сялянамі-праваслаўнымі (у асноўнай масе былымі ўніятамі, ляяльнасьць і шчырасьць да праваслаўя якіх доўга ставілася пад сумненьне расейскім урадам<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 81, 705, 750</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 280.</ref>). А 22 сьнежня 1870 году і сама [[Менская губэрня]] расейскімі ўладамі была вылучаная з складу самога [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губенатарства]]. У афіцыйным заканадаўстве з 1863 году «літоўскія губэрні» пачалі называцца толькі як «паўночна-заходнія губэрні». [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|Мапа беларускіх гаворак, складзеная [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г.]] У 1870-х гадох да «Беларусі» пачалі прылічаць ужо і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]]<ref>Народы России. Белорусы и поляки… С. 1</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 263.</ref><ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9.</ref>, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні неафіцыйна і публіцыстычна называліся «літоўскімі» («Літвой»)<ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9</ref><ref>''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.</ref>{{Заўвага|У 1882 годзе быў выдадзены III том «Литовское и Белоруское Полесье» шматтомнага выданьня «Живописная Россия», прысьвечаны літоўска-беларускім губэрням, гістарычная частка якога была напісаная [[Адам Кіркор|Адамам Кіркорам]], які ня быў прафэсійным гісторыкам. Кіркор напісаў: «''Спачатку Беларусьсю называлі толькі цяперашнія Магілёўскую і Віцебскую губэрні <...> але ў цяперашні час, з этнаграфічнага пункту гледжаньня, як у племянных, так і ў побытавых і народных дачыненьнях, Беларусьсю справядліва называюць усе тры губэрні: Магілёўскую, Віцебскую і Менскую. Вынятак складаюць толькі тры паветы Віцебскай губэрні, населеныя латышамі. Можна б зрабіць яшчэ вынятак для Пінскага, часткова і Мазырскага паветаў Менскай губэрні, дзе гаворка больш падобная да маларасейскай''» (С. 249). У томе ўвесь край фактычна называўся «Палесьсем», якое складалася зь дзьвюх частак — «Літоўскае Палесьсе» (Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні) і «Беларускае Палесьсе» (Менская, Віцебская, Магілёўская і Смаленская губэрні). Аднак тэрмін «Палесьсе» не атрымаў ніякай папулярнасьці (у адрозьненьне ад кнігі) і найменьне губэрняў Паўночна-Заходняга краю «Палесьсем» ня мела ніякіх наступстваў.}}. З 1890-х гадоў назва «Беларусь» пачала стала пашырацца і на [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] (апроч паўднёвых яе паветаў){{Заўвага|На большасьці этнаграфічных мапаў XIX — пачатку XX ст., якія ў існасьці фактычна былі лінгвістычнымі, жыхары Заходняга Палесься (г.зн. паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні, Пінскага і часткі Мазырскага паветаў Менскай губэрні) былі аднесеныя да маларусаў (украінцаў) — мапы А. Рыціха (1875), Г. Нобэрта (1888), Я. Карскага (1903, 1917), Л. Нідэрле (1909), Т. Фларынскага (1911) ды інш. Падабенства фанэтычных нормаў валынскага дыялекту ўкраінскай мовы да гаворак насельніцтва вышэйназваных паветаў вымушала навукоўцаў адносіць яго да маларусаў (украінцаў). (Гл.: Насытка, Г. «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Падабенства гаворак насельніцтва Валыні і Заходняга Палесься захавалася з старажытных часоў і зьвязанае з тым, што ў эпоху славянскіх плямёнаў тэрыторыя Валыні і Заходняга Палесься была заселеная племем [[валыняне|валынянаў]] і часткова [[драўляне|драўлянаў]], большая частка далёкіх нашчадкаў якіх увайшла ў часы Высокага Сярэдневечча ў склад [[украінцы|украінцаў]], а меншая (заходнепалеская) частка — у склад [[беларусы|беларусаў]].}} і большую частку [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] (з выняткам «паўночна-заходняга яе кутка» — [[Троцкі павет (Расейская імпэрыя)|Троцкага павету]])<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307"/><ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 13—14</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>{{Заўвага|У пятым томе (1891) вядомага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Белоруссия» пад Беларусьсю яшчэ разумелі Менскую, Магілёўскую, Віцебскую губэрні і заходнюю частку Смаленскай губэрні, а ў артыкуле «Белоруссы» таго ж тома расьсяленьне беларусаў (на падставе мовы — паводле дасьледаваньняў Яўхіма Карскага) акрэсьлівалася і Гарадзенскай (акрамя паўднёвых паветаў) з большай часткай Віленскай губэрні (акрамя Троцкага павету). Гл.: Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 231; Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 232.}}. Гэтаму найперш спрыялі лінгвістычныя (і менш — этнаграфічныя) дасьледаваньні ([[Іван Насовіч]], [[Павал Шэйн]], [[Юльян Крачкоўскі]], [[Мікалай Нікіфароўскі]], [[Яўхім Карскі]] ды інш.), якія праводзіліся навуковымі ўстановамі Расейскай імпэрыі і прыватнымі дасьледнікамі ў папярэдні час<ref>Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгаўз… С. 232.</ref>. Дасьледаваньні паказвалі падобнасьць гаворак мовы сялянскага насельніцтва ў многіх частках пяці губэрняў Паўночна-Заходняга краю (Гарадзенскай, Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай), а таксама ў сумежных — [[Смаленская губэрня|Смаленскай]] і [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]]. Канчаткова замацавала назву «Беларусь» за тэрыторыяй упершыню ў гісторыі апісаных і нанесеных на мапу гаворак мовы, якая цьвёрда атрымала назву [[беларуская мова|«беларускай мовы»]]{{Заўвага|Тэрмін «беларуская мова» «выціснуў» іншыя канкурэнтныя назвы мовы славянамоўнага насельніцтва краю, якія існавалі раней («руская мова» ці «русінская мова») альбо прапаноўваліся мясцовай інтэлігенцыяй — «славяна-крывіцкая мова» ([[Ян Чачот]]), «крывіцкая мова» ([[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Павал Шпілеўскі]], [[Вацлаў Ластоўскі]]), «літоўска-руская мова» ([[Уладзіслаў Сыракомля]]), «літоўска-русінская мова» ([[Адам Міцкевіч]], [[Вінцэнт Каратынскі]]) і г.д. Тэрмінам «літоўска-руская мова» імкнуліся абазначыць мову тых людзей, якія жывуць у «Літве» і называюцца «літоўцамі», але карыстаюцца «рускай мовай» (у сучасным разуменьні — дыялектамі беларускае мовы, у тым ліку пераходнымі беларуска-ўкраінскімі гаворкамі на поўдні Заходняга Палесься).}}, публікацыя фундамэнтальнага шматтомнага дасьледаваньня [[Яўхім Карскі|Яўхіма Карскага]] «Беларусы» (асабліва тамы «Ўводзіны да вывучэньня мовы і народнай славеснасьці» (1903) і «Мова беларускага племені» (1908)). Праўда, пазьней Карскі выказваўся, што акрэсьліў тэрыторыю не беларускага этнасу, а беларускай мовы. Характэрна, што ў гэтых і іншых дасьледаваньнях [[беларусы|«беларусы»]] разглядаліся (як таго патрабавала афіцыйная расейская імпэрская ідэалёгія і цэнзура) як частка «адзінага рускага народу», аднак выяўленыя рысы мовы і культуры (нават сялянскага насельніцтва) сьведчылі пра выразную своеасаблівасьць «Паўночна-Заходняга краю» ад іншых частак Расейскай імпэрыі. Значная частка мясцовай [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]], якая атрымала адукацыю ў расейскіх навучальных установах ([[гімназія]]х і [[унівэрсытэт|ўнівэрсытэтах]]), успрыняла назву «Беларусь» («Беларусія») і пачала падтрымліваць і прапагандаваць гэтую назву для тэрыторыі, дзе большасьць насельніцтва размаўляе на мове, названай «беларускай», заяўляючы адначасна пра асобнасьць і самастойнасьць свайго народу{{Заўвага|Характэрна, што ў 1888 годзе малады гісторык [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] на старонках газэты [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] у артыкуле «Беларускае мінулае» адзначыў: «''Беларускае племя мела сваю гісторыю, адметную ад гісторыі суседніх, роднасных яму плямёнаў, свае гістарычныя традыцыйныя пачаткі, што гэтыя пачаткі яно некалі ўпарта адстойвала. Апроч таго, беларускі народ мае этнаграфічнае адрозьненьне ад суседніх народнасьцяў, адрозьніваецца ад іх складам свайго разьвіцьця, паняцьцяў, схільнасьцяў. <...> Народная нашая творчасьць складае нашае багацьце, якім беларусы могуць ганарыцца, якое павінныя падтрымліваць і зьберагчы. Нарэшце, ёсьць яшчэ запавет у беларусаў — свая мова''». Амаль адначасна, у 1887 годзе [[Ян Карловіч]], які ў 1891 годзе будзе дапамагаць друкаваньню «Дудкі беларускай» Францішка Багушэвіча, выдаў запісаныя ім легенды і паданьні зь Лідзкага, Наваградзкага і Сьвянцянскага паветаў пад назвай «Народныя паданьні і казкі, сабраныя ў Літве».}}. Па скасаваньні прыгоннага становішча сялянаў, якое замацоўвала раней сялянаў у рамках панскіх маёнткаў і царкоўных прыходаў, у ходзе пашырэньня пачатковай адукацыі ў вёсцы стала магчымым пашырэньне гістарычных ведаў і назвы «беларусы» сярод шырокіх колаў насельніцтва. У 1891 годзе малазаможны дваранін, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў і паэт [[Францішак Багушэвіч]] у сваёй прадмове да зборніка [[Дудка беларуская|«Дудка беларуская»]] стварае паэтычны вобраз і акрэсьлівае межы беларускай айчыны, адным з галоўных сымбаляў якой выступае менавіта «мужыцкая мова»: ''«Братцы мілыя, дзеці Зямлі-маткі маёй! Вам афяруючы працу сваю, мушу з вамі пагаварыць трохі аб нашай долі-нядолі, аб нашай бацькавай спрадвечнай мове, каторую мы самі, да і не адны мы, а ўсе людзі цёмныя „мужыцкай“ завуць, а завецца яна „беларускай“. Я сам калісь думаў, што мова наша — „мужыцкая“ мова, і толькі таго! Але, паздароў Божа добрых людцоў, як навучылі мяне чытаць-пісаць, з той пары я шмат гдзе быў, шмат чаго відзеў і чытаў: і праканаўся, што мова нашая ёсьць такая ж людзкая і панская, як і француская, альбо нямецкая, альбо і іншая якая. <…> Можа хто спытае: гдзе ж цяпер Беларусь? Там, братцы, Яна, гдзе наша мова жывець: Яна ад Вільна да Мазыра, ад Вітэбска за малым не да Чарнігава, гдзе Гродна, Міньск, Магілёў, Вільня і шмат мястэчкаў і вёсак»''. Пашырэньню з 1890-х гадоў назваў «Беларусь» і «беларусы» значна паспрыялі і мясцовыя народніцкі, сацыялістычны і дэмакратычны рухі ([[Беларуская рэвалюцыйная грамада]] (1902 год), перайменаваная ў 1903 годзе ў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускую сацыялістычную грамаду]], ды інш.), якія ўжывалі гэтыя вызначэньні для ўсёй тэрыторыі славянамоўнага насельніцтва краю; матэрыялы [[Перапіс насельніцтва Расейскай імпэрыі (1897)|першага перапісу насельніцтва ў Расейскай імпэрыі ў 1897 г.]]{{Заўвага|Перапіс 1897 году праводзіўся шляхам апытаньня ўсяго насельніцтва, у тым ліку аб ужыванай мове, якая афіцыйнай урадавай статыстыкай лічылася крытэрам прыналежнасьці да пэўнага народу. Хоць, напрыклад, у Пінскім павеце 74,3% жыхароў назвалі сябе беларусамі (паводле роднай мовы), а ўкраінцамі — 0,6% (1423 чалавекі), у Рэчыцкім — адпаведна 82,5 і 1,7%, у Пружанскім — 75,5 і 6,7%. Толькі 64,3% насельніцтва Берасьцейскага і 79,6% Кобрынскага паветаў сваёй роднай мовай назвалі ўкраінскую. Аднак, ужо паводле зьвестак губэрнскага статыстычнага камітэту, у 1910 годзе ў Кобрынскім павеце беларусаў налічвалася 84,8% (а ў 1913 годзе ўжо 85,7%), а ў Пружанскім — 87,1%. Мясцовыя органы кіраваньня, прыходзкія сьвятары, дадзеныя якіх і былі крыніцай этнічнай статыстыкі, адмовіліся ад выняткова моўнага крытэру вызначэньня этнічнай прыналежнасьці і разумелі, што вакол іх жывуць не «ўкраінцы», а «беларусы». Толькі Берасьцейскі павет перад Першай сусьветнай вайной быў заселены на 65,9% (паводле дадзеных) «украінцамі», але і тут да 1918 году асноўная маса насельніцтва ўжо стала называцца «беларусамі». На гэта паўплывалі шматлікая ў той час літаратура на беларускай мове; грамадзкі рух «беларускага адраджэньня»; свабоды, якія прынесла рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі, што дазволілі легальна выдаваць літаратуру на ўсякай роднай мове і свабодна ствараць грамадзкія арганізацыі; бежанства ў ходзе Першай сусьветнай вайны, якое прывяло да цесных кантактаў (у тым ліку ў Санкт-Пецярбургу) дзеячаў грамадзкіх аб’яднаньняў з розных рэгіёнаў; абвяшчэньне [[БНР]] ды інш. А на мапах, складзеных у 1918 і 1919 гадох [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафанам Доўнар-Запольскім]] і [[Яўсей Канчар|Яўсеем Канчарам]] на падставе комплексу крытэраў, ужо ўся Берасьцейшчына ўлучалася ў абшар расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]]. Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С. 15; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 371, 401—409, 443—446, 453, 461—463.}}; працы гісторыкаў [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] і [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], асабліва выдадзеная ў Вільні «Кароткая гісторыя Беларусі»{{Заўвага|«Кароткая гісторыя Беларусі» (1910) утрымлівала непазьбежна шмат мітаў і недарэчнасьцяў, якія тлумачацца як маладасьледаванасьцю самой гісторыі краю і царскай цэнзурай, так і ідэалягічнай накіраванасьцю кнігі. Кніга Ластоўскага ўвабрала ў сябе і шмат мітаў «заходнерусізму», а ў разьдзеле аб XIX ст. — праз цэнзуру — абыходзіла пытаньне аб трох паўстаньнях у краі.}} (1910 год); прэса, у першую чаргу газэта [[Наша ніва|«Наша ніва»]]{{Заўвага|Рэвалюцыйна-марксісцкія ідэі газэты «Наша доля» у новым пэрыядычным выданьні «грамадоўцаў» (сяброў партыі Беларуская сацыялістычная грамада) — у газэце «Наша ніва» — былі замененыя на нацыянальныя і лібэральна-дэмакратычныя. Так, у галоўным артыкуле (на перадавіцы) першага нумару газэты «Наша ніва» было напісана: «''Не думайце, што мы хочам служыць толькі панам, ці адным мужыкам. Не, ніколі не! Мы будзем служыць усяму беларускаму пакрыўджанаму народу, пастараемся быць люстрам жыцьця, каб ад нас, як ад люстра, сьвет падаў у цёмнасьць. Мы будзем старацца, каб усе беларусы, што ня ведаюць, хто яны ёсьць, зразумелі, што яны беларусы і людзі, каб пазналі свае правы і памаглі нам у нашай рабоце''».}}. == «Краёвасьць» == {{Асноўны артыкул|краёўцы}} === Паходжаньне назвы руху і ідэалёгіі «краёвасьці» === Тэрмін «Край», якім карэннае каталіцкае і польскамоўнае сярэднезаможнае і заможнае дваранства шасьці літоўска-беларускіх губэрняў азначала землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], даў назву палітычнаму руху [[краёўцы|«краёўцаў»]] пачатку XX ст. у [[Беларусь|Беларусі]] і [[Летува|Летуве]]. Зьнешнія межы Паўночна-Заходняга краю амаль супадалі з вонкавымі межамі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (паводле стану да першага падзелу Рэчы Паспалітай), таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў карэннага дваранства зь дзяржавай сваіх продкаў<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 51—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасьцю… С. 125.</ref>. І сама «краёвая ідэя» паходзіла з памяці карэнных [[дваране|дваранаў]] і [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] аб былым адзінстве гэтай тэрыторыі (паўночна-заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі) у часы Вялікага Княства Літоўскага і імкненьня «краёўцаў» захаваць і ўмацаваць тое адзінства «краю» (з яго этнічна, моўна, канфэсійна і культурна стракатым насельніцтвам) і надалей<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 125—135.</ref>. «Краёўцы» у сваёй ідэалёгіі, што атрымала назву «краёвасьць» (альбо «краёвая канцэпцыя», «краёвая ідэя»), сумяшчалі аўтанамісцкія, [[лібэралізм|лібэральныя]] і [[інтэрнацыяналізм|інтэрнацыянальныя]] лёзунгі і выступалі супраць падзелу насельніцтва паводле канфэсійнай, моўнай, культурнай і этнічнай прыкметаў, выказваліся за роўнасьць правоў [[народ]]аў, [[мова]]ў, [[культура]]ў і [[рэлігія]]ў, а тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю непасрэдна разглядалася імі як месца рэалізацыі іхных ідэяў і намаганьняў па разьвіцьці роднай зямлі, супраціўленьня распальваньню міжканфэсійнай і міжэтнічнай варожасьці, супрацьстаяньня [[русіфікацыя|русіфікацыі]]<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52.</ref>. === Тапанімічная і этнанімічная тэрміналёгія «краёўцаў» === [[Файл:Bazewicz - mapa Litwa i Rus 1911 AD.jpg|thumb|Мапа «Літвы і Русі: Літва, Беларусь, Падолія, Валынь і Ўкраіна», 1911 г. Картограф Юзэф Міхал Базевіч]] Маштабная і ўсеахопная праз сыстэму адукацыі, царквы і прэсы расейская ідэалёгія і афіцыйная навука, якія зьмянілі [[тапаніміка|тапанімічную]] і [[этнаніміка|этнанімічную]] тэрміналёгію ў краі, аказвалі свой уплыў на мясцовую [[эліта|эліту]] — карэнных каталіцкіх дваран-маянткоўцаў, хоць і з спазьненьнем у часе. Так, у сваіх мэмуарах адзін зь лідэраў «краёўцаў» [[Эдвард Вайніловіч]] зазначае, што нарадзіўся ў 1847 годзе ў [[Сядзіба Ваньковічаў (Менск)|маёнтку Сьляпянка]] пад [[Менск|Менскам Літоўскім]]; апісваючы акруговыя земскія зьезды ў 1881 годзе, стварэньне сельскагаспадарчых таварыстваў у краі (у 1880-я гады), дзейнасьць мясцовых дэпутатаў у [[Дзяржаўная дума Расейскай імпэрыі|Дзяржаўнай думе]] і [[Дзяржаўны савет (Расейская імпэрыя)|Дзяржаўным савеце Расейскай імпэрыі]] (з 1906 году), называе Менскую, Віцебскую і Магілёўскую губэрні «беларускімі», а Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую губэрні — «літоўскімі губэрнямі»{{Заўвага|''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 1, 41, 62—63, 168, 174. Апісваючы земскія зьезды ў студзені 1881 году, Вайніловіч напісаў пра стварэньне акруг для выбраньня дэлегатаў: «''Тыя акругі ствараліся надта хітра, каб іх межы ні ў якім разе не супадалі з пэўнымі аўтанамічнымі традыцыямі правінцыі''». На ягоны погляд, лягічней было б, зыходзячы з гістарычнага адзінства і падобнасьці гаспадарчых праблемаў, разьмеркаваць шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў у адну акругу, але «літоўскія губэрні» аб’ядналі з прыбалтыйскімі (зь зьездам у Рызе), а Менскую і Магілёўскую — з Смаленскай і Калускай (зь зьездам у Смаленску). Гл.: ''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 41.}}. У пачатку [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]] былі выдадзеныя законы, якія гарантавалі многія грамадзянскія правы і свабоды (у тым ліку ў рэлігійных, моўных і нацыянальных дачыненьнях). Узьніклая сярод мясцовых дваранаў і інтэлігенцыі «краёвая» дыскусія ў Паўночна-Заходнім краі шырока ўжывала датычна заходніх губэрняў (паўночна-заходніх і паўднёва-заходніх губэрняў) традыцыйную геаграфічную тэрміналёгію часоў Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ) і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], якой мясцовая шляхта паралельна карысталася ўсё XIX стагодзьдзе: «Літва і Русь» — у дачыненьні ўсяго [[Заходні край|Заходняга краю]]; «Літва» — у дачыненьні ўсіх паўночна-заходніх губэрняў (былых зямель ВКЛ); паралельна «Літва» (у вузкім сэнсе) — у дачынеьні Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў; «Русь» — у дачыненьні Віцебскай, Магілёўскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрняў; «Беларусь» — у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай губэрняў (часам да Менскай); «Валынь», «Падолія» і «Ўкраіна» (альбо цалкам «Русь» (у вузкім сэнсе)) — у дачыненьні адпаведна Валынскай, Падольскай і Кіеўскай губэрняў{{Заўвага|У 1905 годзе краёўцы лібэральна-кансэрватыўнага кірунку нават спрабавалі стварыць [[Краёвая партыя Літвы і Беларусі|Краёвую партыю Літвы і Русі]].}}. Так, у 1905 годзе ў першым нумары газэты «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]», якая стала адной з галоўных трыбунаў «краёвасьці», у артыкуле «Індустрыялізацыя Літвы» адзначалася: ''«Літва (ва ўрадавай тэрміналёгіі Паўночна-Заходні край) ахоплівае [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]], г.зн. [[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую губэрні]], а таксама [[Менская губэрня|Менскую]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую]] і [[Віцебская губэрня|Віцебскую губэрні]]. Вялікі гэта шмат зямлі: на захадзе гранічыць з Каралеўствам Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]] і [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрнямі]]; на поўначы з [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай губэрняй]], на ўсходзе з [[Смаленская губэрня|Смаленскай]], [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрнямі]], на поўдні з [[Валынская губэрня|Валынскай губэрняй]]. Агульна займае прастору каля 260 490 квадратных вёрстаў, ці палову тэрыторыі [[Францыя|Францыі]], і трошкі менш за палову [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Насельніцтва краю складае каля 12 000 000. Хоць літоўскія губэрні належаць да розных адміністрацыйных адзінак, аднак гэта з эканамічнага пункту гледжаньня складае адну цэласьць. <…> Увогуле ўсе літоўскія губэрні ў эканамічным пляне вельмі недаразьвітыя»''<ref>''Ostroróg-Sadowski, J.'' [[:c:Файл:Hipolit Korwin-Milewski artykul - Kuryer Litewski 1905 nr 1 s 2.jpg|Uprzemysłowienie Litwy]] / J. Ostroróg-Sadowski // Kuryer Litewski. — 1905. — № 1. — С. 2.</ref>. Аднак адразу ж газэта «Kurier Litewski» пачала паралельна ўжываць і афіцыйную ўрадавую геаграфічную і этнанімічную тэрміналёгію для паўночна-заходніх губэрняў: выдавецтва газэты друкавала ў 1905—1909 гадох кнігу-даведнік Напалеона Роўбы «Przewodnik po Litwie i Białejrusi» («Праваднік па Літве і Беларусі»), якая давала кароткія гістарычныя і геаграфічныя зьвесткі аб населеных пунктах і дзе «Літвой» называліся [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]], «Беларусьсю» — [[Менская губэрня|Менская]], [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]], і зазначалася, што Вільня ''«ёсьць несумненна асяродкам, дзе зьядноўваюцца ўсе ніці жыцьця Літвы і Беларусі»''<ref>''Rouba, N.'' Przewodnik po Litwe i Białejrusi… С. 3.</ref>. У газэтных артыкулах «краёўцаў» тэрмін «беларусы» адносіўся да беларускамоўнага, а «літоўцы» — да летувіскамоўнага ([[балты]]йскага) насельніцтва. Пазьней, напрыклад, Эдвард Вайніловіч у сваіх мэмуарах, апісваючы падзеі ў Паўночна-Заходнім краі ў 1914—1918 гадох, ужо акрэсьлівае тэрыторыю «Беларусі», зыходзячы з моўнага крытэру, такім абшарам: частка Віленскай губэрні, большая частка Гарадзенскай і цалкам Менская, Віцебская і Магілёўская губэрні<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 201.</ref>. Укладваньне ў тэрмін «беларусы», якім стала пачалі называць большасьць славянамоўнага сялянскага насельніцтва краю, значэньня часткі (галіны) «адзінага рускага народу» было непрымальным для самаідэнтыфікацыі значнай часткі (асабліва матэрыяльна незалежнай) мясцовай шляхты, бо было б прызнаньнем этнічнай асыміляцыі (абрусеньня) і адрачэньня ад уласнай гісторыі і традыцыяў{{Заўвага|Беларускі нацыянальна-дэмакратычны рух канца XIX — пачатку XX ст. быў прадстаўлены прыхільнікамі з самых розных станаў (дваранаў, сьвятароў, мяшчанаў і сялянаў), дзе пераважалі прадстаўнікі той сялянскай інтэлігенцыі расейскай асьветы, якая выходзіла зь вёскі і, канчаючы настаўніцкія і духоўныя сэмінарыі, не далучалася да «заходнерусістаў», а таксама прадстаўнікі інтэлігенцыі мясцовай «польскай» (каталіцкай і польскамоўнай) культуры, якія паходзілі з дробнай засьцянковай шляхты. І менавіта апошняя катэгорыя (малазаможнае дваранства польскай культуры) была самай шматлікай і вызначальнай у той пэрыяд у сацыяльным руху, які надумаў узьняць і прапагандаваць мясцовую беларускамоўную культуру. Гл.: ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 311—312.}}. А замацаваньне ў другой палове XIX ст. у афіцыйнай расейскай навуцы, ідэалёгіі і прэсе тэрміну «литовцы» («литвины») толькі за [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] насельніцтвам прывяло да таго, што мясцовае дваранства, якое не згадзілася аднесьці сябе да [[балты|балтаў]], для вонкавых дачыненьняў з афіцыйнай уладай і расейскім дваранствам пачало карыстацца толькі тэрмінам «палякі», хоць у прыватных зносінах паміж сабой і з «караняжамі» (г.зн. з [[палякі|палякамі]] з [[Варшаўскае генэрал-губэрнатарства|уласна польскіх губэрняў]] Расейскай імпэрыі — губэрняў былога [[Царства Польскае|Царства Польскага]]) яшчэ выкарыстоўвалі паралельна і тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны»){{Заўвага|Дачка [[Ежы Чапскі|Ежы Чапскага]] графіня [[Марыя Чапская]] (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 г., Парыж) напісала пра палеміку паміж польскамоўным пісьменьнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фларыянам Чарнышэвічам||pl|Florian Czarnyszewicz}} (1895—1964) і беларускамоўным пісьменьнікам [[Кастусь Акула|Кастусём Акулам]] (1925—2008), калі апошні, жадаючы польска-беларускага паразуменьня, усё ж папракаў Чарнышэвіча ў фальшаваньні гісторыі Беларусі і казаў, што землеўласьнікі-«палякі» і безьзямельная шляхта гэта чарвякі, якія крывавілі цела яго айчыны і сялянаў-«беларусаў». У эсэ графіня патлумачыла, якія адносіны былі ў карэннага дваранства да сялянаў і чаму «польскія» дваране не прымалі слова «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў Фларыяна Чарнышэвіча, напісаных па-беларуску да Кастуся Акулы і перасланых копіяй пазьней Марыі Чапскай: «''Сяляне станавіліся шляхтай, а шляхта выгасала, пераходзячы ў становішча сялянаў. <…> Важна тое, што спадар зьяўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсьць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косьці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме ня мовілі па-польску, але назвы «бела-» ці «чарнарусаў» не прымалі, бо «рускі» для іх азначаў тры чацьвертых маскаля. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасьць. І калі б тады якая мудрасьць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыцьцё найменьне «[[ліцьвіны|літоўца]]» (у значэньні міцкевічаўскім) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі''». (Гл.: ''Czapska, M.'' Florian Czarnyszewicz … С. 166—167.). Фларыян Чарнышэвіч, хоць і не належаў да ідэолягаў «краёвасьці», выказваў тыповыя для краёўцаў думкі.}}. Непрыняцьце новага значэньня тэрміна «літоўцы» (г.зн. толькі балтамоўнае насельніцтва){{Заўвага|[[летувісы|Летувіскі]] (балтамоўны) нацыянальна-дэмакратычны рух быў прадстаўлены ў абсалютнай большасьці сялянамі або інтэлігенцыяй і сьвятарствам сялянскага паходжаньня, якія нарадзіліся ў Ковенскай губэрні (жамойцкі біскуп [[Антанас Баранаўскас]] (1835—1902), ксёндз [[Ёнас Майроніс]] (1862—1932), ксёндз [[Ёнас Басанавічус]], [[Пятрас Краўчунас]], [[Ёнас Вілейшыс]], [[Пятрас Вілейшыс]], [[Вацловас Біржышка]], [[Пэліксас Бугайлішкіс]], [[Андрус Булёта]], [[Юргіс Шайліс]], [[Казімэрас Сьцяпонас Шайліс]] ды інш.). Напярэдадні 1917 году ў ім было два кірункі — хрысьціянска-дэмакратычны, клерыкальны (імкненьне да пабудовы каталіцкай і кансэрватыўнай дзяржавы, дзе дамінуючае становішча будзе займаць клір) і нацыяналістычны (нацыяналізм і дэмакратызм ва ўсіх галінах жыцьця, найбольш папулярны сярод сялянства). Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасьцю... С. 337.}} прывяло да ўзьнікненьня ў канцы XIX — пачатку XX ст. і пэўнага пашырэньня ў асяродзьдзі мясцовай (каталіцкай і польскамоўнай) шляхты (асабліва ў этнакантактнай зоне — у [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], прымежнай з асноўным масівам балтамоўнага насельніцтва — [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрняй]]) тэрміну «младалітоўцы» для абазначэньня балтамоўнага насельніцтва, а для ўласнага самавызначэньня — тэрмінаў «старалітоўцы» (''starolitwini''), «гістарычныя літоўцы» (''litwini historyczni''), «міцкевічоўцы» (у знак салідарнасьці з тым значэньнем паняцьця «літоўцы» (''litwini''), які выкарыстоўваў [[Адам Міцкевіч]] у сваім творы «[[Пан Тадэвуш]]»)<ref>Гл.: ''Buchowski, K.'' Litwomani … С. 26</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис… С. 15.</ref>{{Заўвага|Ананімны аўтар (відавочна, маянтковец) пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце «Kurier Litewski» (№ 146, 1906 г.) разьмясьціў артыкул «Мы і літоўцы», дзе спрабаваў папулярызаваць тэрмін «старалітовец» і нават прапаноўваў стварыць «Старалітоўскую партыю», якая б адлюстроўвала інтарэсы карэнных дваранаў; а балтамоўнае сялянства, якое пачало (на думку аўтара, з падачы і падтрымкі расейскага ўраду) карыстацца назвай «літоўцы», прапаноўваў называць «младалітоўцамі». Яшчэ ў 1934 г. [[Раман Скірмунт]] у артыкуле-нэкралёгу «Панны з Муру» у газэце [[Słowo (1922)|«Słowo»]] (№127, 1934 г.) аб [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] і Юзэфе Куржанеўскай напісаў, што захапленьні Канстанцыяй Скірмунт [[літваманы|«літваманіяй»]] нz ўлічвалі тое, што «младалітоўцамі» паняцьце «Літва» было звужанае толькі да свайго этнаграфічнага, балтамоўнага арэалу (Ковеншчыны, то бок сучаснага тэрміну ''Летува'' клясычнае нормы), які сягаў межамі толькі да [[Вільня|Вільні]] (няўлучна). Гл.: ''Skirmuntt, R.'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3.}}. Хоць хутка і яны пачалі менаваць сябе толькі як «палякі»<ref>Гл. напрыклад: ''Туронак, Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі / Ю. Туронак. — Мінск : Медисонт, 2006. — С. 18.</ref>. === Змаганьне «краёўцаў» за адзінства краю === {{Асноўны артыкул|Першая сусьветная вайна на Беларусі}} У 1915 годзе, з прыходам у [[Вільня|Вільню]] нямецкіх войск падчас [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], ідэя «краёўцаў» пра непадзельнасьце і цэласнасьце літоўска-беларускіх губэрняў (Паўночна-Заходняга краю — былых зямель Вялікага Княства Літоўскага) увасобілася ў стварэньні Рады [[Канфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|Канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] — блёку лідэраў мясцовых беларускіх, летувіскіх, жыдоўскіх і польскіх этнапалітычных і этнакультурных рухаў, якія адносіліся да лібэральна-дэмакратычнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]. Ініцыятыва яе стварэньня належала беларускім краёўцам-дэмакратам. Праграмныя дакумэнты Канфэдэрацыі ВКЛ, якія пашыраліся на чатырох мовах (беларускай, летувіскай, польскай і ідыш), пастулявалі неабходнасьць вылучэньня акупаваных немцамі паўночна-заходніх губэрняў з-пад юрысдыкцыі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і ўтварэньня на гэтай тэрыторыі «незалежнай дзяржаўнай адзінкі» з [[сойм]]ам (парлямэнтам) у Вільні, сфармаваным шляхам агульных, роўных, прамых выбараў пры тайным галасаваньні. Нямецкія ўлады не праявілі зацікаўленасьці ў адраджэньні [[ВКЛ]]{{Заўвага|Праявілася і катэгарычная нязгода дзеячаў летувіскага (балтамоўнага) руху, якія мелі ўласную думку пра аўтаномію (ці самастойнасьць) «Літвы» з сталіцай у Вільні, пра што яны надумалі яшчэ ў 1905 годзе на сваім [[Вялікі віленскі сойм (1905)|Вялікім віленскім сойме]]. Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасцю... С. 336.}}. Па тым, як у пачатку лістапада 1918 году нямецкія войскі пакінулі тэрыторыю [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]] паводле пастановаў [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]], лідэры карэннага дваранства Менскай губэрні (галоўным чынам, сябры [[Менскае таварыства сельскай гаспадаркі|Менскага таварыства сельскай гаспадаркі]] — прыхільнікі лібэральна-кансэрватыўнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]) былі супраць падзелу Беларусі на часткі, выступілі з ініцыятывай стварэньня пад нямецкім куратарствам Вялікага Княства Літоўска-Беларускага (з паўночна-заходніх губэрняў) і папрасілі нямецкага генэрала [[Эрык фон Фалькенгайн|Эрыка фон Фалькенгайна]] (1861—1922) паведаміць пра гэтае імкненьне нямецкаму імпэратару [[Вільгельм II|Вільгельму II]]. Прыкметна, што менскія дваране прапаноўвалі даць назву новай дзяржаве не «Вялікае Княства Літоўскае» (альбо «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае»), а «Вялікае Княства Літоўска-Беларускае», што сьведчыла пра прыманьне імі новага значэньня геаграфічнай і этнанімічнай тэрміналёгіі. Генэрал фон Фалькенгайн адказаў дэлегацыі менскіх дваранаў, якіх узначаліў граф [[Ежы Чапскі]] (1861—1930), што мусіць строга выконваць пастановы Берасьцейскага міру, але перадасьць прапанову ў Галоўную імпэратарскую стаўку; падобныя ідэі пэўны час падтрымлівала інтэлігенцыя з прадстаўнікоў беларускага нацыянальнага руху. Аднак разам зь імі пазьней паўстала ў існасьці канкурэнтная ідэя Беларускае Народнае Рэспублікі (нацыянальнае дзяржавы беларусаў), а немцы ў лютым 1919 году хутка пакінулі ўсю тэрыторыю Беларусі, а на зьмену ім прышлі войскі [[бальшавікі|бальшавікоў]]<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 209.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Czasopis - Litwa i Rus - rok 1 - grudzien 1912 - T 4 - z 3.jpg|Вокладка часопіса «Litwa i Ruś» (Вільня), 1911 г. Файл:Starolitwin - Kuryer Litewski 1906 nr 146 s 1.jpg|Артыкул «Мы і літоўцы» ананімнага аўтара пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski»]] (№ 146, 1906 г.) </gallery> == Дадатковыя зьвесткі == * Пад рэдакцыяй [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] ў 1888—1889 гадох выходзіў даведнік «Северо-Западный календарь» (1888—1893), які быў штогадовым дадаткам да прыватнай лібэральнай газэты «[[Менскі лісток (1886)|Минский листок]]» і дзе частка матэрыялу друкавалася на [[беларуская мова|беларускай мове]]<ref>Гл.: ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 119.; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 283.</ref>. Гэты каляндар і даведнік па шасьці літоўска-беларускіх губэрнях складаў пэўную канкурэнцыю даведніку «Виленский Календарь» і іншым расейска- і польскамоўным даведнікам, а рэдактар Доўнар-Запольскі друкаваў свае ўласныя артыкулы з гісторыі, этнаграфіі, статыстыкі краю. Мітрафан Доўнар-Запольскі таксама напісаў шэраг гістарычных і этнаграфічных прац, дзе ўжываў (з цэнзурных прычынаў) тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «заходне-рускі»: «Статистические очерки Северо-Западного края» (1888), «Чародейство в Северо-Западном крае в XVII—XVIII вв.» (1890), «Западнорусская семейная община в XV веке» (1897), «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1905). * У [[Менск]]у штодзённа з 1 (14) лістапада 1902 да 8 (21) сьнежня 1905 году выдавалася газэта [[Северо-Западный край (газэта)|«Северо-Западный край»]] (якая ў 1886—1902 гадох мела назву [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] і дзе працавалі аматары беларускай культуры і гісторыі — Мітрафан Доўнар-Запольскі, [[Янка Лучына]] ды інш.). У 1905 годзе яна стала [[сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратычнага]] ([[марксізм|марксісцкага]]) кірунку — надрукавала праграму [[II зьезд РСДРП|II зьезду]] [[РСДРП]], артыкул [[Уладзімер Ленін|Уладзімера Леніна]], памфлет [[Максім Горкі|Максіма Горкага]] ды інш. А 15 траўня 1905 году ў газэце быў надрукаваны верш [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Мужык» — першы [[беларуская мова|беларускамоўны]] дэбют паэта ў друку [http://feb-web.ru/feb/periodic/pp0-abc/pp2/pp2-0481.htm]. <gallery perrow=5> Severo-Zapadnyj kalendar - 1893 AD.jpg|Вокладка даведніка «Северо-Западный календарь», 1893 г. Mitrafan Dounar-Zapolski - Ocherki po organizacii zapadno-ruskogo krestianstva v XVI veke - 1907 AD.JPG|вокладка кнігі [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1907 г.) Petrov - Belorussia i Litva - Istoricheskie sudby Severo-Zapadnogo kraja - 1890.jpg|Вокладка кнігі М.І. Пятрова «Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края» ([[Санкт-Пецярбург]], 1890 г.) Миловидов - Освобождение крестьян СЗК - 1901.jpg|Вокладка кнігі А.І. Мілавідава «Освобождение крестьян Северо-Западного края и поземельное устройство их при графе М.Н. Муравьеве» ([[Вільня]], 1901 г.) </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Летувізацыя]] == Заўвагі == {{Заўвагі|3}} == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * ''[[Яўген Анішчанка|Анішчанка, Я.]]'' Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. Анішчанка. — {{Менск (Мінск)}}: Хурсік, 2003. — 470 с. * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}} * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Белая Русь / А. Белы // {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} — С. 306—308. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' [https://web.archive.org/web/20150926144546/http://pdf.kamunikat.org/3662-1.pdf Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы] / А. Белы. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2000. — 238 с — {{ISBN|985-6599-12-1}} * ''Ганчарук, І.'' Палітыка царызму ў адносінах да каталіцкай царквы (1772—1830) / І. Ганчарук // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 2002. — № 1. — С. 39—46. * Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. Брыгадзін, У. Ладысеў, П. Зялінскі [і інш.]. — Ч. 2 : XIX—XX стагоддзі. — {{Менск (Мінск)}}: РІВШ БДУ, 2002. — 656 с. * Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. Марцуль]], І. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. Новіка, Г. Марцуля. — Ч. 1. Ад старажытных часоў — па люты 1917 г. — {{Менск (Мн.)}}: Выш. шк., 2003. — 416 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Т. 4: Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.) / М. Біч [і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 2005. — 519 с. * ''Казлоў, Л.'' Беларусь на сямі рубяжах / Л. Казлоў, А. Цітоў. — {{Менск (Мінск)}}: Беларусь, 1993. — 71 с. * Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.) / В. Грыгор’ева [і інш.]; навук. рэд. У. Навіцкі. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 1998. — 340 с. * [[Алег Латышонак|''Латышонак, А.'']] Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII — да пачатку ХХІ ст. / А. Латышонак, Я. Мірановіч. — Вільня — Беласток: Інстытут беларусістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 368 с. * [[Антон Луцкевіч|''Луцкевіч, А.'']] [http://kamunikat.org/download.php?item=10103-1.pdf&pubref=10103 Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Антон Луцкевіч; уклад., прадм. , камэнт., індэкс імёнаў, пер. з пол. і ням. А. Сідарэвіча. — {{Менск (Мінск)}}: Кнігазбор, 2006. — 460 с. * ''Насытка, Я.'' «Тыя ж беларусы…»: Этнічныя межы беларусаў у XIX — пачатку XX ст. / Я. Насытка // Беларуская мінуўшчына. — 1994. — № 4. — С. 11—15. * Паўночна-заходні край // {{Літаратура/БелСЭ|8}} — С. 339. * ''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5}} — С. 441. * [[Аляксандр Смалянчук|''Смалянчук, А.'']] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Смалянчук. — СПб.: Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * [[Сяргей Токць|''Токць, С.'']] [https://web.archive.org/web/20160305191643/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/24/04.htm Беларуская ідэнтычнасць у ХІХ ст.] // Białoruskie Zeszyty Historyczne. № 24, 2005. [https://web.archive.org/web/20140815030928/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2202] * ''[[Юры Туронак|Туронак, Ю.]]'' [https://web.archive.org/web/20140815024349/http://pdf.kamunikat.org/1771-1.pdf Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі] / Ю. Туронак. — {{Менск (Мінск)}}: Медисонт, 2006. — 180 с. * [[Аляксандар Цьвікевіч|''Цьвікевіч, А.'']] «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадскай мысьлі на Беларусі ў ХІХ і пачатку ХХ в. / А. Цьвікевіч. — 2-е выд. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1993. — 352 с. * [[Захар Шыбека|''Шыбека, З.'']] Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002) / З. Шыбека. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2003. — 490 с. * Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык [і інш]. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1985. — 215 с. * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * ''Buchowski, K.'' [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku] / K. Buchowski. — Białystok : Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku, 2006. — 430 s. * [[Марыя Чапская|''Czapska, M.'']] Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice / M. Czapska. — Warszawa : Więź, 2006. — S. 164—171. * [[Якуб Гейштар|''Gieysztor, J.'']] Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 : w 2 t. / J. Gieysztor; przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. — Wilno : Nakładem Tow. Udz. «Kurjer Litewski», 1913. — T. 1. — 422 s. * [[Раман Юркоўскі|''Jurkowski, R.'']] Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo polskie Ziem Zabranych w wyborach do Dumy Państwowej i Rady Państwa 1906—1913 / R. Jurkowski. — Olsztyn: WUWM Olsztyn, 2009. — 550 s. * [[Ігнат Лахніцкі|''Lachnicki, I.E.'']] [http://www.polona.pl/dlibra/doccontent?id=5954&from=FBC Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey]{{Недаступная спасылка|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / I.E. Lachnicki. — Wilno : Druk. Józefa Zawadzkiego, 1817. — 88 s. * [[Уладзіслаў Адамавіч Міцкевіч|''Mickiewicz, W.'']] Pamiętniki : w 3 t. / W. Mickiewicz. — Warszawa—Kraków—Lublin—Łódź—Paryż—Poznań—Wilno—Zakopane : Gebethner i Wolf, 1927. — T. 2 : 1862—1870. — 441 s. * [[Міхал Клеафас Агінскі|''Ogiński, M.K.'']] Pamiętniki Ogińskiego o Polsce i polakach od roku 1788 aż do konca roku 1815 : w 4 t. / M.K. Ogiński; z języka francuzkiego. — Poznań : Księgarnia Jana Konstantego Żupańskiego, 1871. — T. 3. — 218 s. * ''Rodkiewicz, W.'' Russian Nationality Policy in the Western Provinces of the Empire (1863—1905) / W. Rodkiewicz. — Lublin: Scientific Society of Lublin, 1998. — 257 s. * [[Напалеон Роўба|''Rouba, N.'']] [https://web.archive.org/web/20140603144045/http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/rouba/Rouba_N._Przewodnik_po_Litwe_i_Bia%C5%82ejrusi.html Przewodnik po Litwie i Białejrusi] / N. Rouba. — Wilno : Wydawnictwo «Kurjera Litewkiego», 1908. — 2-e wyd. — 215 s. [http://pbc.biaman.pl/dlibra/docmetadata?id=14001&from=publication&] * [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|''Skirmuntt, R.'']] [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3. * [[Дарус Сталюнас|''Staliunas, D.'']] Making Russians. Meaning and Practice of Russification in Lithuania and Belarus after 1863 / D. Staliunas. — Amsterdam—New York : Rodopi, 2007. — 465 s. * [[Дарыюш Шпопэр|''Szpoper, D.'']] Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s. * ''Weeks, T.R.'' Nation and State in Late Imperial Russia. Nationalism and Russification on the Western Frontier, 1863—1914 / T.R. Weeks. — DeKalb: Northern Illinois University Press, 1996. * [[Эдвард Вайніловіч|''Woyniłłowicz, E.'']] Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — cz. 1. — 368 s. * [[Марыян Зьдзяхоўскі|''Zdziechowski, M.'']] Idea polska na kresach / M. Zdziechowski // Widmo przyszłości : szkice historyczno-publicystyczne / M. Zdziechowski. — Wilno : Grafika, 1939. — S. 1—17. * Акты Виленской археографической комиссии (Акты издаваемые комиссиею, Высочайше учрежденною для разбора древних актов в Вильне). — Вильна: Тип. А. Г. Киркора, 1865. — [https://web.archive.org/web/20160414010348/http://www.runivers.ru/lib/book3036/9545/ Т. I. Акты Гродненского земского суда]. — 377 с. * ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России / К. Арсеньев. — Санкт-Петербург : Тип. Импер. академии наук, 1848. — 503 с. * Белоруссия // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1863. — Т. I. — С. 371. * Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С.231. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С. 232—234. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * ''Большакова, О. В.'' Российская империя: система управления. Современная зарубежная историография: аналитический обзор / О. В. Большакова ; Центр социал. науч.-информ. исслед. Отд. отеч. и зарубеж. истории; Отв. ред. В. М. Шевырин. — М., 2003. — 92 с. * ''[[Пётар Брыгадзін|Бригадин, П. И.]]'' Минские губернаторы: история власти / П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич. — Минск : БГУ, 2009. — 351 с (фрагмэнт кнігі гл. тут [https://web.archive.org/web/20131001215756/http://www.simst.bsu.by/main/guide/brigadin/7.pdf]) * ''[[Фадзей Булгарын|Булгарин, Ф.]]'' Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года // Выбранае / Ф. Булгарын; уклад., прадм., камент. А. Фядуты. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 2003. — С. 173—223. * [[Міхаіл Далбілаў|''Долбилов, М. Д.'']] Русский край, чужая вера: Этноконфессиональная политика империи в Литве и Белоруссии при Александре II / М. Д. Долбилов. — М. : Новое литературное обозрение, 2010. — 1000 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * ''Зайончковский, П. А.'' Правительственный аппарат самодержавной России в XIX в. / П. А. Зайончковский. — М. : Мысль, 1978. — 288 с. * Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — Москва: Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с. * Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1894. — Т. XII. — С. 247. * Западный край // Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания; под ред. С. Н. Южакова. — СПб : Тип. Тов-ва «Просвещение», 1902. — Т. 9. — С. 507. * История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с. * ''Каппелер, А.'' Россия — многонациональная империя: Возникновение. История. Распад / А. Каппелер; пер. с нем. С. Червонная. — М. : Традиция, 2000. — 344 с — {{ISBN|5-89493-009-Х}} * [[Аляксандар Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] Система управления и чиновничество белорусских губерний в конце XVIII — первой половине XIX в. / А. А. Киселев. — Минск : ВА РБ, 2007. — 172 с. * ''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае. Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественнно в муравьевскую эпоху / И. Корнилов. — Санкт-Петербург : Тип. А. Лопухина, 1901. — 420 с. * ''[[Міхаіл Каяловіч|Коялович, М. О.]]'' Чтения по истории Западной России / М. О. Коялович. — СПб, 1884. — 341 с. * ''Лебедкин, М.'' [http://books.google.ru/books?id=yZcZAAAAYAAJ&pg=RA2-PA9&dq=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ei=hL_dUKWoGMSg4gSU6ICgBw&ved=0CEMQ6AEwAw#v=onepage&q=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&f=false О племенном составе народонаселения Западного края Российской империи // Вестник Юго-Западной и Западной России. Историко-литературный журнал. Октябрь. Том II. Киев, 1862] * ''Липранди, А. П.'' [http://dlib.rsl.ru/01003548360?get=pdf «Отторженная возвратих»: Падение Польши и воссоединение Западно-Русского края] / А. П. Липранди (А. Волынец). — СПб : Калашниковск. тип. А. Л. Трунова, 1893. — 80 с. * ''Литвинов, М. М.'' [https://web.archive.org/web/20160304225214/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003545042?get=pdf Литовская область, Полесье и страна к югу от Полесья : Записки офицеров старш. курса Николаев. акад. Ген. штаба, сост. по лекциям адъюнкт-проф. М. Литвинова в 1883—83 г.] / М. М. Литвинов. — СПб : Общественная польза, 1883. — 16 с. * Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1867. — Т. III. — С. 62—64. * ''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия по отношению к дворянству Белоруссии в конце XVIII — первой половине XIX вв. / С. Л. Луговцова. — Минск : БГПУ, 1997. — 79 с. * ''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы Российской империи (XVIII — начало XX века) / Л. М. Лысенко. — М. : МПГУ, 2001. — 2-е изд. — 358 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния / сост. А. Корева. — Санкт-Петербург: Тип. И. Огризко, 1861. — 804 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Минская губерния / сост. И. Зеленский. — Санкт-Петербург : Воен. тип., 1864. — Ч. 1. — 672 с. * [[Аляксей Мілер|''Миллер, А.'']] [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста] // uchebilka.ru [Электронны рэсурс] * Народы России. Белорусы и поляки / Издание «Досуг и дело». — СПб : Общественная польза, 1878. — 68 с. * Обозрение исторических сведений о составлении свода местных законов западных губерний. — Санкт-Петербург, 1837. — 96 с. * ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края / Н. И. Петров. — СПб. : Тип. Тов. «Общественная польза», 1890. — 585 с [https://web.archive.org/web/20141129015141/http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/] * Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. — М. : Наука, 1964. — 707 с. * ''Реклю, Э.'' [https://web.archive.org/web/20160303211904/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf Россия европейская и азиатская] : в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. Европейская Россия. До Урала. — СПб. : А. Ильин, 1883. — 700 с. * ''[[Сусана Самбук|Самбук, С. М.]]'' Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX века / Ред. В. П. Панютич. — Минск : Наука и техника, 1980. — 224 с. * Сборник императорского русского исторического общества. — Т. 23: Письма Императрицы Екатерины II к Гримму (1774—1796) / изданные с пояснительными примечаниями Я. Грота. — СПб. : Тип. Императорской Академии Наук, 1878. — 734 с. * ''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии / А. Сементовский. — Санкт-Петербург : Тип. Н. Хана. — 1872. — 69 с. * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] Границы в пограничье: белорусы и этнолингвистическая политка Российской империи на Западных окраинах в период Великих Реформ / Д. Сталюнас // Ab Imperio. 2003 — № 1. — С. 261—292. * ''Столпянский, Н. П.'' Девять губерний Западно-Русского края в топографическом, геогностическом, статистическом, экономическом, этнографическом и историческом отношениях : (С карт. девяти губерний края) / Н. П. Столпянский. — СПб : тип. Гогенфельдена и К°, 1866. — 200 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н. Г.'']] [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003570717?get=pdf Исследование вопроса, какое место в русской истории должно занимать Великое княжество Литовское?]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Н. Г. Устрялов. — Санкт-Петербург : тип. Экспедиции заготовления гос. бумаг, 1839. — 42 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н.'']] Русская история: в 2 ч. / Н. Устрялов. — Изд. 5-е. — Санкт-Петербург : тип. Апполона Фридрихсона, 1855. — Ч. 2. Новая история. — 600 с. * [[Павал Ёзэф Шафарык|''Шафарик, П. И.'']] [https://web.archive.org/web/20141129031330/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003560707?get=pdf Славянское народописание] / П. И. Шафарик; пер. с чешского И.Бодянского. — М. : Университетская типография, 1843. — 182 с. * ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с. * [[Родрыг Эркерт|''Эркерт, Р. Ф.'']] [https://web.archive.org/web/20160303234943/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом)] / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140530161039/http://www.runivers.ru/lib/book3130/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20160308003703/http://www.runivers.ru/lib/book3136/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Второе], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20110819174043/http://runivers.ru/lib/book3139/9995/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Третье], Руниверс * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] [https://web.archive.org/web/20150924092948/http://www.russianresources.lt/archive/Mater/staliunas.html Этнополитическая ситуация Северо-Западного края в оценке М. Н. Муравьева (1863—1865)] * [[Аляксандр Аляксандравіч Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] [http://zapadrus.su/2012-04-11-14-59-43/2013/-1863-/246-2013-01-19-133149.html Конфессиональные аспекты кадровой политики российских властей в полицейских учреждениях МВД белорусских губерний во второй половине XIX — начале XX вв.], Западнорус [Электронны рэсурс] === Мапы літоўска-беларускіх губэрняў Расейскай імпэрыі === * [http://www.vln.by/sites/default/files/map6.jpg Полацкая і Магілёўская губэрні 1778—1796], сайт гісторыка [[Вячаслаў Насевіч|Вячаслава Насевіча]] * [http://www.vln.by/sites/default/files/map3.jpg Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі ў 1793—1796 гг.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [http://www.vln.by/sites/default/files/map5.jpg Беларусь у другой палове XIX — пачатку XX в.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [https://web.archive.org/web/20130928013615/http://www.runivers.ru/lib/book3295/16672/ Российский атлас, из сорока четырех карт состоящий и на сорок два наместничества Империю разделяющий, 1792 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20161107012254/http://www.runivers.ru/lib/book7629/406248/ Карманный почтовый атлас всей Российской Империи разделенной на Губернии с показанием главных почтовых дорог, 1808 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140723002608/http://www.runivers.ru/lib/book3293/16652/ Атлас Исторический, Хронологический и Географический Российского государства, составленный на основании истории Карамзина Иваном Ахматовым, 1831 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140904163649/http://www.runivers.ru/lib/book4750/58819/ Атлас Российской Империи, содержащий в себе 51 губернию, 4 области, Царство Польское и Княжество Финляндское, 1835 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140214221543/http://www.runivers.ru/lib/book3296/16681 Подробный атлас Российской Империи с планами главных городов, 1876 год], Руниверс * [http://rodmurmana.narod.ru/Karty.htm Мапы губэрняў эўрапейскай часткі Расейскай імпэрыі, 1903 год] * [https://web.archive.org/web/20150721022727/http://www.runivers.ru/lib/book7761/450334/ Россия. Географическое описание Российское Империи по губерниям и областям с географическими картами, 1913 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140307064333/http://starye-karty.litera-ru.ru/index.html#gub Картографическая энциклопедия: старые карты Российской империи], Литера. Ру {{Беларусь у тэмах}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Паўночна-Заходні край| ]] dvtj76anp4waelw7n1klv4khb02c66i 2678283 2678282 2026-07-08T22:06:06Z ~2026-38974-75 98784 /* Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» */ 2678283 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mapa 6 gubernij Litwy i Bialej Rusi - Benedykt Hertz.jpg|міні|300пкс|Шэсьць губэрняў Паўночна-Заходняга краю [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] — мапа, надрукаваная ў выдавецтве газэты «[[краёўцы|краёўцаў]]» «[[Kurier Litewski (1905)|Kurjer Litewski]]» і названая «Мапа шасьці губэрняў Літвы і Беларусі», паміж 1905—1910 гг.]] '''«Паўно́чна-Захо́дні край»''' або '''«паўно́чна-захо́днія губэ́рні»''' ({{мова-ru|Северо-Западный край, северо-западные губернии|скарочана}}) — размоўная, публіцыстычная і афіцыйна-бюракратычная назва шасьці губэрняў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ([[Віленская губэрня|Віленская]], [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская]], [[Менская губэрня|Менская]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]] і [[Віцебская губэрня|Віцебская губэрні]]), уведзеная расейскімі ўладамі датычна земляў [[Анэксія|анэксаванага]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў рэчышчы [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] гістарычных [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] — [[беларусы|беларусаў]]. Тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні») ад пачатку ўжываўся ва ўрадавай расейскай тэрміналёгіі датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] па ґвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы]] (1839 год) як жаданьне паказаць ня толькі ўяўны спадчынна-дынастычны, але і [[Русіны (гістарычны этнонім)|этнаканфэсійна рускі]] характар гэтых зямель, які наўмысна праз [[Амонім|аманімічнае]] азначэньне {{мова-ru|«русский»|скарочана}} намагаліся атаясаміць з [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквой]] і [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]]. Аднак да пачатку [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы]] (1861 год) і асабліва да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] тэрмін «Паўночна-Заходні край» выкарыстоўваўся вельмі рэдка і не пашыраўся на Віцебскую і Магілёўскую губэрні. Да пачатку 1860-х гадоў часьцей за ўсё ў расейскай урадавай тэрміналёгіі «паўночна-заходнія губэрні» не вылучаліся асобна, а фігуравалі разам зь «беларускімі» (Віцебскай і Магілёўскай губэрнямі) і «паўднёва-заходнімі губэрнямі» ([[Паўднёва-Заходні край|«Паўднёва-Заходнім краем»]] — Кіеўскім ваенным генэрал-губэрнатарствам) пад агульнай назвай [[Заходні край|«заходнія губэрні» (або «Заходні край»)]]. Падпарадкаваньне ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня 1863—1864 гадоў) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў уладзе віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара пашырыла тэрмін «Паўночна-Заходні край» і на гэтыя («беларускія») губэрні, што захавалася нават па выхадзе ў 1869 годзе Віцебскай і Магілёўскай губэрняў з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара. У расейскай [[Імпэрыялізм|імпэрскай ідэалёгіі]] (г. зв. [[заходнерусізм|«заходнерусізьме»]]) тэрмін «Паўночна-Заходні край» фактычна пазначаў паўночна-заходнюю частку «адзінай Русі» — «Паўночна-Заходнюю Русь» («Паўночна-Заходнюю Расею»), што асабліва пачало прапагандавацца па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў. Апроч таго, замацаваньне з 1860-х гадоў за шасьцю губэрнямі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) назвы «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), нават па скасаваньні ў 1912 годзе Віленскага генэрал-губэрнатарства, фактычна было прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага і мае падобныя агульныя рысы ва ўсіх дачыненьнях, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях. З 1830-х гадоў спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў у паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях паступова набывалі выразна дыскрымінацыйны характар у дачыненьні многіх катэгорыяў мясцовага насельніцтва (у параўнаньні зь іншымі часткамі Расейскай імпэрыі). Плошча Паўночна-Заходняга краю (шасьці губэрняў — Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай і Віцебскай) у пачатку XX ст. складала 266 978 квадратных [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]]<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 441.</ref>. Яго цэнтрам лічылася [[Вільня]]. == Аналягі тэрміну == === Расейскія азначэньні губэрняў да часу ўзьнікненьня тэрміну === [[Файл:WKL wojewodztwa 1771.png|значак|Вялікае Княства Літоўскае, 1771 г.]] Жаданьне паказаць уяўную справядлівасьць захопу зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793 і 1795 гады), праявілася ва ўзьнікненьні ў афіцыйна-бюракратычным справаводзтве Расейскай імпэрыі тэрміну «губэрні, вернутыя ад Польшчы» («губернии, возвращённые от Польши»){{Заўвага|Пад «Польшчай» у тыя часы разумелася ўся [[Рэч Паспалітая]]}}, які выкарыстоўваўся адразу з часу [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] (1772 год) да пачатку 1860-х гадоў<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 297.</ref>. У ходзе падзелаў Рэчы Паспалітай, калі адбываўся працэс усталяваньня расейскіх парадкаў у «нованабытых» губэрнях імпэрыі, у расейскім афіцыйным справаводзтве выкарыстоўваліся таксама тэрміны «новадалучаныя ад Польшчы вобласьці», «набытыя ад Польшчы вобласьці», «зноў далучаныя да Расеі ад Польшчы губэрні» і г. д.<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17108, 17113, 17114, 17122, 17279 ды інш.</ref> [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 35 nr 27318 - p 173 - 1818 AD.jpg|міні|зьлева|''Даклад Галоўнай управы вучэльняў аб захаваньні ў цэласьці адукацыйнага фундуша з паезуіцкіх маёнткаў''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 35, №27318 (фрагмэнт), 1818 г.]] З 1796 году, пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара [[Павал I|Паўла I]], да сярэдзіны 1830-х гадоў (нават па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|«Лістападаўскага паўстаньня»]]) датычна «новадалучаных» губэрняў выкарыстоўваўся таксама тэрмін «польскія губэрні» («нашыя польскія губэрні», «польскія правінцыі»), якія не плянавалася злучыць з ваяводзтвамі [[Царства Польскае|Царства Польскага]]<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 28, № 21586, 21588; Т. 32, № 25319 ды інш.</ref>. У справаводзтве таксама можна было сустрэць тэрміны «літоўскія губэрні» («літоўскія правінцыі», «Літва») і «беларускія губэрні» («беларускія правінцыі»{{Заўвага|Тэрмін «правінцыі» («польскія правінцыі», «літоўскія правінцыі», «беларускія правінцыі» і г.д.) выкарыстоўваўся толькі да пачатку 1830-х гадоў}}, «Белая Расея» альбо «Беларусія») датычна адпаведных губэрняў, якія так называліся лучна. Зрэдку ўжываліся і тэрміны «Літоўскі край» і «Беларускі край»{{Заўвага|Тэрмін «край» у расейскай афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі меў шырокае значэньне. «Краем» маглі называць асобную губэрню; некалькі губэрняў, аб’яднаных адной прыкметай (напрыклад, «Літоўскі край», «Беларускі край» і г.д.); генэрал-губэрнатарства; некалькі генэрал-губэрнатарстваў, аб’яднаных адной прыкметай. Напрыклад, тэрмінам [[Заходні край|«Заходні край» («заходнія губэрні»)]] у свой час лучна называлі тры генэрал-губэрнатарствы (з цэнтрамі ў Вільні, Віцебску і Кіеве). Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 21, аддзяленьне 2, № 20295; Т. 28, аддзяленьне 1, № 27017; ды інш.}}. Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] зь сярэдзіны 1830-х гадоў датычна ўсіх губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай, пачаў стала выкарыстоўвацца да 1917 году тэрмін [[Заходні край|«заходнія губэрні» (альбо «Заходні край»)]]{{Заўвага|Зрэдку тэрмін «заходнія губэрні» выкарыстоўваўся яшчэ за панаваньнем маскоўскага гаспадара [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]]. Гл.: Указ 12 чэрвеня 1812 г. Аб выкарыстаньні лясной варты Заходніх губэрняў для патрэбаў пры арміях // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 32, № 25138.}}. Землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўваходзілі ў склад адасобленых суседніх генэрал-губэрнатарстваў і не вылучаліся ў бюракратычнай тэрміналёгіі асобна з «заходніх губэрняў» (найперш праз падобнасьць урадавай палітыкі датычна гэтых губэрняў){{Заўвага|Па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў дзеля выпрацоўваньня агульнай палітычнай лініі расейскіх уладаў датычна заходніх губэрняў 14 верасьня 1831 году быў створаны «Камітэт, заснаваны для разгляду розных меркаваньняў па губэрнях, ад Польшчы вернутых». У бюракратычных сфэрах гэты камітэт хутка сталі называць [[Камітэт заходніх губэрняў|«Камітэтам заходніх губэрняў»]] (1831—1848). Камітэт дзейнічаў як самастойная ўстанова, але меў блізкія зносіны з Камітэтам міністраў Расейскай імпэрыі, і распрацоўваў датычна заходніх губэрняў розныя ўніфікацыйныя захады, каб «губэрні, ад Польшчы далучаныя, прыведзеныя былі да таго парадку, які для кіраваньня ў іншых расейскіх губэрнях існуе». З пачаткам сялянскай рэформы (1861) і напярэдадні паўстаньня 1863—1864 гадоў быў створаны «[[Заходні камітэт]]» (1862—1865), які меў задачы абмеркаваньня захадаў «да ўстанаўленьня ў адзначаным краі парадку і ўмацаваньня ў ім спакою».}}. Менавіта гэты тэрмін быў найбольш пашыраным да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўчых актах Расейскай імпэрыі. У пачатку 1840-х гадоў (у час эўфарыі ўраду па ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай царквы і павелічэньня колькасьці намінальных вернікаў [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] за кошт былых уніятаў) і ў пачатку 1860-х гадоў (у час чарговага абвастрэньня дачыненьняў паміж мясцовай шляхтай і расейскай уладай) у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі можна было сустрэць і такія тэрміны (з узмацняльнай канатацыяй) як «нашы заходнія губэрні» альбо «заходнія, вернутыя ад Польшчы губэрні»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 104; ды інш.</ref>. === Узьнікненьне тэрміну і ягоныя расейскія аналягі з часу ўзьнікненьня === Па гвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у дачыненьні [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), якое складалася з [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрняў]], у афіцыйным расейскім справаводзтве і прэсе пачаў паралельна выкарыстоўвацца тэрмін «Паўднёва-Заходні край» («паўднёва-заходнія губэрні»), а датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) — тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»){{Заўвага|Упершыню тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» ўжыты ў афіцыйным заканадаўстве ва ўказе ад 18 сьнежня 1842 году, якім праводзілася рэарганізацыя адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства: з складу Віленскай губэрні вылучылі Ковенскі, Цельшаўскі, Расіенскі, Панявескі, Вількамірскі і Новааляксандраўскі паветы дзеля стварэньня Ковенскай губэрні, а Беластоцкую вобласьць (1808—1842) улучылі ў склад Гарадзенскай губэрні. (Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 17, аддзяленьне 2, №16347). Другім разам у Поўным зборы законаў Расейскай імпэрыі тэрмін ужываецца ва ўказе Сэнату ад 27 ліпеня 1843 году («Аб прывядзені ў дзейнасьць Найвысачайшага ўказу 18 сьнежня 1842 году датычна стварэньня ў новым складзе паўночна-заходніх губэрняў» — гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 18, аддзяленьне 1, №17074.}} або «Заходні край» («заходнія губэрні»), хоць тэрмін «Заходні край» («заходнія губэрні») ужываўся паралельна для абазначэньня ўсіх дзевяці «заходніх губэрняў» (Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>{{Заўвага|Нават па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі тэрмін «Паўночна-Заходні край» пачаў шырока ўжывацца ў заканадаўчых актах, афіцыйных дакумэнтах і публіцыстыцы, тэрмін «Заходні край», які «прыжыўся» у грамадзкай сьвядомасьці датычна генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Вільні, яшчэ часам суадносіўся толькі зь Віленскім генэрал-губэрнатарствам. Так, у дванаццатым томе (1894 год) вядомага і папулярнага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Западный край» паведамляецца, што тэрмін адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі — Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай, Магілёўскай, Валынскай, Падольскай і Кіеўскай, але і адзначаецца, што пад Заходнім краем пераважна разумеюцца першыя шэсьць губэрняў («паўночна-заходніх»). А ў дзявятым томе (1902 год) выданьня «Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания» пад рэдакцыяй Южакова указваецца, што тэрмін «Заходні край» адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў, а часьцей за ўсё — да шасьці губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) ці ўвогуле — да трох (Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай), якія складалі Віленскае генэрал-губэрнатарства. Гл.: Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз… С. 247; Западный край // Большая энциклопедия… С. 507.}}. Прытым, тэрмін «Заходні край» для абазначэньня Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства быў больш папулярным да пачатку 1860-х гадоў, чым тэрмін «Паўночна-Заходні край»<ref>Гл.: ''Миллер, А.'' [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e ‎Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста]</ref>. У тыя часы Віцебская і Магілёўская губэрні не ўваходзілі ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і не адносіліся да «паўночна-заходніх», а называліся [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускімі»]]. Да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўстве і справаводзтве Расейскай імпэрыі «заходнія губэрні» (як «паўночна-заходнія», так і «паўднёва-заходнія» і «беларускія»), калі пра іх ішла гаворка ў дакумэнтах, часта прыводзіліся проста пералікам губэрняў паводле імя альбо пазначэньнем генэрал-губэрнатарства (ці ваеннага губэрнатарства). Тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» часьцей сталі размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна ўжывацца з пачатку 1860-х гадоў, калі ў Расейскай імпэрыі пачала абмяркоўвацца і праводзіцца [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянская рэформа]] (1861 год), бо датычна губэрняў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] выпрацоўваліся розныя ўмовы надзяленьня сялянаў зямлёй, што было зафіксавана ў розных «Мясцовых палажэньнях» для гэтых двух груп губэрняў. Актуалізавала шырокае ўжываньне гэтых тэрмінаў насьпяваньне паўстаньня 1863—1864 гадоў. Па пераводзе ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» пачаў пашырацца і на гэтыя («беларускія») губэрні. У пачатку 1860-х гадоў у расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай гістарычнай навуцы (асабліва [[заходнерусізм|заходнерусісцкага кірунку]]) тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю фактычна пачала трактавацца і разумецца як «Паўночна-Заходняя Русь» (альбо «Паўночна-Заходняя Расея»), Паўднёва-Заходняга краю — «Паўднёва-Заходняя Русь» (альбо «Паўднёва-Заходняя Расея»), а цалкам [[Заходні край|«заходнія губэрні»]] трактаваліся і разумеліся як «Заходняя Русь» (ці «Заходняя Расея», «Заходне-рускі край», «заходне-рускія губэрні»). У расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай навуцы тэрмін «Паўночна-Заходняя Русь» таксама меў сваім адэкватам тэрмін «Белая Русь» (ці «Беларусія і Літва»), «Паўднёва-Заходняя Русь» — «Заходняя Маларосія». Цалкам [[Украіна]] («Малая Русь» ці [[Маларосія|«Маларосія»]]) называлася як «Паўднёвая Русь» ці «Паўднёвая Расея»<ref>''Коялович, М. О.'' Чтения по истории Западной России… С. 1.</ref>{{Заўвага|Тры губэрні «Паўднёва-Заходняга краю» (Валынская, Падольская і Кіеўская губэрні) часта называліся адпаведна як «Валынь», «Падольле» і «Кіеўшчына». У першай трэці XIX ст. тэрмін «Маларосія» меў, апроч шырокага значэньня (землі, населеныя «маларосамі»), і вузкае значэньне — адносіўся да Чарнігаўскай, Палтаўскай і Харкаўскай губэрняў. Кацярынаслаўская, Хэрсонская і Таўрыйская губэрні мелі назву «Наваросія». Усходняя Галіцыя называлася як «Чырвоная Русь». Гл.: ''Миллер, А.''‎ Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста.}}. Самі [[беларусы|«беларусы»]] і [[украінцы|«маларусы»]] разглядаліся ня як самастойныя народы, а разам зь «[[расейцы|велікарусамі]]» як тры галіны адзінага «рускага народу», які мусіў быць выняткова [[праваслаўе|праваслаўным]] — прыналежным да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). Напачатку ў публіцыстыцы заходнерусістаў Паўночна-Заходні край называўся тэрмінам не «Паўночна-Заходняя Русь», а проста — «Заходняя Русь», паводле аналёгіі, як Паўночна-Заходні край яшчэ пэўны час працягваў размоўна называцца «Заходнім краем»{{Заўвага|У 1862—1864 гады ў Кіеве выдаваўся часопіс заходнерусісцкага кірунку [[Вестник Западной России|«Вестник Юго-западной и Западной России»]], перайменаваны ў 1864 годзе ў [[Вестник Западной России|«Вестник Западной России»]] і друкаваны ў Вільні}}. Адсюль і ўтварылася вызначэньне кірунку ідэалёгіі — [[заходнерусізм|«заходнерусізм»]] (а Паўднёва-Заходні край напачатку ў тэрміналёгіі заходнерусістаў так і называўся як «Паўднёва-Заходняя Русь»). === Тэрміналёгія ў асяродзьдзі карэннай шляхты краю === [[Файл:Stolen lands (ziemie zabrane).PNG|значак|«Захоплены край» (жоўты колер) на фоне граніц Рэчы Паспалітай (1771) і Расейскай імпэрыі (1834)]] Карэнная [[шляхта]] («дваране», {{мова-ru|дворяне|скарочана}}) шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, якая была беспасярэднімі нашчадкамі шляхты [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і пераемнікамі яе культуры і звычаяў, ужывала ў сваім коле на працягу XIX — пачатку XX ст. датычна гэтых губэрняў тэрміны «былое Вялікае Княства Літоўскае», «землі былога Вялікага Княства Літоўскага», «Літва»{{Заўвага|[[Марыян Зьдзяхоўскі]] (1861—1938), ураджэнец бацькоўскага маёнтку [[Ракаў|Ракава]], вядомы навуковец і будучы рэктар (1925—1927) [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], у рэфэраце, чытаным ў [[Вільня|Вільні]] ў 1923 годзе ў часы міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], адзначыў: «''Разнастайны этнічна наш край ёсьць часткай гістарычнай Літвы, і нас — людзей майго пакаленьня — выхоўвалі як літоўцаў, вядома, у тым значэньні, у якім быў ім [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], калі казаў «Літва, мая айчына». У дзяцінстве мяне вучылі, разам з гісторыяй Польшчы, таксама і гісторыі Літвы. Дзякуючы гэтаму я лічыў нацыянальнымі героямі ня толькі тых, хто будаваў Польшчу, але і таго, хто імкнуўся адарваць Літву ад Польшчы — вялікага князя [[Вітаўт]]а. Але хто ж тады задумваўся над гэтай непасьлядоўнасьцю? І калі б мяне сёньня запыталі, кім я сябе адчуваю ў глыбіні душы, адказаў бы, што адчуваю сябе грамадзянінам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], непарыўнай уніяй зьвязанага з Польшчай. Калі я бачу сьцяг з [[герб Польшчы|Арлом]], але без [[Пагоня (герб)|Пагоні]], які разьвяваецца тут з вышыні Замкавай гары, то ўспрымаю гэта як нанесеную мне крыўду''». Гл.: ''Zdziechowski, M.'' Idea polska na kresach… С. 3.}}, а ў афіцыйных зваротах у адміністрацыйныя ўстановы (усьлед за расейскімі ўрадавымі чыноўнікамі) тэрміны «Тутэйшы Край» (па-расейску — «Здешний Край») альбо проста «Край»{{Заўвага|Бюракратычны тэрмін «Здешний Край» не меў ніякай ідэалягічнай афарбоўкі, а выкарыстоўваўся проста дзеля пазначэньня той або іншай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ў Расейскай імпэрыі, у тым ліку, напрыклад, асобнай губэрні}}. Прычынай гэтага было тое, што вонкавыя межы Вялікага Княства Літоўскага станам да першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) амаль супадалі з вонкавымі межамі шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў мясцовай шляхты (якая называла называла сябе [[ліцьвіны|ліцьвінамі]]{{Заўвага|У 1861 годзе ў [[Менск]] прыехаў сын [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] [[Уладзіслаў Міцкевіч|Уладзіслаў]] (1838—1926) і быў запрошаны на банкет мясцовай шляхтай, дзе пачуў па-польску ў свой адрас ад пана [[Аляксандар Валіцкі|Аляксандра Валіцкага]] верш-прысьвячэньне, у якім заяўлялася, што «Літва — матка, а Адам — айцец наш», а пазьней атрымаў альбом фатаграфіяў з надпісам і сьпісам аўтографаў мясцовай шляхты «Synowi Adama, Władysławowi, ziomkowie Litwini w Mińsku 1861 r. 18 marca» (г.зн. «Сыну Адама, Уладзіславу, землякі-ліцьвіны ў Менску 1861 г. 18 сакавіка»). Гл.: ''Mickiewicz, W.'' Pamiętniki. — T.2. — С. 52—54.}}{{Заўвага|Спачатку пэўны час у Расейскай імпэрыі «літоўцаў» разумелі за славянаў. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.}}, і як «палякі»{{Заўвага|Тэрмін «палякі» у тыя часы заставаўся палітонімам і азначаў паводле інэрцыі грамадзяніна Рэчы Паспалітай — дзяржавы, якая на той момант ужо не існавала, але якую «палякі» марылі адрадзіць}}) з сваёй былой дзяржавай. Пагатоў расейскае слова «край» («вобласьць») у [[польская мова|польскай мове]] мае і значэньне «краіна» («Kraj»). У асяродзьдзі мясцовай шляхты таксама ўзьнік і тэрмін «захоплены край» (па-польску «kraj zabrany»), які меў сэнтымэнтальную і высокаэмацыйную афарбоўку незадаволенасьці існым становішчам — браку ўласнай дзяржаўнасьці. У цэлым жа да [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]] у асяродзьдзі мясцовай шляхты, якая марыла пра аднаўленьне фэдэрацыйнай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], выкарыстоўваўся польскамоўны тэрмін «ziemie zabrane» («захопленыя землі»){{Заўвага|Тэрмін «ziemie zabrane» у 1834 годзе ўпершыню ў публіцыстыку ўвёў [[Маўрыцы Махнацкі]] (1803—1834), вядомы ўдзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў}}, бо расейскія ўлады цьвёрда лічылі іх «заходне-рускімі» і не жадалі ні ў якім разе ўлучаць («аддаваць») у склад супольнай аўтаноміі з польскімі землямі ([[Царства Польскае|Царствам Польскім]]), што нейкім чынам нагадвала б вобраз былой Рэчы Паспалітай. Да «захопленых зямель» належалі таксама і [[Курляндыя]] — [[Курляндзкая губэрня]] Расейскай імпэрыі. У Царстве Польскім, нягледзячы на падабенства ўнутрыпалітычнай сытуацыі (апазыцыйнасьць мясцовай эліты) з [[Заходні край|«заходнімі губэрнямі»]], задачы масавай русіфікацыі і насаджэньня праваслаўя [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] ня ставіліся, а землі прызнаваліся этнічна польскімі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 757.</ref>. === Сучасныя аналягі тэрміну === У сучаснай беларускай ды іншых гістарыяграфіях тэрмін «Паўночна-Заходні край» часам мае сваім адпаведнікам тэрмін «[[Літва|літоўска]]-[[Беларусь|беларускія]] землі Расейскай імпэрыі» (альбо «беларуска-літоўскія землі Расейскай імпэрыі», «літоўска-беларускі край Расейскай імпэрыі» і г. д.) і суадносіцца з тэрыторыяй сучаснай [[Летува|Летувы]] ([[Летува|Рэспублікі Летувы]]) і [[Беларусь|Беларусі]] ([[Беларусь|Рэспублікі Беларусі]]), хоць тэрыторыя Паўночна-заходняга краю была шырэйшаю за сучасную супольную тэрыторыю гэтых дзьвюх дзяржаваў. == Прычына ўзьнікненьня і замацаваньня тэрміну == === Ідэалягічная функцыя тэрміну === Тэрмін «Паўночна-Заходні край» узьнік у 1840-я гады ў асяродзьдзі расейскай імпэрскай бюракратыі і маскоўскага стальцу ня проста ў геаграфічным значэньні (для абазначэньня паўночна-заходняй ускраіны Расейскай імпэрыі), але і набыў выразную ідэалягічную афарбоўку. У афіцыйнай ідэалёгіі па ліквідацыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у Расейскай імпэрыі ён стаў аналягам тэрміну «Паўночна-Заходняя Расея» («Паўночна-Заходняя Русь») для абазначэньня зямель («краю»), якія да другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) уваходзілі ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Аднак тэрмін «Паўночна-Заходні край» стаў асабліва шырока выкарыстоўвацца ў пачатку 1860-х гадоў у сувязі з узнаўленьнем напярэдадні і па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] ідэалягічнага змаганьня зь мясцовай каталіцкай шляхтай за права на землі былога Вялікага Княства Літоўскага і працягам легітымацыі ў грамадзкай думцы эўрапейскай супольнасьці гэтых зямель як «спрадвечна рускіх». У існасьці ж прыняцьце расейскай уладай у 1860-я гады для шасьці губэрняў Расейскай імпэрыі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў) супольнага тэрміну «Паўночна-Заходні край», наадварот, было фактычна прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, ня зьніклага зь сьвядомасьці салідарызаванай карэннай шляхты, якая была спадкаемцам ягонай гісторыі і традыцыяў. === Дынастычныя падставы легітымацыі валоданьня краем === [[Файл:Ottorzhennaja vozvratih.jpg|міні|зьлева|Мэдаль «Отторженная возвратихъ» з выявай [[Двухгаловы арол|Двухгаловага арла]], які трымае мапы зямель [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], далучаных да Расейскай імпэрыі ў 1772 і 1793 гадох]] Само далучэньне да Расейскай імпэрыі зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793, 1795 гады), праходзіла пад лёзунгамі расейскай імпэрскай ідэалёгіі аб [[трыадзіны рускі народ|адзінстве ў траістасьці «усіх Расеяў»]] (Вялікай, Белай і Малай Расеі) і заяўлялася як легітымны працэс «зьбіраньня рускіх зямель». Адразу па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе (а потым і другога ў 1793) маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] абвясьціла захопы тэрыторыяў як справядлівы працэс вяртаньня ({{Артыкул у іншым разьдзеле|«Отторженная возвратихъ»||ru|Отторженная возвратихъ}}) пад уладу маскоўскага стальцу і ва ўлоньне Маскоўскай царквы «спрадвечна рускія землі» [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] (г. зв. «Заходнюю Русь» альбо «заходне-рускія землі»), нібыта гістарычна адарваныя ў свой час (XIII—XV стагодзьдзі) пад прымусовую ўладу «літоўцаў і палякаў», якія зьмянілі «рускае аблічча» гэтых зямель, насадзіўшы там «польскую шляхецкую культуру», [[польская мова|польскую мову]], [[уніяцтва]] і [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Липранди, А. П.'' «Отторженная возвратих»; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 76—77.</ref>. Так, у 1795 годзе Кацярына II афіцыйна заяўляла, што ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай не захапіла «ніводнага кавалка польскай зямлі» і мае поўнае права на «Літву», бо яшчэ [[князь кіеўскі|кіеўскім князем]] [[Уладзімер Сьвятаславіч|Уладзімерам]] [[Полацкае княства|Полацак]] быў аддадзены свайму старшаму сыну [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяславу]], а апошні аддаў [[Літва старажытная|Літву]] свайму сыну Сьвятаславу{{Заўвага|Такога сына ў полацкага князя Ізяслава не было.}}, які ня меў патомства. Яна таксама сьцьвярджала, што [[Вялікае Княства Літоўскае|«ва ўсёй Літве»]] у XVII ст. усе справы ў судах вяліся на «[[руская мова|рускай мове]]», што гады азначаліся ад стварэньня сьвету паводле грэцкага вылічэньня і што цэрквы будаваліся алтарамі на ўсход, а [[Паўднёва-Заходні край|«паўднёва-заходнюю Русь»]] самі [[палякі]] называлі [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русьсю]]<ref>Сборник императорского… С. 620—621, 647.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 11; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 77.</ref>. Кацярына II лічыла, што парушаць усе прывілеі далучаных зямель адразу непрыстойна і памылкова, аднак і не сьлед называць іх чужаземнымі і абыходзіцца зь імі такім чынам: «''Іх трэба найлягчэйшым спосабам прывесьці да таго, каб яны [[русіфікацыя|абмаскаліліся]]''»<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 12.</ref>. У валадараньне маскоўскіх гаспадароў [[Павал I|Паўла I]], [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]] і [[Мікалай I|Мікалая I]] прапаганда тэорыі аб адзінстве «трох Расеяў» (Вялікай, Белай і Малай Русі), [[Трыадзіны рускі народ|адзінстве «рускага народу» ў трох галінах]] (велікарусаў, беларусаў і маларусаў) і «рускасьці» краю стала менш актыўнай. Расейская ўлада за Паўлам I і Аляксандрам I маўкліва прызнавала этнічную, канфэсійную і культурную своеасаблівасьць сваіх [[Заходні край|заходніх ускраін]] і наяўнасьць шматлікай, апазыцыйна настроенай мясцовай «польскай шляхты» (эліта якой была адукаванай і заможнай праслойкай з сваімі інтарэсамі), а ў бюракратычнай тэрміналёгіі ўраду «заходнія губэрні» часам называліся нават як «нашыя польскія губэрні» (у супастаўленьні зь землямі Царства Польскага)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94, 131—132; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 163; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 37, №28372.</ref>. За Паўлам I і Аляксандрам I, якія давалі абяцаньні і захоўвалі надзеі ў мясцовай шляхты на адраджэньне [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] на чале з расейскім манархам, у афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі пачаў выкарыстоўвацца замест фразы «губэрні, вернутыя ад Польшчы» выраз «губэрні, далучаныя ад Польшчы», які датычыўся губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, № 17879, 18284; Т. 28, № 21646, 21647; Т. 32, № 25183, 25289 ды інш.</ref>. Часам тэрмін «губэрні, далучаныя ад Польшчы» не пашыраўся на [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускія губэрні»]] (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія былі атрыманыя ў ходзе першага падзелу (1772 год) і заўжды лічыліся расейскімі ўладамі за «рускія» землі. Гэтым падкрэсьлівалася афіцыйнае (і прапагандысцкае) стаўленьне ўлады да гэтых частак імпэрыі<ref>Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18338, 18475, 18525; Т. 37, №28083, 28161, 28249 ды інш.</ref>. === Канфэсійны падыход у легітымацыі валоданьня краем === За [[Мікалай I|Мікалаем I]] ужо ў ходзе [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] тэрмін «губэрні, вернутыя ад Польшчы» пачаў зноў выкарыстоўвацца ўрадам датычна ўсіх «заходніх губэрняў»<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4535 ды інш.</ref>, а потым пачалося ўзмоцненае наступленьне на каталіцызм і польскую мову ў «заходніх губэрнях». Аднак толькі [[Полацкі царкоўны сабор|ліквідацыя ўніяцтва ў 1839]] годзе актывізавала ідэалягічныя захады ўладаў па падмацаваньні легітымнасьці валоданьня «заходнімі ўскраінамі» і пацягнула за сабой ажыцьцяўленьне новых уніфікацыйных захадаў. [[Заходні край|Заходнія губэрні («Заходні край»)]] у афіцыйнай ідэалёгіі абвяшчаліся «Заходняй Русьсю» («Заходняй Расеяй»), «вернутымі ад Польшчы старажытнымі абласьцямі»<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.</ref>. Калі да таго заходнія губэрні разглядаліся толькі як дынастычная (з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]) спадчына маскоўскіх гаспадароў, то перавод уніятаў у Маскоўскую царкву (г. зв. «рускую веру») успрымаўся як духоўнае і этнічнае «вяртаньне» насельніцтва «спрадвечна рускіх зямель», бо ў тыя часы ў Расейскай імпэрыі галоўнай этнавызначальнай прыкметай лічылася веравызнаньне<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 493; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16, 163, 750.</ref>. У вядомай просьбе ўніяцкага сьвятарства ад 12 лютага 1839 году да маскоўскага гаспадара Мікалая I падчас [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабору]] адзначалася: ''«З адарваньнем ад Русі, у смутныя часы, заходніх яе абласьцей Літвою, і наступным потым далучэньнем іх да Польшчы, Рускі праваслаўны народ спазнаў ад іх цяжкае выпрабаваньне»''{{Заўвага|Гэта было зафіксаванае і ў афіцыйным за Мікалаем I падручніку з расейскай гісторыі, напісаным Мікалаем Устралавым. Гл.: Устрялов, Н. Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.}}. Афіцыйны расейскі гісторык [[Мікалай Устралаў]] (1805—1870), які зблізіўся зь міністрам народнай асьветы [[Сяргей Увараў|Сяргеем Уваравым]] і супольна зь ім распрацаваў «тэорыю афіцыйнай народнасьці», пачаў з падачы ўладаў прапагандаваць у навуцы, публіцыстыцы і афіцыйных падручніках з гісторыі ідэі пра «спрадвечна рускае» паходжаньне сялянскага насельніцтва заходніх губэрняў. Устралаў прыдумаў у 1839 годзе схему расейскай гісторыі, паводле якой [[Вялікае Княства Літоўскае]] («Літоўскае княства») было, у існасьці, «рускай» дзяржавай, «Заходняй Русьсю», якая была ўзьяднаная з «Усходняй Русьсю» (Маскоўскай дзяржавай) у адно цэлае — Расейскую імпэрыю, ''«і з той пары літоўская гісторыя павінная змоўкнуць»''<ref>''Устрялов, Н. Г.'' Исследование вопроса… С. 42; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 187, 206—207.</ref>. Сярод самых значных уніфікацыйных захадаў было выданьне ўказу Мікалая І ад 25 чэрвеня 1840 году «Аб пашырэньні сілы і дзеяньня Расейскіх грамадзянскіх законаў, на ўсе Заходнія, вернутыя ад Польшчы, вобласьці», якім канчаткова скасоўвалася дзеяньне тых асобных артыкулаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту ВКЛ]], што яшчэ ўжываліся ў Расейскай імпэрыі ў Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрнях і Беластоцкай вобласьці, і ўводзіў дзеяньне там толькі агульнарасейскіх законаў{{Заўвага|У «беларускіх губэрнях» (Віцебскай і Магілёўскай) дзеяньне Статуту скасавалі яшчэ 18 лютага 1831 году Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4369.}}. Ва ўказе ўтрымліваліся такія радкі: ''«…у некаторых заходніх, вернутых ад Польшчы абласьцях, мы прызналі за дабро пашырыць цалкам сілу і дзеяньне Расейскіх законаў на гэтыя спрадвеку рускія паводле паходжаньня, норавах і звычаях іх жыхароў вобласьці»''{{Заўвага|Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13591. Сярод іншых уніфікацыйных захадаў, указ 18 ліпеня 1840 г. загадваў «літоўскія» і «беларускія» губэрні называць проста — толькі паводле назвы губэрнскага цэнтру — на агульнарасейскі ўзор. У 1841 і 1843 гадох была выдадзенае сэрыя царскіх указаў, паводле якіх маёнткі сьвятарства ўсіх канфэсіяў (каля 130 тысячаў рэвіскіх душаў) у заходніх губэрнях пераходзілі ў валоданьне расейскага скарбу (Міністэрства дзяржаўных маёмасьцяў). Узамен сьвятарства пачало атрымліваць жалаваньне ад скарбу, а праваслаўныя сьвятары — яшчэ і зямельны пляц з баршчынай. У 1842—1843 гады таксама былі зацьверджаныя штаты каталіцкага і праваслаўнага сьвятарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 87.}}. Жадаючы паказаць «рускі», а не «літоўскі» або «польскі» характар заходніх губэрняў, расейскімі ўладамі [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] пачало з 1840-х гадоў паралельна называцца як «Паўночна-Заходні край» (ці «Заходні край»), а [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] як «Паўднёва-Заходні край»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103.</ref>. Магілёўская і Віцебская губэрні, якія ўваходзілі ў склад [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], называліся «беларускімі» і іх «рускасьць» ня ставілася пад сумненьне, хоць яны таксама адносіліся да «заходніх губэрняў». Па ліквідацыі ўніяцтва цэнтральная і мясцовая генэрал-губэрнатарская ўлада надавала пільную ўвагу [[русіфікацыя|русіфікацыі]], галоўным спосабам праз насаджэньне Маскоўскай царквы (з уласьцівай праваслаўю [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовай]] набажэнстваў), аднак усё ж стрымана глядзела на «адзінавернасьць», «рускасьць», «аднапляменнасьць» ([[трыадзіны рускі народ|тэорыю адзінства «рускага народу» ў трох галінах]]) сялянскага насельніцтва [[Заходні край|заходніх губэрняў]]{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 163. Афіцыйныя ў сфэры адукацыі ідэі пра «рускасьць» сялянаў краю скептычна разглядаліся многімі расейскімі чыноўнікамі ў краі і сталіцах і ня мелі значных наступстваў у афіцыйнай бюракратычнай практыцы. Становішча зьменіцца толькі па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі многія расейскія бюракраты ([[Міхаіл Мураўёў]], [[Канстантын Каўфман]] ды інш.) прынялі на сябе ролю ідэолягаў русіфікацыі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 64, 187, 206—207, 532, 250, 261. У ліпені 1864 году віленскі генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў нават ухваліў праект конкурсу на напісаньне падручніка (дзе б была «ясна апісаная ўся Заходняя Русь, якая спрадвеку належала да агульнай рускай сям’і»), бо падручнік Мікалая Ўстралава ўжо ня быў дастатковым для прапагандысцкіх патрэбаў мясцовых чыноўнікаў — адміністрацыі Віленскага генэрал-губэрнатарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 207.}}. Нягледзячы на тое, што ўніяты заходніх губэрняў былі пераведзеныя ў Маскоўскую царкву, у краі была значная дзель каталікоў — з асабліва высокім адсоткам у Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях. Мясцовая шляхта, нават тая, якая памятала, што яе продкі былі праваслаўнымі і называлі сябе два стагодзьдзі назад «рускімі» («русінамі»){{Заўвага|Называючы сябе «рускімі» («[[русіны|русінамі]]») шляхта ВКЛ не лічыла сябе за адзін народ зь велікарусамі («маскавітамі» Маскоўскай дзяржавы ці «расейцамі» Расейскай імпэрыі).}}, упарта супраціўлялася спробам асыміляцыі і была гатовая цярпець усялякія нягоды, але захоўваць [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 34.</ref>. Пашырэньне афіцыйнай ідэалёгіі і масавае насаджэньне расейскай мовы ў краі сярод мясцовых сялянаў у тыя часы было немагчымым праз брак шырокай сеткі школаў і дастатковага штату настаўнікаў, а галоўнае — прыгоннага становішча сялянаў, што захоўвала іх непісьменнасьць і стрымлівала ў маёнтках і межах царкоўных прыходаў. === Актуалізацыя ідэалягічнага змаганьня за валоданьне краем === Менавіта ў час панаваньня маскоўскага гаспадара[[Аляксандар II|Аляксандра II]] (1855—1881) прапаганда тэорыі адзінства «рускага народу» у трох галінах актывізавалася, атрымала новае разьвіцьцё, стала адной з прычынаў нараджэньня [[заходнерусізм|«заходнерусізму»]], а тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» пачалі стала і шырока выкарыстоўвацца<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 160—175.</ref>. Па паразе Расейскай імпэрыі ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне]] (1853—1856) сярод шляхты Царства Польскага і заходніх губэрняў адрадзіліся надзеі на стварэньне нейкай асобнай аўтаноміі (якая б ахоплівала тэрыторыі былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] да першага падзелу ў 1772 годзе; прапановы аб стварэньні аўтаномнага ВКЛ выказваліся яшчэ ў пачатку гэтага стагодзьдзя), аднаўленьне дзейнасьці [[ўнівэрсытэт]]аў (у [[Варшава|Варшаве]] і [[Вільня|Вільні]]), асобнае заканадаўства дды інш. У час свайго візыту ў Варшаву ў траўні 1856 году новы маскоўскі гаспадар Аляксандар II адмовіў дваранам у іхных жаданьнях. Найбольш уражлівай стала фраза гаспадара па-француску «Pas de rêveries» (г.зн. «Ніякіх мрояў»). Гэта стала пачаткам радыкалізацыі настрояў шляхты і мяшчанаў Царства Польскага і [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]], а таксама штуршком да стварэньня плянаў вызваленьня ад расейскага панаваньня шляхам узброенага паўстаньня. У адрозьненьне ад паўстаньня 1830—1831 гадоў, дзе асноўнай сілай паўстанцаў была рэгулярная армія [[Царства Польскае|Царства Польскага]] і шляхецкія канфэдэрацыі «заходніх губэрняў», новае паўстаньне за адраджэньне Рэчы Паспалітай у ейных былых межах пастанавілі ўзьняць з шырокім прыцягненьнем мяшчанскага і сялянскага насельніцтва. Разгарнулася ідэалягічнае змаганьне ў першую чаргу за прыхільнасьць шматлікага сялянскага насельніцтва «заходніх губэрняў», як з боку лідэраў будучага паўстаньня, так і царскага ўраду<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 175—192; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 111, 127—140.</ref>. Зрабіўшы для дваранаў некаторыя другасныя саступкі (зьняцьце 29 сакавіка 1855 году ваеннага становішча, уведзенага 21 лютага 1855 году ў Царстве Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]], Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Валынскай і Падольскай губэрнях у сувязі з Крымскай вайной; [[амністыя]] для ўдзельнікаў паўстаньня 1830—1831 гадоў; дазвол выкладаньня [[польская мова|польскай мовы]] ў [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акрузе]] і г. д.), маскоўскі гаспадар Аляксандар II адначасна працягваў русіфікацыю «заходніх губэрняў» і ўводзіў новыя абмежаваньні{{Заўвага|Новы віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Уладзімер Назімаў|Назімаў]] працягваў палітыку будаваньня новых цэркваў-[[Мураўёўкі|мураўёвак]] за кошт мясцовых дваранаў-каталікоў, загадам ад 24 студзеня 1856 году забараніў дваранам езьдзіць з сваёй губэрні ў суседнія без дазволу ўладаў ды інш. Адказным за справу ў кампаніі пабудовы цэркваў-мураўёвак у канцы 1850-х гадоў быў прызначаны віцэ-дырэктар дэпартамэнту духоўных справаў іншаземных веравызнаньняў (пазьней — папячыцель Віленскай навучальнай акругі) [[Пампей Бацюшкаў]]. Зварот дваранаў Віцебскай губэрні (якая разам з Магілёўскай уваходзіла ў склад [[Санкт-Пецярбурская навучальная акруга|Санкт-Пецярбурскай навучальнай акругі]]) 17 лютага 1856 году аб адкрыцьці ўнівэрсытэту ў [[Полацак|Полацку]] і дазволе будаваць каталіцкія касьцёлы і выкладаць у школах польскую мову быў адхілены ўрадам з прычыны, што «край» (Беларусь) ёсьць «рускім», «вернутым ад Польшчы».}}. А самае галоўнае — урад рыхтаваў [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскую рэформу ў імпэрыі]] (1861 год), умовы правядзеньня якой у «заходніх губэрнях» несьлі ў сабе выразныя русіфікатарскія мэты{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 173—174. Дваране «заходніх губэрняў» у губэрнскіх камітэтах у сялянскай справе (камітэтах у падрыхтоўцы дваранамі праектаў сялянскай рэформы) выказаліся за вызваленьне сялянаў без надзяленьня іх зямлёй. Аднак царскі ўрад надумаў правесьці сялянскую рэформу ў «заходніх губэрнях» ня толькі як вызваленьне сялянаў ад прыгону, але і адначасна як удар па эканамічных пазыцыях мясцовага («польскага») дваранства. Прапановы дваранаў «заходніх губэрняў» былі адхіленыя ўрадам, а сялянаў было зацьверджана паводле «Мясцовых палажэньняў» вызваляць зь зямельным надзелам, каб адцягнуць такімі «падарункамі» ад удзелу ў верагодным паўстаньні. У ходзе паўстаньня 1863—1864 гадоў царскі ўрад 1 сакавіка 1863 году выдаў указ аб абавязковым пераводзе сялянаў Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў на выкуп, г.зн. у катэгорыю зямельных уласьнікаў, з памяншэньнем выкупной сумы на 20%. Да канца 1863 году гэты захад пашырылі на Віцебскую, Магілёўскую, Валынскую, Падольскую і Кіеўскую губэрні.}}. Ня толькі русіфікацыю школы і рэлігійную прапаганду Маскоўскай царквы, але і ўбіваньне кліна паміж мясцовай шляхтай і сялянамі на маёмаснай глебе ўрад палічыў за лепшы сродак «дэпалянізацыі» губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 173—175.</ref>. Незадаволеньне мясцовай шляхты і іхная актыўная падтрымка хваляваньняў у [[Варшава|Варшаве]] вымусілі ўжо ў жніўні 1861 году ўвесьці ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскім ваенным генэрал-губэрнатарстве]] [[ваеннае становішча]]. Вылучаныя лідэры дваранаў літоўска-беларускіх губэрняў граф [[Віктар Старжынскі]] і [[Аляксандар Лапа]] спрабавалі знайсьці кампраміс і прапаноўвалі ўраду ўвесьці аўтаномію ў сфэры культуры, адукацыі і самакіраваньні{{Заўвага|Прапаноўвалася аднавіць дзеяньне асноўных нормаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту Вялікага Княства Літоўскага]], рэфармаваць судаводзтва з увядзеньнем у яго польскай мовы, аднавіць шляхецкія соймікі, палегчыць жыхарам заходніх губэрняў зносіны з жыхарамі Царства Польскага і адкрыць [[Віленскі ўнівэрсытэт]] (як заяўлялася — для прадухіленьня пашырэньня сярод моладзі заходніх губэрняў «рэвалюцыйнай заразы», якая ахапіла адукацыйныя ўстановы карэнных рускіх губэрняў). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 176.}}{{Заўвага|У сваім лісьце ад 7 верасьня 1861 году міністру нутраных справаў Расейскай імпэрыі Пятру Валуеву менскі губэрнскі маршалак Аляксандр Лапа адзначыў: «''Тутэйшы край, злучыўшы свой лёс зь лёсамі Польшчы ў 1386 годзе, прабыў зь ёй у цесным зьвязе больш за чатыры стагодзьдзі. Лібэральныя ўстановы так трывала замацаваліся ў літоўцах, што паданьне аб дабравольнай і ўсеагульнай уніі 1569 году пераходзіць незахмурана ад пакаленьня да пакаленьня. З моцы гэтага паданьня дваранства Менскай губэрні першым пастановай, усепаддана пададзенай у 1797 годзе, прасіла аднавіць польскае судаводзтва, дазволіць судзіцца паводле польскіх законаў і ўжываць родную мову, польскую. <…> Зачынены ўнівэрсытэт. Агульны плян выкладаньня прадметаў у гімназіях і вучэльнях зьменены, і навукі выкладаюцца не на польскай, даступнай большасьці, мове, а на расейскай. Абмежаванае выкладаньне старажытных моваў у сярэдніх навучальных установах, якія і ў цяперашні час лічацца падмуркам выхаваньня ў асьвечаных дзяржавах Эўропы, замест іх вучаць усяму патрошку, галоўным жа прадметам, які дае права на павышэньне і ўзнагароды, ёсьць расейская мова''». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 532—533.}}. Яны хадайнічалі аб дазволе разьвіцьця свайго краю ад імя «усяго народу», тым адмаўляючы афіцыйны «дагмат» аб рускасьці сваіх сялянаў. У сваіх праектах карэннай шляхта рабіла акцэнт і на разьвіцьці пачатковай адукацыі сялянаў (просячы перадаць іхную асьвету ў свае рукі) і пачалі адкрываць школы (на [[польская мова|польскай]] і [[беларуская мова|беларускай мовах]]) пры маёнтках, бо ўрад па скасаваньні [[прыгон]]у актыўна абмяркоўваў у 1861—1862 гадох і праект адукацыйнай рэформы ў імпэрыі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 178.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 45—46.</ref>{{Заўвага|Менавіта ў рамках гэтай ініцыятывы мясцовых дваранаў, напрыклад, адкрыліся народныя школкі ў Менску і Люцінцы (Менскі павет), дзе дочкі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча]] Каміла і Цэзарына пачалі працаваць настаўніцамі.}}. Сэпаратысцкія настроі і актыўнасьць шляхты ў змаганьні за прыхільнасьць сялянаў прывялі да ўжываньня ўрадам супрацьзахадаў. Традыцыйнае расейскае ўрадавае і грамадзкае стаўленьне да рускасьці грунтавалася на тым, што да рускага народу адносіліся толькі асобы праваслаўнага спавяданьня, выхаваныя ў праваслаўным асяродзьдзі (у сям’і праваслаўных бацькоў)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16.</ref>. У Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях (ня кажучы пра Ковенскую) яшчэ быў значным працэнт сялянаў-каталікоў, а землі (апроч «Жамойці» — Ковенскай губэрні) называліся «Літвой», а самі жыхары — «літоўцамі» («ліцьвінамі»), да якіх зямяне і сьвятары адносілі і мясцовых сялянаў<ref>''Lachnicki, I.E.'' Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey… С. 57</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 8, 64.</ref>. === Лінгвістычны падыход у легітымацыі валоданьня краем === У гэтай сытуацыі дзеля довадаў рускасьці «літоўскіх губэрняў» адміністрацыяй [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] [[Уладзімер Назімаў|Уладзімера Назімава]] быў выкарыстаны вельмі неардынарны для кіраваньня ўскраінамі імпэрыі лінгвістычны падыход, паводле якога галоўная роля ў вызначэньні рускасьці асобы адводзілася мове{{Заўвага|У верасьні 1862 году ў Савеце міністраў абмяркоўвалася запіска віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара Назімава аб наданьні права кожнай народнасьці атрымліваць адукацыю на сваёй мове ды іншыя сродкі свайго разьвіцьця, як гэта рабілася ў [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Лінгвістычны падыход быў часова падтрыманы ўладамі і яго (разам з антыпольскімі заклікамі) шырока прапагандаваў у імпэрыі рэдактар газэты «Московские ведомости» Міхаіл Каткоў. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С.116, 175, 192—193, 195, 199, 460.}}. У пачатку 1860-х гадоў расейскі ўрад таксама стаў фінансаваць ідэолягаў «заходнерусізму» ([[Міхаіл Каяловіч]], [[Ксенафонт Гаворскі]] ды інш.), якім была пастаўленая задача акцэнтоўваць «адзінапляменнасьць» і «адзінавернасьць» славянамоўнага сялянскага насельніцтва «заходне-рускага краю» і абгрунтоўваць, што [[Беларусь]] як «Заходняя Расея» ёсьць непадзельнай часткай «адзінай Расеі», а «[[беларусы]]» — арганічнай часткай «адзінага рускага народу», якой ня трэба самастойнае культурнае і палітычнае разьвіцьцё без астатняй Расеі<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 7, 16.</ref>{{Заўвага|Цікава, што першае пакаленьне заходнерусістаў (нават Міхаіл Каяловіч), якія былі мясцовымі праваслаўнымі ўраджэнцамі, звычайна чаргавала ў сваіх публікацыях вызначэньні «літоўскі» і «беларускі», называючы сябе то «беларусамі», то «літоўцамі» («ліцьвінамі»), і выказвалі, прынамсі ў прыватнай сфэры, пачуцьцё культурнай перавагі «Заходняй Расеі» над Вялікаросіяй. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 197, 491; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»... С.. 148.}}. Так, Міхаіл Каяловіч у 1863 годзе заявіў у часопісе [[славянафільства|славянафіла]] [[Іван Аксакаў|Івана Аксакава]] «День», што Беларусія — гэта «''ўсё тое племя, якое мовіць беларускай гаворкай''», і апісаў арэал расьсяленьня беларусаў, ахопліваючым Віцебскую губэрню, частку Магілёўскай і Менскай, большую частку Гарадзенскай і Віленскай і малую частку Ковенскай губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197.</ref><ref>''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 11.</ref>. У сувязі з узрослай апазыцыйнасьцю карэнных дваранаў («палякаў») адміністрацыя [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] разглядала мясцовых сялянаў (у першую чаргу — праваслаўных) у якасьці галоўнай апоры ўраду і імпэрыі на яе [[Заходні край|«заходніх» ускраінах]], а таксама ставіла задачу велікарускай земляўласьніцкай калянізацыі краю, у якой удзельнічалі б прадстаўнікі ня толькі дваранаў, але і іншых [[Стан (сацыяльная група)|станаў]]<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 181.</ref>{{Заўвага|У канцы 1862 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Назімаў схіліўся да думкі ў пажаданасьці пераводу ўсіх польскамоўных дваранаў, якія «не прызнаюць сябе рускімі», на становішча грамадзянаў Царства Польскага, што мае ўласнасьць у Расеі, ці іх масавага высяленьня ў Царства Польскае з прымушэньнем да продажу нерухомасьці; а ў сакавіку 1863 году, незадоўга да сваёй замены Мураўёвым, канчаткова прыйшоў да высновы, што «''ў Заходніх губэрнях няма зусім дваранства, бо наяўнае польскае дваранства ніколі нічога не захоча зрабіць на карысьць Расейскай дзяржавы''». Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 181.}}. Менавіта з 1863 году шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў, упершыню аб’яднаных разам пад уладай аднаго генэрал-губэрнатара — віленскага, у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі пачынаюць стала афіцыйна называцца як «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), выразна набыўшы ідэалягічную афарбоўку і значэньне «Паўночна-Заходняй Расіі» («Паўночна-Заходняй Русі»)<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 5. — С. 445</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>. З гэтай мэтай уладамі рабіліся маштабныя захады, каб пашырыць назву «беларусы» на ўсё [[славянскія мовы|славянамоўнае]] сялянскае насельніцтва краю. Яшчэ ў канцы 1850 — пачатку 1860-х гадоў з друку выйшаў шэраг (часам супярэчных адзін аднаму) афіцыйных этнаграфічных і статыстычных дасьледаваньняў (М. Лябёдкіна, А. Коравы, П. Баброўскага, Д. Афанасьева ды інш.), дзе большая частка славянамоўнага насельніцтва Гарадзенскай і Віленскай губэрняў называлася не «літоўцамі» («ліцьвінамі») ці «палякамі», а «беларусамі», «[[Чорная Русь|чарнарусамі]]» і нават [[крывічы|«крывічамі»]] (у апошнім выпадку расейскія навукоўцы спрабавалі вярнуць насельніцтву назву племені з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]])<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—186</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 64.</ref>{{Заўвага|Яшчэ ў 1857 годзе акадэмік Пётар Кёпен надумаў правесьці грунтоўнае дасьледаваньне этнічнага складу Расейскай імпэрыі і скласьці этнаграфічную мапу. Па ўхвале міністра ўнутраных справаў Дзьмітрыя Блудава і Сыноду, Кёпен разаслаў ва ўсе царкоўныя прыходы краіны спэцыяльныя блянкі, дзе сьвятары мусілі пазначыць інфармацыю аб геаграфічным становішчы і назьве населеных пунктаў свайго прыходу, колькасьць прыхаджанаў і іх этнічную прыналежнасьць. Блянкі атрымалі назву прыходзкіх сьпісаў. Зь невядомых прычынаў скласьці паводле блянкаў этнаграфічную мапу імпэрыі Пятру Кёпену не ўдалося. (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У 1862 годзе М. Лябёдкін апрацаваў атрыманыя ў 1857 годзе Пятром Кёпенам прыходзкія сьпісы дзевяці заходніх губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай, Віцебскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай), склаўшы на іх падставе (без навуковай крытыкі) статыстычныя табліцы зь зьвесткамі аб этнічным складзе насельніцтва кожнага павету. Паводле табліц удзельная вага беларусаў у Віленскай губэрні складала 17,4%, Віцебскай — 62,4%, Гарадзенскай — 3,3%, Менскай — 65,1%, Магілёўскай — 84,2%, а агульная іх колькасьць у пяці губэрнях — 1 973 873 чалавекі. Побач з 25 879 (3,3%) «беларусамі» у Гарадзенскай губэрні, паводле Лябёдкіна, налічвалася 132 286 (16,7%) «велікарусаў», 201 897 (25,6%) «літоўцаў», 193 228 (24,5%) «палякаў», 30 927 (3,9%) «яцьвягаў», 5 463 (0,69%) «бужаніны», а ў Віленскай губэрні было 23 016 (2,74%) «крывічоў». На думку іншага дасьледніка-статыстыка Гарадзенскай губэрні Паўла Баброўскага, сьвятары многіх прыходаў праваслаўных «беларусаў» адносілі да «рускіх», а «беларусаў»-каталікаў ксяндзы запісвалі «літоўцамі» (ліцьвінамі) ці «палякамі». (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У Віленскай губэрні, паводле дасьледніка А. Коравы, сярод «славянаў» (44%), апроч «велікарусаў» (2,3%), налічвалася 29,4% «русінаў», якія падзяляліся на «беларусаў» (у Вялейскім, Дзісьненскім і часткова Сьвянцянскім паветах), «чарнарусаў» (галоўным парадкам, у Лідзкім павеце) і «крывічоў» (галоўным парадкам, у Ашмянскім павеце), і 12,3% «палякаў». Таксама падкрэсьлівалася, што славяне і «літоўцы» (пад якім разумелася [[балтыйскія мовы|балтамоўнае]] насельніцтва, то бок летувісы) ня вельмі адрозьніваюцца (у параўнаньні з габрэямі, татарамі і цыганамі) паміж сабой у норавах, звычаях ды інш. (Гл.: Віленская губэрня... С.290, 321.).}}{{Заўвага|Д. Афанасьеў, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния» (1861 год), адзначыў, што на ўсходзе Ковенскай губэрні зь мяшаным канфэсійным складам няма «''ніякай непрыязьні паміж вернікамі розных рэлігіяў''»: «''…у паўднёва-усходняй частцы Новоаляксандраўскага павету мясцовыя жыхары, сумесь беларусаў, літоўцаў і крывічоў, — каталікі, што мовяць толькі беларускай гаворкай, ахвотна слухалі праваслаўнае набажэнства да закрыцьця струхлелых цяпер храмаў''». (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185). Афіцэр Генэральнага штабу П. Баброўскі, зь мясцовай шляхты, які рабіў аналягічнае дасьледаваньне ў Гарадзенскай губэрні («Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния», 1863 год), зазначыў неаднароднасьць хрысьціянскага насельніцтва і шкоднасьць гэтага для дзяржавы, але і адзначыў наяўнасьць талерантнасьці, зьвязанасьці і прыязьні паміж людзьмі ў губэрні: «''Рознасьць народанасельніцтва паводле веравызнаньня вельмі важнае для нас з прычыны рознадумства паміж праваслаўнымі і рымскімі каталікамі і паводле браку рэлігійнага адзінства краіны. Рэлігійнае рознадумства шкодна ўплывае на пасьпяховае разьвіцьцё; недахоп адзінства шкодзіць народнаму дабрабыту. Пры ўсім тым, нягледзячы на моцную нецярпімасьць каталікоў да праваслаўных, у асяродзьдзі хрысьціян існуе адна агульная сувязь у эвангельскім вучэньні — у любові да блізкага, як да самога сябе''». Баброўскі піша, што продкамі жыхароў Гарадзенскай губэрні былі не крывічы, а іншыя славянскія плямёны: «''Што краіна, якая складае цяперашнюю Гарадзенскую губэрню, была і ёсьць сапраўды Руская, г.зн. населеная пераважна народам рускім <…> у тым мы пераконваемся: па-першае, з гістарычных помнікаў, якія дайшлі да нас, і па-другое, з мовы галоўнай масы народнасельніцтва, якая, у выніку гістарычных падзеяў, страціла толькі часткова першапачатковую веру, але захавала сваю першабытную мову — мову дрыгавічоў, драўлянаў, бужанаў і нараўянаў''» (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185).}}{{Заўвага|І. Зяленскі, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния» (1864 год), падрыхтаванага яшчэ да паўстаньня, адзначыў, што неправамерна адносіць сялянаў губэрні да «літоўскага племені», а саму Менскую губэрню да «Літвы», як раней рабілася. Дасьледнік адзначаў, што карэннае насельніцтва складаецца з «славяна-русаў» — нашчадкаў [[крывічы|крывічоў]] і [[дрыгавічы|дрыгавічоў]]: на яго думку нашчадкамі крывічоў ёсьць «беларусы», якія зараз жывуць у Бабруйскім, Барысаўскім, Ігуменскім і Менскім паветах Менскай губэрні, а нашчадкамі дрыгавічоў ёсьць «чарнарусы», якія жывуць у Наваградзкім, Слуцкім, Мазырскім і Рэчыцкім паветах. Сялянскае насельніцтва Пінскага павету, [[загародзкія гаворкі|мова]] якіх была вельмі падобнай на мову сялянаў Валынскай губэрні, Зяленскім было аднесена да «маларусаў». Гл.: Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния… С. 407—409.}}. У пачатку 1860-х гадоў мясцовыя расейскія ўлады, асабліва папячыцель [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] А. Шырынскі-Шыхматаў, спрабавалі выкарыстоўваць «беларускую гаворку» («белорусское наречие») з друкам толькі на кірыліцы («русскими буквами») у ідэалягічным спаборніцтве з карэннымі (каталіцкімі і польскамоўнымі) дваранамі, якія разгарнулі друк на летувіскай («жмудзінскай») і беларускай гаворках для сялянаў [[лацінка]]й<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197—198.</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 269—287.</ref>{{Заўвага|У 1862 годзе [[Аляксандар Аскерка]] арганізаваў у Варшаве выданьне лацінкай беларускамоўнага буквара-катэхізісу («Элемэнтаж для добрых дзетак каталікоў»). Аднымі з найбольш вядомых тагачасных беларускамоўных публікацыяў лацінкай, якія зыходзілі ад мясцовай шляхты для сялянаў, былі газэта [[Мужыцкая праўда|«Мужыцкая праўда»]], агітацыйныя кніжкі зь вершамі «Гутарка старога дзеда», «Гутарка двух суседаў», «Беларуская гутарка» ды іншыя «гутаркі». (Гл.: ''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі... С. 82.). Цікава, што выдаўцамі беларускамоўнай «Гутаркі старога дзеда» ў 1861—1862 гадох (у Беластоку) былі Браніслаў Шварц (1834—1908) і Грынявіцкі, а Шварц так вызначаў мэту выданьня: «„Гутарка старога дзеда“ мусіла была пераканаць народ літоўскі, што толькі ад Рэчы Паспалітай польскай атрымае ён „зямлю і волю“». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 86.}}. А ў 1863 годзе з ухвалы адміністрацыі Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ў прапагандысцкіх мэтах дзеля пашырэньня сярод сялянаў Віленскай і Гарадзенскай губэрняў назвы «беларусы» (якія абвяшчалася часткай «рускага народу») кіраўніцтвам Віленскай навучальнай акругі была выдадзеная ў Вільні ў друкарні А. Сыркіна кніга ананімнага аўтара (аўтараў) пад назвай «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год). У якасьці чытаньня для народных школаў кнігу было загадана выкарыстоўваць з 1863 году ва ўсёй Віленскай навучальнай акрузе<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 200.</ref>{{Заўвага|Апавяданьні ў кнізе «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год) напісаныя на розных славянскіх дыялектах. Першым у кнізе разьмешчанае апавяданьне «Кто булы наші найдавнійші діды і якая іх була доля до уніі?», якое аўтарам напісана на імітацыі заходнепалескага дыялекту, што тагачаснымі навукоўцамі звычайна адносіўся да абшару «маларускай гаворкі» (г.зн. у сучасным разуменьні – украінскай мовы). «Маларускамоўны» тэкст з самага пачатку запэўнівае чытача, што жыхары паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні ёсьць напраўду «беларусамі» (як і жыхары Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў), а продкамі іх былі славяне-крывічы: «''Сторона, дэ жывуть тэпэр Пынчукі, Мынчукі, Вытэбці, Могілевці, зовэтця Білою Русью; в гэтуй стороні з вэльмы давных часув жыв народ Словяньскій, рудный з народамы, которыі давній жылы і тэпэр жывуть в полуднёвых і всхудніх русськіх краях. Народ той впэрш звався Крывычамы альбо крывыцькымы Словянамі: так, булы колысь Крывычы Смоленьскыі, — воны жылы нэдалэко коло міста Смоленьска; а то еще булы Крывычі Полоцькыі, — от, гэты Крывычы булы нашімы прадядамы. Нэ можэмо тэпэр довідатыся, чы вэлыкый кусок зэмлі займовалы Крывычы Полоцькыі; можэмо тулько сказаты, жэ тэпэрэшныі Вытэбськая, Могылёвская губэрніі, малэнькій кавалочок Пськовськэй і Смоленьскэй, значна часть Мыньскэй губэрніі з Пыньском, Мозыром і Туровом, кавалок Выленьскэй до річкі Дзітвы і добрый квалок Гроднэнськэй з містямы Волковыськом і Бэрэстям булы тымі містямі, дэ жыв беларускі народ''» (С. 1—2). У іншым апавяданьні «Велікая помылка нашых белорусов» даводзілася, што беларусы-каталікі застаюцца тымі ж самымі беларусамі, бо «''у іх мова простая, белорусская, звычаі простые белорусскіе; і звычаі і мова ў мужыков католіков тыя самыя, што і мужыков православных, ці русскіх''». У апавяданьні «Розмова на цментарі старосты Янка з братчыком Хвэдосем» падкрэсьлівалася: «''А і мы самі запэвнэ зовсім нэ ляхі: мы самі по собі народ особный — белоруссы!''» (С. 28).}}. === Вяртаньне да канфэсійнага прынцыпу вызначэньня «рускасьці» краю === [[Файл:Atlas of population of the West Russian region of confessions 1864.jpg|thumb|Тэндэнцыйная мапа дзевяці губэрняў [[Заходні край|«Заходне-рускага краю»]], створаная афіцыйнай расейскай імпэрскай навукай, дзе [[праваслаўе|праваслаўныя]] («рускае племя») адзначаны зялёным колерам, а [[каталіцызм|каталікі]] — цёмна-ружовым (1864 г.). Картограф [[Аляксандар Рыціх|А. Ф. Рыціх]]]] Аднак з пачаткам паўстаньня 1863—1864 гадоў расейскія ўлады адмовіліся ад «экспэрымэнтаў» у вызначэньні рускасьці насельніцтва толькі празь лінгвістычны (і этнанімічны) падыход, які не дапамог прадухіліць сэпаратысцкія настроі і паўстанчыя дзеяньні. Па прызначэньні папячыцелем [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] [[Іван Карнілаў|Івана Карнілава]] яны згарнулі падтрымку друку на [[беларуская мова|беларускай мове]], палічыўшы, што без рэлігійнай прапаганды Маскоўскай царквы русіфікацыя ня ёсьць дастатковай, і працягвалі перавод католікаў у Маскоўскую царкву<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 226.</ref>{{Заўвага|Многія сяляне Віленскай і Гарадзенскай губэрняў у канцы 1860-х гадоў не хацелі мірыцца з гвалтам у пытаньнях веры і падавалі калектыўныя звароты, просячы вярнуць іх у каталіцтва, бо іх запісалі ў Маскоўскую царкву безь іхнай згоды. Гэтыя хваляваньні падштурхнулі маскоўскага гаспадара Аляксандра II пры праезьдзе празь Вільню ў 1867 годзе зьвярнуцца да пераведзеных з каталіцтва ў Маскоўскую царкву сялянаў з словамі: «''Вельмі рады вас бачыць праваслаўнымі. Упэўнены, што вы перайшлі ў старажытную веру края зь перакананьнем і шчырасьцю; ведайце, што раз прыняўшым праваслаўе я ні на якой падставе не дазволю і не дапушчу вярнуцца ў каталіцтва. Ці чуеце?''». Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Разам з заявамі, што [[беларусы]] — частка расейскага народу, афіцыйныя ўлады і навука дадавалі, што беларуская мова і культура ёсьць другараднымі і малазначнымі, а выкладаньне ў школах пачалося толькі на [[расейская мова|расейскай мове]]{{Заўвага|Часопіс «Вестник юго-западной и западной России» (т. III, кн. VIII, 1863 г.) пісаў: «''вучыць на беларускім жаргоне — бязглузьдзіца''» (С. 239.). А новапрызначаны папячыцель Віленскай навучальнай акругі Карнілаў, спасылаючыся на «неапрацаванасьць» і «беднасьць» мовы беларускага народу, настойваў на поўнай марнасьці «друкаваньня кніг на беларускай гаворцы» і памылковасьці думак тых настаўнікаў, якія «стаяць за захаваньне мясцовых гаворак у народных кнігах» (Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 146.)}}{{Заўвага|Цікава, што канчатковай мэтай палітыкі афіцыйных уладаў было не выцісканьне польскай мовы беларускай ды спрыяньне разьвіцьцю беларускамоўнай культуры, але русіфікацыя насельніцтва. Калі па здушэньні паўстаньня адміністрацыя віленскага генэрал-губэрнатара падштурхоўвала мясцовае дваранства прыносіць вернападданыя адрасы маскоўскаму гаспадару, то [[Маршалак шляхты|менскі губэрнскі маршалак]] [[Яўстах Прушынскі]] прамовіў свой адрас у верасьні 1863 году ад імя дваранаў Менскай губэрні на беларускай мове. Расейскі чыноўнік адміністрацыі віленскага генэрал-губэрнатара Масолаў, сьведка падзеі, напісаў у мэмуарах, што гэты беларускамоўны адрас палічылі за чарговую хітрасьць «палякаў»: «Ковенскае дваранства прадставіла адрас за 500-мі подпісамі 26 жніўня, потым гарадзенскае — у сярэдзіне верасьня; у канцы верасьня і менскае разам з новым маршалкам Прушынскім, чалавекам выдатнай сумленнасьці, сілы волі і розуму. Надумаўшы скласьці адрас, ён напісаў агульнае пасланьне на беларускай мове з выказваньнем сваіх перакананьняў. У ім ён выказаў упэўненасьць у гістарычнай неабходнасьці зьліцьця заходніх губэрняў з Расеяй, але ў той жа час неабходнасьць гэтага зьліцьця ён даводзіў думкай аб панславізьме. Думка гэтая пусьціла карані ў Менскай губэрні, бо ў ёй крылася вядомая хітрасьць палякаў, якія на ўсё згодныя, абы толькі ня быць і не называцца рускімі». (Гл.: ''Масолов, А.Н.'' Виленские очерки 1863—1865 гг. / А.Н. Масолов // Русская старина. — 1883. — Т. 40. — С. 585). У 1850-я гады ў Менскай і Магілёўскай губэрнях значны ўплыў на праяўленьне шляхтай зацікаўленасьці да мовы мясцовых сялянаў зрабіў сваімі літаратурнымі творамі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]. Калі ў 1862 годзе ў Менску праходзілі паніхіды па загінулых у Варшаве маніфэстантах і [[месьціч]]ы (у тым ліку і Каміла Дунін-Марцінкевіч) сьпявалі ў касьцёлах патрыятычныя гімны, то шляхцянка Мазырскага павету [[Кіневічы|Кеневіч]], якую хацелі прыцягнуць да адказнасьці за сьпяваньне гімну, напісала ў палітычны суд «зьедлівую насьмешку на скажонай беларускай мове». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 116.}}. Віленскі генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]], угадваючы настроі цэнтральнай улады, сьцьвярджаў у сваёй запісцы [[Сьпіс імпэратараў Расеі|маскоўскаму гаспадару]] [[Аляксандар II|Аляксандру II]], што ў заходніх губэрнях ''«праваслаўе злучанае з паняцьцем аб рускай народнасьці, у той жа час, наадварот, паляк і каталік складаюць адно»''<ref name="ReferenceA">''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 291—292.</ref>. Адразу па паўстаньні 1863—1864 гадоў урадам былі выдадзеныя тэндэнцыйныя этнаграфічныя атлясы [[Аляксандар Рыціх|Аляксандра Рыціха]] («Атлас населения Западно-Русского края по исповеданиям», Санкт-Пецярбург, 1864 год) і [[Родрыг Эркерт|Родрыга Эркерта]] («Взгляд на историю и этнографию западных губерний России», Санкт-Пецярбург, 1864 год), якія паказвалі этнічную структуру насельніцтва [[Заходні край|«заходніх губэрняў» («заходне-рускага краю»)]] Расейскай імпэрыі, дзе для довадаў рускасьці зямель праваслаўныя жыхары (галоўным парадкам — мясцовыя славянамоўныя сяляне) у «Заходнім краі» лічыліся за «рускіх», колькасьць якіх была наўмысна павялічана, а дваране-каталікі — «палякамі»{{Заўвага|Палкоўнік Р.Ф. Эркерт пісаў у сваім атлясе: «''Нішто ў заходніх губэрнях Расеі не вызначае рысу, аддзяляючай расейскую [[народнасьць]] ад польскай, так выразна і правільна, як рознасьць веравызнаньняў. Такім парадкам, у Заходняй Расеі, з адносна нешматлікімі выняткамі, усе славянскія жыхары праваслаўнага спавяданьня мусяць лічыцца рускімі, а ўсе тыя, якія спавядаюць каталіцкую рэлігію — палякамі''» (''Эркерт, Р.Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России... С. 6.). Мове не надавалася істотнай увагі. Па выданьні атлясу П. Баброўскі ня мог пагадзіцца з высновай Р. Эркерта ў тым, што вопратка, звычаі, увесь уклад жыцьця робяць беларусаў-каталікоў трывалымі палякамі, таму што ўражаньне аб Беларусі аўтар атлясу вынес з «''палацаў і касьцёлаў, што ляжалі на ягоным шляху''». Баброўскі цьвёрда прытрымліваўся думкі, што адзінай прыкметай для падзелу насельніцтва Беларусі на «беларусаў» і «палякаў» можа быць толькі мова: «''Нічога ня значыць, што беларусы, паводле Эркерта, не называюць сябе гэтым сваім імем. Беларусы, ня ведаючы, што яны беларусы, захавалі і ў штодзённай гутарцы, і ў песьнях, і ў прыслоўях свае азначаныя нацыянальныя, лягічныя формы, свой азначаны характар, свае праявы, звычаі і г.д. Беларус-селянін, ці будзе ён праваслаўны, ці каталік, мае свае перакананьні, сваю маральную філязофію і перадае гэта разам з мовай сваім дзецям і ўнукам. Ксёндз і памешчык ніколі ня скажуць аб беларусе каталіцкага веравызнаньня, што ён беларус, а скажуць — ліцьвін. Пагутарыце з гэтым ліцьвінам, і вы пачуеце беларускую гаворку. Падчас нашай працы ў Гарадзенскай губэрні мы мелі этнаграфічныя сьпісы насельніцтва ад сьвятароў і ксяндзоў. На сьпісах тых сяляне, як праваслаўныя, так і каталікі, названыя ліцьвінамі і тут прыкладзены ўзоры іхнай мовы — вы думаеце летувіскай? Не — беларускай. Ксёндз рабіў гэта таму, што беларусы калісьці ўваходзілі ў склад народнасьцяў Літоўскай дзяржавы. Мы бачым тут не палітычную памылку, як думае Эркерт, а палітычную праўду і вельмі грубую этнаграфічную памылку''» (Гл.: ''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Апроч таго П. Эркерт выдаў дзьве вэрсіі (па-расейску і па-француску) этнаграфічнага атлясу «заходне-рускіх губэрняў і суседніх абласьцей» (у францускім выданьні — «''губэрняў, населеных цалкам ці часткова палякамі''»). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 189—190.}}{{Заўвага|Атляс А. Рыціха спачатку быў зроблены ў 1863 годзе для службовага (ваеннага) выкарыстаньня, а потым у 1864 годзе перапрацаваны для прапагандысцкіх мэтаў. Найбольш выразныя адрозьненьні былі ў ліку мясцовых каталікоў. Калі ў вэрсіі 1863 году ў ліку 2 633 456 каталікоў Заходняга краю значыліся 175 997 «беларусаў» і «чарнарусаў» і 853 706 «літоўцаў», то публікацыя 1864 году, ні на адзінку не зьмяняючы агульную колькасьць гэтай канфэсійнай групы (2 633 456), прыводзіць сярод каталікоў 444 173 «беларусы» і «чарнарусы» і 585 530 «літоўцаў». Іншымі словамі, Рыціх, у новай вэрсіі атлясу пералічыў разам 268 176 чалавек з адной групы ў іншую: «беларусаў» і «чарнарусаў» стала больш роўна на столькі ж, на колькі стала менш «літоўцаў», што было відавочнай маніпуляцыяй і палітызацыяй этнаканфэсійнай статыстыкі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 191—192; ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Апроч таго, у Вільні ў 1864 годзе была створаная [[Віленская археаграфічная камісія]], а ў Кіеве — цэнтры Паўднёва-Заходняга краю — працягвала працаваць (з 1843 году) [[Кіеўская археаграфічная камісія]], якім была пастаўленая задача адшукаць і прывесьці ўсе «довады» (у тым ліку — для іншаземнага чытача), што ўсё насельніцтва Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў было і ёсьць «рускім» на падставе перш за ўсё праваслаўнага веравызнаньня{{Заўвага|Падбор крыніцаў для публікацыі Віленскай і Кіеўскай археаграфічнымі камісіямі праходзіў праз прызму праваслаўнасьці Заходняга краю, крыху сапсаванага «польскім» уплывам. У прадмове да першага тому сабраных матэрыялаў Віленскай археаграфічнай камісіі адкрыта паведамлялася, што камісія вызначыла прадметам сваіх заняткаў перапісваць і надрукаваць прывілеі і акты, «''якія сьведчаць пра існаваньне ў Заходнім краі праваслаўных цэркваў''», выпісаць і надрукаваць акты, «''у якіх выражаецца палітычны быт, характар і жыцьцё заходняга краю, які называўся вялікім княствам Літоўскім, у розныя эпохі яго існаваньня''». Адной з галоўных задачаў было друкаваньне лучнасьці дакумэнтаў, якія павінныя былі праясьніць «''элемэнт праваслаўя ў Заходнім краі''» (ягоны стан і пераход ва ўніяцтва); «''паказаць зь якою хітрасьцю і гвалтам адбіраліся ўніятамі ў праваслаўных іхныя цэрквы і царкоўная маёмасьць''»; давесьці, «''што многія вядомыя фаміліі ў Літве былі праваслаўнага спавяданьня''» і г.д. Пры выбары дакумэнтаў камісія зыходзіла з мэты «''давесьці фактычна, што Заходні край ніколі ня быў шчасьлівы пад польскім кіраваньнем; што, нягледзячы на існавалае заканадаўства і мноства судовых установаў, ніхто ня мог быць упэўнены ні ў правах сваёй уласнасьці, ні ва ўласнай небясьпецы''»; што «''цывілізацыя Польшчы, а зь ёю і Заходняга краю, далёка стаяла ад тае ступені дасканаласьці, на які ставяць яе палякі''»; і «''што толькі пад расейскім кіраваньнем Заходні край забыў свае пакуты, загаіў былыя раны і пачаў сваё сапраўды палітычнае быцьцё''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 22—24.). Таксама ў прадмове адзначалася, што ў існасьці Вялікае Княства Літоўскае было ў многім «рускай» дзяржавай: «''Літоўскае заканадаўства складае незьняпраўджаны помнік пераважаньня рускага элемэнту ў Літве. Ніхто ня можа ў тым сумнявацца, што рускія законы выдаюцца для таго, каб выконваць іх, а каб выконваць іх, неабходна разумець мову, на якой яны напісаныя. <…> [[Судзебнік Казімера|Судзебнік]] і Статут напісаныя былі на [[руская мова|рускай мове]], то хто адважыцца супярэчыць таму, што руская мова была агульнаўжыванай паўсюдна ў дзяржаве. А праз тое, што мова складае самую бачную прыкмету нацыянальнасьці, то і не выклікае сумненьня, што руская народнасьць была пераважным, дамінантным элемэнтам у дзяржаве''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 18.). Дадавалася, што заваяваньні Сьвятога Ўладзімера і Яраслава Мудрага стварылі яцьвяга-рускую ўскраіну (да вусьця [[Вяльля|Вяльлі]]), куды перасяляліся жыхары рускага паходжаньня. Зносіны літоўцаў з Русьсю далі першым безьліч перавагаў: літоўцы ўзмацніліся і пераймалі ад рускіх усё, што лічылі для сябе карысным: мову, пісьмо, звычаі і законы, веру, складалі дружыны з рускіх воінаў, і г.д. (С. 2.)}}. Гэтыя і іншыя захады ўладаў мусілі былі служыць практычным пацьверджаньнем пастановы [[Заходні камітэт|Заходняга камітэту]] ў 1864 годзе аб тым, што ''«Паўночна-Заходні край ёсьць рускім, які складае старажытную спадчыну Расеі»''. Па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў расейская ўлада і афіцыйная навука ўсё часьцей сталі называць карэнных (каталіцкіх і польскамоўных) дваранаў у краі «палякамі», а тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны») ужываць у дачыненьні да [[балтыйскія мовы|балтамоўнага]] насельніцтва [[Ковенская губэрня|Ковенскай]] і [[Віленская губэрня|Віленскай губэрняў]] (то бок, у дачыненьні да [[летувісы|летувісаў]])<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 13—14</ref><ref>Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов. — Т. III. — С. 62—64.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 362—363, 366, 368—369.</ref>{{Заўвага|У афіцыйнай расейскай навуцы і ідэалёгіі для апраўданьня валоданьня землямі, населенымі балтамоўным насельніцтвам краю, часта ўказвалася вялікая роля «рускага» насельніцтва ў характары і гісторыі Вялікага Княства Літоўскага (якое пачало называцца ў расейскай гістарычнай навуцы «Літоўска-Рускай дзяржавай»), а таксама сцьвярджалася і падкрэсьлівалася вялікая блізкасьць славянаў і балтаў: «''З усіх народаў эўрапейскай сям’і славяне і літоўцы знаходзіліся ў найбліжэйшым паміж сабой сваяцтве паводле мовы, веры і звычаяў''». Гл.: ''Петров, Н.И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 47 ды інш.}}. === Непасьлядоўнасьць працэсаў уніфікацыі і русіфікацыі краю === Расейская ўлада імкнулася да ўніфікацыі кіраваньня і гамагенізацыі насельніцтва. Памянёныя канцэпцыі (канфэсійная і моўная) адмаўлялі этнасу ў праве быць негамагенным у этнанімічных, моўных, культурных і нават канфэсійных дачыненьнях, не прымалі варыятыўнасьці. У мэтах апраўданьня валоданьня тэрыторыямі выкарыстоўваліся ўсякія выгадныя факты і акцэнтаваліся другарадныя характарыстыкі. Канфэсійны і моўны крытэрыі (прынцыпы), пакладзеныя ў складаньне расейскай этнічнай статыстыкі, мапаў і ідэалёгіі, ігнаравалі і ня ўлічвалі наяўнасьць унутраных сувязяў паміж насельніцтвам. Апроч таго, сама непасьлядоўнасьць у вызначэньні крытэраў «рускасьці» й [[тапаніміка|тапанімічным]] найменьні губэрняў былі абумоўленыя тым, што расейская ўлада імкнулася ня толькі да «абрусеньня краю», «зьліцьця з Расеяй», але таксама думала аб адміністрацыйным кантролі і спакоі ў паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях<ref name="ReferenceA"/><ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 753—754.</ref>. Многім высокім чыноўнікам расейскага ўраду хуткая [[русіфікацыя]] і ўсеагульнае далучэньне да [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]] ў краі здаваліся цяжкімі або немагчымымі праз супраціў мясцовага насельніцтва і браку ў краі значнай колькасьці чыноўнікаў, вайскоўцаў, сьвятароў, настаўнікаў і маянткоўцаў зь ліку расейцаў (велікарусаў) — і яны думалі больш пра прадухіленьне перадумоваў новага паўстаньня. Таму практычныя захады ва ўсталяваньні кантролю над краем не заўсёды адпавядалі заяўленай ідэалёгіі «рускасьці» краю і «адзінства рускага народу» ў трох галінах, а [[Культурная асыміляцыя|асыміляцыя]] па 1864 годзе была непасьлядоўнай — толькі ў галіне культуры, што мела вонкавы, павярхоўны характар: пашыраліся [[расейская мова|расейская (велікаруская) мова]] і [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўская (Расейская праваслаўная) царква]]<ref name="ReferenceA"/>. <gallery perrow=7> Файл:Ethnographic map of Vilno governorate of Russian empire - made by an officer A. Koreva - 1861 AD.jpg|Тэндэнцыйная этнаграфічная мапа Віленскай губэрні (у кнізе «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния»), зробленая афіцэрам Генэральнага штабу Расейскай імпэрыі А. Коравам, 1861 г. Файл:Arheograficheskij sbornik dokumentov k istorii Severo-Zapadnoj Rusi - T 1 - Wilno 1867 AD.JPG|Кніга «Археографический сборник документов, относящийся к истории Северо-Западной Руси», Т. 1, 1867 г., Вільня Файл:Sbornik dokumentov Ekateriny II po ustrojstvu Severo-Zapadnogo kraja.JPG|Кніга «Сборник документов, касающихся административного устройства Северо-Западного края при императрице Екатерине II (1792—1796)» (Вільня, 1903 г.) Файл:Konstanty Woynillowicz appeal about estates in North-Western Krai in Russian empire - 1868 AD.jpg|Афіцыйны зварот («запіска») праваслаўнага двараніна Канстантына Ксаверавіча Вайніловіча{{Заўвага|Канстантын Ксаверавіч Вайніловіч быў новахрышчаным з каталіцтва ў праваслаўе дваранінам, народжаным у сям’і каталіцкіх бацькоў. Валодаў маёнткам [[Шостакі|Шостакамі]] ў Слуцкім павеце і паходзіў з [[Макраны|макранскай]] лініі шляхецкага роду Вайніловічаў з Слуцкага павету, быў родным братам [[павятовыя маршалкі Менскай губэрні|слуцкага павятовага маршалка]] Юзэфа Ксаверавіча Вайніловіча (ажэненага з Галенай Ваньковіч). Быў далёкім сваяком [[Эдвард Вайніловіч|Эдварду Вайніловічу]] (з савіцкай лініі роду) і блізкім сваяком ягонай жонкі Алімпіі Ўзлоўскай, народжанай ад Марка Ўзлоўскага і Мацільды Вайніловіч (з макранскай лініі роду). Бацька Ксаверы Ваніловіч быў вялікім аматарам беларушчыны. Гл.: ''Луцкевіч, А.'' Выбраныя творы... С. 132.}} да [[губэрнатары Менскай губэрні|менскага губэрнатара]] [[Ягор Касінаў|Касінава]] з просьбай хадайнічаць у віленскага генэрал-губэрнатара права на набыцьцё маёнткаў (''«у тутэйшым Паўночна-Заходнім краі, дарагой маёй радзіме»''), 12 лістапада 1868 г. ''(Падкрэсьлена алоўкам чыноўнікам)'' Файл:Magazine - Vestnik Yugo-Zapadnoj i Zapadnoj Rossii - nr 8 - 1864 AD - page 1.jpg|Першая старонка часопісу «Вестник Юго-Западной и Западной России» (№8, 1864 г.) Файл:Сборник Северо-Западный край.jpg|Вокладка кнігі «Сборник памятников народного творчества Северо-Западного края» ([[Вільня]], 1866 г.) Файл:Ратч - Сведения о польском мятеже 1863 г - 1867 AD.jpg|Вокладка кнігі В. Ратча «Сведения о польском мятеже 1863 года в Северо-Западной России», Т. 1. (Вільня, 1867 г.) </gallery> == Спэцыфіка кіраваньня і рэжыму законаў == === Стратэгія кіраваньня === Па падзелах Рэчы Паспалітай на «новадалучаных» тэрыторыях была ўсталяваная ў першую чаргу ўлада [[генэрал-губэрнатар]]аў{{Заўвага|«Генэрал-губэрнатарская» форма кіраваньня тэрыторыямі ў Расейскай імпэрыі была характэрная для сталічных рэгіёнаў імпэрыі (Санкт-Пецярбург, Масква), новадалучаных тэрыторыяў (ускраінаў, «краёў»), а таксама ўводзілася на тэрыторыях, ахопленых ваеннымі дзеяньнямі. Функцыі інстытуту генэрал-губэрнатара вагаліся ад пасярэдніцкага зьвяна паміж маскоўскім гаспадаром і некалькімі губэрнатарамі да асаблівага рэжыму кіраваньня губэрнямі. Гл.: ''Лысенко, Л.М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы... С. 166.}}. У Расейскай імпэрыі стратэгіяй утрыманьня заваяваных тэрыторыяў былі асыміляцыя (русіфікацыя) карэннага насельніцтва і ўніфікацыя кіраваньня (пашырэньня агульнаімпэрскіх законаў і ўстановаў). Адсюль галоўнай задачай генэрал-губэрнатараў на заваяваных ускраінах было спрыяньне найскарэйшай падрыхтоўцы насельніцтва ўскраіны (праз паступовую ліквідацыю ранейшых юрыдычных нормаў, парадкаў і звычаяў) да ўспрыняцьця агульных правілаў кіраваньня — поўнай інкарпарацыі ў склад імпэрыі на аснове губэрнскай сыстэмы кіраваньня (без прамежкавага — генэрал-губэрнатарскага ўзроўню), ператварэньня захопленых зямель у звычайныя расейскія губэрні<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губэрнаторы и генэрал-губэрнаторы… С. 166.</ref>. Адметнымі рысамі інстытуту генэрал-губэрнатарства былі яго надзвычайны і палітычны характар, які перавышаў значэньне іншых устанаўленьняў, а таксама ваенны кампанэнт ягонай дзейнасьці і статус у палітычнай герархіі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 167—169.</ref>. === Рэжым законаў === Расейская ўлада разумела, што працэс уніфікацыі кіраваньня, русіфікацыі і аправаслаўленьня зямель былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе было шмат уніятаў, каталікоў, юдэяў, дзе мясцовая эліта (шляхта) карысталася ў царкоўнай, адукацыйнай і адміністрацыйнай сфэрах [[польская мова|польскай мовай]] і дзе былі выразна адметныя [[культура]] і звычаі ўсяго мясцовага насельніцтва, зойме працяглы час. Рэжым законаў на тэрыторыі Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў на працягу XIX ст. пэўнымі крокамі зьмяняўся ад своеасаблівага ў параўнаньні з многімі іншымі губэрнямі Расейскай імпэрыі, калі спачатку былі захаваныя некаторыя старыя юрыдычныя нормы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і Рэчы Паспалітай (галоўным парадкам, судовага і эканамічнага характару), усё больш як да агульнарасейскага ўзору, так і абмежавальнага і дыскрымінацыйнага характару да мясцовых жыхароў (асабліва па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў), што зноў рабіла адметнымі ў Расейскай імпэрыі гэтыя былыя землі Рэчы Паспалітай. Так, былі ўведзеныя вынятковыя законы, галоўным парадкам, рэпрэсіўнага характару ў дачыненьні мясцовага дваранства: абмежаваньні прыёму «палякаў» на службу ў родных губэрнях; прымусовая [[Вайсковая служба|вайсковая]] ці грамадзянская служба мясцовых дваранаў (абавязак выслугі гадоў у карэнных расейскіх губэрнях); абмежаваньні ў выкарыстаньні звыклай для мясцовых дваранаў (за стагодзьдзі ўжываньня) [[польская мова|польскай мовы]] ў мясцовым афіцыйным справаводзтве і сыстэме адукацыі; русіфікацыя грамадзкага жыцьця{{Заўвага|1 студзеня 1864 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў сваім цыркулярам забараніў карыстацца польскай мовай у афіцыйнай перапісцы і грамадзкіх месцах.}}<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 40.</ref>; забароны навучаньня ў замежных [[унівэрсытэт]]ах; забарона каталікам (па 1863 годзе) працаваць у адукацыйных установах (школах і гімназіях) заходніх губэрняў; абмежаваньні ў перамяшчэньні і жыхарстве ў расейскіх губэрнях і за мяжой імпэрыі; кантрыбуцыйныя зборы{{Заўвага|Апроч канфіскацыяў і сэквэстраў маёнткаў паўстанцаў, з пачаткам паўстаньня ў 1863 годзе землеўласьнікі ўсіх веравызнаньняў заходніх губэрняў былі абкладзеныя працэнтным зборам, які зьбіраўся штогадова. Для «асобаў польскага паходжаньня» ён складаў 10% ад гадавога прыбытку маёнтку, для «асобаў нямецкага паходжаньня» (лютэранаў з астзэйскіх губэрняў) — 3%, для «асобаў рускага паходжаньня» (з карэнных расейскіх губэрняў) — 1,5%. Улада тлумачыла землеўласьнікам «нямецкага» і «рускага паходжаньня», што зборы ня маюць кантрыбуцыйнага і зьняважлівага характару, а служаць фінансавай дапамогай для захаваньня ўрадавага кантролю ў краі, бо ў выпадку перамогі паўстанцаў губэрні былі б адлучаныя ад імпэрыі і некарэнныя дваране пазбавіліся б сваіх маёнткаў увогуле. У ліпені 1863 году працэнтны збор для «рускіх» маянткоўцаў быў зьменшаны да 2,5%, а вясной 1864 году поўнасьцю зьняты; для «астзэйцаў» збор быў скасаваны ў пачатку 1865 году. У 1870 годзе, калі імавернасьць узнаўленьня паўстанцкіх выступленьняў стала малой, кантрыбуцыйны працэнтны збор для «асобаў польскага паходжаньня» быў зьменшаны да 5%, а канчаткова для іх скасаваны толькі 27 сакавіка 1897 году. Для тых «польскіх» дваранаў, якія мелі толькі дамы ў местах, кантрыбуцыйны збор складаў 1% ад іх кошту. З грошай, атрыманых паводле гэтых працэнтных збораў, мясцовым чыноўнікам плацілі па 50% надбаўкі да жалаваньня, утрымліваліся жандарскія каманды і павялічаная па паўстаньні колькасьць наяўных войск у краі, будаваліся і рамантаваліся цэрквы Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі і г.д.}}<ref name="ReferenceD">Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 178.</ref>; розныя забароны датычна каталіцкага касьцёлу і пратэкцыянізм адносна Маскоўскай царквы; прымусовыя пераводы сялянаў з [[уніяцтва]] і [[каталіцызм|каталіцтва]] ў Маскоўскую царкву; увядзеньне з 1870-х гадоў расейскай мовы замест польскай у дадатковае каталіцкае набажэнства ў касьцёлах; мэтанакіраванае насаджэньне расейскага («велікарускага») землеўладаньня; службовыя перавагі і ільготы для набыцьця маёнткаў з скарбовых і канфіскаваных зямель для асобаў «рускага паходжаньня»; забароны ў выкарыстаньні «нацыянальнай» вопраткі для «палякаў» ([[кунтуш]]ы, [[канфэдэратка|канфэдэраткі]] і г. д.) і [[жыды|жыдоў]]; [[мяжа аселасьці|мяжа жыдоўскай аселасьці]] (уведзеная неўзабаве па падзелах Рэчы Паспалітай) і г. д. Адным з самых дыскрымінацыйных пастановаў быў [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]], накіраваны на памяншэньне адсотку «польскага» землеўладаньня ў краі: паводле закону «асобам польскага паходжаньня»{{Заўвага|Важна, што [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]] не даваў яснага і дакладнага вызначэньня, хто адносіцца да «асобаў польскага паходжаньня», хоць звычайна расейскі ўрад пад імі разумеў польскамоўных і каталіцкіх дваранаў, якія былі выхаваны ў сем’ях бацькоў-каталікоў.}} забаранялася купляць зямлю (маёнткі) у «заходніх губэрнях», якую можна было атрымаць і перадаць толькі паводле спадчыны (хоць часам рабіліся нешматлікія выянткі, асабліва для ляяльных дваранаў){{Заўвага|Апроч таго, «асобам польскага паходжаньня» паводле палажэньня ад 5 сакавіка 1864 году і інструкцыі ад 23 ліпеня 1865 году забаранялася арандаваць скарбовыя, а таксама прыватнаўласьніцкія землі, набытыя іх уладальнікамі на ільготных умовах, вызначаных урадам з мэтай павелічэньня працэнту «рускага» землеўладаньня ў заходніх губэрнях. Законам ад 27 сьнежня 1887 году «асобам польскага паходжаньня» забаранялася таксама арандаваць нерухомую маёмасьць (у тым ліку і зямельную) усіх відаў.}}<ref name="ReferenceD"/>. Гэты закон быў скарэктаваны толькі ў 1905 годзе ў ходзе лібэральна-дэмакратычнай [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]]{{Заўвага|У 1905 годзе скасоўвалася забарона набыцьця зямлі «асобамі польскага паходжаньня» у дзевяці заходніх губэрнях, але набываць зямлю ў Заходнім краі яны маглі толькі ў «асобаў польскага паходжаньня», а не ў «асобаў рускага паходжаньня».}}. Па закрыцьці ў 1832 годзе [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] і ў 1864 годзе [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горы-горацкага земляробчага інстытуту]] ў літоўска-беларускіх губэрнях (паводле «дэпалянізатарскай» палітыкі ўладаў) не засталося вышэйшых навучальных установаў з статусам унівэрсытэту для хрысьціянаў: толькі дзейнічалі (зь перапынкамі) дзясяткі рэлігійных вышэйшых навучальных установаў для [[юдаізм|юдэяў]] ([[ешыбот]]ы ў [[Валожын]]е, [[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Міры]], [[Пінск]]у, [[Берасьце|Берасьці]], [[Слуцак|Слуцку]], [[Горадня|Горадні]], [[Любавічы|Любавічах]], Слабодцы{{Заўвага|Цяпер гэтае мястэчка ўвайшло ў склад [[Коўна]].}}, [[Цельшы|Цельшах]] ды інш.); а ў 1911 годзе была толькі адкрытая філія Маскоўскага гістарычна-археалягічнага інстытуту ў [[Віцебск]]у, толькі ў тым жа годзе для заходніх губэрняў з выняткамі (гл. далей) было ўведзенае мясцовае самакіраваньне — [[земства|земствы]]. Працэс зьмены рэжыму законаў датычна губэрняў Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў праходзіў як з прычыны захадаў расейскай улады з русіфікацыі і ўніфікацыі гэтых зямель з цэнтральнымі губэрнямі імпэрыі, так і з прычыны вызвольных паўстаньняў пад кіраўніцтвам мясцовай эліты ([[паўстаньне 1830—1831 гадоў]] і [[паўстаньне 1863—1864 гадоў]]), што толькі падштурхоўвала імпэрскую ўладу да прыняцьця чарговых «вынятковых законаў» ды іншых захадаў. === Палітычны статус губэрняў === Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] была «адміністрацыйная аўтаномія» — аўтаномія зь вярхоўнай расейскай уладай (на генэрал-губэрнатарскім і губэрнатарскім узроўнях) і мяшанай адміністрацыяй (з расейскіх чыноўнікаў і прадстаўнікоў мясцовага насельніцтва) на сярэднім і ніжнім узроўнях<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 154.</ref>. Прадстаўнікі мясцовага дваранства ніколі не прызначаліся на пасады мясцовых генэрал-губэрнатараў (ваенных губэрнатараў), зрэдку прызначаліся на пасады [[губэрнатар]]аў і [[віцэ-губэрнатар]]аў (галоўным парадкам, у пэрыяд ад заканчэньня [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэсу]] (1815 год) да паўстаньня 1830—1831 гадоў)<ref>''Киселев, А. А.'' Система ўправления и чиновничество белорусских губерний… С. 58, 65, 68—69.</ref>. Карэнныя дваране толькі абсалютна пераважалі на пасадах [[губэрнскі маршалак|губэрнскіх]] і [[павятовы маршалак|павятовых маршалкаў]], бо гэтыя пасады былі выбарнымі, хоць канчатковае зацьверджаньне на пасадзе выбранага дваранамі маршалка (і іншых выбраных на пасады дваранскага самакіраваньня асобаў) таксама залежала ад расейскай улады. Па паўстаньні 1830—1831 гадоў адміністрацыйная аўтаномія была звужаная, бо пасада [[земскі спраўнік|земскага спраўніка]] (начальніка павятовай паліцыі) пачала замяшчацца не паводле выбару дваранаў, як гэта гарантавалася «Дараванай граматай дваранству» (1785 год), а паводле прызначэньня расейскай улады<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 65—72</ref><ref>''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия… С. 32—38.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 1 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(пачатак)'' Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 2 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(адваротак—заканчэньне)'' </gallery> Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] была не палітычная або адміністрацыйная аўтаномія (альбо губэрні агульнарасейскага тыпу), а [[Калёнія (залежная тэрыторыя)|калёнія]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142.</ref>. Дваранскія выбары былі скасаванымі і на пасады дваранскага самакіраваньня (губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы судзьдзя]], [[дэпутат дваранства]] ды інш.) пачалі прызначацца асобы паводле пастановы расейскага ўраду (з 1870-х гадоў — у абсалютнай большасьці з асобаў некарэннага дваранства), што было чарговым парушэньнем «Даравальнай граматы дваранству» (1785 год). Праз узьнятае паўстаньне і недавер да мясцовага дваранства ў заходніх губэрнях не былі ўведзеныя [[земства|земствы]] — новыя важныя ўстановы мясцовага самакіраваньня, створаныя ў 1864 годзе ў Расейскай імпэрыі ў ходзе лібэральных рэформаў 1860-х гадоў, што запавольвала эканамічнае і культурнае разьвіцьцё, а таксама разьвіцьцё сыстэмы аховы здароўя літоўска-беларускіх зямель<ref>Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 171—172</ref>{{Заўвага|Толькі ў 1911 годзе земствы (з абмежаваньнямі і стварэньнем непрапарцыянальнай «польскай» (каталіцкай) і «рускай» (праваслаўнай) курыяў) былі ўведзеныя ў Віцебскай, Магілёўскай, Менскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрнях, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская засталіся бязь земстваў.}}{{Заўвага|Яскравым прыкладам эканамічнай недаразьвітасьці губэрняў краю ў пачатку XX ст. можа служыць тое, што ў першым дзесяцігодзьдзі XIX ст. Вільня была трэцім (65 тыс. у 1812 годзе) паводле колькасьці жыхароў горадам у Расейскай імпэрыі пасьля Санкт-Пецярбургу (300 тыс.) і Масквы (250 тыс.). А ў 1900 г. Вільня з 154 тыс. жыхароў ужо ўваходзіла толькі ў другі дзясятак найбуйнешых гарадоў імпэрыі — пасьля Санкт-Пецярбургу (1 млн. 440 тыс.), Масквы (1 млн. 175 тыс.), Варшавы (712 тыс.), Адэсы (404 тыс.), Кіеву (333 тыс.), Лодзі (314 тыс.), Рыгі (282 тыс.), Баку (202 тыс.), Харкаву (174 тыс.), Тыфлісу (160 тыс.) і Ташкенту (157 тыс.).}}. Прагрэсіўная судовая рэформа, якая ў імпэрыі ў 1864 годзе стварыла ўсестанавыя суды, у заходніх губэрнях пачалася толькі ў 1872 годзе з увядзеньня міравых судоў і з прынцыповымі абмежаваньнямі: міравыя судзьдзі не абіраліся (з прычыны браку земстваў), а прызначаліся міністрам юстыцыі і цалкам залежалі ад яго. Акруговыя суды былі ўведзеныя толькі ў 1883 годзе, прытым улады пакінулі за сабой права фармаваць склад прысяжных засядацеляў{{Заўвага|Судовая рэформа ў карэнных расейскіх губэрнях у 1864 годзе замяняла станавыя суды на агульныя для ўсіх станаў судовыя ўстановы — адкрытыя і незалежныя ад ураду: у паветах уводзіліся міравыя, а ў губэрнях — акруговыя суды. Крымінальныя справы ў акруговых судах разглядаліся з удзелам грамадзянаў — прысяжных засядацеляў, якія незалежна ад судзьдзяў выносілі пастанову ў справе (вінаваты падсудны ці не), і адвакатаў, якія не залежалі ад ураду.}}<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 172—173.</ref>. Галоўным прынцыпам кіраваньня станавіўся брак усялякай выбарнасьці на месцах. Забарона па 1863 годзе мясцовай эліце (прадстаўнікам карэннага (галоўным чынам, польскамоўнага і каталіцкага) дваранства) займаць хоць-якія пасады ў сыстэме мясцовага кіраваньня пераўтварала паўночна-заходнія (і паўднёва-заходнія) губэрні ў калёнію — ускраіну зь дзяржаўнай (агульнаімпэрскай) адміністрацыяй на ўсіх узроўнях кіраваньня (генэрал-губэрнатар, губэрнатар, губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы спраўнік]], земскі начальнік ды інш.)<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142, 159</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 176—179.</ref>. Заплянаванага расейскай уладай пераўтварэньня захопленых зямель Рэчы Паспалітай у звычайныя расейскія губэрні не адбылося<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 179.</ref>. [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расейскай імпэрыі]] ўвяла парлямэнцкія інстытуты (Дзяржаўную думу і [[Дзяржаўны савет Расейскай імпэрыі|Дзяржаўны савет]]), куды карэннае дваранства літоўска-беларускіх губэрняў атрымала права абірацца. Аднак завяршэньне рэвалюцыі прывяло да росту ў органах кіраваньня расейскага вялікадзяржаўнага [[шавінізм]]у, звужэньня некаторых лібэральных правоў, у тым ліку — прыняцьця законаў, якія зьмяншалі палітычную ролю як Дзяржаўнай Думы, так і Дзяржаўнага савету, і звужалі ў іх прадстаўніцтва дэпутатаў ад каталіцкіх дваранаў краю, чыя роля станавілася мізэрнай<ref>''Jurkowski, R.'' Sukcesy i porażki… С. 548—548</ref><ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy Wielkiego Księstwa… С. 134—139.</ref>. Пазьней Дума была распушчаная. == Прастора == === Пашырэньне геаграфічнай прасторы тэрміну === Звычайна тэрмін «Паўночна-Заходні край» з 1840-х гадоў (па ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]]) суадносіўся з губэрнямі, што ўваходзілі ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), а пазьней [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912), якія складаліся з 3—4 губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай). У залежнасьці ад сьпісу «даручаных» генэрал-губэрнатару губэрняў, Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства ў 1862—1864 гадох мела афіцыйную поўную назву «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства», а Віленскае генэрал-губэрнатарства ў 1864—1870 гадох — «Віленскае, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Афіцыйна [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская губэрні]] ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і Віленскага генэрал-губэрнатарства ніколі не ўваходзілі, а былі толькі паводле ўказу Сэнату ад 30 красавіка 1863 году<ref name="ReferenceB">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 38, аддзяленьне 1, №39561.</ref> з прычыны пачатку [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] пераведзеныя (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў літоўска-беларускіх землях) пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара (і былі пад ягоным кіраўніцтвам да 1869 году). Ва ўказе адзначалася: ''«<…> з прычыны бесьперапыннага павелічэньня мяцежніцкіх дзеяньняў, і з мэтай сканцэнтраваньня ў асобе Галоўнага Начальніка краю неабходных сродкаў дзеля ўчаснага прыняцьця належных захадаў да сканчэньня падобных беспарадкаў <…> надаць Галоўнаму Начальніку краю права часова зьнімаць з пасадаў грамадзянскіх губэрнатараў 6-ці губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Віцебскай, Магілёўскай і Менскай) і прызначаць для выкананьня іх абавязкаў іншых асобаў, на сваё меркаваньне <…> Незалежна ад таго, што дзьве Беларускія губэрні{{Заўвага|Віцебская і Магілёўская губэрні.}} і Менская губэрня складаюць, паводле тых элемэнтаў насельніцтва, якія ў іх знаходзяцца, у многіх дачыненьнях як бы асобную ад Літоўскіх губэрняў{{Заўвага|Віленская, Ковенская і Гарадзенская губэрні.}} групу, і патрабуюць асобных рашучых распараджэньняў, і ў асаблівасьці для наданьня спрыяньню да ўтаймаваньня мяцяжу ў Літве, дзеля чаго спакой і строгі парадак у гэтых губэрнях павінныя быць цалкам неадкладна ўстаноўленыя, <…> дазволіць Галоўнаму Начальніку краю прызначаць, на сваё меркаваньне, <…> у адзначаных губэрнях да выкананьня абавязкаў часовых ваенных губэрнатараў <…>»''<ref name="ReferenceB"/>. З аднаго боку расейская ўлада не хацела злучаць шэсьць губэрняў разам і не прызнавала падобнасьць Магілёўскай і Віцебскай губэрняў зь іншымі губэрнямі, створанымі зь зямель былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а з другога — з прычыны паўстаньня вымушаная была аб’яднаць іх пад адной адміністрацыяй у час паўстаньня і па ім, чым ускосна прызнавалася наяўнасьць адзінства і салідарнасьці мясцовага дваранства, якія захаваліся з часоў Вялікага Княства Літоўскага{{Заўвага|Увосень 1863 году [[Аўгустоўская губэрня]], дзе сялянства было ў асноўным балтамоўнае, у ваенна-адміністрацыйных дачыненьнях была таксама пераведзенае пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара, якому даручалася кіраваць ваеннымі і паліцэйскімі дзеяньнямі супраць паўстанцаў. У афіцыйнай поўнай назьве віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства гэта ніяк не адлюстравалася. Перавод Аўгустоўскай губэрні пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара быў адным зь першых крокаў праекту ўраду аб вылучэньні Аўгустоўскай губэрні з складу [[Царства Польскае|Царства Польскага]], бо, паводле думкі віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара [[Міхаіл Мураўёў|Міхаіла Мураўёва]], губэрня зь пераважным летувіскім (балтамоўным) сялянствам «''паводле ўсёй справядлівасьці належыць не да Польшчы, а да Літоўскага краю''». Да падзелаў Рэчы Паспалітай значная частка тэрыторыі Аўгустоўскай губэрні ўваходзіла ў склад Вялікага Княства Літоўскага (Троцкае ваяводзтва й Жамойць). Аднак па здушэньні ў 1864 годзе паўстаньня імаверны праект перадзелу межаў Царства Польскага быў пакінуты ўрадам.}}. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39561 - p 399 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39562 - p 400 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40559 - p 88 - 1864 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40635 - p 173 - 1864 AD.jpg|180px]] |- |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (пачатак) |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (заканчэньне) |Указ 5 лютага 1864 г. ''Аб парадку правядзеньня канчатковага аддзяленьня сялянскіх угодзьдзяў ад маянткоўскай зямлі ў губэрнях: Магілёўскай, беларускіх паветах Віцебскай, Кіеўскай, Падольскай і Валынскай''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40559 |Указ 25 лютага 1864 г. ''Аб перайменаваньні генэрал-губэрнатараў, што носяць званьне ваеннага губэрнатара, і аб падпарадкаваньні ваенных губэрнатараў мясцовым генэрал-губэрнатарам''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40635 |} У гэтай сытуацыі быў прыдуманы новы бюракратычны тэрмін, які ў існасьці падкрэсьліваў нежаданьне расейскай улады мець злучанымі гэтыя шэсьць губэрняў ([[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]], [[Менская губэрня|Менскую]], [[Віцебская губэрня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую губэрні]]). Афіцыйная назва новай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай структуры атрымала з 30 красавіка 1863 году дзіўную для найменьня генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі форму: «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». Афіцыйна віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]] (1796—1866) у 1863—1864 гадох называўся «віленскі ваенны губэрнатар, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў», а з 25 лютага 1864 году (з прычыны перайменаваньня генэрал-губэрнатарства) як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». З 1863 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар (віленскі генэрал-губэрнатар) у афіцыйным справаводзтве пачаў стала паралельна называцца як «галоўны начальнік Паўночна-Заходняга краю» (ці скарочана як «галоўны начальнік краю»{{Заўвага|Неафіцыйна (а часта і ў афіцыйнай перапісцы) у тыя часы генэрал-губэрнатары Расейскай імпэрыі называліся «галоўны начальнік краю» ці «начальнік краю» (паводле аналёгіі як грамадзянскі губэрнатар часам у афіцыйнай перапісцы называўся «начальнікам губэрні», а павятовы маршалак як «начальнік павету», што не выклікала эмоцыяў).}}), усе шэсьць губэрняў якога стала пачалі лучна менавацца як «паўночна-заходнія губэрні» («Паўночна-Заходні край»). Тым ня менш, размоўна і публіцыстычна нават па выхадзе з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара ў 1869 годзе Магілёўская і Віцебская губэрні (а потым і Менская губэрня, якую ў 1870 годзе вылучылі з складу [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]]) таксама называліся «паўночна-заходнімі» да 1917 году<ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края</ref><ref>''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии… С. 1.</ref>, бо ўсё ж расейскай уладзе прыходзілася прызнаваць вялікае падабенства іх ва ўсіх дачыненьнях з астатняй часткай былой тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага і наяўнасьць разнастайных сувязяў паміж жыхарамі шасьці губэрняў, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях аж да [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|падзеньня царскай улады ў лютым 1917]]. === Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел === Губэрні Паўночна-Заходняга краю ў розны час уваходзілі ў склад розных генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі: * [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796) — з цэнтрам у [[Магілёў|Магілёве]] * [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823) — з цэнтрам у [[Віцебск]]у * [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару.}} (1823—1856) * [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801) * [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) * [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) * [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912) * [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару. 5 ліпеня 1795 г. [[Ізяслаўскае намесьніцтва]] было перайменаванае ў [[Валынская губэрня|Валынскую губэрню]], таму ў 1795—1796 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства»; а ў 1796 годзе [[Брацлаўскае намесьніцтва]] было перайменавана ў [[Падольская губэрня|Падольскую губэрню]], таму ў 1796—1801 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства».}} (і яго пераемнікі [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]]) (1793—1801) — з цэнтрам у [[Нясьвіж]]ы (да 1796 году), [[Камянец-Падольскі|Камянцы-Падольскім]] (з 1796 году) * [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1832) * [[Менскае ваеннае губэрнатарства]] (1812—1815) * [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1831—1832, 1861—1862, 1863—1864) * [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]] (1812) * [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]] (1905—1907) === Фармаваньне адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу === Землі, якія [[Анэксія|анэксавала]] Расейская імпэрыя ў 1772 годзе ў выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]], увайшлі згодна з указам маскоўскай гаспадыні [[Кацярына ІІ|Кацярыны ІІ]] ад 28 траўня 1772 году ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (тэрытарыяльна правобраз пазьнейшай [[Полацкая губэрня|Полацкай губэрні]], а потым [[Віцебская губэрня|Віцебскай]]) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай]] губэрняў<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №13807, 13808.</ref>. Цэнтрамі губэрняў сталі [[Апочка]] і [[Магілёў]]. Абедзьве губэрні былі падпарадкаваныя генэрал-губэрнатару [[Захар Чарнышоў|Захару Чарнышову]], які стаў называцца як «Беларускі генэрал-губэрнатар», а яго падначаленая тэрыторыя як [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796){{Заўвага|Беларускі генэрал-губэрнатар (1782—1796) Пётар Пасек ва ўказах Кацярыны ІІ называўся часам як «полацкі і магілёўскі генэрал-губэрнатар».}}<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №17527.</ref>. Сваёй рэзыдэнцыяй Чарнышоў абраў [[Магілёў]]. Выданьне «Устанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) прывяло да чарговых адміністрацыйных пераўтварэньняў. Паўстала таксама пытаньне аб мэтазгоднасьці далейшага аб’яднаньня ў складзе Пскоўскай губэрні далучаных зямель [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] разам зь велікарускімі землямі, на якія не пашыраліся выняткі з г.зв. «польскіх правоў». Сваім указам ад 24 жніўня 1776 году Сэнат Расейскай імпэрыі зацьвердзіў праект Чарнышова аб стварэньні дзьвюх губэрняў ягонага генэрал-губэрнатарства: была створаная [[Магілёўская губэрня]] (з былым тэрытарыяльным складам) і [[Полацкая губэрня]] (замест Пскоўскай), ад якой аднялі Пскоўскі і Велікалуцкі паветы. У 1778 годзе адбылася чарговая адміністрацыйная рэформа: 28 траўня 1778 году Полацкая губэрня была пераўтвораная ў [[Полацкае намесьніцтва]] (1778—1796), а 4 чэрвеня 1778 году Магілёўская губэрня — у [[Магілёўскае намесьніцтва]] (1778—1796). Па [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другім падзеле Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе Расейская імпэрыя атрымала значную частку цэнтральнай тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, менавіта зь якой і была створаная ўказам маскоўскай гаспадыні Кацярыны ІІ ад 23 красавіка 1793 году новая губэрня — [[Менская губэрня]] з цэнтрам у [[Менск]]у. Менская губэрня (як і частка зямель Польскага каралеўства, якую атрымала Расея ў ходзе другога падзелу Рэчы Паспалітай) увайшла ў 1793 годзе ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1795), першы генэрал-губэрнатар якога [[Міхаіл Крачэтнікаў]] хутка памёр, а наступны ([[Цімафей Туталмін]]) сваёй рэзыдэнцыяй зрабіў [[Нясьвіж]]. Паводле свайго маніфэсту ад 30 кастрычніка 1794 году маскоўская гаспадыня [[Кацярына ІІ]] загадала па здушэньні [[паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]] галоўнакамандуючаму расейскімі войскамі [[Мікалай Рапнін|Мікалаю Рапніну]] падзяліць акупаваныя землі Вялікага Княства Літоўскага на тры часткі (у складзе 17 паветаў) — Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую, і прызначыла Рапніна літоўскім генэрал-губэрнатарам (ці «генэрал-губэрнатарам Літоўскага княства») з рэзыдэнцыяй (Вярхоўнай управай) у [[Горадня|Горадні]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264</ref><ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264.</ref><ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 371.</ref>{{Заўвага|Паралельна Мікалай Рапнін быў Ліфляндзкім і Эстляндзкім генэрал-губэрнатарам, а цалкам князь афіцыйна тытуляваўся як «''Яе Імпэратарскай Вялікасьці, Самаўладцы Ўсерасейскай генэрал-аншэф, Галоўнакамандуючы войскамі, ахапіўшымі Вялікае Княства Літоўскае, сэнатар, Ліфляндзкі, Эстляндзкі і Літоўскі генэрал-губэрнатар, Яе Вялікасьці генэрал-ад’ютант, палкоў лейб-гвардыі Ізмайлаўскага падпалкоўнік, Таўрычаскага грэнадэрскага шэф, і ордэнаў расейскіх: Сьв. Апостала Андрэя Першакліканага, Аляксандра Неўскага, ваеннага Сьв. Велікапакутніка і пабеданосца Георгія і Сьв. Раўнаапостальнага князя Ўладзімера першых ступеняў, каралеўскага польскага Белага Арла і вялікакняскага Галсьцінскага Сьв. Ганны кавалер''».}}. Па [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] 14 сьнежня 1795 году захопленыя тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, якія яшчэ з 30 кастрычніка 1794 году падпарадкоўваліся літоўскаму генэрал-губэрнатару Рапніну, былі падзеленыя на [[Слонімская губэрня|Слонімскую]] (тэрытарыяльна правобраз будучай Гарадзенскай губэрні) і [[Віленская губэрня|Віленскую губэрні]] і засталіся пад кіраваньнем літоўскага генэрал-губэрнатара<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17417.</ref>{{Заўвага|У 1795—1796 гадох літоўскі генэрал-губэрнатар князь Рапнін ва ўказах Кацярыны ІІ (а потым і Паўла І) менаваўся часам як «''віленскі і слонімскі генэрал-губэрнатар''». Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17430, 17494, 17519.}}. Цэнтрам [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Літоўскага генэрал-губэрнатарства]] станавілася [[Вільня]]. 5 ліпеня 1795 году [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (у сувязі з трэцім падзелам Рэчы Паспалітай і далучэньнем да генэрал-губэрнатарства паўднёва-ўсходніх ваяводзтваў Польскага каралеўства) была рэарганізаваная і перайменаваная ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (1795—1796), цэнтрам якога працягваў заставацца Нясьвіж. Указ Кацярыны ІІ ад 5 траўня 1795 году загадваў стварыць [[Менскае намесьніцтва]], якое была адкрытае толькі 2 кастрычніка 1795 году<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17325, 17326, 17403, 17435.</ref>. 18 чэрвеня 1796 году літоўскі генэрал-губэрнатар князь Мікалай Рапнін сплянаваў рэарганізацыю падначаленай яму тэрыторыі ў Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 383.</ref>. Указ Кацярыны ІІ ад 8 жніўня 1796 году Рапніну загадваў стварыць Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы, але з прычыны сьмерці маскоўскай гаспадыні яны не былі створаныя<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17494, 17525.</ref>. Новы маскоўскі гаспадар [[Павал I]] (1796—1801) правёў новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел імпэрыі, накіраваны на ўзбуйненьне адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. Паводле ўказу ад 12 сьнежня 1796 году Віленская і Слонімская губэрні аб’ядноўваліся ў адну [[Літоўская губэрня|Літоўскую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Вільні — заставалася ў складзе Літоўскага генэрал-губэрнатарства (з адной Літоўскай губэрняй); Полацкае і Магілёўскае намесьніцтвы — у [[Беларуская губэрня|Беларускую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Віцебску<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, №17634.</ref>; скасоўвалася [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]], а Беларуская губэрня перастала ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства; Менскае намесьніцтва пераўтворанае (перайменаванае) у Менскую губэрню; а Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства (1795—1796) было рэарганізаванае і перайменаванае ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]] (1796—1801), цэнтрам якога стаў [[Камянец-Падольскі]]. [[Файл:Belorussian governorates 1829 Vitebsk nobility document.JPG|thumb|Зварот дваранаў [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскай губэрні]] да міністра ўнутраных справаў Расейскай імпэрыі, 1829 г. Запіс (па-польску) у журнале дваранскага сходу губэрні]] Маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I]] (1801—1825) сваім указам ад 9 (21) верасьня 1801 падзяліў Літоўскую губэрню на дзьве — [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства|Літоўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1830) з цэнтрам у Вільні; Беларускую губэрню — на [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Беларускае ваеннае губэрнатарства|Беларускага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1823) з цэнтрам у Віцебску{{Заўвага|Указам ад 9 (21) верасьня 1801 г. Літоўская губэрня падзялялася на дзьве «літоўскія» губэрні (Віленскую і Гарадзенскую губэрні), а Беларуская губэрня на дзьве «беларускія» губэрні (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія адразу пачалі пісацца як «Літоўска-Віленская губэрня» (ці «Літоўская Віленская губэрня»), «Літоўска-Гарадзенская губэрня» (ці «Літоўская Гарадзенская губэрня»), «Беларуска-Віцебская губэрня» (ці «Беларуская Віцебская губэрня») і «Беларуска-Магілёўская губэрня» (ці «Беларуская Магілёўская губэрня»). Азначэньні «Літоўска-» («Літоўская») і «Беларуска-» («Беларуская») выкарыстоўваліся для абазначэньня тапанімічнага характару губэрні і часта не ўказваліся. Пасады губэрнатараў і губэрнскіх установаў таксама часта пісаліся з указаньнем тапанімічнага характару губэрні: «літоўска-віленскі губэрнатар», «Літоўска-Віленская губэрнская ўправа» і г.д. У афіцыйных назвах пасады генэрал-губэрнатара ці генэрал-губэрнатарства (зь пералікам губэрняў, якія ўваходзілі ў склад генэрал-губэрнатарства) азначэньні «Літоўская» ці «Беларуская» у назьве губэрняў у 1801—1840 гадох не выкарыстоўваліся: напрыклад, «віцебскі, магілёўскі, смаленскі і калускі генэрал-губэрнатар», «віленскі ваенны, гарадзенскі, беластоцкі і менскі генэрал-губэрнатар» і г.д. Па падзеле (паводле таго ж указу ад 9 (21) верасьня 1801 г.) [[Маларасійская губэрня|Маларасійскай губэрні]] на дзьве губэрні (Чарнігаўскую і Палтаўскую) яны таксама пэўны час пісаліся як Маларасейска-Палтаўская губэрня (альбо «Маларасейская Палтаўская губэрня») і Маларасейска-Чарнігаўская губэрня («Маларасейская Чарнігаўская губэрня»).}}; Менская губэрня разам з Кіеўскай увайшлі ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832) з цэнтрам у Кіеве<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 26, №20004.</ref>. У 1808 годзе Менская губэрня была вылучаная з складу Кіеўскага ваеннага губэрнатарства і перастала ўваходзіць у склад хоць-якога генэрал-губэрнатарства (ваеннага губэрнатарства)<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 50.</ref>. У 1812—1815 гадох існавала [[Менскае ваеннае губэрнатарства]], якое складалася толькі зь Менскай губэрні. 7 жніўня 1823 году Беларускае ваеннае губэрнатарства было рэарганізаванае ў генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску ([[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|«Віцебскае генэрал-губэрнатарства»]]), у ягоны склад на пачатку ўлучаюцца чатыры губэрні — [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]], [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская]], [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская]]. Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску залежала ад сьпісу губэрняў, якія ў розныя часы ўваходзілі ў ягоны склад, а менавіта — Віцебская, Магілёўская, Менская, [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская губэрні]]. Так, у 1823—1831 гадох генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску называлася «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Калускае генэрал-губэрнатарства». У сувязі з [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньнем 1830—1831 гадоў]], якое пачало ахопліваць і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]], расейскай уладай было пастаноўлена (указам Сэнату ад 8 студзеня 1831 году) Калускую губэрню вылучыць з складу [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], а Менскую губэрню, што яшчэ з 1 сьнежня 1830 году знаходзілася на ваенным становішчы, улучыць у ягоны склад. Генэрал-губэрнатарства пачало афіцыйна называцца як «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Аднак ужо 13 красавіка 1831 году Менская губэрня была вылучаная з складу Віцебскага генэрал-губэрнатарства і перайшла (13 красавіка 1831 — 31 ліпеня 1831) пад уладу Галоўнакамандуючага Рэзэрвовай арміяй, а потым (31 ліпеня 1831 — 6 кастрычніка 1831) Галоўнакамандуючага Дзеючай арміяй. Паралельна было створанае таксама [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (31 красавіка 1831 — 22 студзеня 1832) для здушэньня паўстаньня ў Менскай губэрні і далейшага арышту і прыцягненьня да сьледзтва ягоных ўдзельнікаў. У ходзе [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] было рэарганізаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832). Паводле царскага ўказу ад 30 кастрычніка 1831 [[Беластоцкая вобласьць, Расейская імпэрыя|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842) перайшла пад уладу віленскага часовага ваеннага губэрнатара. У 1832 годзе [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] рэарганізаванае ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), у складзе якога захавалася і Беластоцкая вобласьць. А ў 1834 годзе ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ўвайшла яшчэ і [[Менская губэрня]]. [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 44 otd 1 nr 47251 - p 676 - 1869 AD.jpg|зьлева|міні|Указ 27 чэрвеня 1869 г. ''Аб вылучэньні Магілёўскай губэрні з распараджэньня Галоўнай управы Паўночна-Заходнім краем''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 44, аддз. 1, №47251]] 18 ліпеня 1840 году маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] загадаў Сэнату перайменаваць Літоўска-Віленскую і Літоўска-Гарадзенскую губэрні ў адпаведна Віленскую і Гарадзенскую губэрні, а Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні — у Віцебскую і Магілёўскую губэрні<ref name="ReferenceE">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13678.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] былі вылучаныя [[Ковенскі павет (Расейская імпэрыя)|Ковенскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]], [[Панявескі павет (Расейская імпэрыя)|Панявескі]], [[Вількамірскі павет (Расейская імпэрыя)|Вількамірскі]] і [[Новааляксандраўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскі]] паветы, зь якіх была створаная [[Ковенская губэрня]] (увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі, Т. 17, аддзял. 2, №16347.</ref>; а [[Беластоцкая вобласьць (Расейская імпэрыя)|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842; атрыманая ад Прусіі, якая, у сваю чаргу, атрымала рэгіён па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай) тым жа ўказам улучаная ў склад Гарадзенскай губэрні. 17 лютага 1856 году Менская губэрня выйшла з складу Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а таго ж дня [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]] было ліквідаванае. Менская, Магілёўская і Віцебская губэрні перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства імпэрыі, аднак ня сталі звычайнымі расейскімі губэрнямі, бо ў іх захоўваліся спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў, падобныя да губэрняў Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства. 16 жніўня 1862 году [[Менская губэрня]] зноў увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а 30 красавіка 1863 году з прычыны пачатку паўстаньня 1863—1864 гадоў пад уладу [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] былі таксама пераведзеныя Магілёўская і Віцебская губэрні (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў краі)<ref name="ReferenceB"/>. Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства паводле ўказу Сэнату ад 25 лютага 1864 году было перайменаванае ў [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 39, аддзяленьне 1, №40635.</ref>. [[Файл:Document of Vitebsk goveronate office - 1863 AD.jpg|міні|Дакумэнт канцылярыі [[губэрнатары Віцебскай губэрні|Віцебскага губэрнатара («ваеннага губэрнатара гораду Віцебску і віцебскага грамадзянскага губэрнатара»)]], 1863 г.]] 27 чэрвеня 1869 году [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]]{{Заўвага|Па вылучэньні Магілёўскай губэрні адміністрацыйна-тэрытарыяльная структура пачала менавацца як «віленскае, ковенскае, гарадзенскае і менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай губэрні», а генэрал-губэрнатар — як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай губэрні».}}, а 2 лістапада 1869 году — [[Віцебская губэрня]] былі выведзеныя з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара («из ведения Главного Управления Северо-Западным краем»)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 44, аддзяленьне 1, №47251; аддзяленьне 2, № 47608.</ref>, а 22 сьнежня 1870 году [[Менская губэрня]] была вылучаная з складу Віленскага генэрал-губэрнатарства, якое ў 1870—1912 гадох складалася толькі з трох губэрняў — Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай. 1 ліпеня 1912 году Віленскае генэрал-губэрнатарства, якое з часу ліквідацыі 17 лютага 1856 году [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] заставалася адзіным (акрамя часовых) генэрал-губэрнатарствам у Паўночна-Заходнім краі, было скасаванае<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор трэці. Т. 32, аддзяленьне 1, №37665.</ref>, а [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]] перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства. З гэтага часу на тэрыторыі Паўночна-Заходняга краю не існавала ніякіх генэрал-губэрнатарстваў. === Часовыя ваенныя губэрнатарствы (генэрал-губэрнатарствы) === У часы паўстаньняў або імаверных ваенных дзеяньняў у літоўска-беларускіх губэрнях расейскай уладай ствараліся часовыя ваенныя губэрнатарствы ([[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]], [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]]){{Заўвага|У пачатку вайны з французамі ўлетку 1812 году камандзір II расейскай арміі генэрал [[Пётар Баграціён]] прызначыў [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства|менскага часовага ваеннага губэрнатара]] [[Гаўрыіл Ігнацьеў|Гаўрыіла Ігнацьева]] (1758—1852) на пасаду [[Бабруйская крэпасьць|бабруйскага ваеннага губэрнатара]] (1812 год), улада якога пашыралася на [[Бабруйск]] і акругу. Па вайне Ігнацьеў працягваў быць менскім часовым ваенным губэрнатарам.}}. Апроч таго, калі ў 1830—1840-я і 1860—1870-я гады ў асобных губэрнях краю абвяшчалася ваеннае становішча, грамадзянскія губэрнатары атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў. Так, у Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай губэрнях (па пачатку рэвалюцыйных хваляваньняў у вольным месьце Кракаве, Вялікім Княстве Познанскім (Каралеўства Прусія) і [[Галіцыя|Галіцыі]] (Аўстрыйская імпэрыя), а таксама празь імавернасьць паўстаньня ў суседніх польскіх губэрнях) у 1846—1851 гадох дзейнічала ваеннае становішча, таму ў гэты пэрыяд ковенскі і гарадзенскі губэрнатары атрымалі статус ваеннага губэрнатара і тытуляваліся адпаведна як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар» і «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар»{{Заўвага|Віленскі губэрнатар не атрымаў такога статусу, бо ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}}. Напярэдадні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] і падчас яго губэрнатары [[Ковенская губэрня|Ковенскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]], [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрняў]] атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў{{Заўвага|Менскі і віленскі губэрнатары не атрымалі такога статусу, бо ў Менскай губэрні ўжо дзейнічаў асобны [[Менскае ваеннае губэрнатарства|менскі часовы ваенны губэрнатар]], а ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}} і называліся як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар», «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар» і г. д. === Ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812) === У ходзе [[вайна 1812 году|француска-расейскай вайны 1812 году]] на акупаванай войскамі францускага імпэратара [[Напалеон I Банапарт|Напалеона I]] тэрыторыі Расейскай імпэрыі існавала пасада [[ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812)|ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы]], падначаленага францускай уладзе. Пасаду ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы займаў генэрал граф [[Дырк ван Гогендорп]], якому падпарадкоўваліся ваенныя губэрнатары ў дэпартамэнтах (Віленскім, Гарадзенскім, Менскім і Беластоцкім): віленскі ваенны губэрнатар генэрал [[Антуан Анры Жаміні|Жаміні]], гарадзенскі ваенны губэрнатар генэрал ле Брун, менскі ваенны губэрнатар генэрал Бранікоўскі, беластоцкі ваенны губэрнатар генэрал Фэрар. == Унутранае тапанімічнае разьмежаваньне Паўночна-Заходняга краю == === Тапанімія напярэдадні падзелаў Рэчы Паспалітай === Напярэдадні першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе [[Вялікае Княства Літоўскае]] мела поўную назву «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае». Прытым традыцыйна «Жамойцю» называлася [[Жамойцкае староства]] (па паўночным-усходзе Княства), «Русьсю» — падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы (паралельна існаваў тэрмін ''прыслухаючыя землі''), а ўся астатняя тэрыторыя мела назву «Літва». Тэрмін «Літва» таксама выкарыстоўваўся для кароткага абазначэньня ўсяго «Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага». Пад уплывам [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і праваслаўных актывістаў Рэчы Паспалітай часам для вызначэньня падзьвінскіх і падняпроўскіх ваяводзтваў і паветаў у ВКЛ разам з тэрмінам «Русь» выкарыстоўваўся і тэрмін [[Белая Русь|«Белая Русь»]]<ref>''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307.</ref>. У Рэчы Паспалітай адносна ж [[расейцы|велікарускага]] насельніцтва Расейскай імпэрыі выкарыстоўваўся тэрмін «расіяне» (па-польску «rosjanie»), а мовы — «расейская мова» («język rosyjski»), якія працягвалі ўжывацца мясцовай польскамоўнай шляхтай і па [[падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]]{{Заўвага|І дагэтуль у [[польская мова|польскай мове]] [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «język rosyjski», а [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «rosjanie», у той жа час [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «białorusini». Ва ўкраінскай мове таксама [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «російська мова», [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «росіяни», а [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «білоруси» (а іх мова — як «білоруська мова»). Падобным жа спосабам адбываецца разьмежаваньне ў [[беларускі клясычны правапіс|клясычнай норме]] беларускае мовы, дзе корань ''расейск-'' тычыць перадусім сучаснага славянскага этнасу Расеі, корань ''руск-'' — усходнеславянскай этнічнай групы часоў ВКЛ, а пазьней выкарыстоўвалася ў розных варыянтах саманазвы беларусаў (''[[русіны|рускія]]'', ''[[русіны|русіны]]'' і да т.п.).}}. === Захаваньне тапаніміі часоў Рэчы Паспалітай === Абвяшчэньне зямель былога Вялікага Княства Літоўскага «спрадвечна рускімі землямі», «узьяднанымі» («воссоединёнными») з астатнімі расейскімі землямі пад уладай [[Імпэратар усерасейскі|маскоўскага гаспадара («расейскага імпэратара»)]], ігнаравала тое, што ў складзе Вялікага Княства Літоўскага былі землі, населеныя [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] і мяшаным насельніцтвам ([[Жамойць]], пазьней г. зв. «[[Аўкштота]]»), якія ніколі не ўваходзілі ў склад [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], і тое, што значная частка славянамоўнага [[шляхта|шляхецкага]] насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага ў яго заходніх і цэнтральных рэгіёнах не выкарыстоўвала тэрміны «рускія» («русіны», «беларусы») для ўласнага самавызначэньня. І спачатку, дзейнічаючы асьцярожна і абачліва, маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] не падышла радыкальна да ўнутраных пераўтварэньняў датычна захопленых тэрыторыяў і захавала геаграфічную тэрміналёгію Вялікага Княства Літоўскага (Жамойць—Літва—Русь (Беларусь)), назваўшы «беларускімі» толькі землі Падняпроўя і Падзьвіньня Вялікага Княства Літоўскага. Гэта тлумачыцца тым, што, жадаючы замацаваць ліквідацыю Рэчы Паспалітай, яна імкнулася ў першую чаргу цэнтралізаваць кіраваньне на далучаных тэрыторыях паводле «Ўстанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) і надумала праводзіць прадваранскую ўнутраную палітыку без татальнай ломкі існага парадку, уцягваючы ў сыстэму кіраваньня ляяльную мясцовую каталіцкую [[шляхта|шляхту]] і закрываючы часова вочы нават на абарону «дысыдэнтаў» (праваслаўных, уніятаў, [[пратэстантызм|пратэстантаў]])<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 204, 372—373, 391, 414.</ref>. Менавіта Кацярына II заснавала ў Расейскай імпэрыі 3 сьнежня 1773 году [[Магілёўская архідыяцэзія|Магілёўскую каталіцкую эпархію]] і захавала ордэн [[езуіты|езуітаў]], скасаваны ў 1773 годзе паводле папскай булы ў іншых краінах сьвету (акрамя [[Парагвай|Парагваю]], дзе езуіты не дазволілі абвясьціць булу). Так, па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы ВКЛ увайшлі ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (правобраз будучай [[Полацкая губэрня|Полацкай]], а потым і [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] губэрні) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]], якія ня толькі былі аб’яднаныя ў [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796), але і пачалі ў расейскай урадавай тэрміналёгіі адразу называцца як «беларускія губэрні»<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 191.</ref>. Размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна назву «беларускіх» атрымлівалі і іншыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якія былі тэрытарыяльна «пераемнікамі» Полацкай і Магілёўскай губэрняў, што нават часта адлюстроўвалася ў іх афіцыйнай назьве: [[Беларуская губэрня]] (1796—1801), створаная шляхам аб’яднаньня Полацкага і Магілёўскага намесьніцтваў у адно цэлае; [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823); [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская губэрня]] (1801—1840); [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрня]] (1801—1840); [[Віцебская губэрня]] (1840—1917) і [[Магілёўская губэрня]] (1840—1917). Расейская ўлада адразу з часоў падзелаў Рэчы Паспалітай (нават у пэрыяд [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]]) пазьбягала злучаць губэрні, створаныя з былых зямель Вялікага Княства Літоўскага, у адно генэрал-губэрнатарства — асабліва Віцебскую і Магілёўскую губэрні зь «літоўскімі», бо лічыла іх (у параўнаньні зь «літоўскімі») з прычыны наяўнасьці кораню «рус-» у назьве «беларускія» дакладна ўласна «рускімі» землямі. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 27 nr 20369 - p 220 - 1802 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 24366 - p 370 - 1810 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 667 - 1811 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 668 - 1811 AD.jpg|180px]] |- |''Паведамленьне Літоўскага ваеннага губэрнатара Сэнату аб перадачы Ашмянскага павету да Гарадзенскай губэрні''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 27, №20369, 1802 год |''Імпэратарскі ўказ Сэнату аб базылянскім духоўным ордэне і вучэльнях, ім трыманых''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №24366 (фрагмэнт), 1810 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (пачатак), 1811 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (заканчэньне), 1811 год |} За цэнтральнымі і заходнімі землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, анэксаванымі ў склад Расейскай імпэрыі па другім (1793 год) і трэцім (1795 год) падзелаў Рэчы Паспалітай і разьмеркаванымі ў некалькі наваствораных губэрняў (Менскую, Віленскую і Слонімскую губэрні), з самага пачатку захавалася назва «літоўскія», што нават адлюстроўвалася ў афіцыйных назвах адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак: [[Літоўская губэрня]] (1796—1801); [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801); [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830); [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленская губэрня]] (1801—1840), у склад якой уваходзіла і [[Жамойць]], вылучаная ў 1842 годзе з складу Віленскай губэрні (1840—1917) у асобную [[Ковенская губэрня|Ковенскую губэрню]] (1842—1917); [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенская губэрня]] (1801—1840). [[Менская губэрня]] ніякіх азначэньняў («літоўская» альбо «беларуская») у сваёй афіцыйнай назьве не атрымала, бо ў 1793—1801 гадох уваходзіла ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага, Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1796) і яго тэрытарыяльных «пераемнікаў» ([[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Падольскага ваеннага губэрнатарства]]), а ў 1801—1808 гадох уваходзіла ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832), аднак разглядалася звычайна як «літоўская»<ref>Обозрение исторических сведений… С. 9</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 179.</ref>. Па стварэньні [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам I]] [[Варшаўскае герцагства|Варшаўскага герцагства]], у шляхты «заходніх губэрняў» успыхнулі надзеі, што францускі імпэратар шляхам вайны з Расеяй зможа аднавіць Рэч Паспалітую ў ейных ранейшых межах. Жадаючы перацягнуць на свой бок сымпатыі карэннай шляхты «заходніх губэрняў» напярэдадні патэнцыяльных ваенных канфліктаў з Францыяй, маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандар I]] у 1810 годзе выступіў з намёкамі (у першую чаргу да ўплывовых у асяродзьдзі карэнных дваранаў «заходніх губэрняў» асобаў — князя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама-Ежы Чартарыйскага]] і князя [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала-Клеафаса Агінскага]]) аб магчымым стварэньні самастойнай дзяржавы на чале з расейскім манархам, якая б ахоплівала ў будучым былыя землі Рэчы Паспалітай. Першым крокам да гэтага, паводле намёкаў Аляксандра I, мусіла быць стварэньне Вялікага Княства Літоўскага зь зямель, якія ў той час уваходзілі ў склад Расейскай імпэрыі, як яўная дэманстрацыя намераў маскоўскага гаспадара. У 1811 годзе князь Агінскі падаў праект стварэньня на чале з расейскім манархам дзяржавы «Вялікае Княства Літоўскае» зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай, Беларуска-Віцебскай, Беларуска-Магілёўскай, [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]], [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай]] губэрняў і Беластоцкай вобласьці і запэўніў, што «літоўцы» (па-польску — «літвіны») гэтага несумненна жадаюць, а маскоўскі гаспадар Аляксандар I з іроніяй дыпляматычна запытаўся ў Агінскага, ці ахвотна жыхары Валыні, Падольля і Кіеўшчыны насілі б імя «літоўцы» («ліцьвіны»)<ref>''Ogiński, M.K.'' Pamiętniki. — T. 3. — С. 20—21.</ref>. У сапраўднасьці ж Аляксандар I не зьбіраўся ствараць Вялікае Княства Літоўскае і зацягваў гэтую справу. Гэта стала прычынай таго, што многія карэнныя дваране «заходніх губэрняў» у час [[вайна 1812 году|франка-расейскай вайны 1812 году]] актыўна падтрымалі францускага імпэратара Напалеона I. Называньне расейскімі ўладамі Віцебскай і Магілёўскай губэрняў «беларускімі», а Віленскай, Гарадзенскай і Менскай — «літоўскімі», уплывала і на эўрапейскае грамадзтва. Стварыўшы ў 1812 годзе з акупаваных сваімі войскамі зямель Расейскай імпэрыі «Вялікае Княства Літоўскае» (зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці), францускі імпэратар Напалеон I у склад яго, нягледзячы на просьбы мясцовай шляхты, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні не ўлучыў, а плянаваў стварыць з апошніх асобнае «Беларускае княства». [[Файл:Belorussian governorates 1830 Marshal of nobility document.JPG|міні|Дакумэнт канцылярыі Беларуска-Віцебскага губэрнскага маршалка, дзе ўпамінаюцца «дзьве беларускія губэрні» [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага, Магілёўскага, Смаленскага і Калускага генэрал-губэрнатарства]], пад якімі разумеліся [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрні]], 1830 г.]] Падчас [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]], калі апошняе разгарнулася і ў Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай губэрнях і [[Лепельскі павет (Расейская імпэрыя)|Лепельскім павеце]] Беларуска-Віцебскай губэрні, быў створаны [[Часовы паўстанцкі ўрад Літвы (1831)|Часовы паўстанцкі ўрад Літвы]], які (гэтак жа як і паўстанцкія войскі) узначаліў граф [[Тадэвуш Тышкевіч]] (1774—1852). З пачаткам паўстаньня [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) было перайменаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832), а потым у [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) і пазбавілася азначэньня «літоўскае» у сваёй афіцыйнай назьве, аднак губэрні захавалі свае афіцыйныя і размоўныя назвы «літоўскія». У 1834 годзе Менская губэрня была ўлучаная ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і працягвала неафіцыйна называцца расейскай уладай як «літоўская». Да пачатку 1860-х гадоў у афіцыйным справаводзтве Жамойць часам называлася як «Самагітыя» ці «самагіцкія паветы» (па-расейску «самогитские поветы») — [[Шавельскі павет (Расейская імпэрыя)|Шавельскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]] і [[Упіцкі павет (Расейская імпэрыя)|Ўпіцкі паветы]]<ref>Указ от 29 ноября 1824 года «Об учреждении контрактов в городе Шавлях Виленской губернии под именем Самогитских» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 39, №30131; Указ 27 мая 1831 года «Об установле­нии временного ўправления по гражданской части в четырёх Самогитских уездах Виленской губер­нии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, №4594; Указ 12 февраля 1832 года «О прекращении действия особого в Самогитии Начальника и о восстановлении обыкновенного порядка отношений четырех Самогитских уездов с Виленским Губернским Начальством» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, №5151; Указ от 11 марта 1832 года «О порядке определения римско-католических духовных к должностям в Самогитии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5225; Указ от 3 мая 1832 года «О непроизводстве двойных окладов чиновникам, командированным из России для исправления должностей земских исправников, заседателей земских судов, городничих и полицмейстеров в четырех самогитских уездах» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5327; Указ от 1 июля 1832 года «О наставлениях касательно долга верноподданичества» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5521; Указ от 19 декабря 1833 года «О учреждении в губерниях, от Польши возвращенных, особых комиссий для рассмотрения метрических и актовых книг» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 8, аддзяленьне 1, №6644; ды інш.</ref>. Існавала каталіцкая [[Жамойцкая дыяцэзія|«Самагіцкая» (Жамойцкая) дыяцэзія]], перайменаваная 11 кастрычніка 1840 году ў Цельшаўскую (з цэнтрам у [[Варні|Варнях]]), а ў 1848 годзе старая назва «Самагіцкая» была зноў дазволеная расейскімі ўладамі да выкарыстаньня побач з новай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18504; Указ 11 октября 1840 года «О переименовании Литовского Эвангелическо-Реформаторского Синода в Виленский, а Самогитской Римско-Католической Епархии в Тельшевскую» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13854.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу Віленскай губэрні былі вылучаныя паветы зь пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам губэрні, зь якіх была створаная Ковенская губэрня, якая атрымала неафіцыйную назву «Самагітыя» («Жамойць», «Жмудзь»)<ref>''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае… С. 4, 20, 22</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 180—181.</ref>. Называньне расейскім урадам Магілёўскай і Віцебскай губэрняў «беларускімі» (а мясцовай шляхтай паралельна называньне і як «рускімі»), а ўсіх астатніх — «літоўскімі», пратрымалася да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]], а часткова і далей<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307">''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4 : Беларусь у складзе Расейскай імпэрыі… С. 73.</ref><ref>Обозрение исторических сведений… С. 4</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 178, 179.</ref>. Так, у сваіх падарожных запісках («Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года») [[Фадзей Булгарын]] адзначыў гэтую дваістасьць назвы адной і той жа тэрыторыі: ''«Паміж Курляндыяй, Ліфляндыяй, губэрнямі Пскоўскай, Смаленскай, Арлоўскай, Чарнігаўскай і Менскай ляжыць краіна, якая называецца здаўна ў расейцаў Белай Расеяй, ці Беларусіяй, а ў палякаў Русьсю»''{{Заўвага|З усяго відаць, Булгарын акрэсьліў вонкавыя межы Беларуска-Магілёўскай і Беларускай-Віцебскай губэрняў.}}<ref>''Булгарын, Ф.'' Путевые заметки… С. 193.</ref>. У рамках створанага ў 1823 годзе [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] (1823—1856), якое ахоплівала Беларуска-Віцебскую, Беларуска-Магілёўскую, Смаленскую і Калускую губэрні, у паўсядзённай мове чыноўнікаў правінцыі і сталіцы Магілёўская і Віцебская губэрні афіцыйна-бюракратычна і неафіцыйна лучна называліся (нават па 18 ліпеня 1840 году) як «беларускія губэрні», што не пашыралася на Смаленскую і Калускую губэрні, а само Віцебскае генэрал-губэрнатарства называлася «беларускім»<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 196.</ref>{{Заўвага|У канцы XVIII — першай палове XIX ст. шляхта Віцебскай і Магілёўскай губэрняў, разам з паралельнымі самавызначэньнямі «літоўцы» («ліцьвіны») і «палякі», часам карысталася і самавызначэньнем «беларусы» — у тапанімічным (тэрытарыяльным), рэгіянальным значэньні, але не этнічным. (Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 73.). Толькі па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў (у сытуацыі вынятковых антыпольскіх законаў у краі) частка мясцовай каталіцкай шляхты (асабліва малазаможная і безмаёнткавая), якая называла сябе адначасна і «літоўцамі», і «палякамі», пачынае пераходзіць у Маскоўскую царкву, каб мець магчымасьць служыць у мясцовых дзяржаўных установах, і карыстацца найменьнем «беларусы» у этнічным значэньні. У сваіх мэмуарах расейскі чыноўнік Іван Мікалаевіч Захар’ін засьведчыў: «''<…> большасьць чыноўнікаў у Магілёўскай губэрні складалася <…> з палякаў, паміж якімі была маса асобаў, якія былі праваслаўнымі; гэта былі мясцовыя ўраджэнцы — «беларусы», як яны сталі сябе называць па паўстаньні. У існасьці ж, гэта былі шчырыя палякі, народжаныя ад мяшаных шлюбаў, якія насілі нават польскія прозьвішчы і аддавалі перавагу для малітвы касьцёлы цэрквам, успамінаўшыя пра сваё праваслаўе толькі выпадкова, г.зн. тады, калі гэта зрабілася выгадным». Гл.: Захарьин, И.Н. Воспоминания о службе в Белоруссии 1864—1870 гг. (Из записок мирового посредника) // Исторический вестник. — 1884. — №4. — С. 66.}}. [[Файл:Podział terytorialny Rzeczypospolitej 1863.png|thumb|Адміністрацыйны падзел зямель былой Рэчы Паспалітай на «ваяводзтвы» (на чале з паўстанцкімі камітэтамі), уведзены [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у 1863 г.]] У 1827 годзе [[Пётар Кёпен]] выдаў працу «О происхождении, языке и литературе литовских народов», у якой упершыню ў расейскай навуцы паспрабаваў вызначыць межы расьсяленьня «літоўскіх народаў» (імі разумеліся балтамоўныя народы — [[летувісы]] і [[латышы]]) і мяжу, якая аддзяляе балтамоўнае і славянамоўнае насельніцтва імпэрыі. Гэтае дасьледаваньне Кёпена дало пачатак паступоваму замацаваньню ў расейскай навуковай літаратуры тэрміну «литовцы» у першую чаргу за балтамоўным насельніцтвам<ref>Литовское племя… С. 62.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>. Зьвесткі, сабраныя Кёпенам у 1827 годзе датычна славянамоўнага насельніцтва імпэрыі, не былі надрукаваныя і знаходзіліся ў рукапісе{{Заўвага|Зьвесткі аб славянамоўным насельніцтве імпэрыі, сабраныя Пятром Кёпенам, і дагэтуль знаходзяцца ў рукапісе ў Расейскай акадэміі навук.}}. Працай Кёпена скарыстаўся вядомы славіст [[Павал Шафарык]], які ў сваім дасьледаваньні «Славянскі народапіс» (Прага, 1842 год){{Заўвага|Праца Шафарыка перакладаецца з чэскай мовы і як «Славянская этнаграфія».}} на падставе мовы акрэсьліў тэрыторыю расьсяленьня «беларусаў» і падаў лічбы пра агульную іх колькасьць (2 726 000 чалавек — 2 376 000 праваслаўных і 350 000 каталікоў). «Беларускую мову» Шафарык назваў гаворкай «агульнарускай мовы», а абшарам яе пашырэньня азначыў цалкам Магілёўскую і Менскую губэрні, большую частку Віцебскай і Гарадзенскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці, а таксама меншую частку Віленскай губэрні. Аднак Шафарык падышоў да праблемы павярхоўна, бо ў абшар «беларускай мовы» трапілі раёны з гарадамі [[Берасьце]], [[Кобрынь]], [[Пінск]] ды інш., якія пазьнейшыя лінгвісты адносілі да абшару «маларасейскай мовы» ([[украінская мова|украінскай мовы]]). Да таго ж Шафарык у «беларускай мове» вылучаў уласна «беларускую гаворку» («белорусское подречие») у Магілёўскай і Віцебскай губэрнях і «літоўска-рускую» («литовско-русское подречие») — у Менскай, Гарадзенскай і Віленскай губэрнях<ref>''Шафарик, П. И.'' Славянское народописание… С. 29.</ref>. Гэта гаворыць пра тое, што Шафарык вылучыў не рэальныя [[дыялекты беларускай мовы]] (арэалы якіх не адпавядаюць падзелу на ўсход і захад) і межы расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]], а межы расьсяленьня ўсяго славянамоўнага насельніцтва ў пяці губэрнях краю, частка якога тапанімічна адносілася паводле тагачаснай традыцыі да «Беларусі» (Віцебская і Магілёўская губэрні), а частка — да «Літвы» (Віленская, Гарадзенская і Менская губэрні). Аднак да пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара (1881—1894) [[Аляксандар III|Аляксандра III]], які ўзьняў чарговую хвалю ўзмоцненай [[русіфікацыя|русіфікацыі]], у [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] галоўнай этнавызначальнай прыкметай была ня [[мова]], а веравызнаньне: у прыватнасьці, да [[русіны (гістарычны этнонім)|рускіх]] адносілі ўсіх, хто быў [[праваслаўе|праваслаўным]] у імпэрыі<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 98—99.</ref>. Надумаўшы вызваліць сялянаў імпэрыі ад [[прыгон]]у, [[Аляксандар II]] зьвярнуўся ў 1857 годзе за падтрымкай сваёй ініцыятывы да «літоўскіх дваранаў», якія першымі ў імпэрыі падтрымалі намер цара. Напярэдадні і ў ходзе правядзеньня з 1861 году [[сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы ў Расейскай імпэрыі]] ў афіцыйных дакумэнтах Віцебская і Магілёўская губэрні называліся «беларускімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Вялікарасейскіх, [[Новарасея|Наварасейскіх]] і Беларускіх»), а астатнія — «літоўскімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Віленскай, Гарадзенскай, Ковенскай, Менскай і частцы Віцебскай{{Заўвага|Імі былі [[Інфлянты|інфлянцкія]] паветы ([[Люцынскі павет|Люцынскі]], [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкі]] і [[Дынабурскі павет|Дынабурскі]]) і [[Дрысенскі павет]] Віцебскай губэрні.}}»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 172.</ref>. Улетку 1862 году ў [[Вільня|Вільні]] мясцовымі таемнымі групамі прыхільнікаў незалежнасьці («[[белыя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|белыя]]» і «[[чырвоныя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|чырвоныя]]») быў створаны [[Літоўскі правінцыйны камітэт]], які пачаў рабіць захады ў стварэньні сваіх таемных камітэтаў у рэгіёнах — шасьці літоўска-беларускіх губэрнях. 20 студзеня (1 лютага) 1863 году віленскія «чырвоныя» ([[Кастусь Каліноўскі]], [[Зыгмунт Чаховіч]] ды інш.) абвясьцілі маніфэст аб далучэньні да паўстаньня і стварылі [[Часовы правінцыйны ўрад Літвы і Беларусі]]{{Заўвага|З дакумэнтаў «чырвоных» не зусім ясна, якія тэрыторыі разумеліся пад «Літвою», а якія — пад «Беларусьсю».}}. Аднак ініцыятыву хутка перахапілі «белыя» ([[Якуб Гейштар]], [[Аляксандар Аскерка]] ды інш.), якія наладзілі кантакты з [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у Варшаве і зь ягонага ўпаўнаважаньня 27 лютага (11 сакавіка) 1863 году ўтварылі ў Вільні [[Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы]]. Пад правінцыямі разумеліся «Жамойць», уласна «Літва» і «Беларусь»{{Заўвага|У мэмуарах кіраўніка «белых» Якуба Гейштара адзначаецца, што ў Беларусі арганізацыйная структура паўстанцкіх камітэтаў была найслабейшай. З гэтага выходзіць, што пад «Беларусьсю» разумеліся Віцебская і Магілёўская губэрні, бо ў Менскай губэрні жадаючых уступіць у паўстанцкія камітэты хапала: на тэрыторыі Менскай губэрні было створана тры «ваяводзтвы» — Менскае, Навагрудзкае і Палескае. Гл.: ''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 235, 252, 254.}}. Віленскія «белыя» здолелі захаваць пад сваім кантролем усе тайныя паўстанцкія камітэты ў шасьці літоўска-беларускіх губэрнях, зыходзячы з прынцыпу «цэласьці Літвы», хоць Варшава жадала атрымаць пад сваю ўладу Беласточчыну і паўднёвыя паветы [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]]<ref>''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 252.</ref>. «Чырвоныя» надумалі далучыцца да «белых» і іхнай праграмы. === Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» === [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 15 otd 1 nr 13678 - p 515 - 1840 AD.jpg|thumb|Указ ад 18 ліпеня 1840 г. ''«Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою»''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддз. 1, №13678]] У гістарычнай навуцы савецкага і сучаснага пэрыяду стала папулярным меркаваньне, што паводле свайго вядомага [[указ 18 ліпеня 1840 году (Расейская імпэрыя)|ўказу ад 18 ліпеня 1840 году]]<ref name="ReferenceE"/> да [[Сэнат Расейскай імпэрыі|Сэнату]] маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] забараніў ужываць у афіцыйным справаводзтве тэрміны «Литва» і «Белоруссия», нібыта адмаўляючы існаваньне такіх краінаў і народаў{{Заўвага|Стваральнікамі такога міту лічацца складальнікі 2-га тому дакумэнтаў і матэрыялаў з гісторыі Беларусі акадэмік ([[Мікалай Нікольскі]], навуковыя супрацоўнікі Інстытуту гісторыі АН БССР [[Дзяніс Дудкоў]], [[Ёсіф Лочмель]] ды іншыя), якія ў 1940 годзе, перадрукоўваючы ўказ ад 18 ліпеня 1840 году «Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою» з ідэалягічных (антыцарысцкіх) матываў, назвалі дакумэнт так «Забарона царом Мікалаем ужываць назвы Беларусь і Літва». Гэтае меркаваньне замацавалася ў гістарыяграфіі савецкага пэрыяду. Падрабязьней гл.: Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 285. Хоць, напэўна, падставамі такога міту было неразуменьне сэнсу даўно забытага ўказу яшчэ гісторыкамі і географамі расейскага імпэрскага пэрыяду. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124, 162.}}{{Заўвага|Было агульнавядома, што маскоўскі гаспадар Мікалай I па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў не любіў палякаў, імя якіх не забараніў.}}. Аднак напраўду ім загадвалася пісаць губэрні (Літоўска-Віленскую, Літоўска-Гарадзенскую, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Віцебскую{{Заўвага|Менская губэрня ва ўказе ня згадвалася, бо ня мела азначэньня «Літоўская» ці «Беларуская».}}) проста — паводле назвы губэрнскага цэнтру («Віленская губэрня», «Гарадзенская губэрня», «Віцебская губэрня», «Магілёўская губэрня»), без азначэньняў «Літоўская» ці «Беларуская» і без найменьня іх лучна як адпаведна «літоўскія губэрні» і «беларускія губэрні» ва ўрадавым справаводзтве<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 286</ref><ref>Шыбека, З. Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Расейская ўлада ў 1840-я гады не плянавала забараняць тэрміны «Литва» і «Белоруссия», якія былі ў [[імпэратар усерасейскі|афіцыйным тытуле «расейскага імпэратара»]]{{Заўвага|«Беларусь» («Белая Расея») была «схаваная» ў складзе азначэньня «Усерасейскі», «Літва» фігуравала ў выразе «вялікі князь Літоўскі», а «Жамойць» — у выразе «князь Самагіцкі».}}, а з пачатку 1860-х гадоў, наадварот, імкнулася пашырыць і замацаваць тэрмін «Белоруссия», лічачы «беларусаў» (галоўным парадкам, сялянскае праваслаўнае і нядаўна ўніяцкае насельніцтва краю) за складовую частку «рускага народу», адзінага ў трох галінах («велікарусах», «беларусах» і «маларусах»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—192, 196, 804.</ref><ref>Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. І. Брыгадзін, У. Ф. Ладысеў, П. І. Зялінскі [і інш.]… С. 53—54.</ref>. У гэтай сытуацыі звужалася толькі тэрыторыя, якую адносілі да «Літвы», а назва «Беларусь», наадварот, пашыралася на суседнія губэрні<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Прыкметна, што ў справаводзтве Сэнату Расейскай імпэрыі назва «беларускія губэрні» у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай ужывалася, нягледзячы на загад Мікалая I ад 18 ліпеня 1840 году, усё XIX стагодзьдзе да 1890-х гадоў<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 15.</ref>. Апроч таго, у Расейскай імпэрыі ў 1841—1917 гадох выйшла з друку каля 190 кніжак і брашураў з словам «Белоруссия» на тытуле<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. Ч. 1. С. 287.</ref><ref>''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі… С. 65.</ref>: у 1853—1856 гадох выйшла кніга [[Павал Шпілеўскі|Паўла Шпілеўскага]] «Путешествие по Полесью и Белорусскому краю»; у 1855 годзе — [[Міхаіл Без-Карніловіч|Міхаіла Без-Карніловіча]] «Исторические сведения о примечательнейших местах в Белоруссии»; у 1857 годзе — [[Восіп Турчыновіч|Восіпа Турчыновіча]] «Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен» і г. д. Прытым тэрмін «Беларусь» («Белоруссия») у кнігах Шпілеўскага, Без-Карніловіча, Турчыновіча і многіх іншых датычыўся толькі Магілёўскай і Віцебскай губэрняў. Разам з тым, афіцыйная забарона назваў Літва і Беларусь адзначалася ў 5-м томе фундамэнтальнай працы «Зямля і людзі» (1881 год, перавыдаваўся па-расейску ў 1883 і 1898 гадох) францускага географа і гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}}: «''Па падзелах Польшчы, гэтае імя Літвы засталося за губэрнямі Гарадзенскай і Віленскай, і, хоць за імпэратарам Мікалаем, у 1840 годзе, афіцыйнае ўжываньне яго было забароненае, гэтае найменьне працягваюць ужываць і ў нашыя дні, хоць і ў надта нявызначаным сэнсе, ужываючы яго звычайна да трох заходніх губэрняў: Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай. <br> Кацярына ІІ дала назву Беларусі цяперашнім губэрням Віцебскай і Магілёўскай, якія дасталіся Расіі па першым разьдзеле Польшчы, тады як імпэратар Мікалай зьнішчыў назву Беларускіх губэрняў і забараніў ужываць яе. Пазбаўленае цяпер палітычнага значэньня, гэта найменьне мае каштоўнасьць толькі з этналягічнага пункту гледжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«После раздела Польши, это имя Литвы осталось за губерниями Гродненской и Виленской, и, хотя при императоре Николае, в 1840 году, официальное употребление его было запрещено, это наименование продолжают употреблять и в наши дни, хотя в очень неопределенном смысле, применяя его обыкновенно к трем западным губерниям: Ковенской, Виленской и Гродненской. <br> Екатерина ІІ дала название Белоруссии нынешним губерниям Витебской и Могилевской, которые достались России по первому разделу Польши, тогда как император Николай уничтожил название „белорусских" губерний и запретил употреблять его. Лишенное ныне политического значения, это наименование имеет цену лишь с этнологической точки зрения.»|скарочана}}}}<ref>Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RCs5AQAAMAAJ&q=%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%91%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B8#v=snippet&q=%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%91%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B8&f=false С. 124, 162].</ref>. Аналягічныя зьвесткі пра забарону назваў Літва і Беларусь падаваліся ў выдадзенай у 1887 годзе «Геаграфіі Расейскай імпэрыі (курс сярэдніх навучальных установаў)» расейскага пэдагога {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікіта Зуеў|Мікіты Зуева|ru|Зуев, Никита Иванович}}<ref>Зуев Н. География Российской Империи: (курс средних учебних заведений). — СПб., 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cWdxAAAAIAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%22%D0%BE%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5+%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B5+%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8+%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE+%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%22#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%22%D0%BE%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B5%20%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%20%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE%20%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%22&f=false С. 77].</ref>. Таксама ў расейскім гістарычным часопісе «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Родина||ru|Родина (журнал)}}» (1905 год) аўтар артыкулы «Літва і ліцьвіны» зазначаў: «''Слова „Літва“ цяпер, уласна, гук пусты, бо Літвы, якая згубіла сваё палітычнае значэньне, не існуе, а ёсьць толькі губэрні Паўночна-Заходняга краю: Ковенская, Віленская і Гарадзенская, ды яшчэ часткі губэрнях Віцебскай, Магілёўскай і Менскай, дзе жывуць ліцьвіны. Літвою яны цяпер называюцца толькі паводле старой памяці, насуперак афіцыйнай забароне імпэратара Мікалая I''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Слово „Литва“ теперь, собственно, звук пустой, так как Литвы, утратившей свое политическое значение, не существует, а есть лишь губернии Северо-Западного края: Ковенская, Виленская и Гродненская, да еще части губернии Витебской, Могилевской и Минской, где живут литвины. Литвою они теперь именуются иногда только по старой памяти, вопреки официальному запрещению императора Николая I»|скарочана}}}}<ref>Васильев Н. Литва и литвины // Родина. № 15, 1905. С. 476.</ref>. === Пашырэньне геаграфічнай прасторы «беларускіх губэрняў» === [[Файл:Shein Pavel Materialy dla izuchenia.jpg|left|thumb|Этнаграфічны зборнік [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]] «Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края», Т. II. 1893 г.]] [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў]] прымусіла перавесьці пад уладу аднаго генэрал-губэрнатара ўсе шэсьць «паўночна-заходніх» губэрняў. Як толькі пагроза новых ваенных выступленьняў у Паўночна-Заходнім краі стала лічыцца малаімавернай, у 1869 годзе Віцебская і Магілёўская губэрні выйшлі з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара (з ініцыятывы самога генэрал-губэрнатара [[Аляксандар Патапаў|Аляксандра Патапава]]). Гэтым расейская ўлада хацела адасобіць іх адміністрацыйна ад «літоўскіх» губэрняў і скасаваць асацыяцыю адміністрацыйных межаў генэрал-губэрнатарства зь межамі Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ReferenceC">''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 611.</ref>. Былы [[губэрнатары Магілёўскай губэрні|магілёўскі губэрнатар]] (1856—1868) [[Аляксандар Беклямішчаў|Аляксандр Беклямішчаў]] у 1869 годзе ў сваім мэмарандуме пісаў, што неабходна прадэманстраваць «усяму насельніцтву, што прызнаньне Беларусіі чыста рускай вобласьцю ёсьць факт беспаваротны»<ref name="ReferenceC"/>. Расейская ўлада разумела, што само існаваньне вялікага ўскраіннага генэрал-губэрнатарства з асаблівымі надзвычайнымі ўмовамі кіраваньня падтрымлівае самаідэнтыфікацыю карэннага дваранства з былой тэрыторыяй Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай і можа правакаваць сэпаратысцкія настроі<ref name="ReferenceC"/>, бо яно, паводле думкі Беклямішчава, «''прыводзіць у частыя зносіны паў-палякаў магілёўскіх з сапраўднымі палякамі віленскімі і ковенскімі''»<ref name="ReferenceC"/>. У 1869 годзе таксама была скасаваная каталіцкая [[Менская дыяцэзія (гістарычная)|Менская дыяцэзія]] (1798—1869), сяляне-каталікі пачалі прымусова ў 1870-я гады пераводзіцца ў Маскоўскую царкву, хоць складалі ў тыя часы невялікую частку насельніцтва Менскай губэрні ў параўнаньні зь сялянамі-праваслаўнымі (у асноўнай масе былымі ўніятамі, ляяльнасьць і шчырасьць да праваслаўя якіх доўга ставілася пад сумненьне расейскім урадам<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 81, 705, 750</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 280.</ref>). А 22 сьнежня 1870 году і сама [[Менская губэрня]] расейскімі ўладамі была вылучаная з складу самога [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губенатарства]]. У афіцыйным заканадаўстве з 1863 году «літоўскія губэрні» пачалі называцца толькі як «паўночна-заходнія губэрні». [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|Мапа беларускіх гаворак, складзеная [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г.]] У 1870-х гадох да «Беларусі» пачалі прылічаць ужо і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]]<ref>Народы России. Белорусы и поляки… С. 1</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 263.</ref><ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9.</ref>, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні неафіцыйна і публіцыстычна называліся «літоўскімі» («Літвой»)<ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9</ref><ref>''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.</ref>{{Заўвага|У 1882 годзе быў выдадзены III том «Литовское и Белоруское Полесье» шматтомнага выданьня «Живописная Россия», прысьвечаны літоўска-беларускім губэрням, гістарычная частка якога была напісаная [[Адам Кіркор|Адамам Кіркорам]], які ня быў прафэсійным гісторыкам. Кіркор напісаў: «''Спачатку Беларусьсю называлі толькі цяперашнія Магілёўскую і Віцебскую губэрні <...> але ў цяперашні час, з этнаграфічнага пункту гледжаньня, як у племянных, так і ў побытавых і народных дачыненьнях, Беларусьсю справядліва называюць усе тры губэрні: Магілёўскую, Віцебскую і Менскую. Вынятак складаюць толькі тры паветы Віцебскай губэрні, населеныя латышамі. Можна б зрабіць яшчэ вынятак для Пінскага, часткова і Мазырскага паветаў Менскай губэрні, дзе гаворка больш падобная да маларасейскай''» (С. 249). У томе ўвесь край фактычна называўся «Палесьсем», якое складалася зь дзьвюх частак — «Літоўскае Палесьсе» (Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні) і «Беларускае Палесьсе» (Менская, Віцебская, Магілёўская і Смаленская губэрні). Аднак тэрмін «Палесьсе» не атрымаў ніякай папулярнасьці (у адрозьненьне ад кнігі) і найменьне губэрняў Паўночна-Заходняга краю «Палесьсем» ня мела ніякіх наступстваў.}}. З 1890-х гадоў назва «Беларусь» пачала стала пашырацца і на [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] (апроч паўднёвых яе паветаў){{Заўвага|На большасьці этнаграфічных мапаў XIX — пачатку XX ст., якія ў існасьці фактычна былі лінгвістычнымі, жыхары Заходняга Палесься (г.зн. паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні, Пінскага і часткі Мазырскага паветаў Менскай губэрні) былі аднесеныя да маларусаў (украінцаў) — мапы А. Рыціха (1875), Г. Нобэрта (1888), Я. Карскага (1903, 1917), Л. Нідэрле (1909), Т. Фларынскага (1911) ды інш. Падабенства фанэтычных нормаў валынскага дыялекту ўкраінскай мовы да гаворак насельніцтва вышэйназваных паветаў вымушала навукоўцаў адносіць яго да маларусаў (украінцаў). (Гл.: Насытка, Г. «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Падабенства гаворак насельніцтва Валыні і Заходняга Палесься захавалася з старажытных часоў і зьвязанае з тым, што ў эпоху славянскіх плямёнаў тэрыторыя Валыні і Заходняга Палесься была заселеная племем [[валыняне|валынянаў]] і часткова [[драўляне|драўлянаў]], большая частка далёкіх нашчадкаў якіх увайшла ў часы Высокага Сярэдневечча ў склад [[украінцы|украінцаў]], а меншая (заходнепалеская) частка — у склад [[беларусы|беларусаў]].}} і большую частку [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] (з выняткам «паўночна-заходняга яе кутка» — [[Троцкі павет (Расейская імпэрыя)|Троцкага павету]])<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307"/><ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 13—14</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>{{Заўвага|У пятым томе (1891) вядомага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Белоруссия» пад Беларусьсю яшчэ разумелі Менскую, Магілёўскую, Віцебскую губэрні і заходнюю частку Смаленскай губэрні, а ў артыкуле «Белоруссы» таго ж тома расьсяленьне беларусаў (на падставе мовы — паводле дасьледаваньняў Яўхіма Карскага) акрэсьлівалася і Гарадзенскай (акрамя паўднёвых паветаў) з большай часткай Віленскай губэрні (акрамя Троцкага павету). Гл.: Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 231; Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 232.}}. Гэтаму найперш спрыялі лінгвістычныя (і менш — этнаграфічныя) дасьледаваньні ([[Іван Насовіч]], [[Павал Шэйн]], [[Юльян Крачкоўскі]], [[Мікалай Нікіфароўскі]], [[Яўхім Карскі]] ды інш.), якія праводзіліся навуковымі ўстановамі Расейскай імпэрыі і прыватнымі дасьледнікамі ў папярэдні час<ref>Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгаўз… С. 232.</ref>. Дасьледаваньні паказвалі падобнасьць гаворак мовы сялянскага насельніцтва ў многіх частках пяці губэрняў Паўночна-Заходняга краю (Гарадзенскай, Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай), а таксама ў сумежных — [[Смаленская губэрня|Смаленскай]] і [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]]. Канчаткова замацавала назву «Беларусь» за тэрыторыяй упершыню ў гісторыі апісаных і нанесеных на мапу гаворак мовы, якая цьвёрда атрымала назву [[беларуская мова|«беларускай мовы»]]{{Заўвага|Тэрмін «беларуская мова» «выціснуў» іншыя канкурэнтныя назвы мовы славянамоўнага насельніцтва краю, якія існавалі раней («руская мова» ці «русінская мова») альбо прапаноўваліся мясцовай інтэлігенцыяй — «славяна-крывіцкая мова» ([[Ян Чачот]]), «крывіцкая мова» ([[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Павал Шпілеўскі]], [[Вацлаў Ластоўскі]]), «літоўска-руская мова» ([[Уладзіслаў Сыракомля]]), «літоўска-русінская мова» ([[Адам Міцкевіч]], [[Вінцэнт Каратынскі]]) і г.д. Тэрмінам «літоўска-руская мова» імкнуліся абазначыць мову тых людзей, якія жывуць у «Літве» і называюцца «літоўцамі», але карыстаюцца «рускай мовай» (у сучасным разуменьні — дыялектамі беларускае мовы, у тым ліку пераходнымі беларуска-ўкраінскімі гаворкамі на поўдні Заходняга Палесься).}}, публікацыя фундамэнтальнага шматтомнага дасьледаваньня [[Яўхім Карскі|Яўхіма Карскага]] «Беларусы» (асабліва тамы «Ўводзіны да вывучэньня мовы і народнай славеснасьці» (1903) і «Мова беларускага племені» (1908)). Праўда, пазьней Карскі выказваўся, што акрэсьліў тэрыторыю не беларускага этнасу, а беларускай мовы. Характэрна, што ў гэтых і іншых дасьледаваньнях [[беларусы|«беларусы»]] разглядаліся (як таго патрабавала афіцыйная расейская імпэрская ідэалёгія і цэнзура) як частка «адзінага рускага народу», аднак выяўленыя рысы мовы і культуры (нават сялянскага насельніцтва) сьведчылі пра выразную своеасаблівасьць «Паўночна-Заходняга краю» ад іншых частак Расейскай імпэрыі. Значная частка мясцовай [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]], якая атрымала адукацыю ў расейскіх навучальных установах ([[гімназія]]х і [[унівэрсытэт|ўнівэрсытэтах]]), успрыняла назву «Беларусь» («Беларусія») і пачала падтрымліваць і прапагандаваць гэтую назву для тэрыторыі, дзе большасьць насельніцтва размаўляе на мове, названай «беларускай», заяўляючы адначасна пра асобнасьць і самастойнасьць свайго народу{{Заўвага|Характэрна, што ў 1888 годзе малады гісторык [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] на старонках газэты [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] у артыкуле «Беларускае мінулае» адзначыў: «''Беларускае племя мела сваю гісторыю, адметную ад гісторыі суседніх, роднасных яму плямёнаў, свае гістарычныя традыцыйныя пачаткі, што гэтыя пачаткі яно некалі ўпарта адстойвала. Апроч таго, беларускі народ мае этнаграфічнае адрозьненьне ад суседніх народнасьцяў, адрозьніваецца ад іх складам свайго разьвіцьця, паняцьцяў, схільнасьцяў. <...> Народная нашая творчасьць складае нашае багацьце, якім беларусы могуць ганарыцца, якое павінныя падтрымліваць і зьберагчы. Нарэшце, ёсьць яшчэ запавет у беларусаў — свая мова''». Амаль адначасна, у 1887 годзе [[Ян Карловіч]], які ў 1891 годзе будзе дапамагаць друкаваньню «Дудкі беларускай» Францішка Багушэвіча, выдаў запісаныя ім легенды і паданьні зь Лідзкага, Наваградзкага і Сьвянцянскага паветаў пад назвай «Народныя паданьні і казкі, сабраныя ў Літве».}}. Па скасаваньні прыгоннага становішча сялянаў, якое замацоўвала раней сялянаў у рамках панскіх маёнткаў і царкоўных прыходаў, у ходзе пашырэньня пачатковай адукацыі ў вёсцы стала магчымым пашырэньне гістарычных ведаў і назвы «беларусы» сярод шырокіх колаў насельніцтва. У 1891 годзе малазаможны дваранін, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў і паэт [[Францішак Багушэвіч]] у сваёй прадмове да зборніка [[Дудка беларуская|«Дудка беларуская»]] стварае паэтычны вобраз і акрэсьлівае межы беларускай айчыны, адным з галоўных сымбаляў якой выступае менавіта «мужыцкая мова»: ''«Братцы мілыя, дзеці Зямлі-маткі маёй! Вам афяруючы працу сваю, мушу з вамі пагаварыць трохі аб нашай долі-нядолі, аб нашай бацькавай спрадвечнай мове, каторую мы самі, да і не адны мы, а ўсе людзі цёмныя „мужыцкай“ завуць, а завецца яна „беларускай“. Я сам калісь думаў, што мова наша — „мужыцкая“ мова, і толькі таго! Але, паздароў Божа добрых людцоў, як навучылі мяне чытаць-пісаць, з той пары я шмат гдзе быў, шмат чаго відзеў і чытаў: і праканаўся, што мова нашая ёсьць такая ж людзкая і панская, як і француская, альбо нямецкая, альбо і іншая якая. <…> Можа хто спытае: гдзе ж цяпер Беларусь? Там, братцы, Яна, гдзе наша мова жывець: Яна ад Вільна да Мазыра, ад Вітэбска за малым не да Чарнігава, гдзе Гродна, Міньск, Магілёў, Вільня і шмат мястэчкаў і вёсак»''. Пашырэньню з 1890-х гадоў назваў «Беларусь» і «беларусы» значна паспрыялі і мясцовыя народніцкі, сацыялістычны і дэмакратычны рухі ([[Беларуская рэвалюцыйная грамада]] (1902 год), перайменаваная ў 1903 годзе ў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускую сацыялістычную грамаду]], ды інш.), якія ўжывалі гэтыя вызначэньні для ўсёй тэрыторыі славянамоўнага насельніцтва краю; матэрыялы [[Перапіс насельніцтва Расейскай імпэрыі (1897)|першага перапісу насельніцтва ў Расейскай імпэрыі ў 1897 г.]]{{Заўвага|Перапіс 1897 году праводзіўся шляхам апытаньня ўсяго насельніцтва, у тым ліку аб ужыванай мове, якая афіцыйнай урадавай статыстыкай лічылася крытэрам прыналежнасьці да пэўнага народу. Хоць, напрыклад, у Пінскім павеце 74,3% жыхароў назвалі сябе беларусамі (паводле роднай мовы), а ўкраінцамі — 0,6% (1423 чалавекі), у Рэчыцкім — адпаведна 82,5 і 1,7%, у Пружанскім — 75,5 і 6,7%. Толькі 64,3% насельніцтва Берасьцейскага і 79,6% Кобрынскага паветаў сваёй роднай мовай назвалі ўкраінскую. Аднак, ужо паводле зьвестак губэрнскага статыстычнага камітэту, у 1910 годзе ў Кобрынскім павеце беларусаў налічвалася 84,8% (а ў 1913 годзе ўжо 85,7%), а ў Пружанскім — 87,1%. Мясцовыя органы кіраваньня, прыходзкія сьвятары, дадзеныя якіх і былі крыніцай этнічнай статыстыкі, адмовіліся ад выняткова моўнага крытэру вызначэньня этнічнай прыналежнасьці і разумелі, што вакол іх жывуць не «ўкраінцы», а «беларусы». Толькі Берасьцейскі павет перад Першай сусьветнай вайной быў заселены на 65,9% (паводле дадзеных) «украінцамі», але і тут да 1918 году асноўная маса насельніцтва ўжо стала называцца «беларусамі». На гэта паўплывалі шматлікая ў той час літаратура на беларускай мове; грамадзкі рух «беларускага адраджэньня»; свабоды, якія прынесла рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі, што дазволілі легальна выдаваць літаратуру на ўсякай роднай мове і свабодна ствараць грамадзкія арганізацыі; бежанства ў ходзе Першай сусьветнай вайны, якое прывяло да цесных кантактаў (у тым ліку ў Санкт-Пецярбургу) дзеячаў грамадзкіх аб’яднаньняў з розных рэгіёнаў; абвяшчэньне [[БНР]] ды інш. А на мапах, складзеных у 1918 і 1919 гадох [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафанам Доўнар-Запольскім]] і [[Яўсей Канчар|Яўсеем Канчарам]] на падставе комплексу крытэраў, ужо ўся Берасьцейшчына ўлучалася ў абшар расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]]. Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С. 15; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 371, 401—409, 443—446, 453, 461—463.}}; працы гісторыкаў [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] і [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], асабліва выдадзеная ў Вільні «Кароткая гісторыя Беларусі»{{Заўвага|«Кароткая гісторыя Беларусі» (1910) утрымлівала непазьбежна шмат мітаў і недарэчнасьцяў, якія тлумачацца як маладасьледаванасьцю самой гісторыі краю і царскай цэнзурай, так і ідэалягічнай накіраванасьцю кнігі. Кніга Ластоўскага ўвабрала ў сябе і шмат мітаў «заходнерусізму», а ў разьдзеле аб XIX ст. — праз цэнзуру — абыходзіла пытаньне аб трох паўстаньнях у краі.}} (1910 год); прэса, у першую чаргу газэта [[Наша ніва|«Наша ніва»]]{{Заўвага|Рэвалюцыйна-марксісцкія ідэі газэты «Наша доля» у новым пэрыядычным выданьні «грамадоўцаў» (сяброў партыі Беларуская сацыялістычная грамада) — у газэце «Наша ніва» — былі замененыя на нацыянальныя і лібэральна-дэмакратычныя. Так, у галоўным артыкуле (на перадавіцы) першага нумару газэты «Наша ніва» было напісана: «''Не думайце, што мы хочам служыць толькі панам, ці адным мужыкам. Не, ніколі не! Мы будзем служыць усяму беларускаму пакрыўджанаму народу, пастараемся быць люстрам жыцьця, каб ад нас, як ад люстра, сьвет падаў у цёмнасьць. Мы будзем старацца, каб усе беларусы, што ня ведаюць, хто яны ёсьць, зразумелі, што яны беларусы і людзі, каб пазналі свае правы і памаглі нам у нашай рабоце''».}}. == «Краёвасьць» == {{Асноўны артыкул|краёўцы}} === Паходжаньне назвы руху і ідэалёгіі «краёвасьці» === Тэрмін «Край», якім карэннае каталіцкае і польскамоўнае сярэднезаможнае і заможнае дваранства шасьці літоўска-беларускіх губэрняў азначала землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], даў назву палітычнаму руху [[краёўцы|«краёўцаў»]] пачатку XX ст. у [[Беларусь|Беларусі]] і [[Летува|Летуве]]. Зьнешнія межы Паўночна-Заходняга краю амаль супадалі з вонкавымі межамі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (паводле стану да першага падзелу Рэчы Паспалітай), таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў карэннага дваранства зь дзяржавай сваіх продкаў<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 51—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасьцю… С. 125.</ref>. І сама «краёвая ідэя» паходзіла з памяці карэнных [[дваране|дваранаў]] і [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] аб былым адзінстве гэтай тэрыторыі (паўночна-заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі) у часы Вялікага Княства Літоўскага і імкненьня «краёўцаў» захаваць і ўмацаваць тое адзінства «краю» (з яго этнічна, моўна, канфэсійна і культурна стракатым насельніцтвам) і надалей<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 125—135.</ref>. «Краёўцы» у сваёй ідэалёгіі, што атрымала назву «краёвасьць» (альбо «краёвая канцэпцыя», «краёвая ідэя»), сумяшчалі аўтанамісцкія, [[лібэралізм|лібэральныя]] і [[інтэрнацыяналізм|інтэрнацыянальныя]] лёзунгі і выступалі супраць падзелу насельніцтва паводле канфэсійнай, моўнай, культурнай і этнічнай прыкметаў, выказваліся за роўнасьць правоў [[народ]]аў, [[мова]]ў, [[культура]]ў і [[рэлігія]]ў, а тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю непасрэдна разглядалася імі як месца рэалізацыі іхных ідэяў і намаганьняў па разьвіцьці роднай зямлі, супраціўленьня распальваньню міжканфэсійнай і міжэтнічнай варожасьці, супрацьстаяньня [[русіфікацыя|русіфікацыі]]<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52.</ref>. === Тапанімічная і этнанімічная тэрміналёгія «краёўцаў» === [[Файл:Bazewicz - mapa Litwa i Rus 1911 AD.jpg|thumb|Мапа «Літвы і Русі: Літва, Беларусь, Падолія, Валынь і Ўкраіна», 1911 г. Картограф Юзэф Міхал Базевіч]] Маштабная і ўсеахопная праз сыстэму адукацыі, царквы і прэсы расейская ідэалёгія і афіцыйная навука, якія зьмянілі [[тапаніміка|тапанімічную]] і [[этнаніміка|этнанімічную]] тэрміналёгію ў краі, аказвалі свой уплыў на мясцовую [[эліта|эліту]] — карэнных каталіцкіх дваран-маянткоўцаў, хоць і з спазьненьнем у часе. Так, у сваіх мэмуарах адзін зь лідэраў «краёўцаў» [[Эдвард Вайніловіч]] зазначае, што нарадзіўся ў 1847 годзе ў [[Сядзіба Ваньковічаў (Менск)|маёнтку Сьляпянка]] пад [[Менск|Менскам Літоўскім]]; апісваючы акруговыя земскія зьезды ў 1881 годзе, стварэньне сельскагаспадарчых таварыстваў у краі (у 1880-я гады), дзейнасьць мясцовых дэпутатаў у [[Дзяржаўная дума Расейскай імпэрыі|Дзяржаўнай думе]] і [[Дзяржаўны савет (Расейская імпэрыя)|Дзяржаўным савеце Расейскай імпэрыі]] (з 1906 году), называе Менскую, Віцебскую і Магілёўскую губэрні «беларускімі», а Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую губэрні — «літоўскімі губэрнямі»{{Заўвага|''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 1, 41, 62—63, 168, 174. Апісваючы земскія зьезды ў студзені 1881 году, Вайніловіч напісаў пра стварэньне акруг для выбраньня дэлегатаў: «''Тыя акругі ствараліся надта хітра, каб іх межы ні ў якім разе не супадалі з пэўнымі аўтанамічнымі традыцыямі правінцыі''». На ягоны погляд, лягічней было б, зыходзячы з гістарычнага адзінства і падобнасьці гаспадарчых праблемаў, разьмеркаваць шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў у адну акругу, але «літоўскія губэрні» аб’ядналі з прыбалтыйскімі (зь зьездам у Рызе), а Менскую і Магілёўскую — з Смаленскай і Калускай (зь зьездам у Смаленску). Гл.: ''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 41.}}. У пачатку [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]] былі выдадзеныя законы, якія гарантавалі многія грамадзянскія правы і свабоды (у тым ліку ў рэлігійных, моўных і нацыянальных дачыненьнях). Узьніклая сярод мясцовых дваранаў і інтэлігенцыі «краёвая» дыскусія ў Паўночна-Заходнім краі шырока ўжывала датычна заходніх губэрняў (паўночна-заходніх і паўднёва-заходніх губэрняў) традыцыйную геаграфічную тэрміналёгію часоў Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ) і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], якой мясцовая шляхта паралельна карысталася ўсё XIX стагодзьдзе: «Літва і Русь» — у дачыненьні ўсяго [[Заходні край|Заходняга краю]]; «Літва» — у дачыненьні ўсіх паўночна-заходніх губэрняў (былых зямель ВКЛ); паралельна «Літва» (у вузкім сэнсе) — у дачынеьні Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў; «Русь» — у дачыненьні Віцебскай, Магілёўскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрняў; «Беларусь» — у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай губэрняў (часам да Менскай); «Валынь», «Падолія» і «Ўкраіна» (альбо цалкам «Русь» (у вузкім сэнсе)) — у дачыненьні адпаведна Валынскай, Падольскай і Кіеўскай губэрняў{{Заўвага|У 1905 годзе краёўцы лібэральна-кансэрватыўнага кірунку нават спрабавалі стварыць [[Краёвая партыя Літвы і Беларусі|Краёвую партыю Літвы і Русі]].}}. Так, у 1905 годзе ў першым нумары газэты «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]», якая стала адной з галоўных трыбунаў «краёвасьці», у артыкуле «Індустрыялізацыя Літвы» адзначалася: ''«Літва (ва ўрадавай тэрміналёгіі Паўночна-Заходні край) ахоплівае [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]], г.зн. [[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую губэрні]], а таксама [[Менская губэрня|Менскую]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую]] і [[Віцебская губэрня|Віцебскую губэрні]]. Вялікі гэта шмат зямлі: на захадзе гранічыць з Каралеўствам Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]] і [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрнямі]]; на поўначы з [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай губэрняй]], на ўсходзе з [[Смаленская губэрня|Смаленскай]], [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрнямі]], на поўдні з [[Валынская губэрня|Валынскай губэрняй]]. Агульна займае прастору каля 260 490 квадратных вёрстаў, ці палову тэрыторыі [[Францыя|Францыі]], і трошкі менш за палову [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Насельніцтва краю складае каля 12 000 000. Хоць літоўскія губэрні належаць да розных адміністрацыйных адзінак, аднак гэта з эканамічнага пункту гледжаньня складае адну цэласьць. <…> Увогуле ўсе літоўскія губэрні ў эканамічным пляне вельмі недаразьвітыя»''<ref>''Ostroróg-Sadowski, J.'' [[:c:Файл:Hipolit Korwin-Milewski artykul - Kuryer Litewski 1905 nr 1 s 2.jpg|Uprzemysłowienie Litwy]] / J. Ostroróg-Sadowski // Kuryer Litewski. — 1905. — № 1. — С. 2.</ref>. Аднак адразу ж газэта «Kurier Litewski» пачала паралельна ўжываць і афіцыйную ўрадавую геаграфічную і этнанімічную тэрміналёгію для паўночна-заходніх губэрняў: выдавецтва газэты друкавала ў 1905—1909 гадох кнігу-даведнік Напалеона Роўбы «Przewodnik po Litwie i Białejrusi» («Праваднік па Літве і Беларусі»), якая давала кароткія гістарычныя і геаграфічныя зьвесткі аб населеных пунктах і дзе «Літвой» называліся [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]], «Беларусьсю» — [[Менская губэрня|Менская]], [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]], і зазначалася, што Вільня ''«ёсьць несумненна асяродкам, дзе зьядноўваюцца ўсе ніці жыцьця Літвы і Беларусі»''<ref>''Rouba, N.'' Przewodnik po Litwe i Białejrusi… С. 3.</ref>. У газэтных артыкулах «краёўцаў» тэрмін «беларусы» адносіўся да беларускамоўнага, а «літоўцы» — да летувіскамоўнага ([[балты]]йскага) насельніцтва. Пазьней, напрыклад, Эдвард Вайніловіч у сваіх мэмуарах, апісваючы падзеі ў Паўночна-Заходнім краі ў 1914—1918 гадох, ужо акрэсьлівае тэрыторыю «Беларусі», зыходзячы з моўнага крытэру, такім абшарам: частка Віленскай губэрні, большая частка Гарадзенскай і цалкам Менская, Віцебская і Магілёўская губэрні<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 201.</ref>. Укладваньне ў тэрмін «беларусы», якім стала пачалі называць большасьць славянамоўнага сялянскага насельніцтва краю, значэньня часткі (галіны) «адзінага рускага народу» было непрымальным для самаідэнтыфікацыі значнай часткі (асабліва матэрыяльна незалежнай) мясцовай шляхты, бо было б прызнаньнем этнічнай асыміляцыі (абрусеньня) і адрачэньня ад уласнай гісторыі і традыцыяў{{Заўвага|Беларускі нацыянальна-дэмакратычны рух канца XIX — пачатку XX ст. быў прадстаўлены прыхільнікамі з самых розных станаў (дваранаў, сьвятароў, мяшчанаў і сялянаў), дзе пераважалі прадстаўнікі той сялянскай інтэлігенцыі расейскай асьветы, якая выходзіла зь вёскі і, канчаючы настаўніцкія і духоўныя сэмінарыі, не далучалася да «заходнерусістаў», а таксама прадстаўнікі інтэлігенцыі мясцовай «польскай» (каталіцкай і польскамоўнай) культуры, якія паходзілі з дробнай засьцянковай шляхты. І менавіта апошняя катэгорыя (малазаможнае дваранства польскай культуры) была самай шматлікай і вызначальнай у той пэрыяд у сацыяльным руху, які надумаў узьняць і прапагандаваць мясцовую беларускамоўную культуру. Гл.: ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 311—312.}}. А замацаваньне ў другой палове XIX ст. у афіцыйнай расейскай навуцы, ідэалёгіі і прэсе тэрміну «литовцы» («литвины») толькі за [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] насельніцтвам прывяло да таго, што мясцовае дваранства, якое не згадзілася аднесьці сябе да [[балты|балтаў]], для вонкавых дачыненьняў з афіцыйнай уладай і расейскім дваранствам пачало карыстацца толькі тэрмінам «палякі», хоць у прыватных зносінах паміж сабой і з «караняжамі» (г.зн. з [[палякі|палякамі]] з [[Варшаўскае генэрал-губэрнатарства|уласна польскіх губэрняў]] Расейскай імпэрыі — губэрняў былога [[Царства Польскае|Царства Польскага]]) яшчэ выкарыстоўвалі паралельна і тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны»){{Заўвага|Дачка [[Ежы Чапскі|Ежы Чапскага]] графіня [[Марыя Чапская]] (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 г., Парыж) напісала пра палеміку паміж польскамоўным пісьменьнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фларыянам Чарнышэвічам||pl|Florian Czarnyszewicz}} (1895—1964) і беларускамоўным пісьменьнікам [[Кастусь Акула|Кастусём Акулам]] (1925—2008), калі апошні, жадаючы польска-беларускага паразуменьня, усё ж папракаў Чарнышэвіча ў фальшаваньні гісторыі Беларусі і казаў, што землеўласьнікі-«палякі» і безьзямельная шляхта гэта чарвякі, якія крывавілі цела яго айчыны і сялянаў-«беларусаў». У эсэ графіня патлумачыла, якія адносіны былі ў карэннага дваранства да сялянаў і чаму «польскія» дваране не прымалі слова «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў Фларыяна Чарнышэвіча, напісаных па-беларуску да Кастуся Акулы і перасланых копіяй пазьней Марыі Чапскай: «''Сяляне станавіліся шляхтай, а шляхта выгасала, пераходзячы ў становішча сялянаў. <…> Важна тое, што спадар зьяўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсьць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косьці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме ня мовілі па-польску, але назвы «бела-» ці «чарнарусаў» не прымалі, бо «рускі» для іх азначаў тры чацьвертых маскаля. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасьць. І калі б тады якая мудрасьць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыцьцё найменьне «[[ліцьвіны|літоўца]]» (у значэньні міцкевічаўскім) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі''». (Гл.: ''Czapska, M.'' Florian Czarnyszewicz … С. 166—167.). Фларыян Чарнышэвіч, хоць і не належаў да ідэолягаў «краёвасьці», выказваў тыповыя для краёўцаў думкі.}}. Непрыняцьце новага значэньня тэрміна «літоўцы» (г.зн. толькі балтамоўнае насельніцтва){{Заўвага|[[летувісы|Летувіскі]] (балтамоўны) нацыянальна-дэмакратычны рух быў прадстаўлены ў абсалютнай большасьці сялянамі або інтэлігенцыяй і сьвятарствам сялянскага паходжаньня, якія нарадзіліся ў Ковенскай губэрні (жамойцкі біскуп [[Антанас Баранаўскас]] (1835—1902), ксёндз [[Ёнас Майроніс]] (1862—1932), ксёндз [[Ёнас Басанавічус]], [[Пятрас Краўчунас]], [[Ёнас Вілейшыс]], [[Пятрас Вілейшыс]], [[Вацловас Біржышка]], [[Пэліксас Бугайлішкіс]], [[Андрус Булёта]], [[Юргіс Шайліс]], [[Казімэрас Сьцяпонас Шайліс]] ды інш.). Напярэдадні 1917 году ў ім было два кірункі — хрысьціянска-дэмакратычны, клерыкальны (імкненьне да пабудовы каталіцкай і кансэрватыўнай дзяржавы, дзе дамінуючае становішча будзе займаць клір) і нацыяналістычны (нацыяналізм і дэмакратызм ва ўсіх галінах жыцьця, найбольш папулярны сярод сялянства). Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасьцю... С. 337.}} прывяло да ўзьнікненьня ў канцы XIX — пачатку XX ст. і пэўнага пашырэньня ў асяродзьдзі мясцовай (каталіцкай і польскамоўнай) шляхты (асабліва ў этнакантактнай зоне — у [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], прымежнай з асноўным масівам балтамоўнага насельніцтва — [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрняй]]) тэрміну «младалітоўцы» для абазначэньня балтамоўнага насельніцтва, а для ўласнага самавызначэньня — тэрмінаў «старалітоўцы» (''starolitwini''), «гістарычныя літоўцы» (''litwini historyczni''), «міцкевічоўцы» (у знак салідарнасьці з тым значэньнем паняцьця «літоўцы» (''litwini''), які выкарыстоўваў [[Адам Міцкевіч]] у сваім творы «[[Пан Тадэвуш]]»)<ref>Гл.: ''Buchowski, K.'' Litwomani … С. 26</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис… С. 15.</ref>{{Заўвага|Ананімны аўтар (відавочна, маянтковец) пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце «Kurier Litewski» (№ 146, 1906 г.) разьмясьціў артыкул «Мы і літоўцы», дзе спрабаваў папулярызаваць тэрмін «старалітовец» і нават прапаноўваў стварыць «Старалітоўскую партыю», якая б адлюстроўвала інтарэсы карэнных дваранаў; а балтамоўнае сялянства, якое пачало (на думку аўтара, з падачы і падтрымкі расейскага ўраду) карыстацца назвай «літоўцы», прапаноўваў называць «младалітоўцамі». Яшчэ ў 1934 г. [[Раман Скірмунт]] у артыкуле-нэкралёгу «Панны з Муру» у газэце [[Słowo (1922)|«Słowo»]] (№127, 1934 г.) аб [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] і Юзэфе Куржанеўскай напісаў, што захапленьні Канстанцыяй Скірмунт [[літваманы|«літваманіяй»]] нz ўлічвалі тое, што «младалітоўцамі» паняцьце «Літва» было звужанае толькі да свайго этнаграфічнага, балтамоўнага арэалу (Ковеншчыны, то бок сучаснага тэрміну ''Летува'' клясычнае нормы), які сягаў межамі толькі да [[Вільня|Вільні]] (няўлучна). Гл.: ''Skirmuntt, R.'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3.}}. Хоць хутка і яны пачалі менаваць сябе толькі як «палякі»<ref>Гл. напрыклад: ''Туронак, Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі / Ю. Туронак. — Мінск : Медисонт, 2006. — С. 18.</ref>. === Змаганьне «краёўцаў» за адзінства краю === {{Асноўны артыкул|Першая сусьветная вайна на Беларусі}} У 1915 годзе, з прыходам у [[Вільня|Вільню]] нямецкіх войск падчас [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], ідэя «краёўцаў» пра непадзельнасьце і цэласнасьце літоўска-беларускіх губэрняў (Паўночна-Заходняга краю — былых зямель Вялікага Княства Літоўскага) увасобілася ў стварэньні Рады [[Канфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|Канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] — блёку лідэраў мясцовых беларускіх, летувіскіх, жыдоўскіх і польскіх этнапалітычных і этнакультурных рухаў, якія адносіліся да лібэральна-дэмакратычнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]. Ініцыятыва яе стварэньня належала беларускім краёўцам-дэмакратам. Праграмныя дакумэнты Канфэдэрацыі ВКЛ, якія пашыраліся на чатырох мовах (беларускай, летувіскай, польскай і ідыш), пастулявалі неабходнасьць вылучэньня акупаваных немцамі паўночна-заходніх губэрняў з-пад юрысдыкцыі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і ўтварэньня на гэтай тэрыторыі «незалежнай дзяржаўнай адзінкі» з [[сойм]]ам (парлямэнтам) у Вільні, сфармаваным шляхам агульных, роўных, прамых выбараў пры тайным галасаваньні. Нямецкія ўлады не праявілі зацікаўленасьці ў адраджэньні [[ВКЛ]]{{Заўвага|Праявілася і катэгарычная нязгода дзеячаў летувіскага (балтамоўнага) руху, якія мелі ўласную думку пра аўтаномію (ці самастойнасьць) «Літвы» з сталіцай у Вільні, пра што яны надумалі яшчэ ў 1905 годзе на сваім [[Вялікі віленскі сойм (1905)|Вялікім віленскім сойме]]. Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасцю... С. 336.}}. Па тым, як у пачатку лістапада 1918 году нямецкія войскі пакінулі тэрыторыю [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]] паводле пастановаў [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]], лідэры карэннага дваранства Менскай губэрні (галоўным чынам, сябры [[Менскае таварыства сельскай гаспадаркі|Менскага таварыства сельскай гаспадаркі]] — прыхільнікі лібэральна-кансэрватыўнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]) былі супраць падзелу Беларусі на часткі, выступілі з ініцыятывай стварэньня пад нямецкім куратарствам Вялікага Княства Літоўска-Беларускага (з паўночна-заходніх губэрняў) і папрасілі нямецкага генэрала [[Эрык фон Фалькенгайн|Эрыка фон Фалькенгайна]] (1861—1922) паведаміць пра гэтае імкненьне нямецкаму імпэратару [[Вільгельм II|Вільгельму II]]. Прыкметна, што менскія дваране прапаноўвалі даць назву новай дзяржаве не «Вялікае Княства Літоўскае» (альбо «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае»), а «Вялікае Княства Літоўска-Беларускае», што сьведчыла пра прыманьне імі новага значэньня геаграфічнай і этнанімічнай тэрміналёгіі. Генэрал фон Фалькенгайн адказаў дэлегацыі менскіх дваранаў, якіх узначаліў граф [[Ежы Чапскі]] (1861—1930), што мусіць строга выконваць пастановы Берасьцейскага міру, але перадасьць прапанову ў Галоўную імпэратарскую стаўку; падобныя ідэі пэўны час падтрымлівала інтэлігенцыя з прадстаўнікоў беларускага нацыянальнага руху. Аднак разам зь імі пазьней паўстала ў існасьці канкурэнтная ідэя Беларускае Народнае Рэспублікі (нацыянальнае дзяржавы беларусаў), а немцы ў лютым 1919 году хутка пакінулі ўсю тэрыторыю Беларусі, а на зьмену ім прышлі войскі [[бальшавікі|бальшавікоў]]<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 209.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Czasopis - Litwa i Rus - rok 1 - grudzien 1912 - T 4 - z 3.jpg|Вокладка часопіса «Litwa i Ruś» (Вільня), 1911 г. Файл:Starolitwin - Kuryer Litewski 1906 nr 146 s 1.jpg|Артыкул «Мы і літоўцы» ананімнага аўтара пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski»]] (№ 146, 1906 г.) </gallery> == Дадатковыя зьвесткі == * Пад рэдакцыяй [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] ў 1888—1889 гадох выходзіў даведнік «Северо-Западный календарь» (1888—1893), які быў штогадовым дадаткам да прыватнай лібэральнай газэты «[[Менскі лісток (1886)|Минский листок]]» і дзе частка матэрыялу друкавалася на [[беларуская мова|беларускай мове]]<ref>Гл.: ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 119.; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 283.</ref>. Гэты каляндар і даведнік па шасьці літоўска-беларускіх губэрнях складаў пэўную канкурэнцыю даведніку «Виленский Календарь» і іншым расейска- і польскамоўным даведнікам, а рэдактар Доўнар-Запольскі друкаваў свае ўласныя артыкулы з гісторыі, этнаграфіі, статыстыкі краю. Мітрафан Доўнар-Запольскі таксама напісаў шэраг гістарычных і этнаграфічных прац, дзе ўжываў (з цэнзурных прычынаў) тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «заходне-рускі»: «Статистические очерки Северо-Западного края» (1888), «Чародейство в Северо-Западном крае в XVII—XVIII вв.» (1890), «Западнорусская семейная община в XV веке» (1897), «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1905). * У [[Менск]]у штодзённа з 1 (14) лістапада 1902 да 8 (21) сьнежня 1905 году выдавалася газэта [[Северо-Западный край (газэта)|«Северо-Западный край»]] (якая ў 1886—1902 гадох мела назву [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] і дзе працавалі аматары беларускай культуры і гісторыі — Мітрафан Доўнар-Запольскі, [[Янка Лучына]] ды інш.). У 1905 годзе яна стала [[сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратычнага]] ([[марксізм|марксісцкага]]) кірунку — надрукавала праграму [[II зьезд РСДРП|II зьезду]] [[РСДРП]], артыкул [[Уладзімер Ленін|Уладзімера Леніна]], памфлет [[Максім Горкі|Максіма Горкага]] ды інш. А 15 траўня 1905 году ў газэце быў надрукаваны верш [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Мужык» — першы [[беларуская мова|беларускамоўны]] дэбют паэта ў друку [http://feb-web.ru/feb/periodic/pp0-abc/pp2/pp2-0481.htm]. <gallery perrow=5> Severo-Zapadnyj kalendar - 1893 AD.jpg|Вокладка даведніка «Северо-Западный календарь», 1893 г. Mitrafan Dounar-Zapolski - Ocherki po organizacii zapadno-ruskogo krestianstva v XVI veke - 1907 AD.JPG|вокладка кнігі [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1907 г.) Petrov - Belorussia i Litva - Istoricheskie sudby Severo-Zapadnogo kraja - 1890.jpg|Вокладка кнігі М.І. Пятрова «Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края» ([[Санкт-Пецярбург]], 1890 г.) Миловидов - Освобождение крестьян СЗК - 1901.jpg|Вокладка кнігі А.І. Мілавідава «Освобождение крестьян Северо-Западного края и поземельное устройство их при графе М.Н. Муравьеве» ([[Вільня]], 1901 г.) </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Летувізацыя]] == Заўвагі == {{Заўвагі|3}} == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * ''[[Яўген Анішчанка|Анішчанка, Я.]]'' Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. Анішчанка. — {{Менск (Мінск)}}: Хурсік, 2003. — 470 с. * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}} * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Белая Русь / А. Белы // {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} — С. 306—308. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' [https://web.archive.org/web/20150926144546/http://pdf.kamunikat.org/3662-1.pdf Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы] / А. Белы. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2000. — 238 с — {{ISBN|985-6599-12-1}} * ''Ганчарук, І.'' Палітыка царызму ў адносінах да каталіцкай царквы (1772—1830) / І. Ганчарук // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 2002. — № 1. — С. 39—46. * Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. Брыгадзін, У. Ладысеў, П. Зялінскі [і інш.]. — Ч. 2 : XIX—XX стагоддзі. — {{Менск (Мінск)}}: РІВШ БДУ, 2002. — 656 с. * Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. Марцуль]], І. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. Новіка, Г. Марцуля. — Ч. 1. Ад старажытных часоў — па люты 1917 г. — {{Менск (Мн.)}}: Выш. шк., 2003. — 416 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Т. 4: Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.) / М. Біч [і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 2005. — 519 с. * ''Казлоў, Л.'' Беларусь на сямі рубяжах / Л. Казлоў, А. Цітоў. — {{Менск (Мінск)}}: Беларусь, 1993. — 71 с. * Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.) / В. Грыгор’ева [і інш.]; навук. рэд. У. Навіцкі. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 1998. — 340 с. * [[Алег Латышонак|''Латышонак, А.'']] Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII — да пачатку ХХІ ст. / А. Латышонак, Я. Мірановіч. — Вільня — Беласток: Інстытут беларусістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 368 с. * [[Антон Луцкевіч|''Луцкевіч, А.'']] [http://kamunikat.org/download.php?item=10103-1.pdf&pubref=10103 Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Антон Луцкевіч; уклад., прадм. , камэнт., індэкс імёнаў, пер. з пол. і ням. А. Сідарэвіча. — {{Менск (Мінск)}}: Кнігазбор, 2006. — 460 с. * ''Насытка, Я.'' «Тыя ж беларусы…»: Этнічныя межы беларусаў у XIX — пачатку XX ст. / Я. Насытка // Беларуская мінуўшчына. — 1994. — № 4. — С. 11—15. * Паўночна-заходні край // {{Літаратура/БелСЭ|8}} — С. 339. * ''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5}} — С. 441. * [[Аляксандр Смалянчук|''Смалянчук, А.'']] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Смалянчук. — СПб.: Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * [[Сяргей Токць|''Токць, С.'']] [https://web.archive.org/web/20160305191643/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/24/04.htm Беларуская ідэнтычнасць у ХІХ ст.] // Białoruskie Zeszyty Historyczne. № 24, 2005. [https://web.archive.org/web/20140815030928/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2202] * ''[[Юры Туронак|Туронак, Ю.]]'' [https://web.archive.org/web/20140815024349/http://pdf.kamunikat.org/1771-1.pdf Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі] / Ю. Туронак. — {{Менск (Мінск)}}: Медисонт, 2006. — 180 с. * [[Аляксандар Цьвікевіч|''Цьвікевіч, А.'']] «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадскай мысьлі на Беларусі ў ХІХ і пачатку ХХ в. / А. Цьвікевіч. — 2-е выд. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1993. — 352 с. * [[Захар Шыбека|''Шыбека, З.'']] Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002) / З. Шыбека. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2003. — 490 с. * Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык [і інш]. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1985. — 215 с. * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * ''Buchowski, K.'' [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku] / K. Buchowski. — Białystok : Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku, 2006. — 430 s. * [[Марыя Чапская|''Czapska, M.'']] Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice / M. Czapska. — Warszawa : Więź, 2006. — S. 164—171. * [[Якуб Гейштар|''Gieysztor, J.'']] Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 : w 2 t. / J. Gieysztor; przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. — Wilno : Nakładem Tow. Udz. «Kurjer Litewski», 1913. — T. 1. — 422 s. * [[Раман Юркоўскі|''Jurkowski, R.'']] Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo polskie Ziem Zabranych w wyborach do Dumy Państwowej i Rady Państwa 1906—1913 / R. Jurkowski. — Olsztyn: WUWM Olsztyn, 2009. — 550 s. * [[Ігнат Лахніцкі|''Lachnicki, I.E.'']] [http://www.polona.pl/dlibra/doccontent?id=5954&from=FBC Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey]{{Недаступная спасылка|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / I.E. Lachnicki. — Wilno : Druk. Józefa Zawadzkiego, 1817. — 88 s. * [[Уладзіслаў Адамавіч Міцкевіч|''Mickiewicz, W.'']] Pamiętniki : w 3 t. / W. Mickiewicz. — Warszawa—Kraków—Lublin—Łódź—Paryż—Poznań—Wilno—Zakopane : Gebethner i Wolf, 1927. — T. 2 : 1862—1870. — 441 s. * [[Міхал Клеафас Агінскі|''Ogiński, M.K.'']] Pamiętniki Ogińskiego o Polsce i polakach od roku 1788 aż do konca roku 1815 : w 4 t. / M.K. Ogiński; z języka francuzkiego. — Poznań : Księgarnia Jana Konstantego Żupańskiego, 1871. — T. 3. — 218 s. * ''Rodkiewicz, W.'' Russian Nationality Policy in the Western Provinces of the Empire (1863—1905) / W. Rodkiewicz. — Lublin: Scientific Society of Lublin, 1998. — 257 s. * [[Напалеон Роўба|''Rouba, N.'']] [https://web.archive.org/web/20140603144045/http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/rouba/Rouba_N._Przewodnik_po_Litwe_i_Bia%C5%82ejrusi.html Przewodnik po Litwie i Białejrusi] / N. Rouba. — Wilno : Wydawnictwo «Kurjera Litewkiego», 1908. — 2-e wyd. — 215 s. [http://pbc.biaman.pl/dlibra/docmetadata?id=14001&from=publication&] * [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|''Skirmuntt, R.'']] [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3. * [[Дарус Сталюнас|''Staliunas, D.'']] Making Russians. Meaning and Practice of Russification in Lithuania and Belarus after 1863 / D. Staliunas. — Amsterdam—New York : Rodopi, 2007. — 465 s. * [[Дарыюш Шпопэр|''Szpoper, D.'']] Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s. * ''Weeks, T.R.'' Nation and State in Late Imperial Russia. Nationalism and Russification on the Western Frontier, 1863—1914 / T.R. Weeks. — DeKalb: Northern Illinois University Press, 1996. * [[Эдвард Вайніловіч|''Woyniłłowicz, E.'']] Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — cz. 1. — 368 s. * [[Марыян Зьдзяхоўскі|''Zdziechowski, M.'']] Idea polska na kresach / M. Zdziechowski // Widmo przyszłości : szkice historyczno-publicystyczne / M. Zdziechowski. — Wilno : Grafika, 1939. — S. 1—17. * Акты Виленской археографической комиссии (Акты издаваемые комиссиею, Высочайше учрежденною для разбора древних актов в Вильне). — Вильна: Тип. А. Г. Киркора, 1865. — [https://web.archive.org/web/20160414010348/http://www.runivers.ru/lib/book3036/9545/ Т. I. Акты Гродненского земского суда]. — 377 с. * ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России / К. Арсеньев. — Санкт-Петербург : Тип. Импер. академии наук, 1848. — 503 с. * Белоруссия // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1863. — Т. I. — С. 371. * Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С.231. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С. 232—234. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * ''Большакова, О. В.'' Российская империя: система управления. Современная зарубежная историография: аналитический обзор / О. В. Большакова ; Центр социал. науч.-информ. исслед. Отд. отеч. и зарубеж. истории; Отв. ред. В. М. Шевырин. — М., 2003. — 92 с. * ''[[Пётар Брыгадзін|Бригадин, П. И.]]'' Минские губернаторы: история власти / П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич. — Минск : БГУ, 2009. — 351 с (фрагмэнт кнігі гл. тут [https://web.archive.org/web/20131001215756/http://www.simst.bsu.by/main/guide/brigadin/7.pdf]) * ''[[Фадзей Булгарын|Булгарин, Ф.]]'' Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года // Выбранае / Ф. Булгарын; уклад., прадм., камент. А. Фядуты. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 2003. — С. 173—223. * [[Міхаіл Далбілаў|''Долбилов, М. Д.'']] Русский край, чужая вера: Этноконфессиональная политика империи в Литве и Белоруссии при Александре II / М. Д. Долбилов. — М. : Новое литературное обозрение, 2010. — 1000 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * ''Зайончковский, П. А.'' Правительственный аппарат самодержавной России в XIX в. / П. А. Зайончковский. — М. : Мысль, 1978. — 288 с. * Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — Москва: Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с. * Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1894. — Т. XII. — С. 247. * Западный край // Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания; под ред. С. Н. Южакова. — СПб : Тип. Тов-ва «Просвещение», 1902. — Т. 9. — С. 507. * История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с. * ''Каппелер, А.'' Россия — многонациональная империя: Возникновение. История. Распад / А. Каппелер; пер. с нем. С. Червонная. — М. : Традиция, 2000. — 344 с — {{ISBN|5-89493-009-Х}} * [[Аляксандар Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] Система управления и чиновничество белорусских губерний в конце XVIII — первой половине XIX в. / А. А. Киселев. — Минск : ВА РБ, 2007. — 172 с. * ''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае. Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественнно в муравьевскую эпоху / И. Корнилов. — Санкт-Петербург : Тип. А. Лопухина, 1901. — 420 с. * ''[[Міхаіл Каяловіч|Коялович, М. О.]]'' Чтения по истории Западной России / М. О. Коялович. — СПб, 1884. — 341 с. * ''Лебедкин, М.'' [http://books.google.ru/books?id=yZcZAAAAYAAJ&pg=RA2-PA9&dq=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ei=hL_dUKWoGMSg4gSU6ICgBw&ved=0CEMQ6AEwAw#v=onepage&q=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&f=false О племенном составе народонаселения Западного края Российской империи // Вестник Юго-Западной и Западной России. Историко-литературный журнал. Октябрь. Том II. Киев, 1862] * ''Липранди, А. П.'' [http://dlib.rsl.ru/01003548360?get=pdf «Отторженная возвратих»: Падение Польши и воссоединение Западно-Русского края] / А. П. Липранди (А. Волынец). — СПб : Калашниковск. тип. А. Л. Трунова, 1893. — 80 с. * ''Литвинов, М. М.'' [https://web.archive.org/web/20160304225214/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003545042?get=pdf Литовская область, Полесье и страна к югу от Полесья : Записки офицеров старш. курса Николаев. акад. Ген. штаба, сост. по лекциям адъюнкт-проф. М. Литвинова в 1883—83 г.] / М. М. Литвинов. — СПб : Общественная польза, 1883. — 16 с. * Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1867. — Т. III. — С. 62—64. * ''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия по отношению к дворянству Белоруссии в конце XVIII — первой половине XIX вв. / С. Л. Луговцова. — Минск : БГПУ, 1997. — 79 с. * ''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы Российской империи (XVIII — начало XX века) / Л. М. Лысенко. — М. : МПГУ, 2001. — 2-е изд. — 358 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния / сост. А. Корева. — Санкт-Петербург: Тип. И. Огризко, 1861. — 804 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Минская губерния / сост. И. Зеленский. — Санкт-Петербург : Воен. тип., 1864. — Ч. 1. — 672 с. * [[Аляксей Мілер|''Миллер, А.'']] [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста] // uchebilka.ru [Электронны рэсурс] * Народы России. Белорусы и поляки / Издание «Досуг и дело». — СПб : Общественная польза, 1878. — 68 с. * Обозрение исторических сведений о составлении свода местных законов западных губерний. — Санкт-Петербург, 1837. — 96 с. * ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края / Н. И. Петров. — СПб. : Тип. Тов. «Общественная польза», 1890. — 585 с [https://web.archive.org/web/20141129015141/http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/] * Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. — М. : Наука, 1964. — 707 с. * ''Реклю, Э.'' [https://web.archive.org/web/20160303211904/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf Россия европейская и азиатская] : в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. Европейская Россия. До Урала. — СПб. : А. Ильин, 1883. — 700 с. * ''[[Сусана Самбук|Самбук, С. М.]]'' Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX века / Ред. В. П. Панютич. — Минск : Наука и техника, 1980. — 224 с. * Сборник императорского русского исторического общества. — Т. 23: Письма Императрицы Екатерины II к Гримму (1774—1796) / изданные с пояснительными примечаниями Я. Грота. — СПб. : Тип. Императорской Академии Наук, 1878. — 734 с. * ''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии / А. Сементовский. — Санкт-Петербург : Тип. Н. Хана. — 1872. — 69 с. * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] Границы в пограничье: белорусы и этнолингвистическая политка Российской империи на Западных окраинах в период Великих Реформ / Д. Сталюнас // Ab Imperio. 2003 — № 1. — С. 261—292. * ''Столпянский, Н. П.'' Девять губерний Западно-Русского края в топографическом, геогностическом, статистическом, экономическом, этнографическом и историческом отношениях : (С карт. девяти губерний края) / Н. П. Столпянский. — СПб : тип. Гогенфельдена и К°, 1866. — 200 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н. Г.'']] [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003570717?get=pdf Исследование вопроса, какое место в русской истории должно занимать Великое княжество Литовское?]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Н. Г. Устрялов. — Санкт-Петербург : тип. Экспедиции заготовления гос. бумаг, 1839. — 42 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н.'']] Русская история: в 2 ч. / Н. Устрялов. — Изд. 5-е. — Санкт-Петербург : тип. Апполона Фридрихсона, 1855. — Ч. 2. Новая история. — 600 с. * [[Павал Ёзэф Шафарык|''Шафарик, П. И.'']] [https://web.archive.org/web/20141129031330/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003560707?get=pdf Славянское народописание] / П. И. Шафарик; пер. с чешского И.Бодянского. — М. : Университетская типография, 1843. — 182 с. * ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с. * [[Родрыг Эркерт|''Эркерт, Р. Ф.'']] [https://web.archive.org/web/20160303234943/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом)] / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140530161039/http://www.runivers.ru/lib/book3130/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20160308003703/http://www.runivers.ru/lib/book3136/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Второе], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20110819174043/http://runivers.ru/lib/book3139/9995/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Третье], Руниверс * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] [https://web.archive.org/web/20150924092948/http://www.russianresources.lt/archive/Mater/staliunas.html Этнополитическая ситуация Северо-Западного края в оценке М. Н. Муравьева (1863—1865)] * [[Аляксандр Аляксандравіч Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] [http://zapadrus.su/2012-04-11-14-59-43/2013/-1863-/246-2013-01-19-133149.html Конфессиональные аспекты кадровой политики российских властей в полицейских учреждениях МВД белорусских губерний во второй половине XIX — начале XX вв.], Западнорус [Электронны рэсурс] === Мапы літоўска-беларускіх губэрняў Расейскай імпэрыі === * [http://www.vln.by/sites/default/files/map6.jpg Полацкая і Магілёўская губэрні 1778—1796], сайт гісторыка [[Вячаслаў Насевіч|Вячаслава Насевіча]] * [http://www.vln.by/sites/default/files/map3.jpg Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі ў 1793—1796 гг.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [http://www.vln.by/sites/default/files/map5.jpg Беларусь у другой палове XIX — пачатку XX в.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [https://web.archive.org/web/20130928013615/http://www.runivers.ru/lib/book3295/16672/ Российский атлас, из сорока четырех карт состоящий и на сорок два наместничества Империю разделяющий, 1792 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20161107012254/http://www.runivers.ru/lib/book7629/406248/ Карманный почтовый атлас всей Российской Империи разделенной на Губернии с показанием главных почтовых дорог, 1808 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140723002608/http://www.runivers.ru/lib/book3293/16652/ Атлас Исторический, Хронологический и Географический Российского государства, составленный на основании истории Карамзина Иваном Ахматовым, 1831 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140904163649/http://www.runivers.ru/lib/book4750/58819/ Атлас Российской Империи, содержащий в себе 51 губернию, 4 области, Царство Польское и Княжество Финляндское, 1835 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140214221543/http://www.runivers.ru/lib/book3296/16681 Подробный атлас Российской Империи с планами главных городов, 1876 год], Руниверс * [http://rodmurmana.narod.ru/Karty.htm Мапы губэрняў эўрапейскай часткі Расейскай імпэрыі, 1903 год] * [https://web.archive.org/web/20150721022727/http://www.runivers.ru/lib/book7761/450334/ Россия. Географическое описание Российское Империи по губерниям и областям с географическими картами, 1913 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140307064333/http://starye-karty.litera-ru.ru/index.html#gub Картографическая энциклопедия: старые карты Российской империи], Литера. Ру {{Беларусь у тэмах}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Паўночна-Заходні край| ]] 7rh8xbw5b69r2eprc2u9gysndjkaktn 2678284 2678283 2026-07-08T22:07:21Z ~2026-38974-75 98784 2678284 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mapa 6 gubernij Litwy i Bialej Rusi - Benedykt Hertz.jpg|міні|300пкс|Шэсьць губэрняў Паўночна-Заходняга краю [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] — мапа, надрукаваная ў выдавецтве газэты «[[краёўцы|краёўцаў]]» «[[Kurier Litewski (1905)|Kurjer Litewski]]» і названая «Мапа шасьці губэрняў Літвы і Беларусі», паміж 1905—1910 гг.]] '''«Паўно́чна-Захо́дні край»''' або '''«паўно́чна-захо́днія губэ́рні»''' ({{мова-ru|Северо-Западный край, северо-западные губернии|скарочана}}) — размоўная, публіцыстычная і афіцыйна-бюракратычная назва шасьці губэрняў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ([[Віленская губэрня|Віленская]], [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская]], [[Менская губэрня|Менская]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]] і [[Віцебская губэрня|Віцебская губэрні]]), уведзеная расейскімі ўладамі датычна земляў [[Анэксія|анэксаванага]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў рэчышчы [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] гістарычных [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] — [[беларусы|беларусаў]]. Тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні») ад пачатку ўжываўся ва ўрадавай расейскай тэрміналёгіі датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] па ґвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы]] (1839 год) як жаданьне паказаць ня толькі ўяўны спадчынна-дынастычны, але і [[Русіны (гістарычны этнонім)|этнаканфэсійна рускі]] характар гэтых зямель, які наўмысна праз [[Амонім|аманімічнае]] азначэньне {{мова-ru|«русский»|скарочана}} намагаліся атаясаміць з [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквой]] і [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]]. Аднак да пачатку [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы]] (1861 год) і асабліва да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] тэрмін «Паўночна-Заходні край» выкарыстоўваўся вельмі рэдка і не пашыраўся на Віцебскую і Магілёўскую губэрні. Да пачатку 1860-х гадоў часьцей за ўсё ў расейскай урадавай тэрміналёгіі «паўночна-заходнія губэрні» не вылучаліся асобна, а фігуравалі разам зь «беларускімі» (Віцебскай і Магілёўскай губэрнямі) і «паўднёва-заходнімі губэрнямі» ([[Паўднёва-Заходні край|«Паўднёва-Заходнім краем»]] — Кіеўскім ваенным генэрал-губэрнатарствам) пад агульнай назвай [[Заходні край|«заходнія губэрні» (або «Заходні край»)]]. Падпарадкаваньне ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня 1863—1864 гадоў) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў уладзе віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара пашырыла тэрмін «Паўночна-Заходні край» і на гэтыя («беларускія») губэрні, што захавалася нават па выхадзе ў 1869 годзе Віцебскай і Магілёўскай губэрняў з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара. У расейскай [[Імпэрыялізм|імпэрскай ідэалёгіі]] (г. зв. [[заходнерусізм|«заходнерусізьме»]]) тэрмін «Паўночна-Заходні край» фактычна пазначаў паўночна-заходнюю частку «адзінай Русі» — «Паўночна-Заходнюю Русь» («Паўночна-Заходнюю Расею»), што асабліва пачало прапагандавацца па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў. Апроч таго, замацаваньне з 1860-х гадоў за шасьцю губэрнямі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) назвы «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), нават па скасаваньні ў 1912 годзе Віленскага генэрал-губэрнатарства, фактычна было прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага і мае падобныя агульныя рысы ва ўсіх дачыненьнях, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях. З 1830-х гадоў спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў у паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях паступова набывалі выразна дыскрымінацыйны характар у дачыненьні многіх катэгорыяў мясцовага насельніцтва (у параўнаньні зь іншымі часткамі Расейскай імпэрыі). Плошча Паўночна-Заходняга краю (шасьці губэрняў — Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай і Віцебскай) у пачатку XX ст. складала 266 978 квадратных [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]]<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 441.</ref>. Яго цэнтрам лічылася [[Вільня]]. == Аналягі тэрміну == === Расейскія азначэньні губэрняў да часу ўзьнікненьня тэрміну === [[Файл:WKL wojewodztwa 1771.png|значак|Вялікае Княства Літоўскае, 1771 г.]] Жаданьне паказаць уяўную справядлівасьць захопу зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793 і 1795 гады), праявілася ва ўзьнікненьні ў афіцыйна-бюракратычным справаводзтве Расейскай імпэрыі тэрміну «губэрні, вернутыя ад Польшчы» («губернии, возвращённые от Польши»){{Заўвага|Пад «Польшчай» у тыя часы разумелася ўся [[Рэч Паспалітая]]}}, які выкарыстоўваўся адразу з часу [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] (1772 год) да пачатку 1860-х гадоў<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 297.</ref>. У ходзе падзелаў Рэчы Паспалітай, калі адбываўся працэс усталяваньня расейскіх парадкаў у «нованабытых» губэрнях імпэрыі, у расейскім афіцыйным справаводзтве выкарыстоўваліся таксама тэрміны «новадалучаныя ад Польшчы вобласьці», «набытыя ад Польшчы вобласьці», «зноў далучаныя да Расеі ад Польшчы губэрні» і г. д.<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17108, 17113, 17114, 17122, 17279 ды інш.</ref> [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 35 nr 27318 - p 173 - 1818 AD.jpg|міні|зьлева|''Даклад Галоўнай управы вучэльняў аб захаваньні ў цэласьці адукацыйнага фундуша з паезуіцкіх маёнткаў''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 35, №27318 (фрагмэнт), 1818 г.]] З 1796 году, пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара [[Павал I|Паўла I]], да сярэдзіны 1830-х гадоў (нават па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|«Лістападаўскага паўстаньня»]]) датычна «новадалучаных» губэрняў выкарыстоўваўся таксама тэрмін «польскія губэрні» («нашыя польскія губэрні», «польскія правінцыі»), якія не плянавалася злучыць з ваяводзтвамі [[Царства Польскае|Царства Польскага]]<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 28, № 21586, 21588; Т. 32, № 25319 ды інш.</ref>. У справаводзтве таксама можна было сустрэць тэрміны «літоўскія губэрні» («літоўскія правінцыі», «Літва») і «беларускія губэрні» («беларускія правінцыі»{{Заўвага|Тэрмін «правінцыі» («польскія правінцыі», «літоўскія правінцыі», «беларускія правінцыі» і г.д.) выкарыстоўваўся толькі да пачатку 1830-х гадоў}}, «Белая Расея» альбо «Беларусія») датычна адпаведных губэрняў, якія так называліся лучна. Зрэдку ўжываліся і тэрміны «Літоўскі край» і «Беларускі край»{{Заўвага|Тэрмін «край» у расейскай афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі меў шырокае значэньне. «Краем» маглі называць асобную губэрню; некалькі губэрняў, аб’яднаных адной прыкметай (напрыклад, «Літоўскі край», «Беларускі край» і г.д.); генэрал-губэрнатарства; некалькі генэрал-губэрнатарстваў, аб’яднаных адной прыкметай. Напрыклад, тэрмінам [[Заходні край|«Заходні край» («заходнія губэрні»)]] у свой час лучна называлі тры генэрал-губэрнатарствы (з цэнтрамі ў Вільні, Віцебску і Кіеве). Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 21, аддзяленьне 2, № 20295; Т. 28, аддзяленьне 1, № 27017; ды інш.}}. Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] зь сярэдзіны 1830-х гадоў датычна ўсіх губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай, пачаў стала выкарыстоўвацца да 1917 году тэрмін [[Заходні край|«заходнія губэрні» (альбо «Заходні край»)]]{{Заўвага|Зрэдку тэрмін «заходнія губэрні» выкарыстоўваўся яшчэ за панаваньнем маскоўскага гаспадара [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]]. Гл.: Указ 12 чэрвеня 1812 г. Аб выкарыстаньні лясной варты Заходніх губэрняў для патрэбаў пры арміях // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 32, № 25138.}}. Землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўваходзілі ў склад адасобленых суседніх генэрал-губэрнатарстваў і не вылучаліся ў бюракратычнай тэрміналёгіі асобна з «заходніх губэрняў» (найперш праз падобнасьць урадавай палітыкі датычна гэтых губэрняў){{Заўвага|Па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў дзеля выпрацоўваньня агульнай палітычнай лініі расейскіх уладаў датычна заходніх губэрняў 14 верасьня 1831 году быў створаны «Камітэт, заснаваны для разгляду розных меркаваньняў па губэрнях, ад Польшчы вернутых». У бюракратычных сфэрах гэты камітэт хутка сталі называць [[Камітэт заходніх губэрняў|«Камітэтам заходніх губэрняў»]] (1831—1848). Камітэт дзейнічаў як самастойная ўстанова, але меў блізкія зносіны з Камітэтам міністраў Расейскай імпэрыі, і распрацоўваў датычна заходніх губэрняў розныя ўніфікацыйныя захады, каб «губэрні, ад Польшчы далучаныя, прыведзеныя былі да таго парадку, які для кіраваньня ў іншых расейскіх губэрнях існуе». З пачаткам сялянскай рэформы (1861) і напярэдадні паўстаньня 1863—1864 гадоў быў створаны «[[Заходні камітэт]]» (1862—1865), які меў задачы абмеркаваньня захадаў «да ўстанаўленьня ў адзначаным краі парадку і ўмацаваньня ў ім спакою».}}. Менавіта гэты тэрмін быў найбольш пашыраным да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўчых актах Расейскай імпэрыі. У пачатку 1840-х гадоў (у час эўфарыі ўраду па ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай царквы і павелічэньня колькасьці намінальных вернікаў [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] за кошт былых уніятаў) і ў пачатку 1860-х гадоў (у час чарговага абвастрэньня дачыненьняў паміж мясцовай шляхтай і расейскай уладай) у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі можна было сустрэць і такія тэрміны (з узмацняльнай канатацыяй) як «нашы заходнія губэрні» альбо «заходнія, вернутыя ад Польшчы губэрні»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 104; ды інш.</ref>. === Узьнікненьне тэрміну і ягоныя расейскія аналягі з часу ўзьнікненьня === Па гвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у дачыненьні [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), якое складалася з [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрняў]], у афіцыйным расейскім справаводзтве і прэсе пачаў паралельна выкарыстоўвацца тэрмін «Паўднёва-Заходні край» («паўднёва-заходнія губэрні»), а датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) — тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»){{Заўвага|Упершыню тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» ўжыты ў афіцыйным заканадаўстве ва ўказе ад 18 сьнежня 1842 году, якім праводзілася рэарганізацыя адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства: з складу Віленскай губэрні вылучылі Ковенскі, Цельшаўскі, Расіенскі, Панявескі, Вількамірскі і Новааляксандраўскі паветы дзеля стварэньня Ковенскай губэрні, а Беластоцкую вобласьць (1808—1842) улучылі ў склад Гарадзенскай губэрні. (Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 17, аддзяленьне 2, №16347). Другім разам у Поўным зборы законаў Расейскай імпэрыі тэрмін ужываецца ва ўказе Сэнату ад 27 ліпеня 1843 году («Аб прывядзені ў дзейнасьць Найвысачайшага ўказу 18 сьнежня 1842 году датычна стварэньня ў новым складзе паўночна-заходніх губэрняў» — гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 18, аддзяленьне 1, №17074.}} або «Заходні край» («заходнія губэрні»), хоць тэрмін «Заходні край» («заходнія губэрні») ужываўся паралельна для абазначэньня ўсіх дзевяці «заходніх губэрняў» (Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>{{Заўвага|Нават па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі тэрмін «Паўночна-Заходні край» пачаў шырока ўжывацца ў заканадаўчых актах, афіцыйных дакумэнтах і публіцыстыцы, тэрмін «Заходні край», які «прыжыўся» у грамадзкай сьвядомасьці датычна генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Вільні, яшчэ часам суадносіўся толькі зь Віленскім генэрал-губэрнатарствам. Так, у дванаццатым томе (1894 год) вядомага і папулярнага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Западный край» паведамляецца, што тэрмін адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі — Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай, Магілёўскай, Валынскай, Падольскай і Кіеўскай, але і адзначаецца, што пад Заходнім краем пераважна разумеюцца першыя шэсьць губэрняў («паўночна-заходніх»). А ў дзявятым томе (1902 год) выданьня «Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания» пад рэдакцыяй Южакова указваецца, што тэрмін «Заходні край» адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў, а часьцей за ўсё — да шасьці губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) ці ўвогуле — да трох (Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай), якія складалі Віленскае генэрал-губэрнатарства. Гл.: Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз… С. 247; Западный край // Большая энциклопедия… С. 507.}}. Прытым, тэрмін «Заходні край» для абазначэньня Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства быў больш папулярным да пачатку 1860-х гадоў, чым тэрмін «Паўночна-Заходні край»<ref>Гл.: ''Миллер, А.'' [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e ‎Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста]</ref>. У тыя часы Віцебская і Магілёўская губэрні не ўваходзілі ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і не адносіліся да «паўночна-заходніх», а называліся [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускімі»]]. Да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўстве і справаводзтве Расейскай імпэрыі «заходнія губэрні» (як «паўночна-заходнія», так і «паўднёва-заходнія» і «беларускія»), калі пра іх ішла гаворка ў дакумэнтах, часта прыводзіліся проста пералікам губэрняў паводле імя альбо пазначэньнем генэрал-губэрнатарства (ці ваеннага губэрнатарства). Тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» часьцей сталі размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна ўжывацца з пачатку 1860-х гадоў, калі ў Расейскай імпэрыі пачала абмяркоўвацца і праводзіцца [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянская рэформа]] (1861 год), бо датычна губэрняў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] выпрацоўваліся розныя ўмовы надзяленьня сялянаў зямлёй, што было зафіксавана ў розных «Мясцовых палажэньнях» для гэтых двух груп губэрняў. Актуалізавала шырокае ўжываньне гэтых тэрмінаў насьпяваньне паўстаньня 1863—1864 гадоў. Па пераводзе ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» пачаў пашырацца і на гэтыя («беларускія») губэрні. У пачатку 1860-х гадоў у расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай гістарычнай навуцы (асабліва [[заходнерусізм|заходнерусісцкага кірунку]]) тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю фактычна пачала трактавацца і разумецца як «Паўночна-Заходняя Русь» (альбо «Паўночна-Заходняя Расея»), Паўднёва-Заходняга краю — «Паўднёва-Заходняя Русь» (альбо «Паўднёва-Заходняя Расея»), а цалкам [[Заходні край|«заходнія губэрні»]] трактаваліся і разумеліся як «Заходняя Русь» (ці «Заходняя Расея», «Заходне-рускі край», «заходне-рускія губэрні»). У расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай навуцы тэрмін «Паўночна-Заходняя Русь» таксама меў сваім адэкватам тэрмін «Белая Русь» (ці «Беларусія і Літва»), «Паўднёва-Заходняя Русь» — «Заходняя Маларосія». Цалкам [[Украіна]] («Малая Русь» ці [[Маларосія|«Маларосія»]]) называлася як «Паўднёвая Русь» ці «Паўднёвая Расея»<ref>''Коялович, М. О.'' Чтения по истории Западной России… С. 1.</ref>{{Заўвага|Тры губэрні «Паўднёва-Заходняга краю» (Валынская, Падольская і Кіеўская губэрні) часта называліся адпаведна як «Валынь», «Падольле» і «Кіеўшчына». У першай трэці XIX ст. тэрмін «Маларосія» меў, апроч шырокага значэньня (землі, населеныя «маларосамі»), і вузкае значэньне — адносіўся да Чарнігаўскай, Палтаўскай і Харкаўскай губэрняў. Кацярынаслаўская, Хэрсонская і Таўрыйская губэрні мелі назву «Наваросія». Усходняя Галіцыя называлася як «Чырвоная Русь». Гл.: ''Миллер, А.''‎ Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста.}}. Самі [[беларусы|«беларусы»]] і [[украінцы|«маларусы»]] разглядаліся ня як самастойныя народы, а разам зь «[[расейцы|велікарусамі]]» як тры галіны адзінага «рускага народу», які мусіў быць выняткова [[праваслаўе|праваслаўным]] — прыналежным да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). Напачатку ў публіцыстыцы заходнерусістаў Паўночна-Заходні край называўся тэрмінам не «Паўночна-Заходняя Русь», а проста — «Заходняя Русь», паводле аналёгіі, як Паўночна-Заходні край яшчэ пэўны час працягваў размоўна называцца «Заходнім краем»{{Заўвага|У 1862—1864 гады ў Кіеве выдаваўся часопіс заходнерусісцкага кірунку [[Вестник Западной России|«Вестник Юго-западной и Западной России»]], перайменаваны ў 1864 годзе ў [[Вестник Западной России|«Вестник Западной России»]] і друкаваны ў Вільні}}. Адсюль і ўтварылася вызначэньне кірунку ідэалёгіі — [[заходнерусізм|«заходнерусізм»]] (а Паўднёва-Заходні край напачатку ў тэрміналёгіі заходнерусістаў так і называўся як «Паўднёва-Заходняя Русь»). === Тэрміналёгія ў асяродзьдзі карэннай шляхты краю === [[Файл:Stolen lands (ziemie zabrane).PNG|значак|«Захоплены край» (жоўты колер) на фоне граніц Рэчы Паспалітай (1771) і Расейскай імпэрыі (1834)]] Карэнная [[шляхта]] («дваране», {{мова-ru|дворяне|скарочана}}) шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, якая была беспасярэднімі нашчадкамі шляхты [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і пераемнікамі яе культуры і звычаяў, ужывала ў сваім коле на працягу XIX — пачатку XX ст. датычна гэтых губэрняў тэрміны «былое Вялікае Княства Літоўскае», «землі былога Вялікага Княства Літоўскага», «Літва»{{Заўвага|[[Марыян Зьдзяхоўскі]] (1861—1938), ураджэнец бацькоўскага маёнтку [[Ракаў|Ракава]], вядомы навуковец і будучы рэктар (1925—1927) [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], у рэфэраце, чытаным ў [[Вільня|Вільні]] ў 1923 годзе ў часы міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], адзначыў: «''Разнастайны этнічна наш край ёсьць часткай гістарычнай Літвы, і нас — людзей майго пакаленьня — выхоўвалі як літоўцаў, вядома, у тым значэньні, у якім быў ім [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], калі казаў «Літва, мая айчына». У дзяцінстве мяне вучылі, разам з гісторыяй Польшчы, таксама і гісторыі Літвы. Дзякуючы гэтаму я лічыў нацыянальнымі героямі ня толькі тых, хто будаваў Польшчу, але і таго, хто імкнуўся адарваць Літву ад Польшчы — вялікага князя [[Вітаўт]]а. Але хто ж тады задумваўся над гэтай непасьлядоўнасьцю? І калі б мяне сёньня запыталі, кім я сябе адчуваю ў глыбіні душы, адказаў бы, што адчуваю сябе грамадзянінам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], непарыўнай уніяй зьвязанага з Польшчай. Калі я бачу сьцяг з [[герб Польшчы|Арлом]], але без [[Пагоня (герб)|Пагоні]], які разьвяваецца тут з вышыні Замкавай гары, то ўспрымаю гэта як нанесеную мне крыўду''». Гл.: ''Zdziechowski, M.'' Idea polska na kresach… С. 3.}}, а ў афіцыйных зваротах у адміністрацыйныя ўстановы (усьлед за расейскімі ўрадавымі чыноўнікамі) тэрміны «Тутэйшы Край» (па-расейску — «Здешний Край») альбо проста «Край»{{Заўвага|Бюракратычны тэрмін «Здешний Край» не меў ніякай ідэалягічнай афарбоўкі, а выкарыстоўваўся проста дзеля пазначэньня той або іншай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ў Расейскай імпэрыі, у тым ліку, напрыклад, асобнай губэрні}}. Прычынай гэтага было тое, што вонкавыя межы Вялікага Княства Літоўскага станам да першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) амаль супадалі з вонкавымі межамі шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў мясцовай шляхты (якая называла называла сябе [[ліцьвіны|ліцьвінамі]]{{Заўвага|У 1861 годзе ў [[Менск]] прыехаў сын [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] [[Уладзіслаў Міцкевіч|Уладзіслаў]] (1838—1926) і быў запрошаны на банкет мясцовай шляхтай, дзе пачуў па-польску ў свой адрас ад пана [[Аляксандар Валіцкі|Аляксандра Валіцкага]] верш-прысьвячэньне, у якім заяўлялася, што «Літва — матка, а Адам — айцец наш», а пазьней атрымаў альбом фатаграфіяў з надпісам і сьпісам аўтографаў мясцовай шляхты «Synowi Adama, Władysławowi, ziomkowie Litwini w Mińsku 1861 r. 18 marca» (г.зн. «Сыну Адама, Уладзіславу, землякі-ліцьвіны ў Менску 1861 г. 18 сакавіка»). Гл.: ''Mickiewicz, W.'' Pamiętniki. — T.2. — С. 52—54.}}{{Заўвага|Спачатку пэўны час у Расейскай імпэрыі «літоўцаў» разумелі за славянаў. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.}}, і як «палякі»{{Заўвага|Тэрмін «палякі» у тыя часы заставаўся палітонімам і азначаў паводле інэрцыі грамадзяніна Рэчы Паспалітай — дзяржавы, якая на той момант ужо не існавала, але якую «палякі» марылі адрадзіць}}) з сваёй былой дзяржавай. Пагатоў расейскае слова «край» («вобласьць») у [[польская мова|польскай мове]] мае і значэньне «краіна» («Kraj»). У асяродзьдзі мясцовай шляхты таксама ўзьнік і тэрмін «захоплены край» (па-польску «kraj zabrany»), які меў сэнтымэнтальную і высокаэмацыйную афарбоўку незадаволенасьці існым становішчам — браку ўласнай дзяржаўнасьці. У цэлым жа да [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]] у асяродзьдзі мясцовай шляхты, якая марыла пра аднаўленьне фэдэрацыйнай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], выкарыстоўваўся польскамоўны тэрмін «ziemie zabrane» («захопленыя землі»){{Заўвага|Тэрмін «ziemie zabrane» у 1834 годзе ўпершыню ў публіцыстыку ўвёў [[Маўрыцы Махнацкі]] (1803—1834), вядомы ўдзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў}}, бо расейскія ўлады цьвёрда лічылі іх «заходне-рускімі» і не жадалі ні ў якім разе ўлучаць («аддаваць») у склад супольнай аўтаноміі з польскімі землямі ([[Царства Польскае|Царствам Польскім]]), што нейкім чынам нагадвала б вобраз былой Рэчы Паспалітай. Да «захопленых зямель» належалі таксама і [[Курляндыя]] — [[Курляндзкая губэрня]] Расейскай імпэрыі. У Царстве Польскім, нягледзячы на падабенства ўнутрыпалітычнай сытуацыі (апазыцыйнасьць мясцовай эліты) з [[Заходні край|«заходнімі губэрнямі»]], задачы масавай русіфікацыі і насаджэньня праваслаўя [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] ня ставіліся, а землі прызнаваліся этнічна польскімі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 757.</ref>. === Сучасныя аналягі тэрміну === У сучаснай беларускай ды іншых гістарыяграфіях тэрмін «Паўночна-Заходні край» часам мае сваім адпаведнікам тэрмін «[[Літва|літоўска]]-[[Беларусь|беларускія]] землі Расейскай імпэрыі» (альбо «беларуска-літоўскія землі Расейскай імпэрыі», «літоўска-беларускі край Расейскай імпэрыі» і г. д.) і суадносіцца з тэрыторыяй сучаснай [[Летува|Летувы]] ([[Летува|Рэспублікі Летувы]]) і [[Беларусь|Беларусі]] ([[Беларусь|Рэспублікі Беларусі]]), хоць тэрыторыя Паўночна-заходняга краю была шырэйшаю за сучасную супольную тэрыторыю гэтых дзьвюх дзяржаваў. == Прычына ўзьнікненьня і замацаваньня тэрміну == === Ідэалягічная функцыя тэрміну === Тэрмін «Паўночна-Заходні край» узьнік у 1840-я гады ў асяродзьдзі расейскай імпэрскай бюракратыі і маскоўскага стальцу ня проста ў геаграфічным значэньні (для абазначэньня паўночна-заходняй ускраіны Расейскай імпэрыі), але і набыў выразную ідэалягічную афарбоўку. У афіцыйнай ідэалёгіі па ліквідацыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у Расейскай імпэрыі ён стаў аналягам тэрміну «Паўночна-Заходняя Расея» («Паўночна-Заходняя Русь») для абазначэньня зямель («краю»), якія да другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) уваходзілі ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Аднак тэрмін «Паўночна-Заходні край» стаў асабліва шырока выкарыстоўвацца ў пачатку 1860-х гадоў у сувязі з узнаўленьнем напярэдадні і па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] ідэалягічнага змаганьня зь мясцовай каталіцкай шляхтай за права на землі былога Вялікага Княства Літоўскага і працягам легітымацыі ў грамадзкай думцы эўрапейскай супольнасьці гэтых зямель як «спрадвечна рускіх». У існасьці ж прыняцьце расейскай уладай у 1860-я гады для шасьці губэрняў Расейскай імпэрыі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў) супольнага тэрміну «Паўночна-Заходні край», наадварот, было фактычна прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, ня зьніклага зь сьвядомасьці салідарызаванай карэннай шляхты, якая была спадкаемцам ягонай гісторыі і традыцыяў. === Дынастычныя падставы легітымацыі валоданьня краем === [[Файл:Ottorzhennaja vozvratih.jpg|міні|зьлева|Мэдаль «Отторженная возвратихъ» з выявай [[Двухгаловы арол|Двухгаловага арла]], які трымае мапы зямель [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], далучаных да Расейскай імпэрыі ў 1772 і 1793 гадох]] Само далучэньне да Расейскай імпэрыі зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793, 1795 гады), праходзіла пад лёзунгамі расейскай імпэрскай ідэалёгіі аб [[трыадзіны рускі народ|адзінстве ў траістасьці «усіх Расеяў»]] (Вялікай, Белай і Малай Расеі) і заяўлялася як легітымны працэс «зьбіраньня рускіх зямель». Адразу па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе (а потым і другога ў 1793) маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] абвясьціла захопы тэрыторыяў як справядлівы працэс вяртаньня ({{Артыкул у іншым разьдзеле|«Отторженная возвратихъ»||ru|Отторженная возвратихъ}}) пад уладу маскоўскага стальцу і ва ўлоньне Маскоўскай царквы «спрадвечна рускія землі» [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] (г. зв. «Заходнюю Русь» альбо «заходне-рускія землі»), нібыта гістарычна адарваныя ў свой час (XIII—XV стагодзьдзі) пад прымусовую ўладу «літоўцаў і палякаў», якія зьмянілі «рускае аблічча» гэтых зямель, насадзіўшы там «польскую шляхецкую культуру», [[польская мова|польскую мову]], [[уніяцтва]] і [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Липранди, А. П.'' «Отторженная возвратих»; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 76—77.</ref>. Так, у 1795 годзе Кацярына II афіцыйна заяўляла, што ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай не захапіла «ніводнага кавалка польскай зямлі» і мае поўнае права на «Літву», бо яшчэ [[князь кіеўскі|кіеўскім князем]] [[Уладзімер Сьвятаславіч|Уладзімерам]] [[Полацкае княства|Полацак]] быў аддадзены свайму старшаму сыну [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяславу]], а апошні аддаў [[Літва старажытная|Літву]] свайму сыну Сьвятаславу{{Заўвага|Такога сына ў полацкага князя Ізяслава не было.}}, які ня меў патомства. Яна таксама сьцьвярджала, што [[Вялікае Княства Літоўскае|«ва ўсёй Літве»]] у XVII ст. усе справы ў судах вяліся на «[[руская мова|рускай мове]]», што гады азначаліся ад стварэньня сьвету паводле грэцкага вылічэньня і што цэрквы будаваліся алтарамі на ўсход, а [[Паўднёва-Заходні край|«паўднёва-заходнюю Русь»]] самі [[палякі]] называлі [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русьсю]]<ref>Сборник императорского… С. 620—621, 647.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 11; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 77.</ref>. Кацярына II лічыла, што парушаць усе прывілеі далучаных зямель адразу непрыстойна і памылкова, аднак і не сьлед называць іх чужаземнымі і абыходзіцца зь імі такім чынам: «''Іх трэба найлягчэйшым спосабам прывесьці да таго, каб яны [[русіфікацыя|абмаскаліліся]]''»<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 12.</ref>. У валадараньне маскоўскіх гаспадароў [[Павал I|Паўла I]], [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]] і [[Мікалай I|Мікалая I]] прапаганда тэорыі аб адзінстве «трох Расеяў» (Вялікай, Белай і Малай Русі), [[Трыадзіны рускі народ|адзінстве «рускага народу» ў трох галінах]] (велікарусаў, беларусаў і маларусаў) і «рускасьці» краю стала менш актыўнай. Расейская ўлада за Паўлам I і Аляксандрам I маўкліва прызнавала этнічную, канфэсійную і культурную своеасаблівасьць сваіх [[Заходні край|заходніх ускраін]] і наяўнасьць шматлікай, апазыцыйна настроенай мясцовай «польскай шляхты» (эліта якой была адукаванай і заможнай праслойкай з сваімі інтарэсамі), а ў бюракратычнай тэрміналёгіі ўраду «заходнія губэрні» часам называліся нават як «нашыя польскія губэрні» (у супастаўленьні зь землямі Царства Польскага)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94, 131—132; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 163; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 37, №28372.</ref>. За Паўлам I і Аляксандрам I, якія давалі абяцаньні і захоўвалі надзеі ў мясцовай шляхты на адраджэньне [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] на чале з расейскім манархам, у афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі пачаў выкарыстоўвацца замест фразы «губэрні, вернутыя ад Польшчы» выраз «губэрні, далучаныя ад Польшчы», які датычыўся губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, № 17879, 18284; Т. 28, № 21646, 21647; Т. 32, № 25183, 25289 ды інш.</ref>. Часам тэрмін «губэрні, далучаныя ад Польшчы» не пашыраўся на [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускія губэрні»]] (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія былі атрыманыя ў ходзе першага падзелу (1772 год) і заўжды лічыліся расейскімі ўладамі за «рускія» землі. Гэтым падкрэсьлівалася афіцыйнае (і прапагандысцкае) стаўленьне ўлады да гэтых частак імпэрыі<ref>Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18338, 18475, 18525; Т. 37, №28083, 28161, 28249 ды інш.</ref>. === Канфэсійны падыход у легітымацыі валоданьня краем === За [[Мікалай I|Мікалаем I]] ужо ў ходзе [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] тэрмін «губэрні, вернутыя ад Польшчы» пачаў зноў выкарыстоўвацца ўрадам датычна ўсіх «заходніх губэрняў»<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4535 ды інш.</ref>, а потым пачалося ўзмоцненае наступленьне на каталіцызм і польскую мову ў «заходніх губэрнях». Аднак толькі [[Полацкі царкоўны сабор|ліквідацыя ўніяцтва ў 1839]] годзе актывізавала ідэалягічныя захады ўладаў па падмацаваньні легітымнасьці валоданьня «заходнімі ўскраінамі» і пацягнула за сабой ажыцьцяўленьне новых уніфікацыйных захадаў. [[Заходні край|Заходнія губэрні («Заходні край»)]] у афіцыйнай ідэалёгіі абвяшчаліся «Заходняй Русьсю» («Заходняй Расеяй»), «вернутымі ад Польшчы старажытнымі абласьцямі»<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.</ref>. Калі да таго заходнія губэрні разглядаліся толькі як дынастычная (з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]) спадчына маскоўскіх гаспадароў, то перавод уніятаў у Маскоўскую царкву (г. зв. «рускую веру») успрымаўся як духоўнае і этнічнае «вяртаньне» насельніцтва «спрадвечна рускіх зямель», бо ў тыя часы ў Расейскай імпэрыі галоўнай этнавызначальнай прыкметай лічылася веравызнаньне<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 493; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16, 163, 750.</ref>. У вядомай просьбе ўніяцкага сьвятарства ад 12 лютага 1839 году да маскоўскага гаспадара Мікалая I падчас [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабору]] адзначалася: ''«З адарваньнем ад Русі, у смутныя часы, заходніх яе абласьцей Літвою, і наступным потым далучэньнем іх да Польшчы, Рускі праваслаўны народ спазнаў ад іх цяжкае выпрабаваньне»''{{Заўвага|Гэта было зафіксаванае і ў афіцыйным за Мікалаем I падручніку з расейскай гісторыі, напісаным Мікалаем Устралавым. Гл.: Устрялов, Н. Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.}}. Афіцыйны расейскі гісторык [[Мікалай Устралаў]] (1805—1870), які зблізіўся зь міністрам народнай асьветы [[Сяргей Увараў|Сяргеем Уваравым]] і супольна зь ім распрацаваў «тэорыю афіцыйнай народнасьці», пачаў з падачы ўладаў прапагандаваць у навуцы, публіцыстыцы і афіцыйных падручніках з гісторыі ідэі пра «спрадвечна рускае» паходжаньне сялянскага насельніцтва заходніх губэрняў. Устралаў прыдумаў у 1839 годзе схему расейскай гісторыі, паводле якой [[Вялікае Княства Літоўскае]] («Літоўскае княства») было, у існасьці, «рускай» дзяржавай, «Заходняй Русьсю», якая была ўзьяднаная з «Усходняй Русьсю» (Маскоўскай дзяржавай) у адно цэлае — Расейскую імпэрыю, ''«і з той пары літоўская гісторыя павінная змоўкнуць»''<ref>''Устрялов, Н. Г.'' Исследование вопроса… С. 42; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 187, 206—207.</ref>. Сярод самых значных уніфікацыйных захадаў было выданьне ўказу Мікалая І ад 25 чэрвеня 1840 году «Аб пашырэньні сілы і дзеяньня Расейскіх грамадзянскіх законаў, на ўсе Заходнія, вернутыя ад Польшчы, вобласьці», якім канчаткова скасоўвалася дзеяньне тых асобных артыкулаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту ВКЛ]], што яшчэ ўжываліся ў Расейскай імпэрыі ў Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрнях і Беластоцкай вобласьці, і ўводзіў дзеяньне там толькі агульнарасейскіх законаў{{Заўвага|У «беларускіх губэрнях» (Віцебскай і Магілёўскай) дзеяньне Статуту скасавалі яшчэ 18 лютага 1831 году Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4369.}}. Ва ўказе ўтрымліваліся такія радкі: ''«…у некаторых заходніх, вернутых ад Польшчы абласьцях, мы прызналі за дабро пашырыць цалкам сілу і дзеяньне Расейскіх законаў на гэтыя спрадвеку рускія паводле паходжаньня, норавах і звычаях іх жыхароў вобласьці»''{{Заўвага|Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13591. Сярод іншых уніфікацыйных захадаў, указ 18 ліпеня 1840 г. загадваў «літоўскія» і «беларускія» губэрні называць проста — толькі паводле назвы губэрнскага цэнтру — на агульнарасейскі ўзор. У 1841 і 1843 гадох была выдадзенае сэрыя царскіх указаў, паводле якіх маёнткі сьвятарства ўсіх канфэсіяў (каля 130 тысячаў рэвіскіх душаў) у заходніх губэрнях пераходзілі ў валоданьне расейскага скарбу (Міністэрства дзяржаўных маёмасьцяў). Узамен сьвятарства пачало атрымліваць жалаваньне ад скарбу, а праваслаўныя сьвятары — яшчэ і зямельны пляц з баршчынай. У 1842—1843 гады таксама былі зацьверджаныя штаты каталіцкага і праваслаўнага сьвятарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 87.}}. Жадаючы паказаць «рускі», а не «літоўскі» або «польскі» характар заходніх губэрняў, расейскімі ўладамі [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] пачало з 1840-х гадоў паралельна называцца як «Паўночна-Заходні край» (ці «Заходні край»), а [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] як «Паўднёва-Заходні край»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103.</ref>. Магілёўская і Віцебская губэрні, якія ўваходзілі ў склад [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], называліся «беларускімі» і іх «рускасьць» ня ставілася пад сумненьне, хоць яны таксама адносіліся да «заходніх губэрняў». Па ліквідацыі ўніяцтва цэнтральная і мясцовая генэрал-губэрнатарская ўлада надавала пільную ўвагу [[русіфікацыя|русіфікацыі]], галоўным спосабам праз насаджэньне Маскоўскай царквы (з уласьцівай праваслаўю [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовай]] набажэнстваў), аднак усё ж стрымана глядзела на «адзінавернасьць», «рускасьць», «аднапляменнасьць» ([[трыадзіны рускі народ|тэорыю адзінства «рускага народу» ў трох галінах]]) сялянскага насельніцтва [[Заходні край|заходніх губэрняў]]{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 163. Афіцыйныя ў сфэры адукацыі ідэі пра «рускасьць» сялянаў краю скептычна разглядаліся многімі расейскімі чыноўнікамі ў краі і сталіцах і ня мелі значных наступстваў у афіцыйнай бюракратычнай практыцы. Становішча зьменіцца толькі па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі многія расейскія бюракраты ([[Міхаіл Мураўёў]], [[Канстантын Каўфман]] ды інш.) прынялі на сябе ролю ідэолягаў русіфікацыі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 64, 187, 206—207, 532, 250, 261. У ліпені 1864 году віленскі генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў нават ухваліў праект конкурсу на напісаньне падручніка (дзе б была «ясна апісаная ўся Заходняя Русь, якая спрадвеку належала да агульнай рускай сям’і»), бо падручнік Мікалая Ўстралава ўжо ня быў дастатковым для прапагандысцкіх патрэбаў мясцовых чыноўнікаў — адміністрацыі Віленскага генэрал-губэрнатарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 207.}}. Нягледзячы на тое, што ўніяты заходніх губэрняў былі пераведзеныя ў Маскоўскую царкву, у краі была значная дзель каталікоў — з асабліва высокім адсоткам у Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях. Мясцовая шляхта, нават тая, якая памятала, што яе продкі былі праваслаўнымі і называлі сябе два стагодзьдзі назад «рускімі» («русінамі»){{Заўвага|Называючы сябе «рускімі» («[[русіны|русінамі]]») шляхта ВКЛ не лічыла сябе за адзін народ зь велікарусамі («маскавітамі» Маскоўскай дзяржавы ці «расейцамі» Расейскай імпэрыі).}}, упарта супраціўлялася спробам асыміляцыі і была гатовая цярпець усялякія нягоды, але захоўваць [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 34.</ref>. Пашырэньне афіцыйнай ідэалёгіі і масавае насаджэньне расейскай мовы ў краі сярод мясцовых сялянаў у тыя часы было немагчымым праз брак шырокай сеткі школаў і дастатковага штату настаўнікаў, а галоўнае — прыгоннага становішча сялянаў, што захоўвала іх непісьменнасьць і стрымлівала ў маёнтках і межах царкоўных прыходаў. === Актуалізацыя ідэалягічнага змаганьня за валоданьне краем === Менавіта ў час панаваньня маскоўскага гаспадара[[Аляксандар II|Аляксандра II]] (1855—1881) прапаганда тэорыі адзінства «рускага народу» у трох галінах актывізавалася, атрымала новае разьвіцьцё, стала адной з прычынаў нараджэньня [[заходнерусізм|«заходнерусізму»]], а тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» пачалі стала і шырока выкарыстоўвацца<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 160—175.</ref>. Па паразе Расейскай імпэрыі ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне]] (1853—1856) сярод шляхты Царства Польскага і заходніх губэрняў адрадзіліся надзеі на стварэньне нейкай асобнай аўтаноміі (якая б ахоплівала тэрыторыі былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] да першага падзелу ў 1772 годзе; прапановы аб стварэньні аўтаномнага ВКЛ выказваліся яшчэ ў пачатку гэтага стагодзьдзя), аднаўленьне дзейнасьці [[ўнівэрсытэт]]аў (у [[Варшава|Варшаве]] і [[Вільня|Вільні]]), асобнае заканадаўства дды інш. У час свайго візыту ў Варшаву ў траўні 1856 году новы маскоўскі гаспадар Аляксандар II адмовіў дваранам у іхных жаданьнях. Найбольш уражлівай стала фраза гаспадара па-француску «Pas de rêveries» (г.зн. «Ніякіх мрояў»). Гэта стала пачаткам радыкалізацыі настрояў шляхты і мяшчанаў Царства Польскага і [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]], а таксама штуршком да стварэньня плянаў вызваленьня ад расейскага панаваньня шляхам узброенага паўстаньня. У адрозьненьне ад паўстаньня 1830—1831 гадоў, дзе асноўнай сілай паўстанцаў была рэгулярная армія [[Царства Польскае|Царства Польскага]] і шляхецкія канфэдэрацыі «заходніх губэрняў», новае паўстаньне за адраджэньне Рэчы Паспалітай у ейных былых межах пастанавілі ўзьняць з шырокім прыцягненьнем мяшчанскага і сялянскага насельніцтва. Разгарнулася ідэалягічнае змаганьне ў першую чаргу за прыхільнасьць шматлікага сялянскага насельніцтва «заходніх губэрняў», як з боку лідэраў будучага паўстаньня, так і царскага ўраду<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 175—192; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 111, 127—140.</ref>. Зрабіўшы для дваранаў некаторыя другасныя саступкі (зьняцьце 29 сакавіка 1855 году ваеннага становішча, уведзенага 21 лютага 1855 году ў Царстве Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]], Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Валынскай і Падольскай губэрнях у сувязі з Крымскай вайной; [[амністыя]] для ўдзельнікаў паўстаньня 1830—1831 гадоў; дазвол выкладаньня [[польская мова|польскай мовы]] ў [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акрузе]] і г. д.), маскоўскі гаспадар Аляксандар II адначасна працягваў русіфікацыю «заходніх губэрняў» і ўводзіў новыя абмежаваньні{{Заўвага|Новы віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Уладзімер Назімаў|Назімаў]] працягваў палітыку будаваньня новых цэркваў-[[Мураўёўкі|мураўёвак]] за кошт мясцовых дваранаў-каталікоў, загадам ад 24 студзеня 1856 году забараніў дваранам езьдзіць з сваёй губэрні ў суседнія без дазволу ўладаў ды інш. Адказным за справу ў кампаніі пабудовы цэркваў-мураўёвак у канцы 1850-х гадоў быў прызначаны віцэ-дырэктар дэпартамэнту духоўных справаў іншаземных веравызнаньняў (пазьней — папячыцель Віленскай навучальнай акругі) [[Пампей Бацюшкаў]]. Зварот дваранаў Віцебскай губэрні (якая разам з Магілёўскай уваходзіла ў склад [[Санкт-Пецярбурская навучальная акруга|Санкт-Пецярбурскай навучальнай акругі]]) 17 лютага 1856 году аб адкрыцьці ўнівэрсытэту ў [[Полацак|Полацку]] і дазволе будаваць каталіцкія касьцёлы і выкладаць у школах польскую мову быў адхілены ўрадам з прычыны, што «край» (Беларусь) ёсьць «рускім», «вернутым ад Польшчы».}}. А самае галоўнае — урад рыхтаваў [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскую рэформу ў імпэрыі]] (1861 год), умовы правядзеньня якой у «заходніх губэрнях» несьлі ў сабе выразныя русіфікатарскія мэты{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 173—174. Дваране «заходніх губэрняў» у губэрнскіх камітэтах у сялянскай справе (камітэтах у падрыхтоўцы дваранамі праектаў сялянскай рэформы) выказаліся за вызваленьне сялянаў без надзяленьня іх зямлёй. Аднак царскі ўрад надумаў правесьці сялянскую рэформу ў «заходніх губэрнях» ня толькі як вызваленьне сялянаў ад прыгону, але і адначасна як удар па эканамічных пазыцыях мясцовага («польскага») дваранства. Прапановы дваранаў «заходніх губэрняў» былі адхіленыя ўрадам, а сялянаў было зацьверджана паводле «Мясцовых палажэньняў» вызваляць зь зямельным надзелам, каб адцягнуць такімі «падарункамі» ад удзелу ў верагодным паўстаньні. У ходзе паўстаньня 1863—1864 гадоў царскі ўрад 1 сакавіка 1863 году выдаў указ аб абавязковым пераводзе сялянаў Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў на выкуп, г.зн. у катэгорыю зямельных уласьнікаў, з памяншэньнем выкупной сумы на 20%. Да канца 1863 году гэты захад пашырылі на Віцебскую, Магілёўскую, Валынскую, Падольскую і Кіеўскую губэрні.}}. Ня толькі русіфікацыю школы і рэлігійную прапаганду Маскоўскай царквы, але і ўбіваньне кліна паміж мясцовай шляхтай і сялянамі на маёмаснай глебе ўрад палічыў за лепшы сродак «дэпалянізацыі» губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 173—175.</ref>. Незадаволеньне мясцовай шляхты і іхная актыўная падтрымка хваляваньняў у [[Варшава|Варшаве]] вымусілі ўжо ў жніўні 1861 году ўвесьці ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскім ваенным генэрал-губэрнатарстве]] [[ваеннае становішча]]. Вылучаныя лідэры дваранаў літоўска-беларускіх губэрняў граф [[Віктар Старжынскі]] і [[Аляксандар Лапа]] спрабавалі знайсьці кампраміс і прапаноўвалі ўраду ўвесьці аўтаномію ў сфэры культуры, адукацыі і самакіраваньні{{Заўвага|Прапаноўвалася аднавіць дзеяньне асноўных нормаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту Вялікага Княства Літоўскага]], рэфармаваць судаводзтва з увядзеньнем у яго польскай мовы, аднавіць шляхецкія соймікі, палегчыць жыхарам заходніх губэрняў зносіны з жыхарамі Царства Польскага і адкрыць [[Віленскі ўнівэрсытэт]] (як заяўлялася — для прадухіленьня пашырэньня сярод моладзі заходніх губэрняў «рэвалюцыйнай заразы», якая ахапіла адукацыйныя ўстановы карэнных рускіх губэрняў). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 176.}}{{Заўвага|У сваім лісьце ад 7 верасьня 1861 году міністру нутраных справаў Расейскай імпэрыі Пятру Валуеву менскі губэрнскі маршалак Аляксандр Лапа адзначыў: «''Тутэйшы край, злучыўшы свой лёс зь лёсамі Польшчы ў 1386 годзе, прабыў зь ёй у цесным зьвязе больш за чатыры стагодзьдзі. Лібэральныя ўстановы так трывала замацаваліся ў літоўцах, што паданьне аб дабравольнай і ўсеагульнай уніі 1569 году пераходзіць незахмурана ад пакаленьня да пакаленьня. З моцы гэтага паданьня дваранства Менскай губэрні першым пастановай, усепаддана пададзенай у 1797 годзе, прасіла аднавіць польскае судаводзтва, дазволіць судзіцца паводле польскіх законаў і ўжываць родную мову, польскую. <…> Зачынены ўнівэрсытэт. Агульны плян выкладаньня прадметаў у гімназіях і вучэльнях зьменены, і навукі выкладаюцца не на польскай, даступнай большасьці, мове, а на расейскай. Абмежаванае выкладаньне старажытных моваў у сярэдніх навучальных установах, якія і ў цяперашні час лічацца падмуркам выхаваньня ў асьвечаных дзяржавах Эўропы, замест іх вучаць усяму патрошку, галоўным жа прадметам, які дае права на павышэньне і ўзнагароды, ёсьць расейская мова''». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 532—533.}}. Яны хадайнічалі аб дазволе разьвіцьця свайго краю ад імя «усяго народу», тым адмаўляючы афіцыйны «дагмат» аб рускасьці сваіх сялянаў. У сваіх праектах карэннай шляхта рабіла акцэнт і на разьвіцьці пачатковай адукацыі сялянаў (просячы перадаць іхную асьвету ў свае рукі) і пачалі адкрываць школы (на [[польская мова|польскай]] і [[беларуская мова|беларускай мовах]]) пры маёнтках, бо ўрад па скасаваньні [[прыгон]]у актыўна абмяркоўваў у 1861—1862 гадох і праект адукацыйнай рэформы ў імпэрыі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 178.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 45—46.</ref>{{Заўвага|Менавіта ў рамках гэтай ініцыятывы мясцовых дваранаў, напрыклад, адкрыліся народныя школкі ў Менску і Люцінцы (Менскі павет), дзе дочкі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча]] Каміла і Цэзарына пачалі працаваць настаўніцамі.}}. Сэпаратысцкія настроі і актыўнасьць шляхты ў змаганьні за прыхільнасьць сялянаў прывялі да ўжываньня ўрадам супрацьзахадаў. Традыцыйнае расейскае ўрадавае і грамадзкае стаўленьне да рускасьці грунтавалася на тым, што да рускага народу адносіліся толькі асобы праваслаўнага спавяданьня, выхаваныя ў праваслаўным асяродзьдзі (у сям’і праваслаўных бацькоў)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16.</ref>. У Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях (ня кажучы пра Ковенскую) яшчэ быў значным працэнт сялянаў-каталікоў, а землі (апроч «Жамойці» — Ковенскай губэрні) называліся «Літвой», а самі жыхары — «літоўцамі» («ліцьвінамі»), да якіх зямяне і сьвятары адносілі і мясцовых сялянаў<ref>''Lachnicki, I.E.'' Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey… С. 57</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 8, 64.</ref>. === Лінгвістычны падыход у легітымацыі валоданьня краем === У гэтай сытуацыі дзеля довадаў рускасьці «літоўскіх губэрняў» адміністрацыяй [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] [[Уладзімер Назімаў|Уладзімера Назімава]] быў выкарыстаны вельмі неардынарны для кіраваньня ўскраінамі імпэрыі лінгвістычны падыход, паводле якога галоўная роля ў вызначэньні рускасьці асобы адводзілася мове{{Заўвага|У верасьні 1862 году ў Савеце міністраў абмяркоўвалася запіска віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара Назімава аб наданьні права кожнай народнасьці атрымліваць адукацыю на сваёй мове ды іншыя сродкі свайго разьвіцьця, як гэта рабілася ў [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Лінгвістычны падыход быў часова падтрыманы ўладамі і яго (разам з антыпольскімі заклікамі) шырока прапагандаваў у імпэрыі рэдактар газэты «Московские ведомости» Міхаіл Каткоў. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С.116, 175, 192—193, 195, 199, 460.}}. У пачатку 1860-х гадоў расейскі ўрад таксама стаў фінансаваць ідэолягаў «заходнерусізму» ([[Міхаіл Каяловіч]], [[Ксенафонт Гаворскі]] ды інш.), якім была пастаўленая задача акцэнтоўваць «адзінапляменнасьць» і «адзінавернасьць» славянамоўнага сялянскага насельніцтва «заходне-рускага краю» і абгрунтоўваць, што [[Беларусь]] як «Заходняя Расея» ёсьць непадзельнай часткай «адзінай Расеі», а «[[беларусы]]» — арганічнай часткай «адзінага рускага народу», якой ня трэба самастойнае культурнае і палітычнае разьвіцьцё без астатняй Расеі<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 7, 16.</ref>{{Заўвага|Цікава, што першае пакаленьне заходнерусістаў (нават Міхаіл Каяловіч), якія былі мясцовымі праваслаўнымі ўраджэнцамі, звычайна чаргавала ў сваіх публікацыях вызначэньні «літоўскі» і «беларускі», называючы сябе то «беларусамі», то «літоўцамі» («ліцьвінамі»), і выказвалі, прынамсі ў прыватнай сфэры, пачуцьцё культурнай перавагі «Заходняй Расеі» над Вялікаросіяй. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 197, 491; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»... С.. 148.}}. Так, Міхаіл Каяловіч у 1863 годзе заявіў у часопісе [[славянафільства|славянафіла]] [[Іван Аксакаў|Івана Аксакава]] «День», што Беларусія — гэта «''ўсё тое племя, якое мовіць беларускай гаворкай''», і апісаў арэал расьсяленьня беларусаў, ахопліваючым Віцебскую губэрню, частку Магілёўскай і Менскай, большую частку Гарадзенскай і Віленскай і малую частку Ковенскай губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197.</ref><ref>''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 11.</ref>. У сувязі з узрослай апазыцыйнасьцю карэнных дваранаў («палякаў») адміністрацыя [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] разглядала мясцовых сялянаў (у першую чаргу — праваслаўных) у якасьці галоўнай апоры ўраду і імпэрыі на яе [[Заходні край|«заходніх» ускраінах]], а таксама ставіла задачу велікарускай земляўласьніцкай калянізацыі краю, у якой удзельнічалі б прадстаўнікі ня толькі дваранаў, але і іншых [[Стан (сацыяльная група)|станаў]]<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 181.</ref>{{Заўвага|У канцы 1862 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Назімаў схіліўся да думкі ў пажаданасьці пераводу ўсіх польскамоўных дваранаў, якія «не прызнаюць сябе рускімі», на становішча грамадзянаў Царства Польскага, што мае ўласнасьць у Расеі, ці іх масавага высяленьня ў Царства Польскае з прымушэньнем да продажу нерухомасьці; а ў сакавіку 1863 году, незадоўга да сваёй замены Мураўёвым, канчаткова прыйшоў да высновы, што «''ў Заходніх губэрнях няма зусім дваранства, бо наяўнае польскае дваранства ніколі нічога не захоча зрабіць на карысьць Расейскай дзяржавы''». Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 181.}}. Менавіта з 1863 году шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў, упершыню аб’яднаных разам пад уладай аднаго генэрал-губэрнатара — віленскага, у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі пачынаюць стала афіцыйна называцца як «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), выразна набыўшы ідэалягічную афарбоўку і значэньне «Паўночна-Заходняй Расіі» («Паўночна-Заходняй Русі»)<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 5. — С. 445</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>. З гэтай мэтай уладамі рабіліся маштабныя захады, каб пашырыць назву «беларусы» на ўсё [[славянскія мовы|славянамоўнае]] сялянскае насельніцтва краю. Яшчэ ў канцы 1850 — пачатку 1860-х гадоў з друку выйшаў шэраг (часам супярэчных адзін аднаму) афіцыйных этнаграфічных і статыстычных дасьледаваньняў (М. Лябёдкіна, А. Коравы, П. Баброўскага, Д. Афанасьева ды інш.), дзе большая частка славянамоўнага насельніцтва Гарадзенскай і Віленскай губэрняў называлася не «літоўцамі» («ліцьвінамі») ці «палякамі», а «беларусамі», «[[Чорная Русь|чарнарусамі]]» і нават [[крывічы|«крывічамі»]] (у апошнім выпадку расейскія навукоўцы спрабавалі вярнуць насельніцтву назву племені з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]])<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—186</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 64.</ref>{{Заўвага|Яшчэ ў 1857 годзе акадэмік Пётар Кёпен надумаў правесьці грунтоўнае дасьледаваньне этнічнага складу Расейскай імпэрыі і скласьці этнаграфічную мапу. Па ўхвале міністра ўнутраных справаў Дзьмітрыя Блудава і Сыноду, Кёпен разаслаў ва ўсе царкоўныя прыходы краіны спэцыяльныя блянкі, дзе сьвятары мусілі пазначыць інфармацыю аб геаграфічным становішчы і назьве населеных пунктаў свайго прыходу, колькасьць прыхаджанаў і іх этнічную прыналежнасьць. Блянкі атрымалі назву прыходзкіх сьпісаў. Зь невядомых прычынаў скласьці паводле блянкаў этнаграфічную мапу імпэрыі Пятру Кёпену не ўдалося. (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У 1862 годзе М. Лябёдкін апрацаваў атрыманыя ў 1857 годзе Пятром Кёпенам прыходзкія сьпісы дзевяці заходніх губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай, Віцебскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай), склаўшы на іх падставе (без навуковай крытыкі) статыстычныя табліцы зь зьвесткамі аб этнічным складзе насельніцтва кожнага павету. Паводле табліц удзельная вага беларусаў у Віленскай губэрні складала 17,4%, Віцебскай — 62,4%, Гарадзенскай — 3,3%, Менскай — 65,1%, Магілёўскай — 84,2%, а агульная іх колькасьць у пяці губэрнях — 1 973 873 чалавекі. Побач з 25 879 (3,3%) «беларусамі» у Гарадзенскай губэрні, паводле Лябёдкіна, налічвалася 132 286 (16,7%) «велікарусаў», 201 897 (25,6%) «літоўцаў», 193 228 (24,5%) «палякаў», 30 927 (3,9%) «яцьвягаў», 5 463 (0,69%) «бужаніны», а ў Віленскай губэрні было 23 016 (2,74%) «крывічоў». На думку іншага дасьледніка-статыстыка Гарадзенскай губэрні Паўла Баброўскага, сьвятары многіх прыходаў праваслаўных «беларусаў» адносілі да «рускіх», а «беларусаў»-каталікаў ксяндзы запісвалі «літоўцамі» (ліцьвінамі) ці «палякамі». (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У Віленскай губэрні, паводле дасьледніка А. Коравы, сярод «славянаў» (44%), апроч «велікарусаў» (2,3%), налічвалася 29,4% «русінаў», якія падзяляліся на «беларусаў» (у Вялейскім, Дзісьненскім і часткова Сьвянцянскім паветах), «чарнарусаў» (галоўным парадкам, у Лідзкім павеце) і «крывічоў» (галоўным парадкам, у Ашмянскім павеце), і 12,3% «палякаў». Таксама падкрэсьлівалася, што славяне і «літоўцы» (пад якім разумелася [[балтыйскія мовы|балтамоўнае]] насельніцтва, то бок летувісы) ня вельмі адрозьніваюцца (у параўнаньні з габрэямі, татарамі і цыганамі) паміж сабой у норавах, звычаях ды інш. (Гл.: Віленская губэрня... С.290, 321.).}}{{Заўвага|Д. Афанасьеў, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния» (1861 год), адзначыў, што на ўсходзе Ковенскай губэрні зь мяшаным канфэсійным складам няма «''ніякай непрыязьні паміж вернікамі розных рэлігіяў''»: «''…у паўднёва-усходняй частцы Новоаляксандраўскага павету мясцовыя жыхары, сумесь беларусаў, літоўцаў і крывічоў, — каталікі, што мовяць толькі беларускай гаворкай, ахвотна слухалі праваслаўнае набажэнства да закрыцьця струхлелых цяпер храмаў''». (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185). Афіцэр Генэральнага штабу П. Баброўскі, зь мясцовай шляхты, які рабіў аналягічнае дасьледаваньне ў Гарадзенскай губэрні («Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния», 1863 год), зазначыў неаднароднасьць хрысьціянскага насельніцтва і шкоднасьць гэтага для дзяржавы, але і адзначыў наяўнасьць талерантнасьці, зьвязанасьці і прыязьні паміж людзьмі ў губэрні: «''Рознасьць народанасельніцтва паводле веравызнаньня вельмі важнае для нас з прычыны рознадумства паміж праваслаўнымі і рымскімі каталікамі і паводле браку рэлігійнага адзінства краіны. Рэлігійнае рознадумства шкодна ўплывае на пасьпяховае разьвіцьцё; недахоп адзінства шкодзіць народнаму дабрабыту. Пры ўсім тым, нягледзячы на моцную нецярпімасьць каталікоў да праваслаўных, у асяродзьдзі хрысьціян існуе адна агульная сувязь у эвангельскім вучэньні — у любові да блізкага, як да самога сябе''». Баброўскі піша, што продкамі жыхароў Гарадзенскай губэрні былі не крывічы, а іншыя славянскія плямёны: «''Што краіна, якая складае цяперашнюю Гарадзенскую губэрню, была і ёсьць сапраўды Руская, г.зн. населеная пераважна народам рускім <…> у тым мы пераконваемся: па-першае, з гістарычных помнікаў, якія дайшлі да нас, і па-другое, з мовы галоўнай масы народнасельніцтва, якая, у выніку гістарычных падзеяў, страціла толькі часткова першапачатковую веру, але захавала сваю першабытную мову — мову дрыгавічоў, драўлянаў, бужанаў і нараўянаў''» (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185).}}{{Заўвага|І. Зяленскі, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния» (1864 год), падрыхтаванага яшчэ да паўстаньня, адзначыў, што неправамерна адносіць сялянаў губэрні да «літоўскага племені», а саму Менскую губэрню да «Літвы», як раней рабілася. Дасьледнік адзначаў, што карэннае насельніцтва складаецца з «славяна-русаў» — нашчадкаў [[крывічы|крывічоў]] і [[дрыгавічы|дрыгавічоў]]: на яго думку нашчадкамі крывічоў ёсьць «беларусы», якія зараз жывуць у Бабруйскім, Барысаўскім, Ігуменскім і Менскім паветах Менскай губэрні, а нашчадкамі дрыгавічоў ёсьць «чарнарусы», якія жывуць у Наваградзкім, Слуцкім, Мазырскім і Рэчыцкім паветах. Сялянскае насельніцтва Пінскага павету, [[загародзкія гаворкі|мова]] якіх была вельмі падобнай на мову сялянаў Валынскай губэрні, Зяленскім было аднесена да «маларусаў». Гл.: Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния… С. 407—409.}}. У пачатку 1860-х гадоў мясцовыя расейскія ўлады, асабліва папячыцель [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] А. Шырынскі-Шыхматаў, спрабавалі выкарыстоўваць «беларускую гаворку» («белорусское наречие») з друкам толькі на кірыліцы («русскими буквами») у ідэалягічным спаборніцтве з карэннымі (каталіцкімі і польскамоўнымі) дваранамі, якія разгарнулі друк на летувіскай («жмудзінскай») і беларускай гаворках для сялянаў [[лацінка]]й<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197—198.</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 269—287.</ref>{{Заўвага|У 1862 годзе [[Аляксандар Аскерка]] арганізаваў у Варшаве выданьне лацінкай беларускамоўнага буквара-катэхізісу («Элемэнтаж для добрых дзетак каталікоў»). Аднымі з найбольш вядомых тагачасных беларускамоўных публікацыяў лацінкай, якія зыходзілі ад мясцовай шляхты для сялянаў, былі газэта [[Мужыцкая праўда|«Мужыцкая праўда»]], агітацыйныя кніжкі зь вершамі «Гутарка старога дзеда», «Гутарка двух суседаў», «Беларуская гутарка» ды іншыя «гутаркі». (Гл.: ''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі... С. 82.). Цікава, што выдаўцамі беларускамоўнай «Гутаркі старога дзеда» ў 1861—1862 гадох (у Беластоку) былі Браніслаў Шварц (1834—1908) і Грынявіцкі, а Шварц так вызначаў мэту выданьня: «„Гутарка старога дзеда“ мусіла была пераканаць народ літоўскі, што толькі ад Рэчы Паспалітай польскай атрымае ён „зямлю і волю“». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 86.}}. А ў 1863 годзе з ухвалы адміністрацыі Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ў прапагандысцкіх мэтах дзеля пашырэньня сярод сялянаў Віленскай і Гарадзенскай губэрняў назвы «беларусы» (якія абвяшчалася часткай «рускага народу») кіраўніцтвам Віленскай навучальнай акругі была выдадзеная ў Вільні ў друкарні А. Сыркіна кніга ананімнага аўтара (аўтараў) пад назвай «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год). У якасьці чытаньня для народных школаў кнігу было загадана выкарыстоўваць з 1863 году ва ўсёй Віленскай навучальнай акрузе<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 200.</ref>{{Заўвага|Апавяданьні ў кнізе «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год) напісаныя на розных славянскіх дыялектах. Першым у кнізе разьмешчанае апавяданьне «Кто булы наші найдавнійші діды і якая іх була доля до уніі?», якое аўтарам напісана на імітацыі заходнепалескага дыялекту, што тагачаснымі навукоўцамі звычайна адносіўся да абшару «маларускай гаворкі» (г.зн. у сучасным разуменьні – украінскай мовы). «Маларускамоўны» тэкст з самага пачатку запэўнівае чытача, што жыхары паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні ёсьць напраўду «беларусамі» (як і жыхары Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў), а продкамі іх былі славяне-крывічы: «''Сторона, дэ жывуть тэпэр Пынчукі, Мынчукі, Вытэбці, Могілевці, зовэтця Білою Русью; в гэтуй стороні з вэльмы давных часув жыв народ Словяньскій, рудный з народамы, которыі давній жылы і тэпэр жывуть в полуднёвых і всхудніх русськіх краях. Народ той впэрш звався Крывычамы альбо крывыцькымы Словянамі: так, булы колысь Крывычы Смоленьскыі, — воны жылы нэдалэко коло міста Смоленьска; а то еще булы Крывычі Полоцькыі, — от, гэты Крывычы булы нашімы прадядамы. Нэ можэмо тэпэр довідатыся, чы вэлыкый кусок зэмлі займовалы Крывычы Полоцькыі; можэмо тулько сказаты, жэ тэпэрэшныі Вытэбськая, Могылёвская губэрніі, малэнькій кавалочок Пськовськэй і Смоленьскэй, значна часть Мыньскэй губэрніі з Пыньском, Мозыром і Туровом, кавалок Выленьскэй до річкі Дзітвы і добрый квалок Гроднэнськэй з містямы Волковыськом і Бэрэстям булы тымі містямі, дэ жыв беларускі народ''» (С. 1—2). У іншым апавяданьні «Велікая помылка нашых белорусов» даводзілася, што беларусы-каталікі застаюцца тымі ж самымі беларусамі, бо «''у іх мова простая, белорусская, звычаі простые белорусскіе; і звычаі і мова ў мужыков католіков тыя самыя, што і мужыков православных, ці русскіх''». У апавяданьні «Розмова на цментарі старосты Янка з братчыком Хвэдосем» падкрэсьлівалася: «''А і мы самі запэвнэ зовсім нэ ляхі: мы самі по собі народ особный — белоруссы!''» (С. 28).}}. === Вяртаньне да канфэсійнага прынцыпу вызначэньня «рускасьці» краю === [[Файл:Atlas of population of the West Russian region of confessions 1864.jpg|thumb|Тэндэнцыйная мапа дзевяці губэрняў [[Заходні край|«Заходне-рускага краю»]], створаная афіцыйнай расейскай імпэрскай навукай, дзе [[праваслаўе|праваслаўныя]] («рускае племя») адзначаны зялёным колерам, а [[каталіцызм|каталікі]] — цёмна-ружовым (1864 г.). Картограф [[Аляксандар Рыціх|А. Ф. Рыціх]]]] Аднак з пачаткам паўстаньня 1863—1864 гадоў расейскія ўлады адмовіліся ад «экспэрымэнтаў» у вызначэньні рускасьці насельніцтва толькі празь лінгвістычны (і этнанімічны) падыход, які не дапамог прадухіліць сэпаратысцкія настроі і паўстанчыя дзеяньні. Па прызначэньні папячыцелем [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] [[Іван Карнілаў|Івана Карнілава]] яны згарнулі падтрымку друку на [[беларуская мова|беларускай мове]], палічыўшы, што без рэлігійнай прапаганды Маскоўскай царквы русіфікацыя ня ёсьць дастатковай, і працягвалі перавод католікаў у Маскоўскую царкву<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 226.</ref>{{Заўвага|Многія сяляне Віленскай і Гарадзенскай губэрняў у канцы 1860-х гадоў не хацелі мірыцца з гвалтам у пытаньнях веры і падавалі калектыўныя звароты, просячы вярнуць іх у каталіцтва, бо іх запісалі ў Маскоўскую царкву безь іхнай згоды. Гэтыя хваляваньні падштурхнулі маскоўскага гаспадара Аляксандра II пры праезьдзе празь Вільню ў 1867 годзе зьвярнуцца да пераведзеных з каталіцтва ў Маскоўскую царкву сялянаў з словамі: «''Вельмі рады вас бачыць праваслаўнымі. Упэўнены, што вы перайшлі ў старажытную веру края зь перакананьнем і шчырасьцю; ведайце, што раз прыняўшым праваслаўе я ні на якой падставе не дазволю і не дапушчу вярнуцца ў каталіцтва. Ці чуеце?''». Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Разам з заявамі, што [[беларусы]] — частка расейскага народу, афіцыйныя ўлады і навука дадавалі, што беларуская мова і культура ёсьць другараднымі і малазначнымі, а выкладаньне ў школах пачалося толькі на [[расейская мова|расейскай мове]]{{Заўвага|Часопіс «Вестник юго-западной и западной России» (т. III, кн. VIII, 1863 г.) пісаў: «''вучыць на беларускім жаргоне — бязглузьдзіца''» (С. 239.). А новапрызначаны папячыцель Віленскай навучальнай акругі Карнілаў, спасылаючыся на «неапрацаванасьць» і «беднасьць» мовы беларускага народу, настойваў на поўнай марнасьці «друкаваньня кніг на беларускай гаворцы» і памылковасьці думак тых настаўнікаў, якія «стаяць за захаваньне мясцовых гаворак у народных кнігах» (Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 146.)}}{{Заўвага|Цікава, што канчатковай мэтай палітыкі афіцыйных уладаў было не выцісканьне польскай мовы беларускай ды спрыяньне разьвіцьцю беларускамоўнай культуры, але русіфікацыя насельніцтва. Калі па здушэньні паўстаньня адміністрацыя віленскага генэрал-губэрнатара падштурхоўвала мясцовае дваранства прыносіць вернападданыя адрасы маскоўскаму гаспадару, то [[Маршалак шляхты|менскі губэрнскі маршалак]] [[Яўстах Прушынскі]] прамовіў свой адрас у верасьні 1863 году ад імя дваранаў Менскай губэрні на беларускай мове. Расейскі чыноўнік адміністрацыі віленскага генэрал-губэрнатара Масолаў, сьведка падзеі, напісаў у мэмуарах, што гэты беларускамоўны адрас палічылі за чарговую хітрасьць «палякаў»: «Ковенскае дваранства прадставіла адрас за 500-мі подпісамі 26 жніўня, потым гарадзенскае — у сярэдзіне верасьня; у канцы верасьня і менскае разам з новым маршалкам Прушынскім, чалавекам выдатнай сумленнасьці, сілы волі і розуму. Надумаўшы скласьці адрас, ён напісаў агульнае пасланьне на беларускай мове з выказваньнем сваіх перакананьняў. У ім ён выказаў упэўненасьць у гістарычнай неабходнасьці зьліцьця заходніх губэрняў з Расеяй, але ў той жа час неабходнасьць гэтага зьліцьця ён даводзіў думкай аб панславізьме. Думка гэтая пусьціла карані ў Менскай губэрні, бо ў ёй крылася вядомая хітрасьць палякаў, якія на ўсё згодныя, абы толькі ня быць і не называцца рускімі». (Гл.: ''Масолов, А.Н.'' Виленские очерки 1863—1865 гг. / А.Н. Масолов // Русская старина. — 1883. — Т. 40. — С. 585). У 1850-я гады ў Менскай і Магілёўскай губэрнях значны ўплыў на праяўленьне шляхтай зацікаўленасьці да мовы мясцовых сялянаў зрабіў сваімі літаратурнымі творамі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]. Калі ў 1862 годзе ў Менску праходзілі паніхіды па загінулых у Варшаве маніфэстантах і [[месьціч]]ы (у тым ліку і Каміла Дунін-Марцінкевіч) сьпявалі ў касьцёлах патрыятычныя гімны, то шляхцянка Мазырскага павету [[Кіневічы|Кеневіч]], якую хацелі прыцягнуць да адказнасьці за сьпяваньне гімну, напісала ў палітычны суд «зьедлівую насьмешку на скажонай беларускай мове». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 116.}}. Віленскі генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]], угадваючы настроі цэнтральнай улады, сьцьвярджаў у сваёй запісцы [[Сьпіс імпэратараў Расеі|маскоўскаму гаспадару]] [[Аляксандар II|Аляксандру II]], што ў заходніх губэрнях ''«праваслаўе злучанае з паняцьцем аб рускай народнасьці, у той жа час, наадварот, паляк і каталік складаюць адно»''<ref name="ReferenceA">''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 291—292.</ref>. Адразу па паўстаньні 1863—1864 гадоў урадам былі выдадзеныя тэндэнцыйныя этнаграфічныя атлясы [[Аляксандар Рыціх|Аляксандра Рыціха]] («Атлас населения Западно-Русского края по исповеданиям», Санкт-Пецярбург, 1864 год) і [[Родрыг Эркерт|Родрыга Эркерта]] («Взгляд на историю и этнографию западных губерний России», Санкт-Пецярбург, 1864 год), якія паказвалі этнічную структуру насельніцтва [[Заходні край|«заходніх губэрняў» («заходне-рускага краю»)]] Расейскай імпэрыі, дзе для довадаў рускасьці зямель праваслаўныя жыхары (галоўным парадкам — мясцовыя славянамоўныя сяляне) у «Заходнім краі» лічыліся за «рускіх», колькасьць якіх была наўмысна павялічана, а дваране-каталікі — «палякамі»{{Заўвага|Палкоўнік Р.Ф. Эркерт пісаў у сваім атлясе: «''Нішто ў заходніх губэрнях Расеі не вызначае рысу, аддзяляючай расейскую [[народнасьць]] ад польскай, так выразна і правільна, як рознасьць веравызнаньняў. Такім парадкам, у Заходняй Расеі, з адносна нешматлікімі выняткамі, усе славянскія жыхары праваслаўнага спавяданьня мусяць лічыцца рускімі, а ўсе тыя, якія спавядаюць каталіцкую рэлігію — палякамі''» (''Эркерт, Р.Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России... С. 6.). Мове не надавалася істотнай увагі. Па выданьні атлясу П. Баброўскі ня мог пагадзіцца з высновай Р. Эркерта ў тым, што вопратка, звычаі, увесь уклад жыцьця робяць беларусаў-каталікоў трывалымі палякамі, таму што ўражаньне аб Беларусі аўтар атлясу вынес з «''палацаў і касьцёлаў, што ляжалі на ягоным шляху''». Баброўскі цьвёрда прытрымліваўся думкі, што адзінай прыкметай для падзелу насельніцтва Беларусі на «беларусаў» і «палякаў» можа быць толькі мова: «''Нічога ня значыць, што беларусы, паводле Эркерта, не называюць сябе гэтым сваім імем. Беларусы, ня ведаючы, што яны беларусы, захавалі і ў штодзённай гутарцы, і ў песьнях, і ў прыслоўях свае азначаныя нацыянальныя, лягічныя формы, свой азначаны характар, свае праявы, звычаі і г.д. Беларус-селянін, ці будзе ён праваслаўны, ці каталік, мае свае перакананьні, сваю маральную філязофію і перадае гэта разам з мовай сваім дзецям і ўнукам. Ксёндз і памешчык ніколі ня скажуць аб беларусе каталіцкага веравызнаньня, што ён беларус, а скажуць — ліцьвін. Пагутарыце з гэтым ліцьвінам, і вы пачуеце беларускую гаворку. Падчас нашай працы ў Гарадзенскай губэрні мы мелі этнаграфічныя сьпісы насельніцтва ад сьвятароў і ксяндзоў. На сьпісах тых сяляне, як праваслаўныя, так і каталікі, названыя ліцьвінамі і тут прыкладзены ўзоры іхнай мовы — вы думаеце летувіскай? Не — беларускай. Ксёндз рабіў гэта таму, што беларусы калісьці ўваходзілі ў склад народнасьцяў Літоўскай дзяржавы. Мы бачым тут не палітычную памылку, як думае Эркерт, а палітычную праўду і вельмі грубую этнаграфічную памылку''» (Гл.: ''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Апроч таго П. Эркерт выдаў дзьве вэрсіі (па-расейску і па-француску) этнаграфічнага атлясу «заходне-рускіх губэрняў і суседніх абласьцей» (у францускім выданьні — «''губэрняў, населеных цалкам ці часткова палякамі''»). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 189—190.}}{{Заўвага|Атляс А. Рыціха спачатку быў зроблены ў 1863 годзе для службовага (ваеннага) выкарыстаньня, а потым у 1864 годзе перапрацаваны для прапагандысцкіх мэтаў. Найбольш выразныя адрозьненьні былі ў ліку мясцовых каталікоў. Калі ў вэрсіі 1863 году ў ліку 2 633 456 каталікоў Заходняга краю значыліся 175 997 «беларусаў» і «чарнарусаў» і 853 706 «літоўцаў», то публікацыя 1864 году, ні на адзінку не зьмяняючы агульную колькасьць гэтай канфэсійнай групы (2 633 456), прыводзіць сярод каталікоў 444 173 «беларусы» і «чарнарусы» і 585 530 «літоўцаў». Іншымі словамі, Рыціх, у новай вэрсіі атлясу пералічыў разам 268 176 чалавек з адной групы ў іншую: «беларусаў» і «чарнарусаў» стала больш роўна на столькі ж, на колькі стала менш «літоўцаў», што было відавочнай маніпуляцыяй і палітызацыяй этнаканфэсійнай статыстыкі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 191—192; ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Апроч таго, у Вільні ў 1864 годзе была створаная [[Віленская археаграфічная камісія]], а ў Кіеве — цэнтры Паўднёва-Заходняга краю — працягвала працаваць (з 1843 году) [[Кіеўская археаграфічная камісія]], якім была пастаўленая задача адшукаць і прывесьці ўсе «довады» (у тым ліку — для іншаземнага чытача), што ўсё насельніцтва Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў было і ёсьць «рускім» на падставе перш за ўсё праваслаўнага веравызнаньня{{Заўвага|Падбор крыніцаў для публікацыі Віленскай і Кіеўскай археаграфічнымі камісіямі праходзіў праз прызму праваслаўнасьці Заходняга краю, крыху сапсаванага «польскім» уплывам. У прадмове да першага тому сабраных матэрыялаў Віленскай археаграфічнай камісіі адкрыта паведамлялася, што камісія вызначыла прадметам сваіх заняткаў перапісваць і надрукаваць прывілеі і акты, «''якія сьведчаць пра існаваньне ў Заходнім краі праваслаўных цэркваў''», выпісаць і надрукаваць акты, «''у якіх выражаецца палітычны быт, характар і жыцьцё заходняга краю, які называўся вялікім княствам Літоўскім, у розныя эпохі яго існаваньня''». Адной з галоўных задачаў было друкаваньне лучнасьці дакумэнтаў, якія павінныя былі праясьніць «''элемэнт праваслаўя ў Заходнім краі''» (ягоны стан і пераход ва ўніяцтва); «''паказаць зь якою хітрасьцю і гвалтам адбіраліся ўніятамі ў праваслаўных іхныя цэрквы і царкоўная маёмасьць''»; давесьці, «''што многія вядомыя фаміліі ў Літве былі праваслаўнага спавяданьня''» і г.д. Пры выбары дакумэнтаў камісія зыходзіла з мэты «''давесьці фактычна, што Заходні край ніколі ня быў шчасьлівы пад польскім кіраваньнем; што, нягледзячы на існавалае заканадаўства і мноства судовых установаў, ніхто ня мог быць упэўнены ні ў правах сваёй уласнасьці, ні ва ўласнай небясьпецы''»; што «''цывілізацыя Польшчы, а зь ёю і Заходняга краю, далёка стаяла ад тае ступені дасканаласьці, на які ставяць яе палякі''»; і «''што толькі пад расейскім кіраваньнем Заходні край забыў свае пакуты, загаіў былыя раны і пачаў сваё сапраўды палітычнае быцьцё''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 22—24.). Таксама ў прадмове адзначалася, што ў існасьці Вялікае Княства Літоўскае было ў многім «рускай» дзяржавай: «''Літоўскае заканадаўства складае незьняпраўджаны помнік пераважаньня рускага элемэнту ў Літве. Ніхто ня можа ў тым сумнявацца, што рускія законы выдаюцца для таго, каб выконваць іх, а каб выконваць іх, неабходна разумець мову, на якой яны напісаныя. <…> [[Судзебнік Казімера|Судзебнік]] і Статут напісаныя былі на [[руская мова|рускай мове]], то хто адважыцца супярэчыць таму, што руская мова была агульнаўжыванай паўсюдна ў дзяржаве. А праз тое, што мова складае самую бачную прыкмету нацыянальнасьці, то і не выклікае сумненьня, што руская народнасьць была пераважным, дамінантным элемэнтам у дзяржаве''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 18.). Дадавалася, што заваяваньні Сьвятога Ўладзімера і Яраслава Мудрага стварылі яцьвяга-рускую ўскраіну (да вусьця [[Вяльля|Вяльлі]]), куды перасяляліся жыхары рускага паходжаньня. Зносіны літоўцаў з Русьсю далі першым безьліч перавагаў: літоўцы ўзмацніліся і пераймалі ад рускіх усё, што лічылі для сябе карысным: мову, пісьмо, звычаі і законы, веру, складалі дружыны з рускіх воінаў, і г.д. (С. 2.)}}. Гэтыя і іншыя захады ўладаў мусілі былі служыць практычным пацьверджаньнем пастановы [[Заходні камітэт|Заходняга камітэту]] ў 1864 годзе аб тым, што ''«Паўночна-Заходні край ёсьць рускім, які складае старажытную спадчыну Расеі»''. Па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў расейская ўлада і афіцыйная навука ўсё часьцей сталі называць карэнных (каталіцкіх і польскамоўных) дваранаў у краі «палякамі», а тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны») ужываць у дачыненьні да [[балтыйскія мовы|балтамоўнага]] насельніцтва [[Ковенская губэрня|Ковенскай]] і [[Віленская губэрня|Віленскай губэрняў]] (то бок, у дачыненьні да [[летувісы|летувісаў]])<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 13—14</ref><ref>Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов. — Т. III. — С. 62—64.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 362—363, 366, 368—369.</ref>{{Заўвага|У афіцыйнай расейскай навуцы і ідэалёгіі для апраўданьня валоданьня землямі, населенымі балтамоўным насельніцтвам краю, часта ўказвалася вялікая роля «рускага» насельніцтва ў характары і гісторыі Вялікага Княства Літоўскага (якое пачало называцца ў расейскай гістарычнай навуцы «Літоўска-Рускай дзяржавай»), а таксама сцьвярджалася і падкрэсьлівалася вялікая блізкасьць славянаў і балтаў: «''З усіх народаў эўрапейскай сям’і славяне і літоўцы знаходзіліся ў найбліжэйшым паміж сабой сваяцтве паводле мовы, веры і звычаяў''». Гл.: ''Петров, Н.И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 47 ды інш.}}. === Непасьлядоўнасьць працэсаў уніфікацыі і русіфікацыі краю === Расейская ўлада імкнулася да ўніфікацыі кіраваньня і гамагенізацыі насельніцтва. Памянёныя канцэпцыі (канфэсійная і моўная) адмаўлялі этнасу ў праве быць негамагенным у этнанімічных, моўных, культурных і нават канфэсійных дачыненьнях, не прымалі варыятыўнасьці. У мэтах апраўданьня валоданьня тэрыторыямі выкарыстоўваліся ўсякія выгадныя факты і акцэнтаваліся другарадныя характарыстыкі. Канфэсійны і моўны крытэрыі (прынцыпы), пакладзеныя ў складаньне расейскай этнічнай статыстыкі, мапаў і ідэалёгіі, ігнаравалі і ня ўлічвалі наяўнасьць унутраных сувязяў паміж насельніцтвам. Апроч таго, сама непасьлядоўнасьць у вызначэньні крытэраў «рускасьці» й [[тапаніміка|тапанімічным]] найменьні губэрняў былі абумоўленыя тым, што расейская ўлада імкнулася ня толькі да «абрусеньня краю», «зьліцьця з Расеяй», але таксама думала аб адміністрацыйным кантролі і спакоі ў паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях<ref name="ReferenceA"/><ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 753—754.</ref>. Многім высокім чыноўнікам расейскага ўраду хуткая [[русіфікацыя]] і ўсеагульнае далучэньне да [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]] ў краі здаваліся цяжкімі або немагчымымі праз супраціў мясцовага насельніцтва і браку ў краі значнай колькасьці чыноўнікаў, вайскоўцаў, сьвятароў, настаўнікаў і маянткоўцаў зь ліку расейцаў (велікарусаў) — і яны думалі больш пра прадухіленьне перадумоваў новага паўстаньня. Таму практычныя захады ва ўсталяваньні кантролю над краем не заўсёды адпавядалі заяўленай ідэалёгіі «рускасьці» краю і «адзінства рускага народу» ў трох галінах, а [[Культурная асыміляцыя|асыміляцыя]] па 1864 годзе была непасьлядоўнай — толькі ў галіне культуры, што мела вонкавы, павярхоўны характар: пашыраліся [[расейская мова|расейская (велікаруская) мова]] і [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўская (Расейская праваслаўная) царква]]<ref name="ReferenceA"/>. <gallery perrow=7> Файл:Ethnographic map of Vilno governorate of Russian empire - made by an officer A. Koreva - 1861 AD.jpg|Тэндэнцыйная этнаграфічная мапа Віленскай губэрні (у кнізе «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния»), зробленая афіцэрам Генэральнага штабу Расейскай імпэрыі А. Коравам, 1861 г. Файл:Arheograficheskij sbornik dokumentov k istorii Severo-Zapadnoj Rusi - T 1 - Wilno 1867 AD.JPG|Кніга «Археографический сборник документов, относящийся к истории Северо-Западной Руси», Т. 1, 1867 г., Вільня Файл:Sbornik dokumentov Ekateriny II po ustrojstvu Severo-Zapadnogo kraja.JPG|Кніга «Сборник документов, касающихся административного устройства Северо-Западного края при императрице Екатерине II (1792—1796)» (Вільня, 1903 г.) Файл:Konstanty Woynillowicz appeal about estates in North-Western Krai in Russian empire - 1868 AD.jpg|Афіцыйны зварот («запіска») праваслаўнага двараніна Канстантына Ксаверавіча Вайніловіча{{Заўвага|Канстантын Ксаверавіч Вайніловіч быў новахрышчаным з каталіцтва ў праваслаўе дваранінам, народжаным у сям’і каталіцкіх бацькоў. Валодаў маёнткам [[Шостакі|Шостакамі]] ў Слуцкім павеце і паходзіў з [[Макраны|макранскай]] лініі шляхецкага роду Вайніловічаў з Слуцкага павету, быў родным братам [[павятовыя маршалкі Менскай губэрні|слуцкага павятовага маршалка]] Юзэфа Ксаверавіча Вайніловіча (ажэненага з Галенай Ваньковіч). Быў далёкім сваяком [[Эдвард Вайніловіч|Эдварду Вайніловічу]] (з савіцкай лініі роду) і блізкім сваяком ягонай жонкі Алімпіі Ўзлоўскай, народжанай ад Марка Ўзлоўскага і Мацільды Вайніловіч (з макранскай лініі роду). Бацька Ксаверы Ваніловіч быў вялікім аматарам беларушчыны. Гл.: ''Луцкевіч, А.'' Выбраныя творы... С. 132.}} да [[губэрнатары Менскай губэрні|менскага губэрнатара]] [[Ягор Касінаў|Касінава]] з просьбай хадайнічаць у віленскага генэрал-губэрнатара права на набыцьцё маёнткаў (''«у тутэйшым Паўночна-Заходнім краі, дарагой маёй радзіме»''), 12 лістапада 1868 г. ''(Падкрэсьлена алоўкам чыноўнікам)'' Файл:Magazine - Vestnik Yugo-Zapadnoj i Zapadnoj Rossii - nr 8 - 1864 AD - page 1.jpg|Першая старонка часопісу «Вестник Юго-Западной и Западной России» (№8, 1864 г.) Файл:Сборник Северо-Западный край.jpg|Вокладка кнігі «Сборник памятников народного творчества Северо-Западного края» ([[Вільня]], 1866 г.) Файл:Ратч - Сведения о польском мятеже 1863 г - 1867 AD.jpg|Вокладка кнігі В. Ратча «Сведения о польском мятеже 1863 года в Северо-Западной России», Т. 1. (Вільня, 1867 г.) </gallery> == Спэцыфіка кіраваньня і рэжыму законаў == === Стратэгія кіраваньня === Па падзелах Рэчы Паспалітай на «новадалучаных» тэрыторыях была ўсталяваная ў першую чаргу ўлада [[генэрал-губэрнатар]]аў{{Заўвага|«Генэрал-губэрнатарская» форма кіраваньня тэрыторыямі ў Расейскай імпэрыі была характэрная для сталічных рэгіёнаў імпэрыі (Санкт-Пецярбург, Масква), новадалучаных тэрыторыяў (ускраінаў, «краёў»), а таксама ўводзілася на тэрыторыях, ахопленых ваеннымі дзеяньнямі. Функцыі інстытуту генэрал-губэрнатара вагаліся ад пасярэдніцкага зьвяна паміж маскоўскім гаспадаром і некалькімі губэрнатарамі да асаблівага рэжыму кіраваньня губэрнямі. Гл.: ''Лысенко, Л.М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы... С. 166.}}. У Расейскай імпэрыі стратэгіяй утрыманьня заваяваных тэрыторыяў былі асыміляцыя (русіфікацыя) карэннага насельніцтва і ўніфікацыя кіраваньня (пашырэньня агульнаімпэрскіх законаў і ўстановаў). Адсюль галоўнай задачай генэрал-губэрнатараў на заваяваных ускраінах было спрыяньне найскарэйшай падрыхтоўцы насельніцтва ўскраіны (праз паступовую ліквідацыю ранейшых юрыдычных нормаў, парадкаў і звычаяў) да ўспрыняцьця агульных правілаў кіраваньня — поўнай інкарпарацыі ў склад імпэрыі на аснове губэрнскай сыстэмы кіраваньня (без прамежкавага — генэрал-губэрнатарскага ўзроўню), ператварэньня захопленых зямель у звычайныя расейскія губэрні<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губэрнаторы и генэрал-губэрнаторы… С. 166.</ref>. Адметнымі рысамі інстытуту генэрал-губэрнатарства былі яго надзвычайны і палітычны характар, які перавышаў значэньне іншых устанаўленьняў, а таксама ваенны кампанэнт ягонай дзейнасьці і статус у палітычнай герархіі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 167—169.</ref>. === Рэжым законаў === Расейская ўлада разумела, што працэс уніфікацыі кіраваньня, русіфікацыі і аправаслаўленьня зямель былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе было шмат уніятаў, каталікоў, юдэяў, дзе мясцовая эліта (шляхта) карысталася ў царкоўнай, адукацыйнай і адміністрацыйнай сфэрах [[польская мова|польскай мовай]] і дзе былі выразна адметныя [[культура]] і звычаі ўсяго мясцовага насельніцтва, зойме працяглы час. Рэжым законаў на тэрыторыі Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў на працягу XIX ст. пэўнымі крокамі зьмяняўся ад своеасаблівага ў параўнаньні з многімі іншымі губэрнямі Расейскай імпэрыі, калі спачатку былі захаваныя некаторыя старыя юрыдычныя нормы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і Рэчы Паспалітай (галоўным парадкам, судовага і эканамічнага характару), усё больш як да агульнарасейскага ўзору, так і абмежавальнага і дыскрымінацыйнага характару да мясцовых жыхароў (асабліва па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў), што зноў рабіла адметнымі ў Расейскай імпэрыі гэтыя былыя землі Рэчы Паспалітай. Так, былі ўведзеныя вынятковыя законы, галоўным парадкам, рэпрэсіўнага характару ў дачыненьні мясцовага дваранства: абмежаваньні прыёму «палякаў» на службу ў родных губэрнях; прымусовая [[Вайсковая служба|вайсковая]] ці грамадзянская служба мясцовых дваранаў (абавязак выслугі гадоў у карэнных расейскіх губэрнях); абмежаваньні ў выкарыстаньні звыклай для мясцовых дваранаў (за стагодзьдзі ўжываньня) [[польская мова|польскай мовы]] ў мясцовым афіцыйным справаводзтве і сыстэме адукацыі; русіфікацыя грамадзкага жыцьця{{Заўвага|1 студзеня 1864 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў сваім цыркулярам забараніў карыстацца польскай мовай у афіцыйнай перапісцы і грамадзкіх месцах.}}<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 40.</ref>; забароны навучаньня ў замежных [[унівэрсытэт]]ах; забарона каталікам (па 1863 годзе) працаваць у адукацыйных установах (школах і гімназіях) заходніх губэрняў; абмежаваньні ў перамяшчэньні і жыхарстве ў расейскіх губэрнях і за мяжой імпэрыі; кантрыбуцыйныя зборы{{Заўвага|Апроч канфіскацыяў і сэквэстраў маёнткаў паўстанцаў, з пачаткам паўстаньня ў 1863 годзе землеўласьнікі ўсіх веравызнаньняў заходніх губэрняў былі абкладзеныя працэнтным зборам, які зьбіраўся штогадова. Для «асобаў польскага паходжаньня» ён складаў 10% ад гадавога прыбытку маёнтку, для «асобаў нямецкага паходжаньня» (лютэранаў з астзэйскіх губэрняў) — 3%, для «асобаў рускага паходжаньня» (з карэнных расейскіх губэрняў) — 1,5%. Улада тлумачыла землеўласьнікам «нямецкага» і «рускага паходжаньня», што зборы ня маюць кантрыбуцыйнага і зьняважлівага характару, а служаць фінансавай дапамогай для захаваньня ўрадавага кантролю ў краі, бо ў выпадку перамогі паўстанцаў губэрні былі б адлучаныя ад імпэрыі і некарэнныя дваране пазбавіліся б сваіх маёнткаў увогуле. У ліпені 1863 году працэнтны збор для «рускіх» маянткоўцаў быў зьменшаны да 2,5%, а вясной 1864 году поўнасьцю зьняты; для «астзэйцаў» збор быў скасаваны ў пачатку 1865 году. У 1870 годзе, калі імавернасьць узнаўленьня паўстанцкіх выступленьняў стала малой, кантрыбуцыйны працэнтны збор для «асобаў польскага паходжаньня» быў зьменшаны да 5%, а канчаткова для іх скасаваны толькі 27 сакавіка 1897 году. Для тых «польскіх» дваранаў, якія мелі толькі дамы ў местах, кантрыбуцыйны збор складаў 1% ад іх кошту. З грошай, атрыманых паводле гэтых працэнтных збораў, мясцовым чыноўнікам плацілі па 50% надбаўкі да жалаваньня, утрымліваліся жандарскія каманды і павялічаная па паўстаньні колькасьць наяўных войск у краі, будаваліся і рамантаваліся цэрквы Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі і г.д.}}<ref name="ReferenceD">Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 178.</ref>; розныя забароны датычна каталіцкага касьцёлу і пратэкцыянізм адносна Маскоўскай царквы; прымусовыя пераводы сялянаў з [[уніяцтва]] і [[каталіцызм|каталіцтва]] ў Маскоўскую царкву; увядзеньне з 1870-х гадоў расейскай мовы замест польскай у дадатковае каталіцкае набажэнства ў касьцёлах; мэтанакіраванае насаджэньне расейскага («велікарускага») землеўладаньня; службовыя перавагі і ільготы для набыцьця маёнткаў з скарбовых і канфіскаваных зямель для асобаў «рускага паходжаньня»; забароны ў выкарыстаньні «нацыянальнай» вопраткі для «палякаў» ([[кунтуш]]ы, [[канфэдэратка|канфэдэраткі]] і г. д.) і [[жыды|жыдоў]]; [[мяжа аселасьці|мяжа жыдоўскай аселасьці]] (уведзеная неўзабаве па падзелах Рэчы Паспалітай) і г. д. Адным з самых дыскрымінацыйных пастановаў быў [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]], накіраваны на памяншэньне адсотку «польскага» землеўладаньня ў краі: паводле закону «асобам польскага паходжаньня»{{Заўвага|Важна, што [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]] не даваў яснага і дакладнага вызначэньня, хто адносіцца да «асобаў польскага паходжаньня», хоць звычайна расейскі ўрад пад імі разумеў польскамоўных і каталіцкіх дваранаў, якія былі выхаваны ў сем’ях бацькоў-каталікоў.}} забаранялася купляць зямлю (маёнткі) у «заходніх губэрнях», якую можна было атрымаць і перадаць толькі паводле спадчыны (хоць часам рабіліся нешматлікія выянткі, асабліва для ляяльных дваранаў){{Заўвага|Апроч таго, «асобам польскага паходжаньня» паводле палажэньня ад 5 сакавіка 1864 году і інструкцыі ад 23 ліпеня 1865 году забаранялася арандаваць скарбовыя, а таксама прыватнаўласьніцкія землі, набытыя іх уладальнікамі на ільготных умовах, вызначаных урадам з мэтай павелічэньня працэнту «рускага» землеўладаньня ў заходніх губэрнях. Законам ад 27 сьнежня 1887 году «асобам польскага паходжаньня» забаранялася таксама арандаваць нерухомую маёмасьць (у тым ліку і зямельную) усіх відаў.}}<ref name="ReferenceD"/>. Гэты закон быў скарэктаваны толькі ў 1905 годзе ў ходзе лібэральна-дэмакратычнай [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]]{{Заўвага|У 1905 годзе скасоўвалася забарона набыцьця зямлі «асобамі польскага паходжаньня» у дзевяці заходніх губэрнях, але набываць зямлю ў Заходнім краі яны маглі толькі ў «асобаў польскага паходжаньня», а не ў «асобаў рускага паходжаньня».}}. Па закрыцьці ў 1832 годзе [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] і ў 1864 годзе [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горы-горацкага земляробчага інстытуту]] ў літоўска-беларускіх губэрнях (паводле «дэпалянізатарскай» палітыкі ўладаў) не засталося вышэйшых навучальных установаў з статусам унівэрсытэту для хрысьціянаў: толькі дзейнічалі (зь перапынкамі) дзясяткі рэлігійных вышэйшых навучальных установаў для [[юдаізм|юдэяў]] ([[ешыбот]]ы ў [[Валожын]]е, [[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Міры]], [[Пінск]]у, [[Берасьце|Берасьці]], [[Слуцак|Слуцку]], [[Горадня|Горадні]], [[Любавічы|Любавічах]], Слабодцы{{Заўвага|Цяпер гэтае мястэчка ўвайшло ў склад [[Коўна]].}}, [[Цельшы|Цельшах]] ды інш.); а ў 1911 годзе была толькі адкрытая філія Маскоўскага гістарычна-археалягічнага інстытуту ў [[Віцебск]]у, толькі ў тым жа годзе для заходніх губэрняў з выняткамі (гл. далей) было ўведзенае мясцовае самакіраваньне — [[земства|земствы]]. Працэс зьмены рэжыму законаў датычна губэрняў Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў праходзіў як з прычыны захадаў расейскай улады з русіфікацыі і ўніфікацыі гэтых зямель з цэнтральнымі губэрнямі імпэрыі, так і з прычыны вызвольных паўстаньняў пад кіраўніцтвам мясцовай эліты ([[паўстаньне 1830—1831 гадоў]] і [[паўстаньне 1863—1864 гадоў]]), што толькі падштурхоўвала імпэрскую ўладу да прыняцьця чарговых «вынятковых законаў» ды іншых захадаў. === Палітычны статус губэрняў === Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] была «адміністрацыйная аўтаномія» — аўтаномія зь вярхоўнай расейскай уладай (на генэрал-губэрнатарскім і губэрнатарскім узроўнях) і мяшанай адміністрацыяй (з расейскіх чыноўнікаў і прадстаўнікоў мясцовага насельніцтва) на сярэднім і ніжнім узроўнях<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 154.</ref>. Прадстаўнікі мясцовага дваранства ніколі не прызначаліся на пасады мясцовых генэрал-губэрнатараў (ваенных губэрнатараў), зрэдку прызначаліся на пасады [[губэрнатар]]аў і [[віцэ-губэрнатар]]аў (галоўным парадкам, у пэрыяд ад заканчэньня [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэсу]] (1815 год) да паўстаньня 1830—1831 гадоў)<ref>''Киселев, А. А.'' Система ўправления и чиновничество белорусских губерний… С. 58, 65, 68—69.</ref>. Карэнныя дваране толькі абсалютна пераважалі на пасадах [[губэрнскі маршалак|губэрнскіх]] і [[павятовы маршалак|павятовых маршалкаў]], бо гэтыя пасады былі выбарнымі, хоць канчатковае зацьверджаньне на пасадзе выбранага дваранамі маршалка (і іншых выбраных на пасады дваранскага самакіраваньня асобаў) таксама залежала ад расейскай улады. Па паўстаньні 1830—1831 гадоў адміністрацыйная аўтаномія была звужаная, бо пасада [[земскі спраўнік|земскага спраўніка]] (начальніка павятовай паліцыі) пачала замяшчацца не паводле выбару дваранаў, як гэта гарантавалася «Дараванай граматай дваранству» (1785 год), а паводле прызначэньня расейскай улады<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 65—72</ref><ref>''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия… С. 32—38.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 1 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(пачатак)'' Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 2 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(адваротак—заканчэньне)'' </gallery> Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] была не палітычная або адміністрацыйная аўтаномія (альбо губэрні агульнарасейскага тыпу), а [[Калёнія (залежная тэрыторыя)|калёнія]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142.</ref>. Дваранскія выбары былі скасаванымі і на пасады дваранскага самакіраваньня (губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы судзьдзя]], [[дэпутат дваранства]] ды інш.) пачалі прызначацца асобы паводле пастановы расейскага ўраду (з 1870-х гадоў — у абсалютнай большасьці з асобаў некарэннага дваранства), што было чарговым парушэньнем «Даравальнай граматы дваранству» (1785 год). Праз узьнятае паўстаньне і недавер да мясцовага дваранства ў заходніх губэрнях не былі ўведзеныя [[земства|земствы]] — новыя важныя ўстановы мясцовага самакіраваньня, створаныя ў 1864 годзе ў Расейскай імпэрыі ў ходзе лібэральных рэформаў 1860-х гадоў, што запавольвала эканамічнае і культурнае разьвіцьцё, а таксама разьвіцьцё сыстэмы аховы здароўя літоўска-беларускіх зямель<ref>Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 171—172</ref>{{Заўвага|Толькі ў 1911 годзе земствы (з абмежаваньнямі і стварэньнем непрапарцыянальнай «польскай» (каталіцкай) і «рускай» (праваслаўнай) курыяў) былі ўведзеныя ў Віцебскай, Магілёўскай, Менскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрнях, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская засталіся бязь земстваў.}}{{Заўвага|Яскравым прыкладам эканамічнай недаразьвітасьці губэрняў краю ў пачатку XX ст. можа служыць тое, што ў першым дзесяцігодзьдзі XIX ст. Вільня была трэцім (65 тыс. у 1812 годзе) паводле колькасьці жыхароў горадам у Расейскай імпэрыі пасьля Санкт-Пецярбургу (300 тыс.) і Масквы (250 тыс.). А ў 1900 г. Вільня з 154 тыс. жыхароў ужо ўваходзіла толькі ў другі дзясятак найбуйнешых гарадоў імпэрыі — пасьля Санкт-Пецярбургу (1 млн. 440 тыс.), Масквы (1 млн. 175 тыс.), Варшавы (712 тыс.), Адэсы (404 тыс.), Кіеву (333 тыс.), Лодзі (314 тыс.), Рыгі (282 тыс.), Баку (202 тыс.), Харкаву (174 тыс.), Тыфлісу (160 тыс.) і Ташкенту (157 тыс.).}}. Прагрэсіўная судовая рэформа, якая ў імпэрыі ў 1864 годзе стварыла ўсестанавыя суды, у заходніх губэрнях пачалася толькі ў 1872 годзе з увядзеньня міравых судоў і з прынцыповымі абмежаваньнямі: міравыя судзьдзі не абіраліся (з прычыны браку земстваў), а прызначаліся міністрам юстыцыі і цалкам залежалі ад яго. Акруговыя суды былі ўведзеныя толькі ў 1883 годзе, прытым улады пакінулі за сабой права фармаваць склад прысяжных засядацеляў{{Заўвага|Судовая рэформа ў карэнных расейскіх губэрнях у 1864 годзе замяняла станавыя суды на агульныя для ўсіх станаў судовыя ўстановы — адкрытыя і незалежныя ад ураду: у паветах уводзіліся міравыя, а ў губэрнях — акруговыя суды. Крымінальныя справы ў акруговых судах разглядаліся з удзелам грамадзянаў — прысяжных засядацеляў, якія незалежна ад судзьдзяў выносілі пастанову ў справе (вінаваты падсудны ці не), і адвакатаў, якія не залежалі ад ураду.}}<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 172—173.</ref>. Галоўным прынцыпам кіраваньня станавіўся брак усялякай выбарнасьці на месцах. Забарона па 1863 годзе мясцовай эліце (прадстаўнікам карэннага (галоўным чынам, польскамоўнага і каталіцкага) дваранства) займаць хоць-якія пасады ў сыстэме мясцовага кіраваньня пераўтварала паўночна-заходнія (і паўднёва-заходнія) губэрні ў калёнію — ускраіну зь дзяржаўнай (агульнаімпэрскай) адміністрацыяй на ўсіх узроўнях кіраваньня (генэрал-губэрнатар, губэрнатар, губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы спраўнік]], земскі начальнік ды інш.)<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142, 159</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 176—179.</ref>. Заплянаванага расейскай уладай пераўтварэньня захопленых зямель Рэчы Паспалітай у звычайныя расейскія губэрні не адбылося<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 179.</ref>. [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расейскай імпэрыі]] ўвяла парлямэнцкія інстытуты (Дзяржаўную думу і [[Дзяржаўны савет Расейскай імпэрыі|Дзяржаўны савет]]), куды карэннае дваранства літоўска-беларускіх губэрняў атрымала права абірацца. Аднак завяршэньне рэвалюцыі прывяло да росту ў органах кіраваньня расейскага вялікадзяржаўнага [[шавінізм]]у, звужэньня некаторых лібэральных правоў, у тым ліку — прыняцьця законаў, якія зьмяншалі палітычную ролю як Дзяржаўнай Думы, так і Дзяржаўнага савету, і звужалі ў іх прадстаўніцтва дэпутатаў ад каталіцкіх дваранаў краю, чыя роля станавілася мізэрнай<ref>''Jurkowski, R.'' Sukcesy i porażki… С. 548—548</ref><ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy Wielkiego Księstwa… С. 134—139.</ref>. Пазьней Дума была распушчаная. == Прастора == === Пашырэньне геаграфічнай прасторы тэрміну === Звычайна тэрмін «Паўночна-Заходні край» з 1840-х гадоў (па ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]]) суадносіўся з губэрнямі, што ўваходзілі ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), а пазьней [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912), якія складаліся з 3—4 губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай). У залежнасьці ад сьпісу «даручаных» генэрал-губэрнатару губэрняў, Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства ў 1862—1864 гадох мела афіцыйную поўную назву «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства», а Віленскае генэрал-губэрнатарства ў 1864—1870 гадох — «Віленскае, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Афіцыйна [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская губэрні]] ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і Віленскага генэрал-губэрнатарства ніколі не ўваходзілі, а былі толькі паводле ўказу Сэнату ад 30 красавіка 1863 году<ref name="ReferenceB">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 38, аддзяленьне 1, №39561.</ref> з прычыны пачатку [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] пераведзеныя (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў літоўска-беларускіх землях) пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара (і былі пад ягоным кіраўніцтвам да 1869 году). Ва ўказе адзначалася: ''«<…> з прычыны бесьперапыннага павелічэньня мяцежніцкіх дзеяньняў, і з мэтай сканцэнтраваньня ў асобе Галоўнага Начальніка краю неабходных сродкаў дзеля ўчаснага прыняцьця належных захадаў да сканчэньня падобных беспарадкаў <…> надаць Галоўнаму Начальніку краю права часова зьнімаць з пасадаў грамадзянскіх губэрнатараў 6-ці губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Віцебскай, Магілёўскай і Менскай) і прызначаць для выкананьня іх абавязкаў іншых асобаў, на сваё меркаваньне <…> Незалежна ад таго, што дзьве Беларускія губэрні{{Заўвага|Віцебская і Магілёўская губэрні.}} і Менская губэрня складаюць, паводле тых элемэнтаў насельніцтва, якія ў іх знаходзяцца, у многіх дачыненьнях як бы асобную ад Літоўскіх губэрняў{{Заўвага|Віленская, Ковенская і Гарадзенская губэрні.}} групу, і патрабуюць асобных рашучых распараджэньняў, і ў асаблівасьці для наданьня спрыяньню да ўтаймаваньня мяцяжу ў Літве, дзеля чаго спакой і строгі парадак у гэтых губэрнях павінныя быць цалкам неадкладна ўстаноўленыя, <…> дазволіць Галоўнаму Начальніку краю прызначаць, на сваё меркаваньне, <…> у адзначаных губэрнях да выкананьня абавязкаў часовых ваенных губэрнатараў <…>»''<ref name="ReferenceB"/>. З аднаго боку расейская ўлада не хацела злучаць шэсьць губэрняў разам і не прызнавала падобнасьць Магілёўскай і Віцебскай губэрняў зь іншымі губэрнямі, створанымі зь зямель былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а з другога — з прычыны паўстаньня вымушаная была аб’яднаць іх пад адной адміністрацыяй у час паўстаньня і па ім, чым ускосна прызнавалася наяўнасьць адзінства і салідарнасьці мясцовага дваранства, якія захаваліся з часоў Вялікага Княства Літоўскага{{Заўвага|Увосень 1863 году [[Аўгустоўская губэрня]], дзе сялянства было ў асноўным балтамоўнае, у ваенна-адміністрацыйных дачыненьнях была таксама пераведзенае пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара, якому даручалася кіраваць ваеннымі і паліцэйскімі дзеяньнямі супраць паўстанцаў. У афіцыйнай поўнай назьве віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства гэта ніяк не адлюстравалася. Перавод Аўгустоўскай губэрні пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара быў адным зь першых крокаў праекту ўраду аб вылучэньні Аўгустоўскай губэрні з складу [[Царства Польскае|Царства Польскага]], бо, паводле думкі віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара [[Міхаіл Мураўёў|Міхаіла Мураўёва]], губэрня зь пераважным летувіскім (балтамоўным) сялянствам «''паводле ўсёй справядлівасьці належыць не да Польшчы, а да Літоўскага краю''». Да падзелаў Рэчы Паспалітай значная частка тэрыторыі Аўгустоўскай губэрні ўваходзіла ў склад Вялікага Княства Літоўскага (Троцкае ваяводзтва й Жамойць). Аднак па здушэньні ў 1864 годзе паўстаньня імаверны праект перадзелу межаў Царства Польскага быў пакінуты ўрадам.}}. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39561 - p 399 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39562 - p 400 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40559 - p 88 - 1864 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40635 - p 173 - 1864 AD.jpg|180px]] |- |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (пачатак) |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (заканчэньне) |Указ 5 лютага 1864 г. ''Аб парадку правядзеньня канчатковага аддзяленьня сялянскіх угодзьдзяў ад маянткоўскай зямлі ў губэрнях: Магілёўскай, беларускіх паветах Віцебскай, Кіеўскай, Падольскай і Валынскай''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40559 |Указ 25 лютага 1864 г. ''Аб перайменаваньні генэрал-губэрнатараў, што носяць званьне ваеннага губэрнатара, і аб падпарадкаваньні ваенных губэрнатараў мясцовым генэрал-губэрнатарам''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40635 |} У гэтай сытуацыі быў прыдуманы новы бюракратычны тэрмін, які ў існасьці падкрэсьліваў нежаданьне расейскай улады мець злучанымі гэтыя шэсьць губэрняў ([[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]], [[Менская губэрня|Менскую]], [[Віцебская губэрня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую губэрні]]). Афіцыйная назва новай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай структуры атрымала з 30 красавіка 1863 году дзіўную для найменьня генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі форму: «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». Афіцыйна віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]] (1796—1866) у 1863—1864 гадох называўся «віленскі ваенны губэрнатар, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў», а з 25 лютага 1864 году (з прычыны перайменаваньня генэрал-губэрнатарства) як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». З 1863 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар (віленскі генэрал-губэрнатар) у афіцыйным справаводзтве пачаў стала паралельна называцца як «галоўны начальнік Паўночна-Заходняга краю» (ці скарочана як «галоўны начальнік краю»{{Заўвага|Неафіцыйна (а часта і ў афіцыйнай перапісцы) у тыя часы генэрал-губэрнатары Расейскай імпэрыі называліся «галоўны начальнік краю» ці «начальнік краю» (паводле аналёгіі як грамадзянскі губэрнатар часам у афіцыйнай перапісцы называўся «начальнікам губэрні», а павятовы маршалак як «начальнік павету», што не выклікала эмоцыяў).}}), усе шэсьць губэрняў якога стала пачалі лучна менавацца як «паўночна-заходнія губэрні» («Паўночна-Заходні край»). Тым ня менш, размоўна і публіцыстычна нават па выхадзе з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара ў 1869 годзе Магілёўская і Віцебская губэрні (а потым і Менская губэрня, якую ў 1870 годзе вылучылі з складу [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]]) таксама называліся «паўночна-заходнімі» да 1917 году<ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края</ref><ref>''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии… С. 1.</ref>, бо ўсё ж расейскай уладзе прыходзілася прызнаваць вялікае падабенства іх ва ўсіх дачыненьнях з астатняй часткай былой тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага і наяўнасьць разнастайных сувязяў паміж жыхарамі шасьці губэрняў, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях аж да [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|падзеньня царскай улады ў лютым 1917]]. === Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел === Губэрні Паўночна-Заходняга краю ў розны час уваходзілі ў склад розных генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі: * [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796) — з цэнтрам у [[Магілёў|Магілёве]] * [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823) — з цэнтрам у [[Віцебск]]у * [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару.}} (1823—1856) * [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801) * [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) * [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) * [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912) * [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару. 5 ліпеня 1795 г. [[Ізяслаўскае намесьніцтва]] было перайменаванае ў [[Валынская губэрня|Валынскую губэрню]], таму ў 1795—1796 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства»; а ў 1796 годзе [[Брацлаўскае намесьніцтва]] было перайменавана ў [[Падольская губэрня|Падольскую губэрню]], таму ў 1796—1801 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства».}} (і яго пераемнікі [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]]) (1793—1801) — з цэнтрам у [[Нясьвіж]]ы (да 1796 году), [[Камянец-Падольскі|Камянцы-Падольскім]] (з 1796 году) * [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1832) * [[Менскае ваеннае губэрнатарства]] (1812—1815) * [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1831—1832, 1861—1862, 1863—1864) * [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]] (1812) * [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]] (1905—1907) === Фармаваньне адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу === Землі, якія [[Анэксія|анэксавала]] Расейская імпэрыя ў 1772 годзе ў выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]], увайшлі згодна з указам маскоўскай гаспадыні [[Кацярына ІІ|Кацярыны ІІ]] ад 28 траўня 1772 году ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (тэрытарыяльна правобраз пазьнейшай [[Полацкая губэрня|Полацкай губэрні]], а потым [[Віцебская губэрня|Віцебскай]]) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай]] губэрняў<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №13807, 13808.</ref>. Цэнтрамі губэрняў сталі [[Апочка]] і [[Магілёў]]. Абедзьве губэрні былі падпарадкаваныя генэрал-губэрнатару [[Захар Чарнышоў|Захару Чарнышову]], які стаў называцца як «Беларускі генэрал-губэрнатар», а яго падначаленая тэрыторыя як [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796){{Заўвага|Беларускі генэрал-губэрнатар (1782—1796) Пётар Пасек ва ўказах Кацярыны ІІ называўся часам як «полацкі і магілёўскі генэрал-губэрнатар».}}<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №17527.</ref>. Сваёй рэзыдэнцыяй Чарнышоў абраў [[Магілёў]]. Выданьне «Устанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) прывяло да чарговых адміністрацыйных пераўтварэньняў. Паўстала таксама пытаньне аб мэтазгоднасьці далейшага аб’яднаньня ў складзе Пскоўскай губэрні далучаных зямель [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] разам зь велікарускімі землямі, на якія не пашыраліся выняткі з г.зв. «польскіх правоў». Сваім указам ад 24 жніўня 1776 году Сэнат Расейскай імпэрыі зацьвердзіў праект Чарнышова аб стварэньні дзьвюх губэрняў ягонага генэрал-губэрнатарства: была створаная [[Магілёўская губэрня]] (з былым тэрытарыяльным складам) і [[Полацкая губэрня]] (замест Пскоўскай), ад якой аднялі Пскоўскі і Велікалуцкі паветы. У 1778 годзе адбылася чарговая адміністрацыйная рэформа: 28 траўня 1778 году Полацкая губэрня была пераўтвораная ў [[Полацкае намесьніцтва]] (1778—1796), а 4 чэрвеня 1778 году Магілёўская губэрня — у [[Магілёўскае намесьніцтва]] (1778—1796). Па [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другім падзеле Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе Расейская імпэрыя атрымала значную частку цэнтральнай тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, менавіта зь якой і была створаная ўказам маскоўскай гаспадыні Кацярыны ІІ ад 23 красавіка 1793 году новая губэрня — [[Менская губэрня]] з цэнтрам у [[Менск]]у. Менская губэрня (як і частка зямель Польскага каралеўства, якую атрымала Расея ў ходзе другога падзелу Рэчы Паспалітай) увайшла ў 1793 годзе ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1795), першы генэрал-губэрнатар якога [[Міхаіл Крачэтнікаў]] хутка памёр, а наступны ([[Цімафей Туталмін]]) сваёй рэзыдэнцыяй зрабіў [[Нясьвіж]]. Паводле свайго маніфэсту ад 30 кастрычніка 1794 году маскоўская гаспадыня [[Кацярына ІІ]] загадала па здушэньні [[паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]] галоўнакамандуючаму расейскімі войскамі [[Мікалай Рапнін|Мікалаю Рапніну]] падзяліць акупаваныя землі Вялікага Княства Літоўскага на тры часткі (у складзе 17 паветаў) — Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую, і прызначыла Рапніна літоўскім генэрал-губэрнатарам (ці «генэрал-губэрнатарам Літоўскага княства») з рэзыдэнцыяй (Вярхоўнай управай) у [[Горадня|Горадні]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264</ref><ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264.</ref><ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 371.</ref>{{Заўвага|Паралельна Мікалай Рапнін быў Ліфляндзкім і Эстляндзкім генэрал-губэрнатарам, а цалкам князь афіцыйна тытуляваўся як «''Яе Імпэратарскай Вялікасьці, Самаўладцы Ўсерасейскай генэрал-аншэф, Галоўнакамандуючы войскамі, ахапіўшымі Вялікае Княства Літоўскае, сэнатар, Ліфляндзкі, Эстляндзкі і Літоўскі генэрал-губэрнатар, Яе Вялікасьці генэрал-ад’ютант, палкоў лейб-гвардыі Ізмайлаўскага падпалкоўнік, Таўрычаскага грэнадэрскага шэф, і ордэнаў расейскіх: Сьв. Апостала Андрэя Першакліканага, Аляксандра Неўскага, ваеннага Сьв. Велікапакутніка і пабеданосца Георгія і Сьв. Раўнаапостальнага князя Ўладзімера першых ступеняў, каралеўскага польскага Белага Арла і вялікакняскага Галсьцінскага Сьв. Ганны кавалер''».}}. Па [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] 14 сьнежня 1795 году захопленыя тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, якія яшчэ з 30 кастрычніка 1794 году падпарадкоўваліся літоўскаму генэрал-губэрнатару Рапніну, былі падзеленыя на [[Слонімская губэрня|Слонімскую]] (тэрытарыяльна правобраз будучай Гарадзенскай губэрні) і [[Віленская губэрня|Віленскую губэрні]] і засталіся пад кіраваньнем літоўскага генэрал-губэрнатара<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17417.</ref>{{Заўвага|У 1795—1796 гадох літоўскі генэрал-губэрнатар князь Рапнін ва ўказах Кацярыны ІІ (а потым і Паўла І) менаваўся часам як «''віленскі і слонімскі генэрал-губэрнатар''». Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17430, 17494, 17519.}}. Цэнтрам [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Літоўскага генэрал-губэрнатарства]] станавілася [[Вільня]]. 5 ліпеня 1795 году [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (у сувязі з трэцім падзелам Рэчы Паспалітай і далучэньнем да генэрал-губэрнатарства паўднёва-ўсходніх ваяводзтваў Польскага каралеўства) была рэарганізаваная і перайменаваная ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (1795—1796), цэнтрам якога працягваў заставацца Нясьвіж. Указ Кацярыны ІІ ад 5 траўня 1795 году загадваў стварыць [[Менскае намесьніцтва]], якое была адкрытае толькі 2 кастрычніка 1795 году<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17325, 17326, 17403, 17435.</ref>. 18 чэрвеня 1796 году літоўскі генэрал-губэрнатар князь Мікалай Рапнін сплянаваў рэарганізацыю падначаленай яму тэрыторыі ў Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 383.</ref>. Указ Кацярыны ІІ ад 8 жніўня 1796 году Рапніну загадваў стварыць Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы, але з прычыны сьмерці маскоўскай гаспадыні яны не былі створаныя<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17494, 17525.</ref>. Новы маскоўскі гаспадар [[Павал I]] (1796—1801) правёў новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел імпэрыі, накіраваны на ўзбуйненьне адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. Паводле ўказу ад 12 сьнежня 1796 году Віленская і Слонімская губэрні аб’ядноўваліся ў адну [[Літоўская губэрня|Літоўскую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Вільні — заставалася ў складзе Літоўскага генэрал-губэрнатарства (з адной Літоўскай губэрняй); Полацкае і Магілёўскае намесьніцтвы — у [[Беларуская губэрня|Беларускую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Віцебску<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, №17634.</ref>; скасоўвалася [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]], а Беларуская губэрня перастала ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства; Менскае намесьніцтва пераўтворанае (перайменаванае) у Менскую губэрню; а Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства (1795—1796) было рэарганізаванае і перайменаванае ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]] (1796—1801), цэнтрам якога стаў [[Камянец-Падольскі]]. [[Файл:Belorussian governorates 1829 Vitebsk nobility document.JPG|thumb|Зварот дваранаў [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскай губэрні]] да міністра ўнутраных справаў Расейскай імпэрыі, 1829 г. Запіс (па-польску) у журнале дваранскага сходу губэрні]] Маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I]] (1801—1825) сваім указам ад 9 (21) верасьня 1801 падзяліў Літоўскую губэрню на дзьве — [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства|Літоўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1830) з цэнтрам у Вільні; Беларускую губэрню — на [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Беларускае ваеннае губэрнатарства|Беларускага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1823) з цэнтрам у Віцебску{{Заўвага|Указам ад 9 (21) верасьня 1801 г. Літоўская губэрня падзялялася на дзьве «літоўскія» губэрні (Віленскую і Гарадзенскую губэрні), а Беларуская губэрня на дзьве «беларускія» губэрні (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія адразу пачалі пісацца як «Літоўска-Віленская губэрня» (ці «Літоўская Віленская губэрня»), «Літоўска-Гарадзенская губэрня» (ці «Літоўская Гарадзенская губэрня»), «Беларуска-Віцебская губэрня» (ці «Беларуская Віцебская губэрня») і «Беларуска-Магілёўская губэрня» (ці «Беларуская Магілёўская губэрня»). Азначэньні «Літоўска-» («Літоўская») і «Беларуска-» («Беларуская») выкарыстоўваліся для абазначэньня тапанімічнага характару губэрні і часта не ўказваліся. Пасады губэрнатараў і губэрнскіх установаў таксама часта пісаліся з указаньнем тапанімічнага характару губэрні: «літоўска-віленскі губэрнатар», «Літоўска-Віленская губэрнская ўправа» і г.д. У афіцыйных назвах пасады генэрал-губэрнатара ці генэрал-губэрнатарства (зь пералікам губэрняў, якія ўваходзілі ў склад генэрал-губэрнатарства) азначэньні «Літоўская» ці «Беларуская» у назьве губэрняў у 1801—1840 гадох не выкарыстоўваліся: напрыклад, «віцебскі, магілёўскі, смаленскі і калускі генэрал-губэрнатар», «віленскі ваенны, гарадзенскі, беластоцкі і менскі генэрал-губэрнатар» і г.д. Па падзеле (паводле таго ж указу ад 9 (21) верасьня 1801 г.) [[Маларасійская губэрня|Маларасійскай губэрні]] на дзьве губэрні (Чарнігаўскую і Палтаўскую) яны таксама пэўны час пісаліся як Маларасейска-Палтаўская губэрня (альбо «Маларасейская Палтаўская губэрня») і Маларасейска-Чарнігаўская губэрня («Маларасейская Чарнігаўская губэрня»).}}; Менская губэрня разам з Кіеўскай увайшлі ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832) з цэнтрам у Кіеве<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 26, №20004.</ref>. У 1808 годзе Менская губэрня была вылучаная з складу Кіеўскага ваеннага губэрнатарства і перастала ўваходзіць у склад хоць-якога генэрал-губэрнатарства (ваеннага губэрнатарства)<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 50.</ref>. У 1812—1815 гадох існавала [[Менскае ваеннае губэрнатарства]], якое складалася толькі зь Менскай губэрні. 7 жніўня 1823 году Беларускае ваеннае губэрнатарства было рэарганізаванае ў генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску ([[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|«Віцебскае генэрал-губэрнатарства»]]), у ягоны склад на пачатку ўлучаюцца чатыры губэрні — [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]], [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская]], [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская]]. Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску залежала ад сьпісу губэрняў, якія ў розныя часы ўваходзілі ў ягоны склад, а менавіта — Віцебская, Магілёўская, Менская, [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская губэрні]]. Так, у 1823—1831 гадох генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску называлася «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Калускае генэрал-губэрнатарства». У сувязі з [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньнем 1830—1831 гадоў]], якое пачало ахопліваць і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]], расейскай уладай было пастаноўлена (указам Сэнату ад 8 студзеня 1831 году) Калускую губэрню вылучыць з складу [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], а Менскую губэрню, што яшчэ з 1 сьнежня 1830 году знаходзілася на ваенным становішчы, улучыць у ягоны склад. Генэрал-губэрнатарства пачало афіцыйна называцца як «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Аднак ужо 13 красавіка 1831 году Менская губэрня была вылучаная з складу Віцебскага генэрал-губэрнатарства і перайшла (13 красавіка 1831 — 31 ліпеня 1831) пад уладу Галоўнакамандуючага Рэзэрвовай арміяй, а потым (31 ліпеня 1831 — 6 кастрычніка 1831) Галоўнакамандуючага Дзеючай арміяй. Паралельна было створанае таксама [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (31 красавіка 1831 — 22 студзеня 1832) для здушэньня паўстаньня ў Менскай губэрні і далейшага арышту і прыцягненьня да сьледзтва ягоных ўдзельнікаў. У ходзе [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] было рэарганізаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832). Паводле царскага ўказу ад 30 кастрычніка 1831 [[Беластоцкая вобласьць, Расейская імпэрыя|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842) перайшла пад уладу віленскага часовага ваеннага губэрнатара. У 1832 годзе [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] рэарганізаванае ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), у складзе якога захавалася і Беластоцкая вобласьць. А ў 1834 годзе ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ўвайшла яшчэ і [[Менская губэрня]]. [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 44 otd 1 nr 47251 - p 676 - 1869 AD.jpg|зьлева|міні|Указ 27 чэрвеня 1869 г. ''Аб вылучэньні Магілёўскай губэрні з распараджэньня Галоўнай управы Паўночна-Заходнім краем''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 44, аддз. 1, №47251]] 18 ліпеня 1840 году маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] загадаў Сэнату перайменаваць Літоўска-Віленскую і Літоўска-Гарадзенскую губэрні ў адпаведна Віленскую і Гарадзенскую губэрні, а Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні — у Віцебскую і Магілёўскую губэрні<ref name="ReferenceE">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13678.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] былі вылучаныя [[Ковенскі павет (Расейская імпэрыя)|Ковенскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]], [[Панявескі павет (Расейская імпэрыя)|Панявескі]], [[Вількамірскі павет (Расейская імпэрыя)|Вількамірскі]] і [[Новааляксандраўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскі]] паветы, зь якіх была створаная [[Ковенская губэрня]] (увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі, Т. 17, аддзял. 2, №16347.</ref>; а [[Беластоцкая вобласьць (Расейская імпэрыя)|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842; атрыманая ад Прусіі, якая, у сваю чаргу, атрымала рэгіён па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай) тым жа ўказам улучаная ў склад Гарадзенскай губэрні. 17 лютага 1856 году Менская губэрня выйшла з складу Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а таго ж дня [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]] было ліквідаванае. Менская, Магілёўская і Віцебская губэрні перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства імпэрыі, аднак ня сталі звычайнымі расейскімі губэрнямі, бо ў іх захоўваліся спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў, падобныя да губэрняў Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства. 16 жніўня 1862 году [[Менская губэрня]] зноў увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а 30 красавіка 1863 году з прычыны пачатку паўстаньня 1863—1864 гадоў пад уладу [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] былі таксама пераведзеныя Магілёўская і Віцебская губэрні (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў краі)<ref name="ReferenceB"/>. Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства паводле ўказу Сэнату ад 25 лютага 1864 году было перайменаванае ў [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 39, аддзяленьне 1, №40635.</ref>. [[Файл:Document of Vitebsk goveronate office - 1863 AD.jpg|міні|Дакумэнт канцылярыі [[губэрнатары Віцебскай губэрні|Віцебскага губэрнатара («ваеннага губэрнатара гораду Віцебску і віцебскага грамадзянскага губэрнатара»)]], 1863 г.]] 27 чэрвеня 1869 году [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]]{{Заўвага|Па вылучэньні Магілёўскай губэрні адміністрацыйна-тэрытарыяльная структура пачала менавацца як «віленскае, ковенскае, гарадзенскае і менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай губэрні», а генэрал-губэрнатар — як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай губэрні».}}, а 2 лістапада 1869 году — [[Віцебская губэрня]] былі выведзеныя з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара («из ведения Главного Управления Северо-Западным краем»)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 44, аддзяленьне 1, №47251; аддзяленьне 2, № 47608.</ref>, а 22 сьнежня 1870 году [[Менская губэрня]] была вылучаная з складу Віленскага генэрал-губэрнатарства, якое ў 1870—1912 гадох складалася толькі з трох губэрняў — Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай. 1 ліпеня 1912 году Віленскае генэрал-губэрнатарства, якое з часу ліквідацыі 17 лютага 1856 году [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] заставалася адзіным (акрамя часовых) генэрал-губэрнатарствам у Паўночна-Заходнім краі, было скасаванае<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор трэці. Т. 32, аддзяленьне 1, №37665.</ref>, а [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]] перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства. З гэтага часу на тэрыторыі Паўночна-Заходняга краю не існавала ніякіх генэрал-губэрнатарстваў. === Часовыя ваенныя губэрнатарствы (генэрал-губэрнатарствы) === У часы паўстаньняў або імаверных ваенных дзеяньняў у літоўска-беларускіх губэрнях расейскай уладай ствараліся часовыя ваенныя губэрнатарствы ([[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]], [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]]){{Заўвага|У пачатку вайны з французамі ўлетку 1812 году камандзір II расейскай арміі генэрал [[Пётар Баграціён]] прызначыў [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства|менскага часовага ваеннага губэрнатара]] [[Гаўрыіл Ігнацьеў|Гаўрыіла Ігнацьева]] (1758—1852) на пасаду [[Бабруйская крэпасьць|бабруйскага ваеннага губэрнатара]] (1812 год), улада якога пашыралася на [[Бабруйск]] і акругу. Па вайне Ігнацьеў працягваў быць менскім часовым ваенным губэрнатарам.}}. Апроч таго, калі ў 1830—1840-я і 1860—1870-я гады ў асобных губэрнях краю абвяшчалася ваеннае становішча, грамадзянскія губэрнатары атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў. Так, у Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай губэрнях (па пачатку рэвалюцыйных хваляваньняў у вольным месьце Кракаве, Вялікім Княстве Познанскім (Каралеўства Прусія) і [[Галіцыя|Галіцыі]] (Аўстрыйская імпэрыя), а таксама празь імавернасьць паўстаньня ў суседніх польскіх губэрнях) у 1846—1851 гадох дзейнічала ваеннае становішча, таму ў гэты пэрыяд ковенскі і гарадзенскі губэрнатары атрымалі статус ваеннага губэрнатара і тытуляваліся адпаведна як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар» і «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар»{{Заўвага|Віленскі губэрнатар не атрымаў такога статусу, бо ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}}. Напярэдадні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] і падчас яго губэрнатары [[Ковенская губэрня|Ковенскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]], [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрняў]] атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў{{Заўвага|Менскі і віленскі губэрнатары не атрымалі такога статусу, бо ў Менскай губэрні ўжо дзейнічаў асобны [[Менскае ваеннае губэрнатарства|менскі часовы ваенны губэрнатар]], а ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}} і называліся як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар», «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар» і г. д. === Ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812) === У ходзе [[вайна 1812 году|француска-расейскай вайны 1812 году]] на акупаванай войскамі францускага імпэратара [[Напалеон I Банапарт|Напалеона I]] тэрыторыі Расейскай імпэрыі існавала пасада [[ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812)|ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы]], падначаленага францускай уладзе. Пасаду ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы займаў генэрал граф [[Дырк ван Гогендорп]], якому падпарадкоўваліся ваенныя губэрнатары ў дэпартамэнтах (Віленскім, Гарадзенскім, Менскім і Беластоцкім): віленскі ваенны губэрнатар генэрал [[Антуан Анры Жаміні|Жаміні]], гарадзенскі ваенны губэрнатар генэрал ле Брун, менскі ваенны губэрнатар генэрал Бранікоўскі, беластоцкі ваенны губэрнатар генэрал Фэрар. == Унутранае тапанімічнае разьмежаваньне Паўночна-Заходняга краю == === Тапанімія напярэдадні падзелаў Рэчы Паспалітай === Напярэдадні першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе [[Вялікае Княства Літоўскае]] мела поўную назву «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае». Прытым традыцыйна «Жамойцю» называлася [[Жамойцкае староства]] (па паўночным-усходзе Княства), «Русьсю» — падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы (паралельна існаваў тэрмін ''прыслухаючыя землі''), а ўся астатняя тэрыторыя мела назву «Літва». Тэрмін «Літва» таксама выкарыстоўваўся для кароткага абазначэньня ўсяго «Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага». Пад уплывам [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і праваслаўных актывістаў Рэчы Паспалітай часам для вызначэньня падзьвінскіх і падняпроўскіх ваяводзтваў і паветаў у ВКЛ разам з тэрмінам «Русь» выкарыстоўваўся і тэрмін [[Белая Русь|«Белая Русь»]]<ref>''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307.</ref>. У Рэчы Паспалітай адносна ж [[расейцы|велікарускага]] насельніцтва Расейскай імпэрыі выкарыстоўваўся тэрмін «расіяне» (па-польску «rosjanie»), а мовы — «расейская мова» («język rosyjski»), якія працягвалі ўжывацца мясцовай польскамоўнай шляхтай і па [[падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]]{{Заўвага|І дагэтуль у [[польская мова|польскай мове]] [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «język rosyjski», а [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «rosjanie», у той жа час [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «białorusini». Ва ўкраінскай мове таксама [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «російська мова», [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «росіяни», а [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «білоруси» (а іх мова — як «білоруська мова»). Падобным жа спосабам адбываецца разьмежаваньне ў [[беларускі клясычны правапіс|клясычнай норме]] беларускае мовы, дзе корань ''расейск-'' тычыць перадусім сучаснага славянскага этнасу Расеі, корань ''руск-'' — усходнеславянскай этнічнай групы часоў ВКЛ, а пазьней выкарыстоўвалася ў розных варыянтах саманазвы беларусаў (''[[русіны|рускія]]'', ''[[русіны|русіны]]'' і да т.п.).}}. === Захаваньне тапаніміі часоў Рэчы Паспалітай === Абвяшчэньне зямель былога Вялікага Княства Літоўскага «спрадвечна рускімі землямі», «узьяднанымі» («воссоединёнными») з астатнімі расейскімі землямі пад уладай [[Імпэратар усерасейскі|маскоўскага гаспадара («расейскага імпэратара»)]], ігнаравала тое, што ў складзе Вялікага Княства Літоўскага былі землі, населеныя [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] і мяшаным насельніцтвам ([[Жамойць]], пазьней г. зв. «[[Аўкштота]]»), якія ніколі не ўваходзілі ў склад [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], і тое, што значная частка славянамоўнага [[шляхта|шляхецкага]] насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага ў яго заходніх і цэнтральных рэгіёнах не выкарыстоўвала тэрміны «рускія» («русіны», «беларусы») для ўласнага самавызначэньня. І спачатку, дзейнічаючы асьцярожна і абачліва, маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] не падышла радыкальна да ўнутраных пераўтварэньняў датычна захопленых тэрыторыяў і захавала геаграфічную тэрміналёгію Вялікага Княства Літоўскага (Жамойць—Літва—Русь (Беларусь)), назваўшы «беларускімі» толькі землі Падняпроўя і Падзьвіньня Вялікага Княства Літоўскага. Гэта тлумачыцца тым, што, жадаючы замацаваць ліквідацыю Рэчы Паспалітай, яна імкнулася ў першую чаргу цэнтралізаваць кіраваньне на далучаных тэрыторыях паводле «Ўстанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) і надумала праводзіць прадваранскую ўнутраную палітыку без татальнай ломкі існага парадку, уцягваючы ў сыстэму кіраваньня ляяльную мясцовую каталіцкую [[шляхта|шляхту]] і закрываючы часова вочы нават на абарону «дысыдэнтаў» (праваслаўных, уніятаў, [[пратэстантызм|пратэстантаў]])<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 204, 372—373, 391, 414.</ref>. Менавіта Кацярына II заснавала ў Расейскай імпэрыі 3 сьнежня 1773 году [[Магілёўская архідыяцэзія|Магілёўскую каталіцкую эпархію]] і захавала ордэн [[езуіты|езуітаў]], скасаваны ў 1773 годзе паводле папскай булы ў іншых краінах сьвету (акрамя [[Парагвай|Парагваю]], дзе езуіты не дазволілі абвясьціць булу). Так, па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы ВКЛ увайшлі ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (правобраз будучай [[Полацкая губэрня|Полацкай]], а потым і [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] губэрні) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]], якія ня толькі былі аб’яднаныя ў [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796), але і пачалі ў расейскай урадавай тэрміналёгіі адразу называцца як «беларускія губэрні»<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 191.</ref>. Размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна назву «беларускіх» атрымлівалі і іншыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якія былі тэрытарыяльна «пераемнікамі» Полацкай і Магілёўскай губэрняў, што нават часта адлюстроўвалася ў іх афіцыйнай назьве: [[Беларуская губэрня]] (1796—1801), створаная шляхам аб’яднаньня Полацкага і Магілёўскага намесьніцтваў у адно цэлае; [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823); [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская губэрня]] (1801—1840); [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрня]] (1801—1840); [[Віцебская губэрня]] (1840—1917) і [[Магілёўская губэрня]] (1840—1917). Расейская ўлада адразу з часоў падзелаў Рэчы Паспалітай (нават у пэрыяд [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]]) пазьбягала злучаць губэрні, створаныя з былых зямель Вялікага Княства Літоўскага, у адно генэрал-губэрнатарства — асабліва Віцебскую і Магілёўскую губэрні зь «літоўскімі», бо лічыла іх (у параўнаньні зь «літоўскімі») з прычыны наяўнасьці кораню «рус-» у назьве «беларускія» дакладна ўласна «рускімі» землямі. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 27 nr 20369 - p 220 - 1802 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 24366 - p 370 - 1810 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 667 - 1811 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 668 - 1811 AD.jpg|180px]] |- |''Паведамленьне Літоўскага ваеннага губэрнатара Сэнату аб перадачы Ашмянскага павету да Гарадзенскай губэрні''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 27, №20369, 1802 год |''Імпэратарскі ўказ Сэнату аб базылянскім духоўным ордэне і вучэльнях, ім трыманых''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №24366 (фрагмэнт), 1810 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (пачатак), 1811 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (заканчэньне), 1811 год |} За цэнтральнымі і заходнімі землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, анэксаванымі ў склад Расейскай імпэрыі па другім (1793 год) і трэцім (1795 год) падзелаў Рэчы Паспалітай і разьмеркаванымі ў некалькі наваствораных губэрняў (Менскую, Віленскую і Слонімскую губэрні), з самага пачатку захавалася назва «літоўскія», што нават адлюстроўвалася ў афіцыйных назвах адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак: [[Літоўская губэрня]] (1796—1801); [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801); [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830); [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленская губэрня]] (1801—1840), у склад якой уваходзіла і [[Жамойць]], вылучаная ў 1842 годзе з складу Віленскай губэрні (1840—1917) у асобную [[Ковенская губэрня|Ковенскую губэрню]] (1842—1917); [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенская губэрня]] (1801—1840). [[Менская губэрня]] ніякіх азначэньняў («літоўская» альбо «беларуская») у сваёй афіцыйнай назьве не атрымала, бо ў 1793—1801 гадох уваходзіла ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага, Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1796) і яго тэрытарыяльных «пераемнікаў» ([[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Падольскага ваеннага губэрнатарства]]), а ў 1801—1808 гадох уваходзіла ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832), аднак разглядалася звычайна як «літоўская»<ref>Обозрение исторических сведений… С. 9</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 179.</ref>. Па стварэньні [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам I]] [[Варшаўскае герцагства|Варшаўскага герцагства]], у шляхты «заходніх губэрняў» успыхнулі надзеі, што францускі імпэратар шляхам вайны з Расеяй зможа аднавіць Рэч Паспалітую ў ейных ранейшых межах. Жадаючы перацягнуць на свой бок сымпатыі карэннай шляхты «заходніх губэрняў» напярэдадні патэнцыяльных ваенных канфліктаў з Францыяй, маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандар I]] у 1810 годзе выступіў з намёкамі (у першую чаргу да ўплывовых у асяродзьдзі карэнных дваранаў «заходніх губэрняў» асобаў — князя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама-Ежы Чартарыйскага]] і князя [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала-Клеафаса Агінскага]]) аб магчымым стварэньні самастойнай дзяржавы на чале з расейскім манархам, якая б ахоплівала ў будучым былыя землі Рэчы Паспалітай. Першым крокам да гэтага, паводле намёкаў Аляксандра I, мусіла быць стварэньне Вялікага Княства Літоўскага зь зямель, якія ў той час уваходзілі ў склад Расейскай імпэрыі, як яўная дэманстрацыя намераў маскоўскага гаспадара. У 1811 годзе князь Агінскі падаў праект стварэньня на чале з расейскім манархам дзяржавы «Вялікае Княства Літоўскае» зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай, Беларуска-Віцебскай, Беларуска-Магілёўскай, [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]], [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай]] губэрняў і Беластоцкай вобласьці і запэўніў, што «літоўцы» (па-польску — «літвіны») гэтага несумненна жадаюць, а маскоўскі гаспадар Аляксандар I з іроніяй дыпляматычна запытаўся ў Агінскага, ці ахвотна жыхары Валыні, Падольля і Кіеўшчыны насілі б імя «літоўцы» («ліцьвіны»)<ref>''Ogiński, M.K.'' Pamiętniki. — T. 3. — С. 20—21.</ref>. У сапраўднасьці ж Аляксандар I не зьбіраўся ствараць Вялікае Княства Літоўскае і зацягваў гэтую справу. Гэта стала прычынай таго, што многія карэнныя дваране «заходніх губэрняў» у час [[вайна 1812 году|франка-расейскай вайны 1812 году]] актыўна падтрымалі францускага імпэратара Напалеона I. Называньне расейскімі ўладамі Віцебскай і Магілёўскай губэрняў «беларускімі», а Віленскай, Гарадзенскай і Менскай — «літоўскімі», уплывала і на эўрапейскае грамадзтва. Стварыўшы ў 1812 годзе з акупаваных сваімі войскамі зямель Расейскай імпэрыі «Вялікае Княства Літоўскае» (зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці), францускі імпэратар Напалеон I у склад яго, нягледзячы на просьбы мясцовай шляхты, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні не ўлучыў, а плянаваў стварыць з апошніх асобнае «Беларускае княства». [[Файл:Belorussian governorates 1830 Marshal of nobility document.JPG|міні|Дакумэнт канцылярыі Беларуска-Віцебскага губэрнскага маршалка, дзе ўпамінаюцца «дзьве беларускія губэрні» [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага, Магілёўскага, Смаленскага і Калускага генэрал-губэрнатарства]], пад якімі разумеліся [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрні]], 1830 г.]] Падчас [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]], калі апошняе разгарнулася і ў Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай губэрнях і [[Лепельскі павет (Расейская імпэрыя)|Лепельскім павеце]] Беларуска-Віцебскай губэрні, быў створаны [[Часовы паўстанцкі ўрад Літвы (1831)|Часовы паўстанцкі ўрад Літвы]], які (гэтак жа як і паўстанцкія войскі) узначаліў граф [[Тадэвуш Тышкевіч]] (1774—1852). З пачаткам паўстаньня [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) было перайменаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832), а потым у [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) і пазбавілася азначэньня «літоўскае» у сваёй афіцыйнай назьве, аднак губэрні захавалі свае афіцыйныя і размоўныя назвы «літоўскія». У 1834 годзе Менская губэрня была ўлучаная ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і працягвала неафіцыйна называцца расейскай уладай як «літоўская». Да пачатку 1860-х гадоў у афіцыйным справаводзтве Жамойць часам называлася як «Самагітыя» ці «самагіцкія паветы» (па-расейску «самогитские поветы») — [[Шавельскі павет (Расейская імпэрыя)|Шавельскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]] і [[Упіцкі павет (Расейская імпэрыя)|Ўпіцкі паветы]]<ref>Указ от 29 ноября 1824 года «Об учреждении контрактов в городе Шавлях Виленской губернии под именем Самогитских» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 39, №30131; Указ 27 мая 1831 года «Об установле­нии временного ўправления по гражданской части в четырёх Самогитских уездах Виленской губер­нии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, №4594; Указ 12 февраля 1832 года «О прекращении действия особого в Самогитии Начальника и о восстановлении обыкновенного порядка отношений четырех Самогитских уездов с Виленским Губернским Начальством» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, №5151; Указ от 11 марта 1832 года «О порядке определения римско-католических духовных к должностям в Самогитии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5225; Указ от 3 мая 1832 года «О непроизводстве двойных окладов чиновникам, командированным из России для исправления должностей земских исправников, заседателей земских судов, городничих и полицмейстеров в четырех самогитских уездах» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5327; Указ от 1 июля 1832 года «О наставлениях касательно долга верноподданичества» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5521; Указ от 19 декабря 1833 года «О учреждении в губерниях, от Польши возвращенных, особых комиссий для рассмотрения метрических и актовых книг» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 8, аддзяленьне 1, №6644; ды інш.</ref>. Існавала каталіцкая [[Жамойцкая дыяцэзія|«Самагіцкая» (Жамойцкая) дыяцэзія]], перайменаваная 11 кастрычніка 1840 году ў Цельшаўскую (з цэнтрам у [[Варні|Варнях]]), а ў 1848 годзе старая назва «Самагіцкая» была зноў дазволеная расейскімі ўладамі да выкарыстаньня побач з новай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18504; Указ 11 октября 1840 года «О переименовании Литовского Эвангелическо-Реформаторского Синода в Виленский, а Самогитской Римско-Католической Епархии в Тельшевскую» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13854.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу Віленскай губэрні былі вылучаныя паветы зь пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам губэрні, зь якіх была створаная Ковенская губэрня, якая атрымала неафіцыйную назву «Самагітыя» («Жамойць», «Жмудзь»)<ref>''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае… С. 4, 20, 22</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 180—181.</ref>. Называньне расейскім урадам Магілёўскай і Віцебскай губэрняў «беларускімі» (а мясцовай шляхтай паралельна называньне і як «рускімі»), а ўсіх астатніх — «літоўскімі», пратрымалася да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]], а часткова і далей<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307">''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4 : Беларусь у складзе Расейскай імпэрыі… С. 73.</ref><ref>Обозрение исторических сведений… С. 4</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 178, 179.</ref>. Так, у сваіх падарожных запісках («Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года») [[Фадзей Булгарын]] адзначыў гэтую дваістасьць назвы адной і той жа тэрыторыі: ''«Паміж Курляндыяй, Ліфляндыяй, губэрнямі Пскоўскай, Смаленскай, Арлоўскай, Чарнігаўскай і Менскай ляжыць краіна, якая называецца здаўна ў расейцаў Белай Расеяй, ці Беларусіяй, а ў палякаў Русьсю»''{{Заўвага|З усяго відаць, Булгарын акрэсьліў вонкавыя межы Беларуска-Магілёўскай і Беларускай-Віцебскай губэрняў.}}<ref>''Булгарын, Ф.'' Путевые заметки… С. 193.</ref>. У рамках створанага ў 1823 годзе [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] (1823—1856), якое ахоплівала Беларуска-Віцебскую, Беларуска-Магілёўскую, Смаленскую і Калускую губэрні, у паўсядзённай мове чыноўнікаў правінцыі і сталіцы Магілёўская і Віцебская губэрні афіцыйна-бюракратычна і неафіцыйна лучна называліся (нават па 18 ліпеня 1840 году) як «беларускія губэрні», што не пашыралася на Смаленскую і Калускую губэрні, а само Віцебскае генэрал-губэрнатарства называлася «беларускім»<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 196.</ref>{{Заўвага|У канцы XVIII — першай палове XIX ст. шляхта Віцебскай і Магілёўскай губэрняў, разам з паралельнымі самавызначэньнямі «літоўцы» («ліцьвіны») і «палякі», часам карысталася і самавызначэньнем «беларусы» — у тапанімічным (тэрытарыяльным), рэгіянальным значэньні, але не этнічным. (Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 73.). Толькі па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў (у сытуацыі вынятковых антыпольскіх законаў у краі) частка мясцовай каталіцкай шляхты (асабліва малазаможная і безмаёнткавая), якая называла сябе адначасна і «літоўцамі», і «палякамі», пачынае пераходзіць у Маскоўскую царкву, каб мець магчымасьць служыць у мясцовых дзяржаўных установах, і карыстацца найменьнем «беларусы» у этнічным значэньні. У сваіх мэмуарах расейскі чыноўнік Іван Мікалаевіч Захар’ін засьведчыў: «''<…> большасьць чыноўнікаў у Магілёўскай губэрні складалася <…> з палякаў, паміж якімі была маса асобаў, якія былі праваслаўнымі; гэта былі мясцовыя ўраджэнцы — «беларусы», як яны сталі сябе называць па паўстаньні. У існасьці ж, гэта былі шчырыя палякі, народжаныя ад мяшаных шлюбаў, якія насілі нават польскія прозьвішчы і аддавалі перавагу для малітвы касьцёлы цэрквам, успамінаўшыя пра сваё праваслаўе толькі выпадкова, г.зн. тады, калі гэта зрабілася выгадным». Гл.: Захарьин, И.Н. Воспоминания о службе в Белоруссии 1864—1870 гг. (Из записок мирового посредника) // Исторический вестник. — 1884. — №4. — С. 66.}}. [[Файл:Podział terytorialny Rzeczypospolitej 1863.png|thumb|Адміністрацыйны падзел зямель былой Рэчы Паспалітай на «ваяводзтвы» (на чале з паўстанцкімі камітэтамі), уведзены [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у 1863 г.]] У 1827 годзе [[Пётар Кёпен]] выдаў працу «О происхождении, языке и литературе литовских народов», у якой упершыню ў расейскай навуцы паспрабаваў вызначыць межы расьсяленьня «літоўскіх народаў» (імі разумеліся балтамоўныя народы — [[летувісы]] і [[латышы]]) і мяжу, якая аддзяляе балтамоўнае і славянамоўнае насельніцтва імпэрыі. Гэтае дасьледаваньне Кёпена дало пачатак паступоваму замацаваньню ў расейскай навуковай літаратуры тэрміну «литовцы» у першую чаргу за балтамоўным насельніцтвам<ref>Литовское племя… С. 62.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>. Зьвесткі, сабраныя Кёпенам у 1827 годзе датычна славянамоўнага насельніцтва імпэрыі, не былі надрукаваныя і знаходзіліся ў рукапісе{{Заўвага|Зьвесткі аб славянамоўным насельніцтве імпэрыі, сабраныя Пятром Кёпенам, і дагэтуль знаходзяцца ў рукапісе ў Расейскай акадэміі навук.}}. Працай Кёпена скарыстаўся вядомы славіст [[Павал Шафарык]], які ў сваім дасьледаваньні «Славянскі народапіс» (Прага, 1842 год){{Заўвага|Праца Шафарыка перакладаецца з чэскай мовы і як «Славянская этнаграфія».}} на падставе мовы акрэсьліў тэрыторыю расьсяленьня «беларусаў» і падаў лічбы пра агульную іх колькасьць (2 726 000 чалавек — 2 376 000 праваслаўных і 350 000 каталікоў). «Беларускую мову» Шафарык назваў гаворкай «агульнарускай мовы», а абшарам яе пашырэньня азначыў цалкам Магілёўскую і Менскую губэрні, большую частку Віцебскай і Гарадзенскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці, а таксама меншую частку Віленскай губэрні. Аднак Шафарык падышоў да праблемы павярхоўна, бо ў абшар «беларускай мовы» трапілі раёны з гарадамі [[Берасьце]], [[Кобрынь]], [[Пінск]] ды інш., якія пазьнейшыя лінгвісты адносілі да абшару «маларасейскай мовы» ([[украінская мова|украінскай мовы]]). Да таго ж Шафарык у «беларускай мове» вылучаў уласна «беларускую гаворку» («белорусское подречие») у Магілёўскай і Віцебскай губэрнях і «літоўска-рускую» («литовско-русское подречие») — у Менскай, Гарадзенскай і Віленскай губэрнях<ref>''Шафарик, П. И.'' Славянское народописание… С. 29.</ref>. Гэта гаворыць пра тое, што Шафарык вылучыў не рэальныя [[дыялекты беларускай мовы]] (арэалы якіх не адпавядаюць падзелу на ўсход і захад) і межы расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]], а межы расьсяленьня ўсяго славянамоўнага насельніцтва ў пяці губэрнях краю, частка якога тапанімічна адносілася паводле тагачаснай традыцыі да «Беларусі» (Віцебская і Магілёўская губэрні), а частка — да «Літвы» (Віленская, Гарадзенская і Менская губэрні). Аднак да пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара (1881—1894) [[Аляксандар III|Аляксандра III]], які ўзьняў чарговую хвалю ўзмоцненай [[русіфікацыя|русіфікацыі]], у [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] галоўнай этнавызначальнай прыкметай была ня [[мова]], а веравызнаньне: у прыватнасьці, да [[русіны (гістарычны этнонім)|рускіх]] адносілі ўсіх, хто быў [[праваслаўе|праваслаўным]] у імпэрыі<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 98—99.</ref>. Надумаўшы вызваліць сялянаў імпэрыі ад [[прыгон]]у, [[Аляксандар II]] зьвярнуўся ў 1857 годзе за падтрымкай сваёй ініцыятывы да «літоўскіх дваранаў», якія першымі ў імпэрыі падтрымалі намер цара. Напярэдадні і ў ходзе правядзеньня з 1861 году [[сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы ў Расейскай імпэрыі]] ў афіцыйных дакумэнтах Віцебская і Магілёўская губэрні называліся «беларускімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Вялікарасейскіх, [[Новарасея|Наварасейскіх]] і Беларускіх»), а астатнія — «літоўскімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Віленскай, Гарадзенскай, Ковенскай, Менскай і частцы Віцебскай{{Заўвага|Імі былі [[Інфлянты|інфлянцкія]] паветы ([[Люцынскі павет|Люцынскі]], [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкі]] і [[Дынабурскі павет|Дынабурскі]]) і [[Дрысенскі павет]] Віцебскай губэрні.}}»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 172.</ref>. Улетку 1862 году ў [[Вільня|Вільні]] мясцовымі таемнымі групамі прыхільнікаў незалежнасьці («[[белыя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|белыя]]» і «[[чырвоныя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|чырвоныя]]») быў створаны [[Літоўскі правінцыйны камітэт]], які пачаў рабіць захады ў стварэньні сваіх таемных камітэтаў у рэгіёнах — шасьці літоўска-беларускіх губэрнях. 20 студзеня (1 лютага) 1863 году віленскія «чырвоныя» ([[Кастусь Каліноўскі]], [[Зыгмунт Чаховіч]] ды інш.) абвясьцілі маніфэст аб далучэньні да паўстаньня і стварылі [[Часовы правінцыйны ўрад Літвы і Беларусі]]{{Заўвага|З дакумэнтаў «чырвоных» не зусім ясна, якія тэрыторыі разумеліся пад «Літвою», а якія — пад «Беларусьсю».}}. Аднак ініцыятыву хутка перахапілі «белыя» ([[Якуб Гейштар]], [[Аляксандар Аскерка]] ды інш.), якія наладзілі кантакты з [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у Варшаве і зь ягонага ўпаўнаважаньня 27 лютага (11 сакавіка) 1863 году ўтварылі ў Вільні [[Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы]]. Пад правінцыямі разумеліся «Жамойць», уласна «Літва» і «Беларусь»{{Заўвага|У мэмуарах кіраўніка «белых» Якуба Гейштара адзначаецца, што ў Беларусі арганізацыйная структура паўстанцкіх камітэтаў была найслабейшай. З гэтага выходзіць, што пад «Беларусьсю» разумеліся Віцебская і Магілёўская губэрні, бо ў Менскай губэрні жадаючых уступіць у паўстанцкія камітэты хапала: на тэрыторыі Менскай губэрні было створана тры «ваяводзтвы» — Менскае, Навагрудзкае і Палескае. Гл.: ''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 235, 252, 254.}}. Віленскія «белыя» здолелі захаваць пад сваім кантролем усе тайныя паўстанцкія камітэты ў шасьці літоўска-беларускіх губэрнях, зыходзячы з прынцыпу «цэласьці Літвы», хоць Варшава жадала атрымаць пад сваю ўладу Беласточчыну і паўднёвыя паветы [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]]<ref>''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 252.</ref>. «Чырвоныя» надумалі далучыцца да «белых» і іхнай праграмы. === Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» === [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 15 otd 1 nr 13678 - p 515 - 1840 AD.jpg|thumb|Указ ад 18 ліпеня 1840 г. ''«Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою»''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддз. 1, №13678]] У гістарычнай навуцы савецкага і сучаснага пэрыяду стала папулярнай думка, што паводле свайго вядомага [[указ 18 ліпеня 1840 году (Расейская імпэрыя)|ўказу ад 18 ліпеня 1840 году]]<ref name="ReferenceE"/> да [[Сэнат Расейскай імпэрыі|Сэнату]] маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] забараніў ужываць у афіцыйным справаводзтве тэрміны «Литва» і «Белоруссия», нібыта адмаўляючы існаваньне такіх краінаў і народаў{{Заўвага|Стваральнікамі такога міту лічацца складальнікі 2-га тому дакумэнтаў і матэрыялаў з гісторыі Беларусі акадэмік ([[Мікалай Нікольскі]], навуковыя супрацоўнікі Інстытуту гісторыі АН БССР [[Дзяніс Дудкоў]], [[Ёсіф Лочмель]] ды іншыя), якія ў 1940 годзе, перадрукоўваючы ўказ ад 18 ліпеня 1840 году «Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою» з ідэалягічных (антыцарысцкіх) матываў, назвалі дакумэнт так «Забарона царом Мікалаем ужываць назвы Беларусь і Літва». Гэтае меркаваньне замацавалася ў гістарыяграфіі савецкага пэрыяду. Падрабязьней гл.: Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 285. Хоць, напэўна, падставамі такога міту было неразуменьне сэнсу даўно забытага ўказу яшчэ гісторыкамі і географамі расейскага імпэрскага пэрыяду. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124, 162.}}{{Заўвага|Было агульнавядома, што маскоўскі гаспадар Мікалай I па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў не любіў палякаў, імя якіх не забараніў.}}. Аднак напраўду ім загадвалася пісаць губэрні (Літоўска-Віленскую, Літоўска-Гарадзенскую, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Віцебскую{{Заўвага|Менская губэрня ва ўказе ня згадвалася, бо ня мела азначэньня «Літоўская» ці «Беларуская».}}) проста — паводле назвы губэрнскага цэнтру («Віленская губэрня», «Гарадзенская губэрня», «Віцебская губэрня», «Магілёўская губэрня»), без азначэньняў «Літоўская» ці «Беларуская» і без найменьня іх лучна як адпаведна «літоўскія губэрні» і «беларускія губэрні» ва ўрадавым справаводзтве<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 286</ref><ref>Шыбека, З. Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Расейская ўлада ў 1840-я гады не плянавала забараняць тэрміны «Литва» і «Белоруссия», якія былі ў [[імпэратар усерасейскі|афіцыйным тытуле «расейскага імпэратара»]]{{Заўвага|«Беларусь» («Белая Расея») была «схаваная» ў складзе азначэньня «Усерасейскі», «Літва» фігуравала ў выразе «вялікі князь Літоўскі», а «Жамойць» — у выразе «князь Самагіцкі».}}, а з пачатку 1860-х гадоў, наадварот, імкнулася пашырыць і замацаваць тэрмін «Белоруссия», лічачы «беларусаў» (галоўным парадкам, сялянскае праваслаўнае і нядаўна ўніяцкае насельніцтва краю) за складовую частку «рускага народу», адзінага ў трох галінах («велікарусах», «беларусах» і «маларусах»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—192, 196, 804.</ref><ref>Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. І. Брыгадзін, У. Ф. Ладысеў, П. І. Зялінскі [і інш.]… С. 53—54.</ref>. У гэтай сытуацыі звужалася толькі тэрыторыя, якую адносілі да «Літвы», а назва «Беларусь», наадварот, пашыралася на суседнія губэрні<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Прыкметна, што ў справаводзтве Сэнату Расейскай імпэрыі назва «беларускія губэрні» у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай ужывалася, нягледзячы на загад Мікалая I ад 18 ліпеня 1840 году, усё XIX стагодзьдзе да 1890-х гадоў<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 15.</ref>. Апроч таго, у Расейскай імпэрыі ў 1841—1917 гадох выйшла з друку каля 190 кніжак і брашураў з словам «Белоруссия» на тытуле<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. Ч. 1. С. 287.</ref><ref>''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі… С. 65.</ref>: у 1853—1856 гадох выйшла кніга [[Павал Шпілеўскі|Паўла Шпілеўскага]] «Путешествие по Полесью и Белорусскому краю»; у 1855 годзе — [[Міхаіл Без-Карніловіч|Міхаіла Без-Карніловіча]] «Исторические сведения о примечательнейших местах в Белоруссии»; у 1857 годзе — [[Восіп Турчыновіч|Восіпа Турчыновіча]] «Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен» і г. д. Прытым тэрмін «Беларусь» («Белоруссия») у кнігах Шпілеўскага, Без-Карніловіча, Турчыновіча і многіх іншых датычыўся толькі Магілёўскай і Віцебскай губэрняў. Разам з тым, афіцыйная забарона назваў Літва і Беларусь адзначалася ў 5-м томе фундамэнтальнай працы «Зямля і людзі» (1881 год, перавыдаваўся па-расейску ў 1883 і 1898 гадох) францускага географа і гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}}: «''Па падзелах Польшчы, гэтае імя Літвы засталося за губэрнямі Гарадзенскай і Віленскай, і, хоць за імпэратарам Мікалаем, у 1840 годзе, афіцыйнае ўжываньне яго было забароненае, гэтае найменьне працягваюць ужываць і ў нашыя дні, хоць і ў надта нявызначаным сэнсе, ужываючы яго звычайна да трох заходніх губэрняў: Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай. <…> Кацярына ІІ дала назву Беларусі цяперашнім губэрням Віцебскай і Магілёўскай, якія дасталіся Расіі па першым разьдзеле Польшчы, тады як імпэратар Мікалай зьнішчыў назву Беларускіх губэрняў і забараніў ужываць яе. Пазбаўленае цяпер палітычнага значэньня, гэта найменьне мае каштоўнасьць толькі з этналягічнага пункту гледжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«После раздела Польши, это имя Литвы осталось за губерниями Гродненской и Виленской, и, хотя при императоре Николае, в 1840 году, официальное употребление его было запрещено, это наименование продолжают употреблять и в наши дни, хотя в очень неопределенном смысле, применяя его обыкновенно к трем западным губерниям: Ковенской, Виленской и Гродненской. <…> Екатерина ІІ дала название Белоруссии нынешним губерниям Витебской и Могилевской, которые достались России по первому разделу Польши, тогда как император Николай уничтожил название „белорусских" губерний и запретил употреблять его. Лишенное ныне политического значения, это наименование имеет цену лишь с этнологической точки зрения.»|скарочана}}}}<ref>Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RCs5AQAAMAAJ&q=%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%91%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B8#v=snippet&q=%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%91%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B8&f=false С. 124, 162].</ref>. Аналягічныя зьвесткі пра забарону назваў Літва і Беларусь падаваліся ў выдадзенай у 1887 годзе «Геаграфіі Расейскай імпэрыі (курс сярэдніх навучальных установаў)» расейскага пэдагога {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікіта Зуеў|Мікіты Зуева|ru|Зуев, Никита Иванович}}<ref>Зуев Н. География Российской Империи: (курс средних учебних заведений). — СПб., 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cWdxAAAAIAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%22%D0%BE%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5+%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B5+%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8+%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE+%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%22#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%22%D0%BE%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B5%20%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%20%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE%20%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%22&f=false С. 77].</ref>. Таксама ў расейскім гістарычным часопісе «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Родина||ru|Родина (журнал)}}» (1905 год) аўтар артыкулы «Літва і ліцьвіны» зазначаў: «''Слова „Літва“ цяпер, уласна, гук пусты, бо Літвы, якая згубіла сваё палітычнае значэньне, не існуе, а ёсьць толькі губэрні Паўночна-Заходняга краю: Ковенская, Віленская і Гарадзенская, ды яшчэ часткі губэрнях Віцебскай, Магілёўскай і Менскай, дзе жывуць ліцьвіны. Літвою яны цяпер называюцца толькі паводле старой памяці, насуперак афіцыйнай забароне імпэратара Мікалая I''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Слово „Литва“ теперь, собственно, звук пустой, так как Литвы, утратившей свое политическое значение, не существует, а есть лишь губернии Северо-Западного края: Ковенская, Виленская и Гродненская, да еще части губернии Витебской, Могилевской и Минской, где живут литвины. Литвою они теперь именуются иногда только по старой памяти, вопреки официальному запрещению императора Николая I»|скарочана}}}}<ref>Васильев Н. Литва и литвины // Родина. № 15, 1905. С. 476.</ref>. === Пашырэньне геаграфічнай прасторы «беларускіх губэрняў» === [[Файл:Shein Pavel Materialy dla izuchenia.jpg|left|thumb|Этнаграфічны зборнік [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]] «Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края», Т. II. 1893 г.]] [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў]] прымусіла перавесьці пад уладу аднаго генэрал-губэрнатара ўсе шэсьць «паўночна-заходніх» губэрняў. Як толькі пагроза новых ваенных выступленьняў у Паўночна-Заходнім краі стала лічыцца малаімавернай, у 1869 годзе Віцебская і Магілёўская губэрні выйшлі з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара (з ініцыятывы самога генэрал-губэрнатара [[Аляксандар Патапаў|Аляксандра Патапава]]). Гэтым расейская ўлада хацела адасобіць іх адміністрацыйна ад «літоўскіх» губэрняў і скасаваць асацыяцыю адміністрацыйных межаў генэрал-губэрнатарства зь межамі Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ReferenceC">''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 611.</ref>. Былы [[губэрнатары Магілёўскай губэрні|магілёўскі губэрнатар]] (1856—1868) [[Аляксандар Беклямішчаў|Аляксандр Беклямішчаў]] у 1869 годзе ў сваім мэмарандуме пісаў, што неабходна прадэманстраваць «усяму насельніцтву, што прызнаньне Беларусіі чыста рускай вобласьцю ёсьць факт беспаваротны»<ref name="ReferenceC"/>. Расейская ўлада разумела, што само існаваньне вялікага ўскраіннага генэрал-губэрнатарства з асаблівымі надзвычайнымі ўмовамі кіраваньня падтрымлівае самаідэнтыфікацыю карэннага дваранства з былой тэрыторыяй Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай і можа правакаваць сэпаратысцкія настроі<ref name="ReferenceC"/>, бо яно, паводле думкі Беклямішчава, «''прыводзіць у частыя зносіны паў-палякаў магілёўскіх з сапраўднымі палякамі віленскімі і ковенскімі''»<ref name="ReferenceC"/>. У 1869 годзе таксама была скасаваная каталіцкая [[Менская дыяцэзія (гістарычная)|Менская дыяцэзія]] (1798—1869), сяляне-каталікі пачалі прымусова ў 1870-я гады пераводзіцца ў Маскоўскую царкву, хоць складалі ў тыя часы невялікую частку насельніцтва Менскай губэрні ў параўнаньні зь сялянамі-праваслаўнымі (у асноўнай масе былымі ўніятамі, ляяльнасьць і шчырасьць да праваслаўя якіх доўга ставілася пад сумненьне расейскім урадам<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 81, 705, 750</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 280.</ref>). А 22 сьнежня 1870 году і сама [[Менская губэрня]] расейскімі ўладамі была вылучаная з складу самога [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губенатарства]]. У афіцыйным заканадаўстве з 1863 году «літоўскія губэрні» пачалі называцца толькі як «паўночна-заходнія губэрні». [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|Мапа беларускіх гаворак, складзеная [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г.]] У 1870-х гадох да «Беларусі» пачалі прылічаць ужо і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]]<ref>Народы России. Белорусы и поляки… С. 1</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 263.</ref><ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9.</ref>, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні неафіцыйна і публіцыстычна называліся «літоўскімі» («Літвой»)<ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9</ref><ref>''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.</ref>{{Заўвага|У 1882 годзе быў выдадзены III том «Литовское и Белоруское Полесье» шматтомнага выданьня «Живописная Россия», прысьвечаны літоўска-беларускім губэрням, гістарычная частка якога была напісаная [[Адам Кіркор|Адамам Кіркорам]], які ня быў прафэсійным гісторыкам. Кіркор напісаў: «''Спачатку Беларусьсю называлі толькі цяперашнія Магілёўскую і Віцебскую губэрні <...> але ў цяперашні час, з этнаграфічнага пункту гледжаньня, як у племянных, так і ў побытавых і народных дачыненьнях, Беларусьсю справядліва называюць усе тры губэрні: Магілёўскую, Віцебскую і Менскую. Вынятак складаюць толькі тры паветы Віцебскай губэрні, населеныя латышамі. Можна б зрабіць яшчэ вынятак для Пінскага, часткова і Мазырскага паветаў Менскай губэрні, дзе гаворка больш падобная да маларасейскай''» (С. 249). У томе ўвесь край фактычна называўся «Палесьсем», якое складалася зь дзьвюх частак — «Літоўскае Палесьсе» (Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні) і «Беларускае Палесьсе» (Менская, Віцебская, Магілёўская і Смаленская губэрні). Аднак тэрмін «Палесьсе» не атрымаў ніякай папулярнасьці (у адрозьненьне ад кнігі) і найменьне губэрняў Паўночна-Заходняга краю «Палесьсем» ня мела ніякіх наступстваў.}}. З 1890-х гадоў назва «Беларусь» пачала стала пашырацца і на [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] (апроч паўднёвых яе паветаў){{Заўвага|На большасьці этнаграфічных мапаў XIX — пачатку XX ст., якія ў існасьці фактычна былі лінгвістычнымі, жыхары Заходняга Палесься (г.зн. паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні, Пінскага і часткі Мазырскага паветаў Менскай губэрні) былі аднесеныя да маларусаў (украінцаў) — мапы А. Рыціха (1875), Г. Нобэрта (1888), Я. Карскага (1903, 1917), Л. Нідэрле (1909), Т. Фларынскага (1911) ды інш. Падабенства фанэтычных нормаў валынскага дыялекту ўкраінскай мовы да гаворак насельніцтва вышэйназваных паветаў вымушала навукоўцаў адносіць яго да маларусаў (украінцаў). (Гл.: Насытка, Г. «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Падабенства гаворак насельніцтва Валыні і Заходняга Палесься захавалася з старажытных часоў і зьвязанае з тым, што ў эпоху славянскіх плямёнаў тэрыторыя Валыні і Заходняга Палесься была заселеная племем [[валыняне|валынянаў]] і часткова [[драўляне|драўлянаў]], большая частка далёкіх нашчадкаў якіх увайшла ў часы Высокага Сярэдневечча ў склад [[украінцы|украінцаў]], а меншая (заходнепалеская) частка — у склад [[беларусы|беларусаў]].}} і большую частку [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] (з выняткам «паўночна-заходняга яе кутка» — [[Троцкі павет (Расейская імпэрыя)|Троцкага павету]])<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307"/><ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 13—14</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>{{Заўвага|У пятым томе (1891) вядомага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Белоруссия» пад Беларусьсю яшчэ разумелі Менскую, Магілёўскую, Віцебскую губэрні і заходнюю частку Смаленскай губэрні, а ў артыкуле «Белоруссы» таго ж тома расьсяленьне беларусаў (на падставе мовы — паводле дасьледаваньняў Яўхіма Карскага) акрэсьлівалася і Гарадзенскай (акрамя паўднёвых паветаў) з большай часткай Віленскай губэрні (акрамя Троцкага павету). Гл.: Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 231; Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 232.}}. Гэтаму найперш спрыялі лінгвістычныя (і менш — этнаграфічныя) дасьледаваньні ([[Іван Насовіч]], [[Павал Шэйн]], [[Юльян Крачкоўскі]], [[Мікалай Нікіфароўскі]], [[Яўхім Карскі]] ды інш.), якія праводзіліся навуковымі ўстановамі Расейскай імпэрыі і прыватнымі дасьледнікамі ў папярэдні час<ref>Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгаўз… С. 232.</ref>. Дасьледаваньні паказвалі падобнасьць гаворак мовы сялянскага насельніцтва ў многіх частках пяці губэрняў Паўночна-Заходняга краю (Гарадзенскай, Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай), а таксама ў сумежных — [[Смаленская губэрня|Смаленскай]] і [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]]. Канчаткова замацавала назву «Беларусь» за тэрыторыяй упершыню ў гісторыі апісаных і нанесеных на мапу гаворак мовы, якая цьвёрда атрымала назву [[беларуская мова|«беларускай мовы»]]{{Заўвага|Тэрмін «беларуская мова» «выціснуў» іншыя канкурэнтныя назвы мовы славянамоўнага насельніцтва краю, якія існавалі раней («руская мова» ці «русінская мова») альбо прапаноўваліся мясцовай інтэлігенцыяй — «славяна-крывіцкая мова» ([[Ян Чачот]]), «крывіцкая мова» ([[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Павал Шпілеўскі]], [[Вацлаў Ластоўскі]]), «літоўска-руская мова» ([[Уладзіслаў Сыракомля]]), «літоўска-русінская мова» ([[Адам Міцкевіч]], [[Вінцэнт Каратынскі]]) і г.д. Тэрмінам «літоўска-руская мова» імкнуліся абазначыць мову тых людзей, якія жывуць у «Літве» і называюцца «літоўцамі», але карыстаюцца «рускай мовай» (у сучасным разуменьні — дыялектамі беларускае мовы, у тым ліку пераходнымі беларуска-ўкраінскімі гаворкамі на поўдні Заходняга Палесься).}}, публікацыя фундамэнтальнага шматтомнага дасьледаваньня [[Яўхім Карскі|Яўхіма Карскага]] «Беларусы» (асабліва тамы «Ўводзіны да вывучэньня мовы і народнай славеснасьці» (1903) і «Мова беларускага племені» (1908)). Праўда, пазьней Карскі выказваўся, што акрэсьліў тэрыторыю не беларускага этнасу, а беларускай мовы. Характэрна, што ў гэтых і іншых дасьледаваньнях [[беларусы|«беларусы»]] разглядаліся (як таго патрабавала афіцыйная расейская імпэрская ідэалёгія і цэнзура) як частка «адзінага рускага народу», аднак выяўленыя рысы мовы і культуры (нават сялянскага насельніцтва) сьведчылі пра выразную своеасаблівасьць «Паўночна-Заходняга краю» ад іншых частак Расейскай імпэрыі. Значная частка мясцовай [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]], якая атрымала адукацыю ў расейскіх навучальных установах ([[гімназія]]х і [[унівэрсытэт|ўнівэрсытэтах]]), успрыняла назву «Беларусь» («Беларусія») і пачала падтрымліваць і прапагандаваць гэтую назву для тэрыторыі, дзе большасьць насельніцтва размаўляе на мове, названай «беларускай», заяўляючы адначасна пра асобнасьць і самастойнасьць свайго народу{{Заўвага|Характэрна, што ў 1888 годзе малады гісторык [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] на старонках газэты [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] у артыкуле «Беларускае мінулае» адзначыў: «''Беларускае племя мела сваю гісторыю, адметную ад гісторыі суседніх, роднасных яму плямёнаў, свае гістарычныя традыцыйныя пачаткі, што гэтыя пачаткі яно некалі ўпарта адстойвала. Апроч таго, беларускі народ мае этнаграфічнае адрозьненьне ад суседніх народнасьцяў, адрозьніваецца ад іх складам свайго разьвіцьця, паняцьцяў, схільнасьцяў. <...> Народная нашая творчасьць складае нашае багацьце, якім беларусы могуць ганарыцца, якое павінныя падтрымліваць і зьберагчы. Нарэшце, ёсьць яшчэ запавет у беларусаў — свая мова''». Амаль адначасна, у 1887 годзе [[Ян Карловіч]], які ў 1891 годзе будзе дапамагаць друкаваньню «Дудкі беларускай» Францішка Багушэвіча, выдаў запісаныя ім легенды і паданьні зь Лідзкага, Наваградзкага і Сьвянцянскага паветаў пад назвай «Народныя паданьні і казкі, сабраныя ў Літве».}}. Па скасаваньні прыгоннага становішча сялянаў, якое замацоўвала раней сялянаў у рамках панскіх маёнткаў і царкоўных прыходаў, у ходзе пашырэньня пачатковай адукацыі ў вёсцы стала магчымым пашырэньне гістарычных ведаў і назвы «беларусы» сярод шырокіх колаў насельніцтва. У 1891 годзе малазаможны дваранін, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў і паэт [[Францішак Багушэвіч]] у сваёй прадмове да зборніка [[Дудка беларуская|«Дудка беларуская»]] стварае паэтычны вобраз і акрэсьлівае межы беларускай айчыны, адным з галоўных сымбаляў якой выступае менавіта «мужыцкая мова»: ''«Братцы мілыя, дзеці Зямлі-маткі маёй! Вам афяруючы працу сваю, мушу з вамі пагаварыць трохі аб нашай долі-нядолі, аб нашай бацькавай спрадвечнай мове, каторую мы самі, да і не адны мы, а ўсе людзі цёмныя „мужыцкай“ завуць, а завецца яна „беларускай“. Я сам калісь думаў, што мова наша — „мужыцкая“ мова, і толькі таго! Але, паздароў Божа добрых людцоў, як навучылі мяне чытаць-пісаць, з той пары я шмат гдзе быў, шмат чаго відзеў і чытаў: і праканаўся, што мова нашая ёсьць такая ж людзкая і панская, як і француская, альбо нямецкая, альбо і іншая якая. <…> Можа хто спытае: гдзе ж цяпер Беларусь? Там, братцы, Яна, гдзе наша мова жывець: Яна ад Вільна да Мазыра, ад Вітэбска за малым не да Чарнігава, гдзе Гродна, Міньск, Магілёў, Вільня і шмат мястэчкаў і вёсак»''. Пашырэньню з 1890-х гадоў назваў «Беларусь» і «беларусы» значна паспрыялі і мясцовыя народніцкі, сацыялістычны і дэмакратычны рухі ([[Беларуская рэвалюцыйная грамада]] (1902 год), перайменаваная ў 1903 годзе ў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускую сацыялістычную грамаду]], ды інш.), якія ўжывалі гэтыя вызначэньні для ўсёй тэрыторыі славянамоўнага насельніцтва краю; матэрыялы [[Перапіс насельніцтва Расейскай імпэрыі (1897)|першага перапісу насельніцтва ў Расейскай імпэрыі ў 1897 г.]]{{Заўвага|Перапіс 1897 году праводзіўся шляхам апытаньня ўсяго насельніцтва, у тым ліку аб ужыванай мове, якая афіцыйнай урадавай статыстыкай лічылася крытэрам прыналежнасьці да пэўнага народу. Хоць, напрыклад, у Пінскім павеце 74,3% жыхароў назвалі сябе беларусамі (паводле роднай мовы), а ўкраінцамі — 0,6% (1423 чалавекі), у Рэчыцкім — адпаведна 82,5 і 1,7%, у Пружанскім — 75,5 і 6,7%. Толькі 64,3% насельніцтва Берасьцейскага і 79,6% Кобрынскага паветаў сваёй роднай мовай назвалі ўкраінскую. Аднак, ужо паводле зьвестак губэрнскага статыстычнага камітэту, у 1910 годзе ў Кобрынскім павеце беларусаў налічвалася 84,8% (а ў 1913 годзе ўжо 85,7%), а ў Пружанскім — 87,1%. Мясцовыя органы кіраваньня, прыходзкія сьвятары, дадзеныя якіх і былі крыніцай этнічнай статыстыкі, адмовіліся ад выняткова моўнага крытэру вызначэньня этнічнай прыналежнасьці і разумелі, што вакол іх жывуць не «ўкраінцы», а «беларусы». Толькі Берасьцейскі павет перад Першай сусьветнай вайной быў заселены на 65,9% (паводле дадзеных) «украінцамі», але і тут да 1918 году асноўная маса насельніцтва ўжо стала называцца «беларусамі». На гэта паўплывалі шматлікая ў той час літаратура на беларускай мове; грамадзкі рух «беларускага адраджэньня»; свабоды, якія прынесла рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі, што дазволілі легальна выдаваць літаратуру на ўсякай роднай мове і свабодна ствараць грамадзкія арганізацыі; бежанства ў ходзе Першай сусьветнай вайны, якое прывяло да цесных кантактаў (у тым ліку ў Санкт-Пецярбургу) дзеячаў грамадзкіх аб’яднаньняў з розных рэгіёнаў; абвяшчэньне [[БНР]] ды інш. А на мапах, складзеных у 1918 і 1919 гадох [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафанам Доўнар-Запольскім]] і [[Яўсей Канчар|Яўсеем Канчарам]] на падставе комплексу крытэраў, ужо ўся Берасьцейшчына ўлучалася ў абшар расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]]. Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С. 15; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 371, 401—409, 443—446, 453, 461—463.}}; працы гісторыкаў [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] і [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], асабліва выдадзеная ў Вільні «Кароткая гісторыя Беларусі»{{Заўвага|«Кароткая гісторыя Беларусі» (1910) утрымлівала непазьбежна шмат мітаў і недарэчнасьцяў, якія тлумачацца як маладасьледаванасьцю самой гісторыі краю і царскай цэнзурай, так і ідэалягічнай накіраванасьцю кнігі. Кніга Ластоўскага ўвабрала ў сябе і шмат мітаў «заходнерусізму», а ў разьдзеле аб XIX ст. — праз цэнзуру — абыходзіла пытаньне аб трох паўстаньнях у краі.}} (1910 год); прэса, у першую чаргу газэта [[Наша ніва|«Наша ніва»]]{{Заўвага|Рэвалюцыйна-марксісцкія ідэі газэты «Наша доля» у новым пэрыядычным выданьні «грамадоўцаў» (сяброў партыі Беларуская сацыялістычная грамада) — у газэце «Наша ніва» — былі замененыя на нацыянальныя і лібэральна-дэмакратычныя. Так, у галоўным артыкуле (на перадавіцы) першага нумару газэты «Наша ніва» было напісана: «''Не думайце, што мы хочам служыць толькі панам, ці адным мужыкам. Не, ніколі не! Мы будзем служыць усяму беларускаму пакрыўджанаму народу, пастараемся быць люстрам жыцьця, каб ад нас, як ад люстра, сьвет падаў у цёмнасьць. Мы будзем старацца, каб усе беларусы, што ня ведаюць, хто яны ёсьць, зразумелі, што яны беларусы і людзі, каб пазналі свае правы і памаглі нам у нашай рабоце''».}}. == «Краёвасьць» == {{Асноўны артыкул|краёўцы}} === Паходжаньне назвы руху і ідэалёгіі «краёвасьці» === Тэрмін «Край», якім карэннае каталіцкае і польскамоўнае сярэднезаможнае і заможнае дваранства шасьці літоўска-беларускіх губэрняў азначала землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], даў назву палітычнаму руху [[краёўцы|«краёўцаў»]] пачатку XX ст. у [[Беларусь|Беларусі]] і [[Летува|Летуве]]. Зьнешнія межы Паўночна-Заходняга краю амаль супадалі з вонкавымі межамі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (паводле стану да першага падзелу Рэчы Паспалітай), таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў карэннага дваранства зь дзяржавай сваіх продкаў<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 51—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасьцю… С. 125.</ref>. І сама «краёвая ідэя» паходзіла з памяці карэнных [[дваране|дваранаў]] і [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] аб былым адзінстве гэтай тэрыторыі (паўночна-заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі) у часы Вялікага Княства Літоўскага і імкненьня «краёўцаў» захаваць і ўмацаваць тое адзінства «краю» (з яго этнічна, моўна, канфэсійна і культурна стракатым насельніцтвам) і надалей<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 125—135.</ref>. «Краёўцы» у сваёй ідэалёгіі, што атрымала назву «краёвасьць» (альбо «краёвая канцэпцыя», «краёвая ідэя»), сумяшчалі аўтанамісцкія, [[лібэралізм|лібэральныя]] і [[інтэрнацыяналізм|інтэрнацыянальныя]] лёзунгі і выступалі супраць падзелу насельніцтва паводле канфэсійнай, моўнай, культурнай і этнічнай прыкметаў, выказваліся за роўнасьць правоў [[народ]]аў, [[мова]]ў, [[культура]]ў і [[рэлігія]]ў, а тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю непасрэдна разглядалася імі як месца рэалізацыі іхных ідэяў і намаганьняў па разьвіцьці роднай зямлі, супраціўленьня распальваньню міжканфэсійнай і міжэтнічнай варожасьці, супрацьстаяньня [[русіфікацыя|русіфікацыі]]<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52.</ref>. === Тапанімічная і этнанімічная тэрміналёгія «краёўцаў» === [[Файл:Bazewicz - mapa Litwa i Rus 1911 AD.jpg|thumb|Мапа «Літвы і Русі: Літва, Беларусь, Падолія, Валынь і Ўкраіна», 1911 г. Картограф Юзэф Міхал Базевіч]] Маштабная і ўсеахопная праз сыстэму адукацыі, царквы і прэсы расейская ідэалёгія і афіцыйная навука, якія зьмянілі [[тапаніміка|тапанімічную]] і [[этнаніміка|этнанімічную]] тэрміналёгію ў краі, аказвалі свой уплыў на мясцовую [[эліта|эліту]] — карэнных каталіцкіх дваран-маянткоўцаў, хоць і з спазьненьнем у часе. Так, у сваіх мэмуарах адзін зь лідэраў «краёўцаў» [[Эдвард Вайніловіч]] зазначае, што нарадзіўся ў 1847 годзе ў [[Сядзіба Ваньковічаў (Менск)|маёнтку Сьляпянка]] пад [[Менск|Менскам Літоўскім]]; апісваючы акруговыя земскія зьезды ў 1881 годзе, стварэньне сельскагаспадарчых таварыстваў у краі (у 1880-я гады), дзейнасьць мясцовых дэпутатаў у [[Дзяржаўная дума Расейскай імпэрыі|Дзяржаўнай думе]] і [[Дзяржаўны савет (Расейская імпэрыя)|Дзяржаўным савеце Расейскай імпэрыі]] (з 1906 году), называе Менскую, Віцебскую і Магілёўскую губэрні «беларускімі», а Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую губэрні — «літоўскімі губэрнямі»{{Заўвага|''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 1, 41, 62—63, 168, 174. Апісваючы земскія зьезды ў студзені 1881 году, Вайніловіч напісаў пра стварэньне акруг для выбраньня дэлегатаў: «''Тыя акругі ствараліся надта хітра, каб іх межы ні ў якім разе не супадалі з пэўнымі аўтанамічнымі традыцыямі правінцыі''». На ягоны погляд, лягічней было б, зыходзячы з гістарычнага адзінства і падобнасьці гаспадарчых праблемаў, разьмеркаваць шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў у адну акругу, але «літоўскія губэрні» аб’ядналі з прыбалтыйскімі (зь зьездам у Рызе), а Менскую і Магілёўскую — з Смаленскай і Калускай (зь зьездам у Смаленску). Гл.: ''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 41.}}. У пачатку [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]] былі выдадзеныя законы, якія гарантавалі многія грамадзянскія правы і свабоды (у тым ліку ў рэлігійных, моўных і нацыянальных дачыненьнях). Узьніклая сярод мясцовых дваранаў і інтэлігенцыі «краёвая» дыскусія ў Паўночна-Заходнім краі шырока ўжывала датычна заходніх губэрняў (паўночна-заходніх і паўднёва-заходніх губэрняў) традыцыйную геаграфічную тэрміналёгію часоў Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ) і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], якой мясцовая шляхта паралельна карысталася ўсё XIX стагодзьдзе: «Літва і Русь» — у дачыненьні ўсяго [[Заходні край|Заходняга краю]]; «Літва» — у дачыненьні ўсіх паўночна-заходніх губэрняў (былых зямель ВКЛ); паралельна «Літва» (у вузкім сэнсе) — у дачынеьні Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў; «Русь» — у дачыненьні Віцебскай, Магілёўскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрняў; «Беларусь» — у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай губэрняў (часам да Менскай); «Валынь», «Падолія» і «Ўкраіна» (альбо цалкам «Русь» (у вузкім сэнсе)) — у дачыненьні адпаведна Валынскай, Падольскай і Кіеўскай губэрняў{{Заўвага|У 1905 годзе краёўцы лібэральна-кансэрватыўнага кірунку нават спрабавалі стварыць [[Краёвая партыя Літвы і Беларусі|Краёвую партыю Літвы і Русі]].}}. Так, у 1905 годзе ў першым нумары газэты «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]», якая стала адной з галоўных трыбунаў «краёвасьці», у артыкуле «Індустрыялізацыя Літвы» адзначалася: ''«Літва (ва ўрадавай тэрміналёгіі Паўночна-Заходні край) ахоплівае [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]], г.зн. [[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую губэрні]], а таксама [[Менская губэрня|Менскую]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую]] і [[Віцебская губэрня|Віцебскую губэрні]]. Вялікі гэта шмат зямлі: на захадзе гранічыць з Каралеўствам Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]] і [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрнямі]]; на поўначы з [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай губэрняй]], на ўсходзе з [[Смаленская губэрня|Смаленскай]], [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрнямі]], на поўдні з [[Валынская губэрня|Валынскай губэрняй]]. Агульна займае прастору каля 260 490 квадратных вёрстаў, ці палову тэрыторыі [[Францыя|Францыі]], і трошкі менш за палову [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Насельніцтва краю складае каля 12 000 000. Хоць літоўскія губэрні належаць да розных адміністрацыйных адзінак, аднак гэта з эканамічнага пункту гледжаньня складае адну цэласьць. <…> Увогуле ўсе літоўскія губэрні ў эканамічным пляне вельмі недаразьвітыя»''<ref>''Ostroróg-Sadowski, J.'' [[:c:Файл:Hipolit Korwin-Milewski artykul - Kuryer Litewski 1905 nr 1 s 2.jpg|Uprzemysłowienie Litwy]] / J. Ostroróg-Sadowski // Kuryer Litewski. — 1905. — № 1. — С. 2.</ref>. Аднак адразу ж газэта «Kurier Litewski» пачала паралельна ўжываць і афіцыйную ўрадавую геаграфічную і этнанімічную тэрміналёгію для паўночна-заходніх губэрняў: выдавецтва газэты друкавала ў 1905—1909 гадох кнігу-даведнік Напалеона Роўбы «Przewodnik po Litwie i Białejrusi» («Праваднік па Літве і Беларусі»), якая давала кароткія гістарычныя і геаграфічныя зьвесткі аб населеных пунктах і дзе «Літвой» называліся [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]], «Беларусьсю» — [[Менская губэрня|Менская]], [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]], і зазначалася, што Вільня ''«ёсьць несумненна асяродкам, дзе зьядноўваюцца ўсе ніці жыцьця Літвы і Беларусі»''<ref>''Rouba, N.'' Przewodnik po Litwe i Białejrusi… С. 3.</ref>. У газэтных артыкулах «краёўцаў» тэрмін «беларусы» адносіўся да беларускамоўнага, а «літоўцы» — да летувіскамоўнага ([[балты]]йскага) насельніцтва. Пазьней, напрыклад, Эдвард Вайніловіч у сваіх мэмуарах, апісваючы падзеі ў Паўночна-Заходнім краі ў 1914—1918 гадох, ужо акрэсьлівае тэрыторыю «Беларусі», зыходзячы з моўнага крытэру, такім абшарам: частка Віленскай губэрні, большая частка Гарадзенскай і цалкам Менская, Віцебская і Магілёўская губэрні<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 201.</ref>. Укладваньне ў тэрмін «беларусы», якім стала пачалі называць большасьць славянамоўнага сялянскага насельніцтва краю, значэньня часткі (галіны) «адзінага рускага народу» было непрымальным для самаідэнтыфікацыі значнай часткі (асабліва матэрыяльна незалежнай) мясцовай шляхты, бо было б прызнаньнем этнічнай асыміляцыі (абрусеньня) і адрачэньня ад уласнай гісторыі і традыцыяў{{Заўвага|Беларускі нацыянальна-дэмакратычны рух канца XIX — пачатку XX ст. быў прадстаўлены прыхільнікамі з самых розных станаў (дваранаў, сьвятароў, мяшчанаў і сялянаў), дзе пераважалі прадстаўнікі той сялянскай інтэлігенцыі расейскай асьветы, якая выходзіла зь вёскі і, канчаючы настаўніцкія і духоўныя сэмінарыі, не далучалася да «заходнерусістаў», а таксама прадстаўнікі інтэлігенцыі мясцовай «польскай» (каталіцкай і польскамоўнай) культуры, якія паходзілі з дробнай засьцянковай шляхты. І менавіта апошняя катэгорыя (малазаможнае дваранства польскай культуры) была самай шматлікай і вызначальнай у той пэрыяд у сацыяльным руху, які надумаў узьняць і прапагандаваць мясцовую беларускамоўную культуру. Гл.: ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 311—312.}}. А замацаваньне ў другой палове XIX ст. у афіцыйнай расейскай навуцы, ідэалёгіі і прэсе тэрміну «литовцы» («литвины») толькі за [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] насельніцтвам прывяло да таго, што мясцовае дваранства, якое не згадзілася аднесьці сябе да [[балты|балтаў]], для вонкавых дачыненьняў з афіцыйнай уладай і расейскім дваранствам пачало карыстацца толькі тэрмінам «палякі», хоць у прыватных зносінах паміж сабой і з «караняжамі» (г.зн. з [[палякі|палякамі]] з [[Варшаўскае генэрал-губэрнатарства|уласна польскіх губэрняў]] Расейскай імпэрыі — губэрняў былога [[Царства Польскае|Царства Польскага]]) яшчэ выкарыстоўвалі паралельна і тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны»){{Заўвага|Дачка [[Ежы Чапскі|Ежы Чапскага]] графіня [[Марыя Чапская]] (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 г., Парыж) напісала пра палеміку паміж польскамоўным пісьменьнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фларыянам Чарнышэвічам||pl|Florian Czarnyszewicz}} (1895—1964) і беларускамоўным пісьменьнікам [[Кастусь Акула|Кастусём Акулам]] (1925—2008), калі апошні, жадаючы польска-беларускага паразуменьня, усё ж папракаў Чарнышэвіча ў фальшаваньні гісторыі Беларусі і казаў, што землеўласьнікі-«палякі» і безьзямельная шляхта гэта чарвякі, якія крывавілі цела яго айчыны і сялянаў-«беларусаў». У эсэ графіня патлумачыла, якія адносіны былі ў карэннага дваранства да сялянаў і чаму «польскія» дваране не прымалі слова «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў Фларыяна Чарнышэвіча, напісаных па-беларуску да Кастуся Акулы і перасланых копіяй пазьней Марыі Чапскай: «''Сяляне станавіліся шляхтай, а шляхта выгасала, пераходзячы ў становішча сялянаў. <…> Важна тое, што спадар зьяўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсьць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косьці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме ня мовілі па-польску, але назвы «бела-» ці «чарнарусаў» не прымалі, бо «рускі» для іх азначаў тры чацьвертых маскаля. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасьць. І калі б тады якая мудрасьць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыцьцё найменьне «[[ліцьвіны|літоўца]]» (у значэньні міцкевічаўскім) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі''». (Гл.: ''Czapska, M.'' Florian Czarnyszewicz … С. 166—167.). Фларыян Чарнышэвіч, хоць і не належаў да ідэолягаў «краёвасьці», выказваў тыповыя для краёўцаў думкі.}}. Непрыняцьце новага значэньня тэрміна «літоўцы» (г.зн. толькі балтамоўнае насельніцтва){{Заўвага|[[летувісы|Летувіскі]] (балтамоўны) нацыянальна-дэмакратычны рух быў прадстаўлены ў абсалютнай большасьці сялянамі або інтэлігенцыяй і сьвятарствам сялянскага паходжаньня, якія нарадзіліся ў Ковенскай губэрні (жамойцкі біскуп [[Антанас Баранаўскас]] (1835—1902), ксёндз [[Ёнас Майроніс]] (1862—1932), ксёндз [[Ёнас Басанавічус]], [[Пятрас Краўчунас]], [[Ёнас Вілейшыс]], [[Пятрас Вілейшыс]], [[Вацловас Біржышка]], [[Пэліксас Бугайлішкіс]], [[Андрус Булёта]], [[Юргіс Шайліс]], [[Казімэрас Сьцяпонас Шайліс]] ды інш.). Напярэдадні 1917 году ў ім было два кірункі — хрысьціянска-дэмакратычны, клерыкальны (імкненьне да пабудовы каталіцкай і кансэрватыўнай дзяржавы, дзе дамінуючае становішча будзе займаць клір) і нацыяналістычны (нацыяналізм і дэмакратызм ва ўсіх галінах жыцьця, найбольш папулярны сярод сялянства). Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасьцю... С. 337.}} прывяло да ўзьнікненьня ў канцы XIX — пачатку XX ст. і пэўнага пашырэньня ў асяродзьдзі мясцовай (каталіцкай і польскамоўнай) шляхты (асабліва ў этнакантактнай зоне — у [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], прымежнай з асноўным масівам балтамоўнага насельніцтва — [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрняй]]) тэрміну «младалітоўцы» для абазначэньня балтамоўнага насельніцтва, а для ўласнага самавызначэньня — тэрмінаў «старалітоўцы» (''starolitwini''), «гістарычныя літоўцы» (''litwini historyczni''), «міцкевічоўцы» (у знак салідарнасьці з тым значэньнем паняцьця «літоўцы» (''litwini''), які выкарыстоўваў [[Адам Міцкевіч]] у сваім творы «[[Пан Тадэвуш]]»)<ref>Гл.: ''Buchowski, K.'' Litwomani … С. 26</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис… С. 15.</ref>{{Заўвага|Ананімны аўтар (відавочна, маянтковец) пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце «Kurier Litewski» (№ 146, 1906 г.) разьмясьціў артыкул «Мы і літоўцы», дзе спрабаваў папулярызаваць тэрмін «старалітовец» і нават прапаноўваў стварыць «Старалітоўскую партыю», якая б адлюстроўвала інтарэсы карэнных дваранаў; а балтамоўнае сялянства, якое пачало (на думку аўтара, з падачы і падтрымкі расейскага ўраду) карыстацца назвай «літоўцы», прапаноўваў называць «младалітоўцамі». Яшчэ ў 1934 г. [[Раман Скірмунт]] у артыкуле-нэкралёгу «Панны з Муру» у газэце [[Słowo (1922)|«Słowo»]] (№127, 1934 г.) аб [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] і Юзэфе Куржанеўскай напісаў, што захапленьні Канстанцыяй Скірмунт [[літваманы|«літваманіяй»]] нz ўлічвалі тое, што «младалітоўцамі» паняцьце «Літва» было звужанае толькі да свайго этнаграфічнага, балтамоўнага арэалу (Ковеншчыны, то бок сучаснага тэрміну ''Летува'' клясычнае нормы), які сягаў межамі толькі да [[Вільня|Вільні]] (няўлучна). Гл.: ''Skirmuntt, R.'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3.}}. Хоць хутка і яны пачалі менаваць сябе толькі як «палякі»<ref>Гл. напрыклад: ''Туронак, Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі / Ю. Туронак. — Мінск : Медисонт, 2006. — С. 18.</ref>. === Змаганьне «краёўцаў» за адзінства краю === {{Асноўны артыкул|Першая сусьветная вайна на Беларусі}} У 1915 годзе, з прыходам у [[Вільня|Вільню]] нямецкіх войск падчас [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], ідэя «краёўцаў» пра непадзельнасьце і цэласнасьце літоўска-беларускіх губэрняў (Паўночна-Заходняга краю — былых зямель Вялікага Княства Літоўскага) увасобілася ў стварэньні Рады [[Канфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|Канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] — блёку лідэраў мясцовых беларускіх, летувіскіх, жыдоўскіх і польскіх этнапалітычных і этнакультурных рухаў, якія адносіліся да лібэральна-дэмакратычнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]. Ініцыятыва яе стварэньня належала беларускім краёўцам-дэмакратам. Праграмныя дакумэнты Канфэдэрацыі ВКЛ, якія пашыраліся на чатырох мовах (беларускай, летувіскай, польскай і ідыш), пастулявалі неабходнасьць вылучэньня акупаваных немцамі паўночна-заходніх губэрняў з-пад юрысдыкцыі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і ўтварэньня на гэтай тэрыторыі «незалежнай дзяржаўнай адзінкі» з [[сойм]]ам (парлямэнтам) у Вільні, сфармаваным шляхам агульных, роўных, прамых выбараў пры тайным галасаваньні. Нямецкія ўлады не праявілі зацікаўленасьці ў адраджэньні [[ВКЛ]]{{Заўвага|Праявілася і катэгарычная нязгода дзеячаў летувіскага (балтамоўнага) руху, якія мелі ўласную думку пра аўтаномію (ці самастойнасьць) «Літвы» з сталіцай у Вільні, пра што яны надумалі яшчэ ў 1905 годзе на сваім [[Вялікі віленскі сойм (1905)|Вялікім віленскім сойме]]. Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасцю... С. 336.}}. Па тым, як у пачатку лістапада 1918 году нямецкія войскі пакінулі тэрыторыю [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]] паводле пастановаў [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]], лідэры карэннага дваранства Менскай губэрні (галоўным чынам, сябры [[Менскае таварыства сельскай гаспадаркі|Менскага таварыства сельскай гаспадаркі]] — прыхільнікі лібэральна-кансэрватыўнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]) былі супраць падзелу Беларусі на часткі, выступілі з ініцыятывай стварэньня пад нямецкім куратарствам Вялікага Княства Літоўска-Беларускага (з паўночна-заходніх губэрняў) і папрасілі нямецкага генэрала [[Эрык фон Фалькенгайн|Эрыка фон Фалькенгайна]] (1861—1922) паведаміць пра гэтае імкненьне нямецкаму імпэратару [[Вільгельм II|Вільгельму II]]. Прыкметна, што менскія дваране прапаноўвалі даць назву новай дзяржаве не «Вялікае Княства Літоўскае» (альбо «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае»), а «Вялікае Княства Літоўска-Беларускае», што сьведчыла пра прыманьне імі новага значэньня геаграфічнай і этнанімічнай тэрміналёгіі. Генэрал фон Фалькенгайн адказаў дэлегацыі менскіх дваранаў, якіх узначаліў граф [[Ежы Чапскі]] (1861—1930), што мусіць строга выконваць пастановы Берасьцейскага міру, але перадасьць прапанову ў Галоўную імпэратарскую стаўку; падобныя ідэі пэўны час падтрымлівала інтэлігенцыя з прадстаўнікоў беларускага нацыянальнага руху. Аднак разам зь імі пазьней паўстала ў існасьці канкурэнтная ідэя Беларускае Народнае Рэспублікі (нацыянальнае дзяржавы беларусаў), а немцы ў лютым 1919 году хутка пакінулі ўсю тэрыторыю Беларусі, а на зьмену ім прышлі войскі [[бальшавікі|бальшавікоў]]<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 209.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Czasopis - Litwa i Rus - rok 1 - grudzien 1912 - T 4 - z 3.jpg|Вокладка часопіса «Litwa i Ruś» (Вільня), 1911 г. Файл:Starolitwin - Kuryer Litewski 1906 nr 146 s 1.jpg|Артыкул «Мы і літоўцы» ананімнага аўтара пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski»]] (№ 146, 1906 г.) </gallery> == Дадатковыя зьвесткі == * Пад рэдакцыяй [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] ў 1888—1889 гадох выходзіў даведнік «Северо-Западный календарь» (1888—1893), які быў штогадовым дадаткам да прыватнай лібэральнай газэты «[[Менскі лісток (1886)|Минский листок]]» і дзе частка матэрыялу друкавалася на [[беларуская мова|беларускай мове]]<ref>Гл.: ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 119.; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 283.</ref>. Гэты каляндар і даведнік па шасьці літоўска-беларускіх губэрнях складаў пэўную канкурэнцыю даведніку «Виленский Календарь» і іншым расейска- і польскамоўным даведнікам, а рэдактар Доўнар-Запольскі друкаваў свае ўласныя артыкулы з гісторыі, этнаграфіі, статыстыкі краю. Мітрафан Доўнар-Запольскі таксама напісаў шэраг гістарычных і этнаграфічных прац, дзе ўжываў (з цэнзурных прычынаў) тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «заходне-рускі»: «Статистические очерки Северо-Западного края» (1888), «Чародейство в Северо-Западном крае в XVII—XVIII вв.» (1890), «Западнорусская семейная община в XV веке» (1897), «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1905). * У [[Менск]]у штодзённа з 1 (14) лістапада 1902 да 8 (21) сьнежня 1905 году выдавалася газэта [[Северо-Западный край (газэта)|«Северо-Западный край»]] (якая ў 1886—1902 гадох мела назву [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] і дзе працавалі аматары беларускай культуры і гісторыі — Мітрафан Доўнар-Запольскі, [[Янка Лучына]] ды інш.). У 1905 годзе яна стала [[сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратычнага]] ([[марксізм|марксісцкага]]) кірунку — надрукавала праграму [[II зьезд РСДРП|II зьезду]] [[РСДРП]], артыкул [[Уладзімер Ленін|Уладзімера Леніна]], памфлет [[Максім Горкі|Максіма Горкага]] ды інш. А 15 траўня 1905 году ў газэце быў надрукаваны верш [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Мужык» — першы [[беларуская мова|беларускамоўны]] дэбют паэта ў друку [http://feb-web.ru/feb/periodic/pp0-abc/pp2/pp2-0481.htm]. <gallery perrow=5> Severo-Zapadnyj kalendar - 1893 AD.jpg|Вокладка даведніка «Северо-Западный календарь», 1893 г. Mitrafan Dounar-Zapolski - Ocherki po organizacii zapadno-ruskogo krestianstva v XVI veke - 1907 AD.JPG|вокладка кнігі [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1907 г.) Petrov - Belorussia i Litva - Istoricheskie sudby Severo-Zapadnogo kraja - 1890.jpg|Вокладка кнігі М.І. Пятрова «Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края» ([[Санкт-Пецярбург]], 1890 г.) Миловидов - Освобождение крестьян СЗК - 1901.jpg|Вокладка кнігі А.І. Мілавідава «Освобождение крестьян Северо-Западного края и поземельное устройство их при графе М.Н. Муравьеве» ([[Вільня]], 1901 г.) </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Летувізацыя]] == Заўвагі == {{Заўвагі|3}} == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * ''[[Яўген Анішчанка|Анішчанка, Я.]]'' Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. Анішчанка. — {{Менск (Мінск)}}: Хурсік, 2003. — 470 с. * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}} * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Белая Русь / А. Белы // {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} — С. 306—308. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' [https://web.archive.org/web/20150926144546/http://pdf.kamunikat.org/3662-1.pdf Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы] / А. Белы. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2000. — 238 с — {{ISBN|985-6599-12-1}} * ''Ганчарук, І.'' Палітыка царызму ў адносінах да каталіцкай царквы (1772—1830) / І. Ганчарук // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 2002. — № 1. — С. 39—46. * Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. Брыгадзін, У. Ладысеў, П. Зялінскі [і інш.]. — Ч. 2 : XIX—XX стагоддзі. — {{Менск (Мінск)}}: РІВШ БДУ, 2002. — 656 с. * Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. Марцуль]], І. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. Новіка, Г. Марцуля. — Ч. 1. Ад старажытных часоў — па люты 1917 г. — {{Менск (Мн.)}}: Выш. шк., 2003. — 416 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Т. 4: Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.) / М. Біч [і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 2005. — 519 с. * ''Казлоў, Л.'' Беларусь на сямі рубяжах / Л. Казлоў, А. Цітоў. — {{Менск (Мінск)}}: Беларусь, 1993. — 71 с. * Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.) / В. Грыгор’ева [і інш.]; навук. рэд. У. Навіцкі. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 1998. — 340 с. * [[Алег Латышонак|''Латышонак, А.'']] Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII — да пачатку ХХІ ст. / А. Латышонак, Я. Мірановіч. — Вільня — Беласток: Інстытут беларусістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 368 с. * [[Антон Луцкевіч|''Луцкевіч, А.'']] [http://kamunikat.org/download.php?item=10103-1.pdf&pubref=10103 Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Антон Луцкевіч; уклад., прадм. , камэнт., індэкс імёнаў, пер. з пол. і ням. А. Сідарэвіча. — {{Менск (Мінск)}}: Кнігазбор, 2006. — 460 с. * ''Насытка, Я.'' «Тыя ж беларусы…»: Этнічныя межы беларусаў у XIX — пачатку XX ст. / Я. Насытка // Беларуская мінуўшчына. — 1994. — № 4. — С. 11—15. * Паўночна-заходні край // {{Літаратура/БелСЭ|8}} — С. 339. * ''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5}} — С. 441. * [[Аляксандр Смалянчук|''Смалянчук, А.'']] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Смалянчук. — СПб.: Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * [[Сяргей Токць|''Токць, С.'']] [https://web.archive.org/web/20160305191643/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/24/04.htm Беларуская ідэнтычнасць у ХІХ ст.] // Białoruskie Zeszyty Historyczne. № 24, 2005. [https://web.archive.org/web/20140815030928/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2202] * ''[[Юры Туронак|Туронак, Ю.]]'' [https://web.archive.org/web/20140815024349/http://pdf.kamunikat.org/1771-1.pdf Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі] / Ю. Туронак. — {{Менск (Мінск)}}: Медисонт, 2006. — 180 с. * [[Аляксандар Цьвікевіч|''Цьвікевіч, А.'']] «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадскай мысьлі на Беларусі ў ХІХ і пачатку ХХ в. / А. Цьвікевіч. — 2-е выд. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1993. — 352 с. * [[Захар Шыбека|''Шыбека, З.'']] Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002) / З. Шыбека. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2003. — 490 с. * Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык [і інш]. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1985. — 215 с. * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * ''Buchowski, K.'' [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku] / K. Buchowski. — Białystok : Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku, 2006. — 430 s. * [[Марыя Чапская|''Czapska, M.'']] Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice / M. Czapska. — Warszawa : Więź, 2006. — S. 164—171. * [[Якуб Гейштар|''Gieysztor, J.'']] Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 : w 2 t. / J. Gieysztor; przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. — Wilno : Nakładem Tow. Udz. «Kurjer Litewski», 1913. — T. 1. — 422 s. * [[Раман Юркоўскі|''Jurkowski, R.'']] Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo polskie Ziem Zabranych w wyborach do Dumy Państwowej i Rady Państwa 1906—1913 / R. Jurkowski. — Olsztyn: WUWM Olsztyn, 2009. — 550 s. * [[Ігнат Лахніцкі|''Lachnicki, I.E.'']] [http://www.polona.pl/dlibra/doccontent?id=5954&from=FBC Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey]{{Недаступная спасылка|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / I.E. Lachnicki. — Wilno : Druk. Józefa Zawadzkiego, 1817. — 88 s. * [[Уладзіслаў Адамавіч Міцкевіч|''Mickiewicz, W.'']] Pamiętniki : w 3 t. / W. Mickiewicz. — Warszawa—Kraków—Lublin—Łódź—Paryż—Poznań—Wilno—Zakopane : Gebethner i Wolf, 1927. — T. 2 : 1862—1870. — 441 s. * [[Міхал Клеафас Агінскі|''Ogiński, M.K.'']] Pamiętniki Ogińskiego o Polsce i polakach od roku 1788 aż do konca roku 1815 : w 4 t. / M.K. Ogiński; z języka francuzkiego. — Poznań : Księgarnia Jana Konstantego Żupańskiego, 1871. — T. 3. — 218 s. * ''Rodkiewicz, W.'' Russian Nationality Policy in the Western Provinces of the Empire (1863—1905) / W. Rodkiewicz. — Lublin: Scientific Society of Lublin, 1998. — 257 s. * [[Напалеон Роўба|''Rouba, N.'']] [https://web.archive.org/web/20140603144045/http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/rouba/Rouba_N._Przewodnik_po_Litwe_i_Bia%C5%82ejrusi.html Przewodnik po Litwie i Białejrusi] / N. Rouba. — Wilno : Wydawnictwo «Kurjera Litewkiego», 1908. — 2-e wyd. — 215 s. [http://pbc.biaman.pl/dlibra/docmetadata?id=14001&from=publication&] * [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|''Skirmuntt, R.'']] [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3. * [[Дарус Сталюнас|''Staliunas, D.'']] Making Russians. Meaning and Practice of Russification in Lithuania and Belarus after 1863 / D. Staliunas. — Amsterdam—New York : Rodopi, 2007. — 465 s. * [[Дарыюш Шпопэр|''Szpoper, D.'']] Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s. * ''Weeks, T.R.'' Nation and State in Late Imperial Russia. Nationalism and Russification on the Western Frontier, 1863—1914 / T.R. Weeks. — DeKalb: Northern Illinois University Press, 1996. * [[Эдвард Вайніловіч|''Woyniłłowicz, E.'']] Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — cz. 1. — 368 s. * [[Марыян Зьдзяхоўскі|''Zdziechowski, M.'']] Idea polska na kresach / M. Zdziechowski // Widmo przyszłości : szkice historyczno-publicystyczne / M. Zdziechowski. — Wilno : Grafika, 1939. — S. 1—17. * Акты Виленской археографической комиссии (Акты издаваемые комиссиею, Высочайше учрежденною для разбора древних актов в Вильне). — Вильна: Тип. А. Г. Киркора, 1865. — [https://web.archive.org/web/20160414010348/http://www.runivers.ru/lib/book3036/9545/ Т. I. Акты Гродненского земского суда]. — 377 с. * ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России / К. Арсеньев. — Санкт-Петербург : Тип. Импер. академии наук, 1848. — 503 с. * Белоруссия // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1863. — Т. I. — С. 371. * Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С.231. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С. 232—234. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * ''Большакова, О. В.'' Российская империя: система управления. Современная зарубежная историография: аналитический обзор / О. В. Большакова ; Центр социал. науч.-информ. исслед. Отд. отеч. и зарубеж. истории; Отв. ред. В. М. Шевырин. — М., 2003. — 92 с. * ''[[Пётар Брыгадзін|Бригадин, П. И.]]'' Минские губернаторы: история власти / П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич. — Минск : БГУ, 2009. — 351 с (фрагмэнт кнігі гл. тут [https://web.archive.org/web/20131001215756/http://www.simst.bsu.by/main/guide/brigadin/7.pdf]) * ''[[Фадзей Булгарын|Булгарин, Ф.]]'' Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года // Выбранае / Ф. Булгарын; уклад., прадм., камент. А. Фядуты. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 2003. — С. 173—223. * [[Міхаіл Далбілаў|''Долбилов, М. Д.'']] Русский край, чужая вера: Этноконфессиональная политика империи в Литве и Белоруссии при Александре II / М. Д. Долбилов. — М. : Новое литературное обозрение, 2010. — 1000 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * ''Зайончковский, П. А.'' Правительственный аппарат самодержавной России в XIX в. / П. А. Зайончковский. — М. : Мысль, 1978. — 288 с. * Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — Москва: Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с. * Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1894. — Т. XII. — С. 247. * Западный край // Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания; под ред. С. Н. Южакова. — СПб : Тип. Тов-ва «Просвещение», 1902. — Т. 9. — С. 507. * История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с. * ''Каппелер, А.'' Россия — многонациональная империя: Возникновение. История. Распад / А. Каппелер; пер. с нем. С. Червонная. — М. : Традиция, 2000. — 344 с — {{ISBN|5-89493-009-Х}} * [[Аляксандар Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] Система управления и чиновничество белорусских губерний в конце XVIII — первой половине XIX в. / А. А. Киселев. — Минск : ВА РБ, 2007. — 172 с. * ''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае. Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественнно в муравьевскую эпоху / И. Корнилов. — Санкт-Петербург : Тип. А. Лопухина, 1901. — 420 с. * ''[[Міхаіл Каяловіч|Коялович, М. О.]]'' Чтения по истории Западной России / М. О. Коялович. — СПб, 1884. — 341 с. * ''Лебедкин, М.'' [http://books.google.ru/books?id=yZcZAAAAYAAJ&pg=RA2-PA9&dq=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ei=hL_dUKWoGMSg4gSU6ICgBw&ved=0CEMQ6AEwAw#v=onepage&q=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&f=false О племенном составе народонаселения Западного края Российской империи // Вестник Юго-Западной и Западной России. Историко-литературный журнал. Октябрь. Том II. Киев, 1862] * ''Липранди, А. П.'' [http://dlib.rsl.ru/01003548360?get=pdf «Отторженная возвратих»: Падение Польши и воссоединение Западно-Русского края] / А. П. Липранди (А. Волынец). — СПб : Калашниковск. тип. А. Л. Трунова, 1893. — 80 с. * ''Литвинов, М. М.'' [https://web.archive.org/web/20160304225214/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003545042?get=pdf Литовская область, Полесье и страна к югу от Полесья : Записки офицеров старш. курса Николаев. акад. Ген. штаба, сост. по лекциям адъюнкт-проф. М. Литвинова в 1883—83 г.] / М. М. Литвинов. — СПб : Общественная польза, 1883. — 16 с. * Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1867. — Т. III. — С. 62—64. * ''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия по отношению к дворянству Белоруссии в конце XVIII — первой половине XIX вв. / С. Л. Луговцова. — Минск : БГПУ, 1997. — 79 с. * ''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы Российской империи (XVIII — начало XX века) / Л. М. Лысенко. — М. : МПГУ, 2001. — 2-е изд. — 358 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния / сост. А. Корева. — Санкт-Петербург: Тип. И. Огризко, 1861. — 804 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Минская губерния / сост. И. Зеленский. — Санкт-Петербург : Воен. тип., 1864. — Ч. 1. — 672 с. * [[Аляксей Мілер|''Миллер, А.'']] [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста] // uchebilka.ru [Электронны рэсурс] * Народы России. Белорусы и поляки / Издание «Досуг и дело». — СПб : Общественная польза, 1878. — 68 с. * Обозрение исторических сведений о составлении свода местных законов западных губерний. — Санкт-Петербург, 1837. — 96 с. * ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края / Н. И. Петров. — СПб. : Тип. Тов. «Общественная польза», 1890. — 585 с [https://web.archive.org/web/20141129015141/http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/] * Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. — М. : Наука, 1964. — 707 с. * ''Реклю, Э.'' [https://web.archive.org/web/20160303211904/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf Россия европейская и азиатская] : в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. Европейская Россия. До Урала. — СПб. : А. Ильин, 1883. — 700 с. * ''[[Сусана Самбук|Самбук, С. М.]]'' Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX века / Ред. В. П. Панютич. — Минск : Наука и техника, 1980. — 224 с. * Сборник императорского русского исторического общества. — Т. 23: Письма Императрицы Екатерины II к Гримму (1774—1796) / изданные с пояснительными примечаниями Я. Грота. — СПб. : Тип. Императорской Академии Наук, 1878. — 734 с. * ''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии / А. Сементовский. — Санкт-Петербург : Тип. Н. Хана. — 1872. — 69 с. * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] Границы в пограничье: белорусы и этнолингвистическая политка Российской империи на Западных окраинах в период Великих Реформ / Д. Сталюнас // Ab Imperio. 2003 — № 1. — С. 261—292. * ''Столпянский, Н. П.'' Девять губерний Западно-Русского края в топографическом, геогностическом, статистическом, экономическом, этнографическом и историческом отношениях : (С карт. девяти губерний края) / Н. П. Столпянский. — СПб : тип. Гогенфельдена и К°, 1866. — 200 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н. Г.'']] [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003570717?get=pdf Исследование вопроса, какое место в русской истории должно занимать Великое княжество Литовское?]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Н. Г. Устрялов. — Санкт-Петербург : тип. Экспедиции заготовления гос. бумаг, 1839. — 42 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н.'']] Русская история: в 2 ч. / Н. Устрялов. — Изд. 5-е. — Санкт-Петербург : тип. Апполона Фридрихсона, 1855. — Ч. 2. Новая история. — 600 с. * [[Павал Ёзэф Шафарык|''Шафарик, П. И.'']] [https://web.archive.org/web/20141129031330/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003560707?get=pdf Славянское народописание] / П. И. Шафарик; пер. с чешского И.Бодянского. — М. : Университетская типография, 1843. — 182 с. * ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с. * [[Родрыг Эркерт|''Эркерт, Р. Ф.'']] [https://web.archive.org/web/20160303234943/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом)] / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140530161039/http://www.runivers.ru/lib/book3130/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20160308003703/http://www.runivers.ru/lib/book3136/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Второе], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20110819174043/http://runivers.ru/lib/book3139/9995/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Третье], Руниверс * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] [https://web.archive.org/web/20150924092948/http://www.russianresources.lt/archive/Mater/staliunas.html Этнополитическая ситуация Северо-Западного края в оценке М. Н. Муравьева (1863—1865)] * [[Аляксандр Аляксандравіч Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] [http://zapadrus.su/2012-04-11-14-59-43/2013/-1863-/246-2013-01-19-133149.html Конфессиональные аспекты кадровой политики российских властей в полицейских учреждениях МВД белорусских губерний во второй половине XIX — начале XX вв.], Западнорус [Электронны рэсурс] === Мапы літоўска-беларускіх губэрняў Расейскай імпэрыі === * [http://www.vln.by/sites/default/files/map6.jpg Полацкая і Магілёўская губэрні 1778—1796], сайт гісторыка [[Вячаслаў Насевіч|Вячаслава Насевіча]] * [http://www.vln.by/sites/default/files/map3.jpg Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі ў 1793—1796 гг.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [http://www.vln.by/sites/default/files/map5.jpg Беларусь у другой палове XIX — пачатку XX в.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [https://web.archive.org/web/20130928013615/http://www.runivers.ru/lib/book3295/16672/ Российский атлас, из сорока четырех карт состоящий и на сорок два наместничества Империю разделяющий, 1792 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20161107012254/http://www.runivers.ru/lib/book7629/406248/ Карманный почтовый атлас всей Российской Империи разделенной на Губернии с показанием главных почтовых дорог, 1808 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140723002608/http://www.runivers.ru/lib/book3293/16652/ Атлас Исторический, Хронологический и Географический Российского государства, составленный на основании истории Карамзина Иваном Ахматовым, 1831 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140904163649/http://www.runivers.ru/lib/book4750/58819/ Атлас Российской Империи, содержащий в себе 51 губернию, 4 области, Царство Польское и Княжество Финляндское, 1835 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140214221543/http://www.runivers.ru/lib/book3296/16681 Подробный атлас Российской Империи с планами главных городов, 1876 год], Руниверс * [http://rodmurmana.narod.ru/Karty.htm Мапы губэрняў эўрапейскай часткі Расейскай імпэрыі, 1903 год] * [https://web.archive.org/web/20150721022727/http://www.runivers.ru/lib/book7761/450334/ Россия. Географическое описание Российское Империи по губерниям и областям с географическими картами, 1913 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140307064333/http://starye-karty.litera-ru.ru/index.html#gub Картографическая энциклопедия: старые карты Российской империи], Литера. Ру {{Беларусь у тэмах}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Паўночна-Заходні край| ]] senr807drmcbhx7ipen85oxrd2dfd85 2678285 2678284 2026-07-08T22:08:55Z ~2026-38974-75 98784 /* Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» */ 2678285 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mapa 6 gubernij Litwy i Bialej Rusi - Benedykt Hertz.jpg|міні|300пкс|Шэсьць губэрняў Паўночна-Заходняга краю [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] — мапа, надрукаваная ў выдавецтве газэты «[[краёўцы|краёўцаў]]» «[[Kurier Litewski (1905)|Kurjer Litewski]]» і названая «Мапа шасьці губэрняў Літвы і Беларусі», паміж 1905—1910 гг.]] '''«Паўно́чна-Захо́дні край»''' або '''«паўно́чна-захо́днія губэ́рні»''' ({{мова-ru|Северо-Западный край, северо-западные губернии|скарочана}}) — размоўная, публіцыстычная і афіцыйна-бюракратычная назва шасьці губэрняў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ([[Віленская губэрня|Віленская]], [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская]], [[Менская губэрня|Менская]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]] і [[Віцебская губэрня|Віцебская губэрні]]), уведзеная расейскімі ўладамі датычна земляў [[Анэксія|анэксаванага]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў рэчышчы [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] гістарычных [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] — [[беларусы|беларусаў]]. Тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні») ад пачатку ўжываўся ва ўрадавай расейскай тэрміналёгіі датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] па ґвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы]] (1839 год) як жаданьне паказаць ня толькі ўяўны спадчынна-дынастычны, але і [[Русіны (гістарычны этнонім)|этнаканфэсійна рускі]] характар гэтых зямель, які наўмысна праз [[Амонім|аманімічнае]] азначэньне {{мова-ru|«русский»|скарочана}} намагаліся атаясаміць з [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквой]] і [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]]. Аднак да пачатку [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы]] (1861 год) і асабліва да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] тэрмін «Паўночна-Заходні край» выкарыстоўваўся вельмі рэдка і не пашыраўся на Віцебскую і Магілёўскую губэрні. Да пачатку 1860-х гадоў часьцей за ўсё ў расейскай урадавай тэрміналёгіі «паўночна-заходнія губэрні» не вылучаліся асобна, а фігуравалі разам зь «беларускімі» (Віцебскай і Магілёўскай губэрнямі) і «паўднёва-заходнімі губэрнямі» ([[Паўднёва-Заходні край|«Паўднёва-Заходнім краем»]] — Кіеўскім ваенным генэрал-губэрнатарствам) пад агульнай назвай [[Заходні край|«заходнія губэрні» (або «Заходні край»)]]. Падпарадкаваньне ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня 1863—1864 гадоў) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў уладзе віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара пашырыла тэрмін «Паўночна-Заходні край» і на гэтыя («беларускія») губэрні, што захавалася нават па выхадзе ў 1869 годзе Віцебскай і Магілёўскай губэрняў з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара. У расейскай [[Імпэрыялізм|імпэрскай ідэалёгіі]] (г. зв. [[заходнерусізм|«заходнерусізьме»]]) тэрмін «Паўночна-Заходні край» фактычна пазначаў паўночна-заходнюю частку «адзінай Русі» — «Паўночна-Заходнюю Русь» («Паўночна-Заходнюю Расею»), што асабліва пачало прапагандавацца па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў. Апроч таго, замацаваньне з 1860-х гадоў за шасьцю губэрнямі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) назвы «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), нават па скасаваньні ў 1912 годзе Віленскага генэрал-губэрнатарства, фактычна было прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага і мае падобныя агульныя рысы ва ўсіх дачыненьнях, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях. З 1830-х гадоў спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў у паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях паступова набывалі выразна дыскрымінацыйны характар у дачыненьні многіх катэгорыяў мясцовага насельніцтва (у параўнаньні зь іншымі часткамі Расейскай імпэрыі). Плошча Паўночна-Заходняга краю (шасьці губэрняў — Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай і Віцебскай) у пачатку XX ст. складала 266 978 квадратных [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]]<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 441.</ref>. Яго цэнтрам лічылася [[Вільня]]. == Аналягі тэрміну == === Расейскія азначэньні губэрняў да часу ўзьнікненьня тэрміну === [[Файл:WKL wojewodztwa 1771.png|значак|Вялікае Княства Літоўскае, 1771 г.]] Жаданьне паказаць уяўную справядлівасьць захопу зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793 і 1795 гады), праявілася ва ўзьнікненьні ў афіцыйна-бюракратычным справаводзтве Расейскай імпэрыі тэрміну «губэрні, вернутыя ад Польшчы» («губернии, возвращённые от Польши»){{Заўвага|Пад «Польшчай» у тыя часы разумелася ўся [[Рэч Паспалітая]]}}, які выкарыстоўваўся адразу з часу [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] (1772 год) да пачатку 1860-х гадоў<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 297.</ref>. У ходзе падзелаў Рэчы Паспалітай, калі адбываўся працэс усталяваньня расейскіх парадкаў у «нованабытых» губэрнях імпэрыі, у расейскім афіцыйным справаводзтве выкарыстоўваліся таксама тэрміны «новадалучаныя ад Польшчы вобласьці», «набытыя ад Польшчы вобласьці», «зноў далучаныя да Расеі ад Польшчы губэрні» і г. д.<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17108, 17113, 17114, 17122, 17279 ды інш.</ref> [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 35 nr 27318 - p 173 - 1818 AD.jpg|міні|зьлева|''Даклад Галоўнай управы вучэльняў аб захаваньні ў цэласьці адукацыйнага фундуша з паезуіцкіх маёнткаў''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 35, №27318 (фрагмэнт), 1818 г.]] З 1796 году, пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара [[Павал I|Паўла I]], да сярэдзіны 1830-х гадоў (нават па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|«Лістападаўскага паўстаньня»]]) датычна «новадалучаных» губэрняў выкарыстоўваўся таксама тэрмін «польскія губэрні» («нашыя польскія губэрні», «польскія правінцыі»), якія не плянавалася злучыць з ваяводзтвамі [[Царства Польскае|Царства Польскага]]<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 28, № 21586, 21588; Т. 32, № 25319 ды інш.</ref>. У справаводзтве таксама можна было сустрэць тэрміны «літоўскія губэрні» («літоўскія правінцыі», «Літва») і «беларускія губэрні» («беларускія правінцыі»{{Заўвага|Тэрмін «правінцыі» («польскія правінцыі», «літоўскія правінцыі», «беларускія правінцыі» і г.д.) выкарыстоўваўся толькі да пачатку 1830-х гадоў}}, «Белая Расея» альбо «Беларусія») датычна адпаведных губэрняў, якія так называліся лучна. Зрэдку ўжываліся і тэрміны «Літоўскі край» і «Беларускі край»{{Заўвага|Тэрмін «край» у расейскай афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі меў шырокае значэньне. «Краем» маглі называць асобную губэрню; некалькі губэрняў, аб’яднаных адной прыкметай (напрыклад, «Літоўскі край», «Беларускі край» і г.д.); генэрал-губэрнатарства; некалькі генэрал-губэрнатарстваў, аб’яднаных адной прыкметай. Напрыклад, тэрмінам [[Заходні край|«Заходні край» («заходнія губэрні»)]] у свой час лучна называлі тры генэрал-губэрнатарствы (з цэнтрамі ў Вільні, Віцебску і Кіеве). Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 21, аддзяленьне 2, № 20295; Т. 28, аддзяленьне 1, № 27017; ды інш.}}. Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] зь сярэдзіны 1830-х гадоў датычна ўсіх губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай, пачаў стала выкарыстоўвацца да 1917 году тэрмін [[Заходні край|«заходнія губэрні» (альбо «Заходні край»)]]{{Заўвага|Зрэдку тэрмін «заходнія губэрні» выкарыстоўваўся яшчэ за панаваньнем маскоўскага гаспадара [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]]. Гл.: Указ 12 чэрвеня 1812 г. Аб выкарыстаньні лясной варты Заходніх губэрняў для патрэбаў пры арміях // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 32, № 25138.}}. Землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўваходзілі ў склад адасобленых суседніх генэрал-губэрнатарстваў і не вылучаліся ў бюракратычнай тэрміналёгіі асобна з «заходніх губэрняў» (найперш праз падобнасьць урадавай палітыкі датычна гэтых губэрняў){{Заўвага|Па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў дзеля выпрацоўваньня агульнай палітычнай лініі расейскіх уладаў датычна заходніх губэрняў 14 верасьня 1831 году быў створаны «Камітэт, заснаваны для разгляду розных меркаваньняў па губэрнях, ад Польшчы вернутых». У бюракратычных сфэрах гэты камітэт хутка сталі называць [[Камітэт заходніх губэрняў|«Камітэтам заходніх губэрняў»]] (1831—1848). Камітэт дзейнічаў як самастойная ўстанова, але меў блізкія зносіны з Камітэтам міністраў Расейскай імпэрыі, і распрацоўваў датычна заходніх губэрняў розныя ўніфікацыйныя захады, каб «губэрні, ад Польшчы далучаныя, прыведзеныя былі да таго парадку, які для кіраваньня ў іншых расейскіх губэрнях існуе». З пачаткам сялянскай рэформы (1861) і напярэдадні паўстаньня 1863—1864 гадоў быў створаны «[[Заходні камітэт]]» (1862—1865), які меў задачы абмеркаваньня захадаў «да ўстанаўленьня ў адзначаным краі парадку і ўмацаваньня ў ім спакою».}}. Менавіта гэты тэрмін быў найбольш пашыраным да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўчых актах Расейскай імпэрыі. У пачатку 1840-х гадоў (у час эўфарыі ўраду па ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай царквы і павелічэньня колькасьці намінальных вернікаў [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] за кошт былых уніятаў) і ў пачатку 1860-х гадоў (у час чарговага абвастрэньня дачыненьняў паміж мясцовай шляхтай і расейскай уладай) у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі можна было сустрэць і такія тэрміны (з узмацняльнай канатацыяй) як «нашы заходнія губэрні» альбо «заходнія, вернутыя ад Польшчы губэрні»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 104; ды інш.</ref>. === Узьнікненьне тэрміну і ягоныя расейскія аналягі з часу ўзьнікненьня === Па гвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у дачыненьні [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), якое складалася з [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрняў]], у афіцыйным расейскім справаводзтве і прэсе пачаў паралельна выкарыстоўвацца тэрмін «Паўднёва-Заходні край» («паўднёва-заходнія губэрні»), а датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) — тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»){{Заўвага|Упершыню тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» ўжыты ў афіцыйным заканадаўстве ва ўказе ад 18 сьнежня 1842 году, якім праводзілася рэарганізацыя адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства: з складу Віленскай губэрні вылучылі Ковенскі, Цельшаўскі, Расіенскі, Панявескі, Вількамірскі і Новааляксандраўскі паветы дзеля стварэньня Ковенскай губэрні, а Беластоцкую вобласьць (1808—1842) улучылі ў склад Гарадзенскай губэрні. (Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 17, аддзяленьне 2, №16347). Другім разам у Поўным зборы законаў Расейскай імпэрыі тэрмін ужываецца ва ўказе Сэнату ад 27 ліпеня 1843 году («Аб прывядзені ў дзейнасьць Найвысачайшага ўказу 18 сьнежня 1842 году датычна стварэньня ў новым складзе паўночна-заходніх губэрняў» — гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 18, аддзяленьне 1, №17074.}} або «Заходні край» («заходнія губэрні»), хоць тэрмін «Заходні край» («заходнія губэрні») ужываўся паралельна для абазначэньня ўсіх дзевяці «заходніх губэрняў» (Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>{{Заўвага|Нават па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі тэрмін «Паўночна-Заходні край» пачаў шырока ўжывацца ў заканадаўчых актах, афіцыйных дакумэнтах і публіцыстыцы, тэрмін «Заходні край», які «прыжыўся» у грамадзкай сьвядомасьці датычна генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Вільні, яшчэ часам суадносіўся толькі зь Віленскім генэрал-губэрнатарствам. Так, у дванаццатым томе (1894 год) вядомага і папулярнага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Западный край» паведамляецца, што тэрмін адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі — Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай, Магілёўскай, Валынскай, Падольскай і Кіеўскай, але і адзначаецца, што пад Заходнім краем пераважна разумеюцца першыя шэсьць губэрняў («паўночна-заходніх»). А ў дзявятым томе (1902 год) выданьня «Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания» пад рэдакцыяй Южакова указваецца, што тэрмін «Заходні край» адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў, а часьцей за ўсё — да шасьці губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) ці ўвогуле — да трох (Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай), якія складалі Віленскае генэрал-губэрнатарства. Гл.: Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз… С. 247; Западный край // Большая энциклопедия… С. 507.}}. Прытым, тэрмін «Заходні край» для абазначэньня Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства быў больш папулярным да пачатку 1860-х гадоў, чым тэрмін «Паўночна-Заходні край»<ref>Гл.: ''Миллер, А.'' [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e ‎Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста]</ref>. У тыя часы Віцебская і Магілёўская губэрні не ўваходзілі ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і не адносіліся да «паўночна-заходніх», а называліся [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускімі»]]. Да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўстве і справаводзтве Расейскай імпэрыі «заходнія губэрні» (як «паўночна-заходнія», так і «паўднёва-заходнія» і «беларускія»), калі пра іх ішла гаворка ў дакумэнтах, часта прыводзіліся проста пералікам губэрняў паводле імя альбо пазначэньнем генэрал-губэрнатарства (ці ваеннага губэрнатарства). Тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» часьцей сталі размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна ўжывацца з пачатку 1860-х гадоў, калі ў Расейскай імпэрыі пачала абмяркоўвацца і праводзіцца [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянская рэформа]] (1861 год), бо датычна губэрняў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] выпрацоўваліся розныя ўмовы надзяленьня сялянаў зямлёй, што было зафіксавана ў розных «Мясцовых палажэньнях» для гэтых двух груп губэрняў. Актуалізавала шырокае ўжываньне гэтых тэрмінаў насьпяваньне паўстаньня 1863—1864 гадоў. Па пераводзе ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» пачаў пашырацца і на гэтыя («беларускія») губэрні. У пачатку 1860-х гадоў у расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай гістарычнай навуцы (асабліва [[заходнерусізм|заходнерусісцкага кірунку]]) тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю фактычна пачала трактавацца і разумецца як «Паўночна-Заходняя Русь» (альбо «Паўночна-Заходняя Расея»), Паўднёва-Заходняга краю — «Паўднёва-Заходняя Русь» (альбо «Паўднёва-Заходняя Расея»), а цалкам [[Заходні край|«заходнія губэрні»]] трактаваліся і разумеліся як «Заходняя Русь» (ці «Заходняя Расея», «Заходне-рускі край», «заходне-рускія губэрні»). У расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай навуцы тэрмін «Паўночна-Заходняя Русь» таксама меў сваім адэкватам тэрмін «Белая Русь» (ці «Беларусія і Літва»), «Паўднёва-Заходняя Русь» — «Заходняя Маларосія». Цалкам [[Украіна]] («Малая Русь» ці [[Маларосія|«Маларосія»]]) называлася як «Паўднёвая Русь» ці «Паўднёвая Расея»<ref>''Коялович, М. О.'' Чтения по истории Западной России… С. 1.</ref>{{Заўвага|Тры губэрні «Паўднёва-Заходняга краю» (Валынская, Падольская і Кіеўская губэрні) часта называліся адпаведна як «Валынь», «Падольле» і «Кіеўшчына». У першай трэці XIX ст. тэрмін «Маларосія» меў, апроч шырокага значэньня (землі, населеныя «маларосамі»), і вузкае значэньне — адносіўся да Чарнігаўскай, Палтаўскай і Харкаўскай губэрняў. Кацярынаслаўская, Хэрсонская і Таўрыйская губэрні мелі назву «Наваросія». Усходняя Галіцыя называлася як «Чырвоная Русь». Гл.: ''Миллер, А.''‎ Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста.}}. Самі [[беларусы|«беларусы»]] і [[украінцы|«маларусы»]] разглядаліся ня як самастойныя народы, а разам зь «[[расейцы|велікарусамі]]» як тры галіны адзінага «рускага народу», які мусіў быць выняткова [[праваслаўе|праваслаўным]] — прыналежным да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). Напачатку ў публіцыстыцы заходнерусістаў Паўночна-Заходні край называўся тэрмінам не «Паўночна-Заходняя Русь», а проста — «Заходняя Русь», паводле аналёгіі, як Паўночна-Заходні край яшчэ пэўны час працягваў размоўна называцца «Заходнім краем»{{Заўвага|У 1862—1864 гады ў Кіеве выдаваўся часопіс заходнерусісцкага кірунку [[Вестник Западной России|«Вестник Юго-западной и Западной России»]], перайменаваны ў 1864 годзе ў [[Вестник Западной России|«Вестник Западной России»]] і друкаваны ў Вільні}}. Адсюль і ўтварылася вызначэньне кірунку ідэалёгіі — [[заходнерусізм|«заходнерусізм»]] (а Паўднёва-Заходні край напачатку ў тэрміналёгіі заходнерусістаў так і называўся як «Паўднёва-Заходняя Русь»). === Тэрміналёгія ў асяродзьдзі карэннай шляхты краю === [[Файл:Stolen lands (ziemie zabrane).PNG|значак|«Захоплены край» (жоўты колер) на фоне граніц Рэчы Паспалітай (1771) і Расейскай імпэрыі (1834)]] Карэнная [[шляхта]] («дваране», {{мова-ru|дворяне|скарочана}}) шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, якая была беспасярэднімі нашчадкамі шляхты [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і пераемнікамі яе культуры і звычаяў, ужывала ў сваім коле на працягу XIX — пачатку XX ст. датычна гэтых губэрняў тэрміны «былое Вялікае Княства Літоўскае», «землі былога Вялікага Княства Літоўскага», «Літва»{{Заўвага|[[Марыян Зьдзяхоўскі]] (1861—1938), ураджэнец бацькоўскага маёнтку [[Ракаў|Ракава]], вядомы навуковец і будучы рэктар (1925—1927) [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], у рэфэраце, чытаным ў [[Вільня|Вільні]] ў 1923 годзе ў часы міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], адзначыў: «''Разнастайны этнічна наш край ёсьць часткай гістарычнай Літвы, і нас — людзей майго пакаленьня — выхоўвалі як літоўцаў, вядома, у тым значэньні, у якім быў ім [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], калі казаў «Літва, мая айчына». У дзяцінстве мяне вучылі, разам з гісторыяй Польшчы, таксама і гісторыі Літвы. Дзякуючы гэтаму я лічыў нацыянальнымі героямі ня толькі тых, хто будаваў Польшчу, але і таго, хто імкнуўся адарваць Літву ад Польшчы — вялікага князя [[Вітаўт]]а. Але хто ж тады задумваўся над гэтай непасьлядоўнасьцю? І калі б мяне сёньня запыталі, кім я сябе адчуваю ў глыбіні душы, адказаў бы, што адчуваю сябе грамадзянінам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], непарыўнай уніяй зьвязанага з Польшчай. Калі я бачу сьцяг з [[герб Польшчы|Арлом]], але без [[Пагоня (герб)|Пагоні]], які разьвяваецца тут з вышыні Замкавай гары, то ўспрымаю гэта як нанесеную мне крыўду''». Гл.: ''Zdziechowski, M.'' Idea polska na kresach… С. 3.}}, а ў афіцыйных зваротах у адміністрацыйныя ўстановы (усьлед за расейскімі ўрадавымі чыноўнікамі) тэрміны «Тутэйшы Край» (па-расейску — «Здешний Край») альбо проста «Край»{{Заўвага|Бюракратычны тэрмін «Здешний Край» не меў ніякай ідэалягічнай афарбоўкі, а выкарыстоўваўся проста дзеля пазначэньня той або іншай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ў Расейскай імпэрыі, у тым ліку, напрыклад, асобнай губэрні}}. Прычынай гэтага было тое, што вонкавыя межы Вялікага Княства Літоўскага станам да першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) амаль супадалі з вонкавымі межамі шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў мясцовай шляхты (якая называла называла сябе [[ліцьвіны|ліцьвінамі]]{{Заўвага|У 1861 годзе ў [[Менск]] прыехаў сын [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] [[Уладзіслаў Міцкевіч|Уладзіслаў]] (1838—1926) і быў запрошаны на банкет мясцовай шляхтай, дзе пачуў па-польску ў свой адрас ад пана [[Аляксандар Валіцкі|Аляксандра Валіцкага]] верш-прысьвячэньне, у якім заяўлялася, што «Літва — матка, а Адам — айцец наш», а пазьней атрымаў альбом фатаграфіяў з надпісам і сьпісам аўтографаў мясцовай шляхты «Synowi Adama, Władysławowi, ziomkowie Litwini w Mińsku 1861 r. 18 marca» (г.зн. «Сыну Адама, Уладзіславу, землякі-ліцьвіны ў Менску 1861 г. 18 сакавіка»). Гл.: ''Mickiewicz, W.'' Pamiętniki. — T.2. — С. 52—54.}}{{Заўвага|Спачатку пэўны час у Расейскай імпэрыі «літоўцаў» разумелі за славянаў. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.}}, і як «палякі»{{Заўвага|Тэрмін «палякі» у тыя часы заставаўся палітонімам і азначаў паводле інэрцыі грамадзяніна Рэчы Паспалітай — дзяржавы, якая на той момант ужо не існавала, але якую «палякі» марылі адрадзіць}}) з сваёй былой дзяржавай. Пагатоў расейскае слова «край» («вобласьць») у [[польская мова|польскай мове]] мае і значэньне «краіна» («Kraj»). У асяродзьдзі мясцовай шляхты таксама ўзьнік і тэрмін «захоплены край» (па-польску «kraj zabrany»), які меў сэнтымэнтальную і высокаэмацыйную афарбоўку незадаволенасьці існым становішчам — браку ўласнай дзяржаўнасьці. У цэлым жа да [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]] у асяродзьдзі мясцовай шляхты, якая марыла пра аднаўленьне фэдэрацыйнай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], выкарыстоўваўся польскамоўны тэрмін «ziemie zabrane» («захопленыя землі»){{Заўвага|Тэрмін «ziemie zabrane» у 1834 годзе ўпершыню ў публіцыстыку ўвёў [[Маўрыцы Махнацкі]] (1803—1834), вядомы ўдзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў}}, бо расейскія ўлады цьвёрда лічылі іх «заходне-рускімі» і не жадалі ні ў якім разе ўлучаць («аддаваць») у склад супольнай аўтаноміі з польскімі землямі ([[Царства Польскае|Царствам Польскім]]), што нейкім чынам нагадвала б вобраз былой Рэчы Паспалітай. Да «захопленых зямель» належалі таксама і [[Курляндыя]] — [[Курляндзкая губэрня]] Расейскай імпэрыі. У Царстве Польскім, нягледзячы на падабенства ўнутрыпалітычнай сытуацыі (апазыцыйнасьць мясцовай эліты) з [[Заходні край|«заходнімі губэрнямі»]], задачы масавай русіфікацыі і насаджэньня праваслаўя [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] ня ставіліся, а землі прызнаваліся этнічна польскімі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 757.</ref>. === Сучасныя аналягі тэрміну === У сучаснай беларускай ды іншых гістарыяграфіях тэрмін «Паўночна-Заходні край» часам мае сваім адпаведнікам тэрмін «[[Літва|літоўска]]-[[Беларусь|беларускія]] землі Расейскай імпэрыі» (альбо «беларуска-літоўскія землі Расейскай імпэрыі», «літоўска-беларускі край Расейскай імпэрыі» і г. д.) і суадносіцца з тэрыторыяй сучаснай [[Летува|Летувы]] ([[Летува|Рэспублікі Летувы]]) і [[Беларусь|Беларусі]] ([[Беларусь|Рэспублікі Беларусі]]), хоць тэрыторыя Паўночна-заходняга краю была шырэйшаю за сучасную супольную тэрыторыю гэтых дзьвюх дзяржаваў. == Прычына ўзьнікненьня і замацаваньня тэрміну == === Ідэалягічная функцыя тэрміну === Тэрмін «Паўночна-Заходні край» узьнік у 1840-я гады ў асяродзьдзі расейскай імпэрскай бюракратыі і маскоўскага стальцу ня проста ў геаграфічным значэньні (для абазначэньня паўночна-заходняй ускраіны Расейскай імпэрыі), але і набыў выразную ідэалягічную афарбоўку. У афіцыйнай ідэалёгіі па ліквідацыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у Расейскай імпэрыі ён стаў аналягам тэрміну «Паўночна-Заходняя Расея» («Паўночна-Заходняя Русь») для абазначэньня зямель («краю»), якія да другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) уваходзілі ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Аднак тэрмін «Паўночна-Заходні край» стаў асабліва шырока выкарыстоўвацца ў пачатку 1860-х гадоў у сувязі з узнаўленьнем напярэдадні і па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] ідэалягічнага змаганьня зь мясцовай каталіцкай шляхтай за права на землі былога Вялікага Княства Літоўскага і працягам легітымацыі ў грамадзкай думцы эўрапейскай супольнасьці гэтых зямель як «спрадвечна рускіх». У існасьці ж прыняцьце расейскай уладай у 1860-я гады для шасьці губэрняў Расейскай імпэрыі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў) супольнага тэрміну «Паўночна-Заходні край», наадварот, было фактычна прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, ня зьніклага зь сьвядомасьці салідарызаванай карэннай шляхты, якая была спадкаемцам ягонай гісторыі і традыцыяў. === Дынастычныя падставы легітымацыі валоданьня краем === [[Файл:Ottorzhennaja vozvratih.jpg|міні|зьлева|Мэдаль «Отторженная возвратихъ» з выявай [[Двухгаловы арол|Двухгаловага арла]], які трымае мапы зямель [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], далучаных да Расейскай імпэрыі ў 1772 і 1793 гадох]] Само далучэньне да Расейскай імпэрыі зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793, 1795 гады), праходзіла пад лёзунгамі расейскай імпэрскай ідэалёгіі аб [[трыадзіны рускі народ|адзінстве ў траістасьці «усіх Расеяў»]] (Вялікай, Белай і Малай Расеі) і заяўлялася як легітымны працэс «зьбіраньня рускіх зямель». Адразу па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе (а потым і другога ў 1793) маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] абвясьціла захопы тэрыторыяў як справядлівы працэс вяртаньня ({{Артыкул у іншым разьдзеле|«Отторженная возвратихъ»||ru|Отторженная возвратихъ}}) пад уладу маскоўскага стальцу і ва ўлоньне Маскоўскай царквы «спрадвечна рускія землі» [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] (г. зв. «Заходнюю Русь» альбо «заходне-рускія землі»), нібыта гістарычна адарваныя ў свой час (XIII—XV стагодзьдзі) пад прымусовую ўладу «літоўцаў і палякаў», якія зьмянілі «рускае аблічча» гэтых зямель, насадзіўшы там «польскую шляхецкую культуру», [[польская мова|польскую мову]], [[уніяцтва]] і [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Липранди, А. П.'' «Отторженная возвратих»; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 76—77.</ref>. Так, у 1795 годзе Кацярына II афіцыйна заяўляла, што ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай не захапіла «ніводнага кавалка польскай зямлі» і мае поўнае права на «Літву», бо яшчэ [[князь кіеўскі|кіеўскім князем]] [[Уладзімер Сьвятаславіч|Уладзімерам]] [[Полацкае княства|Полацак]] быў аддадзены свайму старшаму сыну [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяславу]], а апошні аддаў [[Літва старажытная|Літву]] свайму сыну Сьвятаславу{{Заўвага|Такога сына ў полацкага князя Ізяслава не было.}}, які ня меў патомства. Яна таксама сьцьвярджала, што [[Вялікае Княства Літоўскае|«ва ўсёй Літве»]] у XVII ст. усе справы ў судах вяліся на «[[руская мова|рускай мове]]», што гады азначаліся ад стварэньня сьвету паводле грэцкага вылічэньня і што цэрквы будаваліся алтарамі на ўсход, а [[Паўднёва-Заходні край|«паўднёва-заходнюю Русь»]] самі [[палякі]] называлі [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русьсю]]<ref>Сборник императорского… С. 620—621, 647.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 11; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 77.</ref>. Кацярына II лічыла, што парушаць усе прывілеі далучаных зямель адразу непрыстойна і памылкова, аднак і не сьлед называць іх чужаземнымі і абыходзіцца зь імі такім чынам: «''Іх трэба найлягчэйшым спосабам прывесьці да таго, каб яны [[русіфікацыя|абмаскаліліся]]''»<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 12.</ref>. У валадараньне маскоўскіх гаспадароў [[Павал I|Паўла I]], [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]] і [[Мікалай I|Мікалая I]] прапаганда тэорыі аб адзінстве «трох Расеяў» (Вялікай, Белай і Малай Русі), [[Трыадзіны рускі народ|адзінстве «рускага народу» ў трох галінах]] (велікарусаў, беларусаў і маларусаў) і «рускасьці» краю стала менш актыўнай. Расейская ўлада за Паўлам I і Аляксандрам I маўкліва прызнавала этнічную, канфэсійную і культурную своеасаблівасьць сваіх [[Заходні край|заходніх ускраін]] і наяўнасьць шматлікай, апазыцыйна настроенай мясцовай «польскай шляхты» (эліта якой была адукаванай і заможнай праслойкай з сваімі інтарэсамі), а ў бюракратычнай тэрміналёгіі ўраду «заходнія губэрні» часам называліся нават як «нашыя польскія губэрні» (у супастаўленьні зь землямі Царства Польскага)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94, 131—132; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 163; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 37, №28372.</ref>. За Паўлам I і Аляксандрам I, якія давалі абяцаньні і захоўвалі надзеі ў мясцовай шляхты на адраджэньне [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] на чале з расейскім манархам, у афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі пачаў выкарыстоўвацца замест фразы «губэрні, вернутыя ад Польшчы» выраз «губэрні, далучаныя ад Польшчы», які датычыўся губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, № 17879, 18284; Т. 28, № 21646, 21647; Т. 32, № 25183, 25289 ды інш.</ref>. Часам тэрмін «губэрні, далучаныя ад Польшчы» не пашыраўся на [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускія губэрні»]] (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія былі атрыманыя ў ходзе першага падзелу (1772 год) і заўжды лічыліся расейскімі ўладамі за «рускія» землі. Гэтым падкрэсьлівалася афіцыйнае (і прапагандысцкае) стаўленьне ўлады да гэтых частак імпэрыі<ref>Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18338, 18475, 18525; Т. 37, №28083, 28161, 28249 ды інш.</ref>. === Канфэсійны падыход у легітымацыі валоданьня краем === За [[Мікалай I|Мікалаем I]] ужо ў ходзе [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] тэрмін «губэрні, вернутыя ад Польшчы» пачаў зноў выкарыстоўвацца ўрадам датычна ўсіх «заходніх губэрняў»<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4535 ды інш.</ref>, а потым пачалося ўзмоцненае наступленьне на каталіцызм і польскую мову ў «заходніх губэрнях». Аднак толькі [[Полацкі царкоўны сабор|ліквідацыя ўніяцтва ў 1839]] годзе актывізавала ідэалягічныя захады ўладаў па падмацаваньні легітымнасьці валоданьня «заходнімі ўскраінамі» і пацягнула за сабой ажыцьцяўленьне новых уніфікацыйных захадаў. [[Заходні край|Заходнія губэрні («Заходні край»)]] у афіцыйнай ідэалёгіі абвяшчаліся «Заходняй Русьсю» («Заходняй Расеяй»), «вернутымі ад Польшчы старажытнымі абласьцямі»<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.</ref>. Калі да таго заходнія губэрні разглядаліся толькі як дынастычная (з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]) спадчына маскоўскіх гаспадароў, то перавод уніятаў у Маскоўскую царкву (г. зв. «рускую веру») успрымаўся як духоўнае і этнічнае «вяртаньне» насельніцтва «спрадвечна рускіх зямель», бо ў тыя часы ў Расейскай імпэрыі галоўнай этнавызначальнай прыкметай лічылася веравызнаньне<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 493; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16, 163, 750.</ref>. У вядомай просьбе ўніяцкага сьвятарства ад 12 лютага 1839 году да маскоўскага гаспадара Мікалая I падчас [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабору]] адзначалася: ''«З адарваньнем ад Русі, у смутныя часы, заходніх яе абласьцей Літвою, і наступным потым далучэньнем іх да Польшчы, Рускі праваслаўны народ спазнаў ад іх цяжкае выпрабаваньне»''{{Заўвага|Гэта было зафіксаванае і ў афіцыйным за Мікалаем I падручніку з расейскай гісторыі, напісаным Мікалаем Устралавым. Гл.: Устрялов, Н. Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.}}. Афіцыйны расейскі гісторык [[Мікалай Устралаў]] (1805—1870), які зблізіўся зь міністрам народнай асьветы [[Сяргей Увараў|Сяргеем Уваравым]] і супольна зь ім распрацаваў «тэорыю афіцыйнай народнасьці», пачаў з падачы ўладаў прапагандаваць у навуцы, публіцыстыцы і афіцыйных падручніках з гісторыі ідэі пра «спрадвечна рускае» паходжаньне сялянскага насельніцтва заходніх губэрняў. Устралаў прыдумаў у 1839 годзе схему расейскай гісторыі, паводле якой [[Вялікае Княства Літоўскае]] («Літоўскае княства») было, у існасьці, «рускай» дзяржавай, «Заходняй Русьсю», якая была ўзьяднаная з «Усходняй Русьсю» (Маскоўскай дзяржавай) у адно цэлае — Расейскую імпэрыю, ''«і з той пары літоўская гісторыя павінная змоўкнуць»''<ref>''Устрялов, Н. Г.'' Исследование вопроса… С. 42; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 187, 206—207.</ref>. Сярод самых значных уніфікацыйных захадаў было выданьне ўказу Мікалая І ад 25 чэрвеня 1840 году «Аб пашырэньні сілы і дзеяньня Расейскіх грамадзянскіх законаў, на ўсе Заходнія, вернутыя ад Польшчы, вобласьці», якім канчаткова скасоўвалася дзеяньне тых асобных артыкулаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту ВКЛ]], што яшчэ ўжываліся ў Расейскай імпэрыі ў Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрнях і Беластоцкай вобласьці, і ўводзіў дзеяньне там толькі агульнарасейскіх законаў{{Заўвага|У «беларускіх губэрнях» (Віцебскай і Магілёўскай) дзеяньне Статуту скасавалі яшчэ 18 лютага 1831 году Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4369.}}. Ва ўказе ўтрымліваліся такія радкі: ''«…у некаторых заходніх, вернутых ад Польшчы абласьцях, мы прызналі за дабро пашырыць цалкам сілу і дзеяньне Расейскіх законаў на гэтыя спрадвеку рускія паводле паходжаньня, норавах і звычаях іх жыхароў вобласьці»''{{Заўвага|Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13591. Сярод іншых уніфікацыйных захадаў, указ 18 ліпеня 1840 г. загадваў «літоўскія» і «беларускія» губэрні называць проста — толькі паводле назвы губэрнскага цэнтру — на агульнарасейскі ўзор. У 1841 і 1843 гадох была выдадзенае сэрыя царскіх указаў, паводле якіх маёнткі сьвятарства ўсіх канфэсіяў (каля 130 тысячаў рэвіскіх душаў) у заходніх губэрнях пераходзілі ў валоданьне расейскага скарбу (Міністэрства дзяржаўных маёмасьцяў). Узамен сьвятарства пачало атрымліваць жалаваньне ад скарбу, а праваслаўныя сьвятары — яшчэ і зямельны пляц з баршчынай. У 1842—1843 гады таксама былі зацьверджаныя штаты каталіцкага і праваслаўнага сьвятарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 87.}}. Жадаючы паказаць «рускі», а не «літоўскі» або «польскі» характар заходніх губэрняў, расейскімі ўладамі [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] пачало з 1840-х гадоў паралельна называцца як «Паўночна-Заходні край» (ці «Заходні край»), а [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] як «Паўднёва-Заходні край»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103.</ref>. Магілёўская і Віцебская губэрні, якія ўваходзілі ў склад [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], называліся «беларускімі» і іх «рускасьць» ня ставілася пад сумненьне, хоць яны таксама адносіліся да «заходніх губэрняў». Па ліквідацыі ўніяцтва цэнтральная і мясцовая генэрал-губэрнатарская ўлада надавала пільную ўвагу [[русіфікацыя|русіфікацыі]], галоўным спосабам праз насаджэньне Маскоўскай царквы (з уласьцівай праваслаўю [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовай]] набажэнстваў), аднак усё ж стрымана глядзела на «адзінавернасьць», «рускасьць», «аднапляменнасьць» ([[трыадзіны рускі народ|тэорыю адзінства «рускага народу» ў трох галінах]]) сялянскага насельніцтва [[Заходні край|заходніх губэрняў]]{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 163. Афіцыйныя ў сфэры адукацыі ідэі пра «рускасьць» сялянаў краю скептычна разглядаліся многімі расейскімі чыноўнікамі ў краі і сталіцах і ня мелі значных наступстваў у афіцыйнай бюракратычнай практыцы. Становішча зьменіцца толькі па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі многія расейскія бюракраты ([[Міхаіл Мураўёў]], [[Канстантын Каўфман]] ды інш.) прынялі на сябе ролю ідэолягаў русіфікацыі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 64, 187, 206—207, 532, 250, 261. У ліпені 1864 году віленскі генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў нават ухваліў праект конкурсу на напісаньне падручніка (дзе б была «ясна апісаная ўся Заходняя Русь, якая спрадвеку належала да агульнай рускай сям’і»), бо падручнік Мікалая Ўстралава ўжо ня быў дастатковым для прапагандысцкіх патрэбаў мясцовых чыноўнікаў — адміністрацыі Віленскага генэрал-губэрнатарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 207.}}. Нягледзячы на тое, што ўніяты заходніх губэрняў былі пераведзеныя ў Маскоўскую царкву, у краі была значная дзель каталікоў — з асабліва высокім адсоткам у Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях. Мясцовая шляхта, нават тая, якая памятала, што яе продкі былі праваслаўнымі і называлі сябе два стагодзьдзі назад «рускімі» («русінамі»){{Заўвага|Называючы сябе «рускімі» («[[русіны|русінамі]]») шляхта ВКЛ не лічыла сябе за адзін народ зь велікарусамі («маскавітамі» Маскоўскай дзяржавы ці «расейцамі» Расейскай імпэрыі).}}, упарта супраціўлялася спробам асыміляцыі і была гатовая цярпець усялякія нягоды, але захоўваць [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 34.</ref>. Пашырэньне афіцыйнай ідэалёгіі і масавае насаджэньне расейскай мовы ў краі сярод мясцовых сялянаў у тыя часы было немагчымым праз брак шырокай сеткі школаў і дастатковага штату настаўнікаў, а галоўнае — прыгоннага становішча сялянаў, што захоўвала іх непісьменнасьць і стрымлівала ў маёнтках і межах царкоўных прыходаў. === Актуалізацыя ідэалягічнага змаганьня за валоданьне краем === Менавіта ў час панаваньня маскоўскага гаспадара[[Аляксандар II|Аляксандра II]] (1855—1881) прапаганда тэорыі адзінства «рускага народу» у трох галінах актывізавалася, атрымала новае разьвіцьцё, стала адной з прычынаў нараджэньня [[заходнерусізм|«заходнерусізму»]], а тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» пачалі стала і шырока выкарыстоўвацца<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 160—175.</ref>. Па паразе Расейскай імпэрыі ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне]] (1853—1856) сярод шляхты Царства Польскага і заходніх губэрняў адрадзіліся надзеі на стварэньне нейкай асобнай аўтаноміі (якая б ахоплівала тэрыторыі былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] да першага падзелу ў 1772 годзе; прапановы аб стварэньні аўтаномнага ВКЛ выказваліся яшчэ ў пачатку гэтага стагодзьдзя), аднаўленьне дзейнасьці [[ўнівэрсытэт]]аў (у [[Варшава|Варшаве]] і [[Вільня|Вільні]]), асобнае заканадаўства дды інш. У час свайго візыту ў Варшаву ў траўні 1856 году новы маскоўскі гаспадар Аляксандар II адмовіў дваранам у іхных жаданьнях. Найбольш уражлівай стала фраза гаспадара па-француску «Pas de rêveries» (г.зн. «Ніякіх мрояў»). Гэта стала пачаткам радыкалізацыі настрояў шляхты і мяшчанаў Царства Польскага і [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]], а таксама штуршком да стварэньня плянаў вызваленьня ад расейскага панаваньня шляхам узброенага паўстаньня. У адрозьненьне ад паўстаньня 1830—1831 гадоў, дзе асноўнай сілай паўстанцаў была рэгулярная армія [[Царства Польскае|Царства Польскага]] і шляхецкія канфэдэрацыі «заходніх губэрняў», новае паўстаньне за адраджэньне Рэчы Паспалітай у ейных былых межах пастанавілі ўзьняць з шырокім прыцягненьнем мяшчанскага і сялянскага насельніцтва. Разгарнулася ідэалягічнае змаганьне ў першую чаргу за прыхільнасьць шматлікага сялянскага насельніцтва «заходніх губэрняў», як з боку лідэраў будучага паўстаньня, так і царскага ўраду<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 175—192; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 111, 127—140.</ref>. Зрабіўшы для дваранаў некаторыя другасныя саступкі (зьняцьце 29 сакавіка 1855 году ваеннага становішча, уведзенага 21 лютага 1855 году ў Царстве Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]], Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Валынскай і Падольскай губэрнях у сувязі з Крымскай вайной; [[амністыя]] для ўдзельнікаў паўстаньня 1830—1831 гадоў; дазвол выкладаньня [[польская мова|польскай мовы]] ў [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акрузе]] і г. д.), маскоўскі гаспадар Аляксандар II адначасна працягваў русіфікацыю «заходніх губэрняў» і ўводзіў новыя абмежаваньні{{Заўвага|Новы віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Уладзімер Назімаў|Назімаў]] працягваў палітыку будаваньня новых цэркваў-[[Мураўёўкі|мураўёвак]] за кошт мясцовых дваранаў-каталікоў, загадам ад 24 студзеня 1856 году забараніў дваранам езьдзіць з сваёй губэрні ў суседнія без дазволу ўладаў ды інш. Адказным за справу ў кампаніі пабудовы цэркваў-мураўёвак у канцы 1850-х гадоў быў прызначаны віцэ-дырэктар дэпартамэнту духоўных справаў іншаземных веравызнаньняў (пазьней — папячыцель Віленскай навучальнай акругі) [[Пампей Бацюшкаў]]. Зварот дваранаў Віцебскай губэрні (якая разам з Магілёўскай уваходзіла ў склад [[Санкт-Пецярбурская навучальная акруга|Санкт-Пецярбурскай навучальнай акругі]]) 17 лютага 1856 году аб адкрыцьці ўнівэрсытэту ў [[Полацак|Полацку]] і дазволе будаваць каталіцкія касьцёлы і выкладаць у школах польскую мову быў адхілены ўрадам з прычыны, што «край» (Беларусь) ёсьць «рускім», «вернутым ад Польшчы».}}. А самае галоўнае — урад рыхтаваў [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскую рэформу ў імпэрыі]] (1861 год), умовы правядзеньня якой у «заходніх губэрнях» несьлі ў сабе выразныя русіфікатарскія мэты{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 173—174. Дваране «заходніх губэрняў» у губэрнскіх камітэтах у сялянскай справе (камітэтах у падрыхтоўцы дваранамі праектаў сялянскай рэформы) выказаліся за вызваленьне сялянаў без надзяленьня іх зямлёй. Аднак царскі ўрад надумаў правесьці сялянскую рэформу ў «заходніх губэрнях» ня толькі як вызваленьне сялянаў ад прыгону, але і адначасна як удар па эканамічных пазыцыях мясцовага («польскага») дваранства. Прапановы дваранаў «заходніх губэрняў» былі адхіленыя ўрадам, а сялянаў было зацьверджана паводле «Мясцовых палажэньняў» вызваляць зь зямельным надзелам, каб адцягнуць такімі «падарункамі» ад удзелу ў верагодным паўстаньні. У ходзе паўстаньня 1863—1864 гадоў царскі ўрад 1 сакавіка 1863 году выдаў указ аб абавязковым пераводзе сялянаў Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў на выкуп, г.зн. у катэгорыю зямельных уласьнікаў, з памяншэньнем выкупной сумы на 20%. Да канца 1863 году гэты захад пашырылі на Віцебскую, Магілёўскую, Валынскую, Падольскую і Кіеўскую губэрні.}}. Ня толькі русіфікацыю школы і рэлігійную прапаганду Маскоўскай царквы, але і ўбіваньне кліна паміж мясцовай шляхтай і сялянамі на маёмаснай глебе ўрад палічыў за лепшы сродак «дэпалянізацыі» губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 173—175.</ref>. Незадаволеньне мясцовай шляхты і іхная актыўная падтрымка хваляваньняў у [[Варшава|Варшаве]] вымусілі ўжо ў жніўні 1861 году ўвесьці ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскім ваенным генэрал-губэрнатарстве]] [[ваеннае становішча]]. Вылучаныя лідэры дваранаў літоўска-беларускіх губэрняў граф [[Віктар Старжынскі]] і [[Аляксандар Лапа]] спрабавалі знайсьці кампраміс і прапаноўвалі ўраду ўвесьці аўтаномію ў сфэры культуры, адукацыі і самакіраваньні{{Заўвага|Прапаноўвалася аднавіць дзеяньне асноўных нормаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту Вялікага Княства Літоўскага]], рэфармаваць судаводзтва з увядзеньнем у яго польскай мовы, аднавіць шляхецкія соймікі, палегчыць жыхарам заходніх губэрняў зносіны з жыхарамі Царства Польскага і адкрыць [[Віленскі ўнівэрсытэт]] (як заяўлялася — для прадухіленьня пашырэньня сярод моладзі заходніх губэрняў «рэвалюцыйнай заразы», якая ахапіла адукацыйныя ўстановы карэнных рускіх губэрняў). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 176.}}{{Заўвага|У сваім лісьце ад 7 верасьня 1861 году міністру нутраных справаў Расейскай імпэрыі Пятру Валуеву менскі губэрнскі маршалак Аляксандр Лапа адзначыў: «''Тутэйшы край, злучыўшы свой лёс зь лёсамі Польшчы ў 1386 годзе, прабыў зь ёй у цесным зьвязе больш за чатыры стагодзьдзі. Лібэральныя ўстановы так трывала замацаваліся ў літоўцах, што паданьне аб дабравольнай і ўсеагульнай уніі 1569 году пераходзіць незахмурана ад пакаленьня да пакаленьня. З моцы гэтага паданьня дваранства Менскай губэрні першым пастановай, усепаддана пададзенай у 1797 годзе, прасіла аднавіць польскае судаводзтва, дазволіць судзіцца паводле польскіх законаў і ўжываць родную мову, польскую. <…> Зачынены ўнівэрсытэт. Агульны плян выкладаньня прадметаў у гімназіях і вучэльнях зьменены, і навукі выкладаюцца не на польскай, даступнай большасьці, мове, а на расейскай. Абмежаванае выкладаньне старажытных моваў у сярэдніх навучальных установах, якія і ў цяперашні час лічацца падмуркам выхаваньня ў асьвечаных дзяржавах Эўропы, замест іх вучаць усяму патрошку, галоўным жа прадметам, які дае права на павышэньне і ўзнагароды, ёсьць расейская мова''». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 532—533.}}. Яны хадайнічалі аб дазволе разьвіцьця свайго краю ад імя «усяго народу», тым адмаўляючы афіцыйны «дагмат» аб рускасьці сваіх сялянаў. У сваіх праектах карэннай шляхта рабіла акцэнт і на разьвіцьці пачатковай адукацыі сялянаў (просячы перадаць іхную асьвету ў свае рукі) і пачалі адкрываць школы (на [[польская мова|польскай]] і [[беларуская мова|беларускай мовах]]) пры маёнтках, бо ўрад па скасаваньні [[прыгон]]у актыўна абмяркоўваў у 1861—1862 гадох і праект адукацыйнай рэформы ў імпэрыі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 178.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 45—46.</ref>{{Заўвага|Менавіта ў рамках гэтай ініцыятывы мясцовых дваранаў, напрыклад, адкрыліся народныя школкі ў Менску і Люцінцы (Менскі павет), дзе дочкі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча]] Каміла і Цэзарына пачалі працаваць настаўніцамі.}}. Сэпаратысцкія настроі і актыўнасьць шляхты ў змаганьні за прыхільнасьць сялянаў прывялі да ўжываньня ўрадам супрацьзахадаў. Традыцыйнае расейскае ўрадавае і грамадзкае стаўленьне да рускасьці грунтавалася на тым, што да рускага народу адносіліся толькі асобы праваслаўнага спавяданьня, выхаваныя ў праваслаўным асяродзьдзі (у сям’і праваслаўных бацькоў)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16.</ref>. У Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях (ня кажучы пра Ковенскую) яшчэ быў значным працэнт сялянаў-каталікоў, а землі (апроч «Жамойці» — Ковенскай губэрні) называліся «Літвой», а самі жыхары — «літоўцамі» («ліцьвінамі»), да якіх зямяне і сьвятары адносілі і мясцовых сялянаў<ref>''Lachnicki, I.E.'' Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey… С. 57</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 8, 64.</ref>. === Лінгвістычны падыход у легітымацыі валоданьня краем === У гэтай сытуацыі дзеля довадаў рускасьці «літоўскіх губэрняў» адміністрацыяй [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] [[Уладзімер Назімаў|Уладзімера Назімава]] быў выкарыстаны вельмі неардынарны для кіраваньня ўскраінамі імпэрыі лінгвістычны падыход, паводле якога галоўная роля ў вызначэньні рускасьці асобы адводзілася мове{{Заўвага|У верасьні 1862 году ў Савеце міністраў абмяркоўвалася запіска віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара Назімава аб наданьні права кожнай народнасьці атрымліваць адукацыю на сваёй мове ды іншыя сродкі свайго разьвіцьця, як гэта рабілася ў [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Лінгвістычны падыход быў часова падтрыманы ўладамі і яго (разам з антыпольскімі заклікамі) шырока прапагандаваў у імпэрыі рэдактар газэты «Московские ведомости» Міхаіл Каткоў. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С.116, 175, 192—193, 195, 199, 460.}}. У пачатку 1860-х гадоў расейскі ўрад таксама стаў фінансаваць ідэолягаў «заходнерусізму» ([[Міхаіл Каяловіч]], [[Ксенафонт Гаворскі]] ды інш.), якім была пастаўленая задача акцэнтоўваць «адзінапляменнасьць» і «адзінавернасьць» славянамоўнага сялянскага насельніцтва «заходне-рускага краю» і абгрунтоўваць, што [[Беларусь]] як «Заходняя Расея» ёсьць непадзельнай часткай «адзінай Расеі», а «[[беларусы]]» — арганічнай часткай «адзінага рускага народу», якой ня трэба самастойнае культурнае і палітычнае разьвіцьцё без астатняй Расеі<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 7, 16.</ref>{{Заўвага|Цікава, што першае пакаленьне заходнерусістаў (нават Міхаіл Каяловіч), якія былі мясцовымі праваслаўнымі ўраджэнцамі, звычайна чаргавала ў сваіх публікацыях вызначэньні «літоўскі» і «беларускі», называючы сябе то «беларусамі», то «літоўцамі» («ліцьвінамі»), і выказвалі, прынамсі ў прыватнай сфэры, пачуцьцё культурнай перавагі «Заходняй Расеі» над Вялікаросіяй. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 197, 491; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»... С.. 148.}}. Так, Міхаіл Каяловіч у 1863 годзе заявіў у часопісе [[славянафільства|славянафіла]] [[Іван Аксакаў|Івана Аксакава]] «День», што Беларусія — гэта «''ўсё тое племя, якое мовіць беларускай гаворкай''», і апісаў арэал расьсяленьня беларусаў, ахопліваючым Віцебскую губэрню, частку Магілёўскай і Менскай, большую частку Гарадзенскай і Віленскай і малую частку Ковенскай губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197.</ref><ref>''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 11.</ref>. У сувязі з узрослай апазыцыйнасьцю карэнных дваранаў («палякаў») адміністрацыя [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] разглядала мясцовых сялянаў (у першую чаргу — праваслаўных) у якасьці галоўнай апоры ўраду і імпэрыі на яе [[Заходні край|«заходніх» ускраінах]], а таксама ставіла задачу велікарускай земляўласьніцкай калянізацыі краю, у якой удзельнічалі б прадстаўнікі ня толькі дваранаў, але і іншых [[Стан (сацыяльная група)|станаў]]<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 181.</ref>{{Заўвага|У канцы 1862 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Назімаў схіліўся да думкі ў пажаданасьці пераводу ўсіх польскамоўных дваранаў, якія «не прызнаюць сябе рускімі», на становішча грамадзянаў Царства Польскага, што мае ўласнасьць у Расеі, ці іх масавага высяленьня ў Царства Польскае з прымушэньнем да продажу нерухомасьці; а ў сакавіку 1863 году, незадоўга да сваёй замены Мураўёвым, канчаткова прыйшоў да высновы, што «''ў Заходніх губэрнях няма зусім дваранства, бо наяўнае польскае дваранства ніколі нічога не захоча зрабіць на карысьць Расейскай дзяржавы''». Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 181.}}. Менавіта з 1863 году шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў, упершыню аб’яднаных разам пад уладай аднаго генэрал-губэрнатара — віленскага, у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі пачынаюць стала афіцыйна называцца як «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), выразна набыўшы ідэалягічную афарбоўку і значэньне «Паўночна-Заходняй Расіі» («Паўночна-Заходняй Русі»)<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 5. — С. 445</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>. З гэтай мэтай уладамі рабіліся маштабныя захады, каб пашырыць назву «беларусы» на ўсё [[славянскія мовы|славянамоўнае]] сялянскае насельніцтва краю. Яшчэ ў канцы 1850 — пачатку 1860-х гадоў з друку выйшаў шэраг (часам супярэчных адзін аднаму) афіцыйных этнаграфічных і статыстычных дасьледаваньняў (М. Лябёдкіна, А. Коравы, П. Баброўскага, Д. Афанасьева ды інш.), дзе большая частка славянамоўнага насельніцтва Гарадзенскай і Віленскай губэрняў называлася не «літоўцамі» («ліцьвінамі») ці «палякамі», а «беларусамі», «[[Чорная Русь|чарнарусамі]]» і нават [[крывічы|«крывічамі»]] (у апошнім выпадку расейскія навукоўцы спрабавалі вярнуць насельніцтву назву племені з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]])<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—186</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 64.</ref>{{Заўвага|Яшчэ ў 1857 годзе акадэмік Пётар Кёпен надумаў правесьці грунтоўнае дасьледаваньне этнічнага складу Расейскай імпэрыі і скласьці этнаграфічную мапу. Па ўхвале міністра ўнутраных справаў Дзьмітрыя Блудава і Сыноду, Кёпен разаслаў ва ўсе царкоўныя прыходы краіны спэцыяльныя блянкі, дзе сьвятары мусілі пазначыць інфармацыю аб геаграфічным становішчы і назьве населеных пунктаў свайго прыходу, колькасьць прыхаджанаў і іх этнічную прыналежнасьць. Блянкі атрымалі назву прыходзкіх сьпісаў. Зь невядомых прычынаў скласьці паводле блянкаў этнаграфічную мапу імпэрыі Пятру Кёпену не ўдалося. (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У 1862 годзе М. Лябёдкін апрацаваў атрыманыя ў 1857 годзе Пятром Кёпенам прыходзкія сьпісы дзевяці заходніх губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай, Віцебскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай), склаўшы на іх падставе (без навуковай крытыкі) статыстычныя табліцы зь зьвесткамі аб этнічным складзе насельніцтва кожнага павету. Паводле табліц удзельная вага беларусаў у Віленскай губэрні складала 17,4%, Віцебскай — 62,4%, Гарадзенскай — 3,3%, Менскай — 65,1%, Магілёўскай — 84,2%, а агульная іх колькасьць у пяці губэрнях — 1 973 873 чалавекі. Побач з 25 879 (3,3%) «беларусамі» у Гарадзенскай губэрні, паводле Лябёдкіна, налічвалася 132 286 (16,7%) «велікарусаў», 201 897 (25,6%) «літоўцаў», 193 228 (24,5%) «палякаў», 30 927 (3,9%) «яцьвягаў», 5 463 (0,69%) «бужаніны», а ў Віленскай губэрні было 23 016 (2,74%) «крывічоў». На думку іншага дасьледніка-статыстыка Гарадзенскай губэрні Паўла Баброўскага, сьвятары многіх прыходаў праваслаўных «беларусаў» адносілі да «рускіх», а «беларусаў»-каталікаў ксяндзы запісвалі «літоўцамі» (ліцьвінамі) ці «палякамі». (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У Віленскай губэрні, паводле дасьледніка А. Коравы, сярод «славянаў» (44%), апроч «велікарусаў» (2,3%), налічвалася 29,4% «русінаў», якія падзяляліся на «беларусаў» (у Вялейскім, Дзісьненскім і часткова Сьвянцянскім паветах), «чарнарусаў» (галоўным парадкам, у Лідзкім павеце) і «крывічоў» (галоўным парадкам, у Ашмянскім павеце), і 12,3% «палякаў». Таксама падкрэсьлівалася, што славяне і «літоўцы» (пад якім разумелася [[балтыйскія мовы|балтамоўнае]] насельніцтва, то бок летувісы) ня вельмі адрозьніваюцца (у параўнаньні з габрэямі, татарамі і цыганамі) паміж сабой у норавах, звычаях ды інш. (Гл.: Віленская губэрня... С.290, 321.).}}{{Заўвага|Д. Афанасьеў, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния» (1861 год), адзначыў, што на ўсходзе Ковенскай губэрні зь мяшаным канфэсійным складам няма «''ніякай непрыязьні паміж вернікамі розных рэлігіяў''»: «''…у паўднёва-усходняй частцы Новоаляксандраўскага павету мясцовыя жыхары, сумесь беларусаў, літоўцаў і крывічоў, — каталікі, што мовяць толькі беларускай гаворкай, ахвотна слухалі праваслаўнае набажэнства да закрыцьця струхлелых цяпер храмаў''». (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185). Афіцэр Генэральнага штабу П. Баброўскі, зь мясцовай шляхты, які рабіў аналягічнае дасьледаваньне ў Гарадзенскай губэрні («Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния», 1863 год), зазначыў неаднароднасьць хрысьціянскага насельніцтва і шкоднасьць гэтага для дзяржавы, але і адзначыў наяўнасьць талерантнасьці, зьвязанасьці і прыязьні паміж людзьмі ў губэрні: «''Рознасьць народанасельніцтва паводле веравызнаньня вельмі важнае для нас з прычыны рознадумства паміж праваслаўнымі і рымскімі каталікамі і паводле браку рэлігійнага адзінства краіны. Рэлігійнае рознадумства шкодна ўплывае на пасьпяховае разьвіцьцё; недахоп адзінства шкодзіць народнаму дабрабыту. Пры ўсім тым, нягледзячы на моцную нецярпімасьць каталікоў да праваслаўных, у асяродзьдзі хрысьціян існуе адна агульная сувязь у эвангельскім вучэньні — у любові да блізкага, як да самога сябе''». Баброўскі піша, што продкамі жыхароў Гарадзенскай губэрні былі не крывічы, а іншыя славянскія плямёны: «''Што краіна, якая складае цяперашнюю Гарадзенскую губэрню, была і ёсьць сапраўды Руская, г.зн. населеная пераважна народам рускім <…> у тым мы пераконваемся: па-першае, з гістарычных помнікаў, якія дайшлі да нас, і па-другое, з мовы галоўнай масы народнасельніцтва, якая, у выніку гістарычных падзеяў, страціла толькі часткова першапачатковую веру, але захавала сваю першабытную мову — мову дрыгавічоў, драўлянаў, бужанаў і нараўянаў''» (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185).}}{{Заўвага|І. Зяленскі, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния» (1864 год), падрыхтаванага яшчэ да паўстаньня, адзначыў, што неправамерна адносіць сялянаў губэрні да «літоўскага племені», а саму Менскую губэрню да «Літвы», як раней рабілася. Дасьледнік адзначаў, што карэннае насельніцтва складаецца з «славяна-русаў» — нашчадкаў [[крывічы|крывічоў]] і [[дрыгавічы|дрыгавічоў]]: на яго думку нашчадкамі крывічоў ёсьць «беларусы», якія зараз жывуць у Бабруйскім, Барысаўскім, Ігуменскім і Менскім паветах Менскай губэрні, а нашчадкамі дрыгавічоў ёсьць «чарнарусы», якія жывуць у Наваградзкім, Слуцкім, Мазырскім і Рэчыцкім паветах. Сялянскае насельніцтва Пінскага павету, [[загародзкія гаворкі|мова]] якіх была вельмі падобнай на мову сялянаў Валынскай губэрні, Зяленскім было аднесена да «маларусаў». Гл.: Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния… С. 407—409.}}. У пачатку 1860-х гадоў мясцовыя расейскія ўлады, асабліва папячыцель [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] А. Шырынскі-Шыхматаў, спрабавалі выкарыстоўваць «беларускую гаворку» («белорусское наречие») з друкам толькі на кірыліцы («русскими буквами») у ідэалягічным спаборніцтве з карэннымі (каталіцкімі і польскамоўнымі) дваранамі, якія разгарнулі друк на летувіскай («жмудзінскай») і беларускай гаворках для сялянаў [[лацінка]]й<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197—198.</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 269—287.</ref>{{Заўвага|У 1862 годзе [[Аляксандар Аскерка]] арганізаваў у Варшаве выданьне лацінкай беларускамоўнага буквара-катэхізісу («Элемэнтаж для добрых дзетак каталікоў»). Аднымі з найбольш вядомых тагачасных беларускамоўных публікацыяў лацінкай, якія зыходзілі ад мясцовай шляхты для сялянаў, былі газэта [[Мужыцкая праўда|«Мужыцкая праўда»]], агітацыйныя кніжкі зь вершамі «Гутарка старога дзеда», «Гутарка двух суседаў», «Беларуская гутарка» ды іншыя «гутаркі». (Гл.: ''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі... С. 82.). Цікава, што выдаўцамі беларускамоўнай «Гутаркі старога дзеда» ў 1861—1862 гадох (у Беластоку) былі Браніслаў Шварц (1834—1908) і Грынявіцкі, а Шварц так вызначаў мэту выданьня: «„Гутарка старога дзеда“ мусіла была пераканаць народ літоўскі, што толькі ад Рэчы Паспалітай польскай атрымае ён „зямлю і волю“». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 86.}}. А ў 1863 годзе з ухвалы адміністрацыі Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ў прапагандысцкіх мэтах дзеля пашырэньня сярод сялянаў Віленскай і Гарадзенскай губэрняў назвы «беларусы» (якія абвяшчалася часткай «рускага народу») кіраўніцтвам Віленскай навучальнай акругі была выдадзеная ў Вільні ў друкарні А. Сыркіна кніга ананімнага аўтара (аўтараў) пад назвай «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год). У якасьці чытаньня для народных школаў кнігу было загадана выкарыстоўваць з 1863 году ва ўсёй Віленскай навучальнай акрузе<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 200.</ref>{{Заўвага|Апавяданьні ў кнізе «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год) напісаныя на розных славянскіх дыялектах. Першым у кнізе разьмешчанае апавяданьне «Кто булы наші найдавнійші діды і якая іх була доля до уніі?», якое аўтарам напісана на імітацыі заходнепалескага дыялекту, што тагачаснымі навукоўцамі звычайна адносіўся да абшару «маларускай гаворкі» (г.зн. у сучасным разуменьні – украінскай мовы). «Маларускамоўны» тэкст з самага пачатку запэўнівае чытача, што жыхары паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні ёсьць напраўду «беларусамі» (як і жыхары Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў), а продкамі іх былі славяне-крывічы: «''Сторона, дэ жывуть тэпэр Пынчукі, Мынчукі, Вытэбці, Могілевці, зовэтця Білою Русью; в гэтуй стороні з вэльмы давных часув жыв народ Словяньскій, рудный з народамы, которыі давній жылы і тэпэр жывуть в полуднёвых і всхудніх русськіх краях. Народ той впэрш звався Крывычамы альбо крывыцькымы Словянамі: так, булы колысь Крывычы Смоленьскыі, — воны жылы нэдалэко коло міста Смоленьска; а то еще булы Крывычі Полоцькыі, — от, гэты Крывычы булы нашімы прадядамы. Нэ можэмо тэпэр довідатыся, чы вэлыкый кусок зэмлі займовалы Крывычы Полоцькыі; можэмо тулько сказаты, жэ тэпэрэшныі Вытэбськая, Могылёвская губэрніі, малэнькій кавалочок Пськовськэй і Смоленьскэй, значна часть Мыньскэй губэрніі з Пыньском, Мозыром і Туровом, кавалок Выленьскэй до річкі Дзітвы і добрый квалок Гроднэнськэй з містямы Волковыськом і Бэрэстям булы тымі містямі, дэ жыв беларускі народ''» (С. 1—2). У іншым апавяданьні «Велікая помылка нашых белорусов» даводзілася, што беларусы-каталікі застаюцца тымі ж самымі беларусамі, бо «''у іх мова простая, белорусская, звычаі простые белорусскіе; і звычаі і мова ў мужыков католіков тыя самыя, што і мужыков православных, ці русскіх''». У апавяданьні «Розмова на цментарі старосты Янка з братчыком Хвэдосем» падкрэсьлівалася: «''А і мы самі запэвнэ зовсім нэ ляхі: мы самі по собі народ особный — белоруссы!''» (С. 28).}}. === Вяртаньне да канфэсійнага прынцыпу вызначэньня «рускасьці» краю === [[Файл:Atlas of population of the West Russian region of confessions 1864.jpg|thumb|Тэндэнцыйная мапа дзевяці губэрняў [[Заходні край|«Заходне-рускага краю»]], створаная афіцыйнай расейскай імпэрскай навукай, дзе [[праваслаўе|праваслаўныя]] («рускае племя») адзначаны зялёным колерам, а [[каталіцызм|каталікі]] — цёмна-ружовым (1864 г.). Картограф [[Аляксандар Рыціх|А. Ф. Рыціх]]]] Аднак з пачаткам паўстаньня 1863—1864 гадоў расейскія ўлады адмовіліся ад «экспэрымэнтаў» у вызначэньні рускасьці насельніцтва толькі празь лінгвістычны (і этнанімічны) падыход, які не дапамог прадухіліць сэпаратысцкія настроі і паўстанчыя дзеяньні. Па прызначэньні папячыцелем [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] [[Іван Карнілаў|Івана Карнілава]] яны згарнулі падтрымку друку на [[беларуская мова|беларускай мове]], палічыўшы, што без рэлігійнай прапаганды Маскоўскай царквы русіфікацыя ня ёсьць дастатковай, і працягвалі перавод католікаў у Маскоўскую царкву<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 226.</ref>{{Заўвага|Многія сяляне Віленскай і Гарадзенскай губэрняў у канцы 1860-х гадоў не хацелі мірыцца з гвалтам у пытаньнях веры і падавалі калектыўныя звароты, просячы вярнуць іх у каталіцтва, бо іх запісалі ў Маскоўскую царкву безь іхнай згоды. Гэтыя хваляваньні падштурхнулі маскоўскага гаспадара Аляксандра II пры праезьдзе празь Вільню ў 1867 годзе зьвярнуцца да пераведзеных з каталіцтва ў Маскоўскую царкву сялянаў з словамі: «''Вельмі рады вас бачыць праваслаўнымі. Упэўнены, што вы перайшлі ў старажытную веру края зь перакананьнем і шчырасьцю; ведайце, што раз прыняўшым праваслаўе я ні на якой падставе не дазволю і не дапушчу вярнуцца ў каталіцтва. Ці чуеце?''». Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Разам з заявамі, што [[беларусы]] — частка расейскага народу, афіцыйныя ўлады і навука дадавалі, што беларуская мова і культура ёсьць другараднымі і малазначнымі, а выкладаньне ў школах пачалося толькі на [[расейская мова|расейскай мове]]{{Заўвага|Часопіс «Вестник юго-западной и западной России» (т. III, кн. VIII, 1863 г.) пісаў: «''вучыць на беларускім жаргоне — бязглузьдзіца''» (С. 239.). А новапрызначаны папячыцель Віленскай навучальнай акругі Карнілаў, спасылаючыся на «неапрацаванасьць» і «беднасьць» мовы беларускага народу, настойваў на поўнай марнасьці «друкаваньня кніг на беларускай гаворцы» і памылковасьці думак тых настаўнікаў, якія «стаяць за захаваньне мясцовых гаворак у народных кнігах» (Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 146.)}}{{Заўвага|Цікава, што канчатковай мэтай палітыкі афіцыйных уладаў было не выцісканьне польскай мовы беларускай ды спрыяньне разьвіцьцю беларускамоўнай культуры, але русіфікацыя насельніцтва. Калі па здушэньні паўстаньня адміністрацыя віленскага генэрал-губэрнатара падштурхоўвала мясцовае дваранства прыносіць вернападданыя адрасы маскоўскаму гаспадару, то [[Маршалак шляхты|менскі губэрнскі маршалак]] [[Яўстах Прушынскі]] прамовіў свой адрас у верасьні 1863 году ад імя дваранаў Менскай губэрні на беларускай мове. Расейскі чыноўнік адміністрацыі віленскага генэрал-губэрнатара Масолаў, сьведка падзеі, напісаў у мэмуарах, што гэты беларускамоўны адрас палічылі за чарговую хітрасьць «палякаў»: «Ковенскае дваранства прадставіла адрас за 500-мі подпісамі 26 жніўня, потым гарадзенскае — у сярэдзіне верасьня; у канцы верасьня і менскае разам з новым маршалкам Прушынскім, чалавекам выдатнай сумленнасьці, сілы волі і розуму. Надумаўшы скласьці адрас, ён напісаў агульнае пасланьне на беларускай мове з выказваньнем сваіх перакананьняў. У ім ён выказаў упэўненасьць у гістарычнай неабходнасьці зьліцьця заходніх губэрняў з Расеяй, але ў той жа час неабходнасьць гэтага зьліцьця ён даводзіў думкай аб панславізьме. Думка гэтая пусьціла карані ў Менскай губэрні, бо ў ёй крылася вядомая хітрасьць палякаў, якія на ўсё згодныя, абы толькі ня быць і не называцца рускімі». (Гл.: ''Масолов, А.Н.'' Виленские очерки 1863—1865 гг. / А.Н. Масолов // Русская старина. — 1883. — Т. 40. — С. 585). У 1850-я гады ў Менскай і Магілёўскай губэрнях значны ўплыў на праяўленьне шляхтай зацікаўленасьці да мовы мясцовых сялянаў зрабіў сваімі літаратурнымі творамі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]. Калі ў 1862 годзе ў Менску праходзілі паніхіды па загінулых у Варшаве маніфэстантах і [[месьціч]]ы (у тым ліку і Каміла Дунін-Марцінкевіч) сьпявалі ў касьцёлах патрыятычныя гімны, то шляхцянка Мазырскага павету [[Кіневічы|Кеневіч]], якую хацелі прыцягнуць да адказнасьці за сьпяваньне гімну, напісала ў палітычны суд «зьедлівую насьмешку на скажонай беларускай мове». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 116.}}. Віленскі генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]], угадваючы настроі цэнтральнай улады, сьцьвярджаў у сваёй запісцы [[Сьпіс імпэратараў Расеі|маскоўскаму гаспадару]] [[Аляксандар II|Аляксандру II]], што ў заходніх губэрнях ''«праваслаўе злучанае з паняцьцем аб рускай народнасьці, у той жа час, наадварот, паляк і каталік складаюць адно»''<ref name="ReferenceA">''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 291—292.</ref>. Адразу па паўстаньні 1863—1864 гадоў урадам былі выдадзеныя тэндэнцыйныя этнаграфічныя атлясы [[Аляксандар Рыціх|Аляксандра Рыціха]] («Атлас населения Западно-Русского края по исповеданиям», Санкт-Пецярбург, 1864 год) і [[Родрыг Эркерт|Родрыга Эркерта]] («Взгляд на историю и этнографию западных губерний России», Санкт-Пецярбург, 1864 год), якія паказвалі этнічную структуру насельніцтва [[Заходні край|«заходніх губэрняў» («заходне-рускага краю»)]] Расейскай імпэрыі, дзе для довадаў рускасьці зямель праваслаўныя жыхары (галоўным парадкам — мясцовыя славянамоўныя сяляне) у «Заходнім краі» лічыліся за «рускіх», колькасьць якіх была наўмысна павялічана, а дваране-каталікі — «палякамі»{{Заўвага|Палкоўнік Р.Ф. Эркерт пісаў у сваім атлясе: «''Нішто ў заходніх губэрнях Расеі не вызначае рысу, аддзяляючай расейскую [[народнасьць]] ад польскай, так выразна і правільна, як рознасьць веравызнаньняў. Такім парадкам, у Заходняй Расеі, з адносна нешматлікімі выняткамі, усе славянскія жыхары праваслаўнага спавяданьня мусяць лічыцца рускімі, а ўсе тыя, якія спавядаюць каталіцкую рэлігію — палякамі''» (''Эркерт, Р.Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России... С. 6.). Мове не надавалася істотнай увагі. Па выданьні атлясу П. Баброўскі ня мог пагадзіцца з высновай Р. Эркерта ў тым, што вопратка, звычаі, увесь уклад жыцьця робяць беларусаў-каталікоў трывалымі палякамі, таму што ўражаньне аб Беларусі аўтар атлясу вынес з «''палацаў і касьцёлаў, што ляжалі на ягоным шляху''». Баброўскі цьвёрда прытрымліваўся думкі, што адзінай прыкметай для падзелу насельніцтва Беларусі на «беларусаў» і «палякаў» можа быць толькі мова: «''Нічога ня значыць, што беларусы, паводле Эркерта, не называюць сябе гэтым сваім імем. Беларусы, ня ведаючы, што яны беларусы, захавалі і ў штодзённай гутарцы, і ў песьнях, і ў прыслоўях свае азначаныя нацыянальныя, лягічныя формы, свой азначаны характар, свае праявы, звычаі і г.д. Беларус-селянін, ці будзе ён праваслаўны, ці каталік, мае свае перакананьні, сваю маральную філязофію і перадае гэта разам з мовай сваім дзецям і ўнукам. Ксёндз і памешчык ніколі ня скажуць аб беларусе каталіцкага веравызнаньня, што ён беларус, а скажуць — ліцьвін. Пагутарыце з гэтым ліцьвінам, і вы пачуеце беларускую гаворку. Падчас нашай працы ў Гарадзенскай губэрні мы мелі этнаграфічныя сьпісы насельніцтва ад сьвятароў і ксяндзоў. На сьпісах тых сяляне, як праваслаўныя, так і каталікі, названыя ліцьвінамі і тут прыкладзены ўзоры іхнай мовы — вы думаеце летувіскай? Не — беларускай. Ксёндз рабіў гэта таму, што беларусы калісьці ўваходзілі ў склад народнасьцяў Літоўскай дзяржавы. Мы бачым тут не палітычную памылку, як думае Эркерт, а палітычную праўду і вельмі грубую этнаграфічную памылку''» (Гл.: ''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Апроч таго П. Эркерт выдаў дзьве вэрсіі (па-расейску і па-француску) этнаграфічнага атлясу «заходне-рускіх губэрняў і суседніх абласьцей» (у францускім выданьні — «''губэрняў, населеных цалкам ці часткова палякамі''»). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 189—190.}}{{Заўвага|Атляс А. Рыціха спачатку быў зроблены ў 1863 годзе для службовага (ваеннага) выкарыстаньня, а потым у 1864 годзе перапрацаваны для прапагандысцкіх мэтаў. Найбольш выразныя адрозьненьні былі ў ліку мясцовых каталікоў. Калі ў вэрсіі 1863 году ў ліку 2 633 456 каталікоў Заходняга краю значыліся 175 997 «беларусаў» і «чарнарусаў» і 853 706 «літоўцаў», то публікацыя 1864 году, ні на адзінку не зьмяняючы агульную колькасьць гэтай канфэсійнай групы (2 633 456), прыводзіць сярод каталікоў 444 173 «беларусы» і «чарнарусы» і 585 530 «літоўцаў». Іншымі словамі, Рыціх, у новай вэрсіі атлясу пералічыў разам 268 176 чалавек з адной групы ў іншую: «беларусаў» і «чарнарусаў» стала больш роўна на столькі ж, на колькі стала менш «літоўцаў», што было відавочнай маніпуляцыяй і палітызацыяй этнаканфэсійнай статыстыкі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 191—192; ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Апроч таго, у Вільні ў 1864 годзе была створаная [[Віленская археаграфічная камісія]], а ў Кіеве — цэнтры Паўднёва-Заходняга краю — працягвала працаваць (з 1843 году) [[Кіеўская археаграфічная камісія]], якім была пастаўленая задача адшукаць і прывесьці ўсе «довады» (у тым ліку — для іншаземнага чытача), што ўсё насельніцтва Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў было і ёсьць «рускім» на падставе перш за ўсё праваслаўнага веравызнаньня{{Заўвага|Падбор крыніцаў для публікацыі Віленскай і Кіеўскай археаграфічнымі камісіямі праходзіў праз прызму праваслаўнасьці Заходняга краю, крыху сапсаванага «польскім» уплывам. У прадмове да першага тому сабраных матэрыялаў Віленскай археаграфічнай камісіі адкрыта паведамлялася, што камісія вызначыла прадметам сваіх заняткаў перапісваць і надрукаваць прывілеі і акты, «''якія сьведчаць пра існаваньне ў Заходнім краі праваслаўных цэркваў''», выпісаць і надрукаваць акты, «''у якіх выражаецца палітычны быт, характар і жыцьцё заходняга краю, які называўся вялікім княствам Літоўскім, у розныя эпохі яго існаваньня''». Адной з галоўных задачаў было друкаваньне лучнасьці дакумэнтаў, якія павінныя былі праясьніць «''элемэнт праваслаўя ў Заходнім краі''» (ягоны стан і пераход ва ўніяцтва); «''паказаць зь якою хітрасьцю і гвалтам адбіраліся ўніятамі ў праваслаўных іхныя цэрквы і царкоўная маёмасьць''»; давесьці, «''што многія вядомыя фаміліі ў Літве былі праваслаўнага спавяданьня''» і г.д. Пры выбары дакумэнтаў камісія зыходзіла з мэты «''давесьці фактычна, што Заходні край ніколі ня быў шчасьлівы пад польскім кіраваньнем; што, нягледзячы на існавалае заканадаўства і мноства судовых установаў, ніхто ня мог быць упэўнены ні ў правах сваёй уласнасьці, ні ва ўласнай небясьпецы''»; што «''цывілізацыя Польшчы, а зь ёю і Заходняга краю, далёка стаяла ад тае ступені дасканаласьці, на які ставяць яе палякі''»; і «''што толькі пад расейскім кіраваньнем Заходні край забыў свае пакуты, загаіў былыя раны і пачаў сваё сапраўды палітычнае быцьцё''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 22—24.). Таксама ў прадмове адзначалася, што ў існасьці Вялікае Княства Літоўскае было ў многім «рускай» дзяржавай: «''Літоўскае заканадаўства складае незьняпраўджаны помнік пераважаньня рускага элемэнту ў Літве. Ніхто ня можа ў тым сумнявацца, што рускія законы выдаюцца для таго, каб выконваць іх, а каб выконваць іх, неабходна разумець мову, на якой яны напісаныя. <…> [[Судзебнік Казімера|Судзебнік]] і Статут напісаныя былі на [[руская мова|рускай мове]], то хто адважыцца супярэчыць таму, што руская мова была агульнаўжыванай паўсюдна ў дзяржаве. А праз тое, што мова складае самую бачную прыкмету нацыянальнасьці, то і не выклікае сумненьня, што руская народнасьць была пераважным, дамінантным элемэнтам у дзяржаве''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 18.). Дадавалася, што заваяваньні Сьвятога Ўладзімера і Яраслава Мудрага стварылі яцьвяга-рускую ўскраіну (да вусьця [[Вяльля|Вяльлі]]), куды перасяляліся жыхары рускага паходжаньня. Зносіны літоўцаў з Русьсю далі першым безьліч перавагаў: літоўцы ўзмацніліся і пераймалі ад рускіх усё, што лічылі для сябе карысным: мову, пісьмо, звычаі і законы, веру, складалі дружыны з рускіх воінаў, і г.д. (С. 2.)}}. Гэтыя і іншыя захады ўладаў мусілі былі служыць практычным пацьверджаньнем пастановы [[Заходні камітэт|Заходняга камітэту]] ў 1864 годзе аб тым, што ''«Паўночна-Заходні край ёсьць рускім, які складае старажытную спадчыну Расеі»''. Па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў расейская ўлада і афіцыйная навука ўсё часьцей сталі называць карэнных (каталіцкіх і польскамоўных) дваранаў у краі «палякамі», а тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны») ужываць у дачыненьні да [[балтыйскія мовы|балтамоўнага]] насельніцтва [[Ковенская губэрня|Ковенскай]] і [[Віленская губэрня|Віленскай губэрняў]] (то бок, у дачыненьні да [[летувісы|летувісаў]])<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 13—14</ref><ref>Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов. — Т. III. — С. 62—64.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 362—363, 366, 368—369.</ref>{{Заўвага|У афіцыйнай расейскай навуцы і ідэалёгіі для апраўданьня валоданьня землямі, населенымі балтамоўным насельніцтвам краю, часта ўказвалася вялікая роля «рускага» насельніцтва ў характары і гісторыі Вялікага Княства Літоўскага (якое пачало называцца ў расейскай гістарычнай навуцы «Літоўска-Рускай дзяржавай»), а таксама сцьвярджалася і падкрэсьлівалася вялікая блізкасьць славянаў і балтаў: «''З усіх народаў эўрапейскай сям’і славяне і літоўцы знаходзіліся ў найбліжэйшым паміж сабой сваяцтве паводле мовы, веры і звычаяў''». Гл.: ''Петров, Н.И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 47 ды інш.}}. === Непасьлядоўнасьць працэсаў уніфікацыі і русіфікацыі краю === Расейская ўлада імкнулася да ўніфікацыі кіраваньня і гамагенізацыі насельніцтва. Памянёныя канцэпцыі (канфэсійная і моўная) адмаўлялі этнасу ў праве быць негамагенным у этнанімічных, моўных, культурных і нават канфэсійных дачыненьнях, не прымалі варыятыўнасьці. У мэтах апраўданьня валоданьня тэрыторыямі выкарыстоўваліся ўсякія выгадныя факты і акцэнтаваліся другарадныя характарыстыкі. Канфэсійны і моўны крытэрыі (прынцыпы), пакладзеныя ў складаньне расейскай этнічнай статыстыкі, мапаў і ідэалёгіі, ігнаравалі і ня ўлічвалі наяўнасьць унутраных сувязяў паміж насельніцтвам. Апроч таго, сама непасьлядоўнасьць у вызначэньні крытэраў «рускасьці» й [[тапаніміка|тапанімічным]] найменьні губэрняў былі абумоўленыя тым, што расейская ўлада імкнулася ня толькі да «абрусеньня краю», «зьліцьця з Расеяй», але таксама думала аб адміністрацыйным кантролі і спакоі ў паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях<ref name="ReferenceA"/><ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 753—754.</ref>. Многім высокім чыноўнікам расейскага ўраду хуткая [[русіфікацыя]] і ўсеагульнае далучэньне да [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]] ў краі здаваліся цяжкімі або немагчымымі праз супраціў мясцовага насельніцтва і браку ў краі значнай колькасьці чыноўнікаў, вайскоўцаў, сьвятароў, настаўнікаў і маянткоўцаў зь ліку расейцаў (велікарусаў) — і яны думалі больш пра прадухіленьне перадумоваў новага паўстаньня. Таму практычныя захады ва ўсталяваньні кантролю над краем не заўсёды адпавядалі заяўленай ідэалёгіі «рускасьці» краю і «адзінства рускага народу» ў трох галінах, а [[Культурная асыміляцыя|асыміляцыя]] па 1864 годзе была непасьлядоўнай — толькі ў галіне культуры, што мела вонкавы, павярхоўны характар: пашыраліся [[расейская мова|расейская (велікаруская) мова]] і [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўская (Расейская праваслаўная) царква]]<ref name="ReferenceA"/>. <gallery perrow=7> Файл:Ethnographic map of Vilno governorate of Russian empire - made by an officer A. Koreva - 1861 AD.jpg|Тэндэнцыйная этнаграфічная мапа Віленскай губэрні (у кнізе «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния»), зробленая афіцэрам Генэральнага штабу Расейскай імпэрыі А. Коравам, 1861 г. Файл:Arheograficheskij sbornik dokumentov k istorii Severo-Zapadnoj Rusi - T 1 - Wilno 1867 AD.JPG|Кніга «Археографический сборник документов, относящийся к истории Северо-Западной Руси», Т. 1, 1867 г., Вільня Файл:Sbornik dokumentov Ekateriny II po ustrojstvu Severo-Zapadnogo kraja.JPG|Кніга «Сборник документов, касающихся административного устройства Северо-Западного края при императрице Екатерине II (1792—1796)» (Вільня, 1903 г.) Файл:Konstanty Woynillowicz appeal about estates in North-Western Krai in Russian empire - 1868 AD.jpg|Афіцыйны зварот («запіска») праваслаўнага двараніна Канстантына Ксаверавіча Вайніловіча{{Заўвага|Канстантын Ксаверавіч Вайніловіч быў новахрышчаным з каталіцтва ў праваслаўе дваранінам, народжаным у сям’і каталіцкіх бацькоў. Валодаў маёнткам [[Шостакі|Шостакамі]] ў Слуцкім павеце і паходзіў з [[Макраны|макранскай]] лініі шляхецкага роду Вайніловічаў з Слуцкага павету, быў родным братам [[павятовыя маршалкі Менскай губэрні|слуцкага павятовага маршалка]] Юзэфа Ксаверавіча Вайніловіча (ажэненага з Галенай Ваньковіч). Быў далёкім сваяком [[Эдвард Вайніловіч|Эдварду Вайніловічу]] (з савіцкай лініі роду) і блізкім сваяком ягонай жонкі Алімпіі Ўзлоўскай, народжанай ад Марка Ўзлоўскага і Мацільды Вайніловіч (з макранскай лініі роду). Бацька Ксаверы Ваніловіч быў вялікім аматарам беларушчыны. Гл.: ''Луцкевіч, А.'' Выбраныя творы... С. 132.}} да [[губэрнатары Менскай губэрні|менскага губэрнатара]] [[Ягор Касінаў|Касінава]] з просьбай хадайнічаць у віленскага генэрал-губэрнатара права на набыцьцё маёнткаў (''«у тутэйшым Паўночна-Заходнім краі, дарагой маёй радзіме»''), 12 лістапада 1868 г. ''(Падкрэсьлена алоўкам чыноўнікам)'' Файл:Magazine - Vestnik Yugo-Zapadnoj i Zapadnoj Rossii - nr 8 - 1864 AD - page 1.jpg|Першая старонка часопісу «Вестник Юго-Западной и Западной России» (№8, 1864 г.) Файл:Сборник Северо-Западный край.jpg|Вокладка кнігі «Сборник памятников народного творчества Северо-Западного края» ([[Вільня]], 1866 г.) Файл:Ратч - Сведения о польском мятеже 1863 г - 1867 AD.jpg|Вокладка кнігі В. Ратча «Сведения о польском мятеже 1863 года в Северо-Западной России», Т. 1. (Вільня, 1867 г.) </gallery> == Спэцыфіка кіраваньня і рэжыму законаў == === Стратэгія кіраваньня === Па падзелах Рэчы Паспалітай на «новадалучаных» тэрыторыях была ўсталяваная ў першую чаргу ўлада [[генэрал-губэрнатар]]аў{{Заўвага|«Генэрал-губэрнатарская» форма кіраваньня тэрыторыямі ў Расейскай імпэрыі была характэрная для сталічных рэгіёнаў імпэрыі (Санкт-Пецярбург, Масква), новадалучаных тэрыторыяў (ускраінаў, «краёў»), а таксама ўводзілася на тэрыторыях, ахопленых ваеннымі дзеяньнямі. Функцыі інстытуту генэрал-губэрнатара вагаліся ад пасярэдніцкага зьвяна паміж маскоўскім гаспадаром і некалькімі губэрнатарамі да асаблівага рэжыму кіраваньня губэрнямі. Гл.: ''Лысенко, Л.М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы... С. 166.}}. У Расейскай імпэрыі стратэгіяй утрыманьня заваяваных тэрыторыяў былі асыміляцыя (русіфікацыя) карэннага насельніцтва і ўніфікацыя кіраваньня (пашырэньня агульнаімпэрскіх законаў і ўстановаў). Адсюль галоўнай задачай генэрал-губэрнатараў на заваяваных ускраінах было спрыяньне найскарэйшай падрыхтоўцы насельніцтва ўскраіны (праз паступовую ліквідацыю ранейшых юрыдычных нормаў, парадкаў і звычаяў) да ўспрыняцьця агульных правілаў кіраваньня — поўнай інкарпарацыі ў склад імпэрыі на аснове губэрнскай сыстэмы кіраваньня (без прамежкавага — генэрал-губэрнатарскага ўзроўню), ператварэньня захопленых зямель у звычайныя расейскія губэрні<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губэрнаторы и генэрал-губэрнаторы… С. 166.</ref>. Адметнымі рысамі інстытуту генэрал-губэрнатарства былі яго надзвычайны і палітычны характар, які перавышаў значэньне іншых устанаўленьняў, а таксама ваенны кампанэнт ягонай дзейнасьці і статус у палітычнай герархіі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 167—169.</ref>. === Рэжым законаў === Расейская ўлада разумела, што працэс уніфікацыі кіраваньня, русіфікацыі і аправаслаўленьня зямель былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе было шмат уніятаў, каталікоў, юдэяў, дзе мясцовая эліта (шляхта) карысталася ў царкоўнай, адукацыйнай і адміністрацыйнай сфэрах [[польская мова|польскай мовай]] і дзе былі выразна адметныя [[культура]] і звычаі ўсяго мясцовага насельніцтва, зойме працяглы час. Рэжым законаў на тэрыторыі Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў на працягу XIX ст. пэўнымі крокамі зьмяняўся ад своеасаблівага ў параўнаньні з многімі іншымі губэрнямі Расейскай імпэрыі, калі спачатку былі захаваныя некаторыя старыя юрыдычныя нормы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і Рэчы Паспалітай (галоўным парадкам, судовага і эканамічнага характару), усё больш як да агульнарасейскага ўзору, так і абмежавальнага і дыскрымінацыйнага характару да мясцовых жыхароў (асабліва па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў), што зноў рабіла адметнымі ў Расейскай імпэрыі гэтыя былыя землі Рэчы Паспалітай. Так, былі ўведзеныя вынятковыя законы, галоўным парадкам, рэпрэсіўнага характару ў дачыненьні мясцовага дваранства: абмежаваньні прыёму «палякаў» на службу ў родных губэрнях; прымусовая [[Вайсковая служба|вайсковая]] ці грамадзянская служба мясцовых дваранаў (абавязак выслугі гадоў у карэнных расейскіх губэрнях); абмежаваньні ў выкарыстаньні звыклай для мясцовых дваранаў (за стагодзьдзі ўжываньня) [[польская мова|польскай мовы]] ў мясцовым афіцыйным справаводзтве і сыстэме адукацыі; русіфікацыя грамадзкага жыцьця{{Заўвага|1 студзеня 1864 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў сваім цыркулярам забараніў карыстацца польскай мовай у афіцыйнай перапісцы і грамадзкіх месцах.}}<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 40.</ref>; забароны навучаньня ў замежных [[унівэрсытэт]]ах; забарона каталікам (па 1863 годзе) працаваць у адукацыйных установах (школах і гімназіях) заходніх губэрняў; абмежаваньні ў перамяшчэньні і жыхарстве ў расейскіх губэрнях і за мяжой імпэрыі; кантрыбуцыйныя зборы{{Заўвага|Апроч канфіскацыяў і сэквэстраў маёнткаў паўстанцаў, з пачаткам паўстаньня ў 1863 годзе землеўласьнікі ўсіх веравызнаньняў заходніх губэрняў былі абкладзеныя працэнтным зборам, які зьбіраўся штогадова. Для «асобаў польскага паходжаньня» ён складаў 10% ад гадавога прыбытку маёнтку, для «асобаў нямецкага паходжаньня» (лютэранаў з астзэйскіх губэрняў) — 3%, для «асобаў рускага паходжаньня» (з карэнных расейскіх губэрняў) — 1,5%. Улада тлумачыла землеўласьнікам «нямецкага» і «рускага паходжаньня», што зборы ня маюць кантрыбуцыйнага і зьняважлівага характару, а служаць фінансавай дапамогай для захаваньня ўрадавага кантролю ў краі, бо ў выпадку перамогі паўстанцаў губэрні былі б адлучаныя ад імпэрыі і некарэнныя дваране пазбавіліся б сваіх маёнткаў увогуле. У ліпені 1863 году працэнтны збор для «рускіх» маянткоўцаў быў зьменшаны да 2,5%, а вясной 1864 году поўнасьцю зьняты; для «астзэйцаў» збор быў скасаваны ў пачатку 1865 году. У 1870 годзе, калі імавернасьць узнаўленьня паўстанцкіх выступленьняў стала малой, кантрыбуцыйны працэнтны збор для «асобаў польскага паходжаньня» быў зьменшаны да 5%, а канчаткова для іх скасаваны толькі 27 сакавіка 1897 году. Для тых «польскіх» дваранаў, якія мелі толькі дамы ў местах, кантрыбуцыйны збор складаў 1% ад іх кошту. З грошай, атрыманых паводле гэтых працэнтных збораў, мясцовым чыноўнікам плацілі па 50% надбаўкі да жалаваньня, утрымліваліся жандарскія каманды і павялічаная па паўстаньні колькасьць наяўных войск у краі, будаваліся і рамантаваліся цэрквы Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі і г.д.}}<ref name="ReferenceD">Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 178.</ref>; розныя забароны датычна каталіцкага касьцёлу і пратэкцыянізм адносна Маскоўскай царквы; прымусовыя пераводы сялянаў з [[уніяцтва]] і [[каталіцызм|каталіцтва]] ў Маскоўскую царкву; увядзеньне з 1870-х гадоў расейскай мовы замест польскай у дадатковае каталіцкае набажэнства ў касьцёлах; мэтанакіраванае насаджэньне расейскага («велікарускага») землеўладаньня; службовыя перавагі і ільготы для набыцьця маёнткаў з скарбовых і канфіскаваных зямель для асобаў «рускага паходжаньня»; забароны ў выкарыстаньні «нацыянальнай» вопраткі для «палякаў» ([[кунтуш]]ы, [[канфэдэратка|канфэдэраткі]] і г. д.) і [[жыды|жыдоў]]; [[мяжа аселасьці|мяжа жыдоўскай аселасьці]] (уведзеная неўзабаве па падзелах Рэчы Паспалітай) і г. д. Адным з самых дыскрымінацыйных пастановаў быў [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]], накіраваны на памяншэньне адсотку «польскага» землеўладаньня ў краі: паводле закону «асобам польскага паходжаньня»{{Заўвага|Важна, што [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]] не даваў яснага і дакладнага вызначэньня, хто адносіцца да «асобаў польскага паходжаньня», хоць звычайна расейскі ўрад пад імі разумеў польскамоўных і каталіцкіх дваранаў, якія былі выхаваны ў сем’ях бацькоў-каталікоў.}} забаранялася купляць зямлю (маёнткі) у «заходніх губэрнях», якую можна было атрымаць і перадаць толькі паводле спадчыны (хоць часам рабіліся нешматлікія выянткі, асабліва для ляяльных дваранаў){{Заўвага|Апроч таго, «асобам польскага паходжаньня» паводле палажэньня ад 5 сакавіка 1864 году і інструкцыі ад 23 ліпеня 1865 году забаранялася арандаваць скарбовыя, а таксама прыватнаўласьніцкія землі, набытыя іх уладальнікамі на ільготных умовах, вызначаных урадам з мэтай павелічэньня працэнту «рускага» землеўладаньня ў заходніх губэрнях. Законам ад 27 сьнежня 1887 году «асобам польскага паходжаньня» забаранялася таксама арандаваць нерухомую маёмасьць (у тым ліку і зямельную) усіх відаў.}}<ref name="ReferenceD"/>. Гэты закон быў скарэктаваны толькі ў 1905 годзе ў ходзе лібэральна-дэмакратычнай [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]]{{Заўвага|У 1905 годзе скасоўвалася забарона набыцьця зямлі «асобамі польскага паходжаньня» у дзевяці заходніх губэрнях, але набываць зямлю ў Заходнім краі яны маглі толькі ў «асобаў польскага паходжаньня», а не ў «асобаў рускага паходжаньня».}}. Па закрыцьці ў 1832 годзе [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] і ў 1864 годзе [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горы-горацкага земляробчага інстытуту]] ў літоўска-беларускіх губэрнях (паводле «дэпалянізатарскай» палітыкі ўладаў) не засталося вышэйшых навучальных установаў з статусам унівэрсытэту для хрысьціянаў: толькі дзейнічалі (зь перапынкамі) дзясяткі рэлігійных вышэйшых навучальных установаў для [[юдаізм|юдэяў]] ([[ешыбот]]ы ў [[Валожын]]е, [[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Міры]], [[Пінск]]у, [[Берасьце|Берасьці]], [[Слуцак|Слуцку]], [[Горадня|Горадні]], [[Любавічы|Любавічах]], Слабодцы{{Заўвага|Цяпер гэтае мястэчка ўвайшло ў склад [[Коўна]].}}, [[Цельшы|Цельшах]] ды інш.); а ў 1911 годзе была толькі адкрытая філія Маскоўскага гістарычна-археалягічнага інстытуту ў [[Віцебск]]у, толькі ў тым жа годзе для заходніх губэрняў з выняткамі (гл. далей) было ўведзенае мясцовае самакіраваньне — [[земства|земствы]]. Працэс зьмены рэжыму законаў датычна губэрняў Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў праходзіў як з прычыны захадаў расейскай улады з русіфікацыі і ўніфікацыі гэтых зямель з цэнтральнымі губэрнямі імпэрыі, так і з прычыны вызвольных паўстаньняў пад кіраўніцтвам мясцовай эліты ([[паўстаньне 1830—1831 гадоў]] і [[паўстаньне 1863—1864 гадоў]]), што толькі падштурхоўвала імпэрскую ўладу да прыняцьця чарговых «вынятковых законаў» ды іншых захадаў. === Палітычны статус губэрняў === Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] была «адміністрацыйная аўтаномія» — аўтаномія зь вярхоўнай расейскай уладай (на генэрал-губэрнатарскім і губэрнатарскім узроўнях) і мяшанай адміністрацыяй (з расейскіх чыноўнікаў і прадстаўнікоў мясцовага насельніцтва) на сярэднім і ніжнім узроўнях<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 154.</ref>. Прадстаўнікі мясцовага дваранства ніколі не прызначаліся на пасады мясцовых генэрал-губэрнатараў (ваенных губэрнатараў), зрэдку прызначаліся на пасады [[губэрнатар]]аў і [[віцэ-губэрнатар]]аў (галоўным парадкам, у пэрыяд ад заканчэньня [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэсу]] (1815 год) да паўстаньня 1830—1831 гадоў)<ref>''Киселев, А. А.'' Система ўправления и чиновничество белорусских губерний… С. 58, 65, 68—69.</ref>. Карэнныя дваране толькі абсалютна пераважалі на пасадах [[губэрнскі маршалак|губэрнскіх]] і [[павятовы маршалак|павятовых маршалкаў]], бо гэтыя пасады былі выбарнымі, хоць канчатковае зацьверджаньне на пасадзе выбранага дваранамі маршалка (і іншых выбраных на пасады дваранскага самакіраваньня асобаў) таксама залежала ад расейскай улады. Па паўстаньні 1830—1831 гадоў адміністрацыйная аўтаномія была звужаная, бо пасада [[земскі спраўнік|земскага спраўніка]] (начальніка павятовай паліцыі) пачала замяшчацца не паводле выбару дваранаў, як гэта гарантавалася «Дараванай граматай дваранству» (1785 год), а паводле прызначэньня расейскай улады<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 65—72</ref><ref>''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия… С. 32—38.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 1 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(пачатак)'' Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 2 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(адваротак—заканчэньне)'' </gallery> Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] была не палітычная або адміністрацыйная аўтаномія (альбо губэрні агульнарасейскага тыпу), а [[Калёнія (залежная тэрыторыя)|калёнія]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142.</ref>. Дваранскія выбары былі скасаванымі і на пасады дваранскага самакіраваньня (губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы судзьдзя]], [[дэпутат дваранства]] ды інш.) пачалі прызначацца асобы паводле пастановы расейскага ўраду (з 1870-х гадоў — у абсалютнай большасьці з асобаў некарэннага дваранства), што было чарговым парушэньнем «Даравальнай граматы дваранству» (1785 год). Праз узьнятае паўстаньне і недавер да мясцовага дваранства ў заходніх губэрнях не былі ўведзеныя [[земства|земствы]] — новыя важныя ўстановы мясцовага самакіраваньня, створаныя ў 1864 годзе ў Расейскай імпэрыі ў ходзе лібэральных рэформаў 1860-х гадоў, што запавольвала эканамічнае і культурнае разьвіцьцё, а таксама разьвіцьцё сыстэмы аховы здароўя літоўска-беларускіх зямель<ref>Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 171—172</ref>{{Заўвага|Толькі ў 1911 годзе земствы (з абмежаваньнямі і стварэньнем непрапарцыянальнай «польскай» (каталіцкай) і «рускай» (праваслаўнай) курыяў) былі ўведзеныя ў Віцебскай, Магілёўскай, Менскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрнях, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская засталіся бязь земстваў.}}{{Заўвага|Яскравым прыкладам эканамічнай недаразьвітасьці губэрняў краю ў пачатку XX ст. можа служыць тое, што ў першым дзесяцігодзьдзі XIX ст. Вільня была трэцім (65 тыс. у 1812 годзе) паводле колькасьці жыхароў горадам у Расейскай імпэрыі пасьля Санкт-Пецярбургу (300 тыс.) і Масквы (250 тыс.). А ў 1900 г. Вільня з 154 тыс. жыхароў ужо ўваходзіла толькі ў другі дзясятак найбуйнешых гарадоў імпэрыі — пасьля Санкт-Пецярбургу (1 млн. 440 тыс.), Масквы (1 млн. 175 тыс.), Варшавы (712 тыс.), Адэсы (404 тыс.), Кіеву (333 тыс.), Лодзі (314 тыс.), Рыгі (282 тыс.), Баку (202 тыс.), Харкаву (174 тыс.), Тыфлісу (160 тыс.) і Ташкенту (157 тыс.).}}. Прагрэсіўная судовая рэформа, якая ў імпэрыі ў 1864 годзе стварыла ўсестанавыя суды, у заходніх губэрнях пачалася толькі ў 1872 годзе з увядзеньня міравых судоў і з прынцыповымі абмежаваньнямі: міравыя судзьдзі не абіраліся (з прычыны браку земстваў), а прызначаліся міністрам юстыцыі і цалкам залежалі ад яго. Акруговыя суды былі ўведзеныя толькі ў 1883 годзе, прытым улады пакінулі за сабой права фармаваць склад прысяжных засядацеляў{{Заўвага|Судовая рэформа ў карэнных расейскіх губэрнях у 1864 годзе замяняла станавыя суды на агульныя для ўсіх станаў судовыя ўстановы — адкрытыя і незалежныя ад ураду: у паветах уводзіліся міравыя, а ў губэрнях — акруговыя суды. Крымінальныя справы ў акруговых судах разглядаліся з удзелам грамадзянаў — прысяжных засядацеляў, якія незалежна ад судзьдзяў выносілі пастанову ў справе (вінаваты падсудны ці не), і адвакатаў, якія не залежалі ад ураду.}}<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 172—173.</ref>. Галоўным прынцыпам кіраваньня станавіўся брак усялякай выбарнасьці на месцах. Забарона па 1863 годзе мясцовай эліце (прадстаўнікам карэннага (галоўным чынам, польскамоўнага і каталіцкага) дваранства) займаць хоць-якія пасады ў сыстэме мясцовага кіраваньня пераўтварала паўночна-заходнія (і паўднёва-заходнія) губэрні ў калёнію — ускраіну зь дзяржаўнай (агульнаімпэрскай) адміністрацыяй на ўсіх узроўнях кіраваньня (генэрал-губэрнатар, губэрнатар, губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы спраўнік]], земскі начальнік ды інш.)<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142, 159</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 176—179.</ref>. Заплянаванага расейскай уладай пераўтварэньня захопленых зямель Рэчы Паспалітай у звычайныя расейскія губэрні не адбылося<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 179.</ref>. [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расейскай імпэрыі]] ўвяла парлямэнцкія інстытуты (Дзяржаўную думу і [[Дзяржаўны савет Расейскай імпэрыі|Дзяржаўны савет]]), куды карэннае дваранства літоўска-беларускіх губэрняў атрымала права абірацца. Аднак завяршэньне рэвалюцыі прывяло да росту ў органах кіраваньня расейскага вялікадзяржаўнага [[шавінізм]]у, звужэньня некаторых лібэральных правоў, у тым ліку — прыняцьця законаў, якія зьмяншалі палітычную ролю як Дзяржаўнай Думы, так і Дзяржаўнага савету, і звужалі ў іх прадстаўніцтва дэпутатаў ад каталіцкіх дваранаў краю, чыя роля станавілася мізэрнай<ref>''Jurkowski, R.'' Sukcesy i porażki… С. 548—548</ref><ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy Wielkiego Księstwa… С. 134—139.</ref>. Пазьней Дума была распушчаная. == Прастора == === Пашырэньне геаграфічнай прасторы тэрміну === Звычайна тэрмін «Паўночна-Заходні край» з 1840-х гадоў (па ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]]) суадносіўся з губэрнямі, што ўваходзілі ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), а пазьней [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912), якія складаліся з 3—4 губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай). У залежнасьці ад сьпісу «даручаных» генэрал-губэрнатару губэрняў, Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства ў 1862—1864 гадох мела афіцыйную поўную назву «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства», а Віленскае генэрал-губэрнатарства ў 1864—1870 гадох — «Віленскае, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Афіцыйна [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская губэрні]] ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і Віленскага генэрал-губэрнатарства ніколі не ўваходзілі, а былі толькі паводле ўказу Сэнату ад 30 красавіка 1863 году<ref name="ReferenceB">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 38, аддзяленьне 1, №39561.</ref> з прычыны пачатку [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] пераведзеныя (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў літоўска-беларускіх землях) пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара (і былі пад ягоным кіраўніцтвам да 1869 году). Ва ўказе адзначалася: ''«<…> з прычыны бесьперапыннага павелічэньня мяцежніцкіх дзеяньняў, і з мэтай сканцэнтраваньня ў асобе Галоўнага Начальніка краю неабходных сродкаў дзеля ўчаснага прыняцьця належных захадаў да сканчэньня падобных беспарадкаў <…> надаць Галоўнаму Начальніку краю права часова зьнімаць з пасадаў грамадзянскіх губэрнатараў 6-ці губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Віцебскай, Магілёўскай і Менскай) і прызначаць для выкананьня іх абавязкаў іншых асобаў, на сваё меркаваньне <…> Незалежна ад таго, што дзьве Беларускія губэрні{{Заўвага|Віцебская і Магілёўская губэрні.}} і Менская губэрня складаюць, паводле тых элемэнтаў насельніцтва, якія ў іх знаходзяцца, у многіх дачыненьнях як бы асобную ад Літоўскіх губэрняў{{Заўвага|Віленская, Ковенская і Гарадзенская губэрні.}} групу, і патрабуюць асобных рашучых распараджэньняў, і ў асаблівасьці для наданьня спрыяньню да ўтаймаваньня мяцяжу ў Літве, дзеля чаго спакой і строгі парадак у гэтых губэрнях павінныя быць цалкам неадкладна ўстаноўленыя, <…> дазволіць Галоўнаму Начальніку краю прызначаць, на сваё меркаваньне, <…> у адзначаных губэрнях да выкананьня абавязкаў часовых ваенных губэрнатараў <…>»''<ref name="ReferenceB"/>. З аднаго боку расейская ўлада не хацела злучаць шэсьць губэрняў разам і не прызнавала падобнасьць Магілёўскай і Віцебскай губэрняў зь іншымі губэрнямі, створанымі зь зямель былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а з другога — з прычыны паўстаньня вымушаная была аб’яднаць іх пад адной адміністрацыяй у час паўстаньня і па ім, чым ускосна прызнавалася наяўнасьць адзінства і салідарнасьці мясцовага дваранства, якія захаваліся з часоў Вялікага Княства Літоўскага{{Заўвага|Увосень 1863 году [[Аўгустоўская губэрня]], дзе сялянства было ў асноўным балтамоўнае, у ваенна-адміністрацыйных дачыненьнях была таксама пераведзенае пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара, якому даручалася кіраваць ваеннымі і паліцэйскімі дзеяньнямі супраць паўстанцаў. У афіцыйнай поўнай назьве віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства гэта ніяк не адлюстравалася. Перавод Аўгустоўскай губэрні пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара быў адным зь першых крокаў праекту ўраду аб вылучэньні Аўгустоўскай губэрні з складу [[Царства Польскае|Царства Польскага]], бо, паводле думкі віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара [[Міхаіл Мураўёў|Міхаіла Мураўёва]], губэрня зь пераважным летувіскім (балтамоўным) сялянствам «''паводле ўсёй справядлівасьці належыць не да Польшчы, а да Літоўскага краю''». Да падзелаў Рэчы Паспалітай значная частка тэрыторыі Аўгустоўскай губэрні ўваходзіла ў склад Вялікага Княства Літоўскага (Троцкае ваяводзтва й Жамойць). Аднак па здушэньні ў 1864 годзе паўстаньня імаверны праект перадзелу межаў Царства Польскага быў пакінуты ўрадам.}}. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39561 - p 399 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39562 - p 400 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40559 - p 88 - 1864 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40635 - p 173 - 1864 AD.jpg|180px]] |- |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (пачатак) |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (заканчэньне) |Указ 5 лютага 1864 г. ''Аб парадку правядзеньня канчатковага аддзяленьня сялянскіх угодзьдзяў ад маянткоўскай зямлі ў губэрнях: Магілёўскай, беларускіх паветах Віцебскай, Кіеўскай, Падольскай і Валынскай''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40559 |Указ 25 лютага 1864 г. ''Аб перайменаваньні генэрал-губэрнатараў, што носяць званьне ваеннага губэрнатара, і аб падпарадкаваньні ваенных губэрнатараў мясцовым генэрал-губэрнатарам''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40635 |} У гэтай сытуацыі быў прыдуманы новы бюракратычны тэрмін, які ў існасьці падкрэсьліваў нежаданьне расейскай улады мець злучанымі гэтыя шэсьць губэрняў ([[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]], [[Менская губэрня|Менскую]], [[Віцебская губэрня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую губэрні]]). Афіцыйная назва новай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай структуры атрымала з 30 красавіка 1863 году дзіўную для найменьня генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі форму: «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». Афіцыйна віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]] (1796—1866) у 1863—1864 гадох называўся «віленскі ваенны губэрнатар, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў», а з 25 лютага 1864 году (з прычыны перайменаваньня генэрал-губэрнатарства) як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». З 1863 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар (віленскі генэрал-губэрнатар) у афіцыйным справаводзтве пачаў стала паралельна называцца як «галоўны начальнік Паўночна-Заходняга краю» (ці скарочана як «галоўны начальнік краю»{{Заўвага|Неафіцыйна (а часта і ў афіцыйнай перапісцы) у тыя часы генэрал-губэрнатары Расейскай імпэрыі называліся «галоўны начальнік краю» ці «начальнік краю» (паводле аналёгіі як грамадзянскі губэрнатар часам у афіцыйнай перапісцы называўся «начальнікам губэрні», а павятовы маршалак як «начальнік павету», што не выклікала эмоцыяў).}}), усе шэсьць губэрняў якога стала пачалі лучна менавацца як «паўночна-заходнія губэрні» («Паўночна-Заходні край»). Тым ня менш, размоўна і публіцыстычна нават па выхадзе з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара ў 1869 годзе Магілёўская і Віцебская губэрні (а потым і Менская губэрня, якую ў 1870 годзе вылучылі з складу [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]]) таксама называліся «паўночна-заходнімі» да 1917 году<ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края</ref><ref>''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии… С. 1.</ref>, бо ўсё ж расейскай уладзе прыходзілася прызнаваць вялікае падабенства іх ва ўсіх дачыненьнях з астатняй часткай былой тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага і наяўнасьць разнастайных сувязяў паміж жыхарамі шасьці губэрняў, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях аж да [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|падзеньня царскай улады ў лютым 1917]]. === Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел === Губэрні Паўночна-Заходняга краю ў розны час уваходзілі ў склад розных генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі: * [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796) — з цэнтрам у [[Магілёў|Магілёве]] * [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823) — з цэнтрам у [[Віцебск]]у * [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару.}} (1823—1856) * [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801) * [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) * [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) * [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912) * [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару. 5 ліпеня 1795 г. [[Ізяслаўскае намесьніцтва]] было перайменаванае ў [[Валынская губэрня|Валынскую губэрню]], таму ў 1795—1796 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства»; а ў 1796 годзе [[Брацлаўскае намесьніцтва]] было перайменавана ў [[Падольская губэрня|Падольскую губэрню]], таму ў 1796—1801 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства».}} (і яго пераемнікі [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]]) (1793—1801) — з цэнтрам у [[Нясьвіж]]ы (да 1796 году), [[Камянец-Падольскі|Камянцы-Падольскім]] (з 1796 году) * [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1832) * [[Менскае ваеннае губэрнатарства]] (1812—1815) * [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1831—1832, 1861—1862, 1863—1864) * [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]] (1812) * [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]] (1905—1907) === Фармаваньне адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу === Землі, якія [[Анэксія|анэксавала]] Расейская імпэрыя ў 1772 годзе ў выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]], увайшлі згодна з указам маскоўскай гаспадыні [[Кацярына ІІ|Кацярыны ІІ]] ад 28 траўня 1772 году ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (тэрытарыяльна правобраз пазьнейшай [[Полацкая губэрня|Полацкай губэрні]], а потым [[Віцебская губэрня|Віцебскай]]) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай]] губэрняў<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №13807, 13808.</ref>. Цэнтрамі губэрняў сталі [[Апочка]] і [[Магілёў]]. Абедзьве губэрні былі падпарадкаваныя генэрал-губэрнатару [[Захар Чарнышоў|Захару Чарнышову]], які стаў называцца як «Беларускі генэрал-губэрнатар», а яго падначаленая тэрыторыя як [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796){{Заўвага|Беларускі генэрал-губэрнатар (1782—1796) Пётар Пасек ва ўказах Кацярыны ІІ называўся часам як «полацкі і магілёўскі генэрал-губэрнатар».}}<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №17527.</ref>. Сваёй рэзыдэнцыяй Чарнышоў абраў [[Магілёў]]. Выданьне «Устанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) прывяло да чарговых адміністрацыйных пераўтварэньняў. Паўстала таксама пытаньне аб мэтазгоднасьці далейшага аб’яднаньня ў складзе Пскоўскай губэрні далучаных зямель [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] разам зь велікарускімі землямі, на якія не пашыраліся выняткі з г.зв. «польскіх правоў». Сваім указам ад 24 жніўня 1776 году Сэнат Расейскай імпэрыі зацьвердзіў праект Чарнышова аб стварэньні дзьвюх губэрняў ягонага генэрал-губэрнатарства: была створаная [[Магілёўская губэрня]] (з былым тэрытарыяльным складам) і [[Полацкая губэрня]] (замест Пскоўскай), ад якой аднялі Пскоўскі і Велікалуцкі паветы. У 1778 годзе адбылася чарговая адміністрацыйная рэформа: 28 траўня 1778 году Полацкая губэрня была пераўтвораная ў [[Полацкае намесьніцтва]] (1778—1796), а 4 чэрвеня 1778 году Магілёўская губэрня — у [[Магілёўскае намесьніцтва]] (1778—1796). Па [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другім падзеле Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе Расейская імпэрыя атрымала значную частку цэнтральнай тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, менавіта зь якой і была створаная ўказам маскоўскай гаспадыні Кацярыны ІІ ад 23 красавіка 1793 году новая губэрня — [[Менская губэрня]] з цэнтрам у [[Менск]]у. Менская губэрня (як і частка зямель Польскага каралеўства, якую атрымала Расея ў ходзе другога падзелу Рэчы Паспалітай) увайшла ў 1793 годзе ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1795), першы генэрал-губэрнатар якога [[Міхаіл Крачэтнікаў]] хутка памёр, а наступны ([[Цімафей Туталмін]]) сваёй рэзыдэнцыяй зрабіў [[Нясьвіж]]. Паводле свайго маніфэсту ад 30 кастрычніка 1794 году маскоўская гаспадыня [[Кацярына ІІ]] загадала па здушэньні [[паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]] галоўнакамандуючаму расейскімі войскамі [[Мікалай Рапнін|Мікалаю Рапніну]] падзяліць акупаваныя землі Вялікага Княства Літоўскага на тры часткі (у складзе 17 паветаў) — Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую, і прызначыла Рапніна літоўскім генэрал-губэрнатарам (ці «генэрал-губэрнатарам Літоўскага княства») з рэзыдэнцыяй (Вярхоўнай управай) у [[Горадня|Горадні]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264</ref><ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264.</ref><ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 371.</ref>{{Заўвага|Паралельна Мікалай Рапнін быў Ліфляндзкім і Эстляндзкім генэрал-губэрнатарам, а цалкам князь афіцыйна тытуляваўся як «''Яе Імпэратарскай Вялікасьці, Самаўладцы Ўсерасейскай генэрал-аншэф, Галоўнакамандуючы войскамі, ахапіўшымі Вялікае Княства Літоўскае, сэнатар, Ліфляндзкі, Эстляндзкі і Літоўскі генэрал-губэрнатар, Яе Вялікасьці генэрал-ад’ютант, палкоў лейб-гвардыі Ізмайлаўскага падпалкоўнік, Таўрычаскага грэнадэрскага шэф, і ордэнаў расейскіх: Сьв. Апостала Андрэя Першакліканага, Аляксандра Неўскага, ваеннага Сьв. Велікапакутніка і пабеданосца Георгія і Сьв. Раўнаапостальнага князя Ўладзімера першых ступеняў, каралеўскага польскага Белага Арла і вялікакняскага Галсьцінскага Сьв. Ганны кавалер''».}}. Па [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] 14 сьнежня 1795 году захопленыя тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, якія яшчэ з 30 кастрычніка 1794 году падпарадкоўваліся літоўскаму генэрал-губэрнатару Рапніну, былі падзеленыя на [[Слонімская губэрня|Слонімскую]] (тэрытарыяльна правобраз будучай Гарадзенскай губэрні) і [[Віленская губэрня|Віленскую губэрні]] і засталіся пад кіраваньнем літоўскага генэрал-губэрнатара<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17417.</ref>{{Заўвага|У 1795—1796 гадох літоўскі генэрал-губэрнатар князь Рапнін ва ўказах Кацярыны ІІ (а потым і Паўла І) менаваўся часам як «''віленскі і слонімскі генэрал-губэрнатар''». Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17430, 17494, 17519.}}. Цэнтрам [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Літоўскага генэрал-губэрнатарства]] станавілася [[Вільня]]. 5 ліпеня 1795 году [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (у сувязі з трэцім падзелам Рэчы Паспалітай і далучэньнем да генэрал-губэрнатарства паўднёва-ўсходніх ваяводзтваў Польскага каралеўства) была рэарганізаваная і перайменаваная ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (1795—1796), цэнтрам якога працягваў заставацца Нясьвіж. Указ Кацярыны ІІ ад 5 траўня 1795 году загадваў стварыць [[Менскае намесьніцтва]], якое была адкрытае толькі 2 кастрычніка 1795 году<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17325, 17326, 17403, 17435.</ref>. 18 чэрвеня 1796 году літоўскі генэрал-губэрнатар князь Мікалай Рапнін сплянаваў рэарганізацыю падначаленай яму тэрыторыі ў Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 383.</ref>. Указ Кацярыны ІІ ад 8 жніўня 1796 году Рапніну загадваў стварыць Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы, але з прычыны сьмерці маскоўскай гаспадыні яны не былі створаныя<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17494, 17525.</ref>. Новы маскоўскі гаспадар [[Павал I]] (1796—1801) правёў новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел імпэрыі, накіраваны на ўзбуйненьне адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. Паводле ўказу ад 12 сьнежня 1796 году Віленская і Слонімская губэрні аб’ядноўваліся ў адну [[Літоўская губэрня|Літоўскую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Вільні — заставалася ў складзе Літоўскага генэрал-губэрнатарства (з адной Літоўскай губэрняй); Полацкае і Магілёўскае намесьніцтвы — у [[Беларуская губэрня|Беларускую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Віцебску<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, №17634.</ref>; скасоўвалася [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]], а Беларуская губэрня перастала ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства; Менскае намесьніцтва пераўтворанае (перайменаванае) у Менскую губэрню; а Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства (1795—1796) было рэарганізаванае і перайменаванае ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]] (1796—1801), цэнтрам якога стаў [[Камянец-Падольскі]]. [[Файл:Belorussian governorates 1829 Vitebsk nobility document.JPG|thumb|Зварот дваранаў [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскай губэрні]] да міністра ўнутраных справаў Расейскай імпэрыі, 1829 г. Запіс (па-польску) у журнале дваранскага сходу губэрні]] Маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I]] (1801—1825) сваім указам ад 9 (21) верасьня 1801 падзяліў Літоўскую губэрню на дзьве — [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства|Літоўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1830) з цэнтрам у Вільні; Беларускую губэрню — на [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Беларускае ваеннае губэрнатарства|Беларускага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1823) з цэнтрам у Віцебску{{Заўвага|Указам ад 9 (21) верасьня 1801 г. Літоўская губэрня падзялялася на дзьве «літоўскія» губэрні (Віленскую і Гарадзенскую губэрні), а Беларуская губэрня на дзьве «беларускія» губэрні (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія адразу пачалі пісацца як «Літоўска-Віленская губэрня» (ці «Літоўская Віленская губэрня»), «Літоўска-Гарадзенская губэрня» (ці «Літоўская Гарадзенская губэрня»), «Беларуска-Віцебская губэрня» (ці «Беларуская Віцебская губэрня») і «Беларуска-Магілёўская губэрня» (ці «Беларуская Магілёўская губэрня»). Азначэньні «Літоўска-» («Літоўская») і «Беларуска-» («Беларуская») выкарыстоўваліся для абазначэньня тапанімічнага характару губэрні і часта не ўказваліся. Пасады губэрнатараў і губэрнскіх установаў таксама часта пісаліся з указаньнем тапанімічнага характару губэрні: «літоўска-віленскі губэрнатар», «Літоўска-Віленская губэрнская ўправа» і г.д. У афіцыйных назвах пасады генэрал-губэрнатара ці генэрал-губэрнатарства (зь пералікам губэрняў, якія ўваходзілі ў склад генэрал-губэрнатарства) азначэньні «Літоўская» ці «Беларуская» у назьве губэрняў у 1801—1840 гадох не выкарыстоўваліся: напрыклад, «віцебскі, магілёўскі, смаленскі і калускі генэрал-губэрнатар», «віленскі ваенны, гарадзенскі, беластоцкі і менскі генэрал-губэрнатар» і г.д. Па падзеле (паводле таго ж указу ад 9 (21) верасьня 1801 г.) [[Маларасійская губэрня|Маларасійскай губэрні]] на дзьве губэрні (Чарнігаўскую і Палтаўскую) яны таксама пэўны час пісаліся як Маларасейска-Палтаўская губэрня (альбо «Маларасейская Палтаўская губэрня») і Маларасейска-Чарнігаўская губэрня («Маларасейская Чарнігаўская губэрня»).}}; Менская губэрня разам з Кіеўскай увайшлі ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832) з цэнтрам у Кіеве<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 26, №20004.</ref>. У 1808 годзе Менская губэрня была вылучаная з складу Кіеўскага ваеннага губэрнатарства і перастала ўваходзіць у склад хоць-якога генэрал-губэрнатарства (ваеннага губэрнатарства)<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 50.</ref>. У 1812—1815 гадох існавала [[Менскае ваеннае губэрнатарства]], якое складалася толькі зь Менскай губэрні. 7 жніўня 1823 году Беларускае ваеннае губэрнатарства было рэарганізаванае ў генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску ([[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|«Віцебскае генэрал-губэрнатарства»]]), у ягоны склад на пачатку ўлучаюцца чатыры губэрні — [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]], [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская]], [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская]]. Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску залежала ад сьпісу губэрняў, якія ў розныя часы ўваходзілі ў ягоны склад, а менавіта — Віцебская, Магілёўская, Менская, [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская губэрні]]. Так, у 1823—1831 гадох генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску называлася «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Калускае генэрал-губэрнатарства». У сувязі з [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньнем 1830—1831 гадоў]], якое пачало ахопліваць і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]], расейскай уладай было пастаноўлена (указам Сэнату ад 8 студзеня 1831 году) Калускую губэрню вылучыць з складу [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], а Менскую губэрню, што яшчэ з 1 сьнежня 1830 году знаходзілася на ваенным становішчы, улучыць у ягоны склад. Генэрал-губэрнатарства пачало афіцыйна называцца як «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Аднак ужо 13 красавіка 1831 году Менская губэрня была вылучаная з складу Віцебскага генэрал-губэрнатарства і перайшла (13 красавіка 1831 — 31 ліпеня 1831) пад уладу Галоўнакамандуючага Рэзэрвовай арміяй, а потым (31 ліпеня 1831 — 6 кастрычніка 1831) Галоўнакамандуючага Дзеючай арміяй. Паралельна было створанае таксама [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (31 красавіка 1831 — 22 студзеня 1832) для здушэньня паўстаньня ў Менскай губэрні і далейшага арышту і прыцягненьня да сьледзтва ягоных ўдзельнікаў. У ходзе [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] было рэарганізаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832). Паводле царскага ўказу ад 30 кастрычніка 1831 [[Беластоцкая вобласьць, Расейская імпэрыя|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842) перайшла пад уладу віленскага часовага ваеннага губэрнатара. У 1832 годзе [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] рэарганізаванае ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), у складзе якога захавалася і Беластоцкая вобласьць. А ў 1834 годзе ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ўвайшла яшчэ і [[Менская губэрня]]. [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 44 otd 1 nr 47251 - p 676 - 1869 AD.jpg|зьлева|міні|Указ 27 чэрвеня 1869 г. ''Аб вылучэньні Магілёўскай губэрні з распараджэньня Галоўнай управы Паўночна-Заходнім краем''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 44, аддз. 1, №47251]] 18 ліпеня 1840 году маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] загадаў Сэнату перайменаваць Літоўска-Віленскую і Літоўска-Гарадзенскую губэрні ў адпаведна Віленскую і Гарадзенскую губэрні, а Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні — у Віцебскую і Магілёўскую губэрні<ref name="ReferenceE">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13678.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] былі вылучаныя [[Ковенскі павет (Расейская імпэрыя)|Ковенскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]], [[Панявескі павет (Расейская імпэрыя)|Панявескі]], [[Вількамірскі павет (Расейская імпэрыя)|Вількамірскі]] і [[Новааляксандраўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскі]] паветы, зь якіх была створаная [[Ковенская губэрня]] (увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі, Т. 17, аддзял. 2, №16347.</ref>; а [[Беластоцкая вобласьць (Расейская імпэрыя)|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842; атрыманая ад Прусіі, якая, у сваю чаргу, атрымала рэгіён па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай) тым жа ўказам улучаная ў склад Гарадзенскай губэрні. 17 лютага 1856 году Менская губэрня выйшла з складу Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а таго ж дня [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]] было ліквідаванае. Менская, Магілёўская і Віцебская губэрні перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства імпэрыі, аднак ня сталі звычайнымі расейскімі губэрнямі, бо ў іх захоўваліся спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў, падобныя да губэрняў Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства. 16 жніўня 1862 году [[Менская губэрня]] зноў увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а 30 красавіка 1863 году з прычыны пачатку паўстаньня 1863—1864 гадоў пад уладу [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] былі таксама пераведзеныя Магілёўская і Віцебская губэрні (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў краі)<ref name="ReferenceB"/>. Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства паводле ўказу Сэнату ад 25 лютага 1864 году было перайменаванае ў [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 39, аддзяленьне 1, №40635.</ref>. [[Файл:Document of Vitebsk goveronate office - 1863 AD.jpg|міні|Дакумэнт канцылярыі [[губэрнатары Віцебскай губэрні|Віцебскага губэрнатара («ваеннага губэрнатара гораду Віцебску і віцебскага грамадзянскага губэрнатара»)]], 1863 г.]] 27 чэрвеня 1869 году [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]]{{Заўвага|Па вылучэньні Магілёўскай губэрні адміністрацыйна-тэрытарыяльная структура пачала менавацца як «віленскае, ковенскае, гарадзенскае і менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай губэрні», а генэрал-губэрнатар — як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай губэрні».}}, а 2 лістапада 1869 году — [[Віцебская губэрня]] былі выведзеныя з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара («из ведения Главного Управления Северо-Западным краем»)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 44, аддзяленьне 1, №47251; аддзяленьне 2, № 47608.</ref>, а 22 сьнежня 1870 году [[Менская губэрня]] была вылучаная з складу Віленскага генэрал-губэрнатарства, якое ў 1870—1912 гадох складалася толькі з трох губэрняў — Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай. 1 ліпеня 1912 году Віленскае генэрал-губэрнатарства, якое з часу ліквідацыі 17 лютага 1856 году [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] заставалася адзіным (акрамя часовых) генэрал-губэрнатарствам у Паўночна-Заходнім краі, было скасаванае<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор трэці. Т. 32, аддзяленьне 1, №37665.</ref>, а [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]] перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства. З гэтага часу на тэрыторыі Паўночна-Заходняга краю не існавала ніякіх генэрал-губэрнатарстваў. === Часовыя ваенныя губэрнатарствы (генэрал-губэрнатарствы) === У часы паўстаньняў або імаверных ваенных дзеяньняў у літоўска-беларускіх губэрнях расейскай уладай ствараліся часовыя ваенныя губэрнатарствы ([[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]], [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]]){{Заўвага|У пачатку вайны з французамі ўлетку 1812 году камандзір II расейскай арміі генэрал [[Пётар Баграціён]] прызначыў [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства|менскага часовага ваеннага губэрнатара]] [[Гаўрыіл Ігнацьеў|Гаўрыіла Ігнацьева]] (1758—1852) на пасаду [[Бабруйская крэпасьць|бабруйскага ваеннага губэрнатара]] (1812 год), улада якога пашыралася на [[Бабруйск]] і акругу. Па вайне Ігнацьеў працягваў быць менскім часовым ваенным губэрнатарам.}}. Апроч таго, калі ў 1830—1840-я і 1860—1870-я гады ў асобных губэрнях краю абвяшчалася ваеннае становішча, грамадзянскія губэрнатары атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў. Так, у Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай губэрнях (па пачатку рэвалюцыйных хваляваньняў у вольным месьце Кракаве, Вялікім Княстве Познанскім (Каралеўства Прусія) і [[Галіцыя|Галіцыі]] (Аўстрыйская імпэрыя), а таксама празь імавернасьць паўстаньня ў суседніх польскіх губэрнях) у 1846—1851 гадох дзейнічала ваеннае становішча, таму ў гэты пэрыяд ковенскі і гарадзенскі губэрнатары атрымалі статус ваеннага губэрнатара і тытуляваліся адпаведна як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар» і «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар»{{Заўвага|Віленскі губэрнатар не атрымаў такога статусу, бо ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}}. Напярэдадні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] і падчас яго губэрнатары [[Ковенская губэрня|Ковенскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]], [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрняў]] атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў{{Заўвага|Менскі і віленскі губэрнатары не атрымалі такога статусу, бо ў Менскай губэрні ўжо дзейнічаў асобны [[Менскае ваеннае губэрнатарства|менскі часовы ваенны губэрнатар]], а ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}} і называліся як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар», «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар» і г. д. === Ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812) === У ходзе [[вайна 1812 году|француска-расейскай вайны 1812 году]] на акупаванай войскамі францускага імпэратара [[Напалеон I Банапарт|Напалеона I]] тэрыторыі Расейскай імпэрыі існавала пасада [[ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812)|ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы]], падначаленага францускай уладзе. Пасаду ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы займаў генэрал граф [[Дырк ван Гогендорп]], якому падпарадкоўваліся ваенныя губэрнатары ў дэпартамэнтах (Віленскім, Гарадзенскім, Менскім і Беластоцкім): віленскі ваенны губэрнатар генэрал [[Антуан Анры Жаміні|Жаміні]], гарадзенскі ваенны губэрнатар генэрал ле Брун, менскі ваенны губэрнатар генэрал Бранікоўскі, беластоцкі ваенны губэрнатар генэрал Фэрар. == Унутранае тапанімічнае разьмежаваньне Паўночна-Заходняга краю == === Тапанімія напярэдадні падзелаў Рэчы Паспалітай === Напярэдадні першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе [[Вялікае Княства Літоўскае]] мела поўную назву «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае». Прытым традыцыйна «Жамойцю» называлася [[Жамойцкае староства]] (па паўночным-усходзе Княства), «Русьсю» — падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы (паралельна існаваў тэрмін ''прыслухаючыя землі''), а ўся астатняя тэрыторыя мела назву «Літва». Тэрмін «Літва» таксама выкарыстоўваўся для кароткага абазначэньня ўсяго «Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага». Пад уплывам [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і праваслаўных актывістаў Рэчы Паспалітай часам для вызначэньня падзьвінскіх і падняпроўскіх ваяводзтваў і паветаў у ВКЛ разам з тэрмінам «Русь» выкарыстоўваўся і тэрмін [[Белая Русь|«Белая Русь»]]<ref>''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307.</ref>. У Рэчы Паспалітай адносна ж [[расейцы|велікарускага]] насельніцтва Расейскай імпэрыі выкарыстоўваўся тэрмін «расіяне» (па-польску «rosjanie»), а мовы — «расейская мова» («język rosyjski»), якія працягвалі ўжывацца мясцовай польскамоўнай шляхтай і па [[падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]]{{Заўвага|І дагэтуль у [[польская мова|польскай мове]] [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «język rosyjski», а [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «rosjanie», у той жа час [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «białorusini». Ва ўкраінскай мове таксама [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «російська мова», [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «росіяни», а [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «білоруси» (а іх мова — як «білоруська мова»). Падобным жа спосабам адбываецца разьмежаваньне ў [[беларускі клясычны правапіс|клясычнай норме]] беларускае мовы, дзе корань ''расейск-'' тычыць перадусім сучаснага славянскага этнасу Расеі, корань ''руск-'' — усходнеславянскай этнічнай групы часоў ВКЛ, а пазьней выкарыстоўвалася ў розных варыянтах саманазвы беларусаў (''[[русіны|рускія]]'', ''[[русіны|русіны]]'' і да т.п.).}}. === Захаваньне тапаніміі часоў Рэчы Паспалітай === Абвяшчэньне зямель былога Вялікага Княства Літоўскага «спрадвечна рускімі землямі», «узьяднанымі» («воссоединёнными») з астатнімі расейскімі землямі пад уладай [[Імпэратар усерасейскі|маскоўскага гаспадара («расейскага імпэратара»)]], ігнаравала тое, што ў складзе Вялікага Княства Літоўскага былі землі, населеныя [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] і мяшаным насельніцтвам ([[Жамойць]], пазьней г. зв. «[[Аўкштота]]»), якія ніколі не ўваходзілі ў склад [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], і тое, што значная частка славянамоўнага [[шляхта|шляхецкага]] насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага ў яго заходніх і цэнтральных рэгіёнах не выкарыстоўвала тэрміны «рускія» («русіны», «беларусы») для ўласнага самавызначэньня. І спачатку, дзейнічаючы асьцярожна і абачліва, маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] не падышла радыкальна да ўнутраных пераўтварэньняў датычна захопленых тэрыторыяў і захавала геаграфічную тэрміналёгію Вялікага Княства Літоўскага (Жамойць—Літва—Русь (Беларусь)), назваўшы «беларускімі» толькі землі Падняпроўя і Падзьвіньня Вялікага Княства Літоўскага. Гэта тлумачыцца тым, што, жадаючы замацаваць ліквідацыю Рэчы Паспалітай, яна імкнулася ў першую чаргу цэнтралізаваць кіраваньне на далучаных тэрыторыях паводле «Ўстанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) і надумала праводзіць прадваранскую ўнутраную палітыку без татальнай ломкі існага парадку, уцягваючы ў сыстэму кіраваньня ляяльную мясцовую каталіцкую [[шляхта|шляхту]] і закрываючы часова вочы нават на абарону «дысыдэнтаў» (праваслаўных, уніятаў, [[пратэстантызм|пратэстантаў]])<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 204, 372—373, 391, 414.</ref>. Менавіта Кацярына II заснавала ў Расейскай імпэрыі 3 сьнежня 1773 году [[Магілёўская архідыяцэзія|Магілёўскую каталіцкую эпархію]] і захавала ордэн [[езуіты|езуітаў]], скасаваны ў 1773 годзе паводле папскай булы ў іншых краінах сьвету (акрамя [[Парагвай|Парагваю]], дзе езуіты не дазволілі абвясьціць булу). Так, па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы ВКЛ увайшлі ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (правобраз будучай [[Полацкая губэрня|Полацкай]], а потым і [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] губэрні) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]], якія ня толькі былі аб’яднаныя ў [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796), але і пачалі ў расейскай урадавай тэрміналёгіі адразу называцца як «беларускія губэрні»<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 191.</ref>. Размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна назву «беларускіх» атрымлівалі і іншыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якія былі тэрытарыяльна «пераемнікамі» Полацкай і Магілёўскай губэрняў, што нават часта адлюстроўвалася ў іх афіцыйнай назьве: [[Беларуская губэрня]] (1796—1801), створаная шляхам аб’яднаньня Полацкага і Магілёўскага намесьніцтваў у адно цэлае; [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823); [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская губэрня]] (1801—1840); [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрня]] (1801—1840); [[Віцебская губэрня]] (1840—1917) і [[Магілёўская губэрня]] (1840—1917). Расейская ўлада адразу з часоў падзелаў Рэчы Паспалітай (нават у пэрыяд [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]]) пазьбягала злучаць губэрні, створаныя з былых зямель Вялікага Княства Літоўскага, у адно генэрал-губэрнатарства — асабліва Віцебскую і Магілёўскую губэрні зь «літоўскімі», бо лічыла іх (у параўнаньні зь «літоўскімі») з прычыны наяўнасьці кораню «рус-» у назьве «беларускія» дакладна ўласна «рускімі» землямі. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 27 nr 20369 - p 220 - 1802 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 24366 - p 370 - 1810 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 667 - 1811 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 668 - 1811 AD.jpg|180px]] |- |''Паведамленьне Літоўскага ваеннага губэрнатара Сэнату аб перадачы Ашмянскага павету да Гарадзенскай губэрні''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 27, №20369, 1802 год |''Імпэратарскі ўказ Сэнату аб базылянскім духоўным ордэне і вучэльнях, ім трыманых''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №24366 (фрагмэнт), 1810 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (пачатак), 1811 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (заканчэньне), 1811 год |} За цэнтральнымі і заходнімі землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, анэксаванымі ў склад Расейскай імпэрыі па другім (1793 год) і трэцім (1795 год) падзелаў Рэчы Паспалітай і разьмеркаванымі ў некалькі наваствораных губэрняў (Менскую, Віленскую і Слонімскую губэрні), з самага пачатку захавалася назва «літоўскія», што нават адлюстроўвалася ў афіцыйных назвах адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак: [[Літоўская губэрня]] (1796—1801); [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801); [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830); [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленская губэрня]] (1801—1840), у склад якой уваходзіла і [[Жамойць]], вылучаная ў 1842 годзе з складу Віленскай губэрні (1840—1917) у асобную [[Ковенская губэрня|Ковенскую губэрню]] (1842—1917); [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенская губэрня]] (1801—1840). [[Менская губэрня]] ніякіх азначэньняў («літоўская» альбо «беларуская») у сваёй афіцыйнай назьве не атрымала, бо ў 1793—1801 гадох уваходзіла ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага, Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1796) і яго тэрытарыяльных «пераемнікаў» ([[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Падольскага ваеннага губэрнатарства]]), а ў 1801—1808 гадох уваходзіла ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832), аднак разглядалася звычайна як «літоўская»<ref>Обозрение исторических сведений… С. 9</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 179.</ref>. Па стварэньні [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам I]] [[Варшаўскае герцагства|Варшаўскага герцагства]], у шляхты «заходніх губэрняў» успыхнулі надзеі, што францускі імпэратар шляхам вайны з Расеяй зможа аднавіць Рэч Паспалітую ў ейных ранейшых межах. Жадаючы перацягнуць на свой бок сымпатыі карэннай шляхты «заходніх губэрняў» напярэдадні патэнцыяльных ваенных канфліктаў з Францыяй, маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандар I]] у 1810 годзе выступіў з намёкамі (у першую чаргу да ўплывовых у асяродзьдзі карэнных дваранаў «заходніх губэрняў» асобаў — князя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама-Ежы Чартарыйскага]] і князя [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала-Клеафаса Агінскага]]) аб магчымым стварэньні самастойнай дзяржавы на чале з расейскім манархам, якая б ахоплівала ў будучым былыя землі Рэчы Паспалітай. Першым крокам да гэтага, паводле намёкаў Аляксандра I, мусіла быць стварэньне Вялікага Княства Літоўскага зь зямель, якія ў той час уваходзілі ў склад Расейскай імпэрыі, як яўная дэманстрацыя намераў маскоўскага гаспадара. У 1811 годзе князь Агінскі падаў праект стварэньня на чале з расейскім манархам дзяржавы «Вялікае Княства Літоўскае» зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай, Беларуска-Віцебскай, Беларуска-Магілёўскай, [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]], [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай]] губэрняў і Беластоцкай вобласьці і запэўніў, што «літоўцы» (па-польску — «літвіны») гэтага несумненна жадаюць, а маскоўскі гаспадар Аляксандар I з іроніяй дыпляматычна запытаўся ў Агінскага, ці ахвотна жыхары Валыні, Падольля і Кіеўшчыны насілі б імя «літоўцы» («ліцьвіны»)<ref>''Ogiński, M.K.'' Pamiętniki. — T. 3. — С. 20—21.</ref>. У сапраўднасьці ж Аляксандар I не зьбіраўся ствараць Вялікае Княства Літоўскае і зацягваў гэтую справу. Гэта стала прычынай таго, што многія карэнныя дваране «заходніх губэрняў» у час [[вайна 1812 году|франка-расейскай вайны 1812 году]] актыўна падтрымалі францускага імпэратара Напалеона I. Называньне расейскімі ўладамі Віцебскай і Магілёўскай губэрняў «беларускімі», а Віленскай, Гарадзенскай і Менскай — «літоўскімі», уплывала і на эўрапейскае грамадзтва. Стварыўшы ў 1812 годзе з акупаваных сваімі войскамі зямель Расейскай імпэрыі «Вялікае Княства Літоўскае» (зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці), францускі імпэратар Напалеон I у склад яго, нягледзячы на просьбы мясцовай шляхты, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні не ўлучыў, а плянаваў стварыць з апошніх асобнае «Беларускае княства». [[Файл:Belorussian governorates 1830 Marshal of nobility document.JPG|міні|Дакумэнт канцылярыі Беларуска-Віцебскага губэрнскага маршалка, дзе ўпамінаюцца «дзьве беларускія губэрні» [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага, Магілёўскага, Смаленскага і Калускага генэрал-губэрнатарства]], пад якімі разумеліся [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрні]], 1830 г.]] Падчас [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]], калі апошняе разгарнулася і ў Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай губэрнях і [[Лепельскі павет (Расейская імпэрыя)|Лепельскім павеце]] Беларуска-Віцебскай губэрні, быў створаны [[Часовы паўстанцкі ўрад Літвы (1831)|Часовы паўстанцкі ўрад Літвы]], які (гэтак жа як і паўстанцкія войскі) узначаліў граф [[Тадэвуш Тышкевіч]] (1774—1852). З пачаткам паўстаньня [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) было перайменаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832), а потым у [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) і пазбавілася азначэньня «літоўскае» у сваёй афіцыйнай назьве, аднак губэрні захавалі свае афіцыйныя і размоўныя назвы «літоўскія». У 1834 годзе Менская губэрня была ўлучаная ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і працягвала неафіцыйна называцца расейскай уладай як «літоўская». Да пачатку 1860-х гадоў у афіцыйным справаводзтве Жамойць часам называлася як «Самагітыя» ці «самагіцкія паветы» (па-расейску «самогитские поветы») — [[Шавельскі павет (Расейская імпэрыя)|Шавельскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]] і [[Упіцкі павет (Расейская імпэрыя)|Ўпіцкі паветы]]<ref>Указ от 29 ноября 1824 года «Об учреждении контрактов в городе Шавлях Виленской губернии под именем Самогитских» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 39, №30131; Указ 27 мая 1831 года «Об установле­нии временного ўправления по гражданской части в четырёх Самогитских уездах Виленской губер­нии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, №4594; Указ 12 февраля 1832 года «О прекращении действия особого в Самогитии Начальника и о восстановлении обыкновенного порядка отношений четырех Самогитских уездов с Виленским Губернским Начальством» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, №5151; Указ от 11 марта 1832 года «О порядке определения римско-католических духовных к должностям в Самогитии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5225; Указ от 3 мая 1832 года «О непроизводстве двойных окладов чиновникам, командированным из России для исправления должностей земских исправников, заседателей земских судов, городничих и полицмейстеров в четырех самогитских уездах» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5327; Указ от 1 июля 1832 года «О наставлениях касательно долга верноподданичества» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5521; Указ от 19 декабря 1833 года «О учреждении в губерниях, от Польши возвращенных, особых комиссий для рассмотрения метрических и актовых книг» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 8, аддзяленьне 1, №6644; ды інш.</ref>. Існавала каталіцкая [[Жамойцкая дыяцэзія|«Самагіцкая» (Жамойцкая) дыяцэзія]], перайменаваная 11 кастрычніка 1840 году ў Цельшаўскую (з цэнтрам у [[Варні|Варнях]]), а ў 1848 годзе старая назва «Самагіцкая» была зноў дазволеная расейскімі ўладамі да выкарыстаньня побач з новай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18504; Указ 11 октября 1840 года «О переименовании Литовского Эвангелическо-Реформаторского Синода в Виленский, а Самогитской Римско-Католической Епархии в Тельшевскую» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13854.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу Віленскай губэрні былі вылучаныя паветы зь пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам губэрні, зь якіх была створаная Ковенская губэрня, якая атрымала неафіцыйную назву «Самагітыя» («Жамойць», «Жмудзь»)<ref>''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае… С. 4, 20, 22</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 180—181.</ref>. Называньне расейскім урадам Магілёўскай і Віцебскай губэрняў «беларускімі» (а мясцовай шляхтай паралельна называньне і як «рускімі»), а ўсіх астатніх — «літоўскімі», пратрымалася да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]], а часткова і далей<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307">''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4 : Беларусь у складзе Расейскай імпэрыі… С. 73.</ref><ref>Обозрение исторических сведений… С. 4</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 178, 179.</ref>. Так, у сваіх падарожных запісках («Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года») [[Фадзей Булгарын]] адзначыў гэтую дваістасьць назвы адной і той жа тэрыторыі: ''«Паміж Курляндыяй, Ліфляндыяй, губэрнямі Пскоўскай, Смаленскай, Арлоўскай, Чарнігаўскай і Менскай ляжыць краіна, якая называецца здаўна ў расейцаў Белай Расеяй, ці Беларусіяй, а ў палякаў Русьсю»''{{Заўвага|З усяго відаць, Булгарын акрэсьліў вонкавыя межы Беларуска-Магілёўскай і Беларускай-Віцебскай губэрняў.}}<ref>''Булгарын, Ф.'' Путевые заметки… С. 193.</ref>. У рамках створанага ў 1823 годзе [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] (1823—1856), якое ахоплівала Беларуска-Віцебскую, Беларуска-Магілёўскую, Смаленскую і Калускую губэрні, у паўсядзённай мове чыноўнікаў правінцыі і сталіцы Магілёўская і Віцебская губэрні афіцыйна-бюракратычна і неафіцыйна лучна называліся (нават па 18 ліпеня 1840 году) як «беларускія губэрні», што не пашыралася на Смаленскую і Калускую губэрні, а само Віцебскае генэрал-губэрнатарства называлася «беларускім»<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 196.</ref>{{Заўвага|У канцы XVIII — першай палове XIX ст. шляхта Віцебскай і Магілёўскай губэрняў, разам з паралельнымі самавызначэньнямі «літоўцы» («ліцьвіны») і «палякі», часам карысталася і самавызначэньнем «беларусы» — у тапанімічным (тэрытарыяльным), рэгіянальным значэньні, але не этнічным. (Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 73.). Толькі па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў (у сытуацыі вынятковых антыпольскіх законаў у краі) частка мясцовай каталіцкай шляхты (асабліва малазаможная і безмаёнткавая), якая называла сябе адначасна і «літоўцамі», і «палякамі», пачынае пераходзіць у Маскоўскую царкву, каб мець магчымасьць служыць у мясцовых дзяржаўных установах, і карыстацца найменьнем «беларусы» у этнічным значэньні. У сваіх мэмуарах расейскі чыноўнік Іван Мікалаевіч Захар’ін засьведчыў: «''<…> большасьць чыноўнікаў у Магілёўскай губэрні складалася <…> з палякаў, паміж якімі была маса асобаў, якія былі праваслаўнымі; гэта былі мясцовыя ўраджэнцы — «беларусы», як яны сталі сябе называць па паўстаньні. У існасьці ж, гэта былі шчырыя палякі, народжаныя ад мяшаных шлюбаў, якія насілі нават польскія прозьвішчы і аддавалі перавагу для малітвы касьцёлы цэрквам, успамінаўшыя пра сваё праваслаўе толькі выпадкова, г.зн. тады, калі гэта зрабілася выгадным». Гл.: Захарьин, И.Н. Воспоминания о службе в Белоруссии 1864—1870 гг. (Из записок мирового посредника) // Исторический вестник. — 1884. — №4. — С. 66.}}. [[Файл:Podział terytorialny Rzeczypospolitej 1863.png|thumb|Адміністрацыйны падзел зямель былой Рэчы Паспалітай на «ваяводзтвы» (на чале з паўстанцкімі камітэтамі), уведзены [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у 1863 г.]] У 1827 годзе [[Пётар Кёпен]] выдаў працу «О происхождении, языке и литературе литовских народов», у якой упершыню ў расейскай навуцы паспрабаваў вызначыць межы расьсяленьня «літоўскіх народаў» (імі разумеліся балтамоўныя народы — [[летувісы]] і [[латышы]]) і мяжу, якая аддзяляе балтамоўнае і славянамоўнае насельніцтва імпэрыі. Гэтае дасьледаваньне Кёпена дало пачатак паступоваму замацаваньню ў расейскай навуковай літаратуры тэрміну «литовцы» у першую чаргу за балтамоўным насельніцтвам<ref>Литовское племя… С. 62.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>. Зьвесткі, сабраныя Кёпенам у 1827 годзе датычна славянамоўнага насельніцтва імпэрыі, не былі надрукаваныя і знаходзіліся ў рукапісе{{Заўвага|Зьвесткі аб славянамоўным насельніцтве імпэрыі, сабраныя Пятром Кёпенам, і дагэтуль знаходзяцца ў рукапісе ў Расейскай акадэміі навук.}}. Працай Кёпена скарыстаўся вядомы славіст [[Павал Шафарык]], які ў сваім дасьледаваньні «Славянскі народапіс» (Прага, 1842 год){{Заўвага|Праца Шафарыка перакладаецца з чэскай мовы і як «Славянская этнаграфія».}} на падставе мовы акрэсьліў тэрыторыю расьсяленьня «беларусаў» і падаў лічбы пра агульную іх колькасьць (2 726 000 чалавек — 2 376 000 праваслаўных і 350 000 каталікоў). «Беларускую мову» Шафарык назваў гаворкай «агульнарускай мовы», а абшарам яе пашырэньня азначыў цалкам Магілёўскую і Менскую губэрні, большую частку Віцебскай і Гарадзенскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці, а таксама меншую частку Віленскай губэрні. Аднак Шафарык падышоў да праблемы павярхоўна, бо ў абшар «беларускай мовы» трапілі раёны з гарадамі [[Берасьце]], [[Кобрынь]], [[Пінск]] ды інш., якія пазьнейшыя лінгвісты адносілі да абшару «маларасейскай мовы» ([[украінская мова|украінскай мовы]]). Да таго ж Шафарык у «беларускай мове» вылучаў уласна «беларускую гаворку» («белорусское подречие») у Магілёўскай і Віцебскай губэрнях і «літоўска-рускую» («литовско-русское подречие») — у Менскай, Гарадзенскай і Віленскай губэрнях<ref>''Шафарик, П. И.'' Славянское народописание… С. 29.</ref>. Гэта гаворыць пра тое, што Шафарык вылучыў не рэальныя [[дыялекты беларускай мовы]] (арэалы якіх не адпавядаюць падзелу на ўсход і захад) і межы расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]], а межы расьсяленьня ўсяго славянамоўнага насельніцтва ў пяці губэрнях краю, частка якога тапанімічна адносілася паводле тагачаснай традыцыі да «Беларусі» (Віцебская і Магілёўская губэрні), а частка — да «Літвы» (Віленская, Гарадзенская і Менская губэрні). Аднак да пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара (1881—1894) [[Аляксандар III|Аляксандра III]], які ўзьняў чарговую хвалю ўзмоцненай [[русіфікацыя|русіфікацыі]], у [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] галоўнай этнавызначальнай прыкметай была ня [[мова]], а веравызнаньне: у прыватнасьці, да [[русіны (гістарычны этнонім)|рускіх]] адносілі ўсіх, хто быў [[праваслаўе|праваслаўным]] у імпэрыі<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 98—99.</ref>. Надумаўшы вызваліць сялянаў імпэрыі ад [[прыгон]]у, [[Аляксандар II]] зьвярнуўся ў 1857 годзе за падтрымкай сваёй ініцыятывы да «літоўскіх дваранаў», якія першымі ў імпэрыі падтрымалі намер цара. Напярэдадні і ў ходзе правядзеньня з 1861 году [[сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы ў Расейскай імпэрыі]] ў афіцыйных дакумэнтах Віцебская і Магілёўская губэрні называліся «беларускімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Вялікарасейскіх, [[Новарасея|Наварасейскіх]] і Беларускіх»), а астатнія — «літоўскімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Віленскай, Гарадзенскай, Ковенскай, Менскай і частцы Віцебскай{{Заўвага|Імі былі [[Інфлянты|інфлянцкія]] паветы ([[Люцынскі павет|Люцынскі]], [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкі]] і [[Дынабурскі павет|Дынабурскі]]) і [[Дрысенскі павет]] Віцебскай губэрні.}}»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 172.</ref>. Улетку 1862 году ў [[Вільня|Вільні]] мясцовымі таемнымі групамі прыхільнікаў незалежнасьці («[[белыя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|белыя]]» і «[[чырвоныя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|чырвоныя]]») быў створаны [[Літоўскі правінцыйны камітэт]], які пачаў рабіць захады ў стварэньні сваіх таемных камітэтаў у рэгіёнах — шасьці літоўска-беларускіх губэрнях. 20 студзеня (1 лютага) 1863 году віленскія «чырвоныя» ([[Кастусь Каліноўскі]], [[Зыгмунт Чаховіч]] ды інш.) абвясьцілі маніфэст аб далучэньні да паўстаньня і стварылі [[Часовы правінцыйны ўрад Літвы і Беларусі]]{{Заўвага|З дакумэнтаў «чырвоных» не зусім ясна, якія тэрыторыі разумеліся пад «Літвою», а якія — пад «Беларусьсю».}}. Аднак ініцыятыву хутка перахапілі «белыя» ([[Якуб Гейштар]], [[Аляксандар Аскерка]] ды інш.), якія наладзілі кантакты з [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у Варшаве і зь ягонага ўпаўнаважаньня 27 лютага (11 сакавіка) 1863 году ўтварылі ў Вільні [[Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы]]. Пад правінцыямі разумеліся «Жамойць», уласна «Літва» і «Беларусь»{{Заўвага|У мэмуарах кіраўніка «белых» Якуба Гейштара адзначаецца, што ў Беларусі арганізацыйная структура паўстанцкіх камітэтаў была найслабейшай. З гэтага выходзіць, што пад «Беларусьсю» разумеліся Віцебская і Магілёўская губэрні, бо ў Менскай губэрні жадаючых уступіць у паўстанцкія камітэты хапала: на тэрыторыі Менскай губэрні было створана тры «ваяводзтвы» — Менскае, Навагрудзкае і Палескае. Гл.: ''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 235, 252, 254.}}. Віленскія «белыя» здолелі захаваць пад сваім кантролем усе тайныя паўстанцкія камітэты ў шасьці літоўска-беларускіх губэрнях, зыходзячы з прынцыпу «цэласьці Літвы», хоць Варшава жадала атрымаць пад сваю ўладу Беласточчыну і паўднёвыя паветы [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]]<ref>''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 252.</ref>. «Чырвоныя» надумалі далучыцца да «белых» і іхнай праграмы. === Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» === [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 15 otd 1 nr 13678 - p 515 - 1840 AD.jpg|thumb|Указ ад 18 ліпеня 1840 г. ''«Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою»''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддз. 1, №13678]] У гістарычнай навуцы савецкага і сучаснага пэрыяду стала папулярнай думка, што паводле свайго вядомага [[указ 18 ліпеня 1840 году (Расейская імпэрыя)|ўказу ад 18 ліпеня 1840 году]]<ref name="ReferenceE"/> да [[Сэнат Расейскай імпэрыі|Сэнату]] маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] забараніў ужываць у афіцыйным справаводзтве тэрміны «Литва» і «Белоруссия», нібыта адмаўляючы існаваньне такіх краінаў і народаў{{Заўвага|Стваральнікамі такога міту лічацца складальнікі 2-га тому дакумэнтаў і матэрыялаў з гісторыі Беларусі акадэмік ([[Мікалай Нікольскі]], навуковыя супрацоўнікі Інстытуту гісторыі АН БССР [[Дзяніс Дудкоў]], [[Ёсіф Лочмель]] ды іншыя), якія ў 1940 годзе, перадрукоўваючы ўказ ад 18 ліпеня 1840 году «Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою» з ідэалягічных (антыцарысцкіх) матываў, назвалі дакумэнт так «Забарона царом Мікалаем ужываць назвы Беларусь і Літва». Гэтае меркаваньне замацавалася ў гістарыяграфіі савецкага пэрыяду. Падрабязьней гл.: Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 285. Хоць, напэўна, падставамі такога міту было неразуменьне сэнсу даўно забытага ўказу яшчэ гісторыкамі і географамі расейскага імпэрскага пэрыяду. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124, 162.}}{{Заўвага|Было агульнавядома, што маскоўскі гаспадар Мікалай I па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў не любіў палякаў, імя якіх не забараніў.}}. Аднак напраўду ім загадвалася пісаць губэрні (Літоўска-Віленскую, Літоўска-Гарадзенскую, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Віцебскую{{Заўвага|Менская губэрня ва ўказе ня згадвалася, бо ня мела азначэньня «Літоўская» ці «Беларуская».}}) проста — паводле назвы губэрнскага цэнтру («Віленская губэрня», «Гарадзенская губэрня», «Віцебская губэрня», «Магілёўская губэрня»), без азначэньняў «Літоўская» ці «Беларуская» і без найменьня іх лучна як адпаведна «літоўскія губэрні» і «беларускія губэрні» ва ўрадавым справаводзтве<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 286</ref><ref>Шыбека, З. Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Расейская ўлада ў 1840-я гады не плянавала забараняць тэрміны «Литва» і «Белоруссия», якія былі ў [[імпэратар усерасейскі|афіцыйным тытуле «расейскага імпэратара»]]{{Заўвага|«Беларусь» («Белая Расея») была «схаваная» ў складзе азначэньня «Усерасейскі», «Літва» фігуравала ў выразе «вялікі князь Літоўскі», а «Жамойць» — у выразе «князь Самагіцкі».}}, а з пачатку 1860-х гадоў, наадварот, імкнулася пашырыць і замацаваць тэрмін «Белоруссия», лічачы «беларусаў» (галоўным парадкам, сялянскае праваслаўнае і нядаўна ўніяцкае насельніцтва краю) за складовую частку «рускага народу», адзінага ў трох галінах («велікарусах», «беларусах» і «маларусах»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—192, 196, 804.</ref><ref>Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. І. Брыгадзін, У. Ф. Ладысеў, П. І. Зялінскі [і інш.]… С. 53—54.</ref>. У гэтай сытуацыі звужалася толькі тэрыторыя, якую адносілі да «Літвы», а назва «Беларусь», наадварот, пашыралася на суседнія губэрні<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Прыкметна, што ў справаводзтве Сэнату Расейскай імпэрыі назва «беларускія губэрні» у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай ужывалася, нягледзячы на загад Мікалая I ад 18 ліпеня 1840 году, усё XIX стагодзьдзе да 1890-х гадоў<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 15.</ref>. Апроч таго, у Расейскай імпэрыі ў 1841—1917 гадох выйшла з друку каля 190 кніжак і брашураў з словам «Белоруссия» на тытуле<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. Ч. 1. С. 287.</ref><ref>''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі… С. 65.</ref>: у 1853—1856 гадох выйшла кніга [[Павал Шпілеўскі|Паўла Шпілеўскага]] «Путешествие по Полесью и Белорусскому краю»; у 1855 годзе — [[Міхаіл Без-Карніловіч|Міхаіла Без-Карніловіча]] «Исторические сведения о примечательнейших местах в Белоруссии»; у 1857 годзе — [[Восіп Турчыновіч|Восіпа Турчыновіча]] «Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен» і г. д. Прытым тэрмін «Беларусь» («Белоруссия») у кнігах Шпілеўскага, Без-Карніловіча, Турчыновіча і многіх іншых датычыўся толькі Магілёўскай і Віцебскай губэрняў. Разам з тым, афіцыйная забарона назваў Літва і Беларусь адзначалася ў 5-м томе фундамэнтальнай працы «Зямля і людзі» (1881 год, перавыдаваўся па-расейску ў 1883 і 1898 гадох) францускага географа і гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}}: «''Па падзелах Польшчы, гэтае імя Літвы засталося за губэрнямі Гарадзенскай і Віленскай, і, хоць за імпэратарам Мікалаем, у 1840 годзе, афіцыйнае ўжываньне яго было забароненае, гэтае найменьне працягваюць ужываць і ў нашыя дні, хоць і ў надта нявызначаным сэнсе, прымяркоўваючы яго звычайна да трох заходніх губэрняў: Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай. <…> Кацярына ІІ дала назву Беларусі цяперашнім губэрням Віцебскай і Магілёўскай, якія дасталіся Расіі па першым разьдзеле Польшчы, тады як імпэратар Мікалай зьнішчыў назву Беларускіх губэрняў і забараніў ужываць яе. Пазбаўленае цяпер палітычнага значэньня, гэтае найменьне мае каштоўнасьць толькі з этналягічнага пункту гледжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«После раздела Польши, это имя Литвы осталось за губерниями Гродненской и Виленской, и, хотя при императоре Николае, в 1840 году, официальное употребление его было запрещено, это наименование продолжают употреблять и в наши дни, хотя в очень неопределенном смысле, применяя его обыкновенно к трем западным губерниям: Ковенской, Виленской и Гродненской. <…> Екатерина ІІ дала название Белоруссии нынешним губерниям Витебской и Могилевской, которые достались России по первому разделу Польши, тогда как император Николай уничтожил название „белорусских" губерний и запретил употреблять его. Лишенное ныне политического значения, это наименование имеет цену лишь с этнологической точки зрения.»|скарочана}}}}<ref>Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RCs5AQAAMAAJ&q=%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%91%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B8#v=snippet&q=%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%91%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B8&f=false С. 124, 162].</ref>. Аналягічныя зьвесткі пра забарону назваў Літва і Беларусь падаваліся ў выдадзенай у 1887 годзе «Геаграфіі Расейскай імпэрыі (курс сярэдніх навучальных установаў)» расейскага пэдагога {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікіта Зуеў|Мікіты Зуева|ru|Зуев, Никита Иванович}}<ref>Зуев Н. География Российской Империи: (курс средних учебних заведений). — СПб., 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cWdxAAAAIAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%22%D0%BE%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5+%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B5+%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8+%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE+%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%22#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%22%D0%BE%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B5%20%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%20%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE%20%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%22&f=false С. 77].</ref>. Таксама ў расейскім гістарычным часопісе «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Родина||ru|Родина (журнал)}}» (1905 год) аўтар артыкулы «Літва і ліцьвіны» зазначаў: «''Слова „Літва“ цяпер, уласна, гук пусты, бо Літвы, якая згубіла сваё палітычнае значэньне, не існуе, а ёсьць толькі губэрні Паўночна-Заходняга краю: Ковенская, Віленская і Гарадзенская, ды яшчэ часткі губэрнях Віцебскай, Магілёўскай і Менскай, дзе жывуць ліцьвіны. Літвою яны цяпер называюцца толькі паводле старой памяці, насуперак афіцыйнай забароне імпэратара Мікалая I''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Слово „Литва“ теперь, собственно, звук пустой, так как Литвы, утратившей свое политическое значение, не существует, а есть лишь губернии Северо-Западного края: Ковенская, Виленская и Гродненская, да еще части губернии Витебской, Могилевской и Минской, где живут литвины. Литвою они теперь именуются иногда только по старой памяти, вопреки официальному запрещению императора Николая I»|скарочана}}}}<ref>Васильев Н. Литва и литвины // Родина. № 15, 1905. С. 476.</ref>. === Пашырэньне геаграфічнай прасторы «беларускіх губэрняў» === [[Файл:Shein Pavel Materialy dla izuchenia.jpg|left|thumb|Этнаграфічны зборнік [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]] «Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края», Т. II. 1893 г.]] [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў]] прымусіла перавесьці пад уладу аднаго генэрал-губэрнатара ўсе шэсьць «паўночна-заходніх» губэрняў. Як толькі пагроза новых ваенных выступленьняў у Паўночна-Заходнім краі стала лічыцца малаімавернай, у 1869 годзе Віцебская і Магілёўская губэрні выйшлі з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара (з ініцыятывы самога генэрал-губэрнатара [[Аляксандар Патапаў|Аляксандра Патапава]]). Гэтым расейская ўлада хацела адасобіць іх адміністрацыйна ад «літоўскіх» губэрняў і скасаваць асацыяцыю адміністрацыйных межаў генэрал-губэрнатарства зь межамі Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ReferenceC">''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 611.</ref>. Былы [[губэрнатары Магілёўскай губэрні|магілёўскі губэрнатар]] (1856—1868) [[Аляксандар Беклямішчаў|Аляксандр Беклямішчаў]] у 1869 годзе ў сваім мэмарандуме пісаў, што неабходна прадэманстраваць «усяму насельніцтву, што прызнаньне Беларусіі чыста рускай вобласьцю ёсьць факт беспаваротны»<ref name="ReferenceC"/>. Расейская ўлада разумела, што само існаваньне вялікага ўскраіннага генэрал-губэрнатарства з асаблівымі надзвычайнымі ўмовамі кіраваньня падтрымлівае самаідэнтыфікацыю карэннага дваранства з былой тэрыторыяй Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай і можа правакаваць сэпаратысцкія настроі<ref name="ReferenceC"/>, бо яно, паводле думкі Беклямішчава, «''прыводзіць у частыя зносіны паў-палякаў магілёўскіх з сапраўднымі палякамі віленскімі і ковенскімі''»<ref name="ReferenceC"/>. У 1869 годзе таксама была скасаваная каталіцкая [[Менская дыяцэзія (гістарычная)|Менская дыяцэзія]] (1798—1869), сяляне-каталікі пачалі прымусова ў 1870-я гады пераводзіцца ў Маскоўскую царкву, хоць складалі ў тыя часы невялікую частку насельніцтва Менскай губэрні ў параўнаньні зь сялянамі-праваслаўнымі (у асноўнай масе былымі ўніятамі, ляяльнасьць і шчырасьць да праваслаўя якіх доўга ставілася пад сумненьне расейскім урадам<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 81, 705, 750</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 280.</ref>). А 22 сьнежня 1870 году і сама [[Менская губэрня]] расейскімі ўладамі была вылучаная з складу самога [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губенатарства]]. У афіцыйным заканадаўстве з 1863 году «літоўскія губэрні» пачалі называцца толькі як «паўночна-заходнія губэрні». [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|Мапа беларускіх гаворак, складзеная [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г.]] У 1870-х гадох да «Беларусі» пачалі прылічаць ужо і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]]<ref>Народы России. Белорусы и поляки… С. 1</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 263.</ref><ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9.</ref>, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні неафіцыйна і публіцыстычна называліся «літоўскімі» («Літвой»)<ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9</ref><ref>''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.</ref>{{Заўвага|У 1882 годзе быў выдадзены III том «Литовское и Белоруское Полесье» шматтомнага выданьня «Живописная Россия», прысьвечаны літоўска-беларускім губэрням, гістарычная частка якога была напісаная [[Адам Кіркор|Адамам Кіркорам]], які ня быў прафэсійным гісторыкам. Кіркор напісаў: «''Спачатку Беларусьсю называлі толькі цяперашнія Магілёўскую і Віцебскую губэрні <...> але ў цяперашні час, з этнаграфічнага пункту гледжаньня, як у племянных, так і ў побытавых і народных дачыненьнях, Беларусьсю справядліва называюць усе тры губэрні: Магілёўскую, Віцебскую і Менскую. Вынятак складаюць толькі тры паветы Віцебскай губэрні, населеныя латышамі. Можна б зрабіць яшчэ вынятак для Пінскага, часткова і Мазырскага паветаў Менскай губэрні, дзе гаворка больш падобная да маларасейскай''» (С. 249). У томе ўвесь край фактычна называўся «Палесьсем», якое складалася зь дзьвюх частак — «Літоўскае Палесьсе» (Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні) і «Беларускае Палесьсе» (Менская, Віцебская, Магілёўская і Смаленская губэрні). Аднак тэрмін «Палесьсе» не атрымаў ніякай папулярнасьці (у адрозьненьне ад кнігі) і найменьне губэрняў Паўночна-Заходняга краю «Палесьсем» ня мела ніякіх наступстваў.}}. З 1890-х гадоў назва «Беларусь» пачала стала пашырацца і на [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] (апроч паўднёвых яе паветаў){{Заўвага|На большасьці этнаграфічных мапаў XIX — пачатку XX ст., якія ў існасьці фактычна былі лінгвістычнымі, жыхары Заходняга Палесься (г.зн. паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні, Пінскага і часткі Мазырскага паветаў Менскай губэрні) былі аднесеныя да маларусаў (украінцаў) — мапы А. Рыціха (1875), Г. Нобэрта (1888), Я. Карскага (1903, 1917), Л. Нідэрле (1909), Т. Фларынскага (1911) ды інш. Падабенства фанэтычных нормаў валынскага дыялекту ўкраінскай мовы да гаворак насельніцтва вышэйназваных паветаў вымушала навукоўцаў адносіць яго да маларусаў (украінцаў). (Гл.: Насытка, Г. «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Падабенства гаворак насельніцтва Валыні і Заходняга Палесься захавалася з старажытных часоў і зьвязанае з тым, што ў эпоху славянскіх плямёнаў тэрыторыя Валыні і Заходняга Палесься была заселеная племем [[валыняне|валынянаў]] і часткова [[драўляне|драўлянаў]], большая частка далёкіх нашчадкаў якіх увайшла ў часы Высокага Сярэдневечча ў склад [[украінцы|украінцаў]], а меншая (заходнепалеская) частка — у склад [[беларусы|беларусаў]].}} і большую частку [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] (з выняткам «паўночна-заходняга яе кутка» — [[Троцкі павет (Расейская імпэрыя)|Троцкага павету]])<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307"/><ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 13—14</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>{{Заўвага|У пятым томе (1891) вядомага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Белоруссия» пад Беларусьсю яшчэ разумелі Менскую, Магілёўскую, Віцебскую губэрні і заходнюю частку Смаленскай губэрні, а ў артыкуле «Белоруссы» таго ж тома расьсяленьне беларусаў (на падставе мовы — паводле дасьледаваньняў Яўхіма Карскага) акрэсьлівалася і Гарадзенскай (акрамя паўднёвых паветаў) з большай часткай Віленскай губэрні (акрамя Троцкага павету). Гл.: Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 231; Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 232.}}. Гэтаму найперш спрыялі лінгвістычныя (і менш — этнаграфічныя) дасьледаваньні ([[Іван Насовіч]], [[Павал Шэйн]], [[Юльян Крачкоўскі]], [[Мікалай Нікіфароўскі]], [[Яўхім Карскі]] ды інш.), якія праводзіліся навуковымі ўстановамі Расейскай імпэрыі і прыватнымі дасьледнікамі ў папярэдні час<ref>Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгаўз… С. 232.</ref>. Дасьледаваньні паказвалі падобнасьць гаворак мовы сялянскага насельніцтва ў многіх частках пяці губэрняў Паўночна-Заходняга краю (Гарадзенскай, Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай), а таксама ў сумежных — [[Смаленская губэрня|Смаленскай]] і [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]]. Канчаткова замацавала назву «Беларусь» за тэрыторыяй упершыню ў гісторыі апісаных і нанесеных на мапу гаворак мовы, якая цьвёрда атрымала назву [[беларуская мова|«беларускай мовы»]]{{Заўвага|Тэрмін «беларуская мова» «выціснуў» іншыя канкурэнтныя назвы мовы славянамоўнага насельніцтва краю, якія існавалі раней («руская мова» ці «русінская мова») альбо прапаноўваліся мясцовай інтэлігенцыяй — «славяна-крывіцкая мова» ([[Ян Чачот]]), «крывіцкая мова» ([[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Павал Шпілеўскі]], [[Вацлаў Ластоўскі]]), «літоўска-руская мова» ([[Уладзіслаў Сыракомля]]), «літоўска-русінская мова» ([[Адам Міцкевіч]], [[Вінцэнт Каратынскі]]) і г.д. Тэрмінам «літоўска-руская мова» імкнуліся абазначыць мову тых людзей, якія жывуць у «Літве» і называюцца «літоўцамі», але карыстаюцца «рускай мовай» (у сучасным разуменьні — дыялектамі беларускае мовы, у тым ліку пераходнымі беларуска-ўкраінскімі гаворкамі на поўдні Заходняга Палесься).}}, публікацыя фундамэнтальнага шматтомнага дасьледаваньня [[Яўхім Карскі|Яўхіма Карскага]] «Беларусы» (асабліва тамы «Ўводзіны да вывучэньня мовы і народнай славеснасьці» (1903) і «Мова беларускага племені» (1908)). Праўда, пазьней Карскі выказваўся, што акрэсьліў тэрыторыю не беларускага этнасу, а беларускай мовы. Характэрна, што ў гэтых і іншых дасьледаваньнях [[беларусы|«беларусы»]] разглядаліся (як таго патрабавала афіцыйная расейская імпэрская ідэалёгія і цэнзура) як частка «адзінага рускага народу», аднак выяўленыя рысы мовы і культуры (нават сялянскага насельніцтва) сьведчылі пра выразную своеасаблівасьць «Паўночна-Заходняга краю» ад іншых частак Расейскай імпэрыі. Значная частка мясцовай [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]], якая атрымала адукацыю ў расейскіх навучальных установах ([[гімназія]]х і [[унівэрсытэт|ўнівэрсытэтах]]), успрыняла назву «Беларусь» («Беларусія») і пачала падтрымліваць і прапагандаваць гэтую назву для тэрыторыі, дзе большасьць насельніцтва размаўляе на мове, названай «беларускай», заяўляючы адначасна пра асобнасьць і самастойнасьць свайго народу{{Заўвага|Характэрна, што ў 1888 годзе малады гісторык [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] на старонках газэты [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] у артыкуле «Беларускае мінулае» адзначыў: «''Беларускае племя мела сваю гісторыю, адметную ад гісторыі суседніх, роднасных яму плямёнаў, свае гістарычныя традыцыйныя пачаткі, што гэтыя пачаткі яно некалі ўпарта адстойвала. Апроч таго, беларускі народ мае этнаграфічнае адрозьненьне ад суседніх народнасьцяў, адрозьніваецца ад іх складам свайго разьвіцьця, паняцьцяў, схільнасьцяў. <...> Народная нашая творчасьць складае нашае багацьце, якім беларусы могуць ганарыцца, якое павінныя падтрымліваць і зьберагчы. Нарэшце, ёсьць яшчэ запавет у беларусаў — свая мова''». Амаль адначасна, у 1887 годзе [[Ян Карловіч]], які ў 1891 годзе будзе дапамагаць друкаваньню «Дудкі беларускай» Францішка Багушэвіча, выдаў запісаныя ім легенды і паданьні зь Лідзкага, Наваградзкага і Сьвянцянскага паветаў пад назвай «Народныя паданьні і казкі, сабраныя ў Літве».}}. Па скасаваньні прыгоннага становішча сялянаў, якое замацоўвала раней сялянаў у рамках панскіх маёнткаў і царкоўных прыходаў, у ходзе пашырэньня пачатковай адукацыі ў вёсцы стала магчымым пашырэньне гістарычных ведаў і назвы «беларусы» сярод шырокіх колаў насельніцтва. У 1891 годзе малазаможны дваранін, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў і паэт [[Францішак Багушэвіч]] у сваёй прадмове да зборніка [[Дудка беларуская|«Дудка беларуская»]] стварае паэтычны вобраз і акрэсьлівае межы беларускай айчыны, адным з галоўных сымбаляў якой выступае менавіта «мужыцкая мова»: ''«Братцы мілыя, дзеці Зямлі-маткі маёй! Вам афяруючы працу сваю, мушу з вамі пагаварыць трохі аб нашай долі-нядолі, аб нашай бацькавай спрадвечнай мове, каторую мы самі, да і не адны мы, а ўсе людзі цёмныя „мужыцкай“ завуць, а завецца яна „беларускай“. Я сам калісь думаў, што мова наша — „мужыцкая“ мова, і толькі таго! Але, паздароў Божа добрых людцоў, як навучылі мяне чытаць-пісаць, з той пары я шмат гдзе быў, шмат чаго відзеў і чытаў: і праканаўся, што мова нашая ёсьць такая ж людзкая і панская, як і француская, альбо нямецкая, альбо і іншая якая. <…> Можа хто спытае: гдзе ж цяпер Беларусь? Там, братцы, Яна, гдзе наша мова жывець: Яна ад Вільна да Мазыра, ад Вітэбска за малым не да Чарнігава, гдзе Гродна, Міньск, Магілёў, Вільня і шмат мястэчкаў і вёсак»''. Пашырэньню з 1890-х гадоў назваў «Беларусь» і «беларусы» значна паспрыялі і мясцовыя народніцкі, сацыялістычны і дэмакратычны рухі ([[Беларуская рэвалюцыйная грамада]] (1902 год), перайменаваная ў 1903 годзе ў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускую сацыялістычную грамаду]], ды інш.), якія ўжывалі гэтыя вызначэньні для ўсёй тэрыторыі славянамоўнага насельніцтва краю; матэрыялы [[Перапіс насельніцтва Расейскай імпэрыі (1897)|першага перапісу насельніцтва ў Расейскай імпэрыі ў 1897 г.]]{{Заўвага|Перапіс 1897 году праводзіўся шляхам апытаньня ўсяго насельніцтва, у тым ліку аб ужыванай мове, якая афіцыйнай урадавай статыстыкай лічылася крытэрам прыналежнасьці да пэўнага народу. Хоць, напрыклад, у Пінскім павеце 74,3% жыхароў назвалі сябе беларусамі (паводле роднай мовы), а ўкраінцамі — 0,6% (1423 чалавекі), у Рэчыцкім — адпаведна 82,5 і 1,7%, у Пружанскім — 75,5 і 6,7%. Толькі 64,3% насельніцтва Берасьцейскага і 79,6% Кобрынскага паветаў сваёй роднай мовай назвалі ўкраінскую. Аднак, ужо паводле зьвестак губэрнскага статыстычнага камітэту, у 1910 годзе ў Кобрынскім павеце беларусаў налічвалася 84,8% (а ў 1913 годзе ўжо 85,7%), а ў Пружанскім — 87,1%. Мясцовыя органы кіраваньня, прыходзкія сьвятары, дадзеныя якіх і былі крыніцай этнічнай статыстыкі, адмовіліся ад выняткова моўнага крытэру вызначэньня этнічнай прыналежнасьці і разумелі, што вакол іх жывуць не «ўкраінцы», а «беларусы». Толькі Берасьцейскі павет перад Першай сусьветнай вайной быў заселены на 65,9% (паводле дадзеных) «украінцамі», але і тут да 1918 году асноўная маса насельніцтва ўжо стала называцца «беларусамі». На гэта паўплывалі шматлікая ў той час літаратура на беларускай мове; грамадзкі рух «беларускага адраджэньня»; свабоды, якія прынесла рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі, што дазволілі легальна выдаваць літаратуру на ўсякай роднай мове і свабодна ствараць грамадзкія арганізацыі; бежанства ў ходзе Першай сусьветнай вайны, якое прывяло да цесных кантактаў (у тым ліку ў Санкт-Пецярбургу) дзеячаў грамадзкіх аб’яднаньняў з розных рэгіёнаў; абвяшчэньне [[БНР]] ды інш. А на мапах, складзеных у 1918 і 1919 гадох [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафанам Доўнар-Запольскім]] і [[Яўсей Канчар|Яўсеем Канчарам]] на падставе комплексу крытэраў, ужо ўся Берасьцейшчына ўлучалася ў абшар расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]]. Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С. 15; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 371, 401—409, 443—446, 453, 461—463.}}; працы гісторыкаў [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] і [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], асабліва выдадзеная ў Вільні «Кароткая гісторыя Беларусі»{{Заўвага|«Кароткая гісторыя Беларусі» (1910) утрымлівала непазьбежна шмат мітаў і недарэчнасьцяў, якія тлумачацца як маладасьледаванасьцю самой гісторыі краю і царскай цэнзурай, так і ідэалягічнай накіраванасьцю кнігі. Кніга Ластоўскага ўвабрала ў сябе і шмат мітаў «заходнерусізму», а ў разьдзеле аб XIX ст. — праз цэнзуру — абыходзіла пытаньне аб трох паўстаньнях у краі.}} (1910 год); прэса, у першую чаргу газэта [[Наша ніва|«Наша ніва»]]{{Заўвага|Рэвалюцыйна-марксісцкія ідэі газэты «Наша доля» у новым пэрыядычным выданьні «грамадоўцаў» (сяброў партыі Беларуская сацыялістычная грамада) — у газэце «Наша ніва» — былі замененыя на нацыянальныя і лібэральна-дэмакратычныя. Так, у галоўным артыкуле (на перадавіцы) першага нумару газэты «Наша ніва» было напісана: «''Не думайце, што мы хочам служыць толькі панам, ці адным мужыкам. Не, ніколі не! Мы будзем служыць усяму беларускаму пакрыўджанаму народу, пастараемся быць люстрам жыцьця, каб ад нас, як ад люстра, сьвет падаў у цёмнасьць. Мы будзем старацца, каб усе беларусы, што ня ведаюць, хто яны ёсьць, зразумелі, што яны беларусы і людзі, каб пазналі свае правы і памаглі нам у нашай рабоце''».}}. == «Краёвасьць» == {{Асноўны артыкул|краёўцы}} === Паходжаньне назвы руху і ідэалёгіі «краёвасьці» === Тэрмін «Край», якім карэннае каталіцкае і польскамоўнае сярэднезаможнае і заможнае дваранства шасьці літоўска-беларускіх губэрняў азначала землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], даў назву палітычнаму руху [[краёўцы|«краёўцаў»]] пачатку XX ст. у [[Беларусь|Беларусі]] і [[Летува|Летуве]]. Зьнешнія межы Паўночна-Заходняга краю амаль супадалі з вонкавымі межамі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (паводле стану да першага падзелу Рэчы Паспалітай), таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў карэннага дваранства зь дзяржавай сваіх продкаў<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 51—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасьцю… С. 125.</ref>. І сама «краёвая ідэя» паходзіла з памяці карэнных [[дваране|дваранаў]] і [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] аб былым адзінстве гэтай тэрыторыі (паўночна-заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі) у часы Вялікага Княства Літоўскага і імкненьня «краёўцаў» захаваць і ўмацаваць тое адзінства «краю» (з яго этнічна, моўна, канфэсійна і культурна стракатым насельніцтвам) і надалей<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 125—135.</ref>. «Краёўцы» у сваёй ідэалёгіі, што атрымала назву «краёвасьць» (альбо «краёвая канцэпцыя», «краёвая ідэя»), сумяшчалі аўтанамісцкія, [[лібэралізм|лібэральныя]] і [[інтэрнацыяналізм|інтэрнацыянальныя]] лёзунгі і выступалі супраць падзелу насельніцтва паводле канфэсійнай, моўнай, культурнай і этнічнай прыкметаў, выказваліся за роўнасьць правоў [[народ]]аў, [[мова]]ў, [[культура]]ў і [[рэлігія]]ў, а тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю непасрэдна разглядалася імі як месца рэалізацыі іхных ідэяў і намаганьняў па разьвіцьці роднай зямлі, супраціўленьня распальваньню міжканфэсійнай і міжэтнічнай варожасьці, супрацьстаяньня [[русіфікацыя|русіфікацыі]]<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52.</ref>. === Тапанімічная і этнанімічная тэрміналёгія «краёўцаў» === [[Файл:Bazewicz - mapa Litwa i Rus 1911 AD.jpg|thumb|Мапа «Літвы і Русі: Літва, Беларусь, Падолія, Валынь і Ўкраіна», 1911 г. Картограф Юзэф Міхал Базевіч]] Маштабная і ўсеахопная праз сыстэму адукацыі, царквы і прэсы расейская ідэалёгія і афіцыйная навука, якія зьмянілі [[тапаніміка|тапанімічную]] і [[этнаніміка|этнанімічную]] тэрміналёгію ў краі, аказвалі свой уплыў на мясцовую [[эліта|эліту]] — карэнных каталіцкіх дваран-маянткоўцаў, хоць і з спазьненьнем у часе. Так, у сваіх мэмуарах адзін зь лідэраў «краёўцаў» [[Эдвард Вайніловіч]] зазначае, што нарадзіўся ў 1847 годзе ў [[Сядзіба Ваньковічаў (Менск)|маёнтку Сьляпянка]] пад [[Менск|Менскам Літоўскім]]; апісваючы акруговыя земскія зьезды ў 1881 годзе, стварэньне сельскагаспадарчых таварыстваў у краі (у 1880-я гады), дзейнасьць мясцовых дэпутатаў у [[Дзяржаўная дума Расейскай імпэрыі|Дзяржаўнай думе]] і [[Дзяржаўны савет (Расейская імпэрыя)|Дзяржаўным савеце Расейскай імпэрыі]] (з 1906 году), называе Менскую, Віцебскую і Магілёўскую губэрні «беларускімі», а Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую губэрні — «літоўскімі губэрнямі»{{Заўвага|''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 1, 41, 62—63, 168, 174. Апісваючы земскія зьезды ў студзені 1881 году, Вайніловіч напісаў пра стварэньне акруг для выбраньня дэлегатаў: «''Тыя акругі ствараліся надта хітра, каб іх межы ні ў якім разе не супадалі з пэўнымі аўтанамічнымі традыцыямі правінцыі''». На ягоны погляд, лягічней было б, зыходзячы з гістарычнага адзінства і падобнасьці гаспадарчых праблемаў, разьмеркаваць шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў у адну акругу, але «літоўскія губэрні» аб’ядналі з прыбалтыйскімі (зь зьездам у Рызе), а Менскую і Магілёўскую — з Смаленскай і Калускай (зь зьездам у Смаленску). Гл.: ''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 41.}}. У пачатку [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]] былі выдадзеныя законы, якія гарантавалі многія грамадзянскія правы і свабоды (у тым ліку ў рэлігійных, моўных і нацыянальных дачыненьнях). Узьніклая сярод мясцовых дваранаў і інтэлігенцыі «краёвая» дыскусія ў Паўночна-Заходнім краі шырока ўжывала датычна заходніх губэрняў (паўночна-заходніх і паўднёва-заходніх губэрняў) традыцыйную геаграфічную тэрміналёгію часоў Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ) і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], якой мясцовая шляхта паралельна карысталася ўсё XIX стагодзьдзе: «Літва і Русь» — у дачыненьні ўсяго [[Заходні край|Заходняга краю]]; «Літва» — у дачыненьні ўсіх паўночна-заходніх губэрняў (былых зямель ВКЛ); паралельна «Літва» (у вузкім сэнсе) — у дачынеьні Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў; «Русь» — у дачыненьні Віцебскай, Магілёўскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрняў; «Беларусь» — у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай губэрняў (часам да Менскай); «Валынь», «Падолія» і «Ўкраіна» (альбо цалкам «Русь» (у вузкім сэнсе)) — у дачыненьні адпаведна Валынскай, Падольскай і Кіеўскай губэрняў{{Заўвага|У 1905 годзе краёўцы лібэральна-кансэрватыўнага кірунку нават спрабавалі стварыць [[Краёвая партыя Літвы і Беларусі|Краёвую партыю Літвы і Русі]].}}. Так, у 1905 годзе ў першым нумары газэты «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]», якая стала адной з галоўных трыбунаў «краёвасьці», у артыкуле «Індустрыялізацыя Літвы» адзначалася: ''«Літва (ва ўрадавай тэрміналёгіі Паўночна-Заходні край) ахоплівае [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]], г.зн. [[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую губэрні]], а таксама [[Менская губэрня|Менскую]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую]] і [[Віцебская губэрня|Віцебскую губэрні]]. Вялікі гэта шмат зямлі: на захадзе гранічыць з Каралеўствам Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]] і [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрнямі]]; на поўначы з [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай губэрняй]], на ўсходзе з [[Смаленская губэрня|Смаленскай]], [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрнямі]], на поўдні з [[Валынская губэрня|Валынскай губэрняй]]. Агульна займае прастору каля 260 490 квадратных вёрстаў, ці палову тэрыторыі [[Францыя|Францыі]], і трошкі менш за палову [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Насельніцтва краю складае каля 12 000 000. Хоць літоўскія губэрні належаць да розных адміністрацыйных адзінак, аднак гэта з эканамічнага пункту гледжаньня складае адну цэласьць. <…> Увогуле ўсе літоўскія губэрні ў эканамічным пляне вельмі недаразьвітыя»''<ref>''Ostroróg-Sadowski, J.'' [[:c:Файл:Hipolit Korwin-Milewski artykul - Kuryer Litewski 1905 nr 1 s 2.jpg|Uprzemysłowienie Litwy]] / J. Ostroróg-Sadowski // Kuryer Litewski. — 1905. — № 1. — С. 2.</ref>. Аднак адразу ж газэта «Kurier Litewski» пачала паралельна ўжываць і афіцыйную ўрадавую геаграфічную і этнанімічную тэрміналёгію для паўночна-заходніх губэрняў: выдавецтва газэты друкавала ў 1905—1909 гадох кнігу-даведнік Напалеона Роўбы «Przewodnik po Litwie i Białejrusi» («Праваднік па Літве і Беларусі»), якая давала кароткія гістарычныя і геаграфічныя зьвесткі аб населеных пунктах і дзе «Літвой» называліся [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]], «Беларусьсю» — [[Менская губэрня|Менская]], [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]], і зазначалася, што Вільня ''«ёсьць несумненна асяродкам, дзе зьядноўваюцца ўсе ніці жыцьця Літвы і Беларусі»''<ref>''Rouba, N.'' Przewodnik po Litwe i Białejrusi… С. 3.</ref>. У газэтных артыкулах «краёўцаў» тэрмін «беларусы» адносіўся да беларускамоўнага, а «літоўцы» — да летувіскамоўнага ([[балты]]йскага) насельніцтва. Пазьней, напрыклад, Эдвард Вайніловіч у сваіх мэмуарах, апісваючы падзеі ў Паўночна-Заходнім краі ў 1914—1918 гадох, ужо акрэсьлівае тэрыторыю «Беларусі», зыходзячы з моўнага крытэру, такім абшарам: частка Віленскай губэрні, большая частка Гарадзенскай і цалкам Менская, Віцебская і Магілёўская губэрні<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 201.</ref>. Укладваньне ў тэрмін «беларусы», якім стала пачалі называць большасьць славянамоўнага сялянскага насельніцтва краю, значэньня часткі (галіны) «адзінага рускага народу» было непрымальным для самаідэнтыфікацыі значнай часткі (асабліва матэрыяльна незалежнай) мясцовай шляхты, бо было б прызнаньнем этнічнай асыміляцыі (абрусеньня) і адрачэньня ад уласнай гісторыі і традыцыяў{{Заўвага|Беларускі нацыянальна-дэмакратычны рух канца XIX — пачатку XX ст. быў прадстаўлены прыхільнікамі з самых розных станаў (дваранаў, сьвятароў, мяшчанаў і сялянаў), дзе пераважалі прадстаўнікі той сялянскай інтэлігенцыі расейскай асьветы, якая выходзіла зь вёскі і, канчаючы настаўніцкія і духоўныя сэмінарыі, не далучалася да «заходнерусістаў», а таксама прадстаўнікі інтэлігенцыі мясцовай «польскай» (каталіцкай і польскамоўнай) культуры, якія паходзілі з дробнай засьцянковай шляхты. І менавіта апошняя катэгорыя (малазаможнае дваранства польскай культуры) была самай шматлікай і вызначальнай у той пэрыяд у сацыяльным руху, які надумаў узьняць і прапагандаваць мясцовую беларускамоўную культуру. Гл.: ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 311—312.}}. А замацаваньне ў другой палове XIX ст. у афіцыйнай расейскай навуцы, ідэалёгіі і прэсе тэрміну «литовцы» («литвины») толькі за [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] насельніцтвам прывяло да таго, што мясцовае дваранства, якое не згадзілася аднесьці сябе да [[балты|балтаў]], для вонкавых дачыненьняў з афіцыйнай уладай і расейскім дваранствам пачало карыстацца толькі тэрмінам «палякі», хоць у прыватных зносінах паміж сабой і з «караняжамі» (г.зн. з [[палякі|палякамі]] з [[Варшаўскае генэрал-губэрнатарства|уласна польскіх губэрняў]] Расейскай імпэрыі — губэрняў былога [[Царства Польскае|Царства Польскага]]) яшчэ выкарыстоўвалі паралельна і тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны»){{Заўвага|Дачка [[Ежы Чапскі|Ежы Чапскага]] графіня [[Марыя Чапская]] (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 г., Парыж) напісала пра палеміку паміж польскамоўным пісьменьнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фларыянам Чарнышэвічам||pl|Florian Czarnyszewicz}} (1895—1964) і беларускамоўным пісьменьнікам [[Кастусь Акула|Кастусём Акулам]] (1925—2008), калі апошні, жадаючы польска-беларускага паразуменьня, усё ж папракаў Чарнышэвіча ў фальшаваньні гісторыі Беларусі і казаў, што землеўласьнікі-«палякі» і безьзямельная шляхта гэта чарвякі, якія крывавілі цела яго айчыны і сялянаў-«беларусаў». У эсэ графіня патлумачыла, якія адносіны былі ў карэннага дваранства да сялянаў і чаму «польскія» дваране не прымалі слова «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў Фларыяна Чарнышэвіча, напісаных па-беларуску да Кастуся Акулы і перасланых копіяй пазьней Марыі Чапскай: «''Сяляне станавіліся шляхтай, а шляхта выгасала, пераходзячы ў становішча сялянаў. <…> Важна тое, што спадар зьяўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсьць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косьці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме ня мовілі па-польску, але назвы «бела-» ці «чарнарусаў» не прымалі, бо «рускі» для іх азначаў тры чацьвертых маскаля. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасьць. І калі б тады якая мудрасьць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыцьцё найменьне «[[ліцьвіны|літоўца]]» (у значэньні міцкевічаўскім) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі''». (Гл.: ''Czapska, M.'' Florian Czarnyszewicz … С. 166—167.). Фларыян Чарнышэвіч, хоць і не належаў да ідэолягаў «краёвасьці», выказваў тыповыя для краёўцаў думкі.}}. Непрыняцьце новага значэньня тэрміна «літоўцы» (г.зн. толькі балтамоўнае насельніцтва){{Заўвага|[[летувісы|Летувіскі]] (балтамоўны) нацыянальна-дэмакратычны рух быў прадстаўлены ў абсалютнай большасьці сялянамі або інтэлігенцыяй і сьвятарствам сялянскага паходжаньня, якія нарадзіліся ў Ковенскай губэрні (жамойцкі біскуп [[Антанас Баранаўскас]] (1835—1902), ксёндз [[Ёнас Майроніс]] (1862—1932), ксёндз [[Ёнас Басанавічус]], [[Пятрас Краўчунас]], [[Ёнас Вілейшыс]], [[Пятрас Вілейшыс]], [[Вацловас Біржышка]], [[Пэліксас Бугайлішкіс]], [[Андрус Булёта]], [[Юргіс Шайліс]], [[Казімэрас Сьцяпонас Шайліс]] ды інш.). Напярэдадні 1917 году ў ім было два кірункі — хрысьціянска-дэмакратычны, клерыкальны (імкненьне да пабудовы каталіцкай і кансэрватыўнай дзяржавы, дзе дамінуючае становішча будзе займаць клір) і нацыяналістычны (нацыяналізм і дэмакратызм ва ўсіх галінах жыцьця, найбольш папулярны сярод сялянства). Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасьцю... С. 337.}} прывяло да ўзьнікненьня ў канцы XIX — пачатку XX ст. і пэўнага пашырэньня ў асяродзьдзі мясцовай (каталіцкай і польскамоўнай) шляхты (асабліва ў этнакантактнай зоне — у [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], прымежнай з асноўным масівам балтамоўнага насельніцтва — [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрняй]]) тэрміну «младалітоўцы» для абазначэньня балтамоўнага насельніцтва, а для ўласнага самавызначэньня — тэрмінаў «старалітоўцы» (''starolitwini''), «гістарычныя літоўцы» (''litwini historyczni''), «міцкевічоўцы» (у знак салідарнасьці з тым значэньнем паняцьця «літоўцы» (''litwini''), які выкарыстоўваў [[Адам Міцкевіч]] у сваім творы «[[Пан Тадэвуш]]»)<ref>Гл.: ''Buchowski, K.'' Litwomani … С. 26</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис… С. 15.</ref>{{Заўвага|Ананімны аўтар (відавочна, маянтковец) пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце «Kurier Litewski» (№ 146, 1906 г.) разьмясьціў артыкул «Мы і літоўцы», дзе спрабаваў папулярызаваць тэрмін «старалітовец» і нават прапаноўваў стварыць «Старалітоўскую партыю», якая б адлюстроўвала інтарэсы карэнных дваранаў; а балтамоўнае сялянства, якое пачало (на думку аўтара, з падачы і падтрымкі расейскага ўраду) карыстацца назвай «літоўцы», прапаноўваў называць «младалітоўцамі». Яшчэ ў 1934 г. [[Раман Скірмунт]] у артыкуле-нэкралёгу «Панны з Муру» у газэце [[Słowo (1922)|«Słowo»]] (№127, 1934 г.) аб [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] і Юзэфе Куржанеўскай напісаў, што захапленьні Канстанцыяй Скірмунт [[літваманы|«літваманіяй»]] нz ўлічвалі тое, што «младалітоўцамі» паняцьце «Літва» было звужанае толькі да свайго этнаграфічнага, балтамоўнага арэалу (Ковеншчыны, то бок сучаснага тэрміну ''Летува'' клясычнае нормы), які сягаў межамі толькі да [[Вільня|Вільні]] (няўлучна). Гл.: ''Skirmuntt, R.'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3.}}. Хоць хутка і яны пачалі менаваць сябе толькі як «палякі»<ref>Гл. напрыклад: ''Туронак, Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі / Ю. Туронак. — Мінск : Медисонт, 2006. — С. 18.</ref>. === Змаганьне «краёўцаў» за адзінства краю === {{Асноўны артыкул|Першая сусьветная вайна на Беларусі}} У 1915 годзе, з прыходам у [[Вільня|Вільню]] нямецкіх войск падчас [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], ідэя «краёўцаў» пра непадзельнасьце і цэласнасьце літоўска-беларускіх губэрняў (Паўночна-Заходняга краю — былых зямель Вялікага Княства Літоўскага) увасобілася ў стварэньні Рады [[Канфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|Канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] — блёку лідэраў мясцовых беларускіх, летувіскіх, жыдоўскіх і польскіх этнапалітычных і этнакультурных рухаў, якія адносіліся да лібэральна-дэмакратычнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]. Ініцыятыва яе стварэньня належала беларускім краёўцам-дэмакратам. Праграмныя дакумэнты Канфэдэрацыі ВКЛ, якія пашыраліся на чатырох мовах (беларускай, летувіскай, польскай і ідыш), пастулявалі неабходнасьць вылучэньня акупаваных немцамі паўночна-заходніх губэрняў з-пад юрысдыкцыі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і ўтварэньня на гэтай тэрыторыі «незалежнай дзяржаўнай адзінкі» з [[сойм]]ам (парлямэнтам) у Вільні, сфармаваным шляхам агульных, роўных, прамых выбараў пры тайным галасаваньні. Нямецкія ўлады не праявілі зацікаўленасьці ў адраджэньні [[ВКЛ]]{{Заўвага|Праявілася і катэгарычная нязгода дзеячаў летувіскага (балтамоўнага) руху, якія мелі ўласную думку пра аўтаномію (ці самастойнасьць) «Літвы» з сталіцай у Вільні, пра што яны надумалі яшчэ ў 1905 годзе на сваім [[Вялікі віленскі сойм (1905)|Вялікім віленскім сойме]]. Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасцю... С. 336.}}. Па тым, як у пачатку лістапада 1918 году нямецкія войскі пакінулі тэрыторыю [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]] паводле пастановаў [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]], лідэры карэннага дваранства Менскай губэрні (галоўным чынам, сябры [[Менскае таварыства сельскай гаспадаркі|Менскага таварыства сельскай гаспадаркі]] — прыхільнікі лібэральна-кансэрватыўнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]) былі супраць падзелу Беларусі на часткі, выступілі з ініцыятывай стварэньня пад нямецкім куратарствам Вялікага Княства Літоўска-Беларускага (з паўночна-заходніх губэрняў) і папрасілі нямецкага генэрала [[Эрык фон Фалькенгайн|Эрыка фон Фалькенгайна]] (1861—1922) паведаміць пра гэтае імкненьне нямецкаму імпэратару [[Вільгельм II|Вільгельму II]]. Прыкметна, што менскія дваране прапаноўвалі даць назву новай дзяржаве не «Вялікае Княства Літоўскае» (альбо «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае»), а «Вялікае Княства Літоўска-Беларускае», што сьведчыла пра прыманьне імі новага значэньня геаграфічнай і этнанімічнай тэрміналёгіі. Генэрал фон Фалькенгайн адказаў дэлегацыі менскіх дваранаў, якіх узначаліў граф [[Ежы Чапскі]] (1861—1930), што мусіць строга выконваць пастановы Берасьцейскага міру, але перадасьць прапанову ў Галоўную імпэратарскую стаўку; падобныя ідэі пэўны час падтрымлівала інтэлігенцыя з прадстаўнікоў беларускага нацыянальнага руху. Аднак разам зь імі пазьней паўстала ў існасьці канкурэнтная ідэя Беларускае Народнае Рэспублікі (нацыянальнае дзяржавы беларусаў), а немцы ў лютым 1919 году хутка пакінулі ўсю тэрыторыю Беларусі, а на зьмену ім прышлі войскі [[бальшавікі|бальшавікоў]]<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 209.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Czasopis - Litwa i Rus - rok 1 - grudzien 1912 - T 4 - z 3.jpg|Вокладка часопіса «Litwa i Ruś» (Вільня), 1911 г. Файл:Starolitwin - Kuryer Litewski 1906 nr 146 s 1.jpg|Артыкул «Мы і літоўцы» ананімнага аўтара пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski»]] (№ 146, 1906 г.) </gallery> == Дадатковыя зьвесткі == * Пад рэдакцыяй [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] ў 1888—1889 гадох выходзіў даведнік «Северо-Западный календарь» (1888—1893), які быў штогадовым дадаткам да прыватнай лібэральнай газэты «[[Менскі лісток (1886)|Минский листок]]» і дзе частка матэрыялу друкавалася на [[беларуская мова|беларускай мове]]<ref>Гл.: ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 119.; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 283.</ref>. Гэты каляндар і даведнік па шасьці літоўска-беларускіх губэрнях складаў пэўную канкурэнцыю даведніку «Виленский Календарь» і іншым расейска- і польскамоўным даведнікам, а рэдактар Доўнар-Запольскі друкаваў свае ўласныя артыкулы з гісторыі, этнаграфіі, статыстыкі краю. Мітрафан Доўнар-Запольскі таксама напісаў шэраг гістарычных і этнаграфічных прац, дзе ўжываў (з цэнзурных прычынаў) тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «заходне-рускі»: «Статистические очерки Северо-Западного края» (1888), «Чародейство в Северо-Западном крае в XVII—XVIII вв.» (1890), «Западнорусская семейная община в XV веке» (1897), «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1905). * У [[Менск]]у штодзённа з 1 (14) лістапада 1902 да 8 (21) сьнежня 1905 году выдавалася газэта [[Северо-Западный край (газэта)|«Северо-Западный край»]] (якая ў 1886—1902 гадох мела назву [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] і дзе працавалі аматары беларускай культуры і гісторыі — Мітрафан Доўнар-Запольскі, [[Янка Лучына]] ды інш.). У 1905 годзе яна стала [[сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратычнага]] ([[марксізм|марксісцкага]]) кірунку — надрукавала праграму [[II зьезд РСДРП|II зьезду]] [[РСДРП]], артыкул [[Уладзімер Ленін|Уладзімера Леніна]], памфлет [[Максім Горкі|Максіма Горкага]] ды інш. А 15 траўня 1905 году ў газэце быў надрукаваны верш [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Мужык» — першы [[беларуская мова|беларускамоўны]] дэбют паэта ў друку [http://feb-web.ru/feb/periodic/pp0-abc/pp2/pp2-0481.htm]. <gallery perrow=5> Severo-Zapadnyj kalendar - 1893 AD.jpg|Вокладка даведніка «Северо-Западный календарь», 1893 г. Mitrafan Dounar-Zapolski - Ocherki po organizacii zapadno-ruskogo krestianstva v XVI veke - 1907 AD.JPG|вокладка кнігі [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1907 г.) Petrov - Belorussia i Litva - Istoricheskie sudby Severo-Zapadnogo kraja - 1890.jpg|Вокладка кнігі М.І. Пятрова «Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края» ([[Санкт-Пецярбург]], 1890 г.) Миловидов - Освобождение крестьян СЗК - 1901.jpg|Вокладка кнігі А.І. Мілавідава «Освобождение крестьян Северо-Западного края и поземельное устройство их при графе М.Н. Муравьеве» ([[Вільня]], 1901 г.) </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Летувізацыя]] == Заўвагі == {{Заўвагі|3}} == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * ''[[Яўген Анішчанка|Анішчанка, Я.]]'' Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. Анішчанка. — {{Менск (Мінск)}}: Хурсік, 2003. — 470 с. * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}} * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Белая Русь / А. Белы // {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} — С. 306—308. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' [https://web.archive.org/web/20150926144546/http://pdf.kamunikat.org/3662-1.pdf Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы] / А. Белы. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2000. — 238 с — {{ISBN|985-6599-12-1}} * ''Ганчарук, І.'' Палітыка царызму ў адносінах да каталіцкай царквы (1772—1830) / І. Ганчарук // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 2002. — № 1. — С. 39—46. * Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. Брыгадзін, У. Ладысеў, П. Зялінскі [і інш.]. — Ч. 2 : XIX—XX стагоддзі. — {{Менск (Мінск)}}: РІВШ БДУ, 2002. — 656 с. * Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. Марцуль]], І. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. Новіка, Г. Марцуля. — Ч. 1. Ад старажытных часоў — па люты 1917 г. — {{Менск (Мн.)}}: Выш. шк., 2003. — 416 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Т. 4: Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.) / М. Біч [і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 2005. — 519 с. * ''Казлоў, Л.'' Беларусь на сямі рубяжах / Л. Казлоў, А. Цітоў. — {{Менск (Мінск)}}: Беларусь, 1993. — 71 с. * Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.) / В. Грыгор’ева [і інш.]; навук. рэд. У. Навіцкі. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 1998. — 340 с. * [[Алег Латышонак|''Латышонак, А.'']] Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII — да пачатку ХХІ ст. / А. Латышонак, Я. Мірановіч. — Вільня — Беласток: Інстытут беларусістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 368 с. * [[Антон Луцкевіч|''Луцкевіч, А.'']] [http://kamunikat.org/download.php?item=10103-1.pdf&pubref=10103 Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Антон Луцкевіч; уклад., прадм. , камэнт., індэкс імёнаў, пер. з пол. і ням. А. Сідарэвіча. — {{Менск (Мінск)}}: Кнігазбор, 2006. — 460 с. * ''Насытка, Я.'' «Тыя ж беларусы…»: Этнічныя межы беларусаў у XIX — пачатку XX ст. / Я. Насытка // Беларуская мінуўшчына. — 1994. — № 4. — С. 11—15. * Паўночна-заходні край // {{Літаратура/БелСЭ|8}} — С. 339. * ''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5}} — С. 441. * [[Аляксандр Смалянчук|''Смалянчук, А.'']] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Смалянчук. — СПб.: Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * [[Сяргей Токць|''Токць, С.'']] [https://web.archive.org/web/20160305191643/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/24/04.htm Беларуская ідэнтычнасць у ХІХ ст.] // Białoruskie Zeszyty Historyczne. № 24, 2005. [https://web.archive.org/web/20140815030928/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2202] * ''[[Юры Туронак|Туронак, Ю.]]'' [https://web.archive.org/web/20140815024349/http://pdf.kamunikat.org/1771-1.pdf Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі] / Ю. Туронак. — {{Менск (Мінск)}}: Медисонт, 2006. — 180 с. * [[Аляксандар Цьвікевіч|''Цьвікевіч, А.'']] «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадскай мысьлі на Беларусі ў ХІХ і пачатку ХХ в. / А. Цьвікевіч. — 2-е выд. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1993. — 352 с. * [[Захар Шыбека|''Шыбека, З.'']] Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002) / З. Шыбека. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2003. — 490 с. * Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык [і інш]. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1985. — 215 с. * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * ''Buchowski, K.'' [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku] / K. Buchowski. — Białystok : Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku, 2006. — 430 s. * [[Марыя Чапская|''Czapska, M.'']] Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice / M. Czapska. — Warszawa : Więź, 2006. — S. 164—171. * [[Якуб Гейштар|''Gieysztor, J.'']] Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 : w 2 t. / J. Gieysztor; przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. — Wilno : Nakładem Tow. Udz. «Kurjer Litewski», 1913. — T. 1. — 422 s. * [[Раман Юркоўскі|''Jurkowski, R.'']] Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo polskie Ziem Zabranych w wyborach do Dumy Państwowej i Rady Państwa 1906—1913 / R. Jurkowski. — Olsztyn: WUWM Olsztyn, 2009. — 550 s. * [[Ігнат Лахніцкі|''Lachnicki, I.E.'']] [http://www.polona.pl/dlibra/doccontent?id=5954&from=FBC Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey]{{Недаступная спасылка|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / I.E. Lachnicki. — Wilno : Druk. Józefa Zawadzkiego, 1817. — 88 s. * [[Уладзіслаў Адамавіч Міцкевіч|''Mickiewicz, W.'']] Pamiętniki : w 3 t. / W. Mickiewicz. — Warszawa—Kraków—Lublin—Łódź—Paryż—Poznań—Wilno—Zakopane : Gebethner i Wolf, 1927. — T. 2 : 1862—1870. — 441 s. * [[Міхал Клеафас Агінскі|''Ogiński, M.K.'']] Pamiętniki Ogińskiego o Polsce i polakach od roku 1788 aż do konca roku 1815 : w 4 t. / M.K. Ogiński; z języka francuzkiego. — Poznań : Księgarnia Jana Konstantego Żupańskiego, 1871. — T. 3. — 218 s. * ''Rodkiewicz, W.'' Russian Nationality Policy in the Western Provinces of the Empire (1863—1905) / W. Rodkiewicz. — Lublin: Scientific Society of Lublin, 1998. — 257 s. * [[Напалеон Роўба|''Rouba, N.'']] [https://web.archive.org/web/20140603144045/http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/rouba/Rouba_N._Przewodnik_po_Litwe_i_Bia%C5%82ejrusi.html Przewodnik po Litwie i Białejrusi] / N. Rouba. — Wilno : Wydawnictwo «Kurjera Litewkiego», 1908. — 2-e wyd. — 215 s. [http://pbc.biaman.pl/dlibra/docmetadata?id=14001&from=publication&] * [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|''Skirmuntt, R.'']] [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3. * [[Дарус Сталюнас|''Staliunas, D.'']] Making Russians. Meaning and Practice of Russification in Lithuania and Belarus after 1863 / D. Staliunas. — Amsterdam—New York : Rodopi, 2007. — 465 s. * [[Дарыюш Шпопэр|''Szpoper, D.'']] Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s. * ''Weeks, T.R.'' Nation and State in Late Imperial Russia. Nationalism and Russification on the Western Frontier, 1863—1914 / T.R. Weeks. — DeKalb: Northern Illinois University Press, 1996. * [[Эдвард Вайніловіч|''Woyniłłowicz, E.'']] Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — cz. 1. — 368 s. * [[Марыян Зьдзяхоўскі|''Zdziechowski, M.'']] Idea polska na kresach / M. Zdziechowski // Widmo przyszłości : szkice historyczno-publicystyczne / M. Zdziechowski. — Wilno : Grafika, 1939. — S. 1—17. * Акты Виленской археографической комиссии (Акты издаваемые комиссиею, Высочайше учрежденною для разбора древних актов в Вильне). — Вильна: Тип. А. Г. Киркора, 1865. — [https://web.archive.org/web/20160414010348/http://www.runivers.ru/lib/book3036/9545/ Т. I. Акты Гродненского земского суда]. — 377 с. * ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России / К. Арсеньев. — Санкт-Петербург : Тип. Импер. академии наук, 1848. — 503 с. * Белоруссия // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1863. — Т. I. — С. 371. * Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С.231. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С. 232—234. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * ''Большакова, О. В.'' Российская империя: система управления. Современная зарубежная историография: аналитический обзор / О. В. Большакова ; Центр социал. науч.-информ. исслед. Отд. отеч. и зарубеж. истории; Отв. ред. В. М. Шевырин. — М., 2003. — 92 с. * ''[[Пётар Брыгадзін|Бригадин, П. И.]]'' Минские губернаторы: история власти / П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич. — Минск : БГУ, 2009. — 351 с (фрагмэнт кнігі гл. тут [https://web.archive.org/web/20131001215756/http://www.simst.bsu.by/main/guide/brigadin/7.pdf]) * ''[[Фадзей Булгарын|Булгарин, Ф.]]'' Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года // Выбранае / Ф. Булгарын; уклад., прадм., камент. А. Фядуты. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 2003. — С. 173—223. * [[Міхаіл Далбілаў|''Долбилов, М. Д.'']] Русский край, чужая вера: Этноконфессиональная политика империи в Литве и Белоруссии при Александре II / М. Д. Долбилов. — М. : Новое литературное обозрение, 2010. — 1000 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * ''Зайончковский, П. А.'' Правительственный аппарат самодержавной России в XIX в. / П. А. Зайончковский. — М. : Мысль, 1978. — 288 с. * Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — Москва: Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с. * Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1894. — Т. XII. — С. 247. * Западный край // Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания; под ред. С. Н. Южакова. — СПб : Тип. Тов-ва «Просвещение», 1902. — Т. 9. — С. 507. * История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с. * ''Каппелер, А.'' Россия — многонациональная империя: Возникновение. История. Распад / А. Каппелер; пер. с нем. С. Червонная. — М. : Традиция, 2000. — 344 с — {{ISBN|5-89493-009-Х}} * [[Аляксандар Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] Система управления и чиновничество белорусских губерний в конце XVIII — первой половине XIX в. / А. А. Киселев. — Минск : ВА РБ, 2007. — 172 с. * ''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае. Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественнно в муравьевскую эпоху / И. Корнилов. — Санкт-Петербург : Тип. А. Лопухина, 1901. — 420 с. * ''[[Міхаіл Каяловіч|Коялович, М. О.]]'' Чтения по истории Западной России / М. О. Коялович. — СПб, 1884. — 341 с. * ''Лебедкин, М.'' [http://books.google.ru/books?id=yZcZAAAAYAAJ&pg=RA2-PA9&dq=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ei=hL_dUKWoGMSg4gSU6ICgBw&ved=0CEMQ6AEwAw#v=onepage&q=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&f=false О племенном составе народонаселения Западного края Российской империи // Вестник Юго-Западной и Западной России. Историко-литературный журнал. Октябрь. Том II. Киев, 1862] * ''Липранди, А. П.'' [http://dlib.rsl.ru/01003548360?get=pdf «Отторженная возвратих»: Падение Польши и воссоединение Западно-Русского края] / А. П. Липранди (А. Волынец). — СПб : Калашниковск. тип. А. Л. Трунова, 1893. — 80 с. * ''Литвинов, М. М.'' [https://web.archive.org/web/20160304225214/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003545042?get=pdf Литовская область, Полесье и страна к югу от Полесья : Записки офицеров старш. курса Николаев. акад. Ген. штаба, сост. по лекциям адъюнкт-проф. М. Литвинова в 1883—83 г.] / М. М. Литвинов. — СПб : Общественная польза, 1883. — 16 с. * Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1867. — Т. III. — С. 62—64. * ''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия по отношению к дворянству Белоруссии в конце XVIII — первой половине XIX вв. / С. Л. Луговцова. — Минск : БГПУ, 1997. — 79 с. * ''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы Российской империи (XVIII — начало XX века) / Л. М. Лысенко. — М. : МПГУ, 2001. — 2-е изд. — 358 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния / сост. А. Корева. — Санкт-Петербург: Тип. И. Огризко, 1861. — 804 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Минская губерния / сост. И. Зеленский. — Санкт-Петербург : Воен. тип., 1864. — Ч. 1. — 672 с. * [[Аляксей Мілер|''Миллер, А.'']] [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста] // uchebilka.ru [Электронны рэсурс] * Народы России. Белорусы и поляки / Издание «Досуг и дело». — СПб : Общественная польза, 1878. — 68 с. * Обозрение исторических сведений о составлении свода местных законов западных губерний. — Санкт-Петербург, 1837. — 96 с. * ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края / Н. И. Петров. — СПб. : Тип. Тов. «Общественная польза», 1890. — 585 с [https://web.archive.org/web/20141129015141/http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/] * Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. — М. : Наука, 1964. — 707 с. * ''Реклю, Э.'' [https://web.archive.org/web/20160303211904/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf Россия европейская и азиатская] : в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. Европейская Россия. До Урала. — СПб. : А. Ильин, 1883. — 700 с. * ''[[Сусана Самбук|Самбук, С. М.]]'' Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX века / Ред. В. П. Панютич. — Минск : Наука и техника, 1980. — 224 с. * Сборник императорского русского исторического общества. — Т. 23: Письма Императрицы Екатерины II к Гримму (1774—1796) / изданные с пояснительными примечаниями Я. Грота. — СПб. : Тип. Императорской Академии Наук, 1878. — 734 с. * ''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии / А. Сементовский. — Санкт-Петербург : Тип. Н. Хана. — 1872. — 69 с. * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] Границы в пограничье: белорусы и этнолингвистическая политка Российской империи на Западных окраинах в период Великих Реформ / Д. Сталюнас // Ab Imperio. 2003 — № 1. — С. 261—292. * ''Столпянский, Н. П.'' Девять губерний Западно-Русского края в топографическом, геогностическом, статистическом, экономическом, этнографическом и историческом отношениях : (С карт. девяти губерний края) / Н. П. Столпянский. — СПб : тип. Гогенфельдена и К°, 1866. — 200 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н. Г.'']] [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003570717?get=pdf Исследование вопроса, какое место в русской истории должно занимать Великое княжество Литовское?]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Н. Г. Устрялов. — Санкт-Петербург : тип. Экспедиции заготовления гос. бумаг, 1839. — 42 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н.'']] Русская история: в 2 ч. / Н. Устрялов. — Изд. 5-е. — Санкт-Петербург : тип. Апполона Фридрихсона, 1855. — Ч. 2. Новая история. — 600 с. * [[Павал Ёзэф Шафарык|''Шафарик, П. И.'']] [https://web.archive.org/web/20141129031330/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003560707?get=pdf Славянское народописание] / П. И. Шафарик; пер. с чешского И.Бодянского. — М. : Университетская типография, 1843. — 182 с. * ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с. * [[Родрыг Эркерт|''Эркерт, Р. Ф.'']] [https://web.archive.org/web/20160303234943/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом)] / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140530161039/http://www.runivers.ru/lib/book3130/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20160308003703/http://www.runivers.ru/lib/book3136/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Второе], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20110819174043/http://runivers.ru/lib/book3139/9995/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Третье], Руниверс * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] [https://web.archive.org/web/20150924092948/http://www.russianresources.lt/archive/Mater/staliunas.html Этнополитическая ситуация Северо-Западного края в оценке М. Н. Муравьева (1863—1865)] * [[Аляксандр Аляксандравіч Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] [http://zapadrus.su/2012-04-11-14-59-43/2013/-1863-/246-2013-01-19-133149.html Конфессиональные аспекты кадровой политики российских властей в полицейских учреждениях МВД белорусских губерний во второй половине XIX — начале XX вв.], Западнорус [Электронны рэсурс] === Мапы літоўска-беларускіх губэрняў Расейскай імпэрыі === * [http://www.vln.by/sites/default/files/map6.jpg Полацкая і Магілёўская губэрні 1778—1796], сайт гісторыка [[Вячаслаў Насевіч|Вячаслава Насевіча]] * [http://www.vln.by/sites/default/files/map3.jpg Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі ў 1793—1796 гг.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [http://www.vln.by/sites/default/files/map5.jpg Беларусь у другой палове XIX — пачатку XX в.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [https://web.archive.org/web/20130928013615/http://www.runivers.ru/lib/book3295/16672/ Российский атлас, из сорока четырех карт состоящий и на сорок два наместничества Империю разделяющий, 1792 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20161107012254/http://www.runivers.ru/lib/book7629/406248/ Карманный почтовый атлас всей Российской Империи разделенной на Губернии с показанием главных почтовых дорог, 1808 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140723002608/http://www.runivers.ru/lib/book3293/16652/ Атлас Исторический, Хронологический и Географический Российского государства, составленный на основании истории Карамзина Иваном Ахматовым, 1831 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140904163649/http://www.runivers.ru/lib/book4750/58819/ Атлас Российской Империи, содержащий в себе 51 губернию, 4 области, Царство Польское и Княжество Финляндское, 1835 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140214221543/http://www.runivers.ru/lib/book3296/16681 Подробный атлас Российской Империи с планами главных городов, 1876 год], Руниверс * [http://rodmurmana.narod.ru/Karty.htm Мапы губэрняў эўрапейскай часткі Расейскай імпэрыі, 1903 год] * [https://web.archive.org/web/20150721022727/http://www.runivers.ru/lib/book7761/450334/ Россия. Географическое описание Российское Империи по губерниям и областям с географическими картами, 1913 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140307064333/http://starye-karty.litera-ru.ru/index.html#gub Картографическая энциклопедия: старые карты Российской империи], Литера. Ру {{Беларусь у тэмах}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Паўночна-Заходні край| ]] 62onqknoex0kf9scqfrkeb9owqwwdqt 2678291 2678285 2026-07-08T22:38:23Z ~2026-38974-75 98784 /* Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» */ 2678291 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mapa 6 gubernij Litwy i Bialej Rusi - Benedykt Hertz.jpg|міні|300пкс|Шэсьць губэрняў Паўночна-Заходняга краю [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] — мапа, надрукаваная ў выдавецтве газэты «[[краёўцы|краёўцаў]]» «[[Kurier Litewski (1905)|Kurjer Litewski]]» і названая «Мапа шасьці губэрняў Літвы і Беларусі», паміж 1905—1910 гг.]] '''«Паўно́чна-Захо́дні край»''' або '''«паўно́чна-захо́днія губэ́рні»''' ({{мова-ru|Северо-Западный край, северо-западные губернии|скарочана}}) — размоўная, публіцыстычная і афіцыйна-бюракратычная назва шасьці губэрняў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ([[Віленская губэрня|Віленская]], [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская]], [[Менская губэрня|Менская]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]] і [[Віцебская губэрня|Віцебская губэрні]]), уведзеная расейскімі ўладамі датычна земляў [[Анэксія|анэксаванага]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў рэчышчы [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] гістарычных [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] — [[беларусы|беларусаў]]. Тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні») ад пачатку ўжываўся ва ўрадавай расейскай тэрміналёгіі датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] па ґвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы]] (1839 год) як жаданьне паказаць ня толькі ўяўны спадчынна-дынастычны, але і [[Русіны (гістарычны этнонім)|этнаканфэсійна рускі]] характар гэтых зямель, які наўмысна праз [[Амонім|аманімічнае]] азначэньне {{мова-ru|«русский»|скарочана}} намагаліся атаясаміць з [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквой]] і [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]]. Аднак да пачатку [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы]] (1861 год) і асабліва да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] тэрмін «Паўночна-Заходні край» выкарыстоўваўся вельмі рэдка і не пашыраўся на Віцебскую і Магілёўскую губэрні. Да пачатку 1860-х гадоў часьцей за ўсё ў расейскай урадавай тэрміналёгіі «паўночна-заходнія губэрні» не вылучаліся асобна, а фігуравалі разам зь «беларускімі» (Віцебскай і Магілёўскай губэрнямі) і «паўднёва-заходнімі губэрнямі» ([[Паўднёва-Заходні край|«Паўднёва-Заходнім краем»]] — Кіеўскім ваенным генэрал-губэрнатарствам) пад агульнай назвай [[Заходні край|«заходнія губэрні» (або «Заходні край»)]]. Падпарадкаваньне ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня 1863—1864 гадоў) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў уладзе віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара пашырыла тэрмін «Паўночна-Заходні край» і на гэтыя («беларускія») губэрні, што захавалася нават па выхадзе ў 1869 годзе Віцебскай і Магілёўскай губэрняў з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара. У расейскай [[Імпэрыялізм|імпэрскай ідэалёгіі]] (г. зв. [[заходнерусізм|«заходнерусізьме»]]) тэрмін «Паўночна-Заходні край» фактычна пазначаў паўночна-заходнюю частку «адзінай Русі» — «Паўночна-Заходнюю Русь» («Паўночна-Заходнюю Расею»), што асабліва пачало прапагандавацца па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў. Апроч таго, замацаваньне з 1860-х гадоў за шасьцю губэрнямі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) назвы «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), нават па скасаваньні ў 1912 годзе Віленскага генэрал-губэрнатарства, фактычна было прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага і мае падобныя агульныя рысы ва ўсіх дачыненьнях, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях. З 1830-х гадоў спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў у паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях паступова набывалі выразна дыскрымінацыйны характар у дачыненьні многіх катэгорыяў мясцовага насельніцтва (у параўнаньні зь іншымі часткамі Расейскай імпэрыі). Плошча Паўночна-Заходняга краю (шасьці губэрняў — Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай і Віцебскай) у пачатку XX ст. складала 266 978 квадратных [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]]<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 441.</ref>. Яго цэнтрам лічылася [[Вільня]]. == Аналягі тэрміну == === Расейскія азначэньні губэрняў да часу ўзьнікненьня тэрміну === [[Файл:WKL wojewodztwa 1771.png|значак|Вялікае Княства Літоўскае, 1771 г.]] Жаданьне паказаць уяўную справядлівасьць захопу зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793 і 1795 гады), праявілася ва ўзьнікненьні ў афіцыйна-бюракратычным справаводзтве Расейскай імпэрыі тэрміну «губэрні, вернутыя ад Польшчы» («губернии, возвращённые от Польши»){{Заўвага|Пад «Польшчай» у тыя часы разумелася ўся [[Рэч Паспалітая]]}}, які выкарыстоўваўся адразу з часу [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] (1772 год) да пачатку 1860-х гадоў<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 297.</ref>. У ходзе падзелаў Рэчы Паспалітай, калі адбываўся працэс усталяваньня расейскіх парадкаў у «нованабытых» губэрнях імпэрыі, у расейскім афіцыйным справаводзтве выкарыстоўваліся таксама тэрміны «новадалучаныя ад Польшчы вобласьці», «набытыя ад Польшчы вобласьці», «зноў далучаныя да Расеі ад Польшчы губэрні» і г. д.<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17108, 17113, 17114, 17122, 17279 ды інш.</ref> [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 35 nr 27318 - p 173 - 1818 AD.jpg|міні|зьлева|''Даклад Галоўнай управы вучэльняў аб захаваньні ў цэласьці адукацыйнага фундуша з паезуіцкіх маёнткаў''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 35, №27318 (фрагмэнт), 1818 г.]] З 1796 году, пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара [[Павал I|Паўла I]], да сярэдзіны 1830-х гадоў (нават па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|«Лістападаўскага паўстаньня»]]) датычна «новадалучаных» губэрняў выкарыстоўваўся таксама тэрмін «польскія губэрні» («нашыя польскія губэрні», «польскія правінцыі»), якія не плянавалася злучыць з ваяводзтвамі [[Царства Польскае|Царства Польскага]]<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 28, № 21586, 21588; Т. 32, № 25319 ды інш.</ref>. У справаводзтве таксама можна было сустрэць тэрміны «літоўскія губэрні» («літоўскія правінцыі», «Літва») і «беларускія губэрні» («беларускія правінцыі»{{Заўвага|Тэрмін «правінцыі» («польскія правінцыі», «літоўскія правінцыі», «беларускія правінцыі» і г.д.) выкарыстоўваўся толькі да пачатку 1830-х гадоў}}, «Белая Расея» альбо «Беларусія») датычна адпаведных губэрняў, якія так называліся лучна. Зрэдку ўжываліся і тэрміны «Літоўскі край» і «Беларускі край»{{Заўвага|Тэрмін «край» у расейскай афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі меў шырокае значэньне. «Краем» маглі называць асобную губэрню; некалькі губэрняў, аб’яднаных адной прыкметай (напрыклад, «Літоўскі край», «Беларускі край» і г.д.); генэрал-губэрнатарства; некалькі генэрал-губэрнатарстваў, аб’яднаных адной прыкметай. Напрыклад, тэрмінам [[Заходні край|«Заходні край» («заходнія губэрні»)]] у свой час лучна называлі тры генэрал-губэрнатарствы (з цэнтрамі ў Вільні, Віцебску і Кіеве). Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 21, аддзяленьне 2, № 20295; Т. 28, аддзяленьне 1, № 27017; ды інш.}}. Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] зь сярэдзіны 1830-х гадоў датычна ўсіх губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай, пачаў стала выкарыстоўвацца да 1917 году тэрмін [[Заходні край|«заходнія губэрні» (альбо «Заходні край»)]]{{Заўвага|Зрэдку тэрмін «заходнія губэрні» выкарыстоўваўся яшчэ за панаваньнем маскоўскага гаспадара [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]]. Гл.: Указ 12 чэрвеня 1812 г. Аб выкарыстаньні лясной варты Заходніх губэрняў для патрэбаў пры арміях // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 32, № 25138.}}. Землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўваходзілі ў склад адасобленых суседніх генэрал-губэрнатарстваў і не вылучаліся ў бюракратычнай тэрміналёгіі асобна з «заходніх губэрняў» (найперш праз падобнасьць урадавай палітыкі датычна гэтых губэрняў){{Заўвага|Па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў дзеля выпрацоўваньня агульнай палітычнай лініі расейскіх уладаў датычна заходніх губэрняў 14 верасьня 1831 году быў створаны «Камітэт, заснаваны для разгляду розных меркаваньняў па губэрнях, ад Польшчы вернутых». У бюракратычных сфэрах гэты камітэт хутка сталі называць [[Камітэт заходніх губэрняў|«Камітэтам заходніх губэрняў»]] (1831—1848). Камітэт дзейнічаў як самастойная ўстанова, але меў блізкія зносіны з Камітэтам міністраў Расейскай імпэрыі, і распрацоўваў датычна заходніх губэрняў розныя ўніфікацыйныя захады, каб «губэрні, ад Польшчы далучаныя, прыведзеныя былі да таго парадку, які для кіраваньня ў іншых расейскіх губэрнях існуе». З пачаткам сялянскай рэформы (1861) і напярэдадні паўстаньня 1863—1864 гадоў быў створаны «[[Заходні камітэт]]» (1862—1865), які меў задачы абмеркаваньня захадаў «да ўстанаўленьня ў адзначаным краі парадку і ўмацаваньня ў ім спакою».}}. Менавіта гэты тэрмін быў найбольш пашыраным да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўчых актах Расейскай імпэрыі. У пачатку 1840-х гадоў (у час эўфарыі ўраду па ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай царквы і павелічэньня колькасьці намінальных вернікаў [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] за кошт былых уніятаў) і ў пачатку 1860-х гадоў (у час чарговага абвастрэньня дачыненьняў паміж мясцовай шляхтай і расейскай уладай) у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі можна было сустрэць і такія тэрміны (з узмацняльнай канатацыяй) як «нашы заходнія губэрні» альбо «заходнія, вернутыя ад Польшчы губэрні»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 104; ды інш.</ref>. === Узьнікненьне тэрміну і ягоныя расейскія аналягі з часу ўзьнікненьня === Па гвалтоўнай ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у дачыненьні [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), якое складалася з [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрняў]], у афіцыйным расейскім справаводзтве і прэсе пачаў паралельна выкарыстоўвацца тэрмін «Паўднёва-Заходні край» («паўднёва-заходнія губэрні»), а датычна [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) — тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»){{Заўвага|Упершыню тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» ўжыты ў афіцыйным заканадаўстве ва ўказе ад 18 сьнежня 1842 году, якім праводзілася рэарганізацыя адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства: з складу Віленскай губэрні вылучылі Ковенскі, Цельшаўскі, Расіенскі, Панявескі, Вількамірскі і Новааляксандраўскі паветы дзеля стварэньня Ковенскай губэрні, а Беластоцкую вобласьць (1808—1842) улучылі ў склад Гарадзенскай губэрні. (Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 17, аддзяленьне 2, №16347). Другім разам у Поўным зборы законаў Расейскай імпэрыі тэрмін ужываецца ва ўказе Сэнату ад 27 ліпеня 1843 году («Аб прывядзені ў дзейнасьць Найвысачайшага ўказу 18 сьнежня 1842 году датычна стварэньня ў новым складзе паўночна-заходніх губэрняў» — гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 18, аддзяленьне 1, №17074.}} або «Заходні край» («заходнія губэрні»), хоць тэрмін «Заходні край» («заходнія губэрні») ужываўся паралельна для абазначэньня ўсіх дзевяці «заходніх губэрняў» (Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>{{Заўвага|Нават па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі тэрмін «Паўночна-Заходні край» пачаў шырока ўжывацца ў заканадаўчых актах, афіцыйных дакумэнтах і публіцыстыцы, тэрмін «Заходні край», які «прыжыўся» у грамадзкай сьвядомасьці датычна генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Вільні, яшчэ часам суадносіўся толькі зь Віленскім генэрал-губэрнатарствам. Так, у дванаццатым томе (1894 год) вядомага і папулярнага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Западный край» паведамляецца, што тэрмін адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі — Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай, Магілёўскай, Валынскай, Падольскай і Кіеўскай, але і адзначаецца, што пад Заходнім краем пераважна разумеюцца першыя шэсьць губэрняў («паўночна-заходніх»). А ў дзявятым томе (1902 год) выданьня «Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания» пад рэдакцыяй Южакова указваецца, што тэрмін «Заходні край» адносіцца да дзевяці заходніх губэрняў, а часьцей за ўсё — да шасьці губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай) ці ўвогуле — да трох (Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай), якія складалі Віленскае генэрал-губэрнатарства. Гл.: Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз… С. 247; Западный край // Большая энциклопедия… С. 507.}}. Прытым, тэрмін «Заходні край» для абазначэньня Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства быў больш папулярным да пачатку 1860-х гадоў, чым тэрмін «Паўночна-Заходні край»<ref>Гл.: ''Миллер, А.'' [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e ‎Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста]</ref>. У тыя часы Віцебская і Магілёўская губэрні не ўваходзілі ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і не адносіліся да «паўночна-заходніх», а называліся [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускімі»]]. Да пачатку 1860-х гадоў у заканадаўстве і справаводзтве Расейскай імпэрыі «заходнія губэрні» (як «паўночна-заходнія», так і «паўднёва-заходнія» і «беларускія»), калі пра іх ішла гаворка ў дакумэнтах, часта прыводзіліся проста пералікам губэрняў паводле імя альбо пазначэньнем генэрал-губэрнатарства (ці ваеннага губэрнатарства). Тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» часьцей сталі размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна ўжывацца з пачатку 1860-х гадоў, калі ў Расейскай імпэрыі пачала абмяркоўвацца і праводзіцца [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянская рэформа]] (1861 год), бо датычна губэрняў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] выпрацоўваліся розныя ўмовы надзяленьня сялянаў зямлёй, што было зафіксавана ў розных «Мясцовых палажэньнях» для гэтых двух груп губэрняў. Актуалізавала шырокае ўжываньне гэтых тэрмінаў насьпяваньне паўстаньня 1863—1864 гадоў. Па пераводзе ў 1863 годзе (праз пачатак паўстаньня) Віцебскай і Магілёўскай губэрняў пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара тэрмін «паўночна-заходнія губэрні» пачаў пашырацца і на гэтыя («беларускія») губэрні. У пачатку 1860-х гадоў у расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай гістарычнай навуцы (асабліва [[заходнерусізм|заходнерусісцкага кірунку]]) тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю фактычна пачала трактавацца і разумецца як «Паўночна-Заходняя Русь» (альбо «Паўночна-Заходняя Расея»), Паўднёва-Заходняга краю — «Паўднёва-Заходняя Русь» (альбо «Паўднёва-Заходняя Расея»), а цалкам [[Заходні край|«заходнія губэрні»]] трактаваліся і разумеліся як «Заходняя Русь» (ці «Заходняя Расея», «Заходне-рускі край», «заходне-рускія губэрні»). У расейскай імпэрскай ідэалёгіі і афіцыйнай навуцы тэрмін «Паўночна-Заходняя Русь» таксама меў сваім адэкватам тэрмін «Белая Русь» (ці «Беларусія і Літва»), «Паўднёва-Заходняя Русь» — «Заходняя Маларосія». Цалкам [[Украіна]] («Малая Русь» ці [[Маларосія|«Маларосія»]]) называлася як «Паўднёвая Русь» ці «Паўднёвая Расея»<ref>''Коялович, М. О.'' Чтения по истории Западной России… С. 1.</ref>{{Заўвага|Тры губэрні «Паўднёва-Заходняга краю» (Валынская, Падольская і Кіеўская губэрні) часта называліся адпаведна як «Валынь», «Падольле» і «Кіеўшчына». У першай трэці XIX ст. тэрмін «Маларосія» меў, апроч шырокага значэньня (землі, населеныя «маларосамі»), і вузкае значэньне — адносіўся да Чарнігаўскай, Палтаўскай і Харкаўскай губэрняў. Кацярынаслаўская, Хэрсонская і Таўрыйская губэрні мелі назву «Наваросія». Усходняя Галіцыя называлася як «Чырвоная Русь». Гл.: ''Миллер, А.''‎ Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста.}}. Самі [[беларусы|«беларусы»]] і [[украінцы|«маларусы»]] разглядаліся ня як самастойныя народы, а разам зь «[[расейцы|велікарусамі]]» як тры галіны адзінага «рускага народу», які мусіў быць выняткова [[праваслаўе|праваслаўным]] — прыналежным да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). Напачатку ў публіцыстыцы заходнерусістаў Паўночна-Заходні край называўся тэрмінам не «Паўночна-Заходняя Русь», а проста — «Заходняя Русь», паводле аналёгіі, як Паўночна-Заходні край яшчэ пэўны час працягваў размоўна называцца «Заходнім краем»{{Заўвага|У 1862—1864 гады ў Кіеве выдаваўся часопіс заходнерусісцкага кірунку [[Вестник Западной России|«Вестник Юго-западной и Западной России»]], перайменаваны ў 1864 годзе ў [[Вестник Западной России|«Вестник Западной России»]] і друкаваны ў Вільні}}. Адсюль і ўтварылася вызначэньне кірунку ідэалёгіі — [[заходнерусізм|«заходнерусізм»]] (а Паўднёва-Заходні край напачатку ў тэрміналёгіі заходнерусістаў так і называўся як «Паўднёва-Заходняя Русь»). === Тэрміналёгія ў асяродзьдзі карэннай шляхты краю === [[Файл:Stolen lands (ziemie zabrane).PNG|значак|«Захоплены край» (жоўты колер) на фоне граніц Рэчы Паспалітай (1771) і Расейскай імпэрыі (1834)]] Карэнная [[шляхта]] («дваране», {{мова-ru|дворяне|скарочана}}) шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, якая была беспасярэднімі нашчадкамі шляхты [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і пераемнікамі яе культуры і звычаяў, ужывала ў сваім коле на працягу XIX — пачатку XX ст. датычна гэтых губэрняў тэрміны «былое Вялікае Княства Літоўскае», «землі былога Вялікага Княства Літоўскага», «Літва»{{Заўвага|[[Марыян Зьдзяхоўскі]] (1861—1938), ураджэнец бацькоўскага маёнтку [[Ракаў|Ракава]], вядомы навуковец і будучы рэктар (1925—1927) [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], у рэфэраце, чытаным ў [[Вільня|Вільні]] ў 1923 годзе ў часы міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], адзначыў: «''Разнастайны этнічна наш край ёсьць часткай гістарычнай Літвы, і нас — людзей майго пакаленьня — выхоўвалі як літоўцаў, вядома, у тым значэньні, у якім быў ім [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], калі казаў «Літва, мая айчына». У дзяцінстве мяне вучылі, разам з гісторыяй Польшчы, таксама і гісторыі Літвы. Дзякуючы гэтаму я лічыў нацыянальнымі героямі ня толькі тых, хто будаваў Польшчу, але і таго, хто імкнуўся адарваць Літву ад Польшчы — вялікага князя [[Вітаўт]]а. Але хто ж тады задумваўся над гэтай непасьлядоўнасьцю? І калі б мяне сёньня запыталі, кім я сябе адчуваю ў глыбіні душы, адказаў бы, што адчуваю сябе грамадзянінам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], непарыўнай уніяй зьвязанага з Польшчай. Калі я бачу сьцяг з [[герб Польшчы|Арлом]], але без [[Пагоня (герб)|Пагоні]], які разьвяваецца тут з вышыні Замкавай гары, то ўспрымаю гэта як нанесеную мне крыўду''». Гл.: ''Zdziechowski, M.'' Idea polska na kresach… С. 3.}}, а ў афіцыйных зваротах у адміністрацыйныя ўстановы (усьлед за расейскімі ўрадавымі чыноўнікамі) тэрміны «Тутэйшы Край» (па-расейску — «Здешний Край») альбо проста «Край»{{Заўвага|Бюракратычны тэрмін «Здешний Край» не меў ніякай ідэалягічнай афарбоўкі, а выкарыстоўваўся проста дзеля пазначэньня той або іншай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ў Расейскай імпэрыі, у тым ліку, напрыклад, асобнай губэрні}}. Прычынай гэтага было тое, што вонкавыя межы Вялікага Княства Літоўскага станам да першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) амаль супадалі з вонкавымі межамі шасьці губэрняў Паўночна-Заходняга краю, таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў мясцовай шляхты (якая называла называла сябе [[ліцьвіны|ліцьвінамі]]{{Заўвага|У 1861 годзе ў [[Менск]] прыехаў сын [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] [[Уладзіслаў Міцкевіч|Уладзіслаў]] (1838—1926) і быў запрошаны на банкет мясцовай шляхтай, дзе пачуў па-польску ў свой адрас ад пана [[Аляксандар Валіцкі|Аляксандра Валіцкага]] верш-прысьвячэньне, у якім заяўлялася, што «Літва — матка, а Адам — айцец наш», а пазьней атрымаў альбом фатаграфіяў з надпісам і сьпісам аўтографаў мясцовай шляхты «Synowi Adama, Władysławowi, ziomkowie Litwini w Mińsku 1861 r. 18 marca» (г.зн. «Сыну Адама, Уладзіславу, землякі-ліцьвіны ў Менску 1861 г. 18 сакавіка»). Гл.: ''Mickiewicz, W.'' Pamiętniki. — T.2. — С. 52—54.}}{{Заўвага|Спачатку пэўны час у Расейскай імпэрыі «літоўцаў» разумелі за славянаў. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.}}, і як «палякі»{{Заўвага|Тэрмін «палякі» у тыя часы заставаўся палітонімам і азначаў паводле інэрцыі грамадзяніна Рэчы Паспалітай — дзяржавы, якая на той момант ужо не існавала, але якую «палякі» марылі адрадзіць}}) з сваёй былой дзяржавай. Пагатоў расейскае слова «край» («вобласьць») у [[польская мова|польскай мове]] мае і значэньне «краіна» («Kraj»). У асяродзьдзі мясцовай шляхты таксама ўзьнік і тэрмін «захоплены край» (па-польску «kraj zabrany»), які меў сэнтымэнтальную і высокаэмацыйную афарбоўку незадаволенасьці існым становішчам — браку ўласнай дзяржаўнасьці. У цэлым жа да [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]] у асяродзьдзі мясцовай шляхты, якая марыла пра аднаўленьне фэдэрацыйнай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], выкарыстоўваўся польскамоўны тэрмін «ziemie zabrane» («захопленыя землі»){{Заўвага|Тэрмін «ziemie zabrane» у 1834 годзе ўпершыню ў публіцыстыку ўвёў [[Маўрыцы Махнацкі]] (1803—1834), вядомы ўдзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў}}, бо расейскія ўлады цьвёрда лічылі іх «заходне-рускімі» і не жадалі ні ў якім разе ўлучаць («аддаваць») у склад супольнай аўтаноміі з польскімі землямі ([[Царства Польскае|Царствам Польскім]]), што нейкім чынам нагадвала б вобраз былой Рэчы Паспалітай. Да «захопленых зямель» належалі таксама і [[Курляндыя]] — [[Курляндзкая губэрня]] Расейскай імпэрыі. У Царстве Польскім, нягледзячы на падабенства ўнутрыпалітычнай сытуацыі (апазыцыйнасьць мясцовай эліты) з [[Заходні край|«заходнімі губэрнямі»]], задачы масавай русіфікацыі і насаджэньня праваслаўя [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] ня ставіліся, а землі прызнаваліся этнічна польскімі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 757.</ref>. === Сучасныя аналягі тэрміну === У сучаснай беларускай ды іншых гістарыяграфіях тэрмін «Паўночна-Заходні край» часам мае сваім адпаведнікам тэрмін «[[Літва|літоўска]]-[[Беларусь|беларускія]] землі Расейскай імпэрыі» (альбо «беларуска-літоўскія землі Расейскай імпэрыі», «літоўска-беларускі край Расейскай імпэрыі» і г. д.) і суадносіцца з тэрыторыяй сучаснай [[Летува|Летувы]] ([[Летува|Рэспублікі Летувы]]) і [[Беларусь|Беларусі]] ([[Беларусь|Рэспублікі Беларусі]]), хоць тэрыторыя Паўночна-заходняга краю была шырэйшаю за сучасную супольную тэрыторыю гэтых дзьвюх дзяржаваў. == Прычына ўзьнікненьня і замацаваньня тэрміну == === Ідэалягічная функцыя тэрміну === Тэрмін «Паўночна-Заходні край» узьнік у 1840-я гады ў асяродзьдзі расейскай імпэрскай бюракратыі і маскоўскага стальцу ня проста ў геаграфічным значэньні (для абазначэньня паўночна-заходняй ускраіны Расейскай імпэрыі), але і набыў выразную ідэалягічную афарбоўку. У афіцыйнай ідэалёгіі па ліквідацыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839 год) у Расейскай імпэрыі ён стаў аналягам тэрміну «Паўночна-Заходняя Расея» («Паўночна-Заходняя Русь») для абазначэньня зямель («краю»), якія да другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) уваходзілі ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Аднак тэрмін «Паўночна-Заходні край» стаў асабліва шырока выкарыстоўвацца ў пачатку 1860-х гадоў у сувязі з узнаўленьнем напярэдадні і па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] ідэалягічнага змаганьня зь мясцовай каталіцкай шляхтай за права на землі былога Вялікага Княства Літоўскага і працягам легітымацыі ў грамадзкай думцы эўрапейскай супольнасьці гэтых зямель як «спрадвечна рускіх». У існасьці ж прыняцьце расейскай уладай у 1860-я гады для шасьці губэрняў Расейскай імпэрыі (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў) супольнага тэрміну «Паўночна-Заходні край», наадварот, было фактычна прызнаньнем, што гэтая тэрыторыя ёсьць землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, ня зьніклага зь сьвядомасьці салідарызаванай карэннай шляхты, якая была спадкаемцам ягонай гісторыі і традыцыяў. === Дынастычныя падставы легітымацыі валоданьня краем === [[Файл:Ottorzhennaja vozvratih.jpg|міні|зьлева|Мэдаль «Отторженная возвратихъ» з выявай [[Двухгаловы арол|Двухгаловага арла]], які трымае мапы зямель [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], далучаных да Расейскай імпэрыі ў 1772 і 1793 гадох]] Само далучэньне да Расейскай імпэрыі зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793, 1795 гады), праходзіла пад лёзунгамі расейскай імпэрскай ідэалёгіі аб [[трыадзіны рускі народ|адзінстве ў траістасьці «усіх Расеяў»]] (Вялікай, Белай і Малай Расеі) і заяўлялася як легітымны працэс «зьбіраньня рускіх зямель». Адразу па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе (а потым і другога ў 1793) маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] абвясьціла захопы тэрыторыяў як справядлівы працэс вяртаньня ({{Артыкул у іншым разьдзеле|«Отторженная возвратихъ»||ru|Отторженная возвратихъ}}) пад уладу маскоўскага стальцу і ва ўлоньне Маскоўскай царквы «спрадвечна рускія землі» [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] (г. зв. «Заходнюю Русь» альбо «заходне-рускія землі»), нібыта гістарычна адарваныя ў свой час (XIII—XV стагодзьдзі) пад прымусовую ўладу «літоўцаў і палякаў», якія зьмянілі «рускае аблічча» гэтых зямель, насадзіўшы там «польскую шляхецкую культуру», [[польская мова|польскую мову]], [[уніяцтва]] і [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Липранди, А. П.'' «Отторженная возвратих»; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 76—77.</ref>. Так, у 1795 годзе Кацярына II афіцыйна заяўляла, што ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай не захапіла «ніводнага кавалка польскай зямлі» і мае поўнае права на «Літву», бо яшчэ [[князь кіеўскі|кіеўскім князем]] [[Уладзімер Сьвятаславіч|Уладзімерам]] [[Полацкае княства|Полацак]] быў аддадзены свайму старшаму сыну [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяславу]], а апошні аддаў [[Літва старажытная|Літву]] свайму сыну Сьвятаславу{{Заўвага|Такога сына ў полацкага князя Ізяслава не было.}}, які ня меў патомства. Яна таксама сьцьвярджала, што [[Вялікае Княства Літоўскае|«ва ўсёй Літве»]] у XVII ст. усе справы ў судах вяліся на «[[руская мова|рускай мове]]», што гады азначаліся ад стварэньня сьвету паводле грэцкага вылічэньня і што цэрквы будаваліся алтарамі на ўсход, а [[Паўднёва-Заходні край|«паўднёва-заходнюю Русь»]] самі [[палякі]] называлі [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русьсю]]<ref>Сборник императорского… С. 620—621, 647.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 11; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 77.</ref>. Кацярына II лічыла, што парушаць усе прывілеі далучаных зямель адразу непрыстойна і памылкова, аднак і не сьлед называць іх чужаземнымі і абыходзіцца зь імі такім чынам: «''Іх трэба найлягчэйшым спосабам прывесьці да таго, каб яны [[русіфікацыя|абмаскаліліся]]''»<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 12.</ref>. У валадараньне маскоўскіх гаспадароў [[Павал I|Паўла I]], [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]] і [[Мікалай I|Мікалая I]] прапаганда тэорыі аб адзінстве «трох Расеяў» (Вялікай, Белай і Малай Русі), [[Трыадзіны рускі народ|адзінстве «рускага народу» ў трох галінах]] (велікарусаў, беларусаў і маларусаў) і «рускасьці» краю стала менш актыўнай. Расейская ўлада за Паўлам I і Аляксандрам I маўкліва прызнавала этнічную, канфэсійную і культурную своеасаблівасьць сваіх [[Заходні край|заходніх ускраін]] і наяўнасьць шматлікай, апазыцыйна настроенай мясцовай «польскай шляхты» (эліта якой была адукаванай і заможнай праслойкай з сваімі інтарэсамі), а ў бюракратычнай тэрміналёгіі ўраду «заходнія губэрні» часам называліся нават як «нашыя польскія губэрні» (у супастаўленьні зь землямі Царства Польскага)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94, 131—132; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 163; Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 37, №28372.</ref>. За Паўлам I і Аляксандрам I, якія давалі абяцаньні і захоўвалі надзеі ў мясцовай шляхты на адраджэньне [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] на чале з расейскім манархам, у афіцыйнай бюракратычнай тэрміналёгіі пачаў выкарыстоўвацца замест фразы «губэрні, вернутыя ад Польшчы» выраз «губэрні, далучаныя ад Польшчы», які датычыўся губэрняў, атрыманых Расейскай імпэрыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, № 17879, 18284; Т. 28, № 21646, 21647; Т. 32, № 25183, 25289 ды інш.</ref>. Часам тэрмін «губэрні, далучаныя ад Польшчы» не пашыраўся на [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|«беларускія губэрні»]] (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія былі атрыманыя ў ходзе першага падзелу (1772 год) і заўжды лічыліся расейскімі ўладамі за «рускія» землі. Гэтым падкрэсьлівалася афіцыйнае (і прапагандысцкае) стаўленьне ўлады да гэтых частак імпэрыі<ref>Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18338, 18475, 18525; Т. 37, №28083, 28161, 28249 ды інш.</ref>. === Канфэсійны падыход у легітымацыі валоданьня краем === За [[Мікалай I|Мікалаем I]] ужо ў ходзе [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] тэрмін «губэрні, вернутыя ад Польшчы» пачаў зноў выкарыстоўвацца ўрадам датычна ўсіх «заходніх губэрняў»<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4535 ды інш.</ref>, а потым пачалося ўзмоцненае наступленьне на каталіцызм і польскую мову ў «заходніх губэрнях». Аднак толькі [[Полацкі царкоўны сабор|ліквідацыя ўніяцтва ў 1839]] годзе актывізавала ідэалягічныя захады ўладаў па падмацаваньні легітымнасьці валоданьня «заходнімі ўскраінамі» і пацягнула за сабой ажыцьцяўленьне новых уніфікацыйных захадаў. [[Заходні край|Заходнія губэрні («Заходні край»)]] у афіцыйнай ідэалёгіі абвяшчаліся «Заходняй Русьсю» («Заходняй Расеяй»), «вернутымі ад Польшчы старажытнымі абласьцямі»<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.</ref>. Калі да таго заходнія губэрні разглядаліся толькі як дынастычная (з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]) спадчына маскоўскіх гаспадароў, то перавод уніятаў у Маскоўскую царкву (г. зв. «рускую веру») успрымаўся як духоўнае і этнічнае «вяртаньне» насельніцтва «спрадвечна рускіх зямель», бо ў тыя часы ў Расейскай імпэрыі галоўнай этнавызначальнай прыкметай лічылася веравызнаньне<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 493; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16, 163, 750.</ref>. У вядомай просьбе ўніяцкага сьвятарства ад 12 лютага 1839 году да маскоўскага гаспадара Мікалая I падчас [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабору]] адзначалася: ''«З адарваньнем ад Русі, у смутныя часы, заходніх яе абласьцей Літвою, і наступным потым далучэньнем іх да Польшчы, Рускі праваслаўны народ спазнаў ад іх цяжкае выпрабаваньне»''{{Заўвага|Гэта было зафіксаванае і ў афіцыйным за Мікалаем I падручніку з расейскай гісторыі, напісаным Мікалаем Устралавым. Гл.: Устрялов, Н. Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.}}. Афіцыйны расейскі гісторык [[Мікалай Устралаў]] (1805—1870), які зблізіўся зь міністрам народнай асьветы [[Сяргей Увараў|Сяргеем Уваравым]] і супольна зь ім распрацаваў «тэорыю афіцыйнай народнасьці», пачаў з падачы ўладаў прапагандаваць у навуцы, публіцыстыцы і афіцыйных падручніках з гісторыі ідэі пра «спрадвечна рускае» паходжаньне сялянскага насельніцтва заходніх губэрняў. Устралаў прыдумаў у 1839 годзе схему расейскай гісторыі, паводле якой [[Вялікае Княства Літоўскае]] («Літоўскае княства») было, у існасьці, «рускай» дзяржавай, «Заходняй Русьсю», якая была ўзьяднаная з «Усходняй Русьсю» (Маскоўскай дзяржавай) у адно цэлае — Расейскую імпэрыю, ''«і з той пары літоўская гісторыя павінная змоўкнуць»''<ref>''Устрялов, Н. Г.'' Исследование вопроса… С. 42; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 187, 206—207.</ref>. Сярод самых значных уніфікацыйных захадаў было выданьне ўказу Мікалая І ад 25 чэрвеня 1840 году «Аб пашырэньні сілы і дзеяньня Расейскіх грамадзянскіх законаў, на ўсе Заходнія, вернутыя ад Польшчы, вобласьці», якім канчаткова скасоўвалася дзеяньне тых асобных артыкулаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту ВКЛ]], што яшчэ ўжываліся ў Расейскай імпэрыі ў Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрнях і Беластоцкай вобласьці, і ўводзіў дзеяньне там толькі агульнарасейскіх законаў{{Заўвага|У «беларускіх губэрнях» (Віцебскай і Магілёўскай) дзеяньне Статуту скасавалі яшчэ 18 лютага 1831 году Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, № 4369.}}. Ва ўказе ўтрымліваліся такія радкі: ''«…у некаторых заходніх, вернутых ад Польшчы абласьцях, мы прызналі за дабро пашырыць цалкам сілу і дзеяньне Расейскіх законаў на гэтыя спрадвеку рускія паводле паходжаньня, норавах і звычаях іх жыхароў вобласьці»''{{Заўвага|Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13591. Сярод іншых уніфікацыйных захадаў, указ 18 ліпеня 1840 г. загадваў «літоўскія» і «беларускія» губэрні называць проста — толькі паводле назвы губэрнскага цэнтру — на агульнарасейскі ўзор. У 1841 і 1843 гадох была выдадзенае сэрыя царскіх указаў, паводле якіх маёнткі сьвятарства ўсіх канфэсіяў (каля 130 тысячаў рэвіскіх душаў) у заходніх губэрнях пераходзілі ў валоданьне расейскага скарбу (Міністэрства дзяржаўных маёмасьцяў). Узамен сьвятарства пачало атрымліваць жалаваньне ад скарбу, а праваслаўныя сьвятары — яшчэ і зямельны пляц з баршчынай. У 1842—1843 гады таксама былі зацьверджаныя штаты каталіцкага і праваслаўнага сьвятарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 87.}}. Жадаючы паказаць «рускі», а не «літоўскі» або «польскі» характар заходніх губэрняў, расейскімі ўладамі [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] пачало з 1840-х гадоў паралельна называцца як «Паўночна-Заходні край» (ці «Заходні край»), а [[Кіеўскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] як «Паўднёва-Заходні край»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103.</ref>. Магілёўская і Віцебская губэрні, якія ўваходзілі ў склад [[Беларускае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], называліся «беларускімі» і іх «рускасьць» ня ставілася пад сумненьне, хоць яны таксама адносіліся да «заходніх губэрняў». Па ліквідацыі ўніяцтва цэнтральная і мясцовая генэрал-губэрнатарская ўлада надавала пільную ўвагу [[русіфікацыя|русіфікацыі]], галоўным спосабам праз насаджэньне Маскоўскай царквы (з уласьцівай праваслаўю [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовай]] набажэнстваў), аднак усё ж стрымана глядзела на «адзінавернасьць», «рускасьць», «аднапляменнасьць» ([[трыадзіны рускі народ|тэорыю адзінства «рускага народу» ў трох галінах]]) сялянскага насельніцтва [[Заходні край|заходніх губэрняў]]{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 163. Афіцыйныя ў сфэры адукацыі ідэі пра «рускасьць» сялянаў краю скептычна разглядаліся многімі расейскімі чыноўнікамі ў краі і сталіцах і ня мелі значных наступстваў у афіцыйнай бюракратычнай практыцы. Становішча зьменіцца толькі па паўстаньні 1863—1864 гадоў, калі многія расейскія бюракраты ([[Міхаіл Мураўёў]], [[Канстантын Каўфман]] ды інш.) прынялі на сябе ролю ідэолягаў русіфікацыі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 64, 187, 206—207, 532, 250, 261. У ліпені 1864 году віленскі генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў нават ухваліў праект конкурсу на напісаньне падручніка (дзе б была «ясна апісаная ўся Заходняя Русь, якая спрадвеку належала да агульнай рускай сям’і»), бо падручнік Мікалая Ўстралава ўжо ня быў дастатковым для прапагандысцкіх патрэбаў мясцовых чыноўнікаў — адміністрацыі Віленскага генэрал-губэрнатарства. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 207.}}. Нягледзячы на тое, што ўніяты заходніх губэрняў былі пераведзеныя ў Маскоўскую царкву, у краі была значная дзель каталікоў — з асабліва высокім адсоткам у Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях. Мясцовая шляхта, нават тая, якая памятала, што яе продкі былі праваслаўнымі і называлі сябе два стагодзьдзі назад «рускімі» («русінамі»){{Заўвага|Называючы сябе «рускімі» («[[русіны|русінамі]]») шляхта ВКЛ не лічыла сябе за адзін народ зь велікарусамі («маскавітамі» Маскоўскай дзяржавы ці «расейцамі» Расейскай імпэрыі).}}, упарта супраціўлялася спробам асыміляцыі і была гатовая цярпець усялякія нягоды, але захоўваць [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 34.</ref>. Пашырэньне афіцыйнай ідэалёгіі і масавае насаджэньне расейскай мовы ў краі сярод мясцовых сялянаў у тыя часы было немагчымым праз брак шырокай сеткі школаў і дастатковага штату настаўнікаў, а галоўнае — прыгоннага становішча сялянаў, што захоўвала іх непісьменнасьць і стрымлівала ў маёнтках і межах царкоўных прыходаў. === Актуалізацыя ідэалягічнага змаганьня за валоданьне краем === Менавіта ў час панаваньня маскоўскага гаспадара[[Аляксандар II|Аляксандра II]] (1855—1881) прапаганда тэорыі адзінства «рускага народу» у трох галінах актывізавалася, атрымала новае разьвіцьцё, стала адной з прычынаў нараджэньня [[заходнерусізм|«заходнерусізму»]], а тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» пачалі стала і шырока выкарыстоўвацца<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 160—175.</ref>. Па паразе Расейскай імпэрыі ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне]] (1853—1856) сярод шляхты Царства Польскага і заходніх губэрняў адрадзіліся надзеі на стварэньне нейкай асобнай аўтаноміі (якая б ахоплівала тэрыторыі былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] да першага падзелу ў 1772 годзе; прапановы аб стварэньні аўтаномнага ВКЛ выказваліся яшчэ ў пачатку гэтага стагодзьдзя), аднаўленьне дзейнасьці [[ўнівэрсытэт]]аў (у [[Варшава|Варшаве]] і [[Вільня|Вільні]]), асобнае заканадаўства дды інш. У час свайго візыту ў Варшаву ў траўні 1856 году новы маскоўскі гаспадар Аляксандар II адмовіў дваранам у іхных жаданьнях. Найбольш уражлівай стала фраза гаспадара па-француску «Pas de rêveries» (г.зн. «Ніякіх мрояў»). Гэта стала пачаткам радыкалізацыі настрояў шляхты і мяшчанаў Царства Польскага і [[Заходні край|«заходніх губэрняў»]], а таксама штуршком да стварэньня плянаў вызваленьня ад расейскага панаваньня шляхам узброенага паўстаньня. У адрозьненьне ад паўстаньня 1830—1831 гадоў, дзе асноўнай сілай паўстанцаў была рэгулярная армія [[Царства Польскае|Царства Польскага]] і шляхецкія канфэдэрацыі «заходніх губэрняў», новае паўстаньне за адраджэньне Рэчы Паспалітай у ейных былых межах пастанавілі ўзьняць з шырокім прыцягненьнем мяшчанскага і сялянскага насельніцтва. Разгарнулася ідэалягічнае змаганьне ў першую чаргу за прыхільнасьць шматлікага сялянскага насельніцтва «заходніх губэрняў», як з боку лідэраў будучага паўстаньня, так і царскага ўраду<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 175—192; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 111, 127—140.</ref>. Зрабіўшы для дваранаў некаторыя другасныя саступкі (зьняцьце 29 сакавіка 1855 году ваеннага становішча, уведзенага 21 лютага 1855 году ў Царстве Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]], Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Валынскай і Падольскай губэрнях у сувязі з Крымскай вайной; [[амністыя]] для ўдзельнікаў паўстаньня 1830—1831 гадоў; дазвол выкладаньня [[польская мова|польскай мовы]] ў [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акрузе]] і г. д.), маскоўскі гаспадар Аляксандар II адначасна працягваў русіфікацыю «заходніх губэрняў» і ўводзіў новыя абмежаваньні{{Заўвага|Новы віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Уладзімер Назімаў|Назімаў]] працягваў палітыку будаваньня новых цэркваў-[[Мураўёўкі|мураўёвак]] за кошт мясцовых дваранаў-каталікоў, загадам ад 24 студзеня 1856 году забараніў дваранам езьдзіць з сваёй губэрні ў суседнія без дазволу ўладаў ды інш. Адказным за справу ў кампаніі пабудовы цэркваў-мураўёвак у канцы 1850-х гадоў быў прызначаны віцэ-дырэктар дэпартамэнту духоўных справаў іншаземных веравызнаньняў (пазьней — папячыцель Віленскай навучальнай акругі) [[Пампей Бацюшкаў]]. Зварот дваранаў Віцебскай губэрні (якая разам з Магілёўскай уваходзіла ў склад [[Санкт-Пецярбурская навучальная акруга|Санкт-Пецярбурскай навучальнай акругі]]) 17 лютага 1856 году аб адкрыцьці ўнівэрсытэту ў [[Полацак|Полацку]] і дазволе будаваць каталіцкія касьцёлы і выкладаць у школах польскую мову быў адхілены ўрадам з прычыны, што «край» (Беларусь) ёсьць «рускім», «вернутым ад Польшчы».}}. А самае галоўнае — урад рыхтаваў [[Сялянская рэформа ў Расеі|сялянскую рэформу ў імпэрыі]] (1861 год), умовы правядзеньня якой у «заходніх губэрнях» несьлі ў сабе выразныя русіфікатарскія мэты{{Заўвага|Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 173—174. Дваране «заходніх губэрняў» у губэрнскіх камітэтах у сялянскай справе (камітэтах у падрыхтоўцы дваранамі праектаў сялянскай рэформы) выказаліся за вызваленьне сялянаў без надзяленьня іх зямлёй. Аднак царскі ўрад надумаў правесьці сялянскую рэформу ў «заходніх губэрнях» ня толькі як вызваленьне сялянаў ад прыгону, але і адначасна як удар па эканамічных пазыцыях мясцовага («польскага») дваранства. Прапановы дваранаў «заходніх губэрняў» былі адхіленыя ўрадам, а сялянаў было зацьверджана паводле «Мясцовых палажэньняў» вызваляць зь зямельным надзелам, каб адцягнуць такімі «падарункамі» ад удзелу ў верагодным паўстаньні. У ходзе паўстаньня 1863—1864 гадоў царскі ўрад 1 сакавіка 1863 году выдаў указ аб абавязковым пераводзе сялянаў Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў на выкуп, г.зн. у катэгорыю зямельных уласьнікаў, з памяншэньнем выкупной сумы на 20%. Да канца 1863 году гэты захад пашырылі на Віцебскую, Магілёўскую, Валынскую, Падольскую і Кіеўскую губэрні.}}. Ня толькі русіфікацыю школы і рэлігійную прапаганду Маскоўскай царквы, але і ўбіваньне кліна паміж мясцовай шляхтай і сялянамі на маёмаснай глебе ўрад палічыў за лепшы сродак «дэпалянізацыі» губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 173—175.</ref>. Незадаволеньне мясцовай шляхты і іхная актыўная падтрымка хваляваньняў у [[Варшава|Варшаве]] вымусілі ўжо ў жніўні 1861 году ўвесьці ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскім ваенным генэрал-губэрнатарстве]] [[ваеннае становішча]]. Вылучаныя лідэры дваранаў літоўска-беларускіх губэрняў граф [[Віктар Старжынскі]] і [[Аляксандар Лапа]] спрабавалі знайсьці кампраміс і прапаноўвалі ўраду ўвесьці аўтаномію ў сфэры культуры, адукацыі і самакіраваньні{{Заўвага|Прапаноўвалася аднавіць дзеяньне асноўных нормаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|трэцяга Статуту Вялікага Княства Літоўскага]], рэфармаваць судаводзтва з увядзеньнем у яго польскай мовы, аднавіць шляхецкія соймікі, палегчыць жыхарам заходніх губэрняў зносіны з жыхарамі Царства Польскага і адкрыць [[Віленскі ўнівэрсытэт]] (як заяўлялася — для прадухіленьня пашырэньня сярод моладзі заходніх губэрняў «рэвалюцыйнай заразы», якая ахапіла адукацыйныя ўстановы карэнных рускіх губэрняў). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край... С. 176.}}{{Заўвага|У сваім лісьце ад 7 верасьня 1861 году міністру нутраных справаў Расейскай імпэрыі Пятру Валуеву менскі губэрнскі маршалак Аляксандр Лапа адзначыў: «''Тутэйшы край, злучыўшы свой лёс зь лёсамі Польшчы ў 1386 годзе, прабыў зь ёй у цесным зьвязе больш за чатыры стагодзьдзі. Лібэральныя ўстановы так трывала замацаваліся ў літоўцах, што паданьне аб дабравольнай і ўсеагульнай уніі 1569 году пераходзіць незахмурана ад пакаленьня да пакаленьня. З моцы гэтага паданьня дваранства Менскай губэрні першым пастановай, усепаддана пададзенай у 1797 годзе, прасіла аднавіць польскае судаводзтва, дазволіць судзіцца паводле польскіх законаў і ўжываць родную мову, польскую. <…> Зачынены ўнівэрсытэт. Агульны плян выкладаньня прадметаў у гімназіях і вучэльнях зьменены, і навукі выкладаюцца не на польскай, даступнай большасьці, мове, а на расейскай. Абмежаванае выкладаньне старажытных моваў у сярэдніх навучальных установах, якія і ў цяперашні час лічацца падмуркам выхаваньня ў асьвечаных дзяржавах Эўропы, замест іх вучаць усяму патрошку, галоўным жа прадметам, які дае права на павышэньне і ўзнагароды, ёсьць расейская мова''». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 532—533.}}. Яны хадайнічалі аб дазволе разьвіцьця свайго краю ад імя «усяго народу», тым адмаўляючы афіцыйны «дагмат» аб рускасьці сваіх сялянаў. У сваіх праектах карэннай шляхта рабіла акцэнт і на разьвіцьці пачатковай адукацыі сялянаў (просячы перадаць іхную асьвету ў свае рукі) і пачалі адкрываць школы (на [[польская мова|польскай]] і [[беларуская мова|беларускай мовах]]) пры маёнтках, бо ўрад па скасаваньні [[прыгон]]у актыўна абмяркоўваў у 1861—1862 гадох і праект адукацыйнай рэформы ў імпэрыі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 178.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 45—46.</ref>{{Заўвага|Менавіта ў рамках гэтай ініцыятывы мясцовых дваранаў, напрыклад, адкрыліся народныя школкі ў Менску і Люцінцы (Менскі павет), дзе дочкі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча]] Каміла і Цэзарына пачалі працаваць настаўніцамі.}}. Сэпаратысцкія настроі і актыўнасьць шляхты ў змаганьні за прыхільнасьць сялянаў прывялі да ўжываньня ўрадам супрацьзахадаў. Традыцыйнае расейскае ўрадавае і грамадзкае стаўленьне да рускасьці грунтавалася на тым, што да рускага народу адносіліся толькі асобы праваслаўнага спавяданьня, выхаваныя ў праваслаўным асяродзьдзі (у сям’і праваслаўных бацькоў)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16.</ref>. У Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях (ня кажучы пра Ковенскую) яшчэ быў значным працэнт сялянаў-каталікоў, а землі (апроч «Жамойці» — Ковенскай губэрні) называліся «Літвой», а самі жыхары — «літоўцамі» («ліцьвінамі»), да якіх зямяне і сьвятары адносілі і мясцовых сялянаў<ref>''Lachnicki, I.E.'' Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey… С. 57</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 8, 64.</ref>. === Лінгвістычны падыход у легітымацыі валоданьня краем === У гэтай сытуацыі дзеля довадаў рускасьці «літоўскіх губэрняў» адміністрацыяй [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] [[Уладзімер Назімаў|Уладзімера Назімава]] быў выкарыстаны вельмі неардынарны для кіраваньня ўскраінамі імпэрыі лінгвістычны падыход, паводле якога галоўная роля ў вызначэньні рускасьці асобы адводзілася мове{{Заўвага|У верасьні 1862 году ў Савеце міністраў абмяркоўвалася запіска віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара Назімава аб наданьні права кожнай народнасьці атрымліваць адукацыю на сваёй мове ды іншыя сродкі свайго разьвіцьця, як гэта рабілася ў [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Лінгвістычны падыход быў часова падтрыманы ўладамі і яго (разам з антыпольскімі заклікамі) шырока прапагандаваў у імпэрыі рэдактар газэты «Московские ведомости» Міхаіл Каткоў. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С.116, 175, 192—193, 195, 199, 460.}}. У пачатку 1860-х гадоў расейскі ўрад таксама стаў фінансаваць ідэолягаў «заходнерусізму» ([[Міхаіл Каяловіч]], [[Ксенафонт Гаворскі]] ды інш.), якім была пастаўленая задача акцэнтоўваць «адзінапляменнасьць» і «адзінавернасьць» славянамоўнага сялянскага насельніцтва «заходне-рускага краю» і абгрунтоўваць, што [[Беларусь]] як «Заходняя Расея» ёсьць непадзельнай часткай «адзінай Расеі», а «[[беларусы]]» — арганічнай часткай «адзінага рускага народу», якой ня трэба самастойнае культурнае і палітычнае разьвіцьцё без астатняй Расеі<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 7, 16.</ref>{{Заўвага|Цікава, што першае пакаленьне заходнерусістаў (нават Міхаіл Каяловіч), якія былі мясцовымі праваслаўнымі ўраджэнцамі, звычайна чаргавала ў сваіх публікацыях вызначэньні «літоўскі» і «беларускі», называючы сябе то «беларусамі», то «літоўцамі» («ліцьвінамі»), і выказвалі, прынамсі ў прыватнай сфэры, пачуцьцё культурнай перавагі «Заходняй Расеі» над Вялікаросіяй. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 197, 491; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»... С.. 148.}}. Так, Міхаіл Каяловіч у 1863 годзе заявіў у часопісе [[славянафільства|славянафіла]] [[Іван Аксакаў|Івана Аксакава]] «День», што Беларусія — гэта «''ўсё тое племя, якое мовіць беларускай гаворкай''», і апісаў арэал расьсяленьня беларусаў, ахопліваючым Віцебскую губэрню, частку Магілёўскай і Менскай, большую частку Гарадзенскай і Віленскай і малую частку Ковенскай губэрняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197.</ref><ref>''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 11.</ref>. У сувязі з узрослай апазыцыйнасьцю карэнных дваранаў («палякаў») адміністрацыя [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] разглядала мясцовых сялянаў (у першую чаргу — праваслаўных) у якасьці галоўнай апоры ўраду і імпэрыі на яе [[Заходні край|«заходніх» ускраінах]], а таксама ставіла задачу велікарускай земляўласьніцкай калянізацыі краю, у якой удзельнічалі б прадстаўнікі ня толькі дваранаў, але і іншых [[Стан (сацыяльная група)|станаў]]<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 181.</ref>{{Заўвага|У канцы 1862 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Назімаў схіліўся да думкі ў пажаданасьці пераводу ўсіх польскамоўных дваранаў, якія «не прызнаюць сябе рускімі», на становішча грамадзянаў Царства Польскага, што мае ўласнасьць у Расеі, ці іх масавага высяленьня ў Царства Польскае з прымушэньнем да продажу нерухомасьці; а ў сакавіку 1863 году, незадоўга да сваёй замены Мураўёвым, канчаткова прыйшоў да высновы, што «''ў Заходніх губэрнях няма зусім дваранства, бо наяўнае польскае дваранства ніколі нічога не захоча зрабіць на карысьць Расейскай дзяржавы''». Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 181.}}. Менавіта з 1863 году шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў, упершыню аб’яднаных разам пад уладай аднаго генэрал-губэрнатара — віленскага, у афіцыйных дакумэнтах Расейскай імпэрыі пачынаюць стала афіцыйна называцца як «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губэрні»), выразна набыўшы ідэалягічную афарбоўку і значэньне «Паўночна-Заходняй Расіі» («Паўночна-Заходняй Русі»)<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 5. — С. 445</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>. З гэтай мэтай уладамі рабіліся маштабныя захады, каб пашырыць назву «беларусы» на ўсё [[славянскія мовы|славянамоўнае]] сялянскае насельніцтва краю. Яшчэ ў канцы 1850 — пачатку 1860-х гадоў з друку выйшаў шэраг (часам супярэчных адзін аднаму) афіцыйных этнаграфічных і статыстычных дасьледаваньняў (М. Лябёдкіна, А. Коравы, П. Баброўскага, Д. Афанасьева ды інш.), дзе большая частка славянамоўнага насельніцтва Гарадзенскай і Віленскай губэрняў называлася не «літоўцамі» («ліцьвінамі») ці «палякамі», а «беларусамі», «[[Чорная Русь|чарнарусамі]]» і нават [[крывічы|«крывічамі»]] (у апошнім выпадку расейскія навукоўцы спрабавалі вярнуць насельніцтву назву племені з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]])<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—186</ref><ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 64.</ref>{{Заўвага|Яшчэ ў 1857 годзе акадэмік Пётар Кёпен надумаў правесьці грунтоўнае дасьледаваньне этнічнага складу Расейскай імпэрыі і скласьці этнаграфічную мапу. Па ўхвале міністра ўнутраных справаў Дзьмітрыя Блудава і Сыноду, Кёпен разаслаў ва ўсе царкоўныя прыходы краіны спэцыяльныя блянкі, дзе сьвятары мусілі пазначыць інфармацыю аб геаграфічным становішчы і назьве населеных пунктаў свайго прыходу, колькасьць прыхаджанаў і іх этнічную прыналежнасьць. Блянкі атрымалі назву прыходзкіх сьпісаў. Зь невядомых прычынаў скласьці паводле блянкаў этнаграфічную мапу імпэрыі Пятру Кёпену не ўдалося. (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У 1862 годзе М. Лябёдкін апрацаваў атрыманыя ў 1857 годзе Пятром Кёпенам прыходзкія сьпісы дзевяці заходніх губэрняў (Ковенскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай, Віцебскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай), склаўшы на іх падставе (без навуковай крытыкі) статыстычныя табліцы зь зьвесткамі аб этнічным складзе насельніцтва кожнага павету. Паводле табліц удзельная вага беларусаў у Віленскай губэрні складала 17,4%, Віцебскай — 62,4%, Гарадзенскай — 3,3%, Менскай — 65,1%, Магілёўскай — 84,2%, а агульная іх колькасьць у пяці губэрнях — 1 973 873 чалавекі. Побач з 25 879 (3,3%) «беларусамі» у Гарадзенскай губэрні, паводле Лябёдкіна, налічвалася 132 286 (16,7%) «велікарусаў», 201 897 (25,6%) «літоўцаў», 193 228 (24,5%) «палякаў», 30 927 (3,9%) «яцьвягаў», 5 463 (0,69%) «бужаніны», а ў Віленскай губэрні было 23 016 (2,74%) «крывічоў». На думку іншага дасьледніка-статыстыка Гарадзенскай губэрні Паўла Баброўскага, сьвятары многіх прыходаў праваслаўных «беларусаў» адносілі да «рускіх», а «беларусаў»-каталікаў ксяндзы запісвалі «літоўцамі» (ліцьвінамі) ці «палякамі». (Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С.12.). У Віленскай губэрні, паводле дасьледніка А. Коравы, сярод «славянаў» (44%), апроч «велікарусаў» (2,3%), налічвалася 29,4% «русінаў», якія падзяляліся на «беларусаў» (у Вялейскім, Дзісьненскім і часткова Сьвянцянскім паветах), «чарнарусаў» (галоўным парадкам, у Лідзкім павеце) і «крывічоў» (галоўным парадкам, у Ашмянскім павеце), і 12,3% «палякаў». Таксама падкрэсьлівалася, што славяне і «літоўцы» (пад якім разумелася [[балтыйскія мовы|балтамоўнае]] насельніцтва, то бок летувісы) ня вельмі адрозьніваюцца (у параўнаньні з габрэямі, татарамі і цыганамі) паміж сабой у норавах, звычаях ды інш. (Гл.: Віленская губэрня... С.290, 321.).}}{{Заўвага|Д. Афанасьеў, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния» (1861 год), адзначыў, што на ўсходзе Ковенскай губэрні зь мяшаным канфэсійным складам няма «''ніякай непрыязьні паміж вернікамі розных рэлігіяў''»: «''…у паўднёва-усходняй частцы Новоаляксандраўскага павету мясцовыя жыхары, сумесь беларусаў, літоўцаў і крывічоў, — каталікі, што мовяць толькі беларускай гаворкай, ахвотна слухалі праваслаўнае набажэнства да закрыцьця струхлелых цяпер храмаў''». (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185). Афіцэр Генэральнага штабу П. Баброўскі, зь мясцовай шляхты, які рабіў аналягічнае дасьледаваньне ў Гарадзенскай губэрні («Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния», 1863 год), зазначыў неаднароднасьць хрысьціянскага насельніцтва і шкоднасьць гэтага для дзяржавы, але і адзначыў наяўнасьць талерантнасьці, зьвязанасьці і прыязьні паміж людзьмі ў губэрні: «''Рознасьць народанасельніцтва паводле веравызнаньня вельмі важнае для нас з прычыны рознадумства паміж праваслаўнымі і рымскімі каталікамі і паводле браку рэлігійнага адзінства краіны. Рэлігійнае рознадумства шкодна ўплывае на пасьпяховае разьвіцьцё; недахоп адзінства шкодзіць народнаму дабрабыту. Пры ўсім тым, нягледзячы на моцную нецярпімасьць каталікоў да праваслаўных, у асяродзьдзі хрысьціян існуе адна агульная сувязь у эвангельскім вучэньні — у любові да блізкага, як да самога сябе''». Баброўскі піша, што продкамі жыхароў Гарадзенскай губэрні былі не крывічы, а іншыя славянскія плямёны: «''Што краіна, якая складае цяперашнюю Гарадзенскую губэрню, была і ёсьць сапраўды Руская, г.зн. населеная пераважна народам рускім <…> у тым мы пераконваемся: па-першае, з гістарычных помнікаў, якія дайшлі да нас, і па-другое, з мовы галоўнай масы народнасельніцтва, якая, у выніку гістарычных падзеяў, страціла толькі часткова першапачатковую веру, але захавала сваю першабытную мову — мову дрыгавічоў, драўлянаў, бужанаў і нараўянаў''» (Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 184—185).}}{{Заўвага|І. Зяленскі, аўтар дасьледаваньня «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния» (1864 год), падрыхтаванага яшчэ да паўстаньня, адзначыў, што неправамерна адносіць сялянаў губэрні да «літоўскага племені», а саму Менскую губэрню да «Літвы», як раней рабілася. Дасьледнік адзначаў, што карэннае насельніцтва складаецца з «славяна-русаў» — нашчадкаў [[крывічы|крывічоў]] і [[дрыгавічы|дрыгавічоў]]: на яго думку нашчадкамі крывічоў ёсьць «беларусы», якія зараз жывуць у Бабруйскім, Барысаўскім, Ігуменскім і Менскім паветах Менскай губэрні, а нашчадкамі дрыгавічоў ёсьць «чарнарусы», якія жывуць у Наваградзкім, Слуцкім, Мазырскім і Рэчыцкім паветах. Сялянскае насельніцтва Пінскага павету, [[загародзкія гаворкі|мова]] якіх была вельмі падобнай на мову сялянаў Валынскай губэрні, Зяленскім было аднесена да «маларусаў». Гл.: Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генэрального штаба. Минская губерния… С. 407—409.}}. У пачатку 1860-х гадоў мясцовыя расейскія ўлады, асабліва папячыцель [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] А. Шырынскі-Шыхматаў, спрабавалі выкарыстоўваць «беларускую гаворку» («белорусское наречие») з друкам толькі на кірыліцы («русскими буквами») у ідэалягічным спаборніцтве з карэннымі (каталіцкімі і польскамоўнымі) дваранамі, якія разгарнулі друк на летувіскай («жмудзінскай») і беларускай гаворках для сялянаў [[лацінка]]й<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197—198.</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 269—287.</ref>{{Заўвага|У 1862 годзе [[Аляксандар Аскерка]] арганізаваў у Варшаве выданьне лацінкай беларускамоўнага буквара-катэхізісу («Элемэнтаж для добрых дзетак каталікоў»). Аднымі з найбольш вядомых тагачасных беларускамоўных публікацыяў лацінкай, якія зыходзілі ад мясцовай шляхты для сялянаў, былі газэта [[Мужыцкая праўда|«Мужыцкая праўда»]], агітацыйныя кніжкі зь вершамі «Гутарка старога дзеда», «Гутарка двух суседаў», «Беларуская гутарка» ды іншыя «гутаркі». (Гл.: ''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі... С. 82.). Цікава, што выдаўцамі беларускамоўнай «Гутаркі старога дзеда» ў 1861—1862 гадох (у Беластоку) былі Браніслаў Шварц (1834—1908) і Грынявіцкі, а Шварц так вызначаў мэту выданьня: «„Гутарка старога дзеда“ мусіла была пераканаць народ літоўскі, што толькі ад Рэчы Паспалітай польскай атрымае ён „зямлю і волю“». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 86.}}. А ў 1863 годзе з ухвалы адміністрацыі Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ў прапагандысцкіх мэтах дзеля пашырэньня сярод сялянаў Віленскай і Гарадзенскай губэрняў назвы «беларусы» (якія абвяшчалася часткай «рускага народу») кіраўніцтвам Віленскай навучальнай акругі была выдадзеная ў Вільні ў друкарні А. Сыркіна кніга ананімнага аўтара (аўтараў) пад назвай «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год). У якасьці чытаньня для народных школаў кнігу было загадана выкарыстоўваць з 1863 году ва ўсёй Віленскай навучальнай акрузе<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 200.</ref>{{Заўвага|Апавяданьні ў кнізе «Рассказы на белорусском наречии» (1863 год) напісаныя на розных славянскіх дыялектах. Першым у кнізе разьмешчанае апавяданьне «Кто булы наші найдавнійші діды і якая іх була доля до уніі?», якое аўтарам напісана на імітацыі заходнепалескага дыялекту, што тагачаснымі навукоўцамі звычайна адносіўся да абшару «маларускай гаворкі» (г.зн. у сучасным разуменьні – украінскай мовы). «Маларускамоўны» тэкст з самага пачатку запэўнівае чытача, што жыхары паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні ёсьць напраўду «беларусамі» (як і жыхары Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай губэрняў), а продкамі іх былі славяне-крывічы: «''Сторона, дэ жывуть тэпэр Пынчукі, Мынчукі, Вытэбці, Могілевці, зовэтця Білою Русью; в гэтуй стороні з вэльмы давных часув жыв народ Словяньскій, рудный з народамы, которыі давній жылы і тэпэр жывуть в полуднёвых і всхудніх русськіх краях. Народ той впэрш звався Крывычамы альбо крывыцькымы Словянамі: так, булы колысь Крывычы Смоленьскыі, — воны жылы нэдалэко коло міста Смоленьска; а то еще булы Крывычі Полоцькыі, — от, гэты Крывычы булы нашімы прадядамы. Нэ можэмо тэпэр довідатыся, чы вэлыкый кусок зэмлі займовалы Крывычы Полоцькыі; можэмо тулько сказаты, жэ тэпэрэшныі Вытэбськая, Могылёвская губэрніі, малэнькій кавалочок Пськовськэй і Смоленьскэй, значна часть Мыньскэй губэрніі з Пыньском, Мозыром і Туровом, кавалок Выленьскэй до річкі Дзітвы і добрый квалок Гроднэнськэй з містямы Волковыськом і Бэрэстям булы тымі містямі, дэ жыв беларускі народ''» (С. 1—2). У іншым апавяданьні «Велікая помылка нашых белорусов» даводзілася, што беларусы-каталікі застаюцца тымі ж самымі беларусамі, бо «''у іх мова простая, белорусская, звычаі простые белорусскіе; і звычаі і мова ў мужыков католіков тыя самыя, што і мужыков православных, ці русскіх''». У апавяданьні «Розмова на цментарі старосты Янка з братчыком Хвэдосем» падкрэсьлівалася: «''А і мы самі запэвнэ зовсім нэ ляхі: мы самі по собі народ особный — белоруссы!''» (С. 28).}}. === Вяртаньне да канфэсійнага прынцыпу вызначэньня «рускасьці» краю === [[Файл:Atlas of population of the West Russian region of confessions 1864.jpg|thumb|Тэндэнцыйная мапа дзевяці губэрняў [[Заходні край|«Заходне-рускага краю»]], створаная афіцыйнай расейскай імпэрскай навукай, дзе [[праваслаўе|праваслаўныя]] («рускае племя») адзначаны зялёным колерам, а [[каталіцызм|каталікі]] — цёмна-ружовым (1864 г.). Картограф [[Аляксандар Рыціх|А. Ф. Рыціх]]]] Аднак з пачаткам паўстаньня 1863—1864 гадоў расейскія ўлады адмовіліся ад «экспэрымэнтаў» у вызначэньні рускасьці насельніцтва толькі празь лінгвістычны (і этнанімічны) падыход, які не дапамог прадухіліць сэпаратысцкія настроі і паўстанчыя дзеяньні. Па прызначэньні папячыцелем [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] [[Іван Карнілаў|Івана Карнілава]] яны згарнулі падтрымку друку на [[беларуская мова|беларускай мове]], палічыўшы, што без рэлігійнай прапаганды Маскоўскай царквы русіфікацыя ня ёсьць дастатковай, і працягвалі перавод католікаў у Маскоўскую царкву<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 226.</ref>{{Заўвага|Многія сяляне Віленскай і Гарадзенскай губэрняў у канцы 1860-х гадоў не хацелі мірыцца з гвалтам у пытаньнях веры і падавалі калектыўныя звароты, просячы вярнуць іх у каталіцтва, бо іх запісалі ў Маскоўскую царкву безь іхнай згоды. Гэтыя хваляваньні падштурхнулі маскоўскага гаспадара Аляксандра II пры праезьдзе празь Вільню ў 1867 годзе зьвярнуцца да пераведзеных з каталіцтва ў Маскоўскую царкву сялянаў з словамі: «''Вельмі рады вас бачыць праваслаўнымі. Упэўнены, што вы перайшлі ў старажытную веру края зь перакананьнем і шчырасьцю; ведайце, што раз прыняўшым праваслаўе я ні на якой падставе не дазволю і не дапушчу вярнуцца ў каталіцтва. Ці чуеце?''». Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Разам з заявамі, што [[беларусы]] — частка расейскага народу, афіцыйныя ўлады і навука дадавалі, што беларуская мова і культура ёсьць другараднымі і малазначнымі, а выкладаньне ў школах пачалося толькі на [[расейская мова|расейскай мове]]{{Заўвага|Часопіс «Вестник юго-западной и западной России» (т. III, кн. VIII, 1863 г.) пісаў: «''вучыць на беларускім жаргоне — бязглузьдзіца''» (С. 239.). А новапрызначаны папячыцель Віленскай навучальнай акругі Карнілаў, спасылаючыся на «неапрацаванасьць» і «беднасьць» мовы беларускага народу, настойваў на поўнай марнасьці «друкаваньня кніг на беларускай гаворцы» і памылковасьці думак тых настаўнікаў, якія «стаяць за захаваньне мясцовых гаворак у народных кнігах» (Гл.: ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 146.)}}{{Заўвага|Цікава, што канчатковай мэтай палітыкі афіцыйных уладаў было не выцісканьне польскай мовы беларускай ды спрыяньне разьвіцьцю беларускамоўнай культуры, але русіфікацыя насельніцтва. Калі па здушэньні паўстаньня адміністрацыя віленскага генэрал-губэрнатара падштурхоўвала мясцовае дваранства прыносіць вернападданыя адрасы маскоўскаму гаспадару, то [[Маршалак шляхты|менскі губэрнскі маршалак]] [[Яўстах Прушынскі]] прамовіў свой адрас у верасьні 1863 году ад імя дваранаў Менскай губэрні на беларускай мове. Расейскі чыноўнік адміністрацыі віленскага генэрал-губэрнатара Масолаў, сьведка падзеі, напісаў у мэмуарах, што гэты беларускамоўны адрас палічылі за чарговую хітрасьць «палякаў»: «Ковенскае дваранства прадставіла адрас за 500-мі подпісамі 26 жніўня, потым гарадзенскае — у сярэдзіне верасьня; у канцы верасьня і менскае разам з новым маршалкам Прушынскім, чалавекам выдатнай сумленнасьці, сілы волі і розуму. Надумаўшы скласьці адрас, ён напісаў агульнае пасланьне на беларускай мове з выказваньнем сваіх перакананьняў. У ім ён выказаў упэўненасьць у гістарычнай неабходнасьці зьліцьця заходніх губэрняў з Расеяй, але ў той жа час неабходнасьць гэтага зьліцьця ён даводзіў думкай аб панславізьме. Думка гэтая пусьціла карані ў Менскай губэрні, бо ў ёй крылася вядомая хітрасьць палякаў, якія на ўсё згодныя, абы толькі ня быць і не называцца рускімі». (Гл.: ''Масолов, А.Н.'' Виленские очерки 1863—1865 гг. / А.Н. Масолов // Русская старина. — 1883. — Т. 40. — С. 585). У 1850-я гады ў Менскай і Магілёўскай губэрнях значны ўплыў на праяўленьне шляхтай зацікаўленасьці да мовы мясцовых сялянаў зрабіў сваімі літаратурнымі творамі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]. Калі ў 1862 годзе ў Менску праходзілі паніхіды па загінулых у Варшаве маніфэстантах і [[месьціч]]ы (у тым ліку і Каміла Дунін-Марцінкевіч) сьпявалі ў касьцёлах патрыятычныя гімны, то шляхцянка Мазырскага павету [[Кіневічы|Кеневіч]], якую хацелі прыцягнуць да адказнасьці за сьпяваньне гімну, напісала ў палітычны суд «зьедлівую насьмешку на скажонай беларускай мове». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 116.}}. Віленскі генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]], угадваючы настроі цэнтральнай улады, сьцьвярджаў у сваёй запісцы [[Сьпіс імпэратараў Расеі|маскоўскаму гаспадару]] [[Аляксандар II|Аляксандру II]], што ў заходніх губэрнях ''«праваслаўе злучанае з паняцьцем аб рускай народнасьці, у той жа час, наадварот, паляк і каталік складаюць адно»''<ref name="ReferenceA">''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 291—292.</ref>. Адразу па паўстаньні 1863—1864 гадоў урадам былі выдадзеныя тэндэнцыйныя этнаграфічныя атлясы [[Аляксандар Рыціх|Аляксандра Рыціха]] («Атлас населения Западно-Русского края по исповеданиям», Санкт-Пецярбург, 1864 год) і [[Родрыг Эркерт|Родрыга Эркерта]] («Взгляд на историю и этнографию западных губерний России», Санкт-Пецярбург, 1864 год), якія паказвалі этнічную структуру насельніцтва [[Заходні край|«заходніх губэрняў» («заходне-рускага краю»)]] Расейскай імпэрыі, дзе для довадаў рускасьці зямель праваслаўныя жыхары (галоўным парадкам — мясцовыя славянамоўныя сяляне) у «Заходнім краі» лічыліся за «рускіх», колькасьць якіх была наўмысна павялічана, а дваране-каталікі — «палякамі»{{Заўвага|Палкоўнік Р.Ф. Эркерт пісаў у сваім атлясе: «''Нішто ў заходніх губэрнях Расеі не вызначае рысу, аддзяляючай расейскую [[народнасьць]] ад польскай, так выразна і правільна, як рознасьць веравызнаньняў. Такім парадкам, у Заходняй Расеі, з адносна нешматлікімі выняткамі, усе славянскія жыхары праваслаўнага спавяданьня мусяць лічыцца рускімі, а ўсе тыя, якія спавядаюць каталіцкую рэлігію — палякамі''» (''Эркерт, Р.Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России... С. 6.). Мове не надавалася істотнай увагі. Па выданьні атлясу П. Баброўскі ня мог пагадзіцца з высновай Р. Эркерта ў тым, што вопратка, звычаі, увесь уклад жыцьця робяць беларусаў-каталікоў трывалымі палякамі, таму што ўражаньне аб Беларусі аўтар атлясу вынес з «''палацаў і касьцёлаў, што ляжалі на ягоным шляху''». Баброўскі цьвёрда прытрымліваўся думкі, што адзінай прыкметай для падзелу насельніцтва Беларусі на «беларусаў» і «палякаў» можа быць толькі мова: «''Нічога ня значыць, што беларусы, паводле Эркерта, не называюць сябе гэтым сваім імем. Беларусы, ня ведаючы, што яны беларусы, захавалі і ў штодзённай гутарцы, і ў песьнях, і ў прыслоўях свае азначаныя нацыянальныя, лягічныя формы, свой азначаны характар, свае праявы, звычаі і г.д. Беларус-селянін, ці будзе ён праваслаўны, ці каталік, мае свае перакананьні, сваю маральную філязофію і перадае гэта разам з мовай сваім дзецям і ўнукам. Ксёндз і памешчык ніколі ня скажуць аб беларусе каталіцкага веравызнаньня, што ён беларус, а скажуць — ліцьвін. Пагутарыце з гэтым ліцьвінам, і вы пачуеце беларускую гаворку. Падчас нашай працы ў Гарадзенскай губэрні мы мелі этнаграфічныя сьпісы насельніцтва ад сьвятароў і ксяндзоў. На сьпісах тых сяляне, як праваслаўныя, так і каталікі, названыя ліцьвінамі і тут прыкладзены ўзоры іхнай мовы — вы думаеце летувіскай? Не — беларускай. Ксёндз рабіў гэта таму, што беларусы калісьці ўваходзілі ў склад народнасьцяў Літоўскай дзяржавы. Мы бачым тут не палітычную памылку, як думае Эркерт, а палітычную праўду і вельмі грубую этнаграфічную памылку''» (Гл.: ''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Апроч таго П. Эркерт выдаў дзьве вэрсіі (па-расейску і па-француску) этнаграфічнага атлясу «заходне-рускіх губэрняў і суседніх абласьцей» (у францускім выданьні — «''губэрняў, населеных цалкам ці часткова палякамі''»). Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 189—190.}}{{Заўвага|Атляс А. Рыціха спачатку быў зроблены ў 1863 годзе для службовага (ваеннага) выкарыстаньня, а потым у 1864 годзе перапрацаваны для прапагандысцкіх мэтаў. Найбольш выразныя адрозьненьні былі ў ліку мясцовых каталікоў. Калі ў вэрсіі 1863 году ў ліку 2 633 456 каталікоў Заходняга краю значыліся 175 997 «беларусаў» і «чарнарусаў» і 853 706 «літоўцаў», то публікацыя 1864 году, ні на адзінку не зьмяняючы агульную колькасьць гэтай канфэсійнай групы (2 633 456), прыводзіць сярод каталікоў 444 173 «беларусы» і «чарнарусы» і 585 530 «літоўцаў». Іншымі словамі, Рыціх, у новай вэрсіі атлясу пералічыў разам 268 176 чалавек з адной групы ў іншую: «беларусаў» і «чарнарусаў» стала больш роўна на столькі ж, на колькі стала менш «літоўцаў», што было відавочнай маніпуляцыяй і палітызацыяй этнаканфэсійнай статыстыкі. Гл.: ''Долбилов, М.Д.'' Русский край… С. 191—192; ''Самбук, С.М.'' Политика царизма … С. 144—145.}}. Апроч таго, у Вільні ў 1864 годзе была створаная [[Віленская археаграфічная камісія]], а ў Кіеве — цэнтры Паўднёва-Заходняга краю — працягвала працаваць (з 1843 году) [[Кіеўская археаграфічная камісія]], якім была пастаўленая задача адшукаць і прывесьці ўсе «довады» (у тым ліку — для іншаземнага чытача), што ўсё насельніцтва Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў было і ёсьць «рускім» на падставе перш за ўсё праваслаўнага веравызнаньня{{Заўвага|Падбор крыніцаў для публікацыі Віленскай і Кіеўскай археаграфічнымі камісіямі праходзіў праз прызму праваслаўнасьці Заходняга краю, крыху сапсаванага «польскім» уплывам. У прадмове да першага тому сабраных матэрыялаў Віленскай археаграфічнай камісіі адкрыта паведамлялася, што камісія вызначыла прадметам сваіх заняткаў перапісваць і надрукаваць прывілеі і акты, «''якія сьведчаць пра існаваньне ў Заходнім краі праваслаўных цэркваў''», выпісаць і надрукаваць акты, «''у якіх выражаецца палітычны быт, характар і жыцьцё заходняга краю, які называўся вялікім княствам Літоўскім, у розныя эпохі яго існаваньня''». Адной з галоўных задачаў было друкаваньне лучнасьці дакумэнтаў, якія павінныя былі праясьніць «''элемэнт праваслаўя ў Заходнім краі''» (ягоны стан і пераход ва ўніяцтва); «''паказаць зь якою хітрасьцю і гвалтам адбіраліся ўніятамі ў праваслаўных іхныя цэрквы і царкоўная маёмасьць''»; давесьці, «''што многія вядомыя фаміліі ў Літве былі праваслаўнага спавяданьня''» і г.д. Пры выбары дакумэнтаў камісія зыходзіла з мэты «''давесьці фактычна, што Заходні край ніколі ня быў шчасьлівы пад польскім кіраваньнем; што, нягледзячы на існавалае заканадаўства і мноства судовых установаў, ніхто ня мог быць упэўнены ні ў правах сваёй уласнасьці, ні ва ўласнай небясьпецы''»; што «''цывілізацыя Польшчы, а зь ёю і Заходняга краю, далёка стаяла ад тае ступені дасканаласьці, на які ставяць яе палякі''»; і «''што толькі пад расейскім кіраваньнем Заходні край забыў свае пакуты, загаіў былыя раны і пачаў сваё сапраўды палітычнае быцьцё''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 22—24.). Таксама ў прадмове адзначалася, што ў існасьці Вялікае Княства Літоўскае было ў многім «рускай» дзяржавай: «''Літоўскае заканадаўства складае незьняпраўджаны помнік пераважаньня рускага элемэнту ў Літве. Ніхто ня можа ў тым сумнявацца, што рускія законы выдаюцца для таго, каб выконваць іх, а каб выконваць іх, неабходна разумець мову, на якой яны напісаныя. <…> [[Судзебнік Казімера|Судзебнік]] і Статут напісаныя былі на [[руская мова|рускай мове]], то хто адважыцца супярэчыць таму, што руская мова была агульнаўжыванай паўсюдна ў дзяржаве. А праз тое, што мова складае самую бачную прыкмету нацыянальнасьці, то і не выклікае сумненьня, што руская народнасьць была пераважным, дамінантным элемэнтам у дзяржаве''». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 18.). Дадавалася, што заваяваньні Сьвятога Ўладзімера і Яраслава Мудрага стварылі яцьвяга-рускую ўскраіну (да вусьця [[Вяльля|Вяльлі]]), куды перасяляліся жыхары рускага паходжаньня. Зносіны літоўцаў з Русьсю далі першым безьліч перавагаў: літоўцы ўзмацніліся і пераймалі ад рускіх усё, што лічылі для сябе карысным: мову, пісьмо, звычаі і законы, веру, складалі дружыны з рускіх воінаў, і г.д. (С. 2.)}}. Гэтыя і іншыя захады ўладаў мусілі былі служыць практычным пацьверджаньнем пастановы [[Заходні камітэт|Заходняга камітэту]] ў 1864 годзе аб тым, што ''«Паўночна-Заходні край ёсьць рускім, які складае старажытную спадчыну Расеі»''. Па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў расейская ўлада і афіцыйная навука ўсё часьцей сталі называць карэнных (каталіцкіх і польскамоўных) дваранаў у краі «палякамі», а тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны») ужываць у дачыненьні да [[балтыйскія мовы|балтамоўнага]] насельніцтва [[Ковенская губэрня|Ковенскай]] і [[Віленская губэрня|Віленскай губэрняў]] (то бок, у дачыненьні да [[летувісы|летувісаў]])<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 13—14</ref><ref>Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов. — Т. III. — С. 62—64.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 362—363, 366, 368—369.</ref>{{Заўвага|У афіцыйнай расейскай навуцы і ідэалёгіі для апраўданьня валоданьня землямі, населенымі балтамоўным насельніцтвам краю, часта ўказвалася вялікая роля «рускага» насельніцтва ў характары і гісторыі Вялікага Княства Літоўскага (якое пачало называцца ў расейскай гістарычнай навуцы «Літоўска-Рускай дзяржавай»), а таксама сцьвярджалася і падкрэсьлівалася вялікая блізкасьць славянаў і балтаў: «''З усіх народаў эўрапейскай сям’і славяне і літоўцы знаходзіліся ў найбліжэйшым паміж сабой сваяцтве паводле мовы, веры і звычаяў''». Гл.: ''Петров, Н.И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 47 ды інш.}}. === Непасьлядоўнасьць працэсаў уніфікацыі і русіфікацыі краю === Расейская ўлада імкнулася да ўніфікацыі кіраваньня і гамагенізацыі насельніцтва. Памянёныя канцэпцыі (канфэсійная і моўная) адмаўлялі этнасу ў праве быць негамагенным у этнанімічных, моўных, культурных і нават канфэсійных дачыненьнях, не прымалі варыятыўнасьці. У мэтах апраўданьня валоданьня тэрыторыямі выкарыстоўваліся ўсякія выгадныя факты і акцэнтаваліся другарадныя характарыстыкі. Канфэсійны і моўны крытэрыі (прынцыпы), пакладзеныя ў складаньне расейскай этнічнай статыстыкі, мапаў і ідэалёгіі, ігнаравалі і ня ўлічвалі наяўнасьць унутраных сувязяў паміж насельніцтвам. Апроч таго, сама непасьлядоўнасьць у вызначэньні крытэраў «рускасьці» й [[тапаніміка|тапанімічным]] найменьні губэрняў былі абумоўленыя тым, што расейская ўлада імкнулася ня толькі да «абрусеньня краю», «зьліцьця з Расеяй», але таксама думала аб адміністрацыйным кантролі і спакоі ў паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губэрнях<ref name="ReferenceA"/><ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 753—754.</ref>. Многім высокім чыноўнікам расейскага ўраду хуткая [[русіфікацыя]] і ўсеагульнае далучэньне да [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]] ў краі здаваліся цяжкімі або немагчымымі праз супраціў мясцовага насельніцтва і браку ў краі значнай колькасьці чыноўнікаў, вайскоўцаў, сьвятароў, настаўнікаў і маянткоўцаў зь ліку расейцаў (велікарусаў) — і яны думалі больш пра прадухіленьне перадумоваў новага паўстаньня. Таму практычныя захады ва ўсталяваньні кантролю над краем не заўсёды адпавядалі заяўленай ідэалёгіі «рускасьці» краю і «адзінства рускага народу» ў трох галінах, а [[Культурная асыміляцыя|асыміляцыя]] па 1864 годзе была непасьлядоўнай — толькі ў галіне культуры, што мела вонкавы, павярхоўны характар: пашыраліся [[расейская мова|расейская (велікаруская) мова]] і [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўская (Расейская праваслаўная) царква]]<ref name="ReferenceA"/>. <gallery perrow=7> Файл:Ethnographic map of Vilno governorate of Russian empire - made by an officer A. Koreva - 1861 AD.jpg|Тэндэнцыйная этнаграфічная мапа Віленскай губэрні (у кнізе «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния»), зробленая афіцэрам Генэральнага штабу Расейскай імпэрыі А. Коравам, 1861 г. Файл:Arheograficheskij sbornik dokumentov k istorii Severo-Zapadnoj Rusi - T 1 - Wilno 1867 AD.JPG|Кніга «Археографический сборник документов, относящийся к истории Северо-Западной Руси», Т. 1, 1867 г., Вільня Файл:Sbornik dokumentov Ekateriny II po ustrojstvu Severo-Zapadnogo kraja.JPG|Кніга «Сборник документов, касающихся административного устройства Северо-Западного края при императрице Екатерине II (1792—1796)» (Вільня, 1903 г.) Файл:Konstanty Woynillowicz appeal about estates in North-Western Krai in Russian empire - 1868 AD.jpg|Афіцыйны зварот («запіска») праваслаўнага двараніна Канстантына Ксаверавіча Вайніловіча{{Заўвага|Канстантын Ксаверавіч Вайніловіч быў новахрышчаным з каталіцтва ў праваслаўе дваранінам, народжаным у сям’і каталіцкіх бацькоў. Валодаў маёнткам [[Шостакі|Шостакамі]] ў Слуцкім павеце і паходзіў з [[Макраны|макранскай]] лініі шляхецкага роду Вайніловічаў з Слуцкага павету, быў родным братам [[павятовыя маршалкі Менскай губэрні|слуцкага павятовага маршалка]] Юзэфа Ксаверавіча Вайніловіча (ажэненага з Галенай Ваньковіч). Быў далёкім сваяком [[Эдвард Вайніловіч|Эдварду Вайніловічу]] (з савіцкай лініі роду) і блізкім сваяком ягонай жонкі Алімпіі Ўзлоўскай, народжанай ад Марка Ўзлоўскага і Мацільды Вайніловіч (з макранскай лініі роду). Бацька Ксаверы Ваніловіч быў вялікім аматарам беларушчыны. Гл.: ''Луцкевіч, А.'' Выбраныя творы... С. 132.}} да [[губэрнатары Менскай губэрні|менскага губэрнатара]] [[Ягор Касінаў|Касінава]] з просьбай хадайнічаць у віленскага генэрал-губэрнатара права на набыцьцё маёнткаў (''«у тутэйшым Паўночна-Заходнім краі, дарагой маёй радзіме»''), 12 лістапада 1868 г. ''(Падкрэсьлена алоўкам чыноўнікам)'' Файл:Magazine - Vestnik Yugo-Zapadnoj i Zapadnoj Rossii - nr 8 - 1864 AD - page 1.jpg|Першая старонка часопісу «Вестник Юго-Западной и Западной России» (№8, 1864 г.) Файл:Сборник Северо-Западный край.jpg|Вокладка кнігі «Сборник памятников народного творчества Северо-Западного края» ([[Вільня]], 1866 г.) Файл:Ратч - Сведения о польском мятеже 1863 г - 1867 AD.jpg|Вокладка кнігі В. Ратча «Сведения о польском мятеже 1863 года в Северо-Западной России», Т. 1. (Вільня, 1867 г.) </gallery> == Спэцыфіка кіраваньня і рэжыму законаў == === Стратэгія кіраваньня === Па падзелах Рэчы Паспалітай на «новадалучаных» тэрыторыях была ўсталяваная ў першую чаргу ўлада [[генэрал-губэрнатар]]аў{{Заўвага|«Генэрал-губэрнатарская» форма кіраваньня тэрыторыямі ў Расейскай імпэрыі была характэрная для сталічных рэгіёнаў імпэрыі (Санкт-Пецярбург, Масква), новадалучаных тэрыторыяў (ускраінаў, «краёў»), а таксама ўводзілася на тэрыторыях, ахопленых ваеннымі дзеяньнямі. Функцыі інстытуту генэрал-губэрнатара вагаліся ад пасярэдніцкага зьвяна паміж маскоўскім гаспадаром і некалькімі губэрнатарамі да асаблівага рэжыму кіраваньня губэрнямі. Гл.: ''Лысенко, Л.М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы... С. 166.}}. У Расейскай імпэрыі стратэгіяй утрыманьня заваяваных тэрыторыяў былі асыміляцыя (русіфікацыя) карэннага насельніцтва і ўніфікацыя кіраваньня (пашырэньня агульнаімпэрскіх законаў і ўстановаў). Адсюль галоўнай задачай генэрал-губэрнатараў на заваяваных ускраінах было спрыяньне найскарэйшай падрыхтоўцы насельніцтва ўскраіны (праз паступовую ліквідацыю ранейшых юрыдычных нормаў, парадкаў і звычаяў) да ўспрыняцьця агульных правілаў кіраваньня — поўнай інкарпарацыі ў склад імпэрыі на аснове губэрнскай сыстэмы кіраваньня (без прамежкавага — генэрал-губэрнатарскага ўзроўню), ператварэньня захопленых зямель у звычайныя расейскія губэрні<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губэрнаторы и генэрал-губэрнаторы… С. 166.</ref>. Адметнымі рысамі інстытуту генэрал-губэрнатарства былі яго надзвычайны і палітычны характар, які перавышаў значэньне іншых устанаўленьняў, а таксама ваенны кампанэнт ягонай дзейнасьці і статус у палітычнай герархіі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 167—169.</ref>. === Рэжым законаў === Расейская ўлада разумела, што працэс уніфікацыі кіраваньня, русіфікацыі і аправаслаўленьня зямель былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе было шмат уніятаў, каталікоў, юдэяў, дзе мясцовая эліта (шляхта) карысталася ў царкоўнай, адукацыйнай і адміністрацыйнай сфэрах [[польская мова|польскай мовай]] і дзе былі выразна адметныя [[культура]] і звычаі ўсяго мясцовага насельніцтва, зойме працяглы час. Рэжым законаў на тэрыторыі Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў на працягу XIX ст. пэўнымі крокамі зьмяняўся ад своеасаблівага ў параўнаньні з многімі іншымі губэрнямі Расейскай імпэрыі, калі спачатку былі захаваныя некаторыя старыя юрыдычныя нормы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і Рэчы Паспалітай (галоўным парадкам, судовага і эканамічнага характару), усё больш як да агульнарасейскага ўзору, так і абмежавальнага і дыскрымінацыйнага характару да мясцовых жыхароў (асабліва па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў), што зноў рабіла адметнымі ў Расейскай імпэрыі гэтыя былыя землі Рэчы Паспалітай. Так, былі ўведзеныя вынятковыя законы, галоўным парадкам, рэпрэсіўнага характару ў дачыненьні мясцовага дваранства: абмежаваньні прыёму «палякаў» на службу ў родных губэрнях; прымусовая [[Вайсковая служба|вайсковая]] ці грамадзянская служба мясцовых дваранаў (абавязак выслугі гадоў у карэнных расейскіх губэрнях); абмежаваньні ў выкарыстаньні звыклай для мясцовых дваранаў (за стагодзьдзі ўжываньня) [[польская мова|польскай мовы]] ў мясцовым афіцыйным справаводзтве і сыстэме адукацыі; русіфікацыя грамадзкага жыцьця{{Заўвага|1 студзеня 1864 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў сваім цыркулярам забараніў карыстацца польскай мовай у афіцыйнай перапісцы і грамадзкіх месцах.}}<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 40.</ref>; забароны навучаньня ў замежных [[унівэрсытэт]]ах; забарона каталікам (па 1863 годзе) працаваць у адукацыйных установах (школах і гімназіях) заходніх губэрняў; абмежаваньні ў перамяшчэньні і жыхарстве ў расейскіх губэрнях і за мяжой імпэрыі; кантрыбуцыйныя зборы{{Заўвага|Апроч канфіскацыяў і сэквэстраў маёнткаў паўстанцаў, з пачаткам паўстаньня ў 1863 годзе землеўласьнікі ўсіх веравызнаньняў заходніх губэрняў былі абкладзеныя працэнтным зборам, які зьбіраўся штогадова. Для «асобаў польскага паходжаньня» ён складаў 10% ад гадавога прыбытку маёнтку, для «асобаў нямецкага паходжаньня» (лютэранаў з астзэйскіх губэрняў) — 3%, для «асобаў рускага паходжаньня» (з карэнных расейскіх губэрняў) — 1,5%. Улада тлумачыла землеўласьнікам «нямецкага» і «рускага паходжаньня», што зборы ня маюць кантрыбуцыйнага і зьняважлівага характару, а служаць фінансавай дапамогай для захаваньня ўрадавага кантролю ў краі, бо ў выпадку перамогі паўстанцаў губэрні былі б адлучаныя ад імпэрыі і некарэнныя дваране пазбавіліся б сваіх маёнткаў увогуле. У ліпені 1863 году працэнтны збор для «рускіх» маянткоўцаў быў зьменшаны да 2,5%, а вясной 1864 году поўнасьцю зьняты; для «астзэйцаў» збор быў скасаваны ў пачатку 1865 году. У 1870 годзе, калі імавернасьць узнаўленьня паўстанцкіх выступленьняў стала малой, кантрыбуцыйны працэнтны збор для «асобаў польскага паходжаньня» быў зьменшаны да 5%, а канчаткова для іх скасаваны толькі 27 сакавіка 1897 году. Для тых «польскіх» дваранаў, якія мелі толькі дамы ў местах, кантрыбуцыйны збор складаў 1% ад іх кошту. З грошай, атрыманых паводле гэтых працэнтных збораў, мясцовым чыноўнікам плацілі па 50% надбаўкі да жалаваньня, утрымліваліся жандарскія каманды і павялічаная па паўстаньні колькасьць наяўных войск у краі, будаваліся і рамантаваліся цэрквы Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі і г.д.}}<ref name="ReferenceD">Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 178.</ref>; розныя забароны датычна каталіцкага касьцёлу і пратэкцыянізм адносна Маскоўскай царквы; прымусовыя пераводы сялянаў з [[уніяцтва]] і [[каталіцызм|каталіцтва]] ў Маскоўскую царкву; увядзеньне з 1870-х гадоў расейскай мовы замест польскай у дадатковае каталіцкае набажэнства ў касьцёлах; мэтанакіраванае насаджэньне расейскага («велікарускага») землеўладаньня; службовыя перавагі і ільготы для набыцьця маёнткаў з скарбовых і канфіскаваных зямель для асобаў «рускага паходжаньня»; забароны ў выкарыстаньні «нацыянальнай» вопраткі для «палякаў» ([[кунтуш]]ы, [[канфэдэратка|канфэдэраткі]] і г. д.) і [[жыды|жыдоў]]; [[мяжа аселасьці|мяжа жыдоўскай аселасьці]] (уведзеная неўзабаве па падзелах Рэчы Паспалітай) і г. д. Адным з самых дыскрымінацыйных пастановаў быў [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]], накіраваны на памяншэньне адсотку «польскага» землеўладаньня ў краі: паводле закону «асобам польскага паходжаньня»{{Заўвага|Важна, што [[указ 10 сьнежня 1865 году|закон ад 10 сьнежня 1865 году]] не даваў яснага і дакладнага вызначэньня, хто адносіцца да «асобаў польскага паходжаньня», хоць звычайна расейскі ўрад пад імі разумеў польскамоўных і каталіцкіх дваранаў, якія былі выхаваны ў сем’ях бацькоў-каталікоў.}} забаранялася купляць зямлю (маёнткі) у «заходніх губэрнях», якую можна было атрымаць і перадаць толькі паводле спадчыны (хоць часам рабіліся нешматлікія выянткі, асабліва для ляяльных дваранаў){{Заўвага|Апроч таго, «асобам польскага паходжаньня» паводле палажэньня ад 5 сакавіка 1864 году і інструкцыі ад 23 ліпеня 1865 году забаранялася арандаваць скарбовыя, а таксама прыватнаўласьніцкія землі, набытыя іх уладальнікамі на ільготных умовах, вызначаных урадам з мэтай павелічэньня працэнту «рускага» землеўладаньня ў заходніх губэрнях. Законам ад 27 сьнежня 1887 году «асобам польскага паходжаньня» забаранялася таксама арандаваць нерухомую маёмасьць (у тым ліку і зямельную) усіх відаў.}}<ref name="ReferenceD"/>. Гэты закон быў скарэктаваны толькі ў 1905 годзе ў ходзе лібэральна-дэмакратычнай [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]]{{Заўвага|У 1905 годзе скасоўвалася забарона набыцьця зямлі «асобамі польскага паходжаньня» у дзевяці заходніх губэрнях, але набываць зямлю ў Заходнім краі яны маглі толькі ў «асобаў польскага паходжаньня», а не ў «асобаў рускага паходжаньня».}}. Па закрыцьці ў 1832 годзе [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] і ў 1864 годзе [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горы-горацкага земляробчага інстытуту]] ў літоўска-беларускіх губэрнях (паводле «дэпалянізатарскай» палітыкі ўладаў) не засталося вышэйшых навучальных установаў з статусам унівэрсытэту для хрысьціянаў: толькі дзейнічалі (зь перапынкамі) дзясяткі рэлігійных вышэйшых навучальных установаў для [[юдаізм|юдэяў]] ([[ешыбот]]ы ў [[Валожын]]е, [[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Міры]], [[Пінск]]у, [[Берасьце|Берасьці]], [[Слуцак|Слуцку]], [[Горадня|Горадні]], [[Любавічы|Любавічах]], Слабодцы{{Заўвага|Цяпер гэтае мястэчка ўвайшло ў склад [[Коўна]].}}, [[Цельшы|Цельшах]] ды інш.); а ў 1911 годзе была толькі адкрытая філія Маскоўскага гістарычна-археалягічнага інстытуту ў [[Віцебск]]у, толькі ў тым жа годзе для заходніх губэрняў з выняткамі (гл. далей) было ўведзенае мясцовае самакіраваньне — [[земства|земствы]]. Працэс зьмены рэжыму законаў датычна губэрняў Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў праходзіў як з прычыны захадаў расейскай улады з русіфікацыі і ўніфікацыі гэтых зямель з цэнтральнымі губэрнямі імпэрыі, так і з прычыны вызвольных паўстаньняў пад кіраўніцтвам мясцовай эліты ([[паўстаньне 1830—1831 гадоў]] і [[паўстаньне 1863—1864 гадоў]]), што толькі падштурхоўвала імпэрскую ўладу да прыняцьця чарговых «вынятковых законаў» ды іншых захадаў. === Палітычны статус губэрняў === Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] была «адміністрацыйная аўтаномія» — аўтаномія зь вярхоўнай расейскай уладай (на генэрал-губэрнатарскім і губэрнатарскім узроўнях) і мяшанай адміністрацыяй (з расейскіх чыноўнікаў і прадстаўнікоў мясцовага насельніцтва) на сярэднім і ніжнім узроўнях<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 154.</ref>. Прадстаўнікі мясцовага дваранства ніколі не прызначаліся на пасады мясцовых генэрал-губэрнатараў (ваенных губэрнатараў), зрэдку прызначаліся на пасады [[губэрнатар]]аў і [[віцэ-губэрнатар]]аў (галоўным парадкам, у пэрыяд ад заканчэньня [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэсу]] (1815 год) да паўстаньня 1830—1831 гадоў)<ref>''Киселев, А. А.'' Система ўправления и чиновничество белорусских губерний… С. 58, 65, 68—69.</ref>. Карэнныя дваране толькі абсалютна пераважалі на пасадах [[губэрнскі маршалак|губэрнскіх]] і [[павятовы маршалак|павятовых маршалкаў]], бо гэтыя пасады былі выбарнымі, хоць канчатковае зацьверджаньне на пасадзе выбранага дваранамі маршалка (і іншых выбраных на пасады дваранскага самакіраваньня асобаў) таксама залежала ад расейскай улады. Па паўстаньні 1830—1831 гадоў адміністрацыйная аўтаномія была звужаная, бо пасада [[земскі спраўнік|земскага спраўніка]] (начальніка павятовай паліцыі) пачала замяшчацца не паводле выбару дваранаў, як гэта гарантавалася «Дараванай граматай дваранству» (1785 год), а паводле прызначэньня расейскай улады<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 65—72</ref><ref>''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия… С. 32—38.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 1 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(пачатак)'' Файл:Document of Minsk governorship office about noble election - 2 - 1814 AD.jpg|Пастанова Менскай губэрнскай управы аб скліканьні сходу дваранства губэрні для правядзеньня дваранскіх выбараў і накіраваньні пра тое абвестцы ў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Літоўска-Віленскі імпэратарскі ўнівэрсытэт]] для надрукаваньня ў газэце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(адваротак—заканчэньне)'' </gallery> Мадэльлю кіраваньня і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губэрняў у складзе Расейскай імпэрыі па [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863—1864 гадоў]] была не палітычная або адміністрацыйная аўтаномія (альбо губэрні агульнарасейскага тыпу), а [[Калёнія (залежная тэрыторыя)|калёнія]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142.</ref>. Дваранскія выбары былі скасаванымі і на пасады дваранскага самакіраваньня (губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы судзьдзя]], [[дэпутат дваранства]] ды інш.) пачалі прызначацца асобы паводле пастановы расейскага ўраду (з 1870-х гадоў — у абсалютнай большасьці з асобаў некарэннага дваранства), што было чарговым парушэньнем «Даравальнай граматы дваранству» (1785 год). Праз узьнятае паўстаньне і недавер да мясцовага дваранства ў заходніх губэрнях не былі ўведзеныя [[земства|земствы]] — новыя важныя ўстановы мясцовага самакіраваньня, створаныя ў 1864 годзе ў Расейскай імпэрыі ў ходзе лібэральных рэформаў 1860-х гадоў, што запавольвала эканамічнае і культурнае разьвіцьцё, а таксама разьвіцьцё сыстэмы аховы здароўя літоўска-беларускіх зямель<ref>Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 171—172</ref>{{Заўвага|Толькі ў 1911 годзе земствы (з абмежаваньнямі і стварэньнем непрапарцыянальнай «польскай» (каталіцкай) і «рускай» (праваслаўнай) курыяў) былі ўведзеныя ў Віцебскай, Магілёўскай, Менскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрнях, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская засталіся бязь земстваў.}}{{Заўвага|Яскравым прыкладам эканамічнай недаразьвітасьці губэрняў краю ў пачатку XX ст. можа служыць тое, што ў першым дзесяцігодзьдзі XIX ст. Вільня была трэцім (65 тыс. у 1812 годзе) паводле колькасьці жыхароў горадам у Расейскай імпэрыі пасьля Санкт-Пецярбургу (300 тыс.) і Масквы (250 тыс.). А ў 1900 г. Вільня з 154 тыс. жыхароў ужо ўваходзіла толькі ў другі дзясятак найбуйнешых гарадоў імпэрыі — пасьля Санкт-Пецярбургу (1 млн. 440 тыс.), Масквы (1 млн. 175 тыс.), Варшавы (712 тыс.), Адэсы (404 тыс.), Кіеву (333 тыс.), Лодзі (314 тыс.), Рыгі (282 тыс.), Баку (202 тыс.), Харкаву (174 тыс.), Тыфлісу (160 тыс.) і Ташкенту (157 тыс.).}}. Прагрэсіўная судовая рэформа, якая ў імпэрыі ў 1864 годзе стварыла ўсестанавыя суды, у заходніх губэрнях пачалася толькі ў 1872 годзе з увядзеньня міравых судоў і з прынцыповымі абмежаваньнямі: міравыя судзьдзі не абіраліся (з прычыны браку земстваў), а прызначаліся міністрам юстыцыі і цалкам залежалі ад яго. Акруговыя суды былі ўведзеныя толькі ў 1883 годзе, прытым улады пакінулі за сабой права фармаваць склад прысяжных засядацеляў{{Заўвага|Судовая рэформа ў карэнных расейскіх губэрнях у 1864 годзе замяняла станавыя суды на агульныя для ўсіх станаў судовыя ўстановы — адкрытыя і незалежныя ад ураду: у паветах уводзіліся міравыя, а ў губэрнях — акруговыя суды. Крымінальныя справы ў акруговых судах разглядаліся з удзелам грамадзянаў — прысяжных засядацеляў, якія незалежна ад судзьдзяў выносілі пастанову ў справе (вінаваты падсудны ці не), і адвакатаў, якія не залежалі ад ураду.}}<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 172—173.</ref>. Галоўным прынцыпам кіраваньня станавіўся брак усялякай выбарнасьці на месцах. Забарона па 1863 годзе мясцовай эліце (прадстаўнікам карэннага (галоўным чынам, польскамоўнага і каталіцкага) дваранства) займаць хоць-якія пасады ў сыстэме мясцовага кіраваньня пераўтварала паўночна-заходнія (і паўднёва-заходнія) губэрні ў калёнію — ускраіну зь дзяржаўнай (агульнаімпэрскай) адміністрацыяй на ўсіх узроўнях кіраваньня (генэрал-губэрнатар, губэрнатар, губэрнскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы спраўнік]], земскі начальнік ды інш.)<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142, 159</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 176—179.</ref>. Заплянаванага расейскай уладай пераўтварэньня захопленых зямель Рэчы Паспалітай у звычайныя расейскія губэрні не адбылося<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 179.</ref>. [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расейскай імпэрыі]] ўвяла парлямэнцкія інстытуты (Дзяржаўную думу і [[Дзяржаўны савет Расейскай імпэрыі|Дзяржаўны савет]]), куды карэннае дваранства літоўска-беларускіх губэрняў атрымала права абірацца. Аднак завяршэньне рэвалюцыі прывяло да росту ў органах кіраваньня расейскага вялікадзяржаўнага [[шавінізм]]у, звужэньня некаторых лібэральных правоў, у тым ліку — прыняцьця законаў, якія зьмяншалі палітычную ролю як Дзяржаўнай Думы, так і Дзяржаўнага савету, і звужалі ў іх прадстаўніцтва дэпутатаў ад каталіцкіх дваранаў краю, чыя роля станавілася мізэрнай<ref>''Jurkowski, R.'' Sukcesy i porażki… С. 548—548</ref><ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy Wielkiego Księstwa… С. 134—139.</ref>. Пазьней Дума была распушчаная. == Прастора == === Пашырэньне геаграфічнай прасторы тэрміну === Звычайна тэрмін «Паўночна-Заходні край» з 1840-х гадоў (па ліквідацыі ў Расейскай імпэрыі [[уніяцтва|ўніяцтва]]) суадносіўся з губэрнямі, што ўваходзілі ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), а пазьней [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912), якія складаліся з 3—4 губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай і Менскай). У залежнасьці ад сьпісу «даручаных» генэрал-губэрнатару губэрняў, Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства ў 1862—1864 гадох мела афіцыйную поўную назву «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства», а Віленскае генэрал-губэрнатарства ў 1864—1870 гадох — «Віленскае, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Афіцыйна [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская губэрні]] ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства і Віленскага генэрал-губэрнатарства ніколі не ўваходзілі, а былі толькі паводле ўказу Сэнату ад 30 красавіка 1863 году<ref name="ReferenceB">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 38, аддзяленьне 1, №39561.</ref> з прычыны пачатку [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] пераведзеныя (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў літоўска-беларускіх землях) пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара (і былі пад ягоным кіраўніцтвам да 1869 году). Ва ўказе адзначалася: ''«<…> з прычыны бесьперапыннага павелічэньня мяцежніцкіх дзеяньняў, і з мэтай сканцэнтраваньня ў асобе Галоўнага Начальніка краю неабходных сродкаў дзеля ўчаснага прыняцьця належных захадаў да сканчэньня падобных беспарадкаў <…> надаць Галоўнаму Начальніку краю права часова зьнімаць з пасадаў грамадзянскіх губэрнатараў 6-ці губэрняў (Віленскай, Ковенскай, Гарадзенскай, Віцебскай, Магілёўскай і Менскай) і прызначаць для выкананьня іх абавязкаў іншых асобаў, на сваё меркаваньне <…> Незалежна ад таго, што дзьве Беларускія губэрні{{Заўвага|Віцебская і Магілёўская губэрні.}} і Менская губэрня складаюць, паводле тых элемэнтаў насельніцтва, якія ў іх знаходзяцца, у многіх дачыненьнях як бы асобную ад Літоўскіх губэрняў{{Заўвага|Віленская, Ковенская і Гарадзенская губэрні.}} групу, і патрабуюць асобных рашучых распараджэньняў, і ў асаблівасьці для наданьня спрыяньню да ўтаймаваньня мяцяжу ў Літве, дзеля чаго спакой і строгі парадак у гэтых губэрнях павінныя быць цалкам неадкладна ўстаноўленыя, <…> дазволіць Галоўнаму Начальніку краю прызначаць, на сваё меркаваньне, <…> у адзначаных губэрнях да выкананьня абавязкаў часовых ваенных губэрнатараў <…>»''<ref name="ReferenceB"/>. З аднаго боку расейская ўлада не хацела злучаць шэсьць губэрняў разам і не прызнавала падобнасьць Магілёўскай і Віцебскай губэрняў зь іншымі губэрнямі, створанымі зь зямель былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а з другога — з прычыны паўстаньня вымушаная была аб’яднаць іх пад адной адміністрацыяй у час паўстаньня і па ім, чым ускосна прызнавалася наяўнасьць адзінства і салідарнасьці мясцовага дваранства, якія захаваліся з часоў Вялікага Княства Літоўскага{{Заўвага|Увосень 1863 году [[Аўгустоўская губэрня]], дзе сялянства было ў асноўным балтамоўнае, у ваенна-адміністрацыйных дачыненьнях была таксама пераведзенае пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара, якому даручалася кіраваць ваеннымі і паліцэйскімі дзеяньнямі супраць паўстанцаў. У афіцыйнай поўнай назьве віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства гэта ніяк не адлюстравалася. Перавод Аўгустоўскай губэрні пад уладу віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара быў адным зь першых крокаў праекту ўраду аб вылучэньні Аўгустоўскай губэрні з складу [[Царства Польскае|Царства Польскага]], бо, паводле думкі віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара [[Міхаіл Мураўёў|Міхаіла Мураўёва]], губэрня зь пераважным летувіскім (балтамоўным) сялянствам «''паводле ўсёй справядлівасьці належыць не да Польшчы, а да Літоўскага краю''». Да падзелаў Рэчы Паспалітай значная частка тэрыторыі Аўгустоўскай губэрні ўваходзіла ў склад Вялікага Княства Літоўскага (Троцкае ваяводзтва й Жамойць). Аднак па здушэньні ў 1864 годзе паўстаньня імаверны праект перадзелу межаў Царства Польскага быў пакінуты ўрадам.}}. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39561 - p 399 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39562 - p 400 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40559 - p 88 - 1864 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40635 - p 173 - 1864 AD.jpg|180px]] |- |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (пачатак) |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб наданьні Віленскаму генэрал-губэрнатару часова здымаць і прызначаць да выкананьня абавязкаў грамадзянскіх і часовых губэрнатараў у даручаным яго кіраваньню краі''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (заканчэньне) |Указ 5 лютага 1864 г. ''Аб парадку правядзеньня канчатковага аддзяленьня сялянскіх угодзьдзяў ад маянткоўскай зямлі ў губэрнях: Магілёўскай, беларускіх паветах Віцебскай, Кіеўскай, Падольскай і Валынскай''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40559 |Указ 25 лютага 1864 г. ''Аб перайменаваньні генэрал-губэрнатараў, што носяць званьне ваеннага губэрнатара, і аб падпарадкаваньні ваенных губэрнатараў мясцовым генэрал-губэрнатарам''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40635 |} У гэтай сытуацыі быў прыдуманы новы бюракратычны тэрмін, які ў існасьці падкрэсьліваў нежаданьне расейскай улады мець злучанымі гэтыя шэсьць губэрняў ([[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]], [[Менская губэрня|Менскую]], [[Віцебская губэрня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую губэрні]]). Афіцыйная назва новай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай структуры атрымала з 30 красавіка 1863 году дзіўную для найменьня генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі форму: «Віленскае ваеннае губэрнатарства, Ковенскае, Гарадзенскае і Менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». Афіцыйна віленскі ваенны генэрал-губэрнатар [[Міхаіл Мураўёў]] (1796—1866) у 1863—1864 гадох называўся «віленскі ваенны губэрнатар, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў», а з 25 лютага 1864 году (з прычыны перайменаваньня генэрал-губэрнатарства) як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губэрняў». З 1863 году віленскі ваенны генэрал-губэрнатар (віленскі генэрал-губэрнатар) у афіцыйным справаводзтве пачаў стала паралельна называцца як «галоўны начальнік Паўночна-Заходняга краю» (ці скарочана як «галоўны начальнік краю»{{Заўвага|Неафіцыйна (а часта і ў афіцыйнай перапісцы) у тыя часы генэрал-губэрнатары Расейскай імпэрыі называліся «галоўны начальнік краю» ці «начальнік краю» (паводле аналёгіі як грамадзянскі губэрнатар часам у афіцыйнай перапісцы называўся «начальнікам губэрні», а павятовы маршалак як «начальнік павету», што не выклікала эмоцыяў).}}), усе шэсьць губэрняў якога стала пачалі лучна менавацца як «паўночна-заходнія губэрні» («Паўночна-Заходні край»). Тым ня менш, размоўна і публіцыстычна нават па выхадзе з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара ў 1869 годзе Магілёўская і Віцебская губэрні (а потым і Менская губэрня, якую ў 1870 годзе вылучылі з складу [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]]) таксама называліся «паўночна-заходнімі» да 1917 году<ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края</ref><ref>''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии… С. 1.</ref>, бо ўсё ж расейскай уладзе прыходзілася прызнаваць вялікае падабенства іх ва ўсіх дачыненьнях з астатняй часткай былой тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага і наяўнасьць разнастайных сувязяў паміж жыхарамі шасьці губэрняў, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спэцыфіцы кіраваньня і рэжыме законаў у гэтых губэрнях аж да [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|падзеньня царскай улады ў лютым 1917]]. === Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел === Губэрні Паўночна-Заходняга краю ў розны час уваходзілі ў склад розных генэрал-губэрнатарстваў Расейскай імпэрыі: * [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796) — з цэнтрам у [[Магілёў|Магілёве]] * [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823) — з цэнтрам у [[Віцебск]]у * [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару.}} (1823—1856) * [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801) * [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) * [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832) * [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) * [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]] (1864—1912) * [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]{{Заўвага|Назва генэрал-губэрнатарства залежала ад назвы губэрняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генэрал-губэрнатару. 5 ліпеня 1795 г. [[Ізяслаўскае намесьніцтва]] было перайменаванае ў [[Валынская губэрня|Валынскую губэрню]], таму ў 1795—1796 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства»; а ў 1796 годзе [[Брацлаўскае намесьніцтва]] было перайменавана ў [[Падольская губэрня|Падольскую губэрню]], таму ў 1796—1801 гадох адміністрацыйная адзінка называлася як «Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства».}} (і яго пераемнікі [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]]) (1793—1801) — з цэнтрам у [[Нясьвіж]]ы (да 1796 году), [[Камянец-Падольскі|Камянцы-Падольскім]] (з 1796 году) * [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1832) * [[Менскае ваеннае губэрнатарства]] (1812—1815) * [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1831—1832, 1861—1862, 1863—1864) * [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]] (1812) * [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]] (1905—1907) === Фармаваньне адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу === Землі, якія [[Анэксія|анэксавала]] Расейская імпэрыя ў 1772 годзе ў выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]], увайшлі згодна з указам маскоўскай гаспадыні [[Кацярына ІІ|Кацярыны ІІ]] ад 28 траўня 1772 году ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (тэрытарыяльна правобраз пазьнейшай [[Полацкая губэрня|Полацкай губэрні]], а потым [[Віцебская губэрня|Віцебскай]]) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай]] губэрняў<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №13807, 13808.</ref>. Цэнтрамі губэрняў сталі [[Апочка]] і [[Магілёў]]. Абедзьве губэрні былі падпарадкаваныя генэрал-губэрнатару [[Захар Чарнышоў|Захару Чарнышову]], які стаў называцца як «Беларускі генэрал-губэрнатар», а яго падначаленая тэрыторыя як [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796){{Заўвага|Беларускі генэрал-губэрнатар (1782—1796) Пётар Пасек ва ўказах Кацярыны ІІ называўся часам як «полацкі і магілёўскі генэрал-губэрнатар».}}<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 19, №17527.</ref>. Сваёй рэзыдэнцыяй Чарнышоў абраў [[Магілёў]]. Выданьне «Устанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) прывяло да чарговых адміністрацыйных пераўтварэньняў. Паўстала таксама пытаньне аб мэтазгоднасьці далейшага аб’яднаньня ў складзе Пскоўскай губэрні далучаных зямель [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] разам зь велікарускімі землямі, на якія не пашыраліся выняткі з г.зв. «польскіх правоў». Сваім указам ад 24 жніўня 1776 году Сэнат Расейскай імпэрыі зацьвердзіў праект Чарнышова аб стварэньні дзьвюх губэрняў ягонага генэрал-губэрнатарства: была створаная [[Магілёўская губэрня]] (з былым тэрытарыяльным складам) і [[Полацкая губэрня]] (замест Пскоўскай), ад якой аднялі Пскоўскі і Велікалуцкі паветы. У 1778 годзе адбылася чарговая адміністрацыйная рэформа: 28 траўня 1778 году Полацкая губэрня была пераўтвораная ў [[Полацкае намесьніцтва]] (1778—1796), а 4 чэрвеня 1778 году Магілёўская губэрня — у [[Магілёўскае намесьніцтва]] (1778—1796). Па [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другім падзеле Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе Расейская імпэрыя атрымала значную частку цэнтральнай тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, менавіта зь якой і была створаная ўказам маскоўскай гаспадыні Кацярыны ІІ ад 23 красавіка 1793 году новая губэрня — [[Менская губэрня]] з цэнтрам у [[Менск]]у. Менская губэрня (як і частка зямель Польскага каралеўства, якую атрымала Расея ў ходзе другога падзелу Рэчы Паспалітай) увайшла ў 1793 годзе ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1795), першы генэрал-губэрнатар якога [[Міхаіл Крачэтнікаў]] хутка памёр, а наступны ([[Цімафей Туталмін]]) сваёй рэзыдэнцыяй зрабіў [[Нясьвіж]]. Паводле свайго маніфэсту ад 30 кастрычніка 1794 году маскоўская гаспадыня [[Кацярына ІІ]] загадала па здушэньні [[паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]] галоўнакамандуючаму расейскімі войскамі [[Мікалай Рапнін|Мікалаю Рапніну]] падзяліць акупаваныя землі Вялікага Княства Літоўскага на тры часткі (у складзе 17 паветаў) — Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую, і прызначыла Рапніна літоўскім генэрал-губэрнатарам (ці «генэрал-губэрнатарам Літоўскага княства») з рэзыдэнцыяй (Вярхоўнай управай) у [[Горадня|Горадні]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264</ref><ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17264.</ref><ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 371.</ref>{{Заўвага|Паралельна Мікалай Рапнін быў Ліфляндзкім і Эстляндзкім генэрал-губэрнатарам, а цалкам князь афіцыйна тытуляваўся як «''Яе Імпэратарскай Вялікасьці, Самаўладцы Ўсерасейскай генэрал-аншэф, Галоўнакамандуючы войскамі, ахапіўшымі Вялікае Княства Літоўскае, сэнатар, Ліфляндзкі, Эстляндзкі і Літоўскі генэрал-губэрнатар, Яе Вялікасьці генэрал-ад’ютант, палкоў лейб-гвардыі Ізмайлаўскага падпалкоўнік, Таўрычаскага грэнадэрскага шэф, і ордэнаў расейскіх: Сьв. Апостала Андрэя Першакліканага, Аляксандра Неўскага, ваеннага Сьв. Велікапакутніка і пабеданосца Георгія і Сьв. Раўнаапостальнага князя Ўладзімера першых ступеняў, каралеўскага польскага Белага Арла і вялікакняскага Галсьцінскага Сьв. Ганны кавалер''».}}. Па [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] 14 сьнежня 1795 году захопленыя тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, якія яшчэ з 30 кастрычніка 1794 году падпарадкоўваліся літоўскаму генэрал-губэрнатару Рапніну, былі падзеленыя на [[Слонімская губэрня|Слонімскую]] (тэрытарыяльна правобраз будучай Гарадзенскай губэрні) і [[Віленская губэрня|Віленскую губэрні]] і засталіся пад кіраваньнем літоўскага генэрал-губэрнатара<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17417.</ref>{{Заўвага|У 1795—1796 гадох літоўскі генэрал-губэрнатар князь Рапнін ва ўказах Кацярыны ІІ (а потым і Паўла І) менаваўся часам як «''віленскі і слонімскі генэрал-губэрнатар''». Гл.: Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17430, 17494, 17519.}}. Цэнтрам [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Літоўскага генэрал-губэрнатарства]] станавілася [[Вільня]]. 5 ліпеня 1795 году [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (у сувязі з трэцім падзелам Рэчы Паспалітай і далучэньнем да генэрал-губэрнатарства паўднёва-ўсходніх ваяводзтваў Польскага каралеўства) была рэарганізаваная і перайменаваная ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства]] (1795—1796), цэнтрам якога працягваў заставацца Нясьвіж. Указ Кацярыны ІІ ад 5 траўня 1795 году загадваў стварыць [[Менскае намесьніцтва]], якое была адкрытае толькі 2 кастрычніка 1795 году<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17325, 17326, 17403, 17435.</ref>. 18 чэрвеня 1796 году літоўскі генэрал-губэрнатар князь Мікалай Рапнін сплянаваў рэарганізацыю падначаленай яму тэрыторыі ў Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 383.</ref>. Указ Кацярыны ІІ ад 8 жніўня 1796 году Рапніну загадваў стварыць Віленскае і Слонімскае намесьніцтвы, але з прычыны сьмерці маскоўскай гаспадыні яны не былі створаныя<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 23, №17494, 17525.</ref>. Новы маскоўскі гаспадар [[Павал I]] (1796—1801) правёў новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел імпэрыі, накіраваны на ўзбуйненьне адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. Паводле ўказу ад 12 сьнежня 1796 году Віленская і Слонімская губэрні аб’ядноўваліся ў адну [[Літоўская губэрня|Літоўскую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Вільні — заставалася ў складзе Літоўскага генэрал-губэрнатарства (з адной Літоўскай губэрняй); Полацкае і Магілёўскае намесьніцтвы — у [[Беларуская губэрня|Беларускую губэрню]] (1796—1801) з цэнтрам у Віцебску<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 24, №17634.</ref>; скасоўвалася [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]], а Беларуская губэрня перастала ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства; Менскае намесьніцтва пераўтворанае (перайменаванае) у Менскую губэрню; а Менскае, Валынскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства (1795—1796) было рэарганізаванае і перайменаванае ў [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губэрнатарства]] (1796—1801), цэнтрам якога стаў [[Камянец-Падольскі]]. [[Файл:Belorussian governorates 1829 Vitebsk nobility document.JPG|thumb|Зварот дваранаў [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскай губэрні]] да міністра ўнутраных справаў Расейскай імпэрыі, 1829 г. Запіс (па-польску) у журнале дваранскага сходу губэрні]] Маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I]] (1801—1825) сваім указам ад 9 (21) верасьня 1801 падзяліў Літоўскую губэрню на дзьве — [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства|Літоўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1830) з цэнтрам у Вільні; Беларускую губэрню — на [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебскую]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўскую губэрні]], якія ўвайшлі ў склад [[Беларускае ваеннае губэрнатарства|Беларускага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1823) з цэнтрам у Віцебску{{Заўвага|Указам ад 9 (21) верасьня 1801 г. Літоўская губэрня падзялялася на дзьве «літоўскія» губэрні (Віленскую і Гарадзенскую губэрні), а Беларуская губэрня на дзьве «беларускія» губэрні (Віцебскую і Магілёўскую губэрні), якія адразу пачалі пісацца як «Літоўска-Віленская губэрня» (ці «Літоўская Віленская губэрня»), «Літоўска-Гарадзенская губэрня» (ці «Літоўская Гарадзенская губэрня»), «Беларуска-Віцебская губэрня» (ці «Беларуская Віцебская губэрня») і «Беларуска-Магілёўская губэрня» (ці «Беларуская Магілёўская губэрня»). Азначэньні «Літоўска-» («Літоўская») і «Беларуска-» («Беларуская») выкарыстоўваліся для абазначэньня тапанімічнага характару губэрні і часта не ўказваліся. Пасады губэрнатараў і губэрнскіх установаў таксама часта пісаліся з указаньнем тапанімічнага характару губэрні: «літоўска-віленскі губэрнатар», «Літоўска-Віленская губэрнская ўправа» і г.д. У афіцыйных назвах пасады генэрал-губэрнатара ці генэрал-губэрнатарства (зь пералікам губэрняў, якія ўваходзілі ў склад генэрал-губэрнатарства) азначэньні «Літоўская» ці «Беларуская» у назьве губэрняў у 1801—1840 гадох не выкарыстоўваліся: напрыклад, «віцебскі, магілёўскі, смаленскі і калускі генэрал-губэрнатар», «віленскі ваенны, гарадзенскі, беластоцкі і менскі генэрал-губэрнатар» і г.д. Па падзеле (паводле таго ж указу ад 9 (21) верасьня 1801 г.) [[Маларасійская губэрня|Маларасійскай губэрні]] на дзьве губэрні (Чарнігаўскую і Палтаўскую) яны таксама пэўны час пісаліся як Маларасейска-Палтаўская губэрня (альбо «Маларасейская Палтаўская губэрня») і Маларасейска-Чарнігаўская губэрня («Маларасейская Чарнігаўская губэрня»).}}; Менская губэрня разам з Кіеўскай увайшлі ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832) з цэнтрам у Кіеве<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 26, №20004.</ref>. У 1808 годзе Менская губэрня была вылучаная з складу Кіеўскага ваеннага губэрнатарства і перастала ўваходзіць у склад хоць-якога генэрал-губэрнатарства (ваеннага губэрнатарства)<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 50.</ref>. У 1812—1815 гадох існавала [[Менскае ваеннае губэрнатарства]], якое складалася толькі зь Менскай губэрні. 7 жніўня 1823 году Беларускае ваеннае губэрнатарства было рэарганізаванае ў генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску ([[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|«Віцебскае генэрал-губэрнатарства»]]), у ягоны склад на пачатку ўлучаюцца чатыры губэрні — [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]], [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская]], [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская]]. Афіцыйная назва генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску залежала ад сьпісу губэрняў, якія ў розныя часы ўваходзілі ў ягоны склад, а менавіта — Віцебская, Магілёўская, Менская, [[Смаленская губэрня|Смаленская]] і [[Калуская губэрня|Калуская губэрні]]. Так, у 1823—1831 гадох генэрал-губэрнатарства з цэнтрам у Віцебску называлася «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Калускае генэрал-губэрнатарства». У сувязі з [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньнем 1830—1831 гадоў]], якое пачало ахопліваць і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]], расейскай уладай было пастаноўлена (указам Сэнату ад 8 студзеня 1831 году) Калускую губэрню вылучыць з складу [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]], а Менскую губэрню, што яшчэ з 1 сьнежня 1830 году знаходзілася на ваенным становішчы, улучыць у ягоны склад. Генэрал-губэрнатарства пачало афіцыйна называцца як «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Менскае генэрал-губэрнатарства». Аднак ужо 13 красавіка 1831 году Менская губэрня была вылучаная з складу Віцебскага генэрал-губэрнатарства і перайшла (13 красавіка 1831 — 31 ліпеня 1831) пад уладу Галоўнакамандуючага Рэзэрвовай арміяй, а потым (31 ліпеня 1831 — 6 кастрычніка 1831) Галоўнакамандуючага Дзеючай арміяй. Паралельна было створанае таксама [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (31 красавіка 1831 — 22 студзеня 1832) для здушэньня паўстаньня ў Менскай губэрні і далейшага арышту і прыцягненьня да сьледзтва ягоных ўдзельнікаў. У ходзе [[паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]] [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] было рэарганізаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832). Паводле царскага ўказу ад 30 кастрычніка 1831 [[Беластоцкая вобласьць, Расейская імпэрыя|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842) перайшла пад уладу віленскага часовага ваеннага губэрнатара. У 1832 годзе [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] рэарганізаванае ў [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864), у складзе якога захавалася і Беластоцкая вобласьць. А ў 1834 годзе ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства ўвайшла яшчэ і [[Менская губэрня]]. [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 44 otd 1 nr 47251 - p 676 - 1869 AD.jpg|зьлева|міні|Указ 27 чэрвеня 1869 г. ''Аб вылучэньні Магілёўскай губэрні з распараджэньня Галоўнай управы Паўночна-Заходнім краем''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор 2, Т. 44, аддз. 1, №47251]] 18 ліпеня 1840 году маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] загадаў Сэнату перайменаваць Літоўска-Віленскую і Літоўска-Гарадзенскую губэрні ў адпаведна Віленскую і Гарадзенскую губэрні, а Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні — у Віцебскую і Магілёўскую губэрні<ref name="ReferenceE">Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13678.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] былі вылучаныя [[Ковенскі павет (Расейская імпэрыя)|Ковенскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]], [[Панявескі павет (Расейская імпэрыя)|Панявескі]], [[Вількамірскі павет (Расейская імпэрыя)|Вількамірскі]] і [[Новааляксандраўскі павет (Расейская імпэрыя)|Новааляксандраўскі]] паветы, зь якіх была створаная [[Ковенская губэрня]] (увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі, Т. 17, аддзял. 2, №16347.</ref>; а [[Беластоцкая вобласьць (Расейская імпэрыя)|Беластоцкая вобласьць]] (1808—1842; атрыманая ад Прусіі, якая, у сваю чаргу, атрымала рэгіён па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай) тым жа ўказам улучаная ў склад Гарадзенскай губэрні. 17 лютага 1856 году Менская губэрня выйшла з складу Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а таго ж дня [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства]] было ліквідаванае. Менская, Магілёўская і Віцебская губэрні перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства імпэрыі, аднак ня сталі звычайнымі расейскімі губэрнямі, бо ў іх захоўваліся спэцыфіка кіраваньня і рэжым законаў, падобныя да губэрняў Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства. 16 жніўня 1862 году [[Менская губэрня]] зноў увайшла ў склад Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства, а 30 красавіка 1863 году з прычыны пачатку паўстаньня 1863—1864 гадоў пад уладу [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|віленскага ваеннага генэрал-губэрнатара]] былі таксама пераведзеныя Магілёўская і Віцебская губэрні (гэтак жа як і часовыя ваенныя губэрнатары ў краі)<ref name="ReferenceB"/>. Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства паводле ўказу Сэнату ад 25 лютага 1864 году было перайменаванае ў [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]]<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 39, аддзяленьне 1, №40635.</ref>. [[Файл:Document of Vitebsk goveronate office - 1863 AD.jpg|міні|Дакумэнт канцылярыі [[губэрнатары Віцебскай губэрні|Віцебскага губэрнатара («ваеннага губэрнатара гораду Віцебску і віцебскага грамадзянскага губэрнатара»)]], 1863 г.]] 27 чэрвеня 1869 году [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]]{{Заўвага|Па вылучэньні Магілёўскай губэрні адміністрацыйна-тэрытарыяльная структура пачала менавацца як «віленскае, ковенскае, гарадзенскае і менскае генэрал-губэрнатарства з падпарадкаваньнем Віцебскай губэрні», а генэрал-губэрнатар — як «віленскі, ковенскі, гарадзенскі і менскі генэрал-губэрнатар і галоўны начальнік Віцебскай губэрні».}}, а 2 лістапада 1869 году — [[Віцебская губэрня]] былі выведзеныя з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара («из ведения Главного Управления Северо-Западным краем»)<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 44, аддзяленьне 1, №47251; аддзяленьне 2, № 47608.</ref>, а 22 сьнежня 1870 году [[Менская губэрня]] была вылучаная з складу Віленскага генэрал-губэрнатарства, якое ў 1870—1912 гадох складалася толькі з трох губэрняў — Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай. 1 ліпеня 1912 году Віленскае генэрал-губэрнатарства, якое з часу ліквідацыі 17 лютага 1856 году [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] заставалася адзіным (акрамя часовых) генэрал-губэрнатарствам у Паўночна-Заходнім краі, было скасаванае<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор трэці. Т. 32, аддзяленьне 1, №37665.</ref>, а [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]] перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генэрал-губэрнатарства. З гэтага часу на тэрыторыі Паўночна-Заходняга краю не існавала ніякіх генэрал-губэрнатарстваў. === Часовыя ваенныя губэрнатарствы (генэрал-губэрнатарствы) === У часы паўстаньняў або імаверных ваенных дзеяньняў у літоўска-беларускіх губэрнях расейскай уладай ствараліся часовыя ваенныя губэрнатарствы ([[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Дынабурскае часовае ваеннае губэрнатарства]], [[Беластоцкае часовае генэрал-губэрнатарства]], [[Бабруйская крэпасьць|Бабруйскае ваеннае губэрнатарства]]){{Заўвага|У пачатку вайны з французамі ўлетку 1812 году камандзір II расейскай арміі генэрал [[Пётар Баграціён]] прызначыў [[Менскае часовае ваеннае губэрнатарства|менскага часовага ваеннага губэрнатара]] [[Гаўрыіл Ігнацьеў|Гаўрыіла Ігнацьева]] (1758—1852) на пасаду [[Бабруйская крэпасьць|бабруйскага ваеннага губэрнатара]] (1812 год), улада якога пашыралася на [[Бабруйск]] і акругу. Па вайне Ігнацьеў працягваў быць менскім часовым ваенным губэрнатарам.}}. Апроч таго, калі ў 1830—1840-я і 1860—1870-я гады ў асобных губэрнях краю абвяшчалася ваеннае становішча, грамадзянскія губэрнатары атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў. Так, у Віленскай, Ковенскай і Гарадзенскай губэрнях (па пачатку рэвалюцыйных хваляваньняў у вольным месьце Кракаве, Вялікім Княстве Познанскім (Каралеўства Прусія) і [[Галіцыя|Галіцыі]] (Аўстрыйская імпэрыя), а таксама празь імавернасьць паўстаньня ў суседніх польскіх губэрнях) у 1846—1851 гадох дзейнічала ваеннае становішча, таму ў гэты пэрыяд ковенскі і гарадзенскі губэрнатары атрымалі статус ваеннага губэрнатара і тытуляваліся адпаведна як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар» і «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар»{{Заўвага|Віленскі губэрнатар не атрымаў такога статусу, бо ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}}. Напярэдадні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] і падчас яго губэрнатары [[Ковенская губэрня|Ковенскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]], [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрняў]] атрымлівалі статус ваенных губэрнатараў{{Заўвага|Менскі і віленскі губэрнатары не атрымалі такога статусу, бо ў Менскай губэрні ўжо дзейнічаў асобны [[Менскае ваеннае губэрнатарства|менскі часовы ваенны губэрнатар]], а ў Віленскай губэрні функцыі ваеннага губэрнатара выконваў сам віленскі ваенны генэрал-губэрнатар.}} і называліся як «ваенны губэрнатар гораду Коўна і ковенскі грамадзянскі губэрнатар», «ваенны губэрнатар гораду Горадні і гарадзенскі грамадзянскі губэрнатар» і г. д. === Ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812) === У ходзе [[вайна 1812 году|француска-расейскай вайны 1812 году]] на акупаванай войскамі францускага імпэратара [[Напалеон I Банапарт|Напалеона I]] тэрыторыі Расейскай імпэрыі існавала пасада [[ваенны генэрал-губэрнатар Літвы (1812)|ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы]], падначаленага францускай уладзе. Пасаду ваеннага генэрал-губэрнатара Літвы займаў генэрал граф [[Дырк ван Гогендорп]], якому падпарадкоўваліся ваенныя губэрнатары ў дэпартамэнтах (Віленскім, Гарадзенскім, Менскім і Беластоцкім): віленскі ваенны губэрнатар генэрал [[Антуан Анры Жаміні|Жаміні]], гарадзенскі ваенны губэрнатар генэрал ле Брун, менскі ваенны губэрнатар генэрал Бранікоўскі, беластоцкі ваенны губэрнатар генэрал Фэрар. == Унутранае тапанімічнае разьмежаваньне Паўночна-Заходняга краю == === Тапанімія напярэдадні падзелаў Рэчы Паспалітай === Напярэдадні першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе [[Вялікае Княства Літоўскае]] мела поўную назву «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае». Прытым традыцыйна «Жамойцю» называлася [[Жамойцкае староства]] (па паўночным-усходзе Княства), «Русьсю» — падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы (паралельна існаваў тэрмін ''прыслухаючыя землі''), а ўся астатняя тэрыторыя мела назву «Літва». Тэрмін «Літва» таксама выкарыстоўваўся для кароткага абазначэньня ўсяго «Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага». Пад уплывам [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і праваслаўных актывістаў Рэчы Паспалітай часам для вызначэньня падзьвінскіх і падняпроўскіх ваяводзтваў і паветаў у ВКЛ разам з тэрмінам «Русь» выкарыстоўваўся і тэрмін [[Белая Русь|«Белая Русь»]]<ref>''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307.</ref>. У Рэчы Паспалітай адносна ж [[расейцы|велікарускага]] насельніцтва Расейскай імпэрыі выкарыстоўваўся тэрмін «расіяне» (па-польску «rosjanie»), а мовы — «расейская мова» («język rosyjski»), якія працягвалі ўжывацца мясцовай польскамоўнай шляхтай і па [[падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]]{{Заўвага|І дагэтуль у [[польская мова|польскай мове]] [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «język rosyjski», а [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «rosjanie», у той жа час [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «białorusini». Ва ўкраінскай мове таксама [[расейская мова|«расейская мова»]] («велікаруская мова») называецца як «російська мова», [[расейцы|«расейцы»]] («велікарусы») — як «росіяни», а [[беларусы|«беларусы»]] вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «білоруси» (а іх мова — як «білоруська мова»). Падобным жа спосабам адбываецца разьмежаваньне ў [[беларускі клясычны правапіс|клясычнай норме]] беларускае мовы, дзе корань ''расейск-'' тычыць перадусім сучаснага славянскага этнасу Расеі, корань ''руск-'' — усходнеславянскай этнічнай групы часоў ВКЛ, а пазьней выкарыстоўвалася ў розных варыянтах саманазвы беларусаў (''[[русіны|рускія]]'', ''[[русіны|русіны]]'' і да т.п.).}}. === Захаваньне тапаніміі часоў Рэчы Паспалітай === Абвяшчэньне зямель былога Вялікага Княства Літоўскага «спрадвечна рускімі землямі», «узьяднанымі» («воссоединёнными») з астатнімі расейскімі землямі пад уладай [[Імпэратар усерасейскі|маскоўскага гаспадара («расейскага імпэратара»)]], ігнаравала тое, што ў складзе Вялікага Княства Літоўскага былі землі, населеныя [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] і мяшаным насельніцтвам ([[Жамойць]], пазьней г. зв. «[[Аўкштота]]»), якія ніколі не ўваходзілі ў склад [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], і тое, што значная частка славянамоўнага [[шляхта|шляхецкага]] насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага ў яго заходніх і цэнтральных рэгіёнах не выкарыстоўвала тэрміны «рускія» («русіны», «беларусы») для ўласнага самавызначэньня. І спачатку, дзейнічаючы асьцярожна і абачліва, маскоўская гаспадыня [[Кацярына II]] не падышла радыкальна да ўнутраных пераўтварэньняў датычна захопленых тэрыторыяў і захавала геаграфічную тэрміналёгію Вялікага Княства Літоўскага (Жамойць—Літва—Русь (Беларусь)), назваўшы «беларускімі» толькі землі Падняпроўя і Падзьвіньня Вялікага Княства Літоўскага. Гэта тлумачыцца тым, што, жадаючы замацаваць ліквідацыю Рэчы Паспалітай, яна імкнулася ў першую чаргу цэнтралізаваць кіраваньне на далучаных тэрыторыях паводле «Ўстанаўленьня кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі» (1775 год) і надумала праводзіць прадваранскую ўнутраную палітыку без татальнай ломкі існага парадку, уцягваючы ў сыстэму кіраваньня ляяльную мясцовую каталіцкую [[шляхта|шляхту]] і закрываючы часова вочы нават на абарону «дысыдэнтаў» (праваслаўных, уніятаў, [[пратэстантызм|пратэстантаў]])<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 204, 372—373, 391, 414.</ref>. Менавіта Кацярына II заснавала ў Расейскай імпэрыі 3 сьнежня 1773 году [[Магілёўская архідыяцэзія|Магілёўскую каталіцкую эпархію]] і захавала ордэн [[езуіты|езуітаў]], скасаваны ў 1773 годзе паводле папскай булы ў іншых краінах сьвету (акрамя [[Парагвай|Парагваю]], дзе езуіты не дазволілі абвясьціць булу). Так, па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 годзе падзьвінскія і падняпроўскія ваяводзтвы і паветы ВКЛ увайшлі ў склад [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (правобраз будучай [[Полацкая губэрня|Полацкай]], а потым і [[Віцебская губэрня|Віцебскай]] губэрні) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]], якія ня толькі былі аб’яднаныя ў [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] (1772—1796), але і пачалі ў расейскай урадавай тэрміналёгіі адразу называцца як «беларускія губэрні»<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 191.</ref>. Размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна назву «беларускіх» атрымлівалі і іншыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якія былі тэрытарыяльна «пераемнікамі» Полацкай і Магілёўскай губэрняў, што нават часта адлюстроўвалася ў іх афіцыйнай назьве: [[Беларуская губэрня]] (1796—1801), створаная шляхам аб’яднаньня Полацкага і Магілёўскага намесьніцтваў у адно цэлае; [[Беларускае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1823); [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская губэрня]] (1801—1840); [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрня]] (1801—1840); [[Віцебская губэрня]] (1840—1917) і [[Магілёўская губэрня]] (1840—1917). Расейская ўлада адразу з часоў падзелаў Рэчы Паспалітай (нават у пэрыяд [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]]) пазьбягала злучаць губэрні, створаныя з былых зямель Вялікага Княства Літоўскага, у адно генэрал-губэрнатарства — асабліва Віцебскую і Магілёўскую губэрні зь «літоўскімі», бо лічыла іх (у параўнаньні зь «літоўскімі») з прычыны наяўнасьці кораню «рус-» у назьве «беларускія» дакладна ўласна «рускімі» землямі. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 27 nr 20369 - p 220 - 1802 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 24366 - p 370 - 1810 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 667 - 1811 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 668 - 1811 AD.jpg|180px]] |- |''Паведамленьне Літоўскага ваеннага губэрнатара Сэнату аб перадачы Ашмянскага павету да Гарадзенскай губэрні''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 27, №20369, 1802 год |''Імпэратарскі ўказ Сэнату аб базылянскім духоўным ордэне і вучэльнях, ім трыманых''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №24366 (фрагмэнт), 1810 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (пачатак), 1811 год |''Указ Сэнату аб заснаваньні ў Гарадзенскай губэрні асаблівых судоў для разьмежаваньня зямель''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (заканчэньне), 1811 год |} За цэнтральнымі і заходнімі землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, анэксаванымі ў склад Расейскай імпэрыі па другім (1793 год) і трэцім (1795 год) падзелаў Рэчы Паспалітай і разьмеркаванымі ў некалькі наваствораных губэрняў (Менскую, Віленскую і Слонімскую губэрні), з самага пачатку захавалася назва «літоўскія», што нават адлюстроўвалася ў афіцыйных назвах адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак: [[Літоўская губэрня]] (1796—1801); [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства]] (1794—1801); [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830); [[Віленская губэрня|Літоўска-Віленская губэрня]] (1801—1840), у склад якой уваходзіла і [[Жамойць]], вылучаная ў 1842 годзе з складу Віленскай губэрні (1840—1917) у асобную [[Ковенская губэрня|Ковенскую губэрню]] (1842—1917); [[Гарадзенская губэрня|Літоўска-Гарадзенская губэрня]] (1801—1840). [[Менская губэрня]] ніякіх азначэньняў («літоўская» альбо «беларуская») у сваёй афіцыйнай назьве не атрымала, бо ў 1793—1801 гадох уваходзіла ў склад [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Ізяслаўскага, Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]] (1793—1796) і яго тэрытарыяльных «пераемнікаў» ([[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Брацлаўскага генэрал-губэрнатарства]]; [[Менскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генэрал-губэрнатарства|Менскага, Валынскага і Падольскага ваеннага губэрнатарства]]), а ў 1801—1808 гадох уваходзіла ў склад [[Кіеўскае ваеннае губэрнатарства|Кіеўскага ваеннага губэрнатарства]] (1801—1832), аднак разглядалася звычайна як «літоўская»<ref>Обозрение исторических сведений… С. 9</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 179.</ref>. Па стварэньні [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам I]] [[Варшаўскае герцагства|Варшаўскага герцагства]], у шляхты «заходніх губэрняў» успыхнулі надзеі, што францускі імпэратар шляхам вайны з Расеяй зможа аднавіць Рэч Паспалітую ў ейных ранейшых межах. Жадаючы перацягнуць на свой бок сымпатыі карэннай шляхты «заходніх губэрняў» напярэдадні патэнцыяльных ваенных канфліктаў з Францыяй, маскоўскі гаспадар [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандар I]] у 1810 годзе выступіў з намёкамі (у першую чаргу да ўплывовых у асяродзьдзі карэнных дваранаў «заходніх губэрняў» асобаў — князя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама-Ежы Чартарыйскага]] і князя [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала-Клеафаса Агінскага]]) аб магчымым стварэньні самастойнай дзяржавы на чале з расейскім манархам, якая б ахоплівала ў будучым былыя землі Рэчы Паспалітай. Першым крокам да гэтага, паводле намёкаў Аляксандра I, мусіла быць стварэньне Вялікага Княства Літоўскага зь зямель, якія ў той час уваходзілі ў склад Расейскай імпэрыі, як яўная дэманстрацыя намераў маскоўскага гаспадара. У 1811 годзе князь Агінскі падаў праект стварэньня на чале з расейскім манархам дзяржавы «Вялікае Княства Літоўскае» зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай, Беларуска-Віцебскай, Беларуска-Магілёўскай, [[Валынская губэрня|Валынскай]], [[Падольская губэрня|Падольскай]], [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай]] губэрняў і Беластоцкай вобласьці і запэўніў, што «літоўцы» (па-польску — «літвіны») гэтага несумненна жадаюць, а маскоўскі гаспадар Аляксандар I з іроніяй дыпляматычна запытаўся ў Агінскага, ці ахвотна жыхары Валыні, Падольля і Кіеўшчыны насілі б імя «літоўцы» («ліцьвіны»)<ref>''Ogiński, M.K.'' Pamiętniki. — T. 3. — С. 20—21.</ref>. У сапраўднасьці ж Аляксандар I не зьбіраўся ствараць Вялікае Княства Літоўскае і зацягваў гэтую справу. Гэта стала прычынай таго, што многія карэнныя дваране «заходніх губэрняў» у час [[вайна 1812 году|франка-расейскай вайны 1812 году]] актыўна падтрымалі францускага імпэратара Напалеона I. Называньне расейскімі ўладамі Віцебскай і Магілёўскай губэрняў «беларускімі», а Віленскай, Гарадзенскай і Менскай — «літоўскімі», уплывала і на эўрапейскае грамадзтва. Стварыўшы ў 1812 годзе з акупаваных сваімі войскамі зямель Расейскай імпэрыі «Вялікае Княства Літоўскае» (зь Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай і Менскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці), францускі імпэратар Напалеон I у склад яго, нягледзячы на просьбы мясцовай шляхты, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губэрні не ўлучыў, а плянаваў стварыць з апошніх асобнае «Беларускае княства». [[Файл:Belorussian governorates 1830 Marshal of nobility document.JPG|міні|Дакумэнт канцылярыі Беларуска-Віцебскага губэрнскага маршалка, дзе ўпамінаюцца «дзьве беларускія губэрні» [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага, Магілёўскага, Смаленскага і Калускага генэрал-губэрнатарства]], пад якімі разумеліся [[Віцебская губэрня|Беларуска-Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Беларуска-Магілёўская губэрні]], 1830 г.]] Падчас [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|паўстаньня 1830—1831 гадоў]], калі апошняе разгарнулася і ў Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гарадзенскай, Менскай губэрнях і [[Лепельскі павет (Расейская імпэрыя)|Лепельскім павеце]] Беларуска-Віцебскай губэрні, быў створаны [[Часовы паўстанцкі ўрад Літвы (1831)|Часовы паўстанцкі ўрад Літвы]], які (гэтак жа як і паўстанцкія войскі) узначаліў граф [[Тадэвуш Тышкевіч]] (1774—1852). З пачаткам паўстаньня [[Літоўскае ваеннае губэрнатарства]] (1801—1830) было перайменаванае ў [[Віленскае часовае ваеннае губэрнатарства]] (1830—1832), а потым у [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства]] (1832—1864) і пазбавілася азначэньня «літоўскае» у сваёй афіцыйнай назьве, аднак губэрні захавалі свае афіцыйныя і размоўныя назвы «літоўскія». У 1834 годзе Менская губэрня была ўлучаная ў склад [[Віленскае ваеннае генэрал-губэрнатарства|Віленскага ваеннага генэрал-губэрнатарства]] і працягвала неафіцыйна называцца расейскай уладай як «літоўская». Да пачатку 1860-х гадоў у афіцыйным справаводзтве Жамойць часам называлася як «Самагітыя» ці «самагіцкія паветы» (па-расейску «самогитские поветы») — [[Шавельскі павет (Расейская імпэрыя)|Шавельскі]], [[Цельшаўскі павет (Расейская імпэрыя)|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет (Расейская імпэрыя)|Расіенскі]] і [[Упіцкі павет (Расейская імпэрыя)|Ўпіцкі паветы]]<ref>Указ от 29 ноября 1824 года «Об учреждении контрактов в городе Шавлях Виленской губернии под именем Самогитских» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 39, №30131; Указ 27 мая 1831 года «Об установле­нии временного ўправления по гражданской части в четырёх Самогитских уездах Виленской губер­нии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленьне 1, №4594; Указ 12 февраля 1832 года «О прекращении действия особого в Самогитии Начальника и о восстановлении обыкновенного порядка отношений четырех Самогитских уездов с Виленским Губернским Начальством» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, №5151; Указ от 11 марта 1832 года «О порядке определения римско-католических духовных к должностям в Самогитии» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5225; Указ от 3 мая 1832 года «О непроизводстве двойных окладов чиновникам, командированным из России для исправления должностей земских исправников, заседателей земских судов, городничих и полицмейстеров в четырех самогитских уездах» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5327; Указ от 1 июля 1832 года «О наставлениях касательно долга верноподданичества» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленьне 1, №5521; Указ от 19 декабря 1833 года «О учреждении в губерниях, от Польши возвращенных, особых комиссий для рассмотрения метрических и актовых книг» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 8, аддзяленьне 1, №6644; ды інш.</ref>. Існавала каталіцкая [[Жамойцкая дыяцэзія|«Самагіцкая» (Жамойцкая) дыяцэзія]], перайменаваная 11 кастрычніка 1840 году ў Цельшаўскую (з цэнтрам у [[Варні|Варнях]]), а ў 1848 годзе старая назва «Самагіцкая» была зноў дазволеная расейскімі ўладамі да выкарыстаньня побач з новай<ref>Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор першы. Т. 25, №18504; Указ 11 октября 1840 года «О переименовании Литовского Эвангелическо-Реформаторского Синода в Виленский, а Самогитской Римско-Католической Епархии в Тельшевскую» // Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленьне 1, №13854.</ref>. 18 сьнежня 1842 году з складу Віленскай губэрні былі вылучаныя паветы зь пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам губэрні, зь якіх была створаная Ковенская губэрня, якая атрымала неафіцыйную назву «Самагітыя» («Жамойць», «Жмудзь»)<ref>''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае… С. 4, 20, 22</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 180—181.</ref>. Называньне расейскім урадам Магілёўскай і Віцебскай губэрняў «беларускімі» (а мясцовай шляхтай паралельна называньне і як «рускімі»), а ўсіх астатніх — «літоўскімі», пратрымалася да [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]], а часткова і далей<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307">''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307</ref><ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4 : Беларусь у складзе Расейскай імпэрыі… С. 73.</ref><ref>Обозрение исторических сведений… С. 4</ref><ref>''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 178, 179.</ref>. Так, у сваіх падарожных запісках («Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года») [[Фадзей Булгарын]] адзначыў гэтую дваістасьць назвы адной і той жа тэрыторыі: ''«Паміж Курляндыяй, Ліфляндыяй, губэрнямі Пскоўскай, Смаленскай, Арлоўскай, Чарнігаўскай і Менскай ляжыць краіна, якая называецца здаўна ў расейцаў Белай Расеяй, ці Беларусіяй, а ў палякаў Русьсю»''{{Заўвага|З усяго відаць, Булгарын акрэсьліў вонкавыя межы Беларуска-Магілёўскай і Беларускай-Віцебскай губэрняў.}}<ref>''Булгарын, Ф.'' Путевые заметки… С. 193.</ref>. У рамках створанага ў 1823 годзе [[Віцебскае генэрал-губэрнатарства|Віцебскага генэрал-губэрнатарства]] (1823—1856), якое ахоплівала Беларуска-Віцебскую, Беларуска-Магілёўскую, Смаленскую і Калускую губэрні, у паўсядзённай мове чыноўнікаў правінцыі і сталіцы Магілёўская і Віцебская губэрні афіцыйна-бюракратычна і неафіцыйна лучна называліся (нават па 18 ліпеня 1840 году) як «беларускія губэрні», што не пашыралася на Смаленскую і Калускую губэрні, а само Віцебскае генэрал-губэрнатарства называлася «беларускім»<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 196.</ref>{{Заўвага|У канцы XVIII — першай палове XIX ст. шляхта Віцебскай і Магілёўскай губэрняў, разам з паралельнымі самавызначэньнямі «літоўцы» («ліцьвіны») і «палякі», часам карысталася і самавызначэньнем «беларусы» — у тапанімічным (тэрытарыяльным), рэгіянальным значэньні, але не этнічным. (Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 73.). Толькі па здушэньні паўстаньня 1863—1864 гадоў (у сытуацыі вынятковых антыпольскіх законаў у краі) частка мясцовай каталіцкай шляхты (асабліва малазаможная і безмаёнткавая), якая называла сябе адначасна і «літоўцамі», і «палякамі», пачынае пераходзіць у Маскоўскую царкву, каб мець магчымасьць служыць у мясцовых дзяржаўных установах, і карыстацца найменьнем «беларусы» у этнічным значэньні. У сваіх мэмуарах расейскі чыноўнік Іван Мікалаевіч Захар’ін засьведчыў: «''<…> большасьць чыноўнікаў у Магілёўскай губэрні складалася <…> з палякаў, паміж якімі была маса асобаў, якія былі праваслаўнымі; гэта былі мясцовыя ўраджэнцы — «беларусы», як яны сталі сябе называць па паўстаньні. У існасьці ж, гэта былі шчырыя палякі, народжаныя ад мяшаных шлюбаў, якія насілі нават польскія прозьвішчы і аддавалі перавагу для малітвы касьцёлы цэрквам, успамінаўшыя пра сваё праваслаўе толькі выпадкова, г.зн. тады, калі гэта зрабілася выгадным». Гл.: Захарьин, И.Н. Воспоминания о службе в Белоруссии 1864—1870 гг. (Из записок мирового посредника) // Исторический вестник. — 1884. — №4. — С. 66.}}. [[Файл:Podział terytorialny Rzeczypospolitej 1863.png|thumb|Адміністрацыйны падзел зямель былой Рэчы Паспалітай на «ваяводзтвы» (на чале з паўстанцкімі камітэтамі), уведзены [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у 1863 г.]] У 1827 годзе [[Пётар Кёпен]] выдаў працу «О происхождении, языке и литературе литовских народов», у якой упершыню ў расейскай навуцы паспрабаваў вызначыць межы расьсяленьня «літоўскіх народаў» (імі разумеліся балтамоўныя народы — [[летувісы]] і [[латышы]]) і мяжу, якая аддзяляе балтамоўнае і славянамоўнае насельніцтва імпэрыі. Гэтае дасьледаваньне Кёпена дало пачатак паступоваму замацаваньню ў расейскай навуковай літаратуры тэрміну «литовцы» у першую чаргу за балтамоўным насельніцтвам<ref>Литовское племя… С. 62.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>. Зьвесткі, сабраныя Кёпенам у 1827 годзе датычна славянамоўнага насельніцтва імпэрыі, не былі надрукаваныя і знаходзіліся ў рукапісе{{Заўвага|Зьвесткі аб славянамоўным насельніцтве імпэрыі, сабраныя Пятром Кёпенам, і дагэтуль знаходзяцца ў рукапісе ў Расейскай акадэміі навук.}}. Працай Кёпена скарыстаўся вядомы славіст [[Павал Шафарык]], які ў сваім дасьледаваньні «Славянскі народапіс» (Прага, 1842 год){{Заўвага|Праца Шафарыка перакладаецца з чэскай мовы і як «Славянская этнаграфія».}} на падставе мовы акрэсьліў тэрыторыю расьсяленьня «беларусаў» і падаў лічбы пра агульную іх колькасьць (2 726 000 чалавек — 2 376 000 праваслаўных і 350 000 каталікоў). «Беларускую мову» Шафарык назваў гаворкай «агульнарускай мовы», а абшарам яе пашырэньня азначыў цалкам Магілёўскую і Менскую губэрні, большую частку Віцебскай і Гарадзенскай губэрняў і Беластоцкай вобласьці, а таксама меншую частку Віленскай губэрні. Аднак Шафарык падышоў да праблемы павярхоўна, бо ў абшар «беларускай мовы» трапілі раёны з гарадамі [[Берасьце]], [[Кобрынь]], [[Пінск]] ды інш., якія пазьнейшыя лінгвісты адносілі да абшару «маларасейскай мовы» ([[украінская мова|украінскай мовы]]). Да таго ж Шафарык у «беларускай мове» вылучаў уласна «беларускую гаворку» («белорусское подречие») у Магілёўскай і Віцебскай губэрнях і «літоўска-рускую» («литовско-русское подречие») — у Менскай, Гарадзенскай і Віленскай губэрнях<ref>''Шафарик, П. И.'' Славянское народописание… С. 29.</ref>. Гэта гаворыць пра тое, што Шафарык вылучыў не рэальныя [[дыялекты беларускай мовы]] (арэалы якіх не адпавядаюць падзелу на ўсход і захад) і межы расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]], а межы расьсяленьня ўсяго славянамоўнага насельніцтва ў пяці губэрнях краю, частка якога тапанімічна адносілася паводле тагачаснай традыцыі да «Беларусі» (Віцебская і Магілёўская губэрні), а частка — да «Літвы» (Віленская, Гарадзенская і Менская губэрні). Аднак да пачатку панаваньня маскоўскага гаспадара (1881—1894) [[Аляксандар III|Аляксандра III]], які ўзьняў чарговую хвалю ўзмоцненай [[русіфікацыя|русіфікацыі]], у [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] галоўнай этнавызначальнай прыкметай была ня [[мова]], а веравызнаньне: у прыватнасьці, да [[русіны (гістарычны этнонім)|рускіх]] адносілі ўсіх, хто быў [[праваслаўе|праваслаўным]] у імпэрыі<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 98—99.</ref>. Надумаўшы вызваліць сялянаў імпэрыі ад [[прыгон]]у, [[Аляксандар II]] зьвярнуўся ў 1857 годзе за падтрымкай сваёй ініцыятывы да «літоўскіх дваранаў», якія першымі ў імпэрыі падтрымалі намер цара. Напярэдадні і ў ходзе правядзеньня з 1861 году [[сялянская рэформа ў Расеі|сялянскай рэформы ў Расейскай імпэрыі]] ў афіцыйных дакумэнтах Віцебская і Магілёўская губэрні называліся «беларускімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Вялікарасейскіх, [[Новарасея|Наварасейскіх]] і Беларускіх»), а астатнія — «літоўскімі» (на іх пашыраліся «Мясцовыя палажэньні аб пазямельным уладкаваньні сялянаў, паселеных на маянтковых землях у губэрнях: Віленскай, Гарадзенскай, Ковенскай, Менскай і частцы Віцебскай{{Заўвага|Імі былі [[Інфлянты|інфлянцкія]] паветы ([[Люцынскі павет|Люцынскі]], [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкі]] і [[Дынабурскі павет|Дынабурскі]]) і [[Дрысенскі павет]] Віцебскай губэрні.}}»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 172.</ref>. Улетку 1862 году ў [[Вільня|Вільні]] мясцовымі таемнымі групамі прыхільнікаў незалежнасьці («[[белыя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|белыя]]» і «[[чырвоныя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)|чырвоныя]]») быў створаны [[Літоўскі правінцыйны камітэт]], які пачаў рабіць захады ў стварэньні сваіх таемных камітэтаў у рэгіёнах — шасьці літоўска-беларускіх губэрнях. 20 студзеня (1 лютага) 1863 году віленскія «чырвоныя» ([[Кастусь Каліноўскі]], [[Зыгмунт Чаховіч]] ды інш.) абвясьцілі маніфэст аб далучэньні да паўстаньня і стварылі [[Часовы правінцыйны ўрад Літвы і Беларусі]]{{Заўвага|З дакумэнтаў «чырвоных» не зусім ясна, якія тэрыторыі разумеліся пад «Літвою», а якія — пад «Беларусьсю».}}. Аднак ініцыятыву хутка перахапілі «белыя» ([[Якуб Гейштар]], [[Аляксандар Аскерка]] ды інш.), якія наладзілі кантакты з [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у Варшаве і зь ягонага ўпаўнаважаньня 27 лютага (11 сакавіка) 1863 году ўтварылі ў Вільні [[Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы]]. Пад правінцыямі разумеліся «Жамойць», уласна «Літва» і «Беларусь»{{Заўвага|У мэмуарах кіраўніка «белых» Якуба Гейштара адзначаецца, што ў Беларусі арганізацыйная структура паўстанцкіх камітэтаў была найслабейшай. З гэтага выходзіць, што пад «Беларусьсю» разумеліся Віцебская і Магілёўская губэрні, бо ў Менскай губэрні жадаючых уступіць у паўстанцкія камітэты хапала: на тэрыторыі Менскай губэрні было створана тры «ваяводзтвы» — Менскае, Навагрудзкае і Палескае. Гл.: ''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 235, 252, 254.}}. Віленскія «белыя» здолелі захаваць пад сваім кантролем усе тайныя паўстанцкія камітэты ў шасьці літоўска-беларускіх губэрнях, зыходзячы з прынцыпу «цэласьці Літвы», хоць Варшава жадала атрымаць пад сваю ўладу Беласточчыну і паўднёвыя паветы [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]]<ref>''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 252.</ref>. «Чырвоныя» надумалі далучыцца да «белых» і іхнай праграмы. === Забарона ўжываньня тэрмінаў «Літва» і «Беларусь» === [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 15 otd 1 nr 13678 - p 515 - 1840 AD.jpg|thumb|Указ ад 18 ліпеня 1840 г. ''«Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою»''. Поўны збор законаў Расейскай імпэрыі. Збор другі. Т. 15, аддз. 1, №13678]] У гістарычнай навуцы савецкага і сучаснага пэрыяду бытуе папулярная думка, што паводле свайго вядомага [[указ 18 ліпеня 1840 году (Расейская імпэрыя)|ўказу ад 18 ліпеня 1840 году]]<ref name="ReferenceE"/> да [[Сэнат Расейскай імпэрыі|Сэнату]] маскоўскі гаспадар [[Мікалай I]] забараніў ужываць у афіцыйным справаводзтве тэрміны «Литва» і «Белоруссия», нібыта адмаўляючы існаваньне такіх краінаў і народаў{{Заўвага|Стваральнікамі такога міту лічацца складальнікі 2-га тому дакумэнтаў і матэрыялаў з гісторыі Беларусі акадэмік ([[Мікалай Нікольскі]], навуковыя супрацоўнікі Інстытуту гісторыі АН БССР [[Дзяніс Дудкоў]], [[Ёсіф Лочмель]] ды іншыя), якія ў 1940 годзе, перадрукоўваючы ўказ ад 18 ліпеня 1840 году «Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою» з ідэалягічных (антыцарысцкіх) матываў, назвалі дакумэнт так «Забарона царом Мікалаем ужываць назвы Беларусь і Літва». Гэтае меркаваньне замацавалася ў гістарыяграфіі савецкага пэрыяду. Падрабязьней гл.: Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 285. Хоць, напэўна, падставамі такога міту было неразуменьне сэнсу даўно забытага ўказу яшчэ гісторыкамі і географамі расейскага імпэрскага пэрыяду. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124, 162.}}{{Заўвага|Было агульнавядома, што маскоўскі гаспадар Мікалай I па здушэньні паўстаньня 1830—1831 гадоў не любіў палякаў, імя якіх не забараніў.}}. Аднак напраўду ім загадвалася пісаць губэрні (Літоўска-Віленскую, Літоўска-Гарадзенскую, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Віцебскую{{Заўвага|Менская губэрня ва ўказе ня згадвалася, бо ня мела азначэньня «Літоўская» ці «Беларуская».}}) проста — паводле назвы губэрнскага цэнтру («Віленская губэрня», «Гарадзенская губэрня», «Віцебская губэрня», «Магілёўская губэрня»), без азначэньняў «Літоўская» ці «Беларуская» і без найменьня іх лучна як адпаведна «літоўскія губэрні» і «беларускія губэрні» ва ўрадавым справаводзтве<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 286</ref><ref>Шыбека, З. Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Расейская ўлада ў 1840-я гады не плянавала забараняць тэрміны «Литва» і «Белоруссия», якія былі ў [[імпэратар усерасейскі|афіцыйным тытуле «расейскага імпэратара»]]{{Заўвага|«Беларусь» («Белая Расея») была «схаваная» ў складзе азначэньня «Усерасейскі», «Літва» фігуравала ў выразе «вялікі князь Літоўскі», а «Жамойць» — у выразе «князь Самагіцкі».}}, а з пачатку 1860-х гадоў, наадварот, імкнулася пашырыць і замацаваць тэрмін «Белоруссия», лічачы «беларусаў» (галоўным парадкам, сялянскае праваслаўнае і нядаўна ўніяцкае насельніцтва краю) за складовую частку «рускага народу», адзінага ў трох галінах («велікарусах», «беларусах» і «маларусах»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—192, 196, 804.</ref><ref>Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. І. Брыгадзін, У. Ф. Ладысеў, П. І. Зялінскі [і інш.]… С. 53—54.</ref>. У гэтай сытуацыі звужалася толькі тэрыторыя, якую адносілі да «Літвы», а назва «Беларусь», наадварот, пашыралася на суседнія губэрні<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Прыкметна, што ў справаводзтве Сэнату Расейскай імпэрыі назва «беларускія губэрні» у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай ужывалася, нягледзячы на загад Мікалая I ад 18 ліпеня 1840 году, усё XIX стагодзьдзе да 1890-х гадоў<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 15.</ref>. Апроч таго, у Расейскай імпэрыі ў 1841—1917 гадох выйшла з друку каля 190 кніжак і брашураў з словам «Белоруссия» на тытуле<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. Ч. 1. С. 287.</ref><ref>''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі… С. 65.</ref>: у 1853—1856 гадох выйшла кніга [[Павал Шпілеўскі|Паўла Шпілеўскага]] «Путешествие по Полесью и Белорусскому краю»; у 1855 годзе — [[Міхаіл Без-Карніловіч|Міхаіла Без-Карніловіча]] «Исторические сведения о примечательнейших местах в Белоруссии»; у 1857 годзе — [[Восіп Турчыновіч|Восіпа Турчыновіча]] «Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен» і г. д. Прытым тэрмін «Беларусь» («Белоруссия») у кнігах Шпілеўскага, Без-Карніловіча, Турчыновіча і многіх іншых датычыўся толькі Магілёўскай і Віцебскай губэрняў. Разам з тым, афіцыйная забарона назваў Літва і Беларусь адзначалася ў 5-м томе фундамэнтальнай працы «Зямля і людзі» (1881 год, перавыдаваўся па-расейску ў 1883 і 1898 гадох) францускага географа і гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}}: «''Па падзелах Польшчы, гэтае імя Літвы засталося за губэрнямі Гарадзенскай і Віленскай, і, хоць за імпэратарам Мікалаем, у 1840 годзе, афіцыйнае ўжываньне яго было забароненае, гэтае найменьне працягваюць ужываць і ў нашыя дні, хоць і ў надта нявызначаным сэнсе, прымяркоўваючы яго звычайна да трох заходніх губэрняў: Ковенскай, Віленскай і Гарадзенскай. <…> Кацярына ІІ дала назву Беларусі цяперашнім губэрням Віцебскай і Магілёўскай, якія дасталіся Расіі па першым разьдзеле Польшчы, тады як імпэратар Мікалай зьнішчыў назву Беларускіх губэрняў і забараніў ужываць яе. Пазбаўленае цяпер палітычнага значэньня, гэтае найменьне мае каштоўнасьць толькі з этналягічнага пункту гледжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«После раздела Польши, это имя Литвы осталось за губерниями Гродненской и Виленской, и, хотя при императоре Николае, в 1840 году, официальное употребление его было запрещено, это наименование продолжают употреблять и в наши дни, хотя в очень неопределенном смысле, применяя его обыкновенно к трем западным губерниям: Ковенской, Виленской и Гродненской. <…> Екатерина ІІ дала название Белоруссии нынешним губерниям Витебской и Могилевской, которые достались России по первому разделу Польши, тогда как император Николай уничтожил название „белорусских" губерний и запретил употреблять его. Лишенное ныне политического значения, это наименование имеет цену лишь с этнологической точки зрения.»|скарочана}}}}<ref>Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RCs5AQAAMAAJ&q=%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%91%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B8#v=snippet&q=%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%91%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B8&f=false С. 124, 162].</ref>. Аналягічныя зьвесткі пра забарону назваў Літва і Беларусь падаваліся ў выдадзенай у 1887 годзе «Геаграфіі Расейскай імпэрыі (курс сярэдніх навучальных установаў)» расейскага пэдагога {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікіта Зуеў|Мікіты Зуева|ru|Зуев, Никита Иванович}}<ref>Зуев Н. География Российской Империи: (курс средних учебних заведений). — СПб., 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cWdxAAAAIAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%22%D0%BE%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5+%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B5+%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8+%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE+%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%22#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%22%D0%BE%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B5%20%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%20%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE%20%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%22&f=false С. 77].</ref>. Таксама ў расейскім гістарычным часопісе «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Родина||ru|Родина (журнал)}}» (1905 год) аўтар артыкулы «Літва і ліцьвіны» зазначаў: «''Слова „Літва“ цяпер, уласна, гук пусты, бо Літвы, якая згубіла сваё палітычнае значэньне, не існуе, а ёсьць толькі губэрні Паўночна-Заходняга краю: Ковенская, Віленская і Гарадзенская, ды яшчэ часткі губэрнях Віцебскай, Магілёўскай і Менскай, дзе жывуць ліцьвіны. Літвою яны цяпер называюцца толькі паводле старой памяці, насуперак афіцыйнай забароне імпэратара Мікалая I''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Слово „Литва“ теперь, собственно, звук пустой, так как Литвы, утратившей свое политическое значение, не существует, а есть лишь губернии Северо-Западного края: Ковенская, Виленская и Гродненская, да еще части губернии Витебской, Могилевской и Минской, где живут литвины. Литвою они теперь именуются иногда только по старой памяти, вопреки официальному запрещению императора Николая I»|скарочана}}}}<ref>Васильев Н. Литва и литвины // Родина. № 15, 1905. С. 476.</ref>. === Пашырэньне геаграфічнай прасторы «беларускіх губэрняў» === [[Файл:Shein Pavel Materialy dla izuchenia.jpg|left|thumb|Этнаграфічны зборнік [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]] «Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края», Т. II. 1893 г.]] [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў]] прымусіла перавесьці пад уладу аднаго генэрал-губэрнатара ўсе шэсьць «паўночна-заходніх» губэрняў. Як толькі пагроза новых ваенных выступленьняў у Паўночна-Заходнім краі стала лічыцца малаімавернай, у 1869 годзе Віцебская і Магілёўская губэрні выйшлі з-пад улады віленскага генэрал-губэрнатара (з ініцыятывы самога генэрал-губэрнатара [[Аляксандар Патапаў|Аляксандра Патапава]]). Гэтым расейская ўлада хацела адасобіць іх адміністрацыйна ад «літоўскіх» губэрняў і скасаваць асацыяцыю адміністрацыйных межаў генэрал-губэрнатарства зь межамі Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ReferenceC">''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 611.</ref>. Былы [[губэрнатары Магілёўскай губэрні|магілёўскі губэрнатар]] (1856—1868) [[Аляксандар Беклямішчаў|Аляксандр Беклямішчаў]] у 1869 годзе ў сваім мэмарандуме пісаў, што неабходна прадэманстраваць «усяму насельніцтву, што прызнаньне Беларусіі чыста рускай вобласьцю ёсьць факт беспаваротны»<ref name="ReferenceC"/>. Расейская ўлада разумела, што само існаваньне вялікага ўскраіннага генэрал-губэрнатарства з асаблівымі надзвычайнымі ўмовамі кіраваньня падтрымлівае самаідэнтыфікацыю карэннага дваранства з былой тэрыторыяй Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай і можа правакаваць сэпаратысцкія настроі<ref name="ReferenceC"/>, бо яно, паводле думкі Беклямішчава, «''прыводзіць у частыя зносіны паў-палякаў магілёўскіх з сапраўднымі палякамі віленскімі і ковенскімі''»<ref name="ReferenceC"/>. У 1869 годзе таксама была скасаваная каталіцкая [[Менская дыяцэзія (гістарычная)|Менская дыяцэзія]] (1798—1869), сяляне-каталікі пачалі прымусова ў 1870-я гады пераводзіцца ў Маскоўскую царкву, хоць складалі ў тыя часы невялікую частку насельніцтва Менскай губэрні ў параўнаньні зь сялянамі-праваслаўнымі (у асноўнай масе былымі ўніятамі, ляяльнасьць і шчырасьць да праваслаўя якіх доўга ставілася пад сумненьне расейскім урадам<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 81, 705, 750</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье…С. 280.</ref>). А 22 сьнежня 1870 году і сама [[Менская губэрня]] расейскімі ўладамі была вылучаная з складу самога [[Літоўскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губенатарства]]. У афіцыйным заканадаўстве з 1863 году «літоўскія губэрні» пачалі называцца толькі як «паўночна-заходнія губэрні». [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|Мапа беларускіх гаворак, складзеная [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г.]] У 1870-х гадох да «Беларусі» пачалі прылічаць ужо і [[Менская губэрня|Менскую губэрню]]<ref>Народы России. Белорусы и поляки… С. 1</ref><ref>''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 263.</ref><ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9.</ref>, а Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні неафіцыйна і публіцыстычна называліся «літоўскімі» («Літвой»)<ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9</ref><ref>''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.</ref>{{Заўвага|У 1882 годзе быў выдадзены III том «Литовское и Белоруское Полесье» шматтомнага выданьня «Живописная Россия», прысьвечаны літоўска-беларускім губэрням, гістарычная частка якога была напісаная [[Адам Кіркор|Адамам Кіркорам]], які ня быў прафэсійным гісторыкам. Кіркор напісаў: «''Спачатку Беларусьсю называлі толькі цяперашнія Магілёўскую і Віцебскую губэрні <...> але ў цяперашні час, з этнаграфічнага пункту гледжаньня, як у племянных, так і ў побытавых і народных дачыненьнях, Беларусьсю справядліва называюць усе тры губэрні: Магілёўскую, Віцебскую і Менскую. Вынятак складаюць толькі тры паветы Віцебскай губэрні, населеныя латышамі. Можна б зрабіць яшчэ вынятак для Пінскага, часткова і Мазырскага паветаў Менскай губэрні, дзе гаворка больш падобная да маларасейскай''» (С. 249). У томе ўвесь край фактычна называўся «Палесьсем», якое складалася зь дзьвюх частак — «Літоўскае Палесьсе» (Ковенская, Віленская і Гарадзенская губэрні) і «Беларускае Палесьсе» (Менская, Віцебская, Магілёўская і Смаленская губэрні). Аднак тэрмін «Палесьсе» не атрымаў ніякай папулярнасьці (у адрозьненьне ад кнігі) і найменьне губэрняў Паўночна-Заходняга краю «Палесьсем» ня мела ніякіх наступстваў.}}. З 1890-х гадоў назва «Беларусь» пачала стала пашырацца і на [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] (апроч паўднёвых яе паветаў){{Заўвага|На большасьці этнаграфічных мапаў XIX — пачатку XX ст., якія ў існасьці фактычна былі лінгвістычнымі, жыхары Заходняга Палесься (г.зн. паўднёвых паветаў Гарадзенскай губэрні, Пінскага і часткі Мазырскага паветаў Менскай губэрні) былі аднесеныя да маларусаў (украінцаў) — мапы А. Рыціха (1875), Г. Нобэрта (1888), Я. Карскага (1903, 1917), Л. Нідэрле (1909), Т. Фларынскага (1911) ды інш. Падабенства фанэтычных нормаў валынскага дыялекту ўкраінскай мовы да гаворак насельніцтва вышэйназваных паветаў вымушала навукоўцаў адносіць яго да маларусаў (украінцаў). (Гл.: Насытка, Г. «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Падабенства гаворак насельніцтва Валыні і Заходняга Палесься захавалася з старажытных часоў і зьвязанае з тым, што ў эпоху славянскіх плямёнаў тэрыторыя Валыні і Заходняга Палесься была заселеная племем [[валыняне|валынянаў]] і часткова [[драўляне|драўлянаў]], большая частка далёкіх нашчадкаў якіх увайшла ў часы Высокага Сярэдневечча ў склад [[украінцы|украінцаў]], а меншая (заходнепалеская) частка — у склад [[беларусы|беларусаў]].}} і большую частку [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] (з выняткам «паўночна-заходняга яе кутка» — [[Троцкі павет (Расейская імпэрыя)|Троцкага павету]])<ref name="Белы, А. Белая Русь... С. 307"/><ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 13—14</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>{{Заўвага|У пятым томе (1891) вядомага [[Энцыкляпэдычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыкляпэдычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] ў артыкуле «Белоруссия» пад Беларусьсю яшчэ разумелі Менскую, Магілёўскую, Віцебскую губэрні і заходнюю частку Смаленскай губэрні, а ў артыкуле «Белоруссы» таго ж тома расьсяленьне беларусаў (на падставе мовы — паводле дасьледаваньняў Яўхіма Карскага) акрэсьлівалася і Гарадзенскай (акрамя паўднёвых паветаў) з большай часткай Віленскай губэрні (акрамя Троцкага павету). Гл.: Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 231; Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф.А. Брокгауз... С. 232.}}. Гэтаму найперш спрыялі лінгвістычныя (і менш — этнаграфічныя) дасьледаваньні ([[Іван Насовіч]], [[Павал Шэйн]], [[Юльян Крачкоўскі]], [[Мікалай Нікіфароўскі]], [[Яўхім Карскі]] ды інш.), якія праводзіліся навуковымі ўстановамі Расейскай імпэрыі і прыватнымі дасьледнікамі ў папярэдні час<ref>Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгаўз… С. 232.</ref>. Дасьледаваньні паказвалі падобнасьць гаворак мовы сялянскага насельніцтва ў многіх частках пяці губэрняў Паўночна-Заходняга краю (Гарадзенскай, Віленскай, Менскай, Віцебскай і Магілёўскай), а таксама ў сумежных — [[Смаленская губэрня|Смаленскай]] і [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]]. Канчаткова замацавала назву «Беларусь» за тэрыторыяй упершыню ў гісторыі апісаных і нанесеных на мапу гаворак мовы, якая цьвёрда атрымала назву [[беларуская мова|«беларускай мовы»]]{{Заўвага|Тэрмін «беларуская мова» «выціснуў» іншыя канкурэнтныя назвы мовы славянамоўнага насельніцтва краю, якія існавалі раней («руская мова» ці «русінская мова») альбо прапаноўваліся мясцовай інтэлігенцыяй — «славяна-крывіцкая мова» ([[Ян Чачот]]), «крывіцкая мова» ([[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Павал Шпілеўскі]], [[Вацлаў Ластоўскі]]), «літоўска-руская мова» ([[Уладзіслаў Сыракомля]]), «літоўска-русінская мова» ([[Адам Міцкевіч]], [[Вінцэнт Каратынскі]]) і г.д. Тэрмінам «літоўска-руская мова» імкнуліся абазначыць мову тых людзей, якія жывуць у «Літве» і называюцца «літоўцамі», але карыстаюцца «рускай мовай» (у сучасным разуменьні — дыялектамі беларускае мовы, у тым ліку пераходнымі беларуска-ўкраінскімі гаворкамі на поўдні Заходняга Палесься).}}, публікацыя фундамэнтальнага шматтомнага дасьледаваньня [[Яўхім Карскі|Яўхіма Карскага]] «Беларусы» (асабліва тамы «Ўводзіны да вывучэньня мовы і народнай славеснасьці» (1903) і «Мова беларускага племені» (1908)). Праўда, пазьней Карскі выказваўся, што акрэсьліў тэрыторыю не беларускага этнасу, а беларускай мовы. Характэрна, што ў гэтых і іншых дасьледаваньнях [[беларусы|«беларусы»]] разглядаліся (як таго патрабавала афіцыйная расейская імпэрская ідэалёгія і цэнзура) як частка «адзінага рускага народу», аднак выяўленыя рысы мовы і культуры (нават сялянскага насельніцтва) сьведчылі пра выразную своеасаблівасьць «Паўночна-Заходняга краю» ад іншых частак Расейскай імпэрыі. Значная частка мясцовай [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]], якая атрымала адукацыю ў расейскіх навучальных установах ([[гімназія]]х і [[унівэрсытэт|ўнівэрсытэтах]]), успрыняла назву «Беларусь» («Беларусія») і пачала падтрымліваць і прапагандаваць гэтую назву для тэрыторыі, дзе большасьць насельніцтва размаўляе на мове, названай «беларускай», заяўляючы адначасна пра асобнасьць і самастойнасьць свайго народу{{Заўвага|Характэрна, што ў 1888 годзе малады гісторык [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] на старонках газэты [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] у артыкуле «Беларускае мінулае» адзначыў: «''Беларускае племя мела сваю гісторыю, адметную ад гісторыі суседніх, роднасных яму плямёнаў, свае гістарычныя традыцыйныя пачаткі, што гэтыя пачаткі яно некалі ўпарта адстойвала. Апроч таго, беларускі народ мае этнаграфічнае адрозьненьне ад суседніх народнасьцяў, адрозьніваецца ад іх складам свайго разьвіцьця, паняцьцяў, схільнасьцяў. <...> Народная нашая творчасьць складае нашае багацьце, якім беларусы могуць ганарыцца, якое павінныя падтрымліваць і зьберагчы. Нарэшце, ёсьць яшчэ запавет у беларусаў — свая мова''». Амаль адначасна, у 1887 годзе [[Ян Карловіч]], які ў 1891 годзе будзе дапамагаць друкаваньню «Дудкі беларускай» Францішка Багушэвіча, выдаў запісаныя ім легенды і паданьні зь Лідзкага, Наваградзкага і Сьвянцянскага паветаў пад назвай «Народныя паданьні і казкі, сабраныя ў Літве».}}. Па скасаваньні прыгоннага становішча сялянаў, якое замацоўвала раней сялянаў у рамках панскіх маёнткаў і царкоўных прыходаў, у ходзе пашырэньня пачатковай адукацыі ў вёсцы стала магчымым пашырэньне гістарычных ведаў і назвы «беларусы» сярод шырокіх колаў насельніцтва. У 1891 годзе малазаможны дваранін, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў і паэт [[Францішак Багушэвіч]] у сваёй прадмове да зборніка [[Дудка беларуская|«Дудка беларуская»]] стварае паэтычны вобраз і акрэсьлівае межы беларускай айчыны, адным з галоўных сымбаляў якой выступае менавіта «мужыцкая мова»: ''«Братцы мілыя, дзеці Зямлі-маткі маёй! Вам афяруючы працу сваю, мушу з вамі пагаварыць трохі аб нашай долі-нядолі, аб нашай бацькавай спрадвечнай мове, каторую мы самі, да і не адны мы, а ўсе людзі цёмныя „мужыцкай“ завуць, а завецца яна „беларускай“. Я сам калісь думаў, што мова наша — „мужыцкая“ мова, і толькі таго! Але, паздароў Божа добрых людцоў, як навучылі мяне чытаць-пісаць, з той пары я шмат гдзе быў, шмат чаго відзеў і чытаў: і праканаўся, што мова нашая ёсьць такая ж людзкая і панская, як і француская, альбо нямецкая, альбо і іншая якая. <…> Можа хто спытае: гдзе ж цяпер Беларусь? Там, братцы, Яна, гдзе наша мова жывець: Яна ад Вільна да Мазыра, ад Вітэбска за малым не да Чарнігава, гдзе Гродна, Міньск, Магілёў, Вільня і шмат мястэчкаў і вёсак»''. Пашырэньню з 1890-х гадоў назваў «Беларусь» і «беларусы» значна паспрыялі і мясцовыя народніцкі, сацыялістычны і дэмакратычны рухі ([[Беларуская рэвалюцыйная грамада]] (1902 год), перайменаваная ў 1903 годзе ў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускую сацыялістычную грамаду]], ды інш.), якія ўжывалі гэтыя вызначэньні для ўсёй тэрыторыі славянамоўнага насельніцтва краю; матэрыялы [[Перапіс насельніцтва Расейскай імпэрыі (1897)|першага перапісу насельніцтва ў Расейскай імпэрыі ў 1897 г.]]{{Заўвага|Перапіс 1897 году праводзіўся шляхам апытаньня ўсяго насельніцтва, у тым ліку аб ужыванай мове, якая афіцыйнай урадавай статыстыкай лічылася крытэрам прыналежнасьці да пэўнага народу. Хоць, напрыклад, у Пінскім павеце 74,3% жыхароў назвалі сябе беларусамі (паводле роднай мовы), а ўкраінцамі — 0,6% (1423 чалавекі), у Рэчыцкім — адпаведна 82,5 і 1,7%, у Пружанскім — 75,5 і 6,7%. Толькі 64,3% насельніцтва Берасьцейскага і 79,6% Кобрынскага паветаў сваёй роднай мовай назвалі ўкраінскую. Аднак, ужо паводле зьвестак губэрнскага статыстычнага камітэту, у 1910 годзе ў Кобрынскім павеце беларусаў налічвалася 84,8% (а ў 1913 годзе ўжо 85,7%), а ў Пружанскім — 87,1%. Мясцовыя органы кіраваньня, прыходзкія сьвятары, дадзеныя якіх і былі крыніцай этнічнай статыстыкі, адмовіліся ад выняткова моўнага крытэру вызначэньня этнічнай прыналежнасьці і разумелі, што вакол іх жывуць не «ўкраінцы», а «беларусы». Толькі Берасьцейскі павет перад Першай сусьветнай вайной быў заселены на 65,9% (паводле дадзеных) «украінцамі», але і тут да 1918 году асноўная маса насельніцтва ўжо стала называцца «беларусамі». На гэта паўплывалі шматлікая ў той час літаратура на беларускай мове; грамадзкі рух «беларускага адраджэньня»; свабоды, якія прынесла рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі, што дазволілі легальна выдаваць літаратуру на ўсякай роднай мове і свабодна ствараць грамадзкія арганізацыі; бежанства ў ходзе Першай сусьветнай вайны, якое прывяло да цесных кантактаў (у тым ліку ў Санкт-Пецярбургу) дзеячаў грамадзкіх аб’яднаньняў з розных рэгіёнаў; абвяшчэньне [[БНР]] ды інш. А на мапах, складзеных у 1918 і 1919 гадох [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафанам Доўнар-Запольскім]] і [[Яўсей Канчар|Яўсеем Канчарам]] на падставе комплексу крытэраў, ужо ўся Берасьцейшчына ўлучалася ў абшар расьсяленьня [[беларусы|беларусаў]]. Гл.: ''Насытка, Г.'' "Тыя ж беларусы"… С. 15; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 371, 401—409, 443—446, 453, 461—463.}}; працы гісторыкаў [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] і [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], асабліва выдадзеная ў Вільні «Кароткая гісторыя Беларусі»{{Заўвага|«Кароткая гісторыя Беларусі» (1910) утрымлівала непазьбежна шмат мітаў і недарэчнасьцяў, якія тлумачацца як маладасьледаванасьцю самой гісторыі краю і царскай цэнзурай, так і ідэалягічнай накіраванасьцю кнігі. Кніга Ластоўскага ўвабрала ў сябе і шмат мітаў «заходнерусізму», а ў разьдзеле аб XIX ст. — праз цэнзуру — абыходзіла пытаньне аб трох паўстаньнях у краі.}} (1910 год); прэса, у першую чаргу газэта [[Наша ніва|«Наша ніва»]]{{Заўвага|Рэвалюцыйна-марксісцкія ідэі газэты «Наша доля» у новым пэрыядычным выданьні «грамадоўцаў» (сяброў партыі Беларуская сацыялістычная грамада) — у газэце «Наша ніва» — былі замененыя на нацыянальныя і лібэральна-дэмакратычныя. Так, у галоўным артыкуле (на перадавіцы) першага нумару газэты «Наша ніва» было напісана: «''Не думайце, што мы хочам служыць толькі панам, ці адным мужыкам. Не, ніколі не! Мы будзем служыць усяму беларускаму пакрыўджанаму народу, пастараемся быць люстрам жыцьця, каб ад нас, як ад люстра, сьвет падаў у цёмнасьць. Мы будзем старацца, каб усе беларусы, што ня ведаюць, хто яны ёсьць, зразумелі, што яны беларусы і людзі, каб пазналі свае правы і памаглі нам у нашай рабоце''».}}. == «Краёвасьць» == {{Асноўны артыкул|краёўцы}} === Паходжаньне назвы руху і ідэалёгіі «краёвасьці» === Тэрмін «Край», якім карэннае каталіцкае і польскамоўнае сярэднезаможнае і заможнае дваранства шасьці літоўска-беларускіх губэрняў азначала землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], даў назву палітычнаму руху [[краёўцы|«краёўцаў»]] пачатку XX ст. у [[Беларусь|Беларусі]] і [[Летува|Летуве]]. Зьнешнія межы Паўночна-Заходняга краю амаль супадалі з вонкавымі межамі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (паводле стану да першага падзелу Рэчы Паспалітай), таму гэты «край» поўнасьцю асацыяваўся ў карэннага дваранства зь дзяржавай сваіх продкаў<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 51—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасьцю… С. 125.</ref>. І сама «краёвая ідэя» паходзіла з памяці карэнных [[дваране|дваранаў]] і [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] аб былым адзінстве гэтай тэрыторыі (паўночна-заходніх губэрняў Расейскай імпэрыі) у часы Вялікага Княства Літоўскага і імкненьня «краёўцаў» захаваць і ўмацаваць тое адзінства «краю» (з яго этнічна, моўна, канфэсійна і культурна стракатым насельніцтвам) і надалей<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52</ref><ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 125—135.</ref>. «Краёўцы» у сваёй ідэалёгіі, што атрымала назву «краёвасьць» (альбо «краёвая канцэпцыя», «краёвая ідэя»), сумяшчалі аўтанамісцкія, [[лібэралізм|лібэральныя]] і [[інтэрнацыяналізм|інтэрнацыянальныя]] лёзунгі і выступалі супраць падзелу насельніцтва паводле канфэсійнай, моўнай, культурнай і этнічнай прыкметаў, выказваліся за роўнасьць правоў [[народ]]аў, [[мова]]ў, [[культура]]ў і [[рэлігія]]ў, а тэрыторыя Паўночна-Заходняга краю непасрэдна разглядалася імі як месца рэалізацыі іхных ідэяў і намаганьняў па разьвіцьці роднай зямлі, супраціўленьня распальваньню міжканфэсійнай і міжэтнічнай варожасьці, супрацьстаяньня [[русіфікацыя|русіфікацыі]]<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52.</ref>. === Тапанімічная і этнанімічная тэрміналёгія «краёўцаў» === [[Файл:Bazewicz - mapa Litwa i Rus 1911 AD.jpg|thumb|Мапа «Літвы і Русі: Літва, Беларусь, Падолія, Валынь і Ўкраіна», 1911 г. Картограф Юзэф Міхал Базевіч]] Маштабная і ўсеахопная праз сыстэму адукацыі, царквы і прэсы расейская ідэалёгія і афіцыйная навука, якія зьмянілі [[тапаніміка|тапанімічную]] і [[этнаніміка|этнанімічную]] тэрміналёгію ў краі, аказвалі свой уплыў на мясцовую [[эліта|эліту]] — карэнных каталіцкіх дваран-маянткоўцаў, хоць і з спазьненьнем у часе. Так, у сваіх мэмуарах адзін зь лідэраў «краёўцаў» [[Эдвард Вайніловіч]] зазначае, што нарадзіўся ў 1847 годзе ў [[Сядзіба Ваньковічаў (Менск)|маёнтку Сьляпянка]] пад [[Менск|Менскам Літоўскім]]; апісваючы акруговыя земскія зьезды ў 1881 годзе, стварэньне сельскагаспадарчых таварыстваў у краі (у 1880-я гады), дзейнасьць мясцовых дэпутатаў у [[Дзяржаўная дума Расейскай імпэрыі|Дзяржаўнай думе]] і [[Дзяржаўны савет (Расейская імпэрыя)|Дзяржаўным савеце Расейскай імпэрыі]] (з 1906 году), называе Менскую, Віцебскую і Магілёўскую губэрні «беларускімі», а Ковенскую, Віленскую і Гарадзенскую губэрні — «літоўскімі губэрнямі»{{Заўвага|''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 1, 41, 62—63, 168, 174. Апісваючы земскія зьезды ў студзені 1881 году, Вайніловіч напісаў пра стварэньне акруг для выбраньня дэлегатаў: «''Тыя акругі ствараліся надта хітра, каб іх межы ні ў якім разе не супадалі з пэўнымі аўтанамічнымі традыцыямі правінцыі''». На ягоны погляд, лягічней было б, зыходзячы з гістарычнага адзінства і падобнасьці гаспадарчых праблемаў, разьмеркаваць шэсьць літоўска-беларускіх губэрняў у адну акругу, але «літоўскія губэрні» аб’ядналі з прыбалтыйскімі (зь зьездам у Рызе), а Менскую і Магілёўскую — з Смаленскай і Калускай (зь зьездам у Смаленску). Гл.: ''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 41.}}. У пачатку [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі]] былі выдадзеныя законы, якія гарантавалі многія грамадзянскія правы і свабоды (у тым ліку ў рэлігійных, моўных і нацыянальных дачыненьнях). Узьніклая сярод мясцовых дваранаў і інтэлігенцыі «краёвая» дыскусія ў Паўночна-Заходнім краі шырока ўжывала датычна заходніх губэрняў (паўночна-заходніх і паўднёва-заходніх губэрняў) традыцыйную геаграфічную тэрміналёгію часоў Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ) і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], якой мясцовая шляхта паралельна карысталася ўсё XIX стагодзьдзе: «Літва і Русь» — у дачыненьні ўсяго [[Заходні край|Заходняга краю]]; «Літва» — у дачыненьні ўсіх паўночна-заходніх губэрняў (былых зямель ВКЛ); паралельна «Літва» (у вузкім сэнсе) — у дачынеьні Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрняў; «Русь» — у дачыненьні Віцебскай, Магілёўскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губэрняў; «Беларусь» — у дачыненьні Віцебскай і Магілёўскай губэрняў (часам да Менскай); «Валынь», «Падолія» і «Ўкраіна» (альбо цалкам «Русь» (у вузкім сэнсе)) — у дачыненьні адпаведна Валынскай, Падольскай і Кіеўскай губэрняў{{Заўвага|У 1905 годзе краёўцы лібэральна-кансэрватыўнага кірунку нават спрабавалі стварыць [[Краёвая партыя Літвы і Беларусі|Краёвую партыю Літвы і Русі]].}}. Так, у 1905 годзе ў першым нумары газэты «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]», якая стала адной з галоўных трыбунаў «краёвасьці», у артыкуле «Індустрыялізацыя Літвы» адзначалася: ''«Літва (ва ўрадавай тэрміналёгіі Паўночна-Заходні край) ахоплівае [[Віленскае генэрал-губэрнатарства]], г.зн. [[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Ковенская губэрня|Ковенскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую губэрні]], а таксама [[Менская губэрня|Менскую]], [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую]] і [[Віцебская губэрня|Віцебскую губэрні]]. Вялікі гэта шмат зямлі: на захадзе гранічыць з Каралеўствам Польскім, [[Курляндзкая губэрня|Курляндзкай]] і [[Ліфляндзкая губэрня|Ліфляндзкай губэрнямі]]; на поўначы з [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай губэрняй]], на ўсходзе з [[Смаленская губэрня|Смаленскай]], [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]] і [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрнямі]], на поўдні з [[Валынская губэрня|Валынскай губэрняй]]. Агульна займае прастору каля 260 490 квадратных вёрстаў, ці палову тэрыторыі [[Францыя|Францыі]], і трошкі менш за палову [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Насельніцтва краю складае каля 12 000 000. Хоць літоўскія губэрні належаць да розных адміністрацыйных адзінак, аднак гэта з эканамічнага пункту гледжаньня складае адну цэласьць. <…> Увогуле ўсе літоўскія губэрні ў эканамічным пляне вельмі недаразьвітыя»''<ref>''Ostroróg-Sadowski, J.'' [[:c:Файл:Hipolit Korwin-Milewski artykul - Kuryer Litewski 1905 nr 1 s 2.jpg|Uprzemysłowienie Litwy]] / J. Ostroróg-Sadowski // Kuryer Litewski. — 1905. — № 1. — С. 2.</ref>. Аднак адразу ж газэта «Kurier Litewski» пачала паралельна ўжываць і афіцыйную ўрадавую геаграфічную і этнанімічную тэрміналёгію для паўночна-заходніх губэрняў: выдавецтва газэты друкавала ў 1905—1909 гадох кнігу-даведнік Напалеона Роўбы «Przewodnik po Litwie i Białejrusi» («Праваднік па Літве і Беларусі»), якая давала кароткія гістарычныя і геаграфічныя зьвесткі аб населеных пунктах і дзе «Літвой» называліся [[Ковенская губэрня|Ковенская]], [[Віленская губэрня|Віленская]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенская губэрні]], «Беларусьсю» — [[Менская губэрня|Менская]], [[Віцебская губэрня|Віцебская]] і [[Магілёўская губэрня|Магілёўская]], і зазначалася, што Вільня ''«ёсьць несумненна асяродкам, дзе зьядноўваюцца ўсе ніці жыцьця Літвы і Беларусі»''<ref>''Rouba, N.'' Przewodnik po Litwe i Białejrusi… С. 3.</ref>. У газэтных артыкулах «краёўцаў» тэрмін «беларусы» адносіўся да беларускамоўнага, а «літоўцы» — да летувіскамоўнага ([[балты]]йскага) насельніцтва. Пазьней, напрыклад, Эдвард Вайніловіч у сваіх мэмуарах, апісваючы падзеі ў Паўночна-Заходнім краі ў 1914—1918 гадох, ужо акрэсьлівае тэрыторыю «Беларусі», зыходзячы з моўнага крытэру, такім абшарам: частка Віленскай губэрні, большая частка Гарадзенскай і цалкам Менская, Віцебская і Магілёўская губэрні<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 201.</ref>. Укладваньне ў тэрмін «беларусы», якім стала пачалі называць большасьць славянамоўнага сялянскага насельніцтва краю, значэньня часткі (галіны) «адзінага рускага народу» было непрымальным для самаідэнтыфікацыі значнай часткі (асабліва матэрыяльна незалежнай) мясцовай шляхты, бо было б прызнаньнем этнічнай асыміляцыі (абрусеньня) і адрачэньня ад уласнай гісторыі і традыцыяў{{Заўвага|Беларускі нацыянальна-дэмакратычны рух канца XIX — пачатку XX ст. быў прадстаўлены прыхільнікамі з самых розных станаў (дваранаў, сьвятароў, мяшчанаў і сялянаў), дзе пераважалі прадстаўнікі той сялянскай інтэлігенцыі расейскай асьветы, якая выходзіла зь вёскі і, канчаючы настаўніцкія і духоўныя сэмінарыі, не далучалася да «заходнерусістаў», а таксама прадстаўнікі інтэлігенцыі мясцовай «польскай» (каталіцкай і польскамоўнай) культуры, якія паходзілі з дробнай засьцянковай шляхты. І менавіта апошняя катэгорыя (малазаможнае дваранства польскай культуры) была самай шматлікай і вызначальнай у той пэрыяд у сацыяльным руху, які надумаў узьняць і прапагандаваць мясцовую беларускамоўную культуру. Гл.: ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 311—312.}}. А замацаваньне ў другой палове XIX ст. у афіцыйнай расейскай навуцы, ідэалёгіі і прэсе тэрміну «литовцы» («литвины») толькі за [[балтыйскія мовы|балтамоўным]] насельніцтвам прывяло да таго, што мясцовае дваранства, якое не згадзілася аднесьці сябе да [[балты|балтаў]], для вонкавых дачыненьняў з афіцыйнай уладай і расейскім дваранствам пачало карыстацца толькі тэрмінам «палякі», хоць у прыватных зносінах паміж сабой і з «караняжамі» (г.зн. з [[палякі|палякамі]] з [[Варшаўскае генэрал-губэрнатарства|уласна польскіх губэрняў]] Расейскай імпэрыі — губэрняў былога [[Царства Польскае|Царства Польскага]]) яшчэ выкарыстоўвалі паралельна і тэрмін «літоўцы» («ліцьвіны»){{Заўвага|Дачка [[Ежы Чапскі|Ежы Чапскага]] графіня [[Марыя Чапская]] (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 г., Парыж) напісала пра палеміку паміж польскамоўным пісьменьнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фларыянам Чарнышэвічам||pl|Florian Czarnyszewicz}} (1895—1964) і беларускамоўным пісьменьнікам [[Кастусь Акула|Кастусём Акулам]] (1925—2008), калі апошні, жадаючы польска-беларускага паразуменьня, усё ж папракаў Чарнышэвіча ў фальшаваньні гісторыі Беларусі і казаў, што землеўласьнікі-«палякі» і безьзямельная шляхта гэта чарвякі, якія крывавілі цела яго айчыны і сялянаў-«беларусаў». У эсэ графіня патлумачыла, якія адносіны былі ў карэннага дваранства да сялянаў і чаму «польскія» дваране не прымалі слова «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў Фларыяна Чарнышэвіча, напісаных па-беларуску да Кастуся Акулы і перасланых копіяй пазьней Марыі Чапскай: «''Сяляне станавіліся шляхтай, а шляхта выгасала, пераходзячы ў становішча сялянаў. <…> Важна тое, што спадар зьяўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсьць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косьці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме ня мовілі па-польску, але назвы «бела-» ці «чарнарусаў» не прымалі, бо «рускі» для іх азначаў тры чацьвертых маскаля. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасьць. І калі б тады якая мудрасьць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыцьцё найменьне «[[ліцьвіны|літоўца]]» (у значэньні міцкевічаўскім) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі''». (Гл.: ''Czapska, M.'' Florian Czarnyszewicz … С. 166—167.). Фларыян Чарнышэвіч, хоць і не належаў да ідэолягаў «краёвасьці», выказваў тыповыя для краёўцаў думкі.}}. Непрыняцьце новага значэньня тэрміна «літоўцы» (г.зн. толькі балтамоўнае насельніцтва){{Заўвага|[[летувісы|Летувіскі]] (балтамоўны) нацыянальна-дэмакратычны рух быў прадстаўлены ў абсалютнай большасьці сялянамі або інтэлігенцыяй і сьвятарствам сялянскага паходжаньня, якія нарадзіліся ў Ковенскай губэрні (жамойцкі біскуп [[Антанас Баранаўскас]] (1835—1902), ксёндз [[Ёнас Майроніс]] (1862—1932), ксёндз [[Ёнас Басанавічус]], [[Пятрас Краўчунас]], [[Ёнас Вілейшыс]], [[Пятрас Вілейшыс]], [[Вацловас Біржышка]], [[Пэліксас Бугайлішкіс]], [[Андрус Булёта]], [[Юргіс Шайліс]], [[Казімэрас Сьцяпонас Шайліс]] ды інш.). Напярэдадні 1917 году ў ім было два кірункі — хрысьціянска-дэмакратычны, клерыкальны (імкненьне да пабудовы каталіцкай і кансэрватыўнай дзяржавы, дзе дамінуючае становішча будзе займаць клір) і нацыяналістычны (нацыяналізм і дэмакратызм ва ўсіх галінах жыцьця, найбольш папулярны сярод сялянства). Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасьцю... С. 337.}} прывяло да ўзьнікненьня ў канцы XIX — пачатку XX ст. і пэўнага пашырэньня ў асяродзьдзі мясцовай (каталіцкай і польскамоўнай) шляхты (асабліва ў этнакантактнай зоне — у [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], прымежнай з асноўным масівам балтамоўнага насельніцтва — [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрняй]]) тэрміну «младалітоўцы» для абазначэньня балтамоўнага насельніцтва, а для ўласнага самавызначэньня — тэрмінаў «старалітоўцы» (''starolitwini''), «гістарычныя літоўцы» (''litwini historyczni''), «міцкевічоўцы» (у знак салідарнасьці з тым значэньнем паняцьця «літоўцы» (''litwini''), які выкарыстоўваў [[Адам Міцкевіч]] у сваім творы «[[Пан Тадэвуш]]»)<ref>Гл.: ''Buchowski, K.'' Litwomani … С. 26</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис… С. 15.</ref>{{Заўвага|Ананімны аўтар (відавочна, маянтковец) пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце «Kurier Litewski» (№ 146, 1906 г.) разьмясьціў артыкул «Мы і літоўцы», дзе спрабаваў папулярызаваць тэрмін «старалітовец» і нават прапаноўваў стварыць «Старалітоўскую партыю», якая б адлюстроўвала інтарэсы карэнных дваранаў; а балтамоўнае сялянства, якое пачало (на думку аўтара, з падачы і падтрымкі расейскага ўраду) карыстацца назвай «літоўцы», прапаноўваў называць «младалітоўцамі». Яшчэ ў 1934 г. [[Раман Скірмунт]] у артыкуле-нэкралёгу «Панны з Муру» у газэце [[Słowo (1922)|«Słowo»]] (№127, 1934 г.) аб [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] і Юзэфе Куржанеўскай напісаў, што захапленьні Канстанцыяй Скірмунт [[літваманы|«літваманіяй»]] нz ўлічвалі тое, што «младалітоўцамі» паняцьце «Літва» было звужанае толькі да свайго этнаграфічнага, балтамоўнага арэалу (Ковеншчыны, то бок сучаснага тэрміну ''Летува'' клясычнае нормы), які сягаў межамі толькі да [[Вільня|Вільні]] (няўлучна). Гл.: ''Skirmuntt, R.'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3.}}. Хоць хутка і яны пачалі менаваць сябе толькі як «палякі»<ref>Гл. напрыклад: ''Туронак, Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі / Ю. Туронак. — Мінск : Медисонт, 2006. — С. 18.</ref>. === Змаганьне «краёўцаў» за адзінства краю === {{Асноўны артыкул|Першая сусьветная вайна на Беларусі}} У 1915 годзе, з прыходам у [[Вільня|Вільню]] нямецкіх войск падчас [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], ідэя «краёўцаў» пра непадзельнасьце і цэласнасьце літоўска-беларускіх губэрняў (Паўночна-Заходняга краю — былых зямель Вялікага Княства Літоўскага) увасобілася ў стварэньні Рады [[Канфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|Канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] — блёку лідэраў мясцовых беларускіх, летувіскіх, жыдоўскіх і польскіх этнапалітычных і этнакультурных рухаў, якія адносіліся да лібэральна-дэмакратычнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]. Ініцыятыва яе стварэньня належала беларускім краёўцам-дэмакратам. Праграмныя дакумэнты Канфэдэрацыі ВКЛ, якія пашыраліся на чатырох мовах (беларускай, летувіскай, польскай і ідыш), пастулявалі неабходнасьць вылучэньня акупаваных немцамі паўночна-заходніх губэрняў з-пад юрысдыкцыі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] і ўтварэньня на гэтай тэрыторыі «незалежнай дзяржаўнай адзінкі» з [[сойм]]ам (парлямэнтам) у Вільні, сфармаваным шляхам агульных, роўных, прамых выбараў пры тайным галасаваньні. Нямецкія ўлады не праявілі зацікаўленасьці ў адраджэньні [[ВКЛ]]{{Заўвага|Праявілася і катэгарычная нязгода дзеячаў летувіскага (балтамоўнага) руху, якія мелі ўласную думку пра аўтаномію (ці самастойнасьць) «Літвы» з сталіцай у Вільні, пра што яны надумалі яшчэ ў 1905 годзе на сваім [[Вялікі віленскі сойм (1905)|Вялікім віленскім сойме]]. Гл.: ''Смалянчук, А.Ф.'' Паміж краёвасцю... С. 336.}}. Па тым, як у пачатку лістапада 1918 году нямецкія войскі пакінулі тэрыторыю [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]] паводле пастановаў [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]], лідэры карэннага дваранства Менскай губэрні (галоўным чынам, сябры [[Менскае таварыства сельскай гаспадаркі|Менскага таварыства сельскай гаспадаркі]] — прыхільнікі лібэральна-кансэрватыўнага кірунку [[краёўцы|«краёвасьці»]]) былі супраць падзелу Беларусі на часткі, выступілі з ініцыятывай стварэньня пад нямецкім куратарствам Вялікага Княства Літоўска-Беларускага (з паўночна-заходніх губэрняў) і папрасілі нямецкага генэрала [[Эрык фон Фалькенгайн|Эрыка фон Фалькенгайна]] (1861—1922) паведаміць пра гэтае імкненьне нямецкаму імпэратару [[Вільгельм II|Вільгельму II]]. Прыкметна, што менскія дваране прапаноўвалі даць назву новай дзяржаве не «Вялікае Княства Літоўскае» (альбо «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае»), а «Вялікае Княства Літоўска-Беларускае», што сьведчыла пра прыманьне імі новага значэньня геаграфічнай і этнанімічнай тэрміналёгіі. Генэрал фон Фалькенгайн адказаў дэлегацыі менскіх дваранаў, якіх узначаліў граф [[Ежы Чапскі]] (1861—1930), што мусіць строга выконваць пастановы Берасьцейскага міру, але перадасьць прапанову ў Галоўную імпэратарскую стаўку; падобныя ідэі пэўны час падтрымлівала інтэлігенцыя з прадстаўнікоў беларускага нацыянальнага руху. Аднак разам зь імі пазьней паўстала ў існасьці канкурэнтная ідэя Беларускае Народнае Рэспублікі (нацыянальнае дзяржавы беларусаў), а немцы ў лютым 1919 году хутка пакінулі ўсю тэрыторыю Беларусі, а на зьмену ім прышлі войскі [[бальшавікі|бальшавікоў]]<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 209.</ref>. <gallery perrow=5> Файл:Czasopis - Litwa i Rus - rok 1 - grudzien 1912 - T 4 - z 3.jpg|Вокладка часопіса «Litwa i Ruś» (Вільня), 1911 г. Файл:Starolitwin - Kuryer Litewski 1906 nr 146 s 1.jpg|Артыкул «Мы і літоўцы» ананімнага аўтара пад крыптонімам «Старалітовец» (''Starolitwin'') у газэце [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski»]] (№ 146, 1906 г.) </gallery> == Дадатковыя зьвесткі == * Пад рэдакцыяй [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] ў 1888—1889 гадох выходзіў даведнік «Северо-Западный календарь» (1888—1893), які быў штогадовым дадаткам да прыватнай лібэральнай газэты «[[Менскі лісток (1886)|Минский листок]]» і дзе частка матэрыялу друкавалася на [[беларуская мова|беларускай мове]]<ref>Гл.: ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 119.; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 283.</ref>. Гэты каляндар і даведнік па шасьці літоўска-беларускіх губэрнях складаў пэўную канкурэнцыю даведніку «Виленский Календарь» і іншым расейска- і польскамоўным даведнікам, а рэдактар Доўнар-Запольскі друкаваў свае ўласныя артыкулы з гісторыі, этнаграфіі, статыстыкі краю. Мітрафан Доўнар-Запольскі таксама напісаў шэраг гістарычных і этнаграфічных прац, дзе ўжываў (з цэнзурных прычынаў) тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «заходне-рускі»: «Статистические очерки Северо-Западного края» (1888), «Чародейство в Северо-Западном крае в XVII—XVIII вв.» (1890), «Западнорусская семейная община в XV веке» (1897), «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1905). * У [[Менск]]у штодзённа з 1 (14) лістапада 1902 да 8 (21) сьнежня 1905 году выдавалася газэта [[Северо-Западный край (газэта)|«Северо-Западный край»]] (якая ў 1886—1902 гадох мела назву [[Менскі лісток (1886)|«Минский листок»]] і дзе працавалі аматары беларускай культуры і гісторыі — Мітрафан Доўнар-Запольскі, [[Янка Лучына]] ды інш.). У 1905 годзе яна стала [[сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратычнага]] ([[марксізм|марксісцкага]]) кірунку — надрукавала праграму [[II зьезд РСДРП|II зьезду]] [[РСДРП]], артыкул [[Уладзімер Ленін|Уладзімера Леніна]], памфлет [[Максім Горкі|Максіма Горкага]] ды інш. А 15 траўня 1905 году ў газэце быў надрукаваны верш [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Мужык» — першы [[беларуская мова|беларускамоўны]] дэбют паэта ў друку [http://feb-web.ru/feb/periodic/pp0-abc/pp2/pp2-0481.htm]. <gallery perrow=5> Severo-Zapadnyj kalendar - 1893 AD.jpg|Вокладка даведніка «Северо-Западный календарь», 1893 г. Mitrafan Dounar-Zapolski - Ocherki po organizacii zapadno-ruskogo krestianstva v XVI veke - 1907 AD.JPG|вокладка кнігі [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1907 г.) Petrov - Belorussia i Litva - Istoricheskie sudby Severo-Zapadnogo kraja - 1890.jpg|Вокладка кнігі М.І. Пятрова «Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края» ([[Санкт-Пецярбург]], 1890 г.) Миловидов - Освобождение крестьян СЗК - 1901.jpg|Вокладка кнігі А.І. Мілавідава «Освобождение крестьян Северо-Западного края и поземельное устройство их при графе М.Н. Муравьеве» ([[Вільня]], 1901 г.) </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Летувізацыя]] == Заўвагі == {{Заўвагі|3}} == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * ''[[Яўген Анішчанка|Анішчанка, Я.]]'' Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. Анішчанка. — {{Менск (Мінск)}}: Хурсік, 2003. — 470 с. * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}} * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Белая Русь / А. Белы // {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} — С. 306—308. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' [https://web.archive.org/web/20150926144546/http://pdf.kamunikat.org/3662-1.pdf Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы] / А. Белы. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2000. — 238 с — {{ISBN|985-6599-12-1}} * ''Ганчарук, І.'' Палітыка царызму ў адносінах да каталіцкай царквы (1772—1830) / І. Ганчарук // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 2002. — № 1. — С. 39—46. * Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. Брыгадзін, У. Ладысеў, П. Зялінскі [і інш.]. — Ч. 2 : XIX—XX стагоддзі. — {{Менск (Мінск)}}: РІВШ БДУ, 2002. — 656 с. * Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. Марцуль]], І. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. Новіка, Г. Марцуля. — Ч. 1. Ад старажытных часоў — па люты 1917 г. — {{Менск (Мн.)}}: Выш. шк., 2003. — 416 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Т. 4: Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.) / М. Біч [і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 2005. — 519 с. * ''Казлоў, Л.'' Беларусь на сямі рубяжах / Л. Казлоў, А. Цітоў. — {{Менск (Мінск)}}: Беларусь, 1993. — 71 с. * Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.) / В. Грыгор’ева [і інш.]; навук. рэд. У. Навіцкі. — {{Менск (Мінск)}}: Экаперспектыва, 1998. — 340 с. * [[Алег Латышонак|''Латышонак, А.'']] Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII — да пачатку ХХІ ст. / А. Латышонак, Я. Мірановіч. — Вільня — Беласток: Інстытут беларусістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 368 с. * [[Антон Луцкевіч|''Луцкевіч, А.'']] [http://kamunikat.org/download.php?item=10103-1.pdf&pubref=10103 Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Антон Луцкевіч; уклад., прадм. , камэнт., індэкс імёнаў, пер. з пол. і ням. А. Сідарэвіча. — {{Менск (Мінск)}}: Кнігазбор, 2006. — 460 с. * ''Насытка, Я.'' «Тыя ж беларусы…»: Этнічныя межы беларусаў у XIX — пачатку XX ст. / Я. Насытка // Беларуская мінуўшчына. — 1994. — № 4. — С. 11—15. * Паўночна-заходні край // {{Літаратура/БелСЭ|8}} — С. 339. * ''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // {{Літаратура/ЭГБ|5}} — С. 441. * [[Аляксандр Смалянчук|''Смалянчук, А.'']] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Смалянчук. — СПб.: Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * [[Сяргей Токць|''Токць, С.'']] [https://web.archive.org/web/20160305191643/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/24/04.htm Беларуская ідэнтычнасць у ХІХ ст.] // Białoruskie Zeszyty Historyczne. № 24, 2005. [https://web.archive.org/web/20140815030928/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2202] * ''[[Юры Туронак|Туронак, Ю.]]'' [https://web.archive.org/web/20140815024349/http://pdf.kamunikat.org/1771-1.pdf Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі] / Ю. Туронак. — {{Менск (Мінск)}}: Медисонт, 2006. — 180 с. * [[Аляксандар Цьвікевіч|''Цьвікевіч, А.'']] «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадскай мысьлі на Беларусі ў ХІХ і пачатку ХХ в. / А. Цьвікевіч. — 2-е выд. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1993. — 352 с. * [[Захар Шыбека|''Шыбека, З.'']] Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002) / З. Шыбека. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2003. — 490 с. * Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык [і інш]. — {{Менск (Мінск)}}: Навука і тэхніка, 1985. — 215 с. * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * ''Buchowski, K.'' [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku] / K. Buchowski. — Białystok : Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku, 2006. — 430 s. * [[Марыя Чапская|''Czapska, M.'']] Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice / M. Czapska. — Warszawa : Więź, 2006. — S. 164—171. * [[Якуб Гейштар|''Gieysztor, J.'']] Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 : w 2 t. / J. Gieysztor; przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. — Wilno : Nakładem Tow. Udz. «Kurjer Litewski», 1913. — T. 1. — 422 s. * [[Раман Юркоўскі|''Jurkowski, R.'']] Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo polskie Ziem Zabranych w wyborach do Dumy Państwowej i Rady Państwa 1906—1913 / R. Jurkowski. — Olsztyn: WUWM Olsztyn, 2009. — 550 s. * [[Ігнат Лахніцкі|''Lachnicki, I.E.'']] [http://www.polona.pl/dlibra/doccontent?id=5954&from=FBC Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey]{{Недаступная спасылка|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / I.E. Lachnicki. — Wilno : Druk. Józefa Zawadzkiego, 1817. — 88 s. * [[Уладзіслаў Адамавіч Міцкевіч|''Mickiewicz, W.'']] Pamiętniki : w 3 t. / W. Mickiewicz. — Warszawa—Kraków—Lublin—Łódź—Paryż—Poznań—Wilno—Zakopane : Gebethner i Wolf, 1927. — T. 2 : 1862—1870. — 441 s. * [[Міхал Клеафас Агінскі|''Ogiński, M.K.'']] Pamiętniki Ogińskiego o Polsce i polakach od roku 1788 aż do konca roku 1815 : w 4 t. / M.K. Ogiński; z języka francuzkiego. — Poznań : Księgarnia Jana Konstantego Żupańskiego, 1871. — T. 3. — 218 s. * ''Rodkiewicz, W.'' Russian Nationality Policy in the Western Provinces of the Empire (1863—1905) / W. Rodkiewicz. — Lublin: Scientific Society of Lublin, 1998. — 257 s. * [[Напалеон Роўба|''Rouba, N.'']] [https://web.archive.org/web/20140603144045/http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/rouba/Rouba_N._Przewodnik_po_Litwe_i_Bia%C5%82ejrusi.html Przewodnik po Litwie i Białejrusi] / N. Rouba. — Wilno : Wydawnictwo «Kurjera Litewkiego», 1908. — 2-e wyd. — 215 s. [http://pbc.biaman.pl/dlibra/docmetadata?id=14001&from=publication&] * [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|''Skirmuntt, R.'']] [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3. * [[Дарус Сталюнас|''Staliunas, D.'']] Making Russians. Meaning and Practice of Russification in Lithuania and Belarus after 1863 / D. Staliunas. — Amsterdam—New York : Rodopi, 2007. — 465 s. * [[Дарыюш Шпопэр|''Szpoper, D.'']] Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s. * ''Weeks, T.R.'' Nation and State in Late Imperial Russia. Nationalism and Russification on the Western Frontier, 1863—1914 / T.R. Weeks. — DeKalb: Northern Illinois University Press, 1996. * [[Эдвард Вайніловіч|''Woyniłłowicz, E.'']] Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — cz. 1. — 368 s. * [[Марыян Зьдзяхоўскі|''Zdziechowski, M.'']] Idea polska na kresach / M. Zdziechowski // Widmo przyszłości : szkice historyczno-publicystyczne / M. Zdziechowski. — Wilno : Grafika, 1939. — S. 1—17. * Акты Виленской археографической комиссии (Акты издаваемые комиссиею, Высочайше учрежденною для разбора древних актов в Вильне). — Вильна: Тип. А. Г. Киркора, 1865. — [https://web.archive.org/web/20160414010348/http://www.runivers.ru/lib/book3036/9545/ Т. I. Акты Гродненского земского суда]. — 377 с. * ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России / К. Арсеньев. — Санкт-Петербург : Тип. Импер. академии наук, 1848. — 503 с. * Белоруссия // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1863. — Т. I. — С. 371. * Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С.231. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С. 232—234. [https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] * ''Большакова, О. В.'' Российская империя: система управления. Современная зарубежная историография: аналитический обзор / О. В. Большакова ; Центр социал. науч.-информ. исслед. Отд. отеч. и зарубеж. истории; Отв. ред. В. М. Шевырин. — М., 2003. — 92 с. * ''[[Пётар Брыгадзін|Бригадин, П. И.]]'' Минские губернаторы: история власти / П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич. — Минск : БГУ, 2009. — 351 с (фрагмэнт кнігі гл. тут [https://web.archive.org/web/20131001215756/http://www.simst.bsu.by/main/guide/brigadin/7.pdf]) * ''[[Фадзей Булгарын|Булгарин, Ф.]]'' Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года // Выбранае / Ф. Булгарын; уклад., прадм., камент. А. Фядуты. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 2003. — С. 173—223. * [[Міхаіл Далбілаў|''Долбилов, М. Д.'']] Русский край, чужая вера: Этноконфессиональная политика империи в Литве и Белоруссии при Александре II / М. Д. Долбилов. — М. : Новое литературное обозрение, 2010. — 1000 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * ''Зайончковский, П. А.'' Правительственный аппарат самодержавной России в XIX в. / П. А. Зайончковский. — М. : Мысль, 1978. — 288 с. * Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — Москва: Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с. * Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1894. — Т. XII. — С. 247. * Западный край // Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания; под ред. С. Н. Южакова. — СПб : Тип. Тов-ва «Просвещение», 1902. — Т. 9. — С. 507. * История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с. * ''Каппелер, А.'' Россия — многонациональная империя: Возникновение. История. Распад / А. Каппелер; пер. с нем. С. Червонная. — М. : Традиция, 2000. — 344 с — {{ISBN|5-89493-009-Х}} * [[Аляксандар Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] Система управления и чиновничество белорусских губерний в конце XVIII — первой половине XIX в. / А. А. Киселев. — Минск : ВА РБ, 2007. — 172 с. * ''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае. Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественнно в муравьевскую эпоху / И. Корнилов. — Санкт-Петербург : Тип. А. Лопухина, 1901. — 420 с. * ''[[Міхаіл Каяловіч|Коялович, М. О.]]'' Чтения по истории Западной России / М. О. Коялович. — СПб, 1884. — 341 с. * ''Лебедкин, М.'' [http://books.google.ru/books?id=yZcZAAAAYAAJ&pg=RA2-PA9&dq=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ei=hL_dUKWoGMSg4gSU6ICgBw&ved=0CEMQ6AEwAw#v=onepage&q=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&f=false О племенном составе народонаселения Западного края Российской империи // Вестник Юго-Западной и Западной России. Историко-литературный журнал. Октябрь. Том II. Киев, 1862] * ''Липранди, А. П.'' [http://dlib.rsl.ru/01003548360?get=pdf «Отторженная возвратих»: Падение Польши и воссоединение Западно-Русского края] / А. П. Липранди (А. Волынец). — СПб : Калашниковск. тип. А. Л. Трунова, 1893. — 80 с. * ''Литвинов, М. М.'' [https://web.archive.org/web/20160304225214/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003545042?get=pdf Литовская область, Полесье и страна к югу от Полесья : Записки офицеров старш. курса Николаев. акад. Ген. штаба, сост. по лекциям адъюнкт-проф. М. Литвинова в 1883—83 г.] / М. М. Литвинов. — СПб : Общественная польза, 1883. — 16 с. * Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1867. — Т. III. — С. 62—64. * ''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия по отношению к дворянству Белоруссии в конце XVIII — первой половине XIX вв. / С. Л. Луговцова. — Минск : БГПУ, 1997. — 79 с. * ''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы Российской империи (XVIII — начало XX века) / Л. М. Лысенко. — М. : МПГУ, 2001. — 2-е изд. — 358 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния / сост. А. Корева. — Санкт-Петербург: Тип. И. Огризко, 1861. — 804 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Минская губерния / сост. И. Зеленский. — Санкт-Петербург : Воен. тип., 1864. — Ч. 1. — 672 с. * [[Аляксей Мілер|''Миллер, А.'']] [https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста] // uchebilka.ru [Электронны рэсурс] * Народы России. Белорусы и поляки / Издание «Досуг и дело». — СПб : Общественная польза, 1878. — 68 с. * Обозрение исторических сведений о составлении свода местных законов западных губерний. — Санкт-Петербург, 1837. — 96 с. * ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края / Н. И. Петров. — СПб. : Тип. Тов. «Общественная польза», 1890. — 585 с [https://web.archive.org/web/20141129015141/http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/] * Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. — М. : Наука, 1964. — 707 с. * ''Реклю, Э.'' [https://web.archive.org/web/20160303211904/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf Россия европейская и азиатская] : в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. Европейская Россия. До Урала. — СПб. : А. Ильин, 1883. — 700 с. * ''[[Сусана Самбук|Самбук, С. М.]]'' Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX века / Ред. В. П. Панютич. — Минск : Наука и техника, 1980. — 224 с. * Сборник императорского русского исторического общества. — Т. 23: Письма Императрицы Екатерины II к Гримму (1774—1796) / изданные с пояснительными примечаниями Я. Грота. — СПб. : Тип. Императорской Академии Наук, 1878. — 734 с. * ''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии / А. Сементовский. — Санкт-Петербург : Тип. Н. Хана. — 1872. — 69 с. * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] Границы в пограничье: белорусы и этнолингвистическая политка Российской империи на Западных окраинах в период Великих Реформ / Д. Сталюнас // Ab Imperio. 2003 — № 1. — С. 261—292. * ''Столпянский, Н. П.'' Девять губерний Западно-Русского края в топографическом, геогностическом, статистическом, экономическом, этнографическом и историческом отношениях : (С карт. девяти губерний края) / Н. П. Столпянский. — СПб : тип. Гогенфельдена и К°, 1866. — 200 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н. Г.'']] [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003570717?get=pdf Исследование вопроса, какое место в русской истории должно занимать Великое княжество Литовское?]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Н. Г. Устрялов. — Санкт-Петербург : тип. Экспедиции заготовления гос. бумаг, 1839. — 42 с. * [[Мікалай Устралаў|''Устрялов, Н.'']] Русская история: в 2 ч. / Н. Устрялов. — Изд. 5-е. — Санкт-Петербург : тип. Апполона Фридрихсона, 1855. — Ч. 2. Новая история. — 600 с. * [[Павал Ёзэф Шафарык|''Шафарик, П. И.'']] [https://web.archive.org/web/20141129031330/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003560707?get=pdf Славянское народописание] / П. И. Шафарик; пер. с чешского И.Бодянского. — М. : Университетская типография, 1843. — 182 с. * ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с. * [[Родрыг Эркерт|''Эркерт, Р. Ф.'']] [https://web.archive.org/web/20160303234943/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом)] / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140530161039/http://www.runivers.ru/lib/book3130/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20160308003703/http://www.runivers.ru/lib/book3136/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Второе], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20110819174043/http://runivers.ru/lib/book3139/9995/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Третье], Руниверс * [[Дарус Сталюнас|''Сталюнас, Д.'']] [https://web.archive.org/web/20150924092948/http://www.russianresources.lt/archive/Mater/staliunas.html Этнополитическая ситуация Северо-Западного края в оценке М. Н. Муравьева (1863—1865)] * [[Аляксандр Аляксандравіч Кісялёў|''Киселев, А. А.'']] [http://zapadrus.su/2012-04-11-14-59-43/2013/-1863-/246-2013-01-19-133149.html Конфессиональные аспекты кадровой политики российских властей в полицейских учреждениях МВД белорусских губерний во второй половине XIX — начале XX вв.], Западнорус [Электронны рэсурс] === Мапы літоўска-беларускіх губэрняў Расейскай імпэрыі === * [http://www.vln.by/sites/default/files/map6.jpg Полацкая і Магілёўская губэрні 1778—1796], сайт гісторыка [[Вячаслаў Насевіч|Вячаслава Насевіча]] * [http://www.vln.by/sites/default/files/map3.jpg Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі ў 1793—1796 гг.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [http://www.vln.by/sites/default/files/map5.jpg Беларусь у другой палове XIX — пачатку XX в.], сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [https://web.archive.org/web/20130928013615/http://www.runivers.ru/lib/book3295/16672/ Российский атлас, из сорока четырех карт состоящий и на сорок два наместничества Империю разделяющий, 1792 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20161107012254/http://www.runivers.ru/lib/book7629/406248/ Карманный почтовый атлас всей Российской Империи разделенной на Губернии с показанием главных почтовых дорог, 1808 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140723002608/http://www.runivers.ru/lib/book3293/16652/ Атлас Исторический, Хронологический и Географический Российского государства, составленный на основании истории Карамзина Иваном Ахматовым, 1831 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140904163649/http://www.runivers.ru/lib/book4750/58819/ Атлас Российской Империи, содержащий в себе 51 губернию, 4 области, Царство Польское и Княжество Финляндское, 1835 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140214221543/http://www.runivers.ru/lib/book3296/16681 Подробный атлас Российской Империи с планами главных городов, 1876 год], Руниверс * [http://rodmurmana.narod.ru/Karty.htm Мапы губэрняў эўрапейскай часткі Расейскай імпэрыі, 1903 год] * [https://web.archive.org/web/20150721022727/http://www.runivers.ru/lib/book7761/450334/ Россия. Географическое описание Российское Империи по губерниям и областям с географическими картами, 1913 год], Руниверс * [https://web.archive.org/web/20140307064333/http://starye-karty.litera-ru.ru/index.html#gub Картографическая энциклопедия: старые карты Российской империи], Литера. Ру {{Беларусь у тэмах}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Паўночна-Заходні край| ]] gqbws0vire794stn4sx58dtvtbgtp05 Цьвербуты 0 106101 2678186 2461583 2026-07-08T15:51:24Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678186 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Цьвербуты |Лацінка = Ćvierbuty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Цьвербутаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Лідзкі раён|Лідзкі]] |Сельсавет = [[Ходараўскі сельсавет (Лідзкі раён)|Ходараўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 43 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 44 |Шырата сэкундаў = 0 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 6 |Даўгата сэкундаў = 54 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Цьве́рбуты'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 261.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Голдаўка|Голдаўкі]]. Уваходзяць у склад [[Ходараўскі сельсавет (Лідзкі раён)|Ходараўскага сельсавету]] [[Лідзкі раён|Лідзкага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Цьвербут}} Твэрда (Twerda<ref>Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=rjU1_4IcvqcC&q=Twerda#v=snippet&q=Twerda&f=false S. 412].</ref>) і [[Бота|Бота або Бута]] (Boto, Buto) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Boto%2C+Poto#v=snippet&q=Boto%2C%20Poto&f=false S. 320—321].</ref>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскую]] этымалёгію імёнаў [[Ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], [[Двухасноўнае імя|іменная аснова]] цьвер- ([[Імёны ліцьвінаў|імя]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Цьвермунт]]) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] þwairhs 'гнеўны, порсткі, ваяўнічы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, а аснова [[Бота|-бут- (-бот-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бутвід]], [[Бутырык (імя)|Бутрык]], [[Вільбут]]; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' ([[Гепідзкая мова|гепідзкае]] butilo 'камель')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 16.</ref>. Такім парадкам, імя Цьвербут азначае «корань ваяўнічасьці»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 26.</ref>. == Гісторыя == 18 кастрычніка 2013 году вёску перадалі зь ліквідаванага [[Голдаўскі сельсавет|Голдаўскага]] ў склад [[Ходараўскі сельсавет (Лідзкі раён)|Ходараўскага сельсавету]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913r0060911 «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Лидского района Гродненской области». Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18 октября 2013 г. № 259]{{Недаступная спасылка|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 80 чалавек * 2010 год — 43 чалавекі == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Ходараўскі сельсавет (Лідзкі раён)}} {{Лідзкі раён}} [[Катэгорыя:Ходараўскі сельсавет (Лідзкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідзкага раёну]] 45dyiorcypdruz54xz2mea3o5ywnrda Гімбуты 0 106123 2678179 2460485 2026-07-08T15:40:47Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678179 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Гімбуты |Лацінка = Himbuty / Gimbuty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Гімбутаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Лідзкі раён|Лідзкі]] |Сельсавет = [[Дварышчанскі сельсавет (Лідзкі раён)|Дварышчанскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 59 |Шырата сэкундаў = 22.5 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 24 |Даўгата сэкундаў = 59.4 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Гі́мбуты'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Жыжма|Жыжмы]]. Уваходзяць у склад [[Дварышчанскі сельсавет (Лідзкі раён)|Дварышчанскага сельсавету]] [[Лідзкі раён|Лідзкага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Гінібут}} Генебод або Генбод (Genebod, Genobod<ref>Thüngen L. F. Das Namenbuch: Nachschlagewerk der Namenkunde. — Aschaffenburg, 2003. [https://books.google.by/books?id=mM5tAAAAMAAJ&q=Genobod&dq=Genobod&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwip_8WjweuBAxVLKewKHXo3AWUQ6AF6BAgHEAI S. 85, 202].</ref>, Genbaud<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Genbaud#v=snippet&q=Genbaud&f=false S. 628].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 552.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гін|-гін- (-ген-, -кін-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гендрута]], [[Кімант|Кімунд]], [[Мінгін|Менгін]]; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gin- 'пачатак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'<ref>[https://www.koeblergerhard.de/got/got_g.html G] // Köbler G. Gotisches Wörterbuch. 4. Aufl, 2014.</ref>), а аснова [[Бота|-бут- (-бот-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бутвід]], [[Бутырык (імя)|Бутрык]], [[Вільбут]]; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскага]] but- з значэньнем 'корань, камель' ([[Гепідзкая мова|гепідзкае]] butilo 'камель')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 16.</ref> або ад асновы [[Бода|-буд- (-бод-)]]<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 21.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Дварышчанскі сельсавет (Лідзкі раён)}} {{Лідзкі раён}} [[Катэгорыя:Дварышчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідзкага раёну]] rqvbvhqy2mcu1k6jeeu9zpry4j3evtq Гасьцілаўцы 0 106187 2678200 2466117 2026-07-08T16:15:23Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678200 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Гасьцілаўцы |Лацінка = Haściłaŭcy / Gaściłaŭcy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Гасьцілаўцаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Лідзкі раён|Лідзкі]] |Сельсавет = [[Мажэйкаўскі сельсавет (Лідзкі раён)|Мажэйкаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 44 |Шырата сэкундаў = 3.2 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = 21.9 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Гасьці́лаўцы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Лебяда (рака)|Лебядзе]]. Уваходзяць у склад [[Мажэйкаўскі сельсавет (Лідзкі раён)|Мажэйкаўскага сельсавету]] [[Лідзкі раён|Лідзкага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Гасьціла}} Гасьціла або Кесьціла, пазьней Гастэль, Гестэль або Кастэль (Gastila<ref name="HSCP-1897-145">Harvard Studies in Classical Philology. Vol. 8. — Boston, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=mHgNAAAAYAAJ&q=Gastilo#v=snippet&q=Gastilo&f=false P. 145].</ref>, Kestilo, Gastel<ref>Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=Gastel#v=snippet&q=Gastel&f=false S. 141].</ref>, Gestel<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1954. [https://books.google.by/books?id=vSXbDwAAQBAJ&pg=PA279&dq=Gest+el+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwicltad7tGJAxVv9gIHHVl3D40Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Gest%20el%20namenkunde&f=false S. 279].</ref>, Kastel<ref>Schiffmann K. Historisches Ortsnamen-Lexikon des Landes Oberösterreich. — Berlin, 1942. S. 270.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Kestilo#v=snippet&q=Kestilo&f=false S. 605].</ref>. Іменная аснова [[Гаст|-гаст- (-каст-, -гест-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гестар]], [[Каштарт]], [[Гаштольд (імя)|Гаштольд]]; германскія імёны Gaster, Kastert, Gastald) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага gasts 'госьць, вандроўнік'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Таксама імя Гасьціла (Gostilo) можа мець [[Славянскія мовы|славянскае]] паходжаньне<ref name="HSCP-1897-145"/>. == Гісторыя == У XIX ст. Гасьцілаўцы ўваходзілі ў склад Лідзкага павету Віленскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/738 S. 738].</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Мажэйкаўскі сельсавет (Лідзкі раён)}} {{Лідзкі раён}} [[Катэгорыя:Мажэйкаўскі сельсавет (Лідзкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідзкага раёну]] hsodt3iu6xjjgarmdef3wqqsqe6vgb6 Даўлюдаўшчына 0 107302 2678197 2460614 2026-07-08T16:13:33Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678197 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Даўлюдаўшчына |Лацінка = Daŭludaŭščyna |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Даўлюдаўшчыны |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Шчучынскі раён|Шчучынскі]] |Сельсавет = [[Шчучынскі сельсавет|Шчучынскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 37 |Шырата сэкундаў = 7.1 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 46 |Даўгата сэкундаў = 52.9 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Даўлю́даўшчына'''<ref name="daviednik">{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля вытоку ракі [[Тур’я (правы прыток Нёмана)|Тур’і]]. Уваходзіць у склад [[Шчучынскі сельсавет|Шчучынскага сельсавету]] [[Шчучынскі раён|Шчучынскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Даўлюд}} [[Даўга|Даўга або Дава]] (Daugo, Davo) і [[Лют|Лют або Люда]] (Liut, Liudo) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Daugo+Davo#v=snippet&q=Daugo%20Davo&f=false S. 406, 1031—1032].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Даўга|-даў(г)-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Даўгерд (імя)|Даўгерд]], [[Даўгер]], [[Даўят (імя)|Даўят]]; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] daug 'годна', [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] daugjis 'здольны, годны'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 112.</ref><ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, а аснова [[Лют|-люд- (-лют-)]] (імёны ліцьвінаў [[Лютвін|Людвін]], [[Лютэр (імя)|Лютар]], [[Люмонт|Людамонт]]; германскія імёны Liudwin, Liutar, Ludimunt) — ад гоцкага і бургундзкага liuþs, leuda 'люд, людзі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Адзначаліся старажытныя германскія імёны Winiliut ([[Віна (імя)|Wini]]-liut), Herileut ([[Гір|Heri]]-leut), Eoliud (Eo-liud)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Winiliut+Herileut+Eoliud#v=snippet&q=Winiliut%20Herileut%20Eoliud&f=false S. 1031].</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Шчучынскі сельсавет}} {{Шчучынскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну]] [[Катэгорыя:Шчучынскі сельсавет]] h926xreb1idam9vulzuh8agc7bs8zh4 2678198 2678197 2026-07-08T16:14:29Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678198 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Даўлюдаўшчына |Лацінка = Daŭludaŭščyna |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Даўлюдаўшчыны |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Шчучынскі раён|Шчучынскі]] |Сельсавет = [[Шчучынскі сельсавет|Шчучынскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 37 |Шырата сэкундаў = 7.1 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 46 |Даўгата сэкундаў = 52.9 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Даўлю́даўшчына'''<ref name="daviednik">{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля вытоку ракі [[Тур’я (правы прыток Нёмана)|Тур’і]]. Уваходзіць у склад [[Шчучынскі сельсавет|Шчучынскага сельсавету]] [[Шчучынскі раён|Шчучынскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Даўлюд}} [[Даўга|Даўга або Дава]] (Daugo, Davo) і [[Лют|Лют або Люда]] (Liut, Liudo) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Daugo+Davo#v=snippet&q=Daugo%20Davo&f=false S. 406, 1031—1032].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Даўга|-даў(г)-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Даўгерд (імя)|Даўгерд]], [[Даўгер]], [[Даўят (імя)|Даўят]]; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] daug 'годна', [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] daugjis 'здольны, годны'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 112.</ref><ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, а аснова [[Лют|-люд- (-лют-)]] (імёны ліцьвінаў [[Лютвін|Людвін]], [[Лютэр (імя)|Лютар]], [[Люмонт|Людамонт]]; германскія імёны Liudwin, Liutar, Ludimunt) — ад гоцкага і бургундзкага liuþs, leuda 'люд, людзі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Адзначаліся старажытныя германскія імёны Winiliut ([[Віна (імя)|Wini]]-liut), Herileut ([[Гір|Heri]]-leut), Eoliud ([[Ява (імя)|Eo]]-liud)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Winiliut+Herileut+Eoliud#v=snippet&q=Winiliut%20Herileut%20Eoliud&f=false S. 1031].</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Шчучынскі сельсавет}} {{Шчучынскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну]] [[Катэгорыя:Шчучынскі сельсавет]] nl6l90wrdl5zkt8p6mtd6wofadq963v Царква Сьвятой Тройцы (Дуброўна) 0 109897 2678275 2548412 2026-07-08T21:03:07Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Катэгорыя 2678275 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Царква Сьвятой Тройцы |Арыгінальная назва = |Выява = Дуброўна. Троіцкая царква.jpg |Подпіс выявы = Царква Сьвятой Тройцы |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Горад|Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Дуброўна]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = 1809 |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 34 |Шырата сэкундаў = 53 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 42 |Даўгата сэкундаў = 29 |Назва мапы2 = Беларусі (Віцебская вобласьць) |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Царква́ Сьвято́й Тро́йцы''' — помнік архітэктуры пачатку XIX стагодзьдзя ў [[Дуброўна|Дуброўне]]. Знаходзіцца ва ўсходняй частцы [[горад|места]]{{Заўвага|Цяперашні афіцыйны адрас — ''вуліца Чырвонаслабодзкая, 3''}}. [[Беларускі экзархат|Дзее]]. Твор архітэктуры [[клясыцызм]]у. Аб’ект [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі]]. == Гісторыя == [[Файл:Dubroŭna, Trajeckaja. Дуброўна, Траецкая (1941-44).jpg|180px|значак|зьлева|Царква, 1941—1944 гг.]] Мураваную царкву ў Дуброўне збудавалі ў 1809 годзе. == Архітэктура == У царкве выявіўся сынтэз традыцыйных прыёмаў мясцовага дойлідзтва і рысаў [[клясыцызм]]у. Гэта 1-купальны храм падоўжна-восевай кампазыцыі. Улучае галоўны аб’ём, [[апсыда|апсыду]] і [[бабінец]]. На галоўным (паўднёва-заходнім) фасадзе бабінца знаходзіцца [[званіца]]. Галоўны ўваход і бакавыя сьцены асноўнага аб’ёму вылучаюцца [[франтон]]амі. Аконныя праёмы завяршаюцца [[сандрык]]амі. Усярэдзіне вылучаецца ўвянчаны [[купал]]ам цэнтральны 2-ярусны аб’ём, беспасярэдне зь якім злучаюцца бабінец і алтар<ref>''Якімовіч Ю.'' Пакроўская царква // {{Літаратура/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Віцебская-к}} — С. 262.</ref>. У інтэр’еры захоўваюцца абразы першай паловы XIX ст. «Сьвятая радзіна» і «Таемная вячэра»<ref>{{Літаратура/Праваслаўныя храмы Беларусі (2007)|к}}</ref>. == Галерэя == <gallery caption="Сучасныя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> Dubroŭna Sv. Troickaja carkva.JPG|Агульны выгляд Dubroŭna Sv. Troickaja 2.JPG|Галоўны фасад Dubroŭna Sv. Troickaja 4.JPG|З боку апсыды Dubroŭna Sv. Troickaja 5.JPG|Інтэр’ер </gallery> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік}} — С. 204. * {{Літаратура/Праваслаўныя храмы Беларусі (2007)}} * ''Шынкевіч А.'' Падарожжа па Дняпры. Аршанскі гарадскі фонд аховы помнікаў гісторыі і культуры. — {{Ворша (Орша)}}, 1994. — 40 с. — С. 7. * ''Якімовіч Ю.'' Пакроўская царква // {{Літаратура/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Віцебская-к}} — С. 262. * ''Шинкевич А.'' Очерки о земле Оршанской. Природа, история, народные предания, старина. — Барань, 2013. — 844 с — С. 314. == Вонкавыя спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|213Г000455}} * {{Радзіма майго духу|4755|аб’ект|Царква Сьвятой Тройцы ў Дуброўне}} [[Катэгорыя:Збудаваньні клясыцызму Беларусі|Дуброўна]] [[Катэгорыя:Дуброўна]] [[Катэгорыя:Славутасьці Дуброўны]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1809 годзе]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Віцебскай і Аршанскай япархіі]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Дубровенскага раёну]] r4s612i59soj3ulsoibi0gcq64lmjki Ашнаравічы 0 110689 2678219 2465638 2026-07-08T16:51:49Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678219 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ашнаравічы |Лацінка = Ašnaravičy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Ашнаравічаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1556<ref>[http://old.belniva.by/index.php?option=com_content&task=view&id=2299&Itemid=43 Беларуская ніва]</ref> |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Слонімскі раён|Слонімскі]] |Сельсавет = [[Дзераўноўскі сельсавет (Слонімскі раён)|Дзераўноўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 10 |Шырата сэкундаў = 48 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 26 |Даўгата сэкундаў = 59 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ашна́равічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Іса|Ісы]]. Уваходзяць у склад [[Дзераўноўскі сельсавет (Слонімскі раён)|Дзераўноўскага сельсавету]] [[Слонімскі раён|Слонімскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 10,5 км на паўночны ўсход ад [[Слонім]]у, за 2 км на паўднёвы захад ад [[Дзераўная (Гарадзенская вобласьць)|Дзераўной]]; побач з аўтамабільнай дарогай {{Таблічка-by|Н|6346}} Слонім — Дзераўная. == Назва == {{Асноўны артыкул|Асінар (імя)}} Асінар або Аснар (Asinar, Asinarius, Asnar<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA131&dq=asnar&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjnl6vZt8SEAxUwgv0HHTfVAJgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=asnar&f=false P. 131].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Asinarius+Asinar#v=snippet&q=Asinarius%20Asinar&f=false S. 150].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ас (імя)|ас- (ос-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Осман]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Асмот]]; германскія імёны Osman, Osminna, Asmot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 38.</ref><ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 6.</ref>, а аснова [[Нор (імя)|-нар- (-нор-)]] (імёны ліцьвінаў [[Нарэла]], [[Нарвід]], [[Нарымонт (імя)|Нарымунт]]; германскія імёны Narelo, Norvid, Normunt) — ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] nasjan 'захоўваць, ратаваць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] -neri 'уратаваньне, утрыманьне'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 187.</ref>. == Гісторыя == У XIX ст. Ашнаравічы ўваходзілі ў склад Слонімскага павету Гарадзенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-2к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/425 S. 425].</ref>. == Насельніцтва == * 1905 год — 251 чалавек<ref>Указатель населенным местностям Гродненской губернии, с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродна, 1905. С. 148.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Слонімскі раён}} {{Дзераўноўскі сельсавет (Слонімскі раён)}} {{Слонімскі раён}} [[Катэгорыя:Дзераўноўскі сельсавет (Слонімскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] azqq0mxqrqeb8expnbnfkelo25m77is Канашоўка 0 110908 2678201 2460777 2026-07-08T16:16:32Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678201 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Канашоўка |Лацінка = Kanašoŭka |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Канашоўкі |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Шаркоўшчынскі раён|Шаркоўшчынскі]] |Сельсавет = [[Більдзюскі сельсавет|Більдзюскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 2 |Год падліку колькасьці = 1999 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 26 |Шырата сэкундаў = 32.7 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 23 |Даўгата сэкундаў = 23.5 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Канашо́ўка'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}} С. 490.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Кулажка|Кулажкі]]. Уваходзіць у склад [[Більдзюскі сельсавет|Більдзюскага сельсавету]] [[Шаркоўшчынскі раён|Шаркоўшчынскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Кунаш}} Кунш (Kühnsch) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=K%C3%BChnsch#v=snippet&q=K%C3%BChnsch&f=false S. 44].</ref>. Іменная аснова [[Кона|-кон- (-кун-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Кондрут]], [[Конрад]], [[Якун]]; германскія імёны Cundrud, Konrad, Acun) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] koni- 'адважны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref> або германскага kunja, kuni '(хтосьці) з годнага, шляхецкага роду'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 150.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Konosz (Kunosz, Kuniesz, Kunisz, Kunsz)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 151.</ref>. == Гісторыя == У 1921—1939 гадох вёска ў складзе гміны Ёды, пазьней ў складзе гміны Новы Пагост Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі<ref name="WMRP-6">Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. 1. — Warszawa, 1938. S. 6.</ref> ([[Заходняя Беларусь]]). У 1939 годзе далучаная да [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] ([[Узьяднаньне Беларусі]]). == Насельніцтва == * 1921 год — 59 чалавек<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. VII, cz. II: Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923. S. 52.</ref> * 1931 год — 28 чалавек<ref name="WMRP-6"/> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Більдзюскі сельсавет}} {{Шаркоўшчынскі раён}} [[Катэгорыя:Більдзюскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну]] oeh4rb99boknqk6yaj4drfiexqu3ov0 Доргішкі 0 114999 2678208 2460675 2026-07-08T16:20:06Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678208 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Доргішкі |Лацінка = Dorhiški / Dorgiški |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Доргішкаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Ашмянскі раён|Ашмянскі]] |Сельсавет = [[Гальшанскі сельсавет|Гальшанскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 13 |Шырата сэкундаў = 7.7 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 57 |Даўгата сэкундаў = 29.3 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''До́ргішкі'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Клява (басэйн Нёмана)|Кляве]]. Уваходзяць у склад [[Гальшанскі сельсавет|Гальшанскага сельсавету]] [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Дорг (імя)}} Дрога або Драга (Drogo, Drago) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Drogo+Drago#v=snippet&q=Drogo%20Drago&f=false S. 420].</ref><ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Дорг (імя)|дрог- (дорг-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Даргіла]], [[Доргень]]; германскія імёны Drogila, Drogin) паходзіць ад [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] drogo 'ваяр'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref> У Польшчы гістарычна бытавалі імёны Dargan (Drogan), Dargusz (Drogusz), Dargomier (Drogomir), Dargorad (Drogoradz), Dargosław (Drogosław)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. Cz. 1: Odapelatywne nazwy osobowe. — Kraków, 2001. S. 56.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Гальшанскі сельсавет}} {{Ашмянскі раён}} [[Катэгорыя:Гальшанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну]] l40pe9ee46gijvggbtlhkty2m2nt61t Айхах 0 115935 2678319 2375283 2026-07-09T03:21:57Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678319 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Айхах |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Айхаху |Назва на мове краіны = Aichach |Код мовы назвы краіны = de |Краіна = Нямеччына |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Зямля |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Баварыя]] |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 48 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 11 |Даўгата хвілінаў = 08 |Даўгата сэкундаў = }} '''А́йхах''' ({{мова-de|Aichach}}) — [[горад]] у [[Нямеччына|Нямеччыне]], у зямлі [[Баварыя]]. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе [[Швабія (адміністрацыйная акруга)|Швабія]]. Уваходзіць у склад раёна [[Айхах-Фрыдбэрг]]. Насельніцтва складае 2080 чалавека (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 92,97 км². Афіцыйны код — 09 7 71113. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20150316135708/http://www.aichach.de/ Афіцыйны сайт] {{Баварыя}} {{Накід:Баварыя}} {{Ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Гарады Баварыі]] 1fuyorerrauj1czo818ib7lca3smj5l Аб’яднаньне гомасэксуальных работнікаў Microsoft 0 119164 2678307 2606293 2026-07-09T01:19:07Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678307 wikitext text/x-wiki '''Аб’яднаньне гомасэксуальных работнікаў Microsoft''' ({{мова-en|Gay and Lesbian Employees at Microsoft}}, скарочана ''GLEAM'') — аб’яднаньне [[гей|геяў]], [[Лесьбіянства|лесьбіянак]], [[Бісэксуальнасьць|бісэксуалаў]] і транссэксуалаў, якія працуюць у кампаніі [[Microsoft]]. Аб’яднаньне GLEAM зьявілася ў 1980-х як прыватны сьпіс адрасатаў. Члены гэтага сьпісу пасьпяхова правялі кампанію, накіраваную на тое, каб пытаньне аб [[Сэксуальная арыентацыя|сэксуальнай арыентацыі]] было ўключанае ў антыдыскрымінацыйную палітыку Microsoft у 1989 годзе. == Дзейнасьць арганізацыі == У 1997 годзе лідэры групы заяўлялі, што гамафобныя праявы ў Microsoft здараюцца, але відавочная прадузятасьць сустракаецца вельмі рэдка. GLEAM таксама дамаглося таго, каб Microsoft прапанавала страхоўку і іншыя віды матэрыяльных дапамог партнэрам аднолькавай плоці, якія пражываюць сумесна. Лабіраваньне ўзмацнілася пасьля таго, як фірма [[Lotus Software]] падала гэтыя віды матэрыяльных дапамог сваім работнікам. Microsoft дадала гэтыя віды матэрыяльных дапамог у 1993 годзе<ref>[https://web.archive.org/web/20130607140032/http://blog.pcmag.ru/node/176 Microsoft и ЛГБТ: Get the Facts]</ref>. GLEAM стала больш фармальна арганізаваным у 1993 ў рамках Кансультатыўнага Савету Microsoft па разнастайнасьці, разам з аб’яднаньнем чарнаскурых у Microsoft, аб’яднаньнем жанчын Hoppers, і іншымі падобнымі аб’яднаньнямі. Пазьней GLEAM дамаглася ад Microsoft таго, каб тая дадала плоцевую ідэнтычнасьць і яе выраз у сваю антыдыскрымінацыйнай палітыку ў красавіку 2005 і ў 2006 годзе, каб значна павялічыць выдаткі на мэдыцынскае страхаваньне, каб яно ўключала ў сябе выдаткі на правядзеньне апэрацыяў па зьмене плоці, і некаторыя іншыя віды падобных хірургічных апэрацыяў. [[Кампанія за правы чалавека]], амэрыканская арганізацыя па абароне правоў [[ЛГБТ]], зьмяніла Карпаратыўны Індэкс Роўнасьці Microsoft на 100%, тым самым зрабіўшы Microsoft лідэрам. Карпаратыўны Індэкса Роўнасьці — гэта набор паказчыкаў, якія выкарыстоўваюцца кампаніяй за правы чалавека для вымярэньня дасягненьня якой-небудзь кампаніяй мэтаў нэўтралітэту ў дачыненьні да плоцевых адрозьненьняў на працоўным месцы. Таксама Microsoft была плятынавым фундатарам [[гей-парад]]у ў [[Сіэтл]]е — найбуйнейшым горадзе [[Вашынгтон (штат)|штата Вашынгтон]]. == Заканадаўства штата Вашынгтон аб правах гомасэксуалаў == GLEAM таксама націснула на Microsoft, каб тая гарантавала сваю падтрымку заканадаўства аб абароне правоў гомасэксуалаў у штаце Вашынгтон. Падчас заканадаўчых слуханьняў Білі штата Вашынгтон № 1515, які распаўсюджваў б дзеяньне бягучага антыдыскрымінацыйнага заканадаўства на людзей зь нетрадыцыйнай сэксуальнай арыентацыяй, два работнікі Microsoft выступалі як прыватныя асобы. Кансэрватыўная рэлігійная група выкарыстала гэтую акалічнасьць, каб сьцьвярджаць, што Microsoft актыўна падтрымлівала гэта заканадаўства як арганізацыя і запатрабавала, каб Microsoft спыніла яго падтрымку. У лісьце па электроннай пошце ад 22 красавіка 2005, галоўны выканаўчы дырэктар кампаніі [[Стыў Балмэр]] растлумачыў супрацоўнікам Microsoft, што ў мінулым годзе кампанія вырашыла засяродзіць намаганьні на лабіяваньні пытаньняў, якія маюць большае дачыненьне да яе асноўнага бізнэсу (напрыклад, кампутарная канфідэнцыяльнасьць). У гэтым жа лісьце ён пацьвердзіў абавязацельствы кампаніі па адносінах да сэкс-меншасьцяў і рэкамэндаваў індывідуальным акцыянэрам займацца гэтай праблемай, але сказаў, што пры гэтым ні адзін з бакоў не павінен прадстаўляць сваю пазыцыю як пазыцыю Microsoft. У адказ на гэта, праз 7 дзён, савет дырэктараў GLEAM даслаў ліст па электроннай пошце, у якім прапанаваў Microsoft распачаць розныя крокі ў пэўны час, якія б аднавілі яе рэпутацыю ў грамадзтве і «недахоп даверу», выкліканага лістом Балмэра ад 22 красавіка 2005 г. Сярод іншага прапаноўвалася, каб Microsoft прызнала, што яе нэўтральная пазыцыя была памылкай (уключаючы прапанаваны [[прэс-рэліз]], які прапаноўвалася выпусьціць у сямідзённы тэрмін) і зрабіць GLEAM сваім партнёрам, паколькі «экспэрты па сутнасьці праблемы» працягнулі руку ЛГБТ-супольнасьці, пачаўшы 60-дзённы пэрыяд «інтэнсіўных кансультацый». У падтрымку гэтай пэтыцыі супрацоўнікаў, якія прасілі Microsoft падтрымаць гэтыя прапановы, было сабрана 1700 подпісаў. Гэты зварот прайшло ў наступную заканадаўчую сэсію (2006) пад кіраўніцтвам адкрытага гея, сэнатара ад рэспубліканскай партыі, Эда Мюрэя, выбранага па 43-й выбарчай акрузе. На выбарах 2006 году выбаршчыкі 43 выбарчай акругі зноў абралі Эда Мюрэя ў Сэнат Штата Вашынгтон. 15 верасьня 2009 Microsoft сумесна з кампаніямі [[Boeing]], [[Nike]], [[Puget Sound Energy]], [[RealNetworks]] і [[Vulcan]] публічна абвясьціла аб сваёй падтрымцы рэфэрэндуму 71, накіраванага на заканадаўчую абарону сумеснага пражываньня аднаплоцевых пар у штаце Вашынгтон<ref>[https://web.archive.org/web/20110515085217/http://slog.thestranger.com/slog/archives/2009/09/14/the-boeing-company-microsoft-corporation-nike-puget-sound-energy-realnetworks-and-vulcan-development-vote-to-approve-referendum-71 The SLOG on Microsoft support of Ref71]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.businessweek.com/technology/content/may2005/tc20050512_7358_tc024.htm BusinessWeek: Як Microsoft зьмяніла сваё меркаваньне (Copies of the correspondence over H.B. 1515)] * [http://www.microsoft.com/about/diversity/programs/dac/gleam.mspx Microsoft: Gay, Lesbian, Bisexual and Transgender Employees at Microsoft] * [https://web.archive.org/web/20131204050048/http://www.approve71.org/ Падтрымка 71-га рэфэрэндуму] * [http://www.telegraph.co.uk/technology/microsoft/5042225/Xbox-designer-accuses-Microsoft-of-homophobia.html Распрацоўшчык Xbox абвінавачвае Microsoft у гамафобіі] {{Ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Майкрасофт]] deay01ecxkmk2bus8xm61hfwyz4z8yb Барбароў 0 123166 2678327 2663366 2026-07-09T06:33:21Z Дамінік 64057 2678327 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Бабічы}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Барбароў |Лацінка = Barbaroŭ (Babičy) |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Барбарова |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1509 год |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = Бабічы |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Мазырскі раён|Мазырскі]] |Сельсавет = [[Барбароўскі сельсавет|Барбароўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 275 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="pop" /> |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = Барбаров, Мозырский район, Гомельская область, Беларусь 33.jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 54 |Шырата сэкундаў = 17 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 28 |Даўгата сэкундаў = 48 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.5 |Сайт = }} '''Барбаро́ў'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 232.</ref> альбо '''Ба́бічы''' — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на правым беразе [[Прыпяць|Прыпяці]]. Цэнтар [[Барбароўскі сельсавет|сельсавету]] [[Мазырскі раён|Мазырскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2009 год — 275 чалавек. Знаходзіцца за 27 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі [[Міхалкі (Гомельская вобласьць)|Міхалкі]] (лінія [[Каленкавічы]] — [[Оўруч]]), на аўтамабільнай дарозе [[Мазыр]] — [[Нароўля]]. Рачная прыстань. Барбароў — старажытнае [[сяло]], пазьней маёнтак і [[мястэчка]] Бабічы [[Мазырскі павет|гістарычнай Мазыршчыны]] на [[Палесьсе|Палесьсі]]. Апісваючы паселішчы Беларускага Палесься, [[Адам Кіркор]] заcьведчыў наяўнасьць у мястэчку руінаў вялікага замку зь вежамі, валамі і равамі<ref>Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении. Литовское и Белорусское Полесье. Репринтное воспроизведение издания 1882 года. — Минск: БЭ, 1993. С. 381</ref>. Да нашага часу тут захаваліся рэшткі [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Барбароў)|палацава-паркавага комплексу]] паноў [[Горваты|Горватаў]], помніка архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XIX стагодзьдзя, [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|часткова зруйнаванага за савецкім часам]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Першы пісьмовы ўпамін пра Бабічы датаваны 20 траўня 1509 году{{заўвага|Не 1432 г., як пісаў С. В. Марцэлеў<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 89 – 90</ref>}}: {{пачатак цытаты}}Жикгимо''нт'', Божю м(и)л(о)''с''тю корол полски''и'' и велики''и'' княз лит(овскии)_Билъ намъ чоломъ дворанинъ нашъ Александро Богданович Гостьски''и'' и проси''л'' в на''с'' села в Мозыръском повете на ''и''мя Бабич, а поведалъ намъ штожъ де''и'' тое село выпустошоно отъ поганъства татаръ и от того здрадъци нашого Глинского._Ино мы тое село Бабичы з лю''д''ми и со въсимъ с тымъ, какъ на насъ держано, ему дали до нашее воли…{{канец цытаты}} 27 сьнежня т. г. манарх падараваў сяло Бабічы пану А. Госцкаму «на вечнасьць». Неўзабаве пан Госцкі «вмер а жоны и дете''и'' в собе не мелъ, а тое село Бабичи зася спало» на Барыса і Пятра з братамі Міхаілам, Сенькам, Мікулінымі дзецьмі, Радчынічамі. Кароль Жыгімонт, зважаючы на тое, што вялікі князь маскоўскі «отъчину ихъ забралъ и поселъ», 22 верасьня 1510 году падараваў ім Бабічы<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). / A. Baliulis ir kt.- Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. № 434, 464, 535</ref>. [[Файл:POL COA Korybut.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Карыбут роду [[Збараскія|Збараскіх]].]] [[Файл:Бабічы ў «Апісаньні Мазырскага замку». 1552 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Бабічы ў «Апісаньні Мазырскага замку». 1552 г.]] У апісаньні воласьці [[Мазырскі замак|Мазырскага замку]] 1552 году сказана, што ў Загальскай нядзелі{{Заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Мазырская воласьць, як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці (Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 185, 189 – 190).}} 30 чалавек сяла Бабічы, якое належала князю Збараскаму{{заўвага|Напэўна, – Юрыю, сыну Андрэя.}}, вось ужо 20 гадоў, як перасталі выконваць замкавыя павіннасьці<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 644</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]], згодна з указам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году, [[Кіеўскае ваяводзтва]] стала часткаю [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. Бабічы ў складзе [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]], пад уплывам віленскага ваяводы, [[канцлер вялікі літоўскі|канцлера ВКЛ]] і мазырскага старосты [[Мікалай Радзівіл Руды|Мікалая Радзівіла Рудога]] ды падтрымаўшай яго павятовай шляхты, былі выведзены з Кіеўскага і далучаны да [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]]. [[Файл:Janusz Zbaraski.png|значак|зьлева|170пкс|Януш Збараскі, фрагмэнт карціны Я. Матэйкі «Стэфан Баторы пад Псковам».]][[Файл:Jan Matejko-Batory pod Pskowem.jpg|значак|170пкс|Карціна Яна Матэйкі «Стэфан Баторы пад Псковам» 1872 г.]] У кнігах судовых [[Брацлаўскае ваяводзтва|Брацлаўскага ваяводзтва]] захаваўся кіеўскі дэкрэт ад 26 ліпеня 1604 году, складзены паводле скаргі князя Януша Збараскага на пана Лукаша Сапегу, людзі якога забралі авечак, {{падказка|быдла|буйную рагатую жывёлу}} і іншае дабро ў бабіцкіх падданых пацярпелага. У сваю чаргу Л. Сапега у лісьце да стрыечнага брата [[канцлер вялікі літоўскі|канцлера вялікага літоўскага]] [[Леў Сапега|Льва Сапегі]], датаваным 8-м сакавіка 1606 году, паведаміў, як 28 лютага, за некалькі дзён да яго прыезду, слуга пана ваяводы [[Брацлаў|брацлаўскага]] [[путны баярын]] Мазырскага павету Філон Міцкевіч зь нейкім Арлоўскім і {{падказка|ўраднікам|тут: адміністратарам маёнтку}} бабіцкім Цыпрыянам Лебядзеўскім, узяўшы з сабой каля 30 баяраў альбо казакоў, напалі на яго падданых антонаўскіх, калі тыя вярталіся з кірмашу, адныя зь мястэчка {{падказка|Норынску|на сёньня: сяло ў Оўруцкім раёне Жытомірскай вобласьці Украіны}}, іншыя — з [[Оўруч]]а. 6 чалавек люта зранілі, рукі і ногі паабцінаўшы, яшчэ двух {{падказка|з ручніц|з гладкаствольных стрэльбаў}} пастралялі, зь іх адзін, што даехаў да [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонава]], 3 сакавіка памёр; усіх дашчэнту абрабавалі. Дадаў, што і дагэтуль «адважныя рыцары» жывуць у Бабічах і, далучыўшы да сябе сялян бабіцкіх, працягваюць пільнаваць на дарогах слуг і падданых Сапегі, каб гвалт учыніць, а праз тое і яго асобу зьняважыць<ref>Archiwum domu Sapiehów. T. I. Listy z lat 1575—1606. / Opracował dr. A. Prochaska. — Lwów, 1892. S. 484—486</ref>. 7 траўня 1607 году князь Януш Збараскі, ваявода брацлаўскі, падаў скаргу ў Кіеўскі [[гродзкі суд]] на панства Лукаша і Зофію з Кмітаў{{заўвага|Дачка пана [[Філон Кміта-Чарнабыльскі|Філона Сямёнавіча Кміты]], ваяводы смаленскага.}} [[Сапегі|Сапегаў]], уладальнікаў [[Чарнобыль]]скіх добраў, за абрабаваньне яго бабіцкіх падданых і невыкананьне дэкрэту аб пакараньні вінаватых{{заўвага|Раней запатрабаваў {{падказка|баніцыі|пазбаўленьня правоў}} Лукаша Сапегі, дзеля чаго той і зьвяртаўся да канцлера, маўляў, — дык дзе ж справядлівасьць?..}}. [[Файл:Herb Biberstein.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Бібэрштайн роду Казімерскіх біскупа Крыштафа.]] 25 траўня 1607 году князь Януш у тым жа судзе запісаў добры Бабічы і Слабодку Кіеўскай рымскай катэдры. 21 жніўня 1609 году кіеўскі біскуп Крыштаф Казімерскі з усёй {{падказка|капітулай|тут: дарадчы орган пры біскупе}} падаў скаргу на Лукаша і Зофію Сапегаў за насланьне імі падданых з добраў сваіх Чарнобыльскіх і з Антонаўкі на маёнтак касьцёльны Бабічы, дзедзічна ад князёў Збараскіх запісаны, і адабраньне азёраў Тонкі, Лютэц, Старая Рэчка ў людзей бабіцкіх. 11 чэрвеня 1618 году біскуп Крыштаф і капітула нарэшце пагадзіліся з сужэнствам Сапегамі адносна грунту Вялікі Востраў, што ляжаў паміж касьцёльнымі Бабічамі і панскімі [[Вербавічы|Вербкавічамі]]<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 104, 124, 152, 278, 471</ref>. [[Файл:Бабіца на мапе 1613 г.jpg|значак|150пкс|На мапе ВКЛ і сумежных рэгіёнаў 1613 г. Babica — сяло з панскай сядзібай альбо замкам{{заўвага|Менавіта так, замак, бо ў тагачаснай традыцыі неўмацаваная панская сядзіба — non-sens.}} (у легэндзе да мапы — pagus cum domo nobilis).]] Паселішча Бабіца ёсьць на мапе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] 1613 году і іншых, нярэдка вытворных ад яе, мапах XVII—XVIII стст. Аднак, на францускай мапе 1685 году яно пазначана нібы ў [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкім павеце]] (тэрыторыі), хоць, як і належыць, — на правабярэжжы Прыпяці, недалёка ад Мазыра<ref>Гл.: Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 4-х тамах: Т. 2. — Мінск: Белкартаграфія, 2013</ref>. Шматразова згаданыя Бабічы за часоў «хмяльніччыны». З запісаў у абозным дзёньніку польнага гетмана ВКЛ князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]] вядома, што 11 чэрвеня 1649 году палонны казак Мацьвей Шумейка, схоплены дома ў [[Брагін]]е, паведаміў на допыце пра казацкі загон блізка ў тысячу чалавек, што перапраўляўся праз Прыпяць ля [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкаў]] ці да Бабічаў, ці яшчэ куды. 29 чэрвеня сотнік Януш Рэймашэўскі, другі год сярод казакоў быўшы, званы імі Іванам Бугаём, сьведчыў, што каля пераправы ў Бабічах стаяла войска нібыта ў 25 000 казакоў; замест Ільлі Галоты, забітага пад Загальлем 17 чэрвеня, палкоўнікам там — Грышай (інакш — Грышко Грыгаровіч), ён жа — Рыгор Галота, брат наказнога гэтмана, нябожчыка Ільлі. На працягу тыдню Р. Галота наводзіў жорсткую дысцыпліну, павыганяўшы з войска марадзёраў і рабаўнікоў зь ліку мясцовых сялянаў і мяшчанаў мазырскіх<ref>Чаропка С. Палесьсе ў полымі войнаў сярэдзіны XVII ст. // ARCHE. — 2011. № 3 (102). С. 23</ref>. У ліпені невядомы казак, схоплены пад [[Загальле]]м, паказаў, што ў дапамогу І. Галоце гэтманам [[Багдан Хмяльніцкі|Багданам Хмяльніцкім]] быў пасланы нехта Пеняк з Канеўскім і Кіеўскім палкамі, у якіх разам з чарнобыльцамі недзе 18 000 чалавек. Той палкоўнік Пеняк мусіў узяць з сабой артылерыю, што была ў {{падказка|Трахтэміраве|сёньня сяло ў Чаркаскім раёне аднайменнай вобласьці Украіны}}, а Прыпяць перайсьці каля Бабічаў. 26 ліпеня Улас з [[Астрагляды|Астраглядавічаў]], год таму пайшоўшы ваяваць, падаў зьвестку, што пад Лоевам палкоўнікам зараз Падабайла, а ў Бабічах — кіеўскі і чарнобыльскі палкоўнікі, імёнаў якіх ён ня ведае. Жыхар брагінскага сяла [[Хатуча|Хатучы]] Максім засьведчыў, што сам з казакамі ня быў, але 5 казакоў, забраўшы ў іх коней, накіроўваліся да Бабічаў, дзе зьбіралі свае сілы. Езьдзілі па двое, па трое па сёлах, бунтуючы воласьці на казацкую вайну<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. (далей: Джерела) Т. 1 (1648—1649). — Київ, 2012. С. 241, 242, 243, 264, 265, 267, 268, 273, 274, 292, 293, 296, 306</ref>. [[Файл:Бабіца, Астраглядавічы і Брагін на карце Алексіса Жубера Жаліё. Парыж, 1685 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Бабіца, Астраглядавічы і Брагін на мапе Алексіса Жубэра Жаліё. Парыж, 1685 г.]] 19 сакавіка 1651 году князь Я. Радзівіл выправіў да Бабічаў пана Сямёна Паўшу, прыдаўшы да яго мазырскага палку казацкія харугвы паноў Пагірскага і Паўловіча, драгунскія кампаніі капітана Вэхмана і паручніка Эльшніца, забясьпечыўшы дзьвюма бочкамі пораху і 100 фунтамі сьвінца. 20 сакавіка С. Паўша пісаў князю-гэтману, а таксама пану ротмістру Курпскаму, пасланаму да [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], што названым адзьдзелам, лепш сабрацца ў Бабічах, не разьдзяляючыся, каб стаць тут больш моцнай і трывалай старожай. 10 красавіка князю Я. Радзівілу дасланы ліст С. Паўшы з паведамленьнем, што паводле зьвесткі ягонага чалядніка ў розных мясьцінах гаротны плебс бунтуе і калі б не было ў Оўручы, Бабічах ды Хвойніках якіх ня ёсьць войскаў, дык бы і тыя краі пабунтаваліся. 24 траўня казак Чарнігаўскага палку Шчыгаловіч, узяты ў палон пад Хвойнікамі 20 траўня, засьведчыў, што ў Чарнобылі тамтэйшы палкоўнік Місько (Міхайла) Паповіч сабраў 5 000 чалавек ды чакае дапамогу яшчэ з Кіеўскага палку, каб рушыць на Бабічы. У чэрвені 1651 г. князь Я. Радзівіл у лісьце да полацкага ваяводы [[Януш Кішка|Януша Кішкі]] паведаміў пра свой загад вайсковым людзям у Бабічах разьбіць казацкі полк, што стаяў за 4 мілі ад таго мястэчка<ref>Джерела. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 161, 371, 372, 408, 409, 433, 572</ref>. [[Файл:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Мурдэліо зьменены роду Аскеркаў.]] Як тое падаў у сваёй {{падказка|прамэморыі|памятнай афіцыйнай запісцы}} расейскі генэрал-губэрнатар у Кіеве, 12 траўня 1751 году пан Багуслаў Аскерка паведаміў пра напад на Бабічы гайдамакаў зь ліку «не… запорожских казаков, но… пограничных малороссиян»<ref>Белоруссия в эпоху феодализма. Сборник документов и материалов. Том 2. С середины XVII до конца XVIII века, до воссоединения с Россией / Под ред. А. И. Азарова, А. М. Карпачева, Е. И. Корнейчик. — Минск: Издательство Академии наук БССР, 1960. С. 398</ref>. [[Файл:Пастанова канвакацыйнага сейму 1764 г.jpg|значак|150пкс|Пастанова Генэральнай Канфэдэрацыі Кароны і ВКЛ на канвакацыі Варшаўскай 1764 г.<ref>Konfederacya Generalna omnium ordinum Regni et Magni Ducatus Lituaniae na Konwokacyi Głowney Warszawskiey uchwalona, dnia siodmego miesiąca maja, roku Pańskiego tysiącznego siedmsetnego szesćdziesiątego czwartego. (Konstytucye Wielkiego Xięstwa Litewskiego…)</ref>]][[Файл:Tombstone Barbara Askierka.jpg|значак|150пкс|Прысьвячэньне Барбары з Ракіцкіх, складзенае мужам Янам Аскеркам{{заўвага|Крыпта былога касьцёлу Сьвятога Міхала Арханёла ў Мазыры.}}.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|значак|зьлева|150пкс|Караль Прозар з Хвойнікаў, Казімер Аскерка з Скрыгалава і Міхал Паўша зь Лісьцьвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]] 24-м верасьня 1761 году датаваны фундуш пана Рафала Аскеркі уніяцкай царкве Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Бабічах<ref name="fn2">Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 16—19 </ref>. Канвакацыйны сойм 1764 году прызнаў ленны маёнтак [[Нароўля]] на правабярэжжы Прыпяці дзедзічным уладаньнем [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафала Алаізія Аскеркі]], [[маршалак шляхты|маршалка]] Мазырскага павету. Бабічы побач з Антонавам, Мухаедамі, Угламі, Галоўчыцамі, Карповічамі не названыя, але, імаверна, яны былі сярод тых, што разумеліся ў фразе «y dalszemi wszystkiemi attynencyami»<ref>Volumina Legum. Tom VII. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1860. S. 87</ref>. У адным з мэтрычных запісаў Юравіцкага касьцёлу Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі, датаваным 17-м сакавіка 1769 году, пры хросьце дзіцяці шляхетных бацькоў з [[Кустаўніца|Кустаўніцы]] сказана, што яны былі вернымі Бабіцкай парафіі{{заўвага|Пэўна, мелася на ўвазе рыма-каталіцкая парафія, бо хрысьціў немаўля міхалкаўскі ўніяцкі сьвятар, а Міхалкі істотна бліжэй да Кустаўніцы, чым Бабічы.}}<ref>НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 21адв.</ref>. Назва Барбароў маёнтку і мястэчку стражніка польнага ВКЛ [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая Аскеркі]], сына Рафала Алаізія, нададзена ў гонар жонкі Барбары з Ракіцкіх яшчэ пры яе жыцьці; ня выйшла з ужытку і старая назва Бабічы. У 1779 годзе, на сродкі ўладальніка, прыхаджанамі ўзьведзены новы драўляны на цагляным падмурку будынак Усьпенскай царквы<ref>Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. — Санкт-Петербург, 1864. С. 295</ref>. 1 днём траўня 1785 году пазначаны фундуш панства Яна і Барбары Аскеркаў царкве<ref name="fn2"/>. 29-м траўня таго году датаваная і першая вядомая пакуль што згадка пра oppidum Barbarow. У мэтрычных кнігах [[Юравічы|Юравіцкага касьцёлу]] ёсьць запіс пра тое, што ў канцы 1790 году ў мястэчку Барбарове пры зьдзяйсьненьні таямніцы хросту сына сужэнцаў Антонія і Тэрэзы (з Крывінскіх) Клішэўскіх, тамтэйшых адміністратараў, у трох парах кумоў былі вялікі абозны ВКЛ [[Караль Прозар]] з Хвойнікаў, мазырскі маршалак Казімер Аскерка з [[Скрыгалаў|Скрыгалава]], оўруцкі земскі судзьдзя Міхал Паўша зь [[Лісьцьвін]]а<ref>НГАБ у Менску. Ф. 937. Воп. 4. Спр. 60. А. 31адв., 38</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Барбароў на пляне Гэнэральнага межаваньня Рэчыцкага павету 1797 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Мястэчка Барбароў альбо Бабічы і фальварак Бабіцкі на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 г.]][[Файл:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|Герб Побуг роду Горватаў.]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Барбароў апынуўся ў межах [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], ад 3 траўня 1795 году ў адноўленым [[Мазырскі павет (Расейская імпэрыя)|Мазырскім]] павеце Менскага намесьніцтва, з 12 сьнежня 1796 [[Губэрня|губэрні]], з 29 жніўня 1797 году далучаны да [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] той самай [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. За ўдзел у вызвольным паўстаньні 1794 году маёнтак Барбароў з 1396 душамі быў сканфіскаваны ў Мікалая Аскеркі<ref>Радзюк А. Р. Пад скіпетрам Расейскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. С. 33</ref> і перададзены былому паслу Расеі ў Рэчы Паспалітай Якаву Сіверсу. У тым жа годзе мясцовая царква пераведзена з уніі ў [[Расейская праваслаўная царква|маскоўскае праваслаўе]]. На 1795 год у Барбарове налічвалася 85 двароў<ref name="fn1"/>. 30 чэрвеня 1803 году было складзена, а 13 сакавіка 1806 году зьмешчана да кніг Рэчыцкага земскага суда разьмежаваньне добраў Барбароў тытулярнага саветніка Андрэя фон Гольста{{заўвага|Тут выкарыстана копія гранічнага дакумэнту, перааформленая ў Мазыры 13 сьнежня 1809 г., імаверна, для А. фон Гольста, бо разьмежаваньне праводзілася, калі маёнткам валодаў Я. Сівэрс; засьведчана подпісам менскага віцэ-губэрнатара С. Бэнэволенскага.}}, Хвойнікі абозных літоўскіх [[Караль Прозар|Караля]] і Людвікі Прозараў, [[Тульгавічы]] харунжага мазырскага Феліцыяна Стоцкага. Грунты прылегласьці Barborowszczyzny Кажушак у тым дакумэнце ў чарговы раз разьмяжоўваліся з угодзьдзямі хвойніцкіх [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Навасёлак]], а таксама Тульгавічаў і фальварка [[Бабчын]] [[Брагін|hrabstwa Brahińskiego]]<ref>Аrchiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich. Sygn. 12. S. 17-24</ref>. А. фон Гольст валодаў Барбаровам яшчэ і ў 1811 годзе, калі, паводле адпаведнай рэвізіі, у яго двары пражываў шляхетны Якуб, сын Андрэя, Бікінг<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 6</ref>. Пасьля гэты маёнтак, у шэрагу іншых, набыў судзьдзя гранічны Рэчыцкага павету Ігнацы, сын Тадэвуша, Горват<ref>''Раюк, А. Р.'' [https://files.msu.by/files/Журнал%20«Веснік%20МДУ%20імя%20А.А.Куляшова»/2021/2%20%2858%29%20Серыя%20A.%20ГУМАНІТЫРНЫЯ%20НАВУКІ%20%28гісторыя%2C%20філасофія%2C%20філалогія%29.pdf Атон Ігнатавіч Горват (1809—1894): адміністратар і гаспадар] / А. Р. Раюк // Веснік Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова. Сер. А. Гуманіт. навукі (гісторыя, філасофія, філалогія). — 2021. — Вып. 2. — С. 24—28</ref>. У 1821 годзе тут адкрылася школа для дзяцей сялянаў<ref name="fn1"/>. Каля 1826 году Барбароў атрымаў у спадчыну Аляксандар, сына Ігнацыя, Горват. [[Файл:Барбароў у паўстаньні 1831 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Барбароў у паўстаньні 1831 г.]] 10 чэрвеня 1831 году, калі праз маёнтак Барбароў пана А. Горвата праходзіў невялічкі паўстацкі адзьдзел Фелікса Кеневіча, да яго далучыліся 12 чалавек — 5 з шляхты і 7 {{падказка|валасьцянаў|сялянаў}}<ref>Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53—54</ref>. На 1833 год працавалі карчма, 4 вадзяныя млыны і паромная пераправа. У 1834 годзе у вёсцы налічваўся 91 двор. У сярэдзіне XIX стагодзьдзя на беразе ракі сфармавалася сядзіба — палац (не захаваўся), флігель і пэйзажны парк (5 дзесяцінаў). Дзеяла каталіцкая капліца<ref name="fn1"/>. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 369 жыхароў сяла Барбароў альбо Бабічы абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Усьпенскай царквы, а 4 асобы з двара Бабічы, 16 з маёнтку Барбароў і 9 зь мястэчка Барбароў былі вернымі парафіі Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі ў [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар цыстэрыянаў (Мазыр)| Кімбараўцы]]<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 425, 721</ref>. [[Файл:Барбароў на мапе Ф. Шубэрта. Сярэдзіна XIX ст.jpg|значак|150пкс|Барбароў на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавы пэрыяд Барбароў адміністрацыйна належаў да Нараўлянскай воласьці. У 1863 годзе ў мястэчку адкрытая школа, якая месьцілася ў сялянскай хаце. Праз Барбароў праходзілі гасьцінцы зь [[Міхалкі (Гомельская вобласьць)|Міхалкаў]] у [[Чарнобыль]] і Хвойнікі<ref name="fn1"/>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Усьпенскай царквы ў Барбарове названыя настаяцель а. Сава Сулкоўскі, в. а. штатнага псаломшчыка Юліян Прорвіч, просьфірня Ганна Турцэвіч<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 462</ref>. На 1879 год прыход Усьпенскай царквы, да якога, акрамя мястэчка, належалі дзевяць паселішчаў, налічваў 742 душы мужчынскага і 786 жаночага полу верных<ref name="fn2"/>. У 1886 годзе ў Барбарове было 33 двары, 226 жыхароў<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 112</ref>. Уладальнікам маёнтку Барбароў з 10 562 дзесяцінамі ўгодзьдзяў у даведніку 1889 году яшчэ названы Аляксандар, сын Ігнацыя, Горват<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 366</ref>. [[Файл:Аляксандр Аляксандравіч Горват (1859 ) і яго жонка Ядвіга Красіцкая з дачкой Марыяй.jpg|значак|зьлева|150пкс|Аляксандар Горват з жонкай Ядвігай Красіцкай і з дачкой Марыяй. Фота да 1917 г.]] Паводле перапісу 1897 году ў Барбарове — 108 двароў, хлебазапасны магазын, 2 крамы. Побач знаходзіліся аднайменныя фальваркі, у якіх 16 двароў з 82 жыхарамі, сядзіба з броварам. Апрача земляробства і сплава лесу, жыхары займаліся бандарным рамяством<ref name="fn1"/>. У 1913 (1911) годзе уладальнікам маёнтку Барбароў у 10 222 дзесяцін быў Аляксандар, сын Аляксандра, Горват<ref>Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi. // Kalendarz Miński na 1914 r. / pod redakcją W. Dworzaczka. — Mińsk, 1913. S. 107 [https://polona.pl/archive?uid=78365669&cid=81546020 «Nad Świsłoczą» Kalendarz Miński na 1914 r.]</ref>. У 1912 годзе тутэйшая вінакурня сіламі паравога рухавіка і 8 работнікаў вырабляла прадукцыі на 19 303 рублі<ref>Список фабрик и заводов Российской империи. / Под ред. В. Е. Варзара. — С.-Петербург, 1912. Гр. XIб. С. 194</ref>. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў лютым 1918 году Барбароў занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Барбароў у складзе Нараўлянскай воласьці, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзеяла «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. [[Файл:Барбароў на мапе 1924 г.jpg|значак|150пкс|Барбароў на мапе [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РККА]] 1924 г.]] 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Барбароў увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. У 1924 годзе мястэчка вярнулі [[БССР]], дзе 20 жніўня яно стала цэнтрам сельсавету [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёну]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]]. Статус паселішча панізілі да вёскі. Тады на былых фальваркавых землях арганізаваны калгас «Серп і молат», у 1930 годзе — калгас «Новы Барбароў», працавалі дзьве кузьні<ref name="fn1"/>. З 20 лютага 1938 году — у Палескай вобласьці з цэнтрам у Мазыры. У гады [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] ў навакольлях Барбарова дзеяў славацкі партызанскі адзьдзел, байцы якога раней прымусова ваявалі на баку Нямеччыны. Ад германскіх акупантаў паселішча вызвалена 11 студзеня 1944 году. На франтах загінулі 68 вяскоўцаў. З 8 студзеня 1954 году Барбароў — у складзе Гомельскай вобласьці. Паводле перапісу 1959 года ў вёсцы налічвалася 520 жыхароў. Тут месьціўся цэнтр калгасу «Серп і молат», дзеялі цагельня, камбінат бытавога абслугоўваньня, няпоўная сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячыя ясьлі-сад, адзьдзяленьне сувязі<ref name="fn1"/>. Ад 19 верасьня 1963 году паселішча — у Мазырскім раёне. <gallery caption="Палац і парк у Барбарове на старых здымках" widths=150 heights=150 class="center"> Barbaroŭ, Horvat. Барбароў, Горват (1901-17) (2).jpg|[[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Барбароў)|Сядзіба]], брама Barbaroŭ, Horvat. Барбароў, Горват (1901-17).jpg|Палац Barbaroŭ, Horvat. Барбароў, Горват (1901-17) (3).jpg|Палац, інтэр’ер Barbaroŭ, Horvat. Барбароў, Горват (1920-29).jpg|У парку, 1920-я гг. </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * '''XIX стагодзьдзе''': 1886 год — 226 чал.; 1897 год — 584 чал. у ''мястэчку Барбарове'', 82 чал. у ''фальварках'' * '''XX стагодзьдзе''': 1959 год — 520 чал.; 1990 год — 334 чал.<ref>{{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 306.</ref>; 1995 год — 563 чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|2к}} С. 303.</ref>; 1999 год — 240 чал. * '''XXI стагодзьдзе''': 2004 год — 261 чал.<ref name="fn1"/>; 2009 год — 275 чал.<ref name="pop">[https://web.archive.org/web/20201011232352/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm Гомельская вобласьць], [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2009)]]</ref> (перапіс) === Інфраструктура === У Барбарове працуюць базавая школа, дашкольная ўстанова, фэльчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, бібліятэка, пошта. == Забудова == Плян Барбарова складаецца з простай, бессыстэмна забудаванай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Жылыя дамы драўляныя, сядзібнага тыпу. == Турыстычная інфармацыя == === Славутасьці === * Парк (1840-я) * [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Барбароў)|Сядзіба Горватаў]] (XIX ст.) === Страчаная спадчына === * Капліца (XIX ст.; рымска-каталіцкая<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Barbarów // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://wikisource.org/wiki/Page:PL_Słownik_geograficzny_Królestwa_Polskiego_i_innych_krajów_słowiańskich._T._1.djvu/105 105].</ref>) * [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Барбароў)|Палац Горватаў]] (XIX ст.) * Царква Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы (1779; [[Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія (уніяцкая)|Сьвяты Пасад]]). == Асобы == * [[Міхаіл Мацэпура]] (1908—1972) — навуковец у галіне мэханізацыі і электрафікацыі сельскай гаспадаркі == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/ЭГБ|1}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.radzima.org/be/miesca/barbarou.html Барбароў], [[Radzima.org]] {{Навігацыйная група |назоў = Барбароў у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Барбароўскі сельсавет |Мазырскі раён }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Мазыршчыны}} [[Катэгорыя:Барбароў| ]] 6gseb9axhxbhg8essehd4qtbrhv5r5z Ашнарава (Менская вобласьць) 0 127453 2678218 2468364 2026-07-08T16:51:31Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678218 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Ашнарава}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ашнарава |Лацінка = Ašnarava |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Ашнарава |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Менскі раён|Менскі]] |Сельсавет = [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 24 |Год падліку колькасьці = 2012 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="harady" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 223047<ref>[http://zip.belpost.by/street/ashnarovo-minsk-minskiy-rogovskiy Ашнарово - список улиц. Телефонный код 8-017] Белпошта{{ref-ru}}</ref> |СААТА = 6236858006<ref>{{спасылка|url = http://www.old.nalog.gov.by/program/ssoato.html|загаловак = Населённые пункты Республики Беларусь|копія = http://www.webcitation.org/6Je40BFht|дата копіі = 15 верасьня 2013}}</ref> |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 5 |Шырата сэкундаў = 59 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 22 |Даўгата сэкундаў = 7 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ашна́рава'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 316.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Гуйка|Гуйкі]]. Уваходзіць у склад [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскага сельсавету]] [[Менскі раён|Менскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Знаходзіцца на аўтамабільнай дарозе {{таблічка-by|Н|8954}}. == Назва == {{Асноўны артыкул|Асінар (імя)|Войшнар}} Асінар або Аснар (Asinar, Asinarius, Asnar<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA131&dq=asnar&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjnl6vZt8SEAxUwgv0HHTfVAJgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=asnar&f=false P. 131].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Asinarius+Asinar#v=snippet&q=Asinarius%20Asinar&f=false S. 150].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ас (імя)|ас- (ос-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Осман]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Асмот]]; германскія імёны Osman, Osminna, Asmot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 38.</ref><ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 6.</ref>, а аснова [[Нор (імя)|-нар- (-нор-)]] (імёны ліцьвінаў [[Нарэла]], [[Нарвід]], [[Нарымонт (імя)|Нарымунт]]; германскія імёны Narelo, Norvid, Normunt) — ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] nasjan 'захоўваць, ратаваць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] -neri 'уратаваньне, утрыманьне'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 187.</ref>. == Гісторыя == На 1776 год вёска Ашнарава ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павету]] [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і знаходзілася ў валоданьні [[Бутрымовічы|Бутрымовічаў]], тут было 7 двароў. На 1791 год яна ўваходзіла ў склад маёнтку Саламярэчча і належала да [[Заслаўе|Заслаўскай]] парафіі<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3к}} С. 359.</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 118 чалавек у вёсцы Вейшнараве і 53 чалавекі ў [[фальварак|фальварку]] Вейшнараве<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 25.</ref> * 1999 год — 30 чалавек * 2010 год — 31 чалавек * 2012 год — 24 чалавекі<ref name="harady">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3к}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3}} {{Шаршунскі сельсавет}} {{Менскі раён}} [[Катэгорыя:Шаршунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Менскага раёну]] i1gqsep012qh1ngs6ea2a2dvcb0xnp0 2678223 2678218 2026-07-08T16:55:09Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678223 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Ашнарава}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ашнарава |Лацінка = Ašnarava |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Ашнарава |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Менскі раён|Менскі]] |Сельсавет = [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 24 |Год падліку колькасьці = 2012 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="harady" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 223047<ref>[http://zip.belpost.by/street/ashnarovo-minsk-minskiy-rogovskiy Ашнарово - список улиц. Телефонный код 8-017] Белпошта{{ref-ru}}</ref> |СААТА = 6236858006<ref>{{спасылка|url = http://www.old.nalog.gov.by/program/ssoato.html|загаловак = Населённые пункты Республики Беларусь|копія = http://www.webcitation.org/6Je40BFht|дата копіі = 15 верасьня 2013}}</ref> |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 5 |Шырата сэкундаў = 59 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 22 |Даўгата сэкундаў = 7 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ашна́рава'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 316.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Гуйка|Гуйкі]]. Уваходзіць у склад [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскага сельсавету]] [[Менскі раён|Менскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Знаходзіцца на аўтамабільнай дарозе {{таблічка-by|Н|8954}}. == Назва == {{Асноўны артыкул|Асінар (імя)|Войшнар}} Асінар або Аснар (Asinar, Asinarius, Asnar<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA131&dq=asnar&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjnl6vZt8SEAxUwgv0HHTfVAJgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=asnar&f=false P. 131].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Asinarius+Asinar#v=snippet&q=Asinarius%20Asinar&f=false S. 150].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ас (імя)|ас- (ос-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Осман]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Асмот]]; германскія імёны Osman, Osminna, Asmot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 38.</ref><ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 6.</ref>, а аснова [[Нор (імя)|-нар- (-нор-)]] (імёны ліцьвінаў [[Нарэла]], [[Нарвід]], [[Нарымонт (імя)|Нарымунт]]; германскія імёны Narelo, Norvid, Normunt) — ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] nasjan 'захоўваць, ратаваць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] -neri 'уратаваньне, утрыманьне'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 187.</ref>. Вайснэр (Wießner<ref>Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 4. — Berlin; Boston, 2013. S. 872—873.</ref>, Weisner) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://www.google.by/books/edition/Deutsche_Namenkunde/FgYREAAAQBAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=namenkunde+weis+ner+wiso&pg=PA522&printsec=frontcover S. 522].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Войша|-войш- (-вайш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Войшка]], [[Вайшыла]], [[Вайсар]]; германскія імёны Weiske, Weisel, Weiser) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101, 102.</ref><ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 167.</ref> (пазьнейшай -вайс-<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&pg=PA522&dq=weise+wis+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjHpMKN_52EAxVv9gIHHYS6Db0Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=weise%20wis%20namenkunde&f=false S. 522].</ref>), а аснова [[Нор (імя)|-нар- (-нор-)]] (імёны ліцьвінаў [[Нарэла]], [[Нарвід]], [[Нарымонт (імя)|Нарымунт]]; германскія імёны Narelo, Norvid, Normunt) — ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] -neri 'уратаваньне, утрыманьне'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 187.</ref>. Такім парадкам, імя Войшнар азначае «захаваны на паляваньні»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. == Гісторыя == На 1776 год вёска Ашнарава ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павету]] [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і знаходзілася ў валоданьні [[Бутрымовічы|Бутрымовічаў]], тут было 7 двароў. На 1791 год яна ўваходзіла ў склад маёнтку Саламярэчча і належала да [[Заслаўе|Заслаўскай]] парафіі<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3к}} С. 359.</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 118 чалавек у вёсцы Вейшнараве і 53 чалавекі ў [[фальварак|фальварку]] Вейшнараве<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 25.</ref> * 1999 год — 30 чалавек * 2010 год — 31 чалавек * 2012 год — 24 чалавекі<ref name="harady">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3к}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3}} {{Шаршунскі сельсавет}} {{Менскі раён}} [[Катэгорыя:Шаршунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Менскага раёну]] hwo1490kak4q6uswn4egw8u5cyalqtf 2678225 2678223 2026-07-08T16:55:53Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678225 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Ашнарава}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ашнарава |Лацінка = Ašnarava |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Ашнарава |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Менскі раён|Менскі]] |Сельсавет = [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 24 |Год падліку колькасьці = 2012 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="harady" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 223047<ref>[http://zip.belpost.by/street/ashnarovo-minsk-minskiy-rogovskiy Ашнарово - список улиц. Телефонный код 8-017] Белпошта{{ref-ru}}</ref> |СААТА = 6236858006<ref>{{спасылка|url = http://www.old.nalog.gov.by/program/ssoato.html|загаловак = Населённые пункты Республики Беларусь|копія = http://www.webcitation.org/6Je40BFht|дата копіі = 15 верасьня 2013}}</ref> |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 5 |Шырата сэкундаў = 59 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 22 |Даўгата сэкундаў = 7 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ашна́рава'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 316.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Гуйка|Гуйкі]]. Уваходзіць у склад [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскага сельсавету]] [[Менскі раён|Менскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Знаходзіцца на аўтамабільнай дарозе {{таблічка-by|Н|8954}}. == Назва == {{Асноўны артыкул|Асінар (імя)|Войшнар}} Асінар або Аснар (Asinar, Asinarius, Asnar<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA131&dq=asnar&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjnl6vZt8SEAxUwgv0HHTfVAJgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=asnar&f=false P. 131].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Asinarius+Asinar#v=snippet&q=Asinarius%20Asinar&f=false S. 150].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ас (імя)|ас- (ос-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Осман]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Асмот]]; германскія імёны Osman, Osminna, Asmot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 38.</ref><ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 6.</ref>, а аснова [[Нор (імя)|-нар- (-нор-)]] (імёны ліцьвінаў [[Нарэла]], [[Нарвід]], [[Нарымонт (імя)|Нарымунт]]; германскія імёны Narelo, Norvid, Normunt) — ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] -neri 'уратаваньне, утрыманьне'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 187.</ref>. Вайснэр (Wießner<ref>Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 4. — Berlin; Boston, 2013. S. 872—873.</ref>, Weisner) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://www.google.by/books/edition/Deutsche_Namenkunde/FgYREAAAQBAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=namenkunde+weis+ner+wiso&pg=PA522&printsec=frontcover S. 522].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Войша|-войш- (-вайш-)]] (імёны ліцьвінаў [[Войшка]], [[Вайшыла]], [[Вайсар]]; германскія імёны Weiske, Weisel, Weiser) паходзіць ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101, 102.</ref><ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 167.</ref> (пазьнейшай -вайс-<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&pg=PA522&dq=weise+wis+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjHpMKN_52EAxVv9gIHHYS6Db0Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=weise%20wis%20namenkunde&f=false S. 522].</ref>), а аснова [[Нор (імя)|-нар- (-нор-)]] (імёны ліцьвінаў [[Нарэла]], [[Нарвід]], [[Нарымонт (імя)|Нарымунт]]; германскія імёны Narelo, Norvid, Normunt) — ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] -neri 'уратаваньне, утрыманьне'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 187.</ref>. Такім парадкам, імя Войшнар азначае «захаваны на паляваньні»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. == Гісторыя == На 1776 год вёска Ашнарава ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павету]] [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і знаходзілася ў валоданьні [[Бутрымовічы|Бутрымовічаў]], тут было 7 двароў. На 1791 год яна ўваходзіла ў склад маёнтку Саламярэчча і належала да [[Заслаўе|Заслаўскай]] парафіі<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3к}} С. 359.</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 118 чалавек у вёсцы Вейшнараве і 53 чалавекі ў [[фальварак|фальварку]] Вейшнараве<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 25.</ref> * 1999 год — 30 чалавек * 2010 год — 31 чалавек * 2012 год — 24 чалавекі<ref name="harady">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3к}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3}} {{Шаршунскі сельсавет}} {{Менскі раён}} [[Катэгорыя:Шаршунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Менскага раёну]] frk3azoez3jp20cob3j56ihm77opt4q 2678227 2678225 2026-07-08T16:56:55Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678227 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Ашнарава}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ашнарава |Лацінка = Ašnarava |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Ашнарава |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Менскі раён|Менскі]] |Сельсавет = [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 24 |Год падліку колькасьці = 2012 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="harady" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 223047<ref>[http://zip.belpost.by/street/ashnarovo-minsk-minskiy-rogovskiy Ашнарово - список улиц. Телефонный код 8-017] Белпошта{{ref-ru}}</ref> |СААТА = 6236858006<ref>{{спасылка|url = http://www.old.nalog.gov.by/program/ssoato.html|загаловак = Населённые пункты Республики Беларусь|копія = http://www.webcitation.org/6Je40BFht|дата копіі = 15 верасьня 2013}}</ref> |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 5 |Шырата сэкундаў = 59 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 22 |Даўгата сэкундаў = 7 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ашна́рава'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 316.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Гуйка|Гуйкі]]. Уваходзіць у склад [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскага сельсавету]] [[Менскі раён|Менскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Знаходзіцца на аўтамабільнай дарозе {{таблічка-by|Н|8954}}. == Назва == {{Асноўны артыкул|Асінар (імя)|Войшнар}} Асінар або Аснар (Asinar, Asinarius, Asnar<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA131&dq=asnar&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjnl6vZt8SEAxUwgv0HHTfVAJgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=asnar&f=false P. 131].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Asinarius+Asinar#v=snippet&q=Asinarius%20Asinar&f=false S. 150].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ас (імя)|ас- (ос-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Осман]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Асмот]]; германскія імёны Osman, Osminna, Asmot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 38.</ref><ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 6.</ref>, а аснова [[Нор (імя)|-нар- (-нор-)]] (імёны ліцьвінаў [[Нарэла]], [[Нарвід]], [[Нарымонт (імя)|Нарымунт]]; германскія імёны Narelo, Norvid, Normunt) — ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] -neri 'уратаваньне, утрыманьне'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 187.</ref>. Вайснэр (Wießner<ref>Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 4. — Berlin; Boston, 2013. S. 872—873.</ref>, Weisner) — імя германскага паходжаньня<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://www.google.by/books/edition/Deutsche_Namenkunde/FgYREAAAQBAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=namenkunde+weis+ner+wiso&pg=PA522&printsec=frontcover S. 522].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Войша|-войш- (-вайш-)]] (імёны ліцьвінаў [[Войшка]], [[Вайшыла]], [[Вайсар]]; германскія імёны Weiske, Weisel, Weiser) паходзіць ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101, 102.</ref><ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 167.</ref> (пазьнейшай -вайс-<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&pg=PA522&dq=weise+wis+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjHpMKN_52EAxVv9gIHHYS6Db0Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=weise%20wis%20namenkunde&f=false S. 522].</ref>), а аснова [[Нор (імя)|-нар- (-нор-)]] (імёны ліцьвінаў [[Нарэла]], [[Нарвід]], [[Нарымонт (імя)|Нарымунт]]; германскія імёны Narelo, Norvid, Normunt) — ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] -neri 'уратаваньне, утрыманьне'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 187.</ref>. Такім парадкам, імя Войшнар азначае «захаваны на паляваньні»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. == Гісторыя == На 1776 год вёска Ашнарава ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павету]] [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і знаходзілася ў валоданьні [[Бутрымовічы|Бутрымовічаў]], тут было 7 двароў. На 1791 год яна ўваходзіла ў склад маёнтку Саламярэчча і належала да [[Заслаўе|Заслаўскай]] парафіі<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3к}} С. 359.</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 118 чалавек у вёсцы Вейшнараве і 53 чалавекі ў [[фальварак|фальварку]] Вейшнараве<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 25.</ref> * 1999 год — 30 чалавек * 2010 год — 31 чалавек * 2012 год — 24 чалавекі<ref name="harady">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3к}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3}} {{Шаршунскі сельсавет}} {{Менскі раён}} [[Катэгорыя:Шаршунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Менскага раёну]] cz2jlfmp3znwavrbqca9886z73ko9vg Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа 0 130188 2678363 2588273 2026-07-09T09:46:51Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Вонкавыя спасылкі 2678363 wikitext text/x-wiki {{Музэй | Назва = Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа | Арыгінальная назва = | Выява = | Апісаньне выявы = | Філія = | Філіі = «Мікалаеўшчына» (в. [[Мікалаеўшчына]], [[Стаўпецкі раён]]) | Горад = Менск | Краіна = Беларусь | Тэматыка калекцыі = жыцьцё, творчасьць і грамадзкая дзейнасьць [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] | Велічыня калекцыі = 10 экспазыцыйных заляў | Плошча экспазыцыі = 319 м² | Дата стварэньня = 4 сьнежня | Год стварэньня = 1959 | Пасада дырэктара = | Дырэктар = [[Зінаіда Камароўская]] | Адрас = вул. Акадэмічная, 5 | Сайт = [http://yakubkolas.by/ www.yakubkolas.by] | Шырата паўшар’е = паўночнае | Шырата градусаў = 53 | Шырата хвілінаў = 55 | Шырата сэкундаў = 10.34 | Даўгата паўшар’е = усходняе | Даўгата градусаў = 27 | Даўгата хвілінаў = 36 | Даўгата сэкундаў = 0.85 | Пазыцыя подпісу на мапе = | Водступ подпісу на мапе = }} '''Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа''' — літаратурны і мэмарыяльны [[музэй]], прысьвечаны жыцьцю, творчасьці і грамадзкай дзейнасьці [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Музэй быў створаны паводле пастановы [[ЦК КПБ]] і [[Савет Міністраў БССР|Савету Міністраў БССР]] ад 16 жніўня 1956 году і быў афіцыйна адчынены 4 сьнежня 1959 году ў доме, у якім ён правёў апошнія гады свайго жыцьця. Маючы ў экспазыцыі 10 заляў, у дзьвюх зь якіх захаваныя прыжыцьцёвыя інтэр’еры працоўнага кабінэту і спальні, плошча экспазыцыі дасягае 319 кв. м.<ref name="expo">[https://web.archive.org/web/20120706125516/http://yakubkolas.by/ru/2/53/ Экспазіцыя Дзяржаўнага літаратурна-мемарыяльнага музея Якуба Коласа ў Мінску]</ref>, а экспазыцыйная плошча ляндшафтнай зоны сядзібы — 0,44 га<ref name="info_gants">[https://web.archive.org/web/20210303214035/http://www.gants-region.info/index/kolasa_jakuba_litaraturna_memaryjalny_muzej/0-1412 Коласа Якуба Літаратурна-мемарыяльны музей]</ref>. Ад 1987 году пасаду дырэктара музэю займае [[Зінаіда Камароўская]]. == Крыніцы == {{зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|713Д000006}} * [https://web.archive.org/web/20120612082529/http://yakubkolas.by/ Афіцыйны сайт] * {{Спасылка | аўтар = Захавальнік фондаў Дзяржаўнага літаратурна-мэмарыяльнага музэя Якуба Коласа Васіліна Міцкевіч і загадчык навукова-экспазыцыйнага сэктара ўстановы Алена Жасткова. Вядучы [[Навум Гальпяровіч]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 8 ліпеня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=uDPGfGyLKu0 | копія = | дата копіі = | загаловак = Лета ў Доме Коласа. | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{Музэі Менску}} {{Менск}} [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1959 годзе]] [[Катэгорыя:Біяграфічныя музэі Беларусі|Коласа Якуба Літаратурна-мэмарыяльны музэй]] [[Катэгорыя:Музэі Менску|Літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Якуба Коласа|Музэй літаратурна-мэмарыяльны Якуба Коласа]] be1rl1y3i0797v7v2o1wd7m9o95h3xi 2678369 2678363 2026-07-09T11:42:20Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2678369 wikitext text/x-wiki {{Музэй | Назва = Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа | Арыгінальная назва = | Выява = | Апісаньне выявы = | Філія = | Філіі = «Мікалаеўшчына» (в. [[Мікалаеўшчына]], [[Стаўпецкі раён]]) | Горад = Менск | Краіна = Беларусь | Тэматыка калекцыі = жыцьцё, творчасьць і грамадзкая дзейнасьць [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] | Велічыня калекцыі = 10 экспазыцыйных заляў | Плошча экспазыцыі = 319 м² | Дата стварэньня = 4 сьнежня | Год стварэньня = 1959 | Пасада дырэктара = | Дырэктар = [[Зінаіда Камароўская]] | Адрас = вул. Акадэмічная, 5 | Сайт = [http://yakubkolas.by/ www.yakubkolas.by] | Шырата паўшар’е = паўночнае | Шырата градусаў = 53 | Шырата хвілінаў = 55 | Шырата сэкундаў = 10.34 | Даўгата паўшар’е = усходняе | Даўгата градусаў = 27 | Даўгата хвілінаў = 36 | Даўгата сэкундаў = 0.85 | Пазыцыя подпісу на мапе = | Водступ подпісу на мапе = }} '''Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа''' — літаратурны і мэмарыяльны [[музэй]], прысьвечаны жыцьцю, творчасьці і грамадзкай дзейнасьці [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Музэй быў створаны паводле пастановы [[ЦК КПБ]] і [[Савет Міністраў БССР|Савету Міністраў БССР]] ад 16 жніўня 1956 году і быў афіцыйна адчынены 4 сьнежня 1959 году ў доме, у якім ён правёў апошнія гады свайго жыцьця. Маючы ў экспазыцыі 10 заляў, у дзьвюх зь якіх захаваныя прыжыцьцёвыя інтэр’еры працоўнага кабінэту і спальні, плошча экспазыцыі дасягае 319 кв. м.<ref name="expo">[https://web.archive.org/web/20120706125516/http://yakubkolas.by/ru/2/53/ Экспазіцыя Дзяржаўнага літаратурна-мемарыяльнага музея Якуба Коласа ў Мінску]</ref>, а экспазыцыйная плошча ляндшафтнай зоны сядзібы — 0,44 га<ref name="info_gants">[https://web.archive.org/web/20210303214035/http://www.gants-region.info/index/kolasa_jakuba_litaraturna_memaryjalny_muzej/0-1412 Коласа Якуба Літаратурна-мемарыяльны музей]</ref>. Ад 1987 году пасаду дырэктара музэю займае [[Зінаіда Камароўская]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|}} == Літаратура == * {{Артыкул| аўтар = Мікола Жыгоцкі. | загаловак = Тут шэпчуць сосны і бярозы. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып = часопіс | год = 1999 | том = | нумар = 11 | старонкі = 226—233 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Мікола Жыгоцкі. | загаловак = У доміку пад хвоямі. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1999-034.pdf | мова = | выданьне = [[Голас Радзімы]] | тып = газэта | год = 26 жніўня 1999| том = | нумар = 34 (2644)| старонкі = 3—4 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Зайцава. | загаловак = Сыноўняя вернасць. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1994-049.pdf | мова = | выданьне = [[Голас Радзімы]] | тып = газэта | год = 8 сьнежня 1994| том = | нумар = 49 (2399)| старонкі = 7 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Зінаіда Камароўская. | загаловак = Крыніца памяці: Літаратурнаму музею Якуба Коласа — 35 гадоў. Гутарыў Алесь Карлюкевіч. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1994-46.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = часопіс | год = 18 лістапада 1994 | том = | нумар = 46 (3678)| старонкі = 7 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Зінаіда Камароўская. | загаловак = «Песняй вітаю я вас…»: Музею Яуба Коласа — 40. | спасылка = | мова = | выданьне = [[Роднае слова]] | тып = часопіс | год = | том = | нумар = 11 (143)| старонкі =180—189 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * З. М. Камароўская. Коласа Якуба дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей. // {{Літаратура/БелЭн|8|384, 385}} * {{Артыкул| аўтар = З. М. Камароўская. | загаловак = Коласа Якуба дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей. | арыгінал = | спасылка = https://knihi-online.com/assets/files/25/10/kultura-bielarusi-u-6-i-t-t-4.pdf| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Культура Беларусі| тып =энцыклапедыя. У 6 т.| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2013| выпуск = | том = 4. З — Л| нумар = | старонкі = 529 | isbn = 978-985-11-0746-5 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Зінаіда Камароўская. Коласа Якуба дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей. // {{Літаратура/ЭГБ|4|227}} * {{Артыкул| аўтар = Камароўская З. М. | загаловак = Праблемы захавання і рацыянальнага выкарыстання Коласаўскіх мемарыяльных сядзібаў у сучасных умовах гаспадарання. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Каласавіны| тып =Матэрыялы навуковай-канферэнцыі. Мінск, 1998 | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = | год = 1999 | том = | старонкі = 119— 122| isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Літаратурны музей Якуба Коласа |арыгінал = |спасылка = |адказны = складальнік З. М. Камароўская; фота В. В. Зянько, А. І. Талочка |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва)|Полымя]] |год = 1989|том = |старонкі = |старонак = 14 |сэрыя = |isbn = |наклад = 10000}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Літаратурны музей Якуба Коласа |арыгінал = |спасылка = |адказны = Аўтар тэксту і складаньне М. І. Пратасевіч; фота А. М. Лабады |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 1981|том = |старонкі = |старонак = 31 |сэрыя = |isbn = |наклад = 30000}} == Вонкавыя спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|713Д000006}} * [https://web.archive.org/web/20120612082529/http://yakubkolas.by/ Афіцыйны сайт] * {{Спасылка | аўтар = Захавальнік фондаў Дзяржаўнага літаратурна-мэмарыяльнага музэя Якуба Коласа Васіліна Міцкевіч і загадчык навукова-экспазыцыйнага сэктара ўстановы Алена Жасткова. Вядучы [[Навум Гальпяровіч]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 8 ліпеня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=uDPGfGyLKu0 | копія = | дата копіі = | загаловак = Лета ў Доме Коласа. | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{Музэі Менску}} {{Менск}} [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1959 годзе]] [[Катэгорыя:Біяграфічныя музэі Беларусі|Коласа Якуба Літаратурна-мэмарыяльны музэй]] [[Катэгорыя:Музэі Менску|Літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Якуба Коласа|Музэй літаратурна-мэмарыяльны Якуба Коласа]] 80v4z8j8om6025pcgk3r1h2laq756ut Гісторыя пошты і паштовых марак Беларусі 0 131884 2678360 2416504 2026-07-09T09:31:21Z Deltaspace42 97566 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:The Soviet Union 1937 CPA 570 stamp (Arms of Byelorussia).jpg]] → [[File:The Soviet Union 1938 CPA 570 stamp (Arms of Byelorussia).jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 2678360 wikitext text/x-wiki {{Паштовая гісторыя краіны |назва = [[Беларусь]] |арыгінальная назва = |выява = <table style="padding:5px; background:#EEF3FC;"><tr><td>[[Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade PERF 50k.jpg|120пкс|upright]]<br /><center><small>Марка [[Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі|Асобнага атраду БНР]], 1920 р. {{Скот|?}}</small></center></td><td>[[Файл:Stemp Efrasinia Polackaja.jpg|100пкс]]<br /><center><small>Першая паштовая марка незалежнай Беларусі, 1992 г. {{Скот|1}}</small></center></td><tr></table> |выява2 = |існуе = |чалец СПЗ = з 13 траўня 1947 |этапы гісторыі = |этап1 = [[Расейская імпэрыя]] (да 1917) |грошы1 = 1 [[Залаты рубель|рубель]] =<br />100 [[Капейка|капеек]] |этап2 = [[Расейская рэспубліка]] (1917) |грошы2 = 1 рубель =<br />100 капеек |этап3 = [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] (1917—1923) |грошы3 = 1 [[Саўзнак|рубель]] =<br />100 капеек |этап4 = [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] (1918—1920) |грошы4 = 1 рубель =<br />100 капеек |этап5 = [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] (да 1992) |грошы5 = 1 [[савецкі рубель]] =<br />100 капеек |этап6 = [[Беларусь]] (з 1992) |грошы6 = 1 [[беларускі рубель]] =<br />100 капеек |дата1 = |валюта1 = |дата2 = |валюта2 = |за мяжой = |акупацыі = |назва пошты = [[Белпошта]] (з 1995) |адрас пошты = [[Менск]], [[праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэкт Незалежнасьці]], 10 |сайт = [http://www.belpost.by/ www.belpost.by] |стандартная = |камэмаратыўная = |напаўпаштовая = |даплатная = |службовая = |тэлеграфная = |газэтная = |экспрэс = |пасылкавая = |авіяпаштовая = |аўтаматная = |безнамінальная = |іншыя = |незвычайная = |блёк = |марак у год = 40—50 |апошняя = |агулам = |удзельнік WNS = з 2002{{Заўвага|Паводле [http://www.wnsstamps.ch/en/participating#R зьвестак сайту] САРФ.{{ref-en}}}} |суполка ФІП = |адрас суполкі = Беларускі зьвяз філятэлістаў |сайт суполкі = [http://www.bsfil.narod.ru/ bsfil.narod.ru] |мапа = }} '''Гісто́рыя по́шты і пашто́вых ма́рак Беларусі''' падзяляецца на пэрыяды, што адпавядаюць паштовым сыстэмам дзяржаваў, у складзе якіх знаходзілася тэрыторыя сучаснай Беларусі ([[Рэч Паспалітая]], [[Расейская імпэрыя]], [[Польшча]], [[СССР]]), пэрыяд [[БНР]] (1918—1920) і сучаснай [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] (з 1991). Таксама маркі выдаваліся беларускай дыяспарай на эміграцыі. Беларусь зьяўляецца чальцом [[Сусьветны паштовы зьвяз|Сусьветнага паштовага зьвязу]] з 1947 року; нацыянальны паштовы апэратар — «[[Белпошта]]»<ref name="upu">{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://www.upu.int/en/the-upu/member-countries/eastern-europe-and-northern-asia/belarus.html|загаловак = Belarus|фармат = |назва праекту = Member countries|выдавец = [[Сусьветны паштовы зьвяз|Universal Postal Union]]|дата доступу = 5 чэрвеня 2015|мова = en|камэнтар = }}</ref>. == Мінуўшчына == === Правізорыі польскага корпусу ў Менску === Падчас мяцяжу корпусу [[Юзэф Доўбар-Мусьніцкі|Доўбар-Мусьніцкага]] ў лютым 1918 року падпадзяленьні корпусу занялі [[Менск]]. Адміністрацыяй Доўбар-Мусьніцкага былі зьдзейсьненыя два выпускі [[Правізыйная марка|правізорыяў]]<ref name="Poland">{{Спасылка|url=http://www.stampspoland.nl|загаловак=Stamp Encyclopaedia Poland|дата публікацыі=2002-09-10|выдавец=Ben Nieborg|назва праекту=Энцыкляпэдыя паштовых марак Польшчы|мова=en|дата доступу=2011-01-30}}</ref>. '''Першы выпуск''' уяўляў сабой маркі царскага ўраду [[Намінал (філятэлія)|наміналам]] 3, 4, 5, 7, 10, 15, 20, 25, 35, 50 і 70 [[Капейка|капеек]] з [[Наддрукоўка (філятэлія)|наддрукоўкай]] [[Польская геральдыка|польскага гербу]] і надпісу «POCZTA Pol. Korp.» ({{Мова-be|Пошта Польскага корпусу|скарочана}})<ref name="Poland" />. На правізорыях '''другога выпуску''' малюнак наддрукоўкі быў зьменены і ўяўляў сабой надпіс «Pol. Korp.», [[герб Польшчы]] і пазначэньне новага наміналу. Правізорыі былі выкананыя на марках царскага (з [[зубцоўка]]й) і Часовага (без зубцоўкі) ўрадаў вартасьцю 1, 2 і 3 капейкі. Маркі ў 1 капейку атрымалі намінал у 35 капеек, 2 капейкі — 50 капеек, 3 капейкі — 10 капеек і 1 рубель<ref name="Poland" />. === Маркі БНР === На працягу 1918—1920 рокаў і ў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспубліцы]], і ў [[БССР|Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы]] ўжываліся галоўным чынам расейскія маркі. ==== Асобны атрад ==== {{Асноўны артыкул|Асобны атрад БНР (сэрыя марак)}} У 1920 годзе ў Латвійскай дзяржаўнай друкарні ў [[Рыга|Рызе]] выдадзеная сэрыя марак на замову камандаваньня [[Асобны атрад БНР|Асобнага Атраду БНР]]. Надпіс «Асобны атрад» сьведчыць аб тым, што маркі выпускаліся для беларускага вайсковага фармаваньня на чале з генэралам [[Булак-Балаховіч]]ам. Замову на яго даваў старшыня [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіі]] ў Латвіі [[Кастусь Езавітаў]]. Выдадзена 5 марак розных наміналаў: 5, 10, 15, 50 капеек і 1 рубель. Існуюць зубцаваныя і незубцаваныя маркі. Агульны наклад — 5 мільёнаў асобнікаў (па 1 мільёне кожны). Адносіны зубцаваных да незубцаваных — 1:1. Незубцаваныя маркі былы выдадзены дзеля зьдзешаўленьня накладу. Зь іх 250 тысячаў было выраблена і бяз клею<ref>{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Le Collectionneur de timbres-poste. Numeros 459 a 464.|арыгінал = |спасылка =http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k96757020/f66.image.r=Bulak?rk=1201722;4 |адказны = |выданьне = |месца =[[Парыж]] |выдавецтва =Maison Arthur Maury Bureaux d'abonnement et de vente |год =1920 |том = |старонкі =62 |старонак =224 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. На ўсіх пяці марках сэрыі — адзін малюнак: маладыя сяляне ў нацыянальных строях ([[Магілёўскі строй]]), хлопец і дзяўчына, сядзяць на лаўцы ля плота. Праект маркі быў выкананы мастаком [[Рыхард Зарыньш|Рыхардам Зарыньшам]]. Паводле меркаваньня гісторыкаў, прататыпам была выкарыстаная гравюра У. дэ Гарнэка, зьмешчаная ў трэцім томе выданьня «Живописная Россия» (1882 г.) пад назвай «Тыпы Магілёўскай губэрні»<ref name="marki">{{Спасылка | аўтар = Батиевский В.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2 красавіка 2011| url = http://mirmarok.ru/prim/view_article/732/| копія = | дата копіі = | загаловак = Марки и полевая почта «Асобнага атрада БНР»| фармат = | назва праекту = mirmarok.ru| выдавец = | дата доступу = 10 лістапада 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Маркі былі ў выкарыстаньні з 14 лютага 1920 да 22 красавіка 1920 году. Маркі Асобнага атраду выкарыстоўваліся палявой поштай, якая засталася на тэрыторыі Латвіі, да красавіка 1920 году, і гасіліся асобным штампам<ref name="marki"/>. <center><gallery perrow="5"> Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade PERF 5k.jpg|5 кап. Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade PERF 10k.jpg|10 кап. Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade PERF 15k.jpg|15 кап. Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade PERF 50k.jpg|50 кап. Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade PERF 1r.jpg|1 руб. </gallery></center> Надалей гэты выпуск (пачынаючы з 1939 року) неаднаразова перавыдаваўся як [[Урад БНР у выгнаньні|эмігранцкім урадам БНР]], так і «неафіцыйна», што спрычынілася да зьяўленьня вялікай колькасьці адменаў марак гэтага выпуску паводле якасьці друку<ref name="sviatmarak584">{{Спасылка|аўтар = И.Ф. Мясковский|прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = 5 верасьня 2010|url = http://www.mirmarok.ru/prim/view_article/584/|загаловак = 1.5. Выпуск Особого Отряда БНР (Булак-Балахович) — Подделки марок выпуска|фармат = |назва праекту = [http://www.mirmarok.ru/prim/ls_category/1039/ Фантастические выпуски]|выдавец = Мир м@рок|дата доступу = 9 ліпеня 2015|мова = ru|камэнтар = }}</ref>. ==== Сэрыя «Беларусь» ==== {{Асноўны артыкул|Беларусь (сэрыя марак)}} У 1921 року выйшла сэрыя пад назваю «Беларусь», прадстаўленая маркамі вартасьцю 2, 3 і 5 рублёў. На марцы двухрублёвага наміналу партрэт [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]] і подпіс «Francišk Skaryna z Polacka 1517—1917». На 3-хрублёвай марцы выява «Пагоні», на 5-рублёвай — аратага, надпісаў няма. Слова «Почта» напісанае праз «ч»<ref>{{Артыкул|аўтар = Леў Коласаў.|загаловак = Маркі часоў БНР|арыгінал = |спасылка = http://imperiaduhu.by/kultura/gist-novychas/novy%20-20-1/marki-chasou-BNR.html|адказны = |аўтар выданьня = |выданьне = Спадчына|тып = |месца = |выдавецтва = |год = 1990|выпуск = |том = |нумар = 4|старонкі = 49—50|isbn = |мова = }}</ref>. ==== Маркі Слуцкага паўстаньня (Слуцкія маркі) ==== [[Файл:Marka Časovaj Rady Słuččyny (25).jpg|міні|150пкс|зьлева|Марка Часовай Рады Случчыны вартасьцю 25 грошай]] [[Файл:Marka Časovaj Rady Słuččyny (50).jpg|міні|150пкс|Марка Часовай Рады Случчыны вартасьцю 50 грошай]] У часе [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]] штабам Беларускай Слуцкай Брыгады 1 сьнежня 1920 году былі выдадзеныя [[Правізыйная марка|правізорыі]]. Выкарыстоўваліся польскія маркі, на якіх была наддрукоўка наміналу, [[Пагоня|Пагоні]] і літарамі «''Ч. Р. Сл.''» (Часовая Рада Случчыны). * Польская марка 5 грошай — наддрукоўка 25 грошай; * Польская марка 10 грошай — наддрукоўка 50 грошай; * Польская марка 15 грошай — наддрукоўка 50 грошай; * Польская марка 15 фэнігаў — наддрукоўка 50 грошай<ref name="Poland_Słucak">{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://www.stampspoland.nl/series/varia/sluck.html|загаловак = Słuck|фармат = |назва праекту = Miscellaneous stamps|выдавец = Stamp Encyclopaedia Poland|дата доступу = 9 ліпеня 2015|мова = en|камэнтар = }}</ref>. Лічыцца, што выдадзена было 200 асобнікаў вартасьцю 50 грошай і каля 20 асобнікаў вартасьцю 25 грошай. На 1921 год згадвалася, што захавалася толькі 3 камплекты. Марка вартасьцю 10 грошай з надрукоўкаю стала вядома толькі ў 1921 годзе<ref>{{Спасылка|аўтар = Уладзімер Іваноў.|імя = |прозьвішча = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = 14 траўня 2012|url = http://krytyka.by/by/page/science/dapamozhnyiya-gistaryichnyiya-dyistsyiplinyi/8126|загаловак = Загадкі слуцкіх марак|фармат = |назва праекту = |выдавец = [[ARCHE]]|дата доступу = |мова = |копія = |дата копіі = |камэнтар = }}</ref>. [[Валянцін Баціеўскі]] мяркуе, што да наддруковак можа быць датычны [[Васіль Русак]], які на 1 сьнежня 1920 хварэў і знаходзіўся бязмэтава ў [[Грыцэвічы (Менская вобласьць)|Грыцэвічах]]. Вядомыя два паштовыя адпраўленьні з маркамі [[Рада Случчыны|Слуцкай рады]]: * [[Паштовая картка]] [[Баранавічы]] — [[Вільня]] ад 21 студзеня 1921 (2 маркі агулам на 75 грошай ці па польскім намінале — 20 грошай) * [[Заказны ліст]] [[Баранавічы]] — [[Ляйпцыг]] ад 23 студзеня 1921 (4 польскія маркі і 2 з наддрукоўкаю на 75 грошай — тут яны прысутнічаюць у выглядзе дадатковых налепак). ==== Польская акупацыя ==== У часе польскай акупацыі ў 1919—1920 роках быў зьдзейсьнены выпуск мясцовых правізорыяў [[Горадня|Горадні]]. Ён уяўляў зь сабе маркі [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўраду Расеі]] (выпуску 1917 року без [[Зубцоўка|зубцоўкі]]) з нанесенай на іх наддрукоўкай {{Мова-pl|«Poczta Polska 40 GR»|скарочана}} («Польская пошта 40 грошаў»). Намінал гэтых марак быў прывязаны да [[Гісторыя пошты і паштовых марак Летувы|летувіскай]] [[Аўксіная|аўксінаі]]<ref name="Poland_Harodnia">{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://www.stampspoland.nl/series/local1918/russian/grodno.html|загаловак = Grodno|фармат = |назва праекту = Local issues 1918—1919. Russian occupied Poland|выдавец = Stamp Encyclopaedia Poland|дата доступу = 9 ліпеня 2015|мова = en|камэнтар = }}</ref>. ==== Маркі Беларускага камітэту самапомачы ==== У 1942 годзе ў [[Бэрлін]]е былі надрукаваны маркі [[Беларускі камітэт самапомачы|Беларускага камітэту самапомачы]]. Маркі з выявай Скарыны былі выдадзены рудога, зялёнага, чырвонага, фіялетавага, сіняга і сьветла-сіняга колера. У той самы час былі выдадзеныя й маркі з Пагоняй (сіняя), зь Віленскім замкам (рудыя), князем Альгердам (зялёныя), князем Вітаўтам (сінія) ды вобразам дзяўчыны з хлопцам (зялёныя й фіялетавыя). Маркі выдаваліся як паквітаваньне за ўплачаную складку ці за дадзеную ахвяру. Фактычны ініцыятар выданьня — тагачасны старшыня Цэнтралі БКС інж. [[Мікола Абрамчык]]. Малюнкі для марак былі выкананыя ў [[Лодзь|Лодзі]] тамашнім сябрам БКС [[Зэнан Зянкевіч|Зэнанам Зянкевічам]]<ref name="posta-emihracyji">{{Спасылка|аўтар = Андрэй Мялешка|прозьвішча = Мялешка|імя = Андрэй|аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = 24 ліпеня 2012|url = http://budzma.org/news/poshta-belaruskaj-emihracyi.html|загаловак = Пошта беларускай эміграцыі|фармат = |назва праекту = Гісторыя|выдавец = [[Будзьма беларусамі!]]|дата доступу = 9 ліпеня 2015|мова = |камэнтар = }}</ref>. === Маркі БССР === Пасьля ўтварэньня [[БССР|Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]] і яе [[Утварэньне БССР|ўлучэньня ў склад СССР]] права выданьня знакаў паштовай аплаты было дэлегаванае [[РСФСР|Маскве]], і на тэрыторыі БССР выкарыстоўваліся [[паштовыя маркі СССР]]<ref name="Baiko">{{Спасылка|аўтар = S.Baiko.|імя = |прозьвішча = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://philately.by/index.html?/history_r.html|загаловак = История филателии Беларуси|фармат = |назва праекту = Филателия в Беларуси и о Беларуси|выдавец = |дата доступу = 1 сакавіка 2018|мова = ru|копія = |дата копіі = |камэнтар = }}</ref>. ==== Беларуская тэматыка на марках СССР ==== Беларуская тэматыка прысутнічае на паштовых марках СССР пачынаючы з 1930-х рокаў. У прыватнасьці, выпускаліся маркі, прысьвечаныя самой БССР і беларускаму народу: * «Беларусы», сэрыя «Этнаграфія СССР», 1933, намінал маркі — 15 кап. * «Герб БССР», сэрыя «Гербы саюзных рэспублік», 1938, намінал маркі — 20 кап. Адзіная паштовая марка, на якой адлюстраваны [[герб БССР]] узору 1927 року з дубовай галінкай у вянку герба. * «Герб БССР», сэрыя «Гербы саюзных рэспублік», перавыданьне сэрыі ў новым {{Не перакладзена|Дызайн паштовых марак|дызайне|en|Postage stamp design}}, 1947, намінал маркі — 30 кап. * «30 лет БССР», 1949, наміналы марак — 40 кап. і 1 руб. * «Менск — сталіца БССР», сэрыя «Сталіцы саюзных рэспублік», 1958, намінал маркі — 40 кап. * «50 гадоў БССР», сэрыя з трох марак, 1969, намінал марак — 2, 4 і 6 кап. * «60 гадоў БССР», 1979, намінал маркі — 4 кап. <gallery class="center" style="text-align:center; font-size:78%"> The Soviet Union 1933 CPA 424 stamp (Peoples of the Soviet Union. Belarusians).jpg|«Беларусы. Сэрыя «Этнаграфія СССР» (1933) The Soviet Union 1938 CPA 570 stamp (Arms of Byelorussia).jpg|Герб БССР. Сэрыя «Гербы саюзных рэспублік» (1938) Stamp of USSR 1116.jpg|Герб БССР. Сэрыя «Гербы саюзных рэспублік» (1947) 1958 Белорусская ССР Минск круглая площадь.jpeg|Менск — сталіца БССР. Сэрыя «Сталіцы саюзных рэспублік» (1958) The_Soviet_Union_1969_CPA_3721_stamp_(Partisans_and_Sword).jpg|Марка з сэрыі «50 гадоў БССР» (1969) </gallery> Агулам зь Беларусяй зьвязаная тэматыка каля 90 паштовых марак СССР: акрамя беларускай дзяржаўнай сымболікі, гэта беларускія гарады і архітэктура, выбітныя беларускія дзеячы, героі Вялікай Айчыннай вайны, прамысловасьць, культура, мастацтва і прырода Беларусі)<ref name="Baiko" />. ==== Маркі беларускай эміграцыі ==== ===== 1950-я гады ===== [[Файл:Pahonia (25 Hrošaŭ, Blue), Stamp of Belarusian People's Republic.jpg|120пкс|міні|Марка з Пагоняй, вартасьцю 25 грошай]] У студзені 1950 году пачалі рассылацца маркі [[Рада БНР|Рады БНР]]. Ідэя паўстала ў [[Парыж]]ы, дзе жылі ў той час [[Мікола Абрамчык]], [[Лявон Рыдлеўскі]], [[Уладзімер Шыманец]], а ў Амэрыцы маркамі займаўся [[Віталь Кажан]]. Маркі выдалі ў дзьвюх сэрыях. На першай — старшыні Рады БНР: [[Пётра Крэчэўскі]] (марка фіялетавага колеру вартасьцю ў тры талеры) і [[Васіль Захарка]] (чырвонага колеру, адзін талер), Дом Рады БНР (зялёнага колеру, 50 грошай). Аўтар гэтай сэрыі дасюль невядомы. На другой сэрыі: [[Пагоня (герб)|Пагоня]] (чырвонага колеру, вартасьць 25 грошай) і мапа Беларусі (сіняга колеру, 10 грошай). Другая сэрыя надрукаваная па эскізах [[Уладзімер Шыманц|Уладзімера Шыманца]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140803202226/http://tbm-mova.by/belfilatelia3.html Уводзіны ў філатэлію] Сайт ТБМ</ref>. ===== 1960-я гады ===== У 1960 годзе [[Згуртаваньне беларускай моладзі]] выдала марку ў гонар 40-ых угодкаў [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага Збройнага Чыну]] па эскізах мастака [[Генрых Архацкі|Генрыха Архацкага]] ў чырвоным, сінім, зялёным і шэрым колерах. На марцы постаць дзяцюка з [[Бел-чырвона-белы сьцяг|Бел-Чырвона-Белым сьцягам]], на якім напісана: «''[[Тым, што пайшлі паміраць, каб жыла Бацькаўшчына]]''». Тронка сьцягу ў форме паходні з надпісам на полымі: «''The Slucak Uprising 1920—1960''». Справа ўнізе надпіс: «''Freedom for Byelorussia!''» Зьлева долу літары «''БНР''». Маркі надрукаваныя ў аркушах па 20 асобнікаў з надпісам на двух мовах: «''Яны памерлі, каб жыла [[Бацькаўшчына]] — жывеце вы, каб Бацькаўшчына не памерла! Памажыце замацаваць гісторыю Слуцкага Паўстаньня — злажыце ахвяру на выданьне Слуцкага Альманаху. Наклейвайце гэтыя маркі на лістох і пачках — пашырайце праўду аб Беларусі''»<ref name="posta-emihracyji" />. ===== 1970-я гады ===== У 1971 годзе ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] застрайкавалі паштары, і [[Гай Пікарда]] ад імя [[ЗБВБ]] зьвярнуўся па дазвол на адкрыцьцё паштовай службы. Атрымаўшы дазвол, Пікарда сам зрабіў эскізы і надрукаваў аж пяць сэрыяў марак, якія 19 лютага 1971 выйшлі ў абарот. Яны выкарыстоўваліся да 10 сакавіка 1971, калі скончыўся [[страйк]]. * Першая сэрыя. На марцы тэкст у тры радкі: «''З. Б. В. Б. (10 п. ці 20 п.) Пошта''». 10 п. — чырвоная на сьветла-зялёнай паперы; 20 п. — сіняя на сьветла-зялёнай паперы. Наклад — 300 асобнікаў. * Другая сэрыя. Маркі «''Асобны атрад''» з 1920 году з ручной наддрукоўкай ліловага колеру ў ніжнім правым кутку — «10 п.», у левым — «''ZBVB Post''», без зубцоў: 10 п. на 5 кап. — зялёная, 10 п. на 10 кап. — чырвоная, 10 п. на 15 кап. — ліловая, 10 п. на 1 руб — карычневая. Наклад невядомы<ref name="posta-emihracyji" />. * Трэцяя сэрыя. Віньеткі, выпушчаныя ў [[Заходняя Нямеччына|Заходняй Нямеччыне]] ў 1950 року з наддрукоўкамі, як у другой сэрыі: 10 п. на 10 грошай — сіняя з выявай скрутку з мапаю Беларусі; 10 п. на 25 грошай — аранжавая з выявай Пагоні; 10 п. на 50 грошай — зялёная з выявай Дому Рады БНР у Менску; 10 п. на талер — чырвоная з партрэтам Васіля Захаркі і надпісам «В. Захарка 1928—1934»; 10 п. на 3 талеры — ліловая з надпісам «П. Крэчэўскі 1919—1928». Наклад невядомы<ref name="binim_marki">{{Спасылка|аўтар = Натальля Гардзіенка.|імя = Натальля|прозьвішча = Гардзіенка|аўтарlink = Натальля Гардзіенка|суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://kamunikat.org/bek/marki_artikul.html|загаловак = Маркі й налепкі|фармат = |назва праекту = Беларускія эміграцыйныя калекцыі|выдавец = [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва]]|дата доступу = 1 сакавіка 2018|мова = |копія = |дата копіі = |камэнтар = }}</ref>. * Чацьвертая сэрыя. Як першая<ref name="binim_marki" />. * Пятая сэрыя. Выявы гістарычных будынкаў. На ўсіх марках унізе надпіс «Пошта ЗБВБ», па левым баку зьнізу ўверх — «Byelorussia». Марка 1 п., чорная на сьветла-жоўтай паперы, «Полацак» — царква Хрыста Збаўцы і сьв. Эўфрасіньні Полацкай XII стагодзьдзя; 5 п., намінал чорны, сіняя на блакітнай паперы, «Супрасьль» — [[Дабравешчанская царква (Супрасьль)|царква Дабравесьця]] XVI стагодзьдзя; 10 п., намінал чорны, чырвоная на сьветла-зялёнай паперы, «Ішкальдзь» — [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Ішкальдзь)|касьцёл]] XV стагодзьдзя; 15 п., намінал чорны, зялёная на ружовай паперы, «Магілёў» — меская [[Віцебская ратуша|ратуша ў Віцебску]] XVIII стагодзьдзя{{Заўвага|Памылкова пазначаная як Магілёўская}}; 20 п., намінал чорны, чырвоная на аранжавай паперы, «Нясьвіж» — дом XVIII стагодзьдзя на Рынкавым пляцы. Наклад 1000 асобнікаў, выдадзеныя аркушамі па 5 марак<ref name="binim_marki" />. У 1972 року да 450-годзьдзя кнігадрукаваньня на тэрыторыі Беларусі [[БІНіМ]] выдаў марку з партрэтам [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]]. Марка вішнёвага колеру, партрэт у рамцы са словамі «450-я ўгодку друку ў Беларусі. Др. Фр. Скарына, 1485?—1540. [[Малая Падарожная Кніжка]]. Вільня, 1522—1972»<ref name="binim_marki" />. === Маркі Рэспублікі Беларусь === [[Файл:Stemp Efrasinia Polackaja.jpg|міні|upright|Першая марка РБ, Крыж Эўфрасіньні Полацкай, 1992]] Пачаткі марак РБ заклала Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 11 верасьня 1991 №351 «Аб выпуску паштовых марак Беларускай ССР». <gallery> Файл:Stemp Flag and map of Belarus.jpg Файл:Stemp Coat of arm of Belarus.jpg </gallery> Першая марка незалежнай Беларусі з выяваю [[крыж Эўфрасіньні Полацкай|крыжа Эўфрасіньні Полацкай]] зьявілася 20 сакавіка 1992 году. Яе аформіў мастак Комлеў. Надрукаваная ў Маскве, як і бальшыня першых беларускіх марак. Наклад — 2 мільёны паасобнікаў. Вартасьць — адзін (напачатку зьбіраліся выдрукаваць рубель, але пасьля тое слова было зьнятае — дасюль беларускія маркі выдаюцца бяз назвы наміналу). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Заўвагі == {{Заўвагі}} [[Катэгорыя:Паштовыя маркі Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Гісторыя пошты Беларусі| Маркі]] nz8dl1qpb7w2n4acs5m86mwqmw0t5kp Вазгелы 0 138146 2678175 2623542 2026-07-08T15:35:04Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678175 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вазгелы |Лацінка = Vazhieły / Vazgieły |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вазгелаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Маладэчанскі раён|Маладэчанскі]] |Сельсавет = [[Радашкавіцкі сельсавет|Радашкавіцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 126 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222323 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 6 |Шырата сэкундаў = 52 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 8 |Даўгата сэкундаў = 5 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ва́згелы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 290.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Вуша (прыток Вяльлі)|Вушы]]. Уваходзяць у склад [[Радашкавіцкі сельсавет|Радашкавіцкага сельсавету]] [[Маладэчанскі раён|Маладэчанскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вазгайла}} [[Ваз|Ваза або Воза]] (Waso, Woso) і [[Гайла (імя)|Гайла або Гала]] (Gailo, Galo) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Waso+Wesenbecca%2C+Wesincheim#v=snippet&q=Waso%20Wesenbecca%2C%20Wesincheim&f=false S. 567, 1547, 1637].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ваз|вас- (вос-, вес-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Васбут]], [[Вазгір]], [[Важгін]]; германскія імёны Wospot, Wasger, Wesikin) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] hwas 'востры, завостраны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 220.</ref> або wasjan 'квітнець'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wospot#v=snippet&q=Wospot&f=false S. 320, 1637].</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. У Польшчы адзначалася імя Восгал: ''In Cramkovo… Andreas Vosgal mansum liber'' (1494 год)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 7. — Wrocław, 1984. S. 276.</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 96 чалавек * 2010 год — 126 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Радашкавіцкі сельсавет}} {{Маладэчанскі раён}} [[Катэгорыя:Радашкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Маладэчанскага раёну]] px126vxci41ponvox72kkwb2zmhda7h Алесандра Матры 0 146836 2678324 2645184 2026-07-09T05:07:34Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678324 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Алесандра Матры''' ({{мова-it|Alessandro Matri}}; {{Н}} 19 жніўня 1984 году, [[Сант’Анджэлё-Лядыджана]], [[Італія]]) — італьянскі футбаліст, нападнік. == Кар’ера == === Клюбная === Алесандра пачаў кар’еру ў школе клюбу «Фантуля 1874», адкуль у 1996 годзе перайшоў у «[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20031009220401/http://www.acmilan.com/MostraInfo.asp?id_info=18938 Seconda Squadra 2003/2004]. AC Milan</ref>. Там футбаліст шэсьць гадоў гуляў за моладзевы склад. 24 траўня 2003 году Матры дэбютаваў у асноўным складзе каманды на 71-й хвіліне матчу [[Сэрыя A|Сэрыі А]] супраць «[[П’ячэнца (футбольны клюб)|П’ячэнцы]]», у якім «расанэры» трывалі паразу зь лікам 4:2<ref>[https://web.archive.org/web/20101024175434/http://www.forzamilan.com/may2003.htm Milan youngsters tested]. Forza Milan</ref>. Некаторы час Алесандра правёў у арэндах у невялікіх клюбах зь ніжэйшых дывізіёнаў. Улетку 2007 году перайшоў у «[[Кальяры (футбольны клюб)|Кальяры]]», які выкупіў палову правоў на гульца за 2,3 млн эўра. Гулец дэбютаваў у складзе каманды ў гасьцявым матчы супраць «[[Напалі Нэапаль|Напалі]]», у якім «Кальяры» атрымаў перамогу зь лікам 1:0. Нягледзячы на вялікую колькасьць праведзеных гульняў, кіраўніцтва каманды, больш карысталася даверам у нападзе іншых гульцоў, а Матры рэгулярна выходзіў на поле з лаўкі запасных. У [[Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе 2008—2009 гадоў|сэзоне 2008—2009 гадоў]] футбаліст правёў 31 матч, але толькі ў 11 зь іх ён выходзіў на поле ў стартавым складзе. Пасьля таго, як клюб пакінуў [[Робэрт Аквафрэска]], Матры стаў гульцом асновы каманды. У [[Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе 2009—2010 гадоў|сэзоне 2009—2010 гадоў]] ён забіў 13 галоў, стаўшы найлепшым бамбардзірам клюбу. Пры гэтым, Алесандра ня толькі забіваў мячы сам, але й часьцяком асыставаў партнэрам па нападзе<ref>[http://www.sports.ru/football/52632932.html Топ-фонтан]. sports.ru</ref>. Узімку 2011 году гульцом зацікавіўся турынскі «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20110205210843/http://www.championat.ru/football/news-719960.html Челлино: «Ювентусу» нужен Матри, но я его не продам]. championat.ru</ref>, які 31 студзеня, у апошні дзень трансфэрнага акна, арандаваў гульца за суму ў 2,5 млн эўра<ref>[https://web.archive.org/web/20130430162028/http://www.sovsport.ru/news/text-item/434380 «Ювентус» подписал Алессандро Матри]. «Советский спорт»</ref>. У новым клюбе гулец працягнуў пасьпяховыя выступы. 22 чэрвеня 2011 году «Ювэнтус» абвесьціў пра тое, што з гульцом падпісаны чатырохгадовы кантракт, а ягоны трансфэр выкуплены ў «Кальяры». Сума ўгоды склала 15,5 млн эўра, якія выплачваюцца на працягу трох гадоў<ref>[https://web.archive.org/web/20110629085620/http://www.juventus.ru/news.php?readmore=13880 Матри, Квальярелла, Пепе и Мотта — игроки «Ювентуса»]. Juventus.ru</ref>. 30 жніўня 2013 году «Мілян» выкупіў свайго выхаванца зь «Ювэнтуса» за 11 млн эўра<ref>[https://web.archive.org/web/20141215150152/http://www.juventus.com/wps/wcm/connect/f0c6ef73-b187-4ce2-a87d-c396d8a491ff/comunicato+30082013+matri+eng.pdf?MOD=AJPERES Agreement with A.C. Milan for the definitive disposal of the player Alessandro Matri]. Juventus.com</ref>. Падчас зімняга трансфэрнага вакна 2014 году «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]» ўзяла Матры ў арэнды з прычыны пашкоджаньняў сваіх асноўных форвардаў — італьянца [[Джузэпэ Росі]] й немца [[Марыё Гомэс]]а. На [[Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе 2014—2015 гадоў|сэзон 2014—2015 гадоў]] Алесандра адправіўся ў арэнду ў клюб «[[Джэноа Генуя|Джэноа]]», дзе забіў 7 мячоў за першы этап чэмпіянату, пасьля чаго быў зноўку арандаваны «Ювэнтусам». === Міжнародная === Матры атрымаў першы выклік у [[Зборная Італіі па футболе|зборную Італіі]] на таварыскі матч супраць [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]], які адбыўся 9 лютага 2011 году. 29 сакавіка таго ж году ён дэбютаваў у таварыскім матчы супраць [[Зборная Ўкраіны па футболе|зборнай Украіны]], дзе забіў свой першы гол на 81-й хвіліне. == Дасягненьні == '''«Ювэнтус»''': * [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]] (3): 2012, 2013, 2015 * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2015 * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]] (2): 2012, 2013 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.gazzetta.it/speciali/risultati_classifiche/2010/calcio/seriea/giocatori/giocatore_alessandro_matri_272659976.shtml Профіль] на La Gazzetta dello Sport * [https://web.archive.org/web/20110811062426/http://aic.football.it/scheda/12847/matri-alessandro.htm Профіль] на football.it * [http://www.transfermarkt.co.uk/en/alessandro-matri/profil/spieler_40660.html Профіль] на transfermarkt {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Матры, Алесандра}} [[Катэгорыя:Італьянскія футбалісты]] tns8a4e09crvbsq06wauitb2vlychtm Ава Гарднэр 0 149365 2678308 2180832 2026-07-09T01:20:02Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678308 wikitext text/x-wiki {{Кінэматаграфіст |Імя = Ава Гарднэр |Арыгінал імя = Ava Gardner |Фота = Eiganotomo-avagardner-dec1953.jpg |Подпіс = Студыйны фатаздымак 1953 году |Шырыня = |Імя пры нараджэньні = Ава Лавінія Гарднэр |Дата нараджэньня = {{Нарадзілася|24|12|1922}} |Месца нараджэньня = [[Паўночная Караліна]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] |Дата сьмерці = {{Памерла|25|1|1990|гадоў=67}} |Месца сьмерці = [[Лёндан]], [[Вялікабрытанія]] |Прафэсія = акторка |Гады актыўнасьці = 1941—1986 |imdb_id = 0001257 }} '''Ава Гарднэр''' ({{мова-en|Ava Gardner}}; [[24 сьнежня]] [[1922]] — [[25 студзеня]] [[1990]]) — амэрыканская [[акторка]], адна з самых яскравых зорак [[Галівуд]]у 1940-х і 1950-х гадоў. Намінантка прэміі «[[Оскар]]». Увайшла ў сьпіс найвялікшых кіназорак у гісторыі Галівуду. Уладальніца «твару анёла й цела багіні», яе часта называюць адной з самых прыгожых акторак [[20 стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]]. Тройчы была ў шлюбе, у тым ліку зь [[Мікі Руні]] й [[Фрэнк Сынатра|Фрэнкам Сынатрам]]. == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * {{imdb імя|id=0001257|імя=Ава Гарднэр}} * [https://web.archive.org/web/20110201032956/http://www.movietreasures.com/Ava_Gardner/ava_gardner.html Ава Гарднэр на MovieTreasures.com] * [https://web.archive.org/web/20200303041203/http://www.avagardner.org/ Музэй Авы Гарднэр] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гарднэр, Ава}} [[Катэгорыя:Акторкі ЗША]] qubxxwgpglqqsl27mr68oy2u3j6czw3 Ільля Рэпін 0 149922 2678279 2671652 2026-07-08T21:56:54Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678279 wikitext text/x-wiki {{Мастак |Імя = Ільля Рэпін |Партрэт = Ilya Efimovich Repin in the Photographers studio Rentz and Schrader.jpg |Апісаньне = Фатаздымак 1900-х гадоў |Імя пры нараджэньні = |Псэўданімы = |Нацыянальнасьць = |Заняткі = [[партрэтызм]], [[жывапіс]] |Пратэжаваньне = |Вучоба = [[Імпэратарская Акадэмія мастацтваў]] |Плынь = [[рэалізм (мастацтва)|рэалізм]] |Працы = |Уплывам = Іван Мікалаевіч Крамской, Павал Пятровіч Чысьцякоў |Уплыў = Даміян Васілевіч Шыбнёў |Аўтограф = Repin signature.svg }} '''Ільля́ Рэ́пін''' ({{мова-ua|Ілля Ріпин}}; 5 жніўня 1844, [[Чугуеў]], [[Расейская імпэрыя]] — 29 верасьня 1930, [[Куокала]], [[Фінляндыя]]) — [[Украіна|украінскі]] жывапісец і графік, пэдагог. Навучаўся ў [[Малявальная школа таварыства заахвочваньня мастакоў|Малявальнай школе таварыства заахвочваньня мастакоў]] у Крамскога (1863), [[Пецярбурская акадэмія мастацтваў|Пецярбурскай акадэміі мастацтваў]] (1864—1871). Чалец таварыства перасоўных мастацкіх выставаў з 1878 году. Выкладаў у Вышэйшым мастацкім вучылішчы пры Акадэміі мастацтваў (1894—1907). У творчасьці Рэпіна ўвасоблены найлепшыя дасягненьні дэмакратычнага мастацтва таго часу. У жанравых палотнах адлюстраваў супярэчнасьці грамадзкага жыцьця пасьлярэформеннай Расеі, паказаў сілу, веліч і чалавечую годнасьць абяздоленага народа, раскрыў мужнасьць і высакароднасьць рэвалюцыянэраў («Бурлакі на Волзе», 1870—1873), «Хрэсны ход у Курскай губэрні», 1880—1883, «Адмова ад споведзі», 1879—1885, «Не чакалі», 1884—1888). У шматлікіх партрэтах стварыў глыбока псыхалягічныя вобразы прадстаўнікоў розных пластоў расейскага грамадзтва («Мужычок з баязьлівых», «Протадыякан», абодва 1877). У гістарычных карцінах імкнуўся паказаць трагічныя перапляценьні чалавечых пачуцьцяў, моцныя драматычныя характары («Царэўна Соф’я», 1879, «Іван Жахлівы й ягоны сын Іван», 1885), раскрыць вольналюбівы дух народа («Запарожцы пішуць пісьмо турэцкаму султану», 1878—1891). [[Файл:Belarus-Zdrawneva-Manor of Ilya Repin-1.jpg|міні|200пкс|зьлева|Музэй-сядзіба Рэпіна «[[Здраўнёва]]». [[Руба]], [[Беларусь]]]] У 1892—1900 гады жыў наездамі й працаваў ва ўласным маёнтку Здраўнёва на беразе [[Дзьвіна|Дзьвіны]] (цяпер [[Віцебскі раён]]). Тут былі створаны карціны «Беларус», «Асеньні букет», «Паляўнічы з ружжом», «На Заходняй Дзьвіне. Усход сонца» (эцюд; усе 1892), «Сьвяточнае гуляньне ў Здраўнёве» (1893), «Касец-літвін» (1894), «Дуэль», «Месячная ноч. Здраўнёва», «Партрэт сына Юрыя на тэрасе здраўнёўскага дома» (усе 1896), абразы «Хрыстос» (1894) і «Маці Божая» (1896) для царквы суседняй вёсцы Слабада. У Здраўнёве Рэпіна часьцяком наведвалі вядомыя людзі [[Віцебск]]у й навакольляў: гісторык Сапуноў, краязнавец і грамадзкі дзяяч Стукаліч, фатограф Юркоўскі й іншыя. Пад уплывам Стукаліча Рэпін зьбіраўся напісаць гістарычную карціну пра Віцебскае паўстаньне 1623 году, ад якога зрабіў толькі эскіз «Пропаведзь Кунцэвіча ў Віцебску», (1893). == Галерэя == <gallery class="center"> Byelorussian by Repin.jpg|[[Беларус (карціна)|Беларус]], 1892 REPIN Ivan Terrible&Ivan.jpg|''[[Іван Жахлівы]] й ягоны сын Іван пятніцаю, 16 лістапада 1581 году'', 1870—1873 ([[Трацьцякоўская галерэя]], [[Масква]]) Ilia Efimovich Repin (1844-1930) - Volga Boatmen (1870-1873).jpg|''[[Асначы на Волзе]]'', 1870—1873 ([[Дзяржаўны Расейскі музэй|Дзяржаўны расейскі музэй]], [[Санкт-Пецярбург]]) Ilya Efimovich Repin (1844-1930) - Portrait of Leo Tolstoy (1887).jpg|Партрэт [[Леў Талстой|Льва Талстога]], 1887 Repin state council2.jpg|Цырыманіяльнае паседжаньне Дзяржаўнай Думы, 1900 Repin 17October.jpg|«Маніфэстацыя 17 кастрычніка 1905 году» (1907—1911) Nicolas II of Russia by Iliya Repin.jpg|Імпэратар [[Мікалай II]] </gallery> Творам Рэпіна ўласьцівы глыбіня зьместу, энэргія й плястыка жывапіснай формы, цэльнасьць кампазыцыі, выразнасьць колеру й малюнка, майстэрства ў перадачы сьвятло-паветранага асяродзьдзя. Дзейнасьць Рэпіна зрабіла вялікі ўплыў на творчасьць беларускіх партрэтыстаў канца XIX — пачатку XX стагодзьдзяў. У 1989 годзе быў адчынены музэй-сядзіба Рэпіна «Здраўнёва». У Нацыянальным мастацкім музэі Рэспублікі Беларусь захоўваюцца 13 жывапісных палотнаў Рэпіна, сярод іх: «Украінка ля плятня» (1876), «Запарожцы» (эскіз да карціны, 1880-я), партрэты Ценішавай (1893), Андрэевай (1905). == Рэпін і Украіна == Рэпін нарадзіўся ва Ўкраіне, этнічна напалову ўкраінец, сябраваў з украінскімі патрыётамі. Нарадзіўся ў [[Чугуеў|Чугуеве]] (цяпер [[Харкаўская вобласьць|Харкаўскай вобласьці]]), у сям’і ваеннага пасяляніна-каляніста Яфіма Рэпіна. Як быў перакананы сам Ільля, адбываўся ён з казацкага роду, насіў прозьвішча Рэпа, якое пасьля [[русыфікацыя|расеізавалі]]. У дзяцінстве Ільля даведаўся ўвесь груз жабрацкай жыцьця, сацыяльнае становішча вайскоўцаў пасялян у Расейскай імпэрыі быў толькі трохі лепш ад становішча прыгонных. На працягу амаль чатырох гадоў працаваў у іканапіснай арцелі Бунакова, расьпісваў і аднаўляў царквы на [[Слабажаншчына|Слабажаншчыны]], такім чынам атрымаў элемэнтарную мастацкую адукацыю. Аднак з Украінай Ільля Рэпін быў зьвязаны ня толькі паходжаньнем, але і пачуцьцёва. Ён быў закаханы ў ўкраінскую прыроду, чалавека, фальклёр і вылучаў праблему ўкраінскага стылю ў мастацтве. Да сяброў Ільі Рэпіна належалі ўкраінскія дзеячы: [[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]], М. Мурашка, Д. Яварніцкі, Яўген Чыкалэнка і многія іншыя. Паміж вучнямі былі Н. Пімонэнка, А. Мурашка, І. Макушэнка [[Красіцкі Фоцій Сцяпанавіч|Ф. Красіцкага]], С. Прохараў, І. Шульга, Ф. Чупрінэнка і іншыя. Як пэдагог і крытык напісаў кнігу «Далёкае блізкае» (1953). Пасьля рэвалюцыі Ільля Рэпін не жадаў жыць у савецкай Расеі і застаўся ў сваім маёнтку «Пенаты» ў Куоккала (Фінляндыя), дзе і памёр. У 1982 году «Пенаты» адноўлена і адкрыта як «Музэй-сядзіба І. Ю. Рэпіна». Стварыў шматлікія партрэты дзеячаў украінскай культуры: С. Любіцкое, М. Мурашка (1877), [[Тарноўска Васіль (малодшы)|В. Тарноўскага]] (1880, «Гетьман») і С. Тарноўскай [[Тарас Шаўчэнка|Т. Шаўчэнка]] (1888) [[Дзьмітры Багалій|Д. Багалій]] (1906) чатыры эскізы праекту помніка Шаўчэнкі ў Кіеве (на конкурс 1910—1914). Рабіў ілюстрацыі да твораў [[Мікалай Гогаль|М. Гогаля]] «Тарас Бульба» і «Сарочынскі кірмаш» (1872&nbsp;— 82), кнігі [[Дзьмітры Яварніцкі|Д. Яварніцкага]] «Запарожжа ў рэштках даўніны і паданьнях народа» (1887), а таксама малюнкі з славутасьцяў ўкраінскай архітэктуры, украінскіх народных тыпаў і таму падобнае. <gallery widths="100px" heights="100px" class="center"> Репин. Украинка у плетня.jpg|«Украінка ля плятня», 1876 Zaporoj kazaki-14.jpg|Запарожцы пішуць ліст турэцкаму султану, 1880—1891, фрагмэнт «Пісар» — партрэт гісторыка і этнографа [[Дзьмітры Яварніцкі|Дзьмітрыя Яварніцкага]] Kostomarov by Repin.jpg|[[Мікалай Кастамараў]] перад сьмерцю, 1885 RepinSelfPortrait.jpg|[[Аўтапартрэт]], 1887, [[Трацьцякоўская галерэя]] Ілля Рєпін. Портрет Тараса Шевченка.jpeg|Партрэт Тараса Шаўчэнкі, 1888 1878Две крестьянки. Этюд к Проводам новобранца.JPG|Дзьве сялянкі. Эцюд да «провадаў навабранца» </gallery> Рєпін пісаў патрыятычныя карціны і карціны, прысьвечаныя Украіне, такія як: «Украінка ля плятня» (1876), «Запарожцы пішуць ліст турэцкаму султану» (1880-91, адзін варыянт у Санкт-Пецярбургу (Рускі музэй), другі — у Харкаўскім Дзяржаўным Музэі выяўленчага мастацтва); «Вячэрніцы» (1881), «Гайдамакі» (1902), «Чарнаморская вольніца» (1903), «Гапак» (1930, не закончаны), «Эцюд акадэмічнай натуршчыцы», «Солоха і дзяк». <gallery widths="100px" heights="100px" class="center"> Repin Cossacks.jpg|«[[Запарожцы (карціна)|Запарожцы пішуць ліст турэцкаму султану]]» (1880) Ilja Jefimowitsch Repin 001.jpg|«Вячоркі», 1881 Ilya Repin Unexpected visitors.jpg|«Ня чакалі», 1884—1888 1877Деревня Мохначи близ Чугуева.JPG|«Сяло Мохначі каля [[Чугуеў|Чугуева]]», 1877 </gallery> Рэпін быў чальцом журы камісіі, мэтай якой было стварэньне помніка Т. Шаўчэнкі да 100-годзьдзя з дня нараджэньня паэта і мастака. Як і некаторыя іншыя ўкраінскія мастакі, Рэпін выйшаў з журы, паколькі быў незадаволены канчатковым выбарам камісіі. Ільля Яфімавіч называў Шаўчэнкі «апосталам свабоды» і ўласнаручна выканаў некалькі эскізаў для праекту помніка. В. К. Развадоўскі меў намер стварыць паштоўку, грошы ад продажу якой накіраваць на будаўніцтва помніка. Для гэтага І. Рэпін намаляваў акварэльлю «Праметэя» з паэмы Шаўчэнкі «Каўказ». Рэпін стаў чальцом-заснавальнікам Саюза абароны помнікаў Т. Шаўчэнкі, статут якой не было зацьверджана ўладамі. Дапамагаў камітэта пры Саюзе выяўленчых мастацтваў ім. В. Верашчагіна ў г Мікалаеве, быў паважаным чальцом Кіеўскай літаратурна-артыстычнай саюза, Кіеўскага саюза даўніны і мастацтва. == Вучні Рэпіна == * [[Валянцін Аляксандравіч Сяроў]] * [[Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў]] == Ушанаваньне == {{Калёнкі|2}} === Беларусь === * Вуліца Рэпіна — у [[Менск]]у * Вуліца Рэпіна — у [[Гомель|Гомелі]] === Украіна === * Вуліца Рэпіна — [[Львоў]] * Вуліца Рэпіна — у Кіеве * Вуліца Рэпіна — [[Віньніца]] * Вуліца Рэпіна — [[Эўпаторыя]] * Вуліца Рэпіна — [[Івана-Франкоўск]] * Вуліца Рэпіна — [[Крамянчук]] * Вуліца Рэпіна — [[Лісічанск]] * Вуліца Рэпіна — [[Луцак]] * Вуліца Рэпіна — [[Севастопаль]] * Вуліца Рэпіна — [[Сімфэропаль]] * Вуліца Рэпіна — [[Харкаў]] * Вуліца Рэпіна — [[Чаркасы]] === Расея === * Вуліца Рэпіна — [[Бранск]] * Вуліца Рэпіна — [[Валгаград]] * Вуліца Рэпіна — [[Екацярынбург]] * Вуліца Рэпіна — [[Калінінград]] * Вуліца Рэпіна — [[Ліпецк]] * Вуліца Рэпіна — [[Масква]] * Вуліца Рэпіна — [[Перм]] * У [[Санкт-Пецярбург]]у: ** Вуліца Рэпіна — [[Васільеўскі востраў]] ** Вуліца Рэпіна — Ламаносаў * Вуліца Рэпіна — [[Стаўрапаль]] * Вуліца Рэпіна — [[Цьвер]] * Вуліца Рэпіна — [[Чэбаксары]] {{Канец калёнкі}} === Казахстан === * Вуліца Рэпіна — [[Алматы]]. == Глядзіце таксама == * [[2468 Рэпін]] — астэроід, названы ў гонар мастака<ref>Lutz D. Schmadel, International Astronomical Union Dictionary of Minor Planet Names. — 5-th Edition. — Berlin Heidelberg New-York : Springer-Verlag, 2003. — 992 с — {{ISBN|3-540-00238-3}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{Пачатак сьпісу крыніцаў|2}} * ''Сухарукаў А., Шышанаў В.'', Рэпіна І. Я. Музэй-сядзіба «Здраўнёва» // [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі]]: У 6 т., Т.6. Кн.1. {{Мн.}}: БелЭн, 2001. — С.174. * ''Сухарукаў А., Шышанаў В.'', Музэй-сядзіба І. Я. Рэпіна «Здраўнёва» як цэнтар разьвіцьця беларуска-рускіх культурных сувязяў // Нацыянальныя меншасьці Беларусі. Кн.3. [[Брэст]]-{{Мн.}}, 1996. — С.18-19. * ''Шышанаў В.'', Беларусь і беларусы вачыма Ільлі Рэпіна // Гісторыя, культуралогія, мастацтвазнаўства: Матэрыялы III Міжнар. кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў дыялёгу цывілізацый» (Менск, 21-25 мая, 4-7 сьнеж. 2000 г.). {{Мн.}}: «Беларускі кнігазбор», 2001. (Беларусіка = Albaruthenica; Кн. 21). — С.311-316. * ''Шышанаў В.'', Невядомае [http://issuu.com/linkedin63/docs/2000_vicebski_sshytak_zdraunjova Здраўнёва] // Віцебскі сшытак. 2000. № 4. — С.90-115. * ''Велічко Ю.'', Україна в творчості І.&nbsp;Є. Репіна. {{К.}}, 1963. {{Ref-uk}} * [http://izbornyk.org.ua/encycl/euii188.htm Рєпін Ілля] // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя ўкраіназнаўства|7}} — Т.7. С.2499. — {{ISBN|966-7155-02-1}} * ''Шишанов В.'', [https://issuu.com/linkedin63/docs/1996_oblik_zdravnevo Здравнёво. Исторический облик и музеефикация усадьбы]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Матэрыялы II Міжнароднай канфэрэнцыі па праблемах музеефікацыі ўнікальных гістарычных тэрыторыяў. [[Полацк]], 1996. — С.38-44. {{Ref-ru}} * ''Шишанов В.'', Репин в Белоруссии // Служба спасения 01, {{Мн.}}, 2000. № 5. — С.54-57.{{Ref-ru}} * ''Шишанов В. А.'', [http://issuu.com/linkedin63/docs/2004_repinskie_chtenija Здравнёво: после октября 1917] // Репинские чтения: Материалы чтений в Музее-усадьбе И. Е. Репина «Пенаты» (2003—2004). {{СПб.}}: «ИП Комплекс», 2004. — С.80—89.{{Ref-ru}} * ''Шишанов В. А.'', К истории коллекции работ Репина в Витебском областном краеведческом музее // [http://issuu.com/linkedin63/docs/2004_repinskie_chtenija Репинские чтения]: Материалы чтений в Музее-усадьбе И. Е. Репина «Пенаты» (2003—2004). {{СПб.}}: «ИП Комплекс», 2004. — С.90-97. {{Ref-ru}} * ''Шишанов В. А.'', [https://web.archive.org/web/20160729185904/https://issuu.com/linkedin63/docs/2010_zdravnevskaja_shkola Материалы Государственного архива Витебской области о школе в усадьбе «Здравнево»] / В. А. Шишанов // Адукацыя на Віцебшчыне: гісторыя й сучаснасьць: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., Віцебск, 30-31 сакавіка 2010 г., [[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Віц. дзярж. ун-т]], рэдкал.: В. У. Акуневіч (адк. рэд.) [і інш.] — [[Віцебск]]: УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2010. — С.128-132.{{Ref-ru}} * ''Шишанов В.'', [http://issuu.com/linkedin63/docs/1996_oblik_zdravnevo Здравнёво. Исторический облик и музеефикация усадьбы] // Матэрыялы II Міжнароднай канферэнцыі па праблемах музеефікацыі унікальных гістарычных тэрыторый. [[Полацк]], 1996. — С.38-44. * ''Москвинов В.'', Репин на Харковщине. X. 1959; Репин и Украина. {{К.}}, 1962; {{Ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20160324123627/https://issuu.com/linkedin63/docs/repin_zdravnjovo_bibliograficheskij Репин и Здравнёво. Библиографический указатель]. 1995—2001 / Сост. Шишанов В.&nbsp;А.&nbsp;Витебск: Витебский областной краеведческий музей, 2001. — 20 с {{Ref-ru}} {{Канец сьпісу крыніцаў}} == Вонкавыя спасылкі == {{Пачатак сьпісу крыніцаў|2}} * [http://zviazda.by/2014/12/65706.html Карціна Рэпіна «Здраўнёва»]{{Недаступная спасылка|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20120105140744/http://smallbay.ru/repin.html Илья Репин. Картины и биография]{{Ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20080929081748/http://repin.chuguev.net/ Шишанов В. А. Репин и Беларусь]{{Ref-ru}} * {{Ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20150502142446/http://www.abcgallery.com/R/repin/repin.html Ilya Repin at Olga’s Gallery]{{Ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20070927014550/http://www.russianmuseums.info/M267 Penaty, currently a museum] {{Ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20181012134829/http://www.art-drawing.ru/biographies/brief-biographies/1228-ilya-repin Рэпін Ільля. Кароткая біяграфія]{{Ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20181009231541/http://www.art-drawing.ru/gallery/category/714-repin-ilya-e Рэпін Ільля. Карціны]{{Ref-ru}} * [http://ilya-repin.ru/ Все, что вы хотели знать о Репине, но боялись спросить. Энциклопедия Репина] {{Ref-ru}} * [http://www.bibliotekar.ru/kRepin/ Биография Ильи Репина] {{Ref-ru}} {{Канец сьпісу крыніцаў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рэпін, Ілья}} [[Катэгорыя:Украінскія мастакі]] [[Катэгорыя:Мастакі Расейскай імпэрыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імпэратарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Імпэратарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Правадзейныя сябры Імпэратарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Перасоўнікі]] [[Катэгорыя:Мастакі-рэалісты]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёну]] [[Катэгорыя:Ільля Рэпін| ]] [[Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы]] [[Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід]] 80e7q9puzsrcpnl2ctpamdpl5a9i8qc МЛ Віцебск 0 169173 2678334 2673863 2026-07-09T07:14:57Z Dymitr 10914 /* Статыстыка */ дапаўненьне 2678334 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Макслайн |Лягатып = FC Maxline Logo.png |ПоўнаяНазва = |Заснаваны = |Горад = [[Віцебск]], [[Беларусь]] |Стадыён = [[Цэнтральны спарткомплекс]] |Умяшчальнасьць = 8144 |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|МакслайнВіЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|МакслайнВіСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|МакслайнВі}} |Сайт = |Прыналежнасьць = Беларускія }} «'''Макслайн'''» — беларускі футбольны клюб зь [[Віцебск]]у. Клюб гістарычна павязаны з рагачоўскім «[[Дняпро Рагачоў|Дняпром]]» і першы час таксама базаваўся ў [[Рагачоў|Рагачове]], аднак у 2023 годзе пераехаў на поўнач краіны. У 2025 годзе клюб дэбютаваў у [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лізе]] і адразу стаў пераможцам турніру. Здабыцьцё тытула чэмпіёнаў краіны ў першы ж сэзон пасьля прасоўваньні ў найвышэйшы дывізіён раней не ўдавалася аніводнаму беларускаму клюбу. == Гісторыя == Гісторыя клюбу цесна павязаная з рагачоўскім «[[Дняпро Рагачоў|Дняпром]]» і [[Андрэй Іваненка|Андрэем Іваненкам]], які доўгі час працаваў з рагачоўцамі. У пачатку 2021 году клюб перайшоў у прыватнае валоданьне Іваненкі, які запрасіў спонсараў і зьмяніў назву на «Макслайн» паводле назвы асноўнага спонсару каманды. Яшчэ больш узмацніўшы склад, рагачоўскі клюб у [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|сэзоне 2021 году]] ўпэўнена перамог у Гомельскім дывізіёне, а ў плэй-оф другой лігі дайшоў да фіналу, дзе ў дадатковы час саступіў «[[Астравец (футбольны клюб)|Астраўцу]]» (1:3). Другое месца дазволіла камандзе выйсьці ў першую лігу. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|сэзоне 2022 году]] «Макслайн» значна ўзмацніўся, запрасіўшы сярод іншых былога футбаліста зборнай Беларусі [[Сяргей Балановіч|Сяргея Балановіча]]. Галоўным трэнэрам каманды стаў малады [[Піліп Палякоў]], але ўжо ў траўні ён пакінуў клюб, і ягонае месца заняў [[Леанід Лагун]]. Рагачоўскі клюб добра пачаў сэзон, але пазьней шэраг няўдачаў адкінуў каманду ў сярэдзіну табліцы. У ліпені Лагун быў звольнены, а галоўным трэнэрам быў прызначаны дасьведчаны [[Юры Пунтус]]. Пад ягоным кіраўніцтвам «Макслайн» здолеў вярнуцца ў барацьбу за выхад у найвышэйшую лігу. Разграміўшы ў перадапошнім туры «Астравец» (5:0), рагачоўская каманда забясьпечыла чацьвертае месца і стыкавыя матчы за месца ў найвышэйшай лізе супраць койданаўскага «[[Арсэнал Койданаў|Арсеналу]]», дзе перамагла (2:3, 3:1) і выйшла ў элітны дывізіён. Аднак, 28 лістапада 2022 году на паседжаньні выканкаму АБФФ клюбу было адмоўлена ў допуску да праходжаньня ліцэнзаваньня на ўдзел у найвышэйшай лізе праз тое, што клюб зьяўляецца сябрам фэдэрацыі меней за належныя два гады<ref>{{cite web|date = 2022-11-28|url = https://football.by/news/169969 |title = "Макслайн" не может играть в высшей лиге в сезоне-2023. Зачем было проводить "стыки"? |website = football.by|accessdate = 2023-02-27|language = ru}}</ref>. 30 лістапада АБФФ выпусьціла афіцыйную заяву наконт адмовы<ref>{{cite web|date = 2022-11-30|url = https://football.by/news/170030 |title = АБФФ о "Макслайне": "Данный клуб полностью не соответствует требованиям, предъявляемым к клубам высшей лиги" |website = football.by|accessdate = 2023-02-27|language = ru}}</ref>. 19 сьнежня 2022 году арбітраж АБФФ адхіліў апэляцыю «Макслайна» на вырак выканкаму, такім чынам яно стала канчатковым<ref>{{cite web|date = 2022-12-19|url = https://football.by/news/170626 |title = "Макслайн" VS арбитраж — 0:1. Хроника борьбы Рогачева за элитную прописку |website = football.by|accessdate = 2023-02-27|language = ru}}</ref>. У студзені 2023 году на паседжаньні рады фундатараў і спонсараў клюбу было пастаноўлена, што «Макслайн» у сэзоне 2023 году возьме ўдзел у першай лізе, пры гэтым перабазуецца ў іншы горад<ref>{{cite web|date = 2023-01-10|url = https://football.by/news/171068 |title = "Макслайн" остается в первой лиге и переезжает в другой город |website = football.by|accessdate = 2023-02-27|language = ru}}</ref>, якім стаў [[Віцебск]]. Каманда пасьпела добра ўзмацніцца перад пачаткам сэзону. Галоўным трэнэрам быў прызначаны [[Глеб Кулебін]], аднак ужо ў траўні 2023 году пасьля шэрагу няўдачаў ён быў звольнены, і неўзабаве «Макслайн» зноў ачоліў Юры Пунтус. У ліпені 2023 году «Макслайн» пакінуў Андрэй Іваненка<ref>{{cite web|date = 2023-07-07|url = https://football.by/news/176436 |title = Андрей Иваненко покидает пост директора "Макслайна": "Две хозяйки на одной кухне не уживутся" |website = football.by|access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref>. Клюб яшчэ спрабаваў змагацца за месца ў Найвышэйшай лізе, але ня здолеў вытрымаць канкурэнцыі з боку магілёўскага «[[Дняпро Магілёў|Дняпра]]» і «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебску]]», у выніку скончыў сэзон на 5-м месцы пры 17 удзельніках. == Дасягненьні == ''' [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15пкс]] '''Чэмпіён''': [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]] == Склад == : ''Актуальны на 21 сакавіка 2026 году'' {{Склад}} {{Гулец1|1|Q38700922|Бр|}} {{Гулец1|2|Q20035765|ПА|}} {{Гулец1|3|Q111995942|Аб|}} {{Гулец1|4|Q117469751|ПА|}} {{Гулец1|6|Q113516721|Аб|}} {{Гулец|7|{{Сьцяг|Расея}}|Нап|Цімур Іваноў||2005}} {{Гулец1|11|Q32171739|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Тыхуана (футбольны клюб)|Тыхуана]]}} {{Гулец1|14|Q105947481|ПА|}} {{Гулец1|15|Q99531479|ПА|}} {{Гулец1|17|Q121298422|ПА|}} {{Гулец1|18|Q23769589|ПА|}} {{Гулец1|20|Q29419385|Аб|}} {{Падзел складу}} {{Гулец1|21|Q27830810|Нап|}} {{Гулец1|22|Q102320509|ПА|}} {{Гулец1|23|Q2559792|Аб|капітан}} {{Гулец1|25|Q137297209|Аб|}} {{Гулец1|27|Q33296333|ПА|}} {{Гулец1|30|Q105953923|Бр|}} {{Гулец1|45|Q107806586|Аб|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Арсэнал Тула|Арс. Т.]]}} {{Гулец|46|{{Сьцяг|Беларусь}}|Бр|Данііл Котаў||2007}} {{Гулец1|55|Q19921512|ПА|}} {{Гулец1|79|Q106218645|Нап|}} {{Гулец1|80|Q42741462|Нап|}} {{Гулец1|99|Q126724527|Нап|}} {{Канец складу}} == Статыстыка == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=55|Сэзон !width=130|Ліга !width=30|Месца !width=30|{{Падказка|Г|Гульні}} !width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}} !width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}} !width=30|{{Падказка|П|Паразы}} !width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}} !width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}} ![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] |- | rowspan="2" |[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]] || [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Другая]] — Гомельскі || '''1''' || 14 || 12 || 1 || 1 || 62–11 || 37 ||rowspan="2" | [[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|1/32]] |- | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021 году|Другая]] — плэй-оф || '''2''' {{Рост}} || 7 || 4 || 1 || 2 || 18–10 || |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Першая]] || '''4''' || 24 || 12 || 5 || 7 || 45–34 || 41 || [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|1/16]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|Першая]] || '''5''' || 32 || 19 || 4 || 9 || 84–52 || 61 || [[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|1/16]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Першая]] || '''1''' {{Рост}} || 34 || 23 || 4 || 7 || 75–27 || 73 || [[Кубак Беларусі па футболе 2024—2025 гадоў|1/2]] |- | [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|Найвышэйшая]] || {{Залаты мэдаль}} || 30 || 21 || 5 || 4 || 53–18 || 68 || [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|1/2]] |} === Удзел у эўракубках === {| class="wikitable" style="text-align: right;" |- style="text-align: center;" !Кубак !width=30|Г !width=30|В !width=30|Н !width=30|П !width=70|М |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]||1||0||0||0||1—4 |- |[[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубак кубкаў]]||1||0||0||1||1—4 |- |Усяго||1||0||0||1||1—4 |} {| class="wikitable" ! Сэзон ! Спаборніцтва ! Раўнд ! ! Супраціўнік ! Дома ! У гасьцёх ! Вынік |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў|2026/27]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сьцяг|Румынія}} |[[Унівэрсытаця Краёва]] |1:4 |: |''':''' |} == Галоўныя трэнэры == * [[Уладзімер Сіманенка]] (да 2016 году) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://football.by/stat/belarus/2016_2/teams/771/ Профіль на football.by]{{Ref-ru}} {{Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Віцебск]] blhrl3gfa3klxs62lss3d2qwbpcbo9g Вайнілаўшчына (Гарадзенская вобласьць) 0 171079 2678171 2551922 2026-07-08T15:32:29Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678171 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Вайнілаўшчына}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вайнілаўшчына |Лацінка = Vajniłaŭščyna |Статус = хутар |Назва ў родным склоне = Вайнілаўшчыны |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Івейскі раён|Івейскі]] |Сельсавет = [[Бакштаўскі сельсавет (Івейскі раён)|Бакштаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="mashke" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 231362 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 52 |Шырата сэкундаў = 32 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 17 |Даўгата сэкундаў = 0 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Вайні́лаўшчына'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 220</ref> — [[хутар]] у [[Беларусь|Беларусі]], паміж рэкамі [[Волка (прыток Заходняй Бярэзіны)|Волкай]] і [[Ізьледзь|Ізьледзю]]. Уваходзіць у склад [[Бакштаўскі сельсавет (Івейскі раён)|Бакштаўскага сельсавету]] [[Івейскі раён|Івейскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вайніла}} Вайнэль або Вайніла (Weinel, Wainilo{{Заўвага|{{мова-la|«Senones, dedicatio basilicae Sancti Stephani et matris ecclesiae, tempore Wainilonis constructae»|скарочана}}<ref>Henriet J. La cathédrale Saint-Etienne de Sens: le parti du premier Maître et les campagnes du XIIe siècle // Bulletin Monumental. T. 140, n. 2, 1982. P. 160.</ref>}}<ref>Courlon G. Le livre des reliques de l'abbaye de Saint-Pierre-le-Vif de Sens. — Sens, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=sWgWAAAAYAAJ&q=Wainilo#v=snippet&q=Wainilo&f=false P. 348].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Weinel#v=snippet&q=Weinel&f=false S. 64].</ref>. Іменная аснова [[Война|-вуйн- (-войн-, -вун-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Войнар]], [[Войнат]], [[Гервойна]]; германскія імёны Wunar, Voinot, Geruuni) паходзіць ад старагерманскага wunna, [[Гоцкая мова|гоцкага]] wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] vænn 'прыемны', [[Нямецкая мова|нямецкага]] gewohnt 'задаволены'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віна (імя)|-він- (-вайн-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Wanilo (Wenilo)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wanilo#v=snippet&q=Wanilo&f=false S. 1522].</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 2 чалавекі * 2009 год — няма<ref name="mashke">[https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасьць насельніцтва РБ у 2009 годзе]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Бакштаўскі сельсавет (Івейскі раён)}} {{Івейскі раён}} [[Катэгорыя:Бакштаўскі сельсавет (Івейскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну]] 0rpfr6hbqkvfniq9sin2dk03f34f25r 2678173 2678171 2026-07-08T15:32:55Z ~2026-38974-75 98784 2678173 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Вайнілаўшчына}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вайнілаўшчына |Лацінка = Vajniłaŭščyna |Статус = хутар |Назва ў родным склоне = Вайнілаўшчыны |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Івейскі раён|Івейскі]] |Сельсавет = [[Бакштаўскі сельсавет (Івейскі раён)|Бакштаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="mashke" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 231362 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 52 |Шырата сэкундаў = 32 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 17 |Даўгата сэкундаў = 0 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Вайні́лаўшчына'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 220</ref> — [[хутар]] у [[Беларусь|Беларусі]], паміж рэкамі [[Волка (прыток Заходняй Бярэзіны)|Волкай]] і [[Ізьледзь|Ізьледзю]]. Уваходзіць у склад [[Бакштаўскі сельсавет (Івейскі раён)|Бакштаўскага сельсавету]] [[Івейскі раён|Івейскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вайніла}} Вайнэль або Вайніла (Weinel, Wainilo{{Заўвага|{{мова-la|«Senones, dedicatio basilicae Sancti Stephani et matris ecclesiae, tempore Wainilonis constructae»|скарочана}}<ref>Henriet J. La cathédrale Saint-Etienne de Sens: le parti du premier Maître et les campagnes du XIIe siècle // Bulletin Monumental. T. 140, n. 2, 1982. P. 160.</ref>}}<ref>Courlon G. Le livre des reliques de l'abbaye de Saint-Pierre-le-Vif de Sens. — Sens, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=sWgWAAAAYAAJ&q=Wainilo#v=snippet&q=Wainilo&f=false P. 348].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Weinel#v=snippet&q=Weinel&f=false S. 64].</ref>. Іменная аснова [[Война|-вуйн- (-войн-, -вун-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Войнар]], [[Войнат]], [[Гервойна]]; германскія імёны Wunar, Voinot, Geruuni) паходзіць ад старагерманскага wunna, [[Гоцкая мова|гоцкага]] wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] vænn 'прыемны', [[Нямецкая мова|нямецкага]] gewohnt 'задаволены'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віна (імя)|-він- (-вайн-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Wanilo (Wenilo)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wanilo#v=snippet&q=Wanilo&f=false S. 1522].</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 2 чалавекі * 2009 год — няма<ref name="mashke">[https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасьць насельніцтва РБ у 2009 годзе]</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Бакштаўскі сельсавет (Івейскі раён)}} {{Івейскі раён}} [[Катэгорыя:Бакштаўскі сельсавет (Івейскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну]] skusd4jeo7xhhd2vzv6otf8l566ivw6 Windows Vista 0 171976 2678264 2674810 2026-07-08T19:17:19Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678264 wikitext text/x-wiki {{Апэрацыйная сыстэма |назва = Windows Vist |лёга = [[Файл:Vista Upgrade Paths.png|200пкс|Лягатып]] |здымак = |подпіс = |распрацоўнік = [[Microsoft]] |сямейства = [[Windows]] |выпуск = 30 лістапада 2006 (для карпаратыўных кліентаў)<br> 30 студзеня 2007 (для звычайных карыстальнікаў) |скасаваная = 10 красавіка 2012 <ref>[http://www.zdnet.com/article/its-the-end-of-mainstream-support-for-windows-vista/ Афіцыйны сайт] скасаваная агульная падтрымка</ref> |стабільная_вэрсія = |стабільная_дата = |тэставая_вэрсія = |тэставая_дата = |ядро = [[Гібрыднае ядро]] |паўплываў = |мовы = беларуская |інтэрфэйс = [[Windows Aero]] |ліцэнзія = Microsoft [[EULA]] |сайт = }} '''Windows Vista''' — [[апэрацыйная сыстэма]] карпарацыі [[Microsoft]] сямейства [[Windows NT]], лінейкі апэрацыйных сыстэмаў, якія выкарыстоўваюцца на карыстальніцкіх [[Пэрсанальны кампутар|пэрсанальных кампутарах]]. У стадыі распрацоўкі гэта апэрацыйная сыстэма мела [[Кодавыя імёны ПА Microsoft|кодавую назву]] «Longhorn». У лінейцы прадуктаў Windows NT Windows Vista носіць нумар вэрсіі 6.0 ([[Windows 2000]] — 5.0, [[Windows XP]] — 5.1, [[Windows Server 2003]] — 5.2). Для абазначэньня «Windows Vista» часам выкарыстоўваюць абрэвіятуру «WinVI», якая аб’ядноўвае назву «Vista» і нумар вэрсіі, запісаны [[рымскія лічбы|рымскімі лічбамі]]. Windows Vista, як і [[Windows XP]], — выключна кліенцкая сыстэма. [[Microsoft]] таксама выпусьціла сэрверную вэрсію Windows Vista — [[Windows Server 2008]]. 30 лістапада 2006 году Microsoft афіцыйна выпусьціла Windows Vista і [[Microsoft Office 2007|Office 2007]] для карпаратыўных кліентаў.<ref>{{cite web | url = http://www.microsoft.com/nz/presscentre/articles/2007/jan07_windowsvistalaunch.mspx | title = Microsoft Launches Windows Vista and the 2007 Office System to Consumers | date = 2007-01-30 | accessdate = 2009-11-09 | work = PressCentre | publisher = Microsoft New Zealand | archiveurl = http://www.webcitation.org/618tBMg0p | archivedate = 2011-08-23 }}</ref> Па дадзеных вэб-аналітыкі ад [[W3Schools]], па стане на кастрычнік 2011 году, доля рынка Windows Vista роўная {{Падзеньне}} 5,5%; гэта значэньне дасягала максымуму ў 18,6% у кастрычніку 2009 году<ref name="test">[http://www.w3schools.com/browsers/browsers_os.asp Статыстыка на жнівень], W3schools.</ref>. == Гісторыя == Напачатку этапе распрацоўкі сыстэма была вядомая пад кодавай назвай Longhorn (назва бару Longhorn Saloon недалёка ад лыжнага курорту [[Ўістлер]] у [[Брытанская Калумбія|Брытанскай Калумбіі]]). Назва «Vista» была абвешчана 22 ліпеня 2005 году. Празь некалькі месяцаў Microsoft таксама пераназвалі Windows Longhorn Server у Windows Server 2008. З 8 лістапада 2006 году паўнавартасная вэрсія Windows Vista была даступная для вытворцаў абсталяваньня. Публічны рэліз для карыстальнікаў адбыўся 30 студзеня 2007 году. Варта заўважыць, што шматлікія функцыі, якія плянаваліся ў Windows Vista, не былі ўведзеныя Microsoft з-за абурэньня карыстальнікаў. Напрыклад, меркавалася, што [[OpenGL]] будзе рэалізаваны як надбудова над [[Direct3D]]. Гэта прывяло б да сур’ёзнага падзеньня прадукцыйнасьці OpenGL у параўнаньні з Direct3D і да замацаваньня вэрсіі OpenGL. Але непакой не апраўдаўся, падтрымка OpenGL у Windows Vista засталася<ref>[http://www.pcnews.ru/news/windows-vista-opengl-microsoft-api-direct3d-khronos-group-aeroglass-nvidia-ati-129348.html Windows Vista займела натыўную падтрымку OpenGL.]</ref>. Не ўвайшла ў Windows Vista і [[файлавая сыстэма]] [[WinFS]] — на гэты раз з-за праблем з прадукцыйнасьцю. == Крыніцы == {{крыніцы}} === Microsoft === * [http://www.microsoft.com/rus/windows/products/windowsvista/default.mspx Хатняя старонка Windows Vista] {{ref-ru}} * [http://www.microsoft.com/windowsvista/default.mspx Microsoft Windows Vista homepage]{{ref-en}} * [http://technet.microsoft.com/ru-ru/windows/aa904820 Тэхцэнтр Windows Vista] * [https://web.archive.org/web/20150310005444/https://www.techdays.ru/videos/1025.html Даклад пра ключавыя зьмены ў ядры Windows Vista SP1] * [http://technet.microsoft.com/ru-ru/windows/bb738089 Старонка загрузкі пакета абнаўленьняў Windows Vista SP1] * [http://technet.microsoft.com/ru-ru/windows/dd262148 Старонка загрузкі пакета абнаўленьняў Windows Vista SP2] * {{cite web | url = http://www.microsoft.com/downloads/en/details.aspx?FamilyID=9df23606-7276-4ce2-8993-143e101ddbcd&displaylang=en | title = Сьпіс сумяшчальнасьці дастасункаў Windows Vista для ІТ-спецыялістаў | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110318114049/http://www.microsoft.com/downloads/en/details.aspx?FamilyID=9df23606-7276-4ce2-8993-143e101ddbcd&displaylang=en | archivedate = 2011-03-18 }} === Крытыка === * [https://web.archive.org/web/20150722115657/http://www.infuture.ru/news.php?news_id=508 Infuture.ru: Microsoft: «мэханізм кіраваньня ўліковымі запісамі карыстальнікаў (UAC) раздражняе карыстальнікаў»] * [https://web.archive.org/web/20210227023433/http://news.com.com/Hollywood%2C%20Microsoft%20align%20on%20new%20Windows/2100-1025_3-5844393.html?part=rss&tag=5844393&subj=news CNET Hollywood, Microsoft align on new Windows']{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20090107015533/http://badvista.org/ BadVista.org]{{ref-en}} * [http://www.technologyreview.com/articles/05/09/wo/wo_091905patrizio.asp Technology Review 'Will Windows Upgrade Hand Power To Big Media?']{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} * [http://www.pcstats.com/articleview.cfm?articleID=1871 PC Stats 'Windows Vista, HDCP and Digital Rights Management']{{ref-en}} * [http://news.yahoo.com/news?tmpl=story&u=/ttpcworld/20060210/tc_techtues_pcworld/124642 Yahoo News 'Ten Reasons to Buy Windows Vista (and «five things that will give you pause»)']{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20060711193955/http://www.winsupersite.com/reviews/winvista_5308_05.asp Paul Thurrott 'Where Vista Fails']{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20070110203050/http://www.cs.auckland.ac.nz/~pgut001/pubs/vista_cost.txt A Cost Analysis of Windows Vista Content Protection]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20090122112325/http://www.cypherpunks.to/~peter/vista.pdf Windows Vista Content Protection] {{ref-en}} * [http://www.3dnews.ru/editorial/kak_vernut_dengi_za_oem_windows/ Як вярнуць грошы за OEM-Windows], 3dnews.ru, 28 верасьня 2009 г {{Microsoft Windows}} {{Stub-Windows}} [[Катэгорыя:Microsoft Windows]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 2007 годзе]] 36ubiyvqloswenqt2qxuvsso8wf0anq Аднак 0 173358 2678315 2173844 2026-07-09T02:38:18Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678315 wikitext text/x-wiki {{Фэст |Назва = «Аднак» |Назва ў арыгінале = |Лягатып = |Шырыня лягатыпу = |Выява = |Подпіс да выявы = |Шырыня выявы = |Гады = Ад 2010 г. |Краіна = Беларусь |Горад = [[Менск]] |Мова = [[Беларуская мова|Беларуская]] |Жанр = |Жанры = |Псэўданім = |Псэўданімы = |Лэйбл = «[[Будзьма беларусамі!]]» |Лэйблы = |Тэматыка = [[Рэкляма]] |Склад = |Ганаровыя госьці = |Злучаныя праекты = |Сайт = [http://adnak.by/ adnak.by] }} '''«Аднак»''' ({{Мова-be-Latn|Adnak|скарочана}}) — [[фэстываль]] беларускамоўнай [[Рэкляма|рэклямы]] і [[Зносіны|камунікацыі]], які з (7 ліпеня) 2010 году праводзіцца штолета ў [[Менск]]у (Беларусь) кампаніяй «[[Будзьма беларусамі!]]» (заснаванай [[Згуртаваньне беларусаў сьвету Бацькаўшчына|Згуртаваньнем беларусаў сьвету «Бацькаўшчына»]]). З 2011 г. ладзіцца ў Міжнародным адукацыйным цэнтры імя Ёганэса Раў (пр. газэты «Праўда», д. 11). == Пераможцы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Год ! Выканаўца !! Твор !! Замоўнік |- ! 2010 | [[Міхаіл Тумеля]] || Тэлерэкляма [[квас]]у «Хатні» || [[Бровар]] [[Сябар (бровар)|«Сябар»]] ([[Бабруйск]], [[Магілёўская вобласьць]]) |- ! 2011 | Агенцтва «АРС Камюнікейшнз» || Прадстаўленьне «Манэта ад [[Вітаўт]]а» || [[Белзьнешэканамбанк]] |- ! 2012 | [[Артур Вакараў]] (студыя «Адліга») || [[Плякат]]ы, [[Рэклямны шчыт|рэклямныя шчыты]] і [[Саколка (адзеньне)|саколкі]] пад альбом «[[Грай]]» || Гурт «[[Ляпіс Трубяцкі]]» |- ! 2013 | [[Вольга Раманюк]] || Рэкляма [[Парцаляна|парцаляны]] «Каралі» || [[Галіна Яшчанка]] ([[вёска]] [[Карнюткі]], [[Валожынскі раён]], [[Менская вобласьць]]) |- ! 2014 | [[Тацяна Шварцкопф]] (кампанія «Аіда Піянэр») || Постэры «Велікодныя біткі» || Управа дзяржаўнай аўтаінспэкцыі (УДАІ) [[МУС Беларусі]] |- ! 2015 | [[Павал Белавус]] || Вышымайка ([[вышыванка]] + майка) || [[Грамадзкая арганізацыя]] «[[Арт Сядзіба]]» |} == Мінуўшчына == 13 траўня 2010 г. кампанія «[[Будзьма беларусамі!]]», заснаваная 1 кастрычніка 2008 г. [[Згуртаваньне беларусаў сьвету Бацькаўшчына|Згуртаваньнем беларусаў сьвету «Бацькаўшчына»]], абвясьціла аб пачатку прыёму беларускамоўнай рэклямы для конкурсу на 1-ым Фэстывалі беларускамоўнай рэклямы і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Прасоўваньне|прамоцыі|en|Promotion (marketing)}} «Аднак»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=У Менску стартаваў Першы фэстываль беларускамоўнай рэклямы і прамоцыі «Аднак»|спасылка=http://marketing.by/novosti-rynka/u-m-nsku-startava-pershy-festyval-belaruskamo-nay-reklamy-pramotsy-adnak/|выдавец=[[Маркетынг.by]]|дата публікацыі=15 траўня 2010|дата доступу=24 сакавіка 2016}}</ref>. Прыём працаў доўжыўся 51 дзень да 3 ліпеня ўключна<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Засталося зусім няшмат часу да заканчэньня Фэстывалю беларускамоўнай рэклямы і прамоцыі «Аднак»|спасылка=https://budzma.by/adnak/zastalosya-zusim-nyashmat-chasu-da-zakanchennya-fyestyvalyu-byelaruskamownay-reklamy-i-pramocyi-adnak.html|выдавец=«[[Будзьма беларусамі!]]»|дата публікацыі=3 ліпеня 2010|дата доступу=24 сакавіка 2016}}</ref>. Агулам 59 удзельнікаў падалі на конкурс 105 рэклямных працаў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=«Аднак»|спасылка=http://bel.biz/news/biznes-novosti/ad.nak|выдавец=[[Бел.біз]]|дата публікацыі=20 траўня 2013|дата доступу=24 сакавіка 2016}}</ref>. 7 ліпеня ў менскай Галерэі сучаснага мастацтва «Ў» ([[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|прасп. Незалежнасьці]], д. 37а) адбылося ўзнагароджаньне пераможцаў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Першыя шорт-лісты Фэстывалю беларускамоўнай рэклямы і прамоцыі «Аднак»|спасылка=https://budzma.by/topnews/pyershyya-short-listy-fyestyvalyu-byelaruskamownay-reklamy-i-pramocyi-adnak.html|выдавец=«Будзьма беларусамі!»|дата публікацыі=5 ліпеня 2010|дата доступу=24 сакавіка 2016}}</ref>. Першае месца заняў мультыплікатар [[Міхаіл Тумеля]] з тэлерэклямай [[квас]]у «Хатні» для [[бровар]]а [[Сябар (бровар)|«Сябар»]] ([[Бабруйск]], [[Магілёўская вобласьць]])<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе пераможцы Першага фэстывалю беларускамоўнай рэклямы і прамоцыі «Аднак»|спасылка=http://2010.adnak.by/news/usye-pyeramozhcy-pyershaha-fyestyvalyu-byelaruskamownay-reklamy-i-pramocyi-adnak.html|выдавец=Фэстываль «Аднак»|дата публікацыі=9 ліпеня 2010|дата доступу=24 сакавіка 2016}}</ref>. 15 сакавіка 2011 г. «Аднак» стаў фэстывалем беларускай рэклямы і ''[[Зносіны|камунікацыі]]'' і пачаў прыём заявак на ўдзел у конкурсе<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Пачаў працу абноўлены сайт Фэстывалю беларускамоўнай рэклямы і камунікацыі «Аднак»|спасылка=http://budzma.by/topnews/pachaw-pracu-abnowlyeny-sayt-fyestyvalyu-byelaruskamownay-reklamy-i-kamunikacyi-adnak.html|выдавец=«Будзьма беларусамі!»|дата публікацыі=11 красавіка 2011|дата доступу=24 сакавіка 2016}}</ref>. Прыём працаў працягваўся 87 дзён да 10 чэрвеня ўключна. Больш як 100 удзельнікаў падалі 298 заявак на ўдзел<ref>{{Навіна|аўтар=Аляксандар Васілеўскі|загаловак=Падведзеныя вынікі другога фэстывалю беларускамоўнай рэклямы і камунікацыі «Аднак»|спасылка=http://by.belapan.by/archive/2011/06/24/by_media_adnak|выдавец=[[БелаПАН]]|дата публікацыі=24 чэрвеня 2011|дата доступу=24 сакавіка 2016}}</ref>. 23 чэрвеня ў менскім Міжнародным адукацыйным цэнтры імя [[Ёганэс Раў|Ёганэса Раў]] (пр. газэты «Праўда», д. 11) правялі ўзнагароджаньне пераможцаў фэстывалю<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Не пасьпелі на «Аднак»? У вас яшчэ ёсьць шанец|спасылка=http://news.tut.by/kaleidoscope/229841_print.html|выдавец=[[TUT.BY|Tut.by]]|дата публікацыі=7 чэрвеня 2011|дата доступу=24 сакавіка 2016}}</ref>. Галоўную ўзнагароду атрымала агенцтва «АРС Камюнікейшнз» за прадстаўленьне «Манэта ад [[Вітаўт]]а» ў [[Нацыянальны гістарычны музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным гістарычным музэі Рэспублікі Беларусь]] ад імя [[Белзьнешэканамбанк]]а<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=PR-праект «Манэта ад Вітаўта» для ААТ «Белзьнешэканамбанк»|спасылка=http://marketing.by/keysy/keys-pr-praekt-maneta-ad-v-ta-ta-dlya-aat-belzneshekanambank/|выдавец=Маркетынг.by|дата публікацыі=4 жніўня 2011|дата доступу=24 сакавіка 2016}}</ref>. 27 красавіка 2012 г. пачаўся прыём працаў на 3-і фэстываль «Аднак», які доўжыўся да 17 чэрвеня. 110 удзельнікаў падалі на конкурс 330 працаў. 5 ліпеня ў Міжнародным адукацыйным цэнтры (МАЦ) імя Ёганэса Раў узнагародзілі пераможцаў. Галоўную ўзнагароду атрымаў [[Артур Вакараў]] са студыі «Адліга» за аздабленьне [[плякат]]аў, [[Рэклямны шчыт|рэклямных шчытоў]] і [[Саколка (адзеньне)|саколак]] пад альбом «[[Грай]]» гурта «[[Ляпіс Трубяцкі]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сьпіс пераможцаў Трэцяга фэстывалю беларускамоўнай рэклямы і камунікацыі «Аднак»|спасылка=https://budzma.by/adnak/spis-peramozhcau-trecyaha-festyvalyu-belaruskamounaj-reklamy-i-kamunikacyi-ad-nak.html|выдавец=Маркетынг.by|дата публікацыі=4 жніўня 2011|дата доступу=24 сакавіка 2016}}</ref>. 25 красавіка 2013 г. 4-ы фэстываль «Аднак» пачаў прымаць заяўкі на ўдзел у конкурсе. Да 10 чэрвеня 105 удзельнікаў падалі 314 працаў. 27 чэрвеня ў МАЦ імя Ё.Раў прайшло ўзнагароджаньне пераможцаў. Вышэйшая ўзнагарода дасталася [[Галіна Яшчанка|Галіне Яшчанцы]] ([[вёска]] [[Карнюткі]], [[Валожынскі раён]], [[Менская вобласьць]]) за рэкляму [[Парцаляна|парцаляны]] «Каралі»<ref>{{Навіна|аўтар=Ільля Маліноўскі|загаловак=У Менску ўзнагародзілі пераможцаў фэста «Аднак»|спасылка=https://euroradio.pl/euraradyyo-atrymala-dzve-uznagarody-na-festyvali-adnak|выдавец=[[Эўрарадыё]]|дата публікацыі=28 чэрвеня 2011|дата доступу=24 сакавіка 2016}}</ref>. 30 красавіка 2014 г. пачалі прымаць заяўкі на 5-ы фэстываль «Аднак». Да 12 чэрвеня звыш 200 удзельнікаў падалі больш за 400 працаў. Галоўную ўзнагароду атрымала [[Тацяна Шварцкопф]] з кампаніі «Аіда Піянэр» за постэры «Велікодныя біткі» для Ўправы дзяржаўнай аўтаінспэкцыі (УДАІ) [[МУС Беларусі]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Жывое відэа: Фэстываль беларускамоўнай рэклямы «Аднак»|спасылка=https://www.svaboda.mobi/a/25435122.html|выдавец=[[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]|дата публікацыі=25 чэрвеня 2014|дата доступу=24 сакавіка 2016}}</ref>. 20 красавіка 2015 г. 6-ы фэстываль «Аднак» пачаў прыём працаў, які доўжыўся да 8 чэрвеня. Звыш 150 удзельнікаў падалі больш за 370 заявак на ўдзел у конкурсе. 2 ліпеня галоўную ўзнагароду атрымаў кіраўнік [[Грамадзкая арганізацыя|грамадзкай арганізацыі]] «[[Арт Сядзіба]]» [[Павал Белавус]] за стварэньне вышымайкі ([[вышыванка]] + майка)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гран-пры фэстывалю «Аднак» атрымала «Вышымайка», праект «Арт-сядзібы»|спасылка=https://euroradio.pl/gran-pry-festyvalyu-adnak-atrymala-vyshymayka-praekt-art-syadziby|выдавец=[[Эўрарадыё]]|дата публікацыі=3 ліпеня 2015|дата доступу=24 сакавіка 2016}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210602214939/http://adnak.by/ Бачына фэстывалю «Аднак»] * {{Навіна|аўтар=|загаловак=«Аднак»|спасылка=http://budzma.by/category/adnak|выдавец=«[[Будзьма беларусамі!]]»|дата публікацыі=22 сакавіка 2016|дата доступу=24 сакавіка 2016}} * {{Навіна|аўтар=|загаловак=«Аднак»|спасылка=http://marketing.by/rubric/ad-nak/|выдавец=Маркетынг.by|дата публікацыі=6 ліпеня 2015|дата доступу=24 сакавіка 2016}} {{Накід:Беларусь}} {{Фэсты Беларусі}} [[Катэгорыя:Фэсты Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэкляма]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 2010 годзе]] 5sbql9yhxshvxoakrulnx9qtxvggj1k Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў 0 179734 2678310 2180855 2026-07-09T01:43:25Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678310 wikitext text/x-wiki {{Каардынаты|38|53|48|паўночнае|77|02|33|заходняе|выяўленьне=загаловак}} {{Арганізацыя |назва = Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў |арыгінальная назва = {{мова-en|Multilateral Investment Guarantee Agency|скарочана}} |выява = |рамка выявы = |памер выявы = |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс выявы = |мапа = Multilateral Investment Guarantee Agency Corrected.png |памер мапы = 200пкс |альтэрнатыўны тэкст мапы = Удзельнікі |подпіс мапы = Дзяржавы-ўдзельніцы (2015 год) |мапа 2 = |абрэвіятура = АШАІ |дэвіз = Страхуем укладаньні, страхуем магчымасьці |папярэднік = |наступнік = |дата ўтварэньня = {{Дата пачатку|12|4|1988|1}} |дата спыненьня існаваньня = |тып = міжурадавая |юрыдычны статус = міжнародная арганізацыя |мэта = Заахвочваньне прытоку [[Інвэстыцыя|ўкладаньняў]] на вытворчыя задачы ў разьвіцьцёвыя краіны-ўдзельніцы |штабкватэра = [[ЗША]], г. [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтон]], Паўночна-Заходняя чвэрць, вул. Джы (анг. G), д. 1800 |месцазнаходжаньне = [[Францыя]], [[Парыж]], Енскі праспэкт, д. 66 |каардынаты = |дзейнічае ў рэгіёнах = [[Сынгапур]], [[Сэнэгал]], Францыя |сяброўства = 180 дзяржаваў (2017 г.) |афіцыйныя мовы = ангельская |генэральны сакратар = |пасада кіраўніка = Кіраўніца |імя кіраўніка = [[Кейка Хонда]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Старэйшае кіраўніцтва|спасылка=https://www.miga.org/contact/senior-management/|выдавец=Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў|мова=en|дата публікацыі=2015|дата доступу=14 лютага 2017}}</ref> |пасада кіраўніка 2 = |імя кіраўніка 2 = |асноўныя асобы = |кіроўны орган = Рада кіраўнікоў |матчыная кампанія = [[Група Сусьветнага банку]] |зьвязаныя кампаніі = |бюджэт = $48,1 млн (2016 г.)<ref name="с"/> |колькасьць супрацоўнікаў = |колькасьць валянтэраў = |сайт = [https://www.miga.org/ miga.org] |заўвагі = Часам памылкова называецца: (Шматбаковае або) Міжнароднае агенцтва гарантыі інвэстыцыяў [МАГІ] |колішняя назва = }} '''Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў''' — міжнародная арганізацыя, заснаваная ў красавіку 1988 году ў Вашынгтоне (ЗША) у складзе Групы Сусьветнага банку ў якасьці адмысловай установы [[ААН]]. Асноўныя задачы: доўгатэрміновае [[страхаваньне]] прыватных укладаньняў у разьвіцьцё дзяржаваў-удзельніцаў на выпадак адбору маёмасьці, вайны і незаконнага пераводу плацяжоў; адкрыцьцё дарадчых службаў<ref name="б">{{Кніга|аўтар=|частка=Агенцтва па шматбаковай ахове інвэстыцый|загаловак=[[Беларуская энцыкляпэдыя]] ў 18 тамах|арыгінал=|спасылка=http://files.knihi.com/Slounik/02/enc/Bielaruskaja_encyklapedyja.torrent|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]|год=1996|том=1|старонкі=74|старонак=552|сэрыя=|isbn=985-11-0036-6|наклад=10 000}}</ref>. Галаўная сядзіба месьціцца ў Вашынгтоне (ЗША). Службовай мовай зьяўляецца ангельская. == Кіраваньне == * ''Рада кіраўнікоў''. Складаецца з кіраўнікоў і іх намесьнікаў ад кожнага ўраду-ўдзельніка. Намесьнік галасуе пры адсутнасьці кіраўніка ад свайго ўраду. Агульны лік галасоў кожнага кіраўніка складаецца са 177 галасоў і ліку галасоў, якія адпавядаюць ліку паёў Агенцтва, на якія падпісаўся ягоны ўрад-удзельнік (177 + лік [[Акцыя|паёў]] паводле падпіскі). Склікаецца штогод. Паўнамоцная пры ўдзеле большасьці кіраўнікоў з прынамсі 2/3 агульнага ліку галасоў. Абірае ўласнага старшыню зь ліку кіраўнікоў. Вызначае склад і тэрмін паўнамоцтваў Рады дырэктароў, як і заробкі дырэктароў і іх намесьнікаў. Прымае і выключае ўдзельнікаў. Вызначае памер капіталу і мяжу накапленьня абавязкаў Агенцтвам. Можа вызначыць дзяржаву-ўдзельніцу ў якасьці разьвіцьцёвай краіны-ўдзельніцы, што надае права на страхаваньне ўкладаньняў у ёй. * ''Рада дырэктароў''. Складаецца ''прынамсі'' з 12 дырэктароў. Ад 1 лістапада 2010 г., паводле пастановы Рады кіраўнікоў, налічвалася 25 выканаўчых дырэктароў. Чвэрць (6) дырэктароў абіраецца кожным кіраўніком па адным ад ураду-ўдзельніка з найбольшым лікам паёў. Іншыя выканаўчыя дырэктары абіраюцца галасамі астатніх кіраўнікоў. Кожны дырэктар можа прызначыць па намесьніку для галасаваньня пры яго адсутнасьці. Таксама кожны выканаўчы дырэктар валодае тым лікам галасоў, якім яго абралі. Паўнамоцная пры ўдзеле большасьці кіраўнікоў з прынамсі паловай агульнага ліку галасоў. Вызначае ''дадатковыя'' свабодна канвэрсуемыя валюты, віды і ўмовы для ўкладаньняў, падлеглых страхаваньню. Прызначае старшыню Агенцтва і зацьвярджае пададзены ім штогадовы [[каштарыс]] даходаў і выдаткаў Агенцтва. * ''Старшыня''. Прызначае і звальняе супрацоўнікаў. Зацьвярджае дамовы парукі пад кіраўніцтвам Рады дырэктароў<ref name="п"/>. На 2017 г. Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў (АШАІ) мела 3 замежныя прадстаўніцтвы: * для Афрыкі ў Сэнэгале (з кастрычніка 2016 г.): [[Дакар]], акруга {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фан-Пуан Э-Аміт’е||fr|Fann-Point E-Amitié}} ({{мова-be|Фан - Пункт Е - Сяброўства|скарочана}}), раён Фан, вул. Эме Сезэра, д. 18; * для [[Паўднёва-Ўсходняя Азія|Паўднёва-Ўсходняй Азіі]] ў Сынгапуры: Сярэдзінная акруга, Прыморскі бульвар, д. 10 (2-я вежа фінансавага цэнтру Прыморскага заліва); * для [[Сярэдні Ўсход|Сярэдняга Ўсходу]] і Эўропы ў Францыі (зь верасьня 2011 г.): Парыж, [[16-я акруга (Парыж)|16-я акруга]], квартал Шаё, Енскі праспэкт, д. 66<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Агульныя кантактныя зьвесткі|спасылка=https://www.miga.org/contact/general-information/|выдавец=Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў|мова=en|дата публікацыі=2015|дата доступу=14 лютага 2017}}</ref>. Паводле 35-га артыкула Пагадненьня «Аб заснаваньні Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў», «Агенцтва мае ў адпаведнасьці з умовамі дадзенага Пагадненьня супрацоўнічаць з [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|Арганізацыяй Аб’яднаных Нацыяў]] і зь іншымі міжурадавымі арганізацыямі, якія маюць адмысловыя абавязкі ў сумежных галінах, у тым ліку ў прыватнасьці з Банкам ([[Міжнародны банк рэканструцыі і разьвіцьця|Міжнародным банкам рэканструкцыі і разьвіцьця]]) і [[Міжнародная фінансавая карпарацыя|Міжнароднай фінансавай карпарацыяй]]»<ref name="п"/>. === Галасаваньне === Паводле 39-га артыкулу Пагадненьня «Аб заснаваньні Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў», «кожны ўдзельнік мусіць мець 177 сяброўскіх галасоў з даданьнем 1 падпіснога голасу за кожны пай акцыяў, які належыць гэтаму ўдзельніку»<ref name="п"/>. На 30 верасьня 2016 г. шасьцю дзяржавамі-ўдзельніцамі з найбольшым лікам галасоў, кожная зь якіх прызначала ўласнага прадстаўніка ў Раду дырэктароў, былі: 1) ЗША — 32 790 галасоў (15,02%); 2) [[Японія]] — 9205 (4,22%); 3) [[Нямеччына]] — 9162 (4,2%); 4) Францыя — 8791 (4,03%); 5) [[Вялікабрытанія]] — 8791 (4,03%); 6) [[Кітай]] — 5762 (2,64%). У выніку разам гэтыя 6 дзяржаваў мелі 34,14% галасоў. Таксама налічвалася 12 іншых урадаў-удзельнікаў, якія мелі звыш 1% галасоў: ''[[Расея]]'' (2,64%; 5754), [[Саудаўская Арабія]] (2,64%; 5754), [[Індыя]] (2,56%), [[Канада]] (2,5%), [[Італія]] (2,38%), [[Нідэрлянды]] (1,85%), [[Бэльгія]] (1,74%), [[Аўстралія]] (1,49%), [[Швайцарыя]] (1,31%), [[Бразылія]] (1,3%), [[Гішпанія]] (1,14%) і [[Аргентына]] (1,12%). Урад Беларусі валодаў 0,21% (459) галасоў. Урады 4 іншых сумежных зь Беларусьсю краінаў таксама мелі менш за 1% галасоў: [[Украіна]] — 0,72%, [[Польшча]] — 0,45%, [[Летува]] — 0,19% і [[Латвія]] — 0,18%. Агулам у 180 урадаў-удзельнікаў налічвалася 218 237 галасоў. Больш за палову галасоў (109 136; 50,01%) было ў 25 урадаў-удзельнікаў з 1-й катэгорыі ([[разьвітыя краіны]]), якія выдаткоўвалі на страхаваньне ўкладаньняў у 155 дзяржавах-удзельніцах 2-й катэгорыі ([[разьвіцьцёвыя краіны]]). Беларусь і ўсе 5 сумежных зь ёй краінаў былі ў ліку 155 дзяржаваў-удзельніцаў 2-й катэгорыі (разьвіцьцёвыя краіны), што давала права на атрыманьне страхаваньня ўкладаньняў у іх з боку АШАІ. Да ліку 25 урадаў-удзельнікаў 1-й катэгорыі (разьвітых краінаў) належалі: ЗША, Японія, Нямеччына, Францыя, Вялікабрытанія, Канада, Італія, Нідэрлянды, Бэльгія, Аўстралія, Швайцарыя, Гішпанія, [[Швэцыя]] (0,95% галасоў), [[Аўстрыя]] (0,73%), [[Данія]] (0,68%), [[Нарвэгія]] (0,67%), [[Фінляндыя]] (0,59%), [[Чэхія]] (0,46%), [[Партугалія]] (0,41%), [[Ірляндыя]] (0,4%), [[Новая Зэляндыя]] (0,34%), [[Грэцыя]] (0,33%), [[Люксэмбург]] (0,2%), [[Славенія]] (0,19%) і [[Ісьляндыя]] (0,14%)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Падпіскі і лік галасоў краінаў-удзельніцаў Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў|спасылка=http://siteresources.worldbank.org/BODINT/Resources/278027-1215524804501/MIGACountryVotingTable.pdf|выдавец=Група Сусьветнага банку|мова=en|дата публікацыі=5 кастрычніка 2016|дата доступу=14 лютага 2017}}</ref>. На 2 лютага 2017 г. Рада дырэктароў АШАІ ўлучала 6 прызначэнцаў з адпаведным адсоткам галасоў (разам 34,14%): ад ЗША з 15,02%, ад Японіі з 4,22%, ад Нямеччыны з 4,2%, ад Францыі і Вялікабрытаніі з 4,17% кожны і ад Кітаю з 2,64% (5756). Урад Саудаўскай Арабіі таксама абіраў дырэктара выключна за кошт уласных 2,64% галасоў (5754). Астатнія 18 дырэктароў, якія разам атрымлівалі 63,22% галасоў, выбіраліся больш як ад аднаго ўраду (ад 173). Урад Беларусі падтрымліваў дырэктара ад Бэльгіі, які меў 2-і найбольшы адсотак галасоў (4,99%) сярод выбраных. Украіна падтрымлівала прадстаўніка Нідэрляндаў з найбольшым адсоткам галасоў (5,31%) сярод выбраных. Латвія і Летува — дырэктара ад Даніі (3,56%). Урад Польшчы — прадстаўніка Швайцарыі (3,11%). Урад Расеі меў уласнага выканаўчага дырэктара (2,88%), якога падтрымліваў урад [[Сырыя|Сырыі]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лік галасоў выканаўчых дырэктароў Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў|спасылка=http://siteresources.worldbank.org/BODINT/Resources/278027-1215524804501/MIGAEDsVotingTable.pdf|выдавец=Група Сусьветнага банку|мова=en|дата публікацыі=2 лютага 2017|дата доступу=6 лютага 2017}}</ref>. == Сродкі == Паводле 5-га артыкула Пагадненьня «Аб заснаваньні Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў», першапачаткова «Статутны капітал Агенцтва мае складаць 1 млрд [[Спэцыяльныя правы запазычваньня|спэцыяльных правоў запазычваньня]] (СПЗ). Акцыянэрны капітал мае падзяляцца на 100 000 паёў, кожны зь якіх мае намінальную вартасьць у 10 000 СПЗ і якія маюць быць даступнымі для падпіскі ўдзельнікам. Усе плацежныя абавязкі ўдзельнікаў датычна акцыянэрнага [[капітал]]у маюць уладжвацца на аснове сярэдняй вартасьці СПЗ у далярах ЗША за час ад 1 студзеня 1981 году да 30 чэрвеня 1985 году, калі такая вартасьць складала 1,082 даляра ЗША за СПЗ». Паводле 6-га артыкула Пагадненьня, «Ніводны ўдзельнік ня мае падпісвацца менш як на 50 паёў». Паводле 7-га артыкула, «Цягам 90 дзён з даты набыцьця моцы дадзеным Пагадненьнем у дачыненьні ўдзельніка, 10% цаны кожнага пая маюць аплочвацца грашыма». «Рэшта падлягае запатрабаваньню Агенцтвам, калі патрабуецца выканаць яго абавязкі». Паводле 8-га артыкула, «Аплата падпісак мае ажыцьцяўляцца ў свабодна канвэрсуемых [[валюта]]х (вызначаных [[МВФ]] або Радай дырэктароў) за выключэньнем аплаты разьвіцьцёвымі краінамі-ўдзельніцамі, якія могуць яе ажыцьцяўляць ва ўласных валютах у памеры да 25% грашовай часткі падпіскі» на паі ([[Акцыя|акцыі]])<ref name="п">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Пагадненьне «Аб заснаваньні Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў»|спасылка=https://www.miga.org/Documents/MIGA%20Convention%20February%202016.pdf|выдавец=Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў|мова=en|дата публікацыі=1 лютага 2016|дата доступу=8 лютага 2017}}</ref>. Паводле 18-га артыкула Пагадненьня, «Пасьля аплаты або згоды заплаціць пакрыцьцё парукатрымальніку Агенцтва мае атрымаць такія правы або дамаганьні, звязаныя з гарантаваным укладаньнем, якія парукатрымальнік мог мець у дачыненьні краіны-гаспадыні і іншых даўжнікоў. Дамова парукі мае зьмяшчаць тэрміны і ўмовы такой [[Субрагацыя (страхаваньне)|субрагацыі]]». Згодна з 26-м артыкулам, «Агенцтва мае ўстанаўліваць і пэрыядычна пераглядаць стаўкі страхавых узносаў, плацяжоў і іншых выдаткаў, калі тыя датычаць кожнага віду пагрозы». Паводле 27-га арт., «Агенцтва мае разьмяркоўваць чысты [[прыбытак]] у запасы да дасягненьня імі 5-кратнага памеру падпіснога капіталу Агенцтва». Паводле 37-га арт., «Кожны ўдзельнік мае вызначыць свой галоўны банк у якасьці скарбніцы, у якой Агенцтва можа захоўваць уклады валюты такога ўдзельніка або іншую маёмасьць Агенцтва»<ref name="п"/>. За 2016 г. выручка ад страхавых узносаў склала $139,8 млн, ад [[Інвэстыцыя|укладаньняў]] — $22,9 млн. У выніку, пасьля выліку камісійных збораў для перастрахоўнікаў і [[брокер]]аў ды $48,1 млн на кіраўніцтва, апэрацыйны прыбытак АШАІ склаў $38,3 млн. Суадносіны выдаткаў на кіраўніцтва ($48,1 млн) да выручкі пасьля камісійных збораў ($86,4 млн) склалі 56%. На канец 2016 г. АШАІ мела $1,329 млрд [[Абаротны капітал|абаротнага капіталу]]. Суадносіны абаротнага капіталу да $14,187 млрд выдадзеных парукаў складалі 1:10,7<ref name="с"/>. == Паслугі == Паводле 11-га артыкула Пагадненьня «Аб заснаваньні АШАІ», «Агенцтва можа ручацца за ''прыдатныя ўкладаньні'' пры стратах у выніку адной або большага ліку наступных відаў пагрозы: * 1) ''валютны перавод'' — усялякае ўвядзеньне ўрадам-гаспадаром абмежаваньняў на перавод за межы краіны яе валюты ў свабодна канвэрсуемую валюту або іншую валюту, прымальную для парукатрымальніка, улучна з няздольнасьцю ўрада-гаспадара адказаць цягам прымальнага адрэзку часу на зварот такога трымальніка па такі перавод; * 2) ''[[экспрапрыяцыя]] і падобныя захады'' — усялякі заканадаўчы захад або адміністратыўны захад або недагляд урада-гаспадара, які выклікае пазбаўленьне парукатрымальніка яго ўласнасьці або кіраваньня ці істотнай выгады ад яго ўкладаньня, за выключэньнем нявыбарачных захадаў агульнага прымяненьня, якія ўрады звыйчайна прадпрымаюць дзеля ўпарадкаваньня гаспадарчай дзейнасьці ў сваіх землях; * 3) ''парушэньне дамовы'' — усялякае вырачэньне або парушэньне ўрадам-гаспадаром дамовы з парукатрымальнікам, калі (а) парукатрымальнік ня мае магчымасьці судовага або трацейскага разгляду для вызначэньня дамаганьня на вырачэньне або парушэньне, або (б) рашэньне такім разглядам не выносіцца цягам прымальнага адрэзку часу, які мае прадугледжвацца ў дамовах парукі паводле правілаў Агенцтва, або (в) такое рашэньне ня можа ажыцьцявіцца. * 4) ''[[вайна]] і грамадзянскія хваляваньні'' — усялякае ваеннае дзеяньне або грамадзянскі беспарадак ва ўсялякай зямлі краіны-гаспадыні»<ref name="п"/>. АШАІ страхуе замежныя ўкладаньні ад пералічаных некамэрцыйных пагрозаў на тэрмін ад 3 да 20 гадоў<ref name="з">{{Артыкул|аўтар=[[Уладзіслаў Кулецкі]].|загаловак=Цана на газ для Беларусі можа зменшыцца прыкладна на 37%|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=96250|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=19 красавіка 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-04-19 76-77 (27191-27192)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/96225/19kras-4.indd.pdf 4]|issn=1990-763x}}</ref>. Паводле 12-га артыкула Пагадненьня, згаданыя «''Прыдатныя'' ўкладаньні маюць улучаць часткі капіталу, у тым ліку сярэдне- і доўгатэрміновых [[пазыка]]ў, зробленых або гарантаваных уласьнікамі капіталу ў зьвязаным прадпрыемстве, і такія віды прамых ўкладаньняў, якія маюць вызначацца Радай»<ref name="п"/> дырэктароў АШАІ. Паводле 13-га артыкула, «Усялякая [[фізычная асоба]] і ўсялякая [[юрыдычная асоба]] могуць мець права на атрыманьне парукі Агенцтва пры ўмове, што: 1) такая фізычная асоба ёсьць грамадзянінам краіны-ўдзельніцы, адрознай ад краіны-гаспадыні», для якой прызначаюцца ўкладаньні; 2) «такая юрыдычная асоба ўтварылася і вядзе сваю асноўную дзейнасьць у дзяржаве-ўдзельніцы або большасьцю свайго капітала належыць дзяржаве-ўдзельніцы або дзяржавам-удзельніцам, або іх грамадзянам, пры ўмове, што такая дзяржава-ўдзельніца не зьяўляецца краінай-гаспадыняй», для якой прызначаюцца ўкладаньні; 3) «такая юрыдычная асоба дзейнічае на камэрцыйнай аснове незалежна ад таго, ці знаходзіцца яна ў прыватнай [[Уласнасьць|уласнасьці]]». Паводле 14-га арт., «Укладаньні маюць гарантавацца…, толькі калі яны маюць ажыцьцяўляцца ў зямлі разьвіцьцёвай краіны-ўдзельніцы». Паводле 15-га арт., Агенцтва можа заключыць дамову парукі толькі пасьля таго, як «урад-гаспадар зацьвердзіў выдачу парукі Агенцтвам для пакрыцьця вызначаных пагрозаў»<ref name="п"/>. Паводле 20-га артыкула Пагадненьня, «Агенцтва можа ажыцьцяўляць [[перастрахаваньне]] дакладнага ўкладаньня ад стратаў у выніку адной або некалькіх некамэрцыйных пагрозаў, застрахаванага удзельнікам або яго агенцтвам ці краёвым агенцтвам аховы ўкладаньняў, большасьць капіталу якога належыць удзельнікам». Паводле 22-га артыкула, «Калі інакш ня вызначыла Рада (кіраўнікоў) адмысловай большасьцю, агульная сума непрадбачаных даўгоў, якую Агенцтва можа ўзяць…, ня мае перавышаць 150% сумы непаслабленага падпіснога капіталу Агенцтва і яго запасаў з даданьнем такой часткі яго перастраховачнага пакрыцьця, якую можа вызначыць Рада» дырэктароў АШАІ. «Найбольшая сума (даўгоў), вызначаная Радай (кіраўнікоў), ня мае ні пры якіх абставінах перавышаць 5-кратную суму непаслабленага падпіснога капіталу Агенцтва і яго запасаў з даданьнем такой часткі яго перастраховачнага пакрыцьця, якую могуць палічыць належнай» у Радзе дырэктароў<ref name="п"/>. АШАІ прадае страхавыя парукі за ўкладаньні на выпадак палітычных пагрозаў праз [[брокер]]аў. На пачатку кожнага году парукатрымальнік выплочвае Агенцтву страхавы ўзнос, зь якога цягам наступных 30 дзён брокер атрымлівае камісійны збор. З 1 сакавіка 2008 году АШАІ ўстанавіла камісійны збор брокерам у памеры: 20% страхавога ўзносу за продаж парукі на 1-3 гады, 15% — на 4-7 гадоў і 10% — на 8—10 гадоў. Пагатоў ''штогадовы'' камісійны збор са страхаваньня аднаго ўкладаньня абмяжоўваўся $250 000. Найбольшы пэрыяд аплаты камісійнага збору складаў тэрмін дамовы парукі і 10 гадоў. Цягам 2014—2016 гадоў Агенцтва карысталася паслугамі 6 брокерскіх прадпрыемстваў: ТАА «Кульмінацыйныя страхавыя брокеры» (Аўстралія, штат [[Кўінзлэнд]], Талі; анг. Acme Insurance Brokers), [[ААТ]] «Страхавыя паслугі „Алаент“» (ЗША, штат [[Каліфорнія]], акруга Орандж, [[Ньюпарт-Біч]]; анг. Alliant Insurance Services), ААТ «Пагрозавыя паслугі "Аон"» (Ангельшчына, [[горад Лёндан]], раён Олдгейт, вул. Ледэнгольская, д. 122; анг. Aon Risk Services), ААТ «Артур Дж. Галагер і Ка» (ЗША, штат [[Іліной]], Айтэска; анг. Arthur J. Gallagher & Co), «Марш» (ЗША, [[Нью-Ёрк]], раён [[Мангэтан]], прасп. Амэрыкі, д. 1166; анг. Marsh) і ТАА «Кіраваньне палітычнай рызыкай» ([[Гішпанія]], [[Мадрыд]], раён Саляманка, вул. Вэляскеса, д. 86Б; анг. Political Risk Management)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Брокерскія зьвесткі|спасылка=https://www.miga.org/investment-guarantees/broker-information/|выдавец=Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў|мова=en|дата публікацыі=2017|дата доступу=14 лютага 2017}}</ref>. На 2015 г. АШАІ магло выдаць да $250 млн пакрыцьця для аднаго ўкладаньня. Пагатоў парука магла пакрыць да 90% укладаньня ў капітал і да 95% асноўнай сумы [[Пазыка|пазыкі]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Даведнік аховы ўкладаньняў|спасылка=https://www.miga.org/documents/IGG_English_final.pdf|выдавец=Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў|дата публікацыі=1 ліпеня 2015|дата доступу=14 лютага 2017}}</ref>. За 2016 г. АШАІ выдала парукаў на рэкордныя $4,258 млрд, што склала 6,6% з $64,185 млрд узятых за год абавязкаў у рамках усіх 5 установаў Групы Сусьветнага банку. Парукі Агенцтва накіравалі на падтрыманьне 27,3 млрд укладаньняў. 59% выдадзеных Агенцтвам за год парукаў тычыліся 4 пералічаных у Пагадненьні пагрозаў, у тым ліку 6% прыпадала на закранутыя вайной і грамадзянскімі хваляваньнямі краіны. З агульнага абсягу парукаў: $1,758 млрд (41,3%) накіравалі ў краіны Афрыкі на поўдзень ад [[Сахара|Сахары]], $1,25 млрд (29,4%) — у краіны [[Усходняя Азія|Ўсходняй Азіі]] і [[Акіянія|Акіяніі]], $727 млн (17%) — у краіны Эўропы і Сярэдняй Азіі, $439 млн (10,3%) — у краіны [[Лацінская Амэрыка|Лацінскай Амэрыкі]] і Карыбаў, $69 млн — у краіны [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]], $15 млн — у краіны [[Сярэдні Ўсход|Сярэдняга Ўсходу]] і [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкі]]. На канец 2016 г. налічвалася $14,187 млрд бягучых выдадзеных парукаў, зь іх 10% у закранутых вайной і грамадзянскімі хваляваньнямі краінах і $7,5 млрд (52,8%) перадалі супольнікам у перастрахаваньні<ref name="с">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гадавая справаздача АШАІ за 2016 год|спасылка=https://www.miga.org/Documents/Annual_Report_2016.pdf|выдавец=Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў|мова=en|дата публікацыі=2017|дата доступу=14 лютага 2017}}</ref>. == Удзельнікі == Паводле 61-га артыкулу [[Сэул]]ьскага Пагадненьня «Аб заснаваньні Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў» ад 11 кастрычніка 1985 году, «Дадзенае Пагадненьне мае набыць моц у дзень, калі прынамсі 5 дакумэнтаў [[Ратыфікацыя|ратыфікацыі]], прыманьня або ўхваленьня пададуць ад імя падпісаўшых дзяржаваў з 1-й катэгорыі ([[разьвітыя краіны]]) і прынамсі 15 такіх дакумэнтаў пададуць ад імя падпісаўшых дзяржаваў з 2-й катэгорыі ([[разьвіцьцёвыя краіны]]); пры ўмове, што агульная падпіска гэтых дзяржаваў складае прынамсі 1/3 статутнага капіталу Агенцтва»<ref name="п"/>. У выніку 12 красавіка 1988 г. заснавальнікамі АШАІ сталі 29 урадаў: * 10 з [[Азія|Азіі]] — [[Бахрэйн]], [[Банглядэш]], [[Інданэзія]], [[Кіпр]], [[Кувэйт]], [[Пакістан]], [[Паўднёвая Карэя]], [[Саудаўская Арабія]], [[Японія]] і [[Ярданія]]; * 1 з [[Акіянія|Акіяніі]] — [[Самоа|Заходняе Самоа]] (зь ліпеня 1997 г. Самоа); * 5 з [[Афрыка|Афрыкі]] — [[Лесота]], [[Малаві]], [[Нігерыя]], [[Сэнэгал]] і [[Эгіпет]]; * 2 з [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыкі]] — [[Чылі]] і [[Эквадор]]; * 5 з [[Паўночная Амэрыка|Паўночнай Амэрыкі]] — [[Барбадас]], [[Грэнада]], ЗША, [[Канада]] і [[Ямайка]]; * 6 з [[Эўропа|Эўропы]] — [[Вялікабрытанія]], [[Данія]], [[Нідэрлянды]], [[Нямеччына]], [[Швайцарыя]] і [[Швэцыя]]<ref name="г">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гісторыя|спасылка=https://www.miga.org/who-we-are/history/|выдавец=Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў|мова=en|дата публікацыі=2015|дата доступу=14 лютага 2017}}</ref>. Лік дзяржаваў-удзельніцаў устойліва павялічваўся і ад 21 кастрычніка 2014 году ўдзельнікамі АШАІ былі ўрады 180 краінаў. Таксама свайго прадстаўніка меў аўтаномны край [[Сэрбія|Сэрбіі]] — [[Косава]] і Мятохія, які знаходзіўся пад [[пратэктарат]]ам [[ААН]]. 25 урадаў-удзельнікаў належалі да 1-й катэгорыі ([[разьвітыя краіны]]), якія выключна выдаткоўвалі на страхаваньне ўкладаньняў у іншых 155 дзяржавах-удзельніцах і разам мелі звыш паловы (50,01%) галасоў у Агенцтве: * 1 з Азіі — Японія; * 2 з Акіяніі — [[Аўстралія]] і [[Новая Зэляндыя]]; * 2 з Паўночнай Амэрыкі — ЗША і Канада; * 20 з Эўропы — Нямеччына, [[Францыя]], Брытанія, [[Італія]], Нідэрлянды, Бэльгія, Швайцарыя, [[Гішпанія]], Швэцыя, [[Аўстрыя]], Данія, [[Нарвэгія]], [[Фінляндыя]], [[Чэхія]], [[Партугалія]], [[Ірляндыя]], [[Грэцыя]], [[Люксэмбург]], [[Славенія]] і [[Ісьляндыя]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Краіны-ўдзельніцы АШАІ|спасылка=https://www.miga.org/who-we-are/member-countries/|выдавец=Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў|мова=en|дата публікацыі=23 жніўня 2016|дата доступу=14 лютага 2017}}</ref>. Урад Беларусі стаў удзельнікам АШАІ 3 сьнежня 1992 году. Урады ўсіх сумежных зь Беларусьсю краінаў таксама зьяўляюцца яго ўдзельнікамі. Урад Польшчы — з 29 чэрвеня 1990 г., Расеі — з 29 сьнежня 1992 г., Летувы — з 8 чэрвеня 1993 г., Украіны — з 19 ліпеня 1994 г., Латвіі — з 21 жніўня 1998 году<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Краіны-ўдзельніцы Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў (АШАІ)|спасылка=http://www.worldbank.org/en/about/leadership/members#4|выдавец=[[Група Сусьветнага банку]]|мова=en|дата публікацыі=3 сьнежня 2014|дата доступу=14 лютага 2017}}</ref>. Беларусь і ўсе 5 сумежных зь ёй краінаў былі ў ліку 155 дзяржаваў-удзельніцаў 2-й катэгорыі (разьвіцьцёвыя краіны), што давала права на атрыманьне страхаваньня ўкладаньняў у іх з боку АШАІ. === Беларусь === У 2005 г. АШАІ ўпершыню выступіла страхаўніком дамовы ў Беларусі<ref>{{Навіна|аўтар=Марына Носава|загаловак=Беларусь аднаўляе супрацоўніцтва са Шматбаковым агенцтвам па гарантыях інвэстыцый|спасылка=http://by.belapan.by/archive/2011/07/21/486088_486104|выдавец=[[БелаПАН]]|дата публікацыі=21 ліпеня 2011|дата доступу=14 лютага 2017}}</ref>. У красавіку 2012 г. урад Беларусі ратыфікаваў з АШАІ Пагадненьні «Аб прававой ахове гарантаваных замежных інвэстыцыяў» і «Аб выкарыстаньні мясцовай валюты»<ref name="з"/>. 27 лютага 2015 г. паводле Ўказу прэзыдэнта № 105 прызначэньне ў Раду кіраўнікоў АШАІ атрымалі 1-ы намесьнік прэм’ер-міністра Беларусі [[Васіль Мацюшэўскі]] на пасаду кіраўніка і міністар эканомікі Беларусі [[Уладзімер Зіноўскі|Ўладзімер Зіноўскі]] на пасаду замяшчальніка<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Калавур прызначаны кіраўніком МВФ ад Беларусі|спасылка=http://m.blr.belta.by/economics/view/kalaur-naznachany-kiraunikom-mvf-ad-belarusi-30654-2015|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=3 сакавіка 2015|дата доступу=14 лютага 2017}}</ref>. 31 сакавіка 2015 г. Агенцтва выдала паруку за 52,3 млн [[эўра]] ўкладаньняў Галоўнага банку «Райфайзэн» ([[Аўстрыя]], [[Вена]], Гарадзкі парк, д. 9) у даччыны «[[Прыёрбанк]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Пакрыцьцё абавязковых запасаў Галоўнага банка «Райфайзэн»|спасылка=https://www.miga.org/pages/projects/project.aspx?pid=1437|выдавец=Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў|мова=en|дата публікацыі=31 сакавіка 2015|дата доступу=14 лютага 2017}}</ref>. == Мінуўшчына == 11 кастрычніка 1985 г. у [[Сэул]]е ([[Паўднёвая Карэя]]) Рада кіраўнікоў [[Міжнародны банк рэканструкцыі і разьвіцьця|Міжнароднага банка рэканструкцыі і разьвіцьця]] (МБРР), пасяджэньне якой пачалося 8 кастрычніка, атрымала на разгляд Пагадненьне «Аб заснаваньні Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Пагадненьне аб АШАІ|спасылка=https://www.miga.org/Pages/Who%20We%20Are/MIGA-Convention.aspx|выдавец=Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў|мова=en|дата публікацыі=2017|дата доступу=14 лютага 2017}}</ref>. 19 верасьня 1986 г. у г. Вашынгтон (ЗША) Падрыхтоўчы камітэт па заснаваньні Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў, пасяджэньне якога пачалося 15 верасьня, зацьвердзіў парадак дзейнасьці будучага АШАІ пасьля паправак у накід [[Сусьветны банк|Сусьветнага банку]]. 9 кастрычніка 1987 г. [[Нямеччына]] і [[Нідэрлянды]] ўхвалілі Пагадненьне «Аб заснаваньні АШАІ», што павялічыла лік яго ўдзельнікаў да 19<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=Разьдзел 5: 1980-1989|загаловак=Летапіс архівістаў Групы Сусьветнага банку: 1944-2013|арыгінал=World Bank Group Archivists’ Chronology: 1944-2013|спасылка=http://pubdocs.worldbank.org/en/186241442500110286/PDF-World-Bank-Group-Archivists-Chronology-1944-2013.pdf|адказны=|выданьне=|месца=Вашынгтон|выдавецтва=Група Сусьветнага банку|год=2014|том=|старонкі=228, 238|старонак=IV, 835|сэрыя=|isbn=|наклад=}}</ref>. 12 красавіка 1988 году Пагадненьне «Аб заснаваньні АШАІ» набыло моц паводле 61-га артыкула. Заснавальнікамі АШАІ сталі 29 урадаў: Бахрэйн, [[Банглядэш]], [[Барбадас]], Брытанія, Грэнада, Данія, [[Самоа|Заходняе Самоа]], ЗША, [[Інданэзія]], Канада, Кіпр, [[Кувэйт]], Лесота, Малаві, [[Нідэрлянды]], Нігерыя, [[Нямеччына]], Пакістан, Паўднёвая Карэя, [[Саудаўская Арабія]], [[Сэнэгал]], Чылі, [[Швайцарыя]], [[Швэцыя]], [[Эгіпет]], Эквадор, Ямайка, Японія і [[Ярданія]]<ref name="г"/>. У 1990 г. АШАІ выдала 4 парукі за частку прамых укладаньняў у праектах на $1,04 млрд. У 1991 г. лік удзельнікаў дасягнуў 100 урадаў. У 1994 г. АШАІ ўступіла ў Міжнародны зьвяз страхаўнікоў крэдытаў і інвэстыцыяў (МЗСКІ, Бэрнскі зьвяз; [[Ангельшчына]], горад Лёндан, раён Вонкавы Фарынгтан, вул. Курсіторская, д. 27). У 1998 г. капітал Агенцтва падвоілі да $2 млрд пры дапамозе набыцьця падпісных паёў на $850 млн паводле закліку Рады кіраўнікоў да ўрадаў-удзельнікаў і $150 млн падарунка ад МБРР. У 1999 г. упершыню выдалі парукаў на звыш $1 млрд ($1,3 млрд). У 2000 г. лік урадаў-удзельнікаў дасягае 150; АШАІ выплаціла першае страхавое пакрыцьцё паводле парукі за ўкладаньні<ref name="г"/>. 14 лістапада 2010 г. набыла моц папраўка Пагадненьня паводле пастановы Рады кіраўнікоў АШАІ. === Кіраўнікі === Ад часу заснаваньня ў 1988 г. усе кіраўнікі АШАІ паходзілі зь Японіі: * [[Ёшыё Тэрасава]] (1988—1992) * [[Акіра Ііда]] (1992—1998) * [[Мотамічы Ікава]] (1998—2004) * [[Юкіка Амура]] (2004 — сьнежань 2008) * [[Ізумі Кобаяшы]] (сьнежань 2008 — 15 ліпеня 2013) * [[Кейка Хонда]] (з 15 ліпеня 2013 г.) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20170209105717/https://www.miga.org/news/ Навіны Агенцтва шматбаковай аховы інвэстыцыяў]: [https://mobile.twitter.com/migaworldbank Твітэр]{{Недаступная спасылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} * [https://www.miga.org/Pages/Projects/searchresults.aspx?srch=s&hctry=4r&hregioncode=4&dispset=All&sortorder=asc Праекты АШАІ ў Эўропе і Сярэдняй Азіі]{{ref-en}} * [https://www.miga.org/contact/europe-and-middle-east-regional-hub/ Рэгіянальны асяродак АШАІ для Эўропы і Сярэдняга Ўсходу]{{ref-en}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Міжурадавыя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Міжнародныя фінансавыя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Спэцыялізаваныя ўстановы ААН]] [[Катэгорыя:Вашынгтон]] [[Катэгорыя:Міжнароднае разьвіцьцё]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1988 годзе]] etll8y34imjmltoiu28prcqvrd8oz38 Рымшыненты 0 202130 2678176 2589462 2026-07-08T15:36:25Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678176 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Рымшыненты |Лацінка = Rymšynienty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Рымшынентаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Смаргонскі раён|Смаргонскі]] |Сельсавет = [[Жодзішкаўскі сельсавет|Жодзішкаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 3 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="pop" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 231000 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 45 |Шырата сэкундаў = 9 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 18 |Даўгата сэкундаў = 23 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Пазыцыя подпісу на мапе2 = зьлева |Водступ подпісу на мапе = 7 |Commons = |Сайт = }} '''Рымшыне́нты'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 352.</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Вяльля|Вяльлі]]. Уваходзяць у склад [[Жодзішкаўскі сельсавет|Жодзішкаўскага сельсавету]] [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Рымша}} [[Рым (імя)|Рым]] (Rim) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rim+Rimo#v=snippet&q=Rim%20Rimo&f=false S. 1273].</ref>. Іменная аснова [[Рым (імя)|-рым-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рымель]], [[Рыман]], [[Рымант|Рымунд]]; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rymsza<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 208.</ref>. Германскае паходжаньне імя Рымша сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 162.</ref>. == Гісторыя == Да 2016 году Рымшыненты ўваходзілі ў склад [[Лылойцінскі сельсавет|Лылойцінскага сельсавету]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210616083950/https://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/143-31.05.2016.htm РЕШЕНИЕ ГРОДНЕНСКОГО ОБЛАСТНОГО СОВЕТА ДЕПУТАТОВ 31 мая 2016 г. № 143 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Сморгонского района Гродненской области]</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 7 чалавек * 2009 год — 3 чалавекі<ref name="pop">[https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасьць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 году]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Дулеба Г. З гісторыі населеных пунктаў // {{Літаратура/Памяць/Смаргонскі раён}} {{Жодзішкаўскі сельсавет}} {{Смаргонскі раён}} [[Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну]] dqjy651hqtnq8llcjnjgrpqm6jvv3qy Вайдацішкі 0 205347 2678205 2467874 2026-07-08T16:18:05Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678205 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вайдацішкі |Лацінка = Vajdaciški |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вайдацішкаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Астравецкі раён|Астравецкі]] |Сельсавет = [[Варнянскі сельсавет|Варнянскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="pop" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = 42 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 47 |Даўгата сэкундаў = 47 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Вайда́цішкі'''<ref name="daviednik">{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 80—82.</ref> (таксама — ''Вайдаці́шкі''<ref name="daviednik" />) — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], на канале [[Петрапольскі]]м. Уваходзіць у склад [[Варнянскі сельсавет|Варнянскага сельсавету]] [[Астравецкі раён|Астравецкага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Войдат (імя)}} [[Войда|Вайда]] (Waido) і [[Ят|Ёта]] (Joto) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Waido%2C+Weido#v=snippet&q=Waido%2C%20Weido&f=false S. 981, 1494].</ref>. Іменная аснова [[Войда|вайд- (вейд-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вайдзіла (імя)|Вайдзіла]], [[Войдаўт]], [[Вейдман]]; германскія імёны Weidel, Weidelt, Weidman) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] waida 'поле, паша'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Від (імя)|-від- (-вайд-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>, а аснова [[Ят|-ют- (-ят-)]] (імёны ліцьвінаў [[Ютэль]], [[Даўят (імя)|Даўят]], [[Карыят (імя)|Карыят]]; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto) — ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Такім парадкам, імя Войдат азначае «дзіця поля»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. Адзначалася старажытнае германскае імя Vitadus ([[Віт|Vit]]-[[Гадзь|adus]])<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 221.</ref>. Адпаведнасьць імя Вайдот старажытнаму германскаму імю Waido (з даданьнем германскага суфіксу з элемэнтам -т-) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне [[Ліцьвіны|літоўскіх]] уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 167.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва ўсходнегерманскіх мовах быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Гісторыя == 26 лютага 2013 году Вайдацішкі перадалі зь ліквідаванага [[Трокеніцкі сельсавет|Трокеніцкага]] ў [[Варнянскі сельсавет]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304210204/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913r0057134 «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Островецкого района Гродненской области». Решение Гродненского областного Совета депутатов от 26 февраля 2013 г. № 224]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 23 чалавекі * 2009 год — 13 чалавек<ref name="pop">[https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасьць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 году]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Варнянскі сельсавет}} {{Астравецкі раён}} [[Катэгорыя:Варнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну]] j31hefmgm07ign33esjyuty6lwft274 2678206 2678205 2026-07-08T16:18:55Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678206 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вайдацішкі |Лацінка = Vajdaciški |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вайдацішкаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Астравецкі раён|Астравецкі]] |Сельсавет = [[Варнянскі сельсавет|Варнянскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="pop" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = 42 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 47 |Даўгата сэкундаў = 47 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Вайда́цішкі'''<ref name="daviednik">{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 80—82.</ref> (таксама — ''Вайдаці́шкі''<ref name="daviednik" />) — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], на канале [[Петрапольскі]]м. Уваходзіць у склад [[Варнянскі сельсавет|Варнянскага сельсавету]] [[Астравецкі раён|Астравецкага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Войдат (імя)}} [[Войда|Вайда]] (Waido) і [[Ят|Ёта]] (Joto) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Waido%2C+Weido#v=snippet&q=Waido%2C%20Weido&f=false S. 981, 1494].</ref>. Іменная аснова [[Войда|вайд- (вейд-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вайдзіла (імя)|Вайдзіла]], [[Войдаўт]], [[Вейдман]]; германскія імёны Weidel, Weidelt, Weidman) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] waida 'поле, паша'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Від (імя)|-від- (-вайд-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>, а аснова [[Ят|-ют- (-ят-)]] (імёны ліцьвінаў [[Ютэль]], [[Даўят (імя)|Даўят]], [[Карыят (імя)|Карыят]]; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto) — ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Такім парадкам, імя Войдат азначае «дзіця поля»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. Адпаведнасьць імя Вайдот старажытнаму германскаму імю Waido (з даданьнем германскага суфіксу з элемэнтам -т-) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне [[Ліцьвіны|літоўскіх]] уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 167.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва ўсходнегерманскіх мовах быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Гісторыя == 26 лютага 2013 году Вайдацішкі перадалі зь ліквідаванага [[Трокеніцкі сельсавет|Трокеніцкага]] ў [[Варнянскі сельсавет]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304210204/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913r0057134 «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Островецкого района Гродненской области». Решение Гродненского областного Совета депутатов от 26 февраля 2013 г. № 224]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 23 чалавекі * 2009 год — 13 чалавек<ref name="pop">[https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасьць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 году]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Варнянскі сельсавет}} {{Астравецкі раён}} [[Катэгорыя:Варнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну]] 8jnsb9w4hpxfy528dmt2h7ntpjmek37 Вялікія Вайшнарышкі 0 206757 2678221 2597750 2026-07-08T16:54:28Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678221 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вялікія Вайшнарышкі |Лацінка = Vialikija Vajšnaryški |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вялікіх Вайшнарышкаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Ашмянскі раён|Ашмянскі]] |Сельсавет = [[Граўжышкоўскі сельсавет|Граўжышкоўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 62 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="pop" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 17 |Шырата сэкундаў = 6 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 53 |Даўгата сэкундаў = 3 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Пазыцыя подпісу на мапе2 = зьверху |Водступ подпісу на мапе2 = 3.3 |Commons = |Сайт = }} '''Вялі́кія Вайшна́рышкі'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 92.</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Альшанка (прыток Заходняй Бярэзіны)|Альшанкі]]. Уваходзяць у склад [[Граўжышкоўскі сельсавет|Граўжышкоўскага сельсавету]] [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. Знаходзяцца ў пагранічнай зоне<ref>[https://web.archive.org/web/20220206144211/https://gpk.gov.by/by/pagranichnaya-zona-palasa/peralik-naselenykh-punkta-razmeshchanykh-u-pagranichnay-zone/ Пералік населеных пунктаў, размешчаных у пагранічнай зоне], Сайт дзяржаўнага пагранічнага камітэту РБ</ref>. == Назва == {{Асноўны артыкул|Войшнар}} Вайснэр (Wießner<ref>Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 4. — Berlin; Boston, 2013. S. 872—873.</ref>, Weisner) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://www.google.by/books/edition/Deutsche_Namenkunde/FgYREAAAQBAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=namenkunde+weis+ner+wiso&pg=PA522&printsec=frontcover S. 522].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Войша|-войш- (-вайш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Войшка]], [[Вайшыла]], [[Вайсар]]; германскія імёны Weiske, Weisel, Weiser) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101, 102.</ref><ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 167.</ref> (пазьнейшай -вайс-<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&pg=PA522&dq=weise+wis+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjHpMKN_52EAxVv9gIHHYS6Db0Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=weise%20wis%20namenkunde&f=false S. 522].</ref>), а аснова [[Нор (імя)|-нар- (-нор-)]] (імёны ліцьвінаў [[Нарэла]], [[Нарвід]], [[Нарымонт (імя)|Нарымунт]]; германскія імёны Narelo, Norvid, Normunt) — ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] -neri 'уратаваньне, утрыманьне'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 187.</ref>. Такім парадкам, імя Войшнар азначае «захаваны на паляваньні»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 73 чалавекі * 2009 год — 62 чалавекі<ref name="pop">[https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасьць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 году]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Граўжышкоўскі сельсавет}} {{Ашмянскі раён}} [[Катэгорыя:Граўжышкоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну]] tkz1w495w2pi4186lroazsdhw5hn4ay Малыя Вайшнарышкі 0 206766 2678222 2598149 2026-07-08T16:55:01Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678222 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Малыя Вайшнарышкі |Лацінка = Małyja Vajšnaryški |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Малых Вайшнарышкаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Ашмянскі раён|Ашмянскі]] |Сельсавет = [[Граўжышкоўскі сельсавет|Граўжышкоўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 43 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="pop" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 17 |Шырата сэкундаў = 7 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 54 |Даўгата сэкундаў = 2 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Пазыцыя подпісу на мапе2 = зьверху |Водступ подпісу на мапе2 = 3.3 |Commons = |Сайт = }} '''Малы́я Вайшна́рышкі'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 92.</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Альшанка (прыток Заходняй Бярэзіны)|Альшанкі]]. Уваходзяць у склад [[Граўжышкоўскі сельсавет|Граўжышкоўскага сельсавету]] [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. Знаходзяцца ў пагранічнай зоне<ref>[https://web.archive.org/web/20220206144211/https://gpk.gov.by/by/pagranichnaya-zona-palasa/peralik-naselenykh-punkta-razmeshchanykh-u-pagranichnay-zone/ Пералік населеных пунктаў, размешчаных у пагранічнай зоне], Сайт дзяржаўнага пагранічнага камітэту РБ</ref>. == Назва == {{Асноўны артыкул|Войшнар}} Вайснэр (Wießner<ref>Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 4. — Berlin; Boston, 2013. S. 872—873.</ref>, Weisner) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://www.google.by/books/edition/Deutsche_Namenkunde/FgYREAAAQBAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=namenkunde+weis+ner+wiso&pg=PA522&printsec=frontcover S. 522].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Войша|-войш- (-вайш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Войшка]], [[Вайшыла]], [[Вайсар]]; германскія імёны Weiske, Weisel, Weiser) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101, 102.</ref><ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 167.</ref> (пазьнейшай -вайс-<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&pg=PA522&dq=weise+wis+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjHpMKN_52EAxVv9gIHHYS6Db0Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=weise%20wis%20namenkunde&f=false S. 522].</ref>), а аснова [[Нор (імя)|-нар- (-нор-)]] (імёны ліцьвінаў [[Нарэла]], [[Нарвід]], [[Нарымонт (імя)|Нарымунт]]; германскія імёны Narelo, Norvid, Normunt) — ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] -neri 'уратаваньне, утрыманьне'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 187.</ref>. Такім парадкам, імя Войшнар азначае «захаваны на паляваньні»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 53 чалавекі * 2009 год — 43 чалавекі<ref name="pop">[https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасьць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 году]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Граўжышкоўскі сельсавет}} {{Ашмянскі раён}} [[Катэгорыя:Граўжышкоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну]] 7rtwpyol0wqus9o6hqk67xbdrpuu54z Рымуцеўцы 0 211521 2678194 2461258 2026-07-08T16:10:46Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678194 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Рымуцеўцы |Лацінка = Rymucieŭcy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Рымуцеўцаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Бераставіцкі раён|Бераставіцкі]] |Сельсавет = [[Эйсмантаўскі сельсавет|Эйсмантаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 83 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="pop" /> |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 23 |Шырата сэкундаў = 5 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 3 |Даўгата сэкундаў = 17 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Рыму́цеўцы'''<ref name="daviednik">{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 120.</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Верацейка|Верацейкі]]. Уваходзяць у склад [[Эйсмантаўскі сельсавет|Эйсмантаўскага сельсавету]]<ref>[https://web.archive.org/web/20190630182228/http://berestovitsa.grodno-region.by/by/eismont_sik-by/ Эйсмантаўскі сельскі выканаўчы камітэт]</ref> [[Бераставіцкі раён|Бераставіцкага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 21 км ад мястэчка [[Вялікая Бераставіца|Вялікай Бераставіцы]], за 24 км ад места [[Горадня|Горадні]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Рымут}} [[Рым (імя)|Рым]] (Rim) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rim+Rimo#v=snippet&q=Rim%20Rimo&f=false S. 1273].</ref>. Іменная аснова [[Рым (імя)|-рым-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рымель]], [[Рыман]], [[Рымант|Рымунд]]; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і ў [[Славянскія мовы|славянскіх]] мовах<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rymut<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 179.</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 122 чалавекі * 2009 год — 83 чалавекі<ref name="pop">[https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасьць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 году]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Эйсмантаўскі сельсавет}} {{Бераставіцкі раён}} [[Катэгорыя:Эйсмантаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бераставіцкага раёну]] tkx8tol8xlwq9xh6n9vqfl9531n9zls Радзішына 0 212143 2678209 2468729 2026-07-08T16:21:11Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678209 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Радзішына |Лацінка = Radzišyna |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Радзішына |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Магілёўская вобласьць|Магілёўская]] |Раён = [[Шклоўскі раён|Шклоўскі]] |Сельсавет = [[Гарадзішчанскі сельсавет (Шклоўскі раён)|Гарадзішчанскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 23 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 8 |Шырата сэкундаў = 22 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 38 |Даўгата сэкундаў = 23 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Радзі́шына'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласьць}} С. 325.</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Лешня (басэйн Дняпра)|Лешні]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Шклоўскі раён)|Гарадзішчанскага сельсавету]] [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Радаш}} Ратш або Рач (Ratsch) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Ratsch#v=snippet&q=Ratsch&f=false S. 26].</ref>. Іменная аснова [[Рад|-рад- (-рат-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Радзівіл (імя)|Радзівіл]], [[Ратаўт|Раталт]], [[Конрад]]; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Konrad) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *rêþs<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 193.</ref>, германскага rad- 'рада'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Ва [[Уроцлаў|Ўроцлаве]] адзначалася гістарычнае бытаваньне германска-[[Славянскія мовы|славянскага]] імя Radusch<ref>Reichert H. Die deutschen Familiennamen: nach breslauer quellen des 13. und 14. Jahrhunderts. — Breslau, 1908. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CEwImm4TtCgC&q=Radusch#v=snippet&q=Radusch&f=false S. 55].</ref>. == Гісторыя == Упамінаецца ў 1643 годзе як вёскі Радзішын (з млынам) і Другі Радзішын у Басейскім войтаўстве Шклоўскай воласьці [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{Заўвага|Biblioteka Czartoryskich w Krakowie. Sygn. 9233, ark. 217v.}}. == Насельніцтва == * 1999 год — 60 чалавек * 2010 год — 23 чалавекі == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Шклоўскі раён)}} {{Шклоўскі раён}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Шклоўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шклоўскага раёну]] gbvsxqjsuolsi25wfalyfigv5irl0n7 Ятаўты (Вярэнаўскі раён) 0 224039 2678187 2461727 2026-07-08T15:52:07Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678187 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ятаўты |Лацінка = Jataŭty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Ятаўтаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Вярэнаўскі раён|Вярэнаўскі]] |Сельсавет = [[Радунскі сельсавет|Радунскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 3 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="pop" /> |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 3 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 6 |Даўгата сэкундаў = 4 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Я́таўты'''<ref name="daviednik">{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}} С. 139.</ref> (таксама — ''Ятаўты́''<ref name="daviednik"/>) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Дзітва|Дзітвы]]. Уваходзяць у склад [[Радунскі сельсавет|Радунскага сельсавету]] [[Вярэнаўскі раён|Вярэнаўскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Ятаўт}} Аталд або Адалт (Atald, Adalt) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Adalt#v=snippet&q=%40Adalt&f=false S. 157].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гадзь|-гад- (-ад-, -ат-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ядвіга]], [[Гатман]], [[Бэрнат|Бернат]]; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *haþus<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 70.</ref>, германскага hathu 'бой'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 87.</ref>, а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Адпаведнасьць імя Ятаўт германскаму імю Athald сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101.</ref>. == Насельніцтва == * 2009 год — 3 чалавекі<ref name="pop">[https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасьць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 году]{{ref-ru}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Радунскі сельсавет}} {{Вярэнаўскі раён}} [[Катэгорыя:Радунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну]] 5l9g9yqfr8kg5craaeudr38f536v65g Гезгалы (пасёлак) 0 229900 2678170 2597866 2026-07-08T15:28:26Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678170 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Гезгалы |Лацінка = Hiezhały / Giezhały |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Гезгалаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская]] |Раён = [[Зьдзецельскі раён|Зьдзецельскі]] |Сельсавет = [[Жукоўшчынскі сельсавет|Жукоўшчынскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 1460 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="pop" /> |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = Гезгальская ГЭС.JPG |Апісаньне выявы = Гезгалаўская ГЭС |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 36 |Шырата сэкундаў = 13 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 33 |Даўгата сэкундаў = 51 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ге́згалы'''<ref name="daviednik">{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гарадзенская вобласьць}}</ref> (таксама — ''Гезга́лы''<ref name="daviednik"/>) — [[пасёлак]] у [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Моўчадзь (рака)|Моўчадзі]]. Уваходзяць у склад [[Жукоўшчынскі сельсавет|Жукоўшчынскага сельсавету]] [[Зьдзецельскі раён|Зьдзецельскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Кезгайла}} [[Геза (імя)|Геза або Кеза]] (Geso, Keso) і [[Гайла (імя)|Гайла]] (Gailo) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 110.</ref><ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Geiso+Kies+Giso#v=onepage&q=Geso&f=false S. 567, 589].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Геза (імя)|-гез- (-гіз-, -кез-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Геска]], [[Гезела]], [[Гезімунд (імя)|Гесмонт]]; германскія імёны Geske, Gesela, Gismondus) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gais 'суліца, кап’ё'<ref name="Dajlida-2019-17">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, германскага gaizá 'завостраны кій'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 70.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref name="Dajlida-2019-17"/>. Такім парадкам, імя Кезгайла азначае «жвавае кап’ё»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. == Гісторыя == Да 2014 году Гезгалы ўтваралі асобны [[Гезгалаўскі пасялковы савет]]<ref>[http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-Гродненский%20горсовет/type-Решение/50-30.12.2014.htm Решение Гродненский горсовет 50 30.12.2014 О некоторых вопросах административно- территориального устройства Дятловского района Гродненской области]{{Недаступная спасылка|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Насельніцтва == * 2009 год — 1460 чалавек<ref name="pop">[https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасьць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 году]{{ref-ru}}</ref> <center><gallery> Выява:Гезгальская ГЭС.JPG|[[Гезгальская ГЭС]] Выява:Гезгальскае вадасховішча.JPG|[[Гезгальскае вадасховішча]] </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Жукоўшчынскі сельсавет}} {{Зьдзецельскі раён}} [[Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Зьдзецельскага раёну]] 3oqsplnale1qab8h4a96ddn6vywxrq6 Гасьцілава 0 232414 2678182 2466125 2026-07-08T15:43:18Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678182 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Гасьцілава |Лацінка = Haściłava / Gaściłava |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Гасьцілава |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Вялейскі раён|Вялейскі]] |Сельсавет = [[Асіпавіцкі сельсавет (Вялейскі раён)|Асіпавіцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 25 |Шырата сэкундаў = 50 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 46 |Даўгата сэкундаў = 51 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Гасьці́лава'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Вяльля|Вяльлі]]. Уваходзіць у склад [[Асіпавіцкі сельсавет (Вялейскі раён)|Асіпавіцкага сельсавету]] [[Вялейскі раён|Вялейскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Гасьціла}} Гасьціла або Кесьціла, пазьней Гастэль, Гестэль або Кастэль (Gastila<ref name="HSCP-1897-145">Harvard Studies in Classical Philology. Vol. 8. — Boston, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=mHgNAAAAYAAJ&q=Gastilo#v=snippet&q=Gastilo&f=false P. 145].</ref>, Kestilo, Gastel<ref>Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=Gastel#v=snippet&q=Gastel&f=false S. 141].</ref>, Gestel<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1954. [https://books.google.by/books?id=vSXbDwAAQBAJ&pg=PA279&dq=Gest+el+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwicltad7tGJAxVv9gIHHVl3D40Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Gest%20el%20namenkunde&f=false S. 279].</ref>, Kastel<ref>Schiffmann K. Historisches Ortsnamen-Lexikon des Landes Oberösterreich. — Berlin, 1942. S. 270.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Kestilo#v=snippet&q=Kestilo&f=false S. 605].</ref>. Іменная аснова [[Гаст|-гаст- (-каст-, -гест-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гестар]], [[Каштарт]], [[Гаштольд (імя)|Гаштольд]]; германскія імёны Gaster, Kastert, Gastald) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага gasts 'госьць, вандроўнік'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Таксама імя Гасьціла (Gostilo) можа мець [[Славянскія мовы|славянскае]] паходжаньне<ref name="HSCP-1897-145"/>. == Гісторыя == У XIX ст. Гасьцілава ўваходзіла ў склад Вялейскага павету Віленскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/587 S. 587].</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Асіпавіцкі сельсавет (Вялейскі раён)}} {{Вялейскі раён}} [[Катэгорыя:Асіпавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну]] imyzjrw0ref2ha6jczx16a3jc73fkky Кунашы 0 240189 2678203 2505283 2026-07-08T16:16:45Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678203 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Кунашы |Лацінка = Kunašy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Кунашоў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Стаўпецкі раён|Стаўпецкі]] |Сельсавет = [[Літвенскі сельсавет|Літвенскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 49 |Шырата сэкундаў = 57 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 59 |Даўгата сэкундаў = 30 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Кунашы́'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Волма (басэйн Нёмана)|Волмы]]. Уваходзяць у склад [[Літвенскі сельсавет|Літвенскага сельсавету]] [[Стаўпецкі раён|Стаўпецкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Кунаш}} Кунш (Kühnsch) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=K%C3%BChnsch#v=snippet&q=K%C3%BChnsch&f=false S. 44].</ref>. Іменная аснова [[Кона|-кон- (-кун-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Кондрут]], [[Конрад]], [[Якун]]; германскія імёны Cundrud, Konrad, Acun) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] koni- 'адважны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref> або германскага kunja, kuni '(хтосьці) з годнага, шляхецкага роду'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 150.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Konosz (Kunosz, Kuniesz, Kunisz, Kunsz)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 151.</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 84 чалавекі<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 99.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Літвенскі сельсавет}} {{Стаўпецкі раён}} [[Катэгорыя:Літвенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну]] i12efza17su2dno6c0adk5l1hdljuqn Этнагенэз беларусаў 0 240783 2678294 2207108 2026-07-08T23:04:05Z ~2026-38974-75 98784 2678294 wikitext text/x-wiki '''Этнагенэз беларусаў''' — працэс фармаваньня [[беларусы|беларускага]] [[этнас]]у. Заняў дастаткова працяглы пэрыяд і адбываўся пад уплывам геаграфічна-кліматычных, сацыяльна-эканамічных, палітычных, царкоўна-рэлігійных фактараў, а таксама агульнаэўрапейскіх этнічных тэндэнцыяў. == Гісторыя == Паводле падлікаў, зробленых на аснове вялікай колькасьці антрапагенэтычных і генадэмаграфічных матэрыялаў, беларусы (папуляцыі карэнных жыхароў) вядуць свой радавод цягам ня меней за 130—140 каленаў, што адпавядае пэрыяду амаль 1500 год да н. э.<ref name=mikulich>{{кніга|аўтар=[[Аляксей Мікуліч|Мікуліч А.]]|загаловак=Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалёгія этнасу|месца={{Менск (Мн.)}}|выдавецтва=Тэхналогія|год=2005|старонак=138|isbn=985-458-122-5}}</ref> У асноўным этнагенэз беларусаў праходзіў на тэрыторыі Верхняга [[Дняпро|Падняпроўя]], Сярэдняга [[Дзьвіна|Падзьвіньня]], [[Нёман|Панямоньня]], [[Буг|Пабужжа]] і [[Прыпяць|Прыпяцкага]] [[Палесьсе|Палесься]]. Прытым трэба ўлічваць, што працэс складаньня беларускай народнасьці ахопліваў землі, што пераўзыходзілі межы сучаснай Беларусі. Гэтак, дадаткова ён праходзіў на тэрыторыях сучаснай Летувы ([[Вільня]] і ваколіцы), Латвіі ([[Дынабург]]), Польшчы ([[Беласток]] і [[Белая (горад)|Белая]]) і Расеі ([[Смаленск]], [[Невель]], [[Бранск]])<ref name="hb137">{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у кантэксьце сусьветных цывілізацыяў)|к}} С. 137.</ref>. У навуцы няма адназначнасьці што да храналягічных рамак фармаваньня беларускага народу. Адныя дасьледнікі сьцьвярджаюць, што беларусы як [[этнас]] ужо існавалі ў ХІІІ ст., а працэс фармаваньня беларускай [[народнасьць|народнасьці]] пачаўся яшчэ ў ХVII—ХVIII стагодзьдзях ([[Георгі Штыхаў]], [[Мікола Ермаловіч]], [[Міхась Ткачоў]] ды іншыя). Паводле [[Валянтын Сядоў]], беларуская этнічная супольнасьць склалася ў ХІІІ—ХІV стагодзьдзях. [[Майсей Грынблат]] лічыў, што фармаваньне беларусаў адбывалася ў ХІV—ХVІ стагодзьдзях. Стымулюючым фактарам паскарэньня кансалідацыі беларускага этнасу было ўтварэньне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Аб’яднаньне у ХІІІ—ХІV стагодзьдзях звыш двух дзясяткаў ўсходнеславянскіх княстваў вакол [[Літва|Літвы]] спрыяла стварэньню агульнай [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]], актывізавала культурныя зьвязкі паміж рознымі яе часткамі. Лёгкасьць аб’яднаньня гэтых шматлікіх дзяржаўных утварэньняў у складзе ВКЛ, апроч вонкавай пагрозы і эканамічных фактараў, шмат у чым тлумачылася якраз наяўнасьцю адзінай этнагенэтычнай спадчыны, а таксама агульнасьцямі гістарычнага лёсу, культуры, мовы і рэлігіі. Вельмі спрыяльным было і этнакультурнае становішча [[Ліцьвіны|ліцьвінаў (беларусаў)]] у ВКЛ, дзе яны складалі асноўны этнічны масіў і пераважалі ў большасьці буйных населеных пунктаў ([[Вільня]], [[Полацак]], [[Віцебск]], [[Менск]], [[Берасьце]], [[Горадня]], [[Коўна]], [[Трокі]])<ref name="hb137"/>. == Канцэпцыі == Сярод асноўных канцэпцыяў датычна продкаў беларусаў вылучаюцца «фінская», «балтыйская», «крывіцка-дрыгавіцка-радзіміцкая» і «старажытнаруская»<ref name="hb136">{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у кантэксьце сусьветных цывілізацыяў)|к}} С. 136.</ref>. {| class="wikitable" |- !Назва канцэпцыі, яе прыхільнікі і сутнасьць !! Аргумэнтацыя !! Крытыка |- |'''1. «Фінская»''' (аўтар [[Іван Ласкоў]]): продкамі беларусаў былі славяне і фіны || Асноўным довадам ёсьць назвы некаторых беларускіх [[гідронім]]аў, якія маюць фінскае паходжаньне. || Фінамоўнае насельніцтва на тэрыторыі Беларусі жыло ў глыбокай старажытнасьці (канец [[каменны век|каменнага веку]]) і яшчэ ў [[бронзавы век|бронзавым веку]] яго, як мяркуецца, асымілявалі старажытныя балты, якія ўспрынялі фінскія назвы рэк і азёраў. Такім парадкам, фіны на тэрыторыі Беларусі маглі быць субстратам не беларусаў, а старажытных балтаў. |- |'''2. «Балтыйская»''' ([[Валянцін Сядоў]], [[Георгі Штыхаў]] ды іншыя): продкамі беларускага народу былі балтыйскія і славянскія плямёны, дзе балты адыгралі ролю [[субстрат]]у (падасновы). || Вялізная колькасьць беларускіх [[гідронім]]аў маюць гіпатэтычнае балтыйскае паходжаньне, на карысьць гэтай тэорыі таксама сьведчаць некаторыя меркавана балтыйскія элемэнты беларускай культуры і мовы (культ вужа, жаночы галаўны ўбор — [[намітка]], у словах цьвёрды гук «р» ды іншае). || Памянёныя элемэнты маюць [[Індаэўрапейцы|індаэўрапейскае паходжаньне]], таму ўласьцівыя як балтам, так і славянам. Балты маглі быць субстратам не беспасярэдне беларусаў, а плямёнаў [[крывічы|крывічоў]], [[радзімічы|радзімічаў]] і [[дрыгавічы|дрыгавічоў]]. Супраць тэорыі, што беларусы ёсьць «славянізаванымі балтамі», сьведчаць зьвесткі [[Палеагенэтыка|палеагенэтыкі]], якія паказваюць, што генафонд беларусаў і [[летувісы|летувісаў]] мае глыбокія адрозьненьні<ref>[https://budzma.org/news/chym-genetychna-adroznivayutstsa-belarusy-i-litoutsy.html Чым генетычна адрозніваюцца беларусы і літоўцы: новыя даныя], [[Будзьма беларусамі!]], 22 студзеня 2026 г.</ref>. |- |'''3. «Крывіцка-дрыгавіцка-радзіміцкая»''' ([[Яўхім Карскі]], [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]], [[Уладзімер Пічэта]] ды іншыя): асноўныя продкі беларускага этнасу — крывічы, дрыгавічы і радзімічы. || Пераемнасьць матэрыяльнай культуры і моўныя запазычаньні беларусаў ў славянскіх супольнасьцяў (саха зь перакладной паліцай у земляробстве і «аканьне» ў беларускай мове ад пачатку былі ўласьцівасьцю крывічоў, палеская саха ў земляробстве і дыфтонгі -ўо, -іе ў мове ад пачатку належалі дрыгавічам ды іншае) || Нельга казаць пра чыста славянскія карані беларусаў, бо этнакультурныя працэсы, якія адбываліся на беларускай этнічнай тэрыторыі датычыліся ня толькі славянаў, але і меркаваных балтаў (плямёны [[літва (племя)|літва]], [[яцьвягі]])<ref name="hb137"/>. |- |'''4. «Старажытнаруская»''' (Барыс Рыбакоў, Сяргей Токараў, Лаўрэнці Абэцэдарскі ды іншыя): узьнікла ў [[СССР|савецкай]] гістарыяграфіі за часамі кіраваньня [[Ёсіф Сталін|Сталіна]] і мусіла апраўдваць [[русіфікацыя|русіфікацыю]] [[Русіфікацыя Беларусі|беларусаў]] і ўкраінцаў<ref>[http://www.svaboda.org/content/transcript/1380072.html Жыцьцё і сьмерць мітаў: Старажытная Русь], [[Радыё Свабода]], 5 лютага 2009 г.</ref><ref>Дзермант А., Санько С. [https://web.archive.org/web/20151017183103/http://arche.bymedia.net/2005-5/dziermant505.htm Этнагенез беларусаў: навука і ідэалогія] // [[ARCHE Пачатак]]. № 5 (39), 2005 г.</ref>. Яе прыхільнікі сьцьвярджалі, што продкам беларусаў была адна з частак г. зв. «старажытнарускай народнасьці». || У якасьці бяздоваднага пастуляту прыймаецца існаваньне адзінай старажытнарускай дзяржавы — [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] з адзінай старажытнарускай мовай і культурай. || У пісьмовых крыніцах і нават у гістарычных мітах (апроч савецкіх) не існуе якіх-кольвек зьвестак пра старажытнарускую народнасьць. Апроч таго, прыхільнікі гэтай канцэпцыі часьцяком блытаюць старажытную літаратурную мову (блізкую да [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]]) з гутарковай, дыялектнай, якая мела свае адрозьненьні на тэрыторыі [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]<ref>Цітоў В. [https://web.archive.org/web/20030122205421/http://www.lingvo.minsk.by/~bha/07/200-213.htm Па старонках адной «гісторыі»*] // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Том 7, Сш. 1 (12), 2000 г.</ref>. |- |} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}}{{Беларусы}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] ogj738myp3txeb5ufwqjqt0j4etllou Ак’яр (Хайбулінскі раён) 0 243200 2678322 2216435 2026-07-09T03:58:53Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678322 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Ак’яр}} {{Населены пункт/Расея |Назва = Ак’яр |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Ак’яру |Назва расейскай мовай = Аҡъяр |Суб’ект фэдэрацыі = [[Башкартастан]] |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 51 |Шырата сэкундаў = 49 |Даўгата градусаў = 58 |Даўгата хвілінаў = 12 |Даўгата сэкундаў = 38 }} '''Ак’я́р''' ({{мова-ru|Акъяр}}; {{мова-ba|Аҡъяр}}) — вёска ў [[Расея|Расеі]], адміністрацыйны цэнтар [[Хайбулінскі раён|Хайбулінскага раёну]] [[Башкартастан]]у. Насельніцтва паселішча складае 6 941 чалавек паводле стану на 2010 год. Большасьць насельніцтва складаюць [[башкіры]] (86,4%). Вёска разьмешчана на [[Заўральская раўніна|Заўральскай раўніне]], а паблізу працякае рака [[Таналык]]. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210421032328/http://spakyar.ru/ Адміністрацыя сельсавету]. {{Башкартастан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастану]] 204hq61rpnzht3b30ypmdg8urxtz9b8 Рымашы (Менская вобласьць) 0 256901 2678177 2466690 2026-07-08T15:37:15Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678177 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Рымашы |Лацінка = Rymašy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Рымашоў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Капыльскі раён|Капыльскі]] |Сельсавет = [[Бабаўнянскі сельсавет|Бабаўнянскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 83 |Год падліку колькасьці = 2019 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 16 |Шырата сэкундаў = 1 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 54 |Даўгата сэкундаў = 38 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Рымашы́'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], каля вытоку ракі [[Тур’я (левы прыток Нёмана)|Тур’і]]. Уваходзяць у склад [[Бабаўнянскі сельсавет|Бабаўнянскага сельсавету]] [[Капыльскі раён|Капыльскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Рымша}} [[Рым (імя)|Рым]] (Rim) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rim+Rimo#v=snippet&q=Rim%20Rimo&f=false S. 1273].</ref>. Іменная аснова [[Рым (імя)|-рым-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рымель]], [[Рыман]], [[Рымант|Рымунд]]; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rymsza<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 208.</ref>. Германскае паходжаньне імя Рымша сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 162.</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 697 чалавек у вёсцы Рымашох і 4 чалавекі ў маёнтку Рымашох<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 176.</ref> * 2009 год — 141 чалавек<ref>[https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm Вынікі перапісу 2009 году]</ref> * 2019 год — 83 чалавекі == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Бабаўнянскі сельсавет}} {{Капыльскі раён}} [[Катэгорыя:Бабаўнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёну]] rbtegmba18tck06rf5qi5opeckf17bc Вішоў 0 259989 2678184 2619190 2026-07-08T15:46:04Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678184 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вішоў |Лацінка = Višoŭ |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вішова |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Магілёўская вобласьць|Магілёўская]] |Раён = [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкі]] |Сельсавет = [[Вішоўскі сельсавет|Вішоўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 1232 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 58 |Шырата сэкундаў = 52 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 59 |Даўгата сэкундаў = 35 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Вішо́ў'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласьць}}</ref> (таксама ''Вішо́ва, н.'') — [[Аграгарадок|вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на левым беразе ракі [[Вабіч]]у. Цэнтар [[Вішоўскі сельсавет|сельсавету]] [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]]. Знаходзіцца за 20 км на ўсход ад [[Бялынічы|Бялынічаў]], за 24 км ад [[Магілёў|Магілёва]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Віс}} Віс або Віса (Wis, Wiso) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wis+Wiso#v=snippet&q=Wis%20Wiso&f=false S. 1622].</ref>. Іменная аснова [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Višoŭ. Вішоў (1930).jpg|значак|Царква ў Вішове, 1930 г.]] Упершыню ўпамінаецца ў 1636 годзе як вёска ў складзе маёнтку [[Княжыцы|Княжыцаў]] удавы [[Пісар вялікі літоўскі|вялікага пісара літоўскага]] [[Крыштап Стэфан Сапега|Крыштапа Стэфана Сапегі]] Ганны Аляксандраўны (у дзявоцтве [[Аляксандар Галоўчынскі|Галоўчынскай]]) у [[Аршанскі павет|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{Заўвага|НГАБ. Ф. 1775, воп. 1, спр. 1, с. 31.}}. На 1675 год вёска ў валоданьні Андрэя Аўрамовіча{{Заўвага|НГАБ. Ф. 1875, воп. 1, спр. 2, с. 717.}}. На 1996 год у вёсцы было 504 двары. == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * 1910 год — 417 чалавек<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 9.</ref> * 1996 год — 1421 чалавек * 2009 год — 1232 чалавекі === Інфраструктура === Працуюць сярэдняя школа, Вішоўская сельская бібліятэка-філіял № 6 Бялыніцкай цэнтралізаванай бібліятэчнай сеткі<ref>[http://www.lib-belynichi.mogilev.by/contact.html Сайт ДУК «Бялыніцкая ЦБС»]</ref>, Нежкаўская лекарская амбуляторыя, аптэка № 137 Магілёўскага ДУП «Фармацыя», пошта. Па 2000 годзе ў вёсцы збудавалі Сьвята-Петра-Паўлаўскую царкву. == Эканоміка == СПК «Калгас „Радзіма“». == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Дзеюць база адпачынку «Вабіч» і іузэй СПК "Калгас «Радзіма»<ref>[https://web.archive.org/web/20160304133735/http://mogilevnews.by/photo-gallery/12-07-2014-19-15/11765 В агрогородке Вишов Белыничского района состоялось торжественное открытие музея // Информационное агентство «Могилёвские ведомости»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304133735/http://mogilevnews.by/photo-gallery/12-07-2014-19-15/11765 |date=4 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}}</ref> Помнікі: Братэрскія могілкі савецкіх воінаў; [[Помнік землякам (Вішоў)|Помнік землякам]] (1950). === Славутасьці === * Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (XVIII—XIX стагодзьдзі) == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|4|242}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=16|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://hram.by/rus/cities/view/74 Праваслаўная архітэктура Беларусі]{{ref-ru}} * {{bis.nlb.by|173444|Вішоў, в. (Бялыніцкі р-н)}} * [http://foto-planeta.com/np/177093/vishov.html Сайт «Фото Планета»]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20160304121458/http://belinles.by/news?view=1873604&p=11 Яблоневый сад в честь 70-летия Победы советского народа в Великой Отечественной войне посадили 15 апреля в агрогородке Вишов Белыничского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304121458/http://belinles.by/news?view=1873604&p=11 |date=4 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}} {{Вішоўскі сельсавет}} {{Бялыніцкі раён}} [[Катэгорыя:Вішоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бялыніцкага раёну]] fwwg4fjsk1djjgnpq68f8d1d16n8h6h Алег 0 263724 2678323 2676159 2026-07-09T04:09:38Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678323 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Алег |лацінка = Aleh |арыгінал = Helgi |вымаўленьне = alʲɛɣ |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Эль, Алех, Алек, Ольг, Эльк, Ельк, Вольг, Аўг, Алько, Волька |вытворныя = [[Вольга]] |зьвязаныя = [[Альгін]], [[Альгіш]], [[Альгерд (імя)|Альгерд]], [[Альгмін]], [[Альгімонт]] <br> [[Мінялк]] }} '''Але́г''' (''Алех'', ''Алек''), '''Ольг''' (''Вольг'', ''Аўг''), '''Алько''' (''Волька''), '''Эльг''' (''Эльк'') — мужчынскае імя. Жаночае імя — [[Вольга]]. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Алег ({{мова-orv|Ольгъ|скарочана}}) — [[Усходнеславянскія мовы|усходнеславянская]] форма [[Германскія мовы|германскага]] імя Гэльгі<ref>Етимологічний словник української мови. Т. 4. — К., 1989. С. 178.</ref><ref>[https://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=0&basename=morpho%5Cvasmer%5Cvasmer&first=1&off=&text_word=%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B3&method_word=substring&ww_word=on&ic_word=on&text_general=&method_general=substring&ic_general=on&text_origin=&method_origin=substring&ic_origin=on&text_trubachev=&method_trubachev=substring&ic_trubachev=on&text_editorial=&method_editorial=substring&ic_editorial=on&text_pages=&method_pages=substring&ic_pages=on&text_any=&method_any=substring&sort=word&ic_any=on Олег] // Фасмер М. Этимологический словарь русского языка: В 4 т.: Пер. с нем. = Russisches etymologisches Wörterbuch. Т. 3. — М., 2004.</ref><ref>Суперанская А. В. Словарь русских личных имён: Сравнение. Происхождение. Написание. — М.: Айрис-пресс, 2005. С. 168.</ref><ref>{{Літаратура/Слоўнік асабовых уласных імёнаў (2011)|к}} С. 19.</ref> (Helgi<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Helgi#v=snippet&q=Helgi&f=false S. 729].</ref>, Halke<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Halke#v=snippet&q=Halke&f=false S. 35].</ref>, Alacho<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA85&dq=%22alacho%22+alh&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiFgMTz5OaBAxXehv0HHa-0ACwQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22alacho%22%20alh&f=false S. 85].</ref>, Alko<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 220.</ref>, Elgo<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 29.</ref>, Algo<ref>Meineke B. Ortsnamen des Kreises Minden-Lübbecke. — Bielefeld, 2016. S. 392.</ref>). Іменная аснова -алг- (-алк-, -гэлк-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] alhs 'бажніца', германскага helig 'сьвяты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 16.</ref>. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Альгін]], [[Альгіш]], [[Альгерд (імя)|Альгерд (Альгард, Альгарт, Гэльгерд, Гольгерт)]], [[Альгімонт|Альгімонт (Альгімунд, Альгімунт, Алькімонт)]]. Адзначаліся германскія імёны Heligin (Alkin), Halgasch, Algerd (Algardus, Algart, Hallgerðr, Olgard), Algemundus (Alcmunt, Alhmunt){{Заўвага|Таксама адзначаліся германскія імёны Algeberga (Alge-berga), Algibertus (Algi-[[Бэрт|bertus]]), Alcherd (Alc-[[Гардзь|herd]])<ref>Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HlUQAAAAYAAJ&q=Alcherd#v=snippet&q=Alcherd&f=false P. 96].</ref>, Algamodis (Alga-[[Мут|modis]]), Algrada (Alg-[[Рад|rada]]), Algericus (Alge-[[Рык|ricus]])<ref>Adams K. Considérations nouvelles sur les plus anciens noms germaniques d’origine septentrionale en Catalogne au neuvième et au dixième siècles: le témoignage des documents de l’Archivo Condal de Barcelone // Revue internationale d'onomastique. Nr. 2, 1969. P. 92.</ref>, Algoldus (Alg-[[Вальда (імя)|oldus]]), Alguinus (Alg-[[Віна (імя)|uinus]])<ref name="Morlet-1971-28">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 28.</ref>}}. Іменная аснова аўг- таксама можа паходзіць ад гоцкага augjan 'паказваць, зьяўляцца'<ref name="Morlet-1971-46">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 46.</ref>{{Заўвага|Адзначаліся германскія імёны Augo, Augino, Augart, Augendus<ref name="Morlet-1971-46"/>, Augemir, Auguart<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Nordhausen, 1856. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Augo%2C+Augino%2C+Augart%2C+Augemir%2C+Auguart#v=snippet&q=Augo%2C%20Augino%2C%20Augart%2C%20Augemir%2C%20Auguart&f=false S. 206].</ref>}}. У Польшчы гістарычна бытавалі германскія імёны ''Alga'' (''Olga'')<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 1. — Wrocław, 1965—1967. S. 29.</ref>, ''Halgasch'' (''Halgas'')<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 2. — Wrocław, 1968—1970. S. 246.</ref><ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 90.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны ''Alke''<ref name="Trautmann-1925-12">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Alke#v=snippet&q=Alke&f=false S. 12].</ref>, ''Algart / Algarde''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Algart<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Algart#v=snippet&q=Algart&f=false S. 167].</ref> (Algardus<ref>Krause C. E. H. Beiträge zur gefchichte Stade’s 1286 1315 Die 41 ersten Folien des ältesten Stadterbebuchs // Programm des Gymnasium’s zu Stade für Ostern 1856. — Stade, 1856. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=bL1bAAAAcAAJ&q=Algardus%2C+Halgardus#v=snippet&q=Algardus%2C%20Halgardus&f=false S. 39].</ref>)}} (1398 і 1400 гады)<ref name="Trautmann-1925-12"/>, ''Algutte / Algotte''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Algut<ref>Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CklczPR-UuAC&q=Algut#v=snippet&q=Algut&f=false S. 3].</ref> (Algot<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Algot#v=snippet&q=Algot&f=false S. 167].</ref>)}} (1399 і каля 1400 году)<ref name="Trautmann-1925-12"/>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''бояромъ витебъскимъ… Ольговичомъ'' (1480 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 109.</ref>; ''Elkewicz'' (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.)<ref>Būga K. Apie lietuvių asmens vardus. — Vilnius, 1911. P. 25.</ref>; ''в Жомоити… Елькги'' (2 кастрычніка 1511 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 86—87.</ref>; ''Мацъ Волкгъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 89.</ref>, ''Олех Лобвеико''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 92.</ref>, ''Олех Ширеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 96.</ref>, ''Олех Скрипокъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 112.</ref>, ''Якубъ Олковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 122.</ref>, ''Воитехъ Олковичъ самъ. Мартинъ Олковичъ самъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 128.</ref>, ''Матеи Олковичъ… Щепанъ Олковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 131.</ref> (1528 год); ''люди тяглыи… Олеха Ходоровича'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} [https://books.google.by/books?id=iIUrAQAAIAAJ&q=%22%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B0+%D0%A5%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0%22&dq=%22%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B0+%D0%A5%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwirxL7bobGAAxVHg_0HHYz1BBgQ6AF6BAgCEAI P. 509].</ref>; ''Ивашко Ольговичъ'' (29 студзеня 1531 году)<ref>{{Літаратура/Беларускі архіў|2к}} С. 45.</ref>; ''Олехов Менкевича слуга'' (1535 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 59.</ref>; ''Гахман Олехавич'' (1536—1537 гады)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 73.</ref>; ''село Капчичи… Жданъ Алековичъ'' (1552 год)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XwgyAQAAIAAJ&q=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 631].</ref>; ''Дмитръ а Грыгор Олковичы'' (27 красавіка 1558 году)<ref>Брэгер Г. Невядомы інвентар маёнткаў Лебедзева і Хажовая 1558 г. // Гістарычна-археалагічны зборнік. Вып. 32, 2017. С. 203.</ref>; ''Olchowicz… Radziuk a Iwan Wolgowicy… Jan Olkowicz… boyar Oliechowicow'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Olkowicz#v=snippet&q=Olkowicz&f=false С. 4, 110, 152, 446].</ref>; ''Анъдреи Олковичъ'' (1565 год)<ref>Popisy wojskowe pospolitego ruszenia Wielkiego Księstwa Litewskiego (1524—1566). — Białystok, 2018. S. 335.</ref>; ''Олко Станиславовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%22%D0%9E%D0%BB%D0%BA%D0%BE+%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%22#v=snippet&q=%22%D0%9E%D0%BB%D0%BA%D0%BE%20%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%22&f=false С. 895].</ref>, ''Войтехъ Ольковичъ… Матысъ Олькович Якубовъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 901.</ref>, ''Олько Яновичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 902.</ref>, ''Станиславъ Ольковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 903.</ref>, ''Войтекъ Олковичъ… Абрамъ Олковичъ… Станиславъ Ольковичъ… Бартошъ Ольковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 931.</ref>, ''Павелъ Ольковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 932.</ref>, ''Олко Андреевъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 938.</ref>, ''Олехъ Якубовичъ… Яронимъ Олковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 941.</ref>, ''Бартошъ Якубовичъ Олковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1019—1020.</ref>, ''Янъ Олковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1057.</ref>, ''Бартошъ Ольковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1068.</ref>, ''Павелъ Олковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1109.</ref> (1567 год); ''świadek Tomasz Olkowicz'' (29 кастрычніка 1624 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 6. — Вильна, 1872.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=9tcDAAAAYAAJ&q=Olkowicz#v=snippet&q=Olkowicz&f=false С. 261].</ref>; ''першого маленства Ивановое Олековое… своего Петра Олека… мужом моим Иваном Олеком'' (27 ліпеня 1654 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 34. — Вильна, 1909. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=I2YjAQAAMAAJ&q=%D0%9E%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%BC#v=snippet&q=%D0%9E%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%BC&f=false С. 9].</ref>; ''у пна Федора Тимофеевича Олека'' (15 студзеня 1662 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 34. — Вильна, 1909. С. 223.</ref>; ''Samuel Awgowicz Roszczewski [na miejscu] Krzysztofa Auguwicza'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 1. — Warszawa, 2015. S. 71.</ref>; ''Anna Olgowa'' (1697 год)<ref>[https://www.genmetrika.eu/krincino_krikstai_1697-1703-1.html Krinčino bažnyčios 1697—1703 metų Krikšto metrikų knyga, psl. 1], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Olkowicze'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Apolonia Olgówna'' (1823 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Olg%C3%B3wna&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Indura], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Жальг (параўн.: ''Dawid Żminigajło Jawgiel'', т. б. ''z Minigajła''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 303, 443.</ref>): Жальгевічы (Żalgiewicz) гербу [[Пабог]] — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў [[Шаўлі|Шаўляў]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 469.</ref>; * Яўгель (адзначалася старажытнае германскае імя Elchelo<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 51.</ref>, Alchel<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Alchel#v=snippet&q=Alchel&f=false P. 38].</ref>): Яўгелі (Jawgiel) і Яўгеловічы (Jawgiełowicz) гербу [[Лебедзь (герб)|Лебедзь]] — літоўскія шляхецкія роды<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 3. — Rzeszów, 2001. S. 11.</ref>; * Аўгун: ''Auguna z Werek'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 121.</ref>; * Альхіт (адзначалася германскае імя Alheddis<ref>Weinhold K. Die Personennamen des Kieler Stadtbuches von 1264—1288. — Kiel, 1866. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CZJ6eZ98oYYC&q=%40Alheddis#v=snippet&q=%40Alheddis&f=false S. 12].</ref>): Альхітовічы (Alchitowicz) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў [[Вялейка|Вялейкі]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 24.</ref>; * Эльгемот (адзначалася старажытнае германскае імя Algamodis<ref name="Morlet-1971-28"/>): мовазнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эрнс Левы||de|Ernst Lewy (Sprachwissenschaftler)}} падаў літоўскае імя Elgemot без спасылкі на крыніцу<ref>Lewy E. Die altpreußischen Personennamen. — Breslau, 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=5-wUAQAAIAAJ&q=Elgemot#v=snippet&q=Elgemot&f=false S. 43].</ref>; * Алькштын або Акштын: ''Aksztyniszki'' (1775 год), ''Alksztyniszki'' (1783 год)<ref>Bilkis L. Neišlikę Linkmenų bažnyčios XVIII amžiaus metrikų oikonimai. — Vilnius, 2023. P. 28.</ref>}}. == Носьбіты == * [[Алег Вешчы]] — [[Варагі|вараг]], князь [[Наўгародзкае княства|наўгародзкі]] (з 879) і кіеўскі (з 882) * [[Усевалад Ольгавіч]] (каля 1084—1146) — князь северскі (1115—1127), чарнігаўскі (1127—1139), вялікі князь кіеўскі (1139—1146) * [[Сьвятаслаў Ольгавіч]] ({{†}} 1164) — князь чарнігаўскі * [[Алег Інгваравіч Красны]] (каля 1215—1258) — вялікі князь разанскі (1252—1258) * [[Алег Раманавіч]] ({{†}} 1285 або 1331) — сын князя бранскага і чарнігаўскага [[Раман Міхайлавіч Стары|Рамана]], [[Сьвяты]] * Ольгавічы — [[віцебск]]ія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1480 годзе * Мац Вольг — [[Эйшышкі|эйшыскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Алех Лабвейка — [[Мерач|мерацкі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Алех Шырэйкавіч — [[Горадня|гарадзенскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Алех Скрыпок — [[Бельск Падляскі|бельскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Войцех, Марцін, Мацей, Сьцяпан і Якуб Альковічы (Олькавічы) — бельскія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Алех Ходаравіч — [[Сьвір (мястэчка)|сьвірскі]] селянін, які ўпамінаецца ў 1528 годзе * Івашка Ольгавіч — віцебскі баярын, які ўпамінаецца ў 1531 годзе * Андрэй Альковіч (Олькавіч) — [[Дарагічын (Падляскае ваяводзтва)|дарагічынскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1565 году * Алько Станіслававіч, Алько Янавіч і Алько Андрэеевіч — баяры [[Дарагічынскі павет|Дарагічынскага павету]] [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскага ваяводзтва]], якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1567 году * Войцех Альковіч, Матыс Альковіч Якубаў і Станіслаў Альковіч — баяры Дарагічынскага павету, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1567 году * Мікалай Яльковіч (1904—?) — [[Беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Ворша|Воршы]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[hhttps://by.openlist.wiki/%D0%AF%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D1%8D%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1904) Яльковіч Мікалай Андрэевіч (1904)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Анзэльм Альковіч (1904—?) — беларус з ваколіцаў [[Крывічы (Мядзельскі раён)|Крывічоў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index15.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * [[Алег Трусаў]] (нар. 1954 году) — беларускіх археоляг і гісторык * [[Алег Латышонак]] (нар. 1957) — беларускі і польскі гісторык * [[Алег Дзярновіч]] (нар. 1966) — беларускі гісторык Алькевічы (Alkiewicz) — прыгонныя зь вёсак [[Ашкенцы|Ашкенцаў]] ([[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]]) і [[Бітаўтаны|Бітаўтанаў]] ([[Троцкі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 544.</ref><ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 299.</ref>. Альковічы (Olkowicz) — прыгонныя з ваколіцаў [[Жосьлі|Жосьляў]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 349.</ref>. Алькевіч (Alkiewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Альковічы]], на [[Троцкі павет|гістарычнай Троччыне]] — мястэчка [[Алькенікі]], у былым [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] — вёска [[Алькішкі]]. Назву [[Альгова]] маюць вёскі на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Слоўнік асабовых уласных імёнаў (2011)}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай алг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] fsdcrqc1rb87h1il1ls77twkvt4tfbn Дорг 0 264047 2678207 2503425 2026-07-08T16:20:06Z ~2026-38974-75 98784 /* Імя */ 2678207 wikitext text/x-wiki {{Шляхціч | Імя = Дорг | Лацінка = Dorg / Dorg | Поўнае імя = | Арыгінальнае імя = | Жанчына = | Партрэт = | Шырыня партрэту = | Подпіс партрэту = | Герб = | Шырыня гербу = | Подпіс гербу = | Пасады = | Пачатак пэрыяду = | Заканчэньне пэрыяду = | Папярэднік = | Наступнік = | Імя пры нараджэньні = | Нарадзіўся = | Месца нараджэньня = | Памёр = па 1401 | Месца сьмерці = | Род = | Бацька = [[Сірпуць]] | Маці = | Жонка = | Дзеці = [[Судзімонт Доргевіч|Судзімонт]] | Рэгаліі = | Колер = | Колер загалоўку = }} '''Дорг''' (? — па 1401) — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]]. Вотчынныя ўладаньні знаходзіліся каля [[Кернаў|Кернава]]<ref name="Piatrauskas-2014-247">{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 247.</ref>. == Імя == {{Асноўны артыкул|Дорг (імя)}} Дрога або Драга (Drogo, Drago) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Drogo+Drago#v=snippet&q=Drogo%20Drago&f=false S. 420].</ref><ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Дорг (імя)|дрог- (дорг-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Даргіла]], [[Доргень]]; германскія імёны Drogila, Drogin) паходзіць ад [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] drogo 'ваяр'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref> У Польшчы гістарычна бытавалі імёны Dargan (Drogan), Dargusz (Drogusz), Dargomier (Drogomir), Dargorad (Drogoradz), Dargosław (Drogosław)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. Cz. 1: Odapelatywne nazwy osobowe. — Kraków, 2001. S. 56.</ref>. Варыянт імя ў гістарычнай крыніцы: ''Astyk cum fratre germano Dorgy'' (18 студзеня 1401 году)<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 37.</ref>. == Біяграфія == Зь літоўскага баярскага роду, сын [[Сірпуць|Сірпуця]]. Меў брата [[Крысьцін Осьцік|Осьціка]]. Упамінаецца ў акце [[Віленска-Радамская унія|Віленска-Радамскай уніі]] (1401 год). Меў сына [[Судзімонт Доргевіч|Судзімонта]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * {{Літаратура/Літоўская знаць (2014)}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] 3l6fwb5jjmkz0zut2n7682rzi468o1e Вештарт 0 264478 2678247 2675141 2026-07-08T17:24:34Z ~2026-38974-75 98784 /* Носьбіты */ 2678247 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Вештарт |лацінка = Vieštart |арыгінал = Westhard |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Віст|West]] + [[Гардзь|Hardt]] |варыянт = Вештард, Вестэрт, Віштард, Віштарт, Вістарт, Вейстарт, Вэйстарт, Вейштарт, Войштарт, Вайштэрт, Вайштарт |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Вештарт''' (''Вестэрт'', ''Вештард'', ''Вейстарт'', ''Вейштарт'', ''Вейштард'', ''Войштарт''), '''Віштарт''' (''Вістарт'', ''Віштард'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Вестард або Вістард (Westhard<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 484.</ref>, Guistardus) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Kremer-1972-235">Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 235.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віст|-віст- (-вест-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вістэла]], [[Віштэнь]], [[Вештар]]; германскія імёны Wistila, Wisten, Wistarius) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *wist<ref name="Kremer-1972-235"/>, германскага west 'захад'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=West+Vesta#v=snippet&q=West%20Vesta&f=false S. 1560].</ref>, а аснова [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскую]] этымалёгію імёнаў [[Ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], імя Вештарт складаецца з асноваў [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot), якая паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны', і [[Труда|-друд- (-трут-, -трот-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гаўдрут]], [[Гендрута]], [[Кондрут]]; германскія імёны Gautrude, Genedrudis, Cundrud), якая паходзіць ад гоцкага і германскага þruþs 'мажнасьць, веліч'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Такім парадкам, імя Вештарт азначае «мажнасьць мудрасьці»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 20.</ref>. Адзначалася германскае імя Wistrud<ref>Knorr F. Germanische namengebung: ein versuch der lösung des namenrätsels. — Berlin, 1912. [https://books.google.by/books?id=ARcy8ZqsHe0C&q=%22wistrud%22&dq=%22wistrud%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjfhNGWz8-BAxVAxQIHHYjFARUQ6AF6BAgEEAI S. 27, 154].</ref><ref>Verdeutschungsbücher des Allgemeinen deutschen sprachvereins. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=J5oOAQAAMAAJ&q=wistrud#v=snippet&q=wistrud&f=false S. 74].</ref>. У [[Зэмгалія|Зэмгаліі]] гістарычна бытавала імя Viesthardus (Vesthardus, Vestardus<ref>Siliņa-Piņķe R. Die vorchristlichen Rufnamen in Lettland (9.—13. Jahrhundert) und ihre Spuren in der heutigen Namengebung // Els noms en la vida quotidiana. Actes del XXIV Congrés Internacional d’ICOS sobre Ciències Onomàstiques / Names in Daily life. Proceedings of the XXIV ICOS International Congress of Onomastic Sciences. S. 908.</ref>, Westhard<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Westhard#v=snippet&q=Westhard&f=false S. 120].</ref>). У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Вештарт (Wiesztordt, Wiesztort) і Віштарт (Wisztart)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 357, 362.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''die gefangen czu Konigisberg aws Litauwen. Wösthord von [[Салечнікі|Salshenik]] eyn beyor'' (1422—1429 гады)<ref>Полехов С. Новые документы о Киевской земле XV века // Сфрагістичний щорічник. Вип. ІІ. — Киïв, 2012. С. 274.</ref>; ''Стекаланцовъ семъ чоловековъ… а Вестерта''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 27.</ref>, ''пан Мишко Вештортович''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 28.</ref>, ''а Вешторту Совичевичу тридцат чоловековъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 51—52.</ref>, ''Мишку Вештортовичу деветь чоловеков''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 57.</ref> (1440—1492 гады); ''чоловеков… Борис а Вештортъ'' (7 лістапада 1442 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 67.</ref>; ''бояре [[Радунь]]скіе Круповичы… Янъ Вештортовичъ'' (1444 год)<ref>Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 1. — СПб., 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=5CxkG15O0AIC&q=%D0%92%D0%B5%D1%88+%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%92%D0%B5%D1%88%20%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 16].</ref>; ''Hanczo Wisztortowicz'' (14 студзеня 1459 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 255.</ref>; ''пану Мишку Вешътортовичу'' (19 лістапада 1466 году)<ref>[http://starbel.by/dok/d131.htm Привилей ловчему Мишку Вештортовичу (1466)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''пану Мишку Вишътортовичу'' (21 сакавіка 1468 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 12.</ref>; ''я Мишъко Вишътортович, наместник Слонимский'' (па 21 сакавіка 1468 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 13.</ref>; ''Jacko Wiesztortowicz'' (1 жніўня 1472 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 325.</ref>; ''nobilis Jacko Wiestortowicz'' (31 кастрычніка 1484 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 398.</ref>; ''Виштортовичы'' (30 сакавіка 1488 году)<ref>Акты Литовско-Русского государства. Вып. 1. ― М., 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=iR5AAQAAMAAJ&q=%D0%92%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE#v=snippet&q=%D0%92%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE&f=false С. 18].</ref>; ''держалъ отъ насъ Слонимъ небощивъ панъ Мишко Вештортовичъ'' (28 сакавіка 1490 году)<ref>Акты Литовской метрики. Т. 1, вып. 1. — Варшава, 1896. С. 30.</ref>; ''на бортина ж, на Яцка Вештортовича… Вештортъ, отец того Яцка'' (17 чэрвеня 1495 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 73.</ref>; ''Вештортовичы… которыи ж въ [[Эйшышкі|Еишишках]] живуть'' (11 лютага 1496 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 90.</ref>; ''ego Joannes Vestortovycz'' (30 ліпеня 1501 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 611.</ref><ref>Pergamentų katalogas. — Vilnius, 1980. P. 60.</ref>; ''Joannes Westortowicz'' (20 траўня 1503 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 644.</ref>; ''в Радуньскои волости… земли пустовъскии… Вештортовъщину'' (22 ліпеня 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 325.</ref>; ''земль пустых в [[Дарсунішкі|Дорсунишскои]] волости… Вештортовщина'' (27 чэрвеня 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 232.</ref>; ''земль пустых тамжо в Дорсунишскои волости… Вештортовщину'' (26 студзеня 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 179.</ref>; ''в бояр [[Жыжмары|жижморских]]… землю дядковщину их на имя Вештортовщину а Богдановщину'' (25 лютага 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 183.</ref>; ''po śmierci Stanisława Wieszthołda… dobra Sielce w starostwie Słonimskim liezące po śmierci Stanisława Wieszthorda'' (17 сакавіка 1521 году і 4 сьнежня 1555 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|1к}} P. 85.</ref>; ''людеи… [[Ятаўт|Ятовъта]] а Вешъторъта [[Нед|Нетовичовъ]]'' (8 сьнежня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 177.</ref>; ''панъ Станислав Вешторътович'' (8 жніўня 1524 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|14к}} P. 166.</ref>; ''Матеи Вештортовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 91.</ref>, ''Павел Вишътартортовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 169.</ref>, ''Павел Вештортовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 169.</ref> (1528 год); ''листъ бояромъ еишиским, Виштортовичомъ… боярынъ повету Троцкого, волости Еишышское Стась Мицеиковичъ Вишътортовича и з братьею своею, Андреемъ Мильковичомъ а Станиславомъ Стецковичомъ Вишъторътовичы'' (14 сьнежня 1536 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|20к}} P. 49.</ref>; ''Богдан Вештортович'' (1538 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 359.</ref>; ''Киркут Вештортович… Юшко Вештортович… [[Стана|Стан]] Вештортович'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 14.</ref>; ''село Вейстортовичи'' (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 8. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=J2dcAAAAcAAJ&q=%D0%92%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%92%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 72].</ref>; ''а Янушка Вишътортовича, боярына пани Станиславовое Кищыное, воеводиное витебъское, именья ее милости Смыцъкого'' (7 студзеня 1566 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|249к}} P. 424.</ref>; ''Виштортовичи… бояре с поколенья Вешътортового'' (25 сьнежня 1566 году)<ref>Dubonis A. Įdomesni dokumentai apie Lietuvos bajorus: bajorystės atsisakymas, gavimas ir gynimas (XV—XVI a. pirma pusė) // Lietuvos istorijos metraštis. 1998 metai. — Vilnius, 1999. P. 182.</ref>; ''Адамъ Петровичъ Виштортовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 569.</ref>, ''Гришко Вештортович''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 573.</ref> (1567 год); ''[[Рынк]]о Вештортович'' (9 ліпеня 1572 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 206.</ref>; ''nobilibus… Ioanne Wistort'' (2 красавіка 1609 году)<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 150.</ref>; ''Jan Hamszey Wisztortowicz'' (7 сакавіка 1624 году)<ref>{{Літаратура/Беларускі архіў|3к}} С. 115.</ref>; ''на име Вешторта Лиштвана… сына его, небощыка Федора Лиштвановича'' (7 верасьня 1646 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 1. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=22RcAAAAcAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%8A&f=false С. 380].</ref>; ''Dawid Woysztort na miejscu Stanisława Woysztorta'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 6. — Warszawa, 2016. S. 197.</ref>; ''u JMP. Wisztorda'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 166.</ref>; ''ad Michaelem de Giełzyca Wisztortt, praepositum Vielunensem'' (4 лістапада 1713 году)<ref>Acta Nuntiaturae Polonae. T. XLIII, vol. 2. — Kraków, 2011. S. XXXIII.</ref>; ''Kazimierz Wiesztort'' (1713 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Wiesztort&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Ostrowiec], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wisztordy'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Parafia [[Лучай|łuczajska]]… Wiesztorty wieś''<ref>Gawrylczyk B. Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r. — Białystok, 2005. S. 73.</ref>, ''Wiesztortowszyzna, zaścianek… Wiesztortowszyzna, okolica szlachecka''<ref>Siwicka I. Dekanat oszmiański w 1784 r. w świetle opisów parafii. — Białystok, 2007. S. 81.</ref> (1784 год); ''Wiesztertowicza'' (1785 год)<ref>Sinkevičiūtė D., Račickaja V. Lietuvių dvikamienių vardų kilmės asmenvardžiai ir jų kamienų užrašymo ypatybės Vilniaus naujųjų miestiečių ir laiduotojų 1661—1795 metų sąraše // Archivum Lithuanicum. T. 16, 2014. P. 306.</ref>; ''Paweł Wisztort'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Wisztort&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Oszmiana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Petronela Wieysztort'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Wieysztort&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Niestaniszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marcina Wiesztord'' (1805 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Wiesztord&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jozefata Wiesztartt'' (1812 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Wiesztartt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wilno św. Jana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anna Wistart'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Wistart&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Ławków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Kazimierz Wistortt'' (1820 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Wistortt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Ławków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Magdalena Wejsztord'' (1831 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Wejsztord&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Ekimań], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Bazyli Weysztord'' (1838 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Weysztord&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Brześć], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Katarzyna Wejsztard'' (1842 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Wejsztard&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wielka Brzostowica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Katarzyna Wajsztert'' (1843 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Wajsztert&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wielka Brzostowica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Eleonora Wiesztortt'' (1846 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=7375&search_lastname=Wiesztortt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Międzyrzecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Edward Wiejsztord'' (1849 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Wiejsztord&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Brześć], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Antonina Wejsztort'' (1852 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Wejsztort&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Prozoroki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Karol Weistort'' (1898 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Weistort&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Mścisław], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Вештарт ({{†}} каля 1441) — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], меў сыноў Мішку і Яцку * Вештарт Совічавіч — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Мікалай Балтрамеевіч Паўловіч Вештарт — [[вількі]]йскі [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1590 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 2. ― Вильна, 1903. С. 128.</ref> * Вештарт Ліштван — [[Полацкае ваяводзтва|полацкі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1646 годзе; меў сына Фёдара * Казімер Вейштарт — уладальнік зямлі ў [[Лепельскі павет|Лепельскім павеце]] на 1878 год<ref>Памятная книжка Витебской губернии. На 1878 год. — Витебск, 1878. С. 302.</ref> * Базыль (Васіль) Вейштарт — уладальнік зямлі ў [[Себескі павет|Себескім павеце]] на 1878 год<ref>Памятная книжка Витебской губернии. На 1878 год. — Витебск, 1878. С. 360.</ref> * Васіль Вейштарт (1890—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Себеж]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%92%D0%B5%D0%B9%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%92%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%8C_%D0%95%D1%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1890) Вейштарт Васіль Еўстратавіч (1890)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * [[Ірына Вештард]] ({{Н}} 1953) — беларускі палітык Вештарты — [[парафія]]не [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Будслаў)|касьцёла]] ў [[Будслаў|Будславе]] на 1853 год<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810231715/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/473-budslav-kostel-vilejskogo-uezda-prikhozhane-1853-g Будслав костел Вилейского уезда прихожане 1853 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 30 студзеня 2016 г.</ref>. Вештарты або Вештарды (Wiesztort, Wiesztord) — прыгонныя зь мястэчка [[Сьвір (мястэчка)|Сьвіру]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 48, 57.</ref>. Вештарты (Wiesztort) — прыгонныя зь вёсак [[Хведзевічы|Хведзевічаў]], [[Недрашля|Недрашлі]], [[Мілойці|Мілойцяў]], [[Качэрга (вёска)|Качэргі]], [[Галоднічы|Галоднічаў]], [[Нараты|Наратаў]], [[Лылойці|Лылойцяў]], [[Зяновішкі|Зяновішкаў]], [[Нястанішкі|Нястанішкаў]], [[Селішча (Вішнеўскі сельсавет)|Селішча]] і засьценку [[Дубкі (Гарадзенская вобласьць)|Дубкоў]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 58, 86—87, 162.</ref>. Вештарты (Wiesztort) гербаў Вашкевіч і [[Суліма]] і Віштарты (Wisztort) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды з [[Ашмянскі павет|Ашмянскага]] і [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага]] паветаў<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 365, 848, 851.</ref>. Вештэрты (Wiesztert) гербу [[Нячуя]] — літоўскі шляхецкі род з Ашмянскага павету<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 354.</ref>. Вейштарты (Weysztort) гербу [[Дрыя]], Вейштарды (Weysztord) і Вештарды — літоўскія шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/v/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на В], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Вайштарты — літоўскі шляхецкі род<ref>[https://lyczkowski.net/be/daviednik/spisy-slachty/slachta Літоўская шляхта], Генэалёгія Лычкоўскіх</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Вештарты]]. == Глядзіце таксама == * [[Віст|Вест]] * [[Гардзь|Гарт]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай вест}} {{Імёны з асновай гард}} {{Імёны з асновай друд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] qnop2yjbrrcin9gg4n31e3385mher5b Ятаўт 0 264480 2678167 2674488 2026-07-08T12:14:13Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678167 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ятаўт |лацінка = Jataŭt |арыгінал = Atald |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гадзь|Hatho]] + [[Вальда (імя)|Wald]] |варыянт = Яталт, Яталд, Атаўт, Ятальд, Ядальд, Адэльт, Адульт, Ятаўд |вытворныя = |зьвязаныя = Walthad }} '''Ятаўт''' (''Яталт'', ''Яталд'', ''Ятальд'', ''Ятаўд''), '''Ядаўт''' (''Ядальд''), '''Атаўт''' (''Адэльт'', ''Адульт''), '''Гатаўт''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Аталд, Адалт, Гаталд або Гадалт, пазьней Гадаўд (Atald, Adalt, Hathald, Hadolt, Hadaud<ref>Dauzat A. Les noms de famille de France: traité d'anthroponymie française. — Paris, 1945. P. 79.</ref>) і Валтгад (Walthad) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Adalt#v=snippet&q=%40Adalt&f=false S. 157, 797].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гадзь|-гад- (-ад-, -ат-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ядвіга]], [[Гатман]], [[Бэрнат|Бернат]]; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *haþus<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 70.</ref>, германскага hathu 'бой'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 87.</ref>, а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Адпаведнасьць імя Ятаўт германскаму імю Athald сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101.</ref>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскую]] этымалёгію імёнаў [[Ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], імя Ятаўт складаецца з асноваў [[Ят|-ют- (-юд-, -ят-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ютэль]], [[Даўят (імя)|Даўят]], [[Карыят (імя)|Карыят]]; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto), якая паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'<ref name="Dajlida-2019-19">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, і [[Тэўда (імя)|-тэўд- (-дэўт-, -тыд-)]] (імёны ліцьвінаў [[Таўтвід]], [[Таўцівіл (імя)|Таўтывіл]], [[Таўцігерд|Таўтгерд]]; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis), якая паходзіць ад гоцкага þiuda<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 209.</ref>, германскага þeudo<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 34.</ref> 'род, народ'<ref name="Dajlida-2019-19"/>. Такім парадкам, імя Ятаўт азначае «нашчадак роду»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 26.</ref>. У гістарычным [[Германцы|германскім]] арэале адзначалася імя Jotaldus<ref>Vinculum societatis: Joachim Wollasch zum 60. Geburtstag. — Glock und Lutz, 1991. [https://books.google.by/books?id=UGklAQAAIAAJ&q=Jotaldus&dq=Jotaldus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiB2_zduI7_AhUL4aQKHf37ADUQ6AF6BAgCEAI S. 146, 148—149].</ref> (Jutoldus<ref>Veröffentlichungen. 10. Reihe: Quellen zur Wirtschaftsgeschichte Frankens. — Würzburg 1955. [https://books.google.by/books?id=9fQsAQAAIAAJ&q=jutoldus&dq=jutoldus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwir6rip3o3_AhUOuaQKHd-TDyAQ6AF6BAgGEAI S. 31].</ref>, Judoldus<ref>Lebensbeschreibung deren heiligen Kiliani, Bischofens. — Würzburg, 1738. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=K15KAAAAcAAJ&q=judoldus#v=snippet&q=judoldus&f=false S. 217].</ref>). У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Jettowte''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Jettowte+#v=snippet&q=Jettowte&f=false S. 39].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Ятовту семъица''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 49.</ref>, ''Ятовту след Тябутов а два чоловека''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 52.</ref> (1440—1449 гады); ''у [[Упіта|Упите]] Володъку Ятовтовичу два чоловеки'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''domino [[Нарбут (імя)|Naributh]] Yatoltowicz'' (21 кастрычніка 1440 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 190.</ref>; ''Ятовтъ'' (па 21 сакавіка 1468 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 13.</ref>; ''Хрщонъ и Юшко Ятовътовичъ'' (18 чэрвеня 1482 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 112.</ref>; ''з людьми у Белицъкомъ повете в [[Раготна|Роготьнои]] на имя Етовътовичовъ'' (15 сакавіка 1502 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 277.</ref>; ''люди нашы в Жомоитском повете [[Вількі|Вилкеиское]] волости… Митка Ятовтовича'' (15 ліпеня 1506 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 387.</ref>; ''homines nostros districtus [[Мерач|Merecensis]]… [[Даўгіла|Dawkiela]] Jatowtowicza… Subocza Iatowtowicza'' (16 жніўня 1511 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|11к}} P. 99.</ref>; ''людеи наших Бряславского повета, Уколское волости… у Андрушка Етовтовича'' (29 траўня 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 148.</ref>; ''Етовтовая вдова'' (27 чэрвеня 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 231.</ref>; ''чоловеков тяглых у [[Эйшышкі|Еишишскомъ]] повете… Дебка Ятовтовича'' (30 красавіка 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 335.</ref>; ''людеи… Ятовъта а [[Вештарт|Вешъторъта]] [[Нед|Нетовичовъ]]'' (8 сьнежня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 177.</ref>; ''Stanislaus Jathold, praedictae ecclesiae [[Быстрыца|Bistriciensis]] praepositus'' (29 кастрычніка 1526 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 611.</ref>; ''Лаврин Ятовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 68.</ref>, ''Михно Ятовтовичъ… Станиславовая Ятовтовича''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 69.</ref>, ''Грин Ятовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 75.</ref>, ''Мися Ятовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 84.</ref>, ''Счасныи Ятовтовичъ… Шымъко Ятовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 88.</ref>, ''Ониско Ятовтовичъ самъ. Счасныи Ятовтовичъ самъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 89.</ref>, ''Стась Ятовътовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 90.</ref>, ''Мартинъ Ятовтович кон. Анъдреи Ятовътовичъ кон''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 158.</ref>, ''Миколаевая Ядовтовича''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 161.</ref>, ''Хрщон Ятовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 172.</ref> (1528 год); ''Ян Атовтович… Павел Ятовтович'' (1538 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 203, 281, 358.</ref>; ''з бояринею Виленского повету Миколаевою Ядовътовича Доротою… мужа ее Миколая Ядовътовича… братъ жоны того Миколая Ядовътовича Хрщонъ Ядовътовичъ, тивунъ [[Эйрагола|ойракголский]]'' (24 лютага 1545 году і 8 жніўня 1546 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|30к}} С. 233—236.</ref>; ''бояромъ [[Геранёны|кгераноинъскимъ]]… а Лаврынъ а Богушъ Ятавътовичи'' (каля 1552 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|37к}} P. 343.</ref>; ''бояре наши кгеренойнъские… Гатовтович Авкгуштын'' (5 чэрвеня 1560 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|42к}} С. 85.</ref>; ''наши ремесники места Кгеренойнъского Ильяшъ Якубовичъ Ятолтовичъ, балвер'' (27 верасьня 1560 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|42к}} С. 97.</ref>; ''бояре, Щастныи Ятовтович'' (25 сьнежня 1566 году)<ref>Dubonis A. Įdomesni dokumentai apie Lietuvos bajorus: bajorystės atsisakymas, gavimas ir gynimas (XV—XVI a. pirma pusė) // Lietuvos istorijos metraštis. 1998 metai. — Vilnius, 1999. P. 182.</ref>; ''Лаврын Ятовтович''<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 118.</ref>, ''Валентын Ятовтович''<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 119.</ref> (1563 год); ''конюховъ [[Мерач|меречскихъ]]… [[Нарбут (імя)|Наръбута]] Ятовътовича'' (16 лютага 1566 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|44к}} С. 115.</ref>; ''Юръи Станиславовичъ Ятовтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%22%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A+%D0%AF%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%22#v=snippet&q=%22%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%AF%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%22&f=false С. 577].</ref>, ''Лаврынъ Ятовтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%22%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8A+%D0%AF%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%22#v=snippet&q=%22%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8A%20%D0%AF%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%22&f=false С. 599].</ref>, ''Валентый Ятовтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 601.</ref>, ''Янъ Ятовтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 626.</ref>, ''Юрьи Ятовтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1316.</ref> (1567 год); ''Щасный Ятовтовичъ'' (23 сакавіка 1590 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 13. — Вильна, 1886. С. 61.</ref>; ''служба дым одинъ. Юр’и Ядовтович'' (XVI ст.)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 3.</ref>; ''pan Jerzy Jatold, stanowniczy'' (1635 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 4. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=dmZOAQAAMAAJ&q=Jatold#v=snippet&q=Jatold&f=false С. 112].</ref>; ''ze wsi Jatoltow'' (6 жніўня 1637 году)<ref>Тяжбы литовских крестьян и жителей местечек с управителями имений: сборник документов. Ч. 1. — Вильнюс, 1959. С. 81.</ref>; ''на земянку господарскую тежъ воеводства Виленского а повету Лидского паню Ганну Ятолтовну Александровую Кголмостовую'' (23 траўня 1646 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 3. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=n5hJwFSsy5oC&q=%D0%9A%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%8E#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%8E&f=false С. 173].</ref>; ''p. Jatowtt''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 90.</ref>, ''Samuel Jatułt''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 77.</ref>, ''Malcher Jatołt''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo trockie 1690 r. — Warszawa, 2000. S. 151.</ref>, ''Jan Jatoft''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo trockie 1690 r. — Warszawa, 2000. S. 156.</ref> (1690 год); ''Stanisław Iatowt Komornik Wileński'' (1697 год)<ref>Volumina legum: przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarow w Warszawie, od roku 1732 do 1782, wydanego. T. 5. — Petersburg, 1860. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PjRNAAAAcAAJ&q=Iatowt#v=snippet&q=Iatowt&f=false S. 424].</ref>; ''Pan Alexander Jatołt'' (1717 год)<ref>Taryfa Podymnego Powiatu Lidzkiego 1717 rok / Opracował Ł. Majtka. — Na podstawie dokumentów z Narodowego Archiwum Historycznego Białorusi w Mińsku (sygnatura 1767-1-226). — 2025. S. 37.</ref>; ''Jatołciszki… Jatołtowicze'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Jozef Jatołd… Grzegorz Jatowtt'' (4 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 104, 112.</ref>; ''Jadoldus'' (1768)<ref>Wiadomość o kleynocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Ziestwie Litewskim. — Warszawa, 1789. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=oBZYAAAAcAAJ&q=Jadoldus#v=snippet&q=Jadoldus&f=false S. 38].</ref>; ''Adultowna'' (1800 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/Indeks1800_14.pdf Indeks nazwisk rodziców dzieci urodzonych w parafii (Nowe) Daugieliszki w latach 1800—1814]</ref>; ''Józef Jatowtt'' (1801 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Jatowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Słonim], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Antonina Jatowt'' (1805 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Jatowt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Słonim], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Felicjanna Jatowd'' (1806 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Jatowd&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Dryświaty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Julia Adelt'' (1905 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Adelt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Mohylew WNMP], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszek Jatołt'' (1819 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Jatowt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Traby], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Ятаўт — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў наданьні ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Валадко Ятаўтавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1449 годзе * Хршчон і Юшка Ятаўтавічы — літоўскія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1482 годзе * Мікалаевая Ядаўтавіча — [[Эйрагола|эйрагольская]] баярыня, якая ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Ян Атаўтавіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1538 годзе<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 203.</ref> * Пётар Станіслававіч Ятаўтовіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1598 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%AF%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%AF%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 26].</ref> * Міхал і Тадэвуш Ятаўты — наваградзкія шляхцічы, якія ўпамінаюцца ў 1733 годзе<ref>Мацук А. Попіс новагародскай шляхты ў 1733 г. // Вялікае княства Літоўскае: палітыка, эканоміка, культура. Т. 1, 2016. C. 300.</ref> * Ёсіф Ятальд — шляхціч [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230249/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/618-shlyakhta-novogrudskogo-voevodstva-generalnyj-popis-1765 Шляхта Новогрудского воеводства. Генеральный попис 1765], Архіў гісторыка Анішчанкі, 18 красавіка 2016 г.</ref> Ятаўты гербаў [[Вянява (герб)|Вянява]], [[Заглоба]] і [[Помян]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Ашмянскі павет|Ашмянскага]] і [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага]] павету<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 276, 547.</ref>. Ятаўты (Jatowt) — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 297.</ref>. Яталды (Ятолды) — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/ja/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Я], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Ятаўт (Jatowt) і Ятаўтовіч (Jatowtowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У 1594 годзе ўпаміналася «поле» Ятаўтавічы ва [[Упіцкі павет|Ўпіцкім павеце]]<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 8. ― Вильна, 1912. С. 168.</ref>. У 1788 годзе ўпаміналася мясцовасьць Гатаўцішкі (''Гатовтишки'') каля [[Рэтаў|Рэтава]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 5.</ref>. Назву [[Ятаўты]] маюць вёскі на гістарычных [[Ваўкавыскі павет|Ваўкавышчыне]] і [[Лідзкі павет|Лідчыне]]. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Ятаўтавічы]]. == Глядзіце таксама == * [[Гадзь|Гата]] * [[Вальда (імя)|Вальда]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай гад}} {{Імёны з асновай валд}} {{Імёны з асновай ят}} {{Імёны з асновай тэўд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] hjrzqey713umb2s3r2lniknxoufzs5h 2678192 2678167 2026-07-08T16:08:46Z ~2026-38974-75 98784 2678192 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ятаўт |лацінка = Jataŭt |арыгінал = Atald |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гадзь|Hatho]] + [[Вальда (імя)|Wald]] |варыянт = Яталт, Яталд, Атаўт, Ятальд, Ядальд, Адэльт, Адульт, Ятаўд |вытворныя = |зьвязаныя = Walthad }} '''Ятаўт''' (''Яталт'', ''Яталд'', ''Ятальд'', ''Ятаўд''), '''Ядаўт''' (''Ядальд''), '''Атаўт''' (''Адэльт'', ''Адульт''), '''Гатаўт''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Аталд, Адалт, Аталт, Гаталд або Гадалт, пазьней Гадаўд (Atald, Adalt, Atolt<ref>Demer M. Die Regensburger Urkunden des VIII. und IX. Jahrhunderts und die St. Emmeraner Glossen. — Strassburg, 1909. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=BWSCAAAAIAAJ&q=Atolt+kosenamen#v=snippet&q=Atolt%20kosenamen&f=false S. 52].</ref>, Hathald, Hadolt, Hadaud<ref>Dauzat A. Les noms de famille de France: traité d'anthroponymie française. — Paris, 1945. P. 79.</ref>) і Валтгад (Walthad) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Adalt#v=snippet&q=%40Adalt&f=false S. 157, 797].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гадзь|-гад- (-ад-, -ат-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ядвіга]], [[Гатман]], [[Бэрнат|Бернат]]; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *haþus<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 70.</ref>, германскага hathu 'бой'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 87.</ref>, а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Адпаведнасьць імя Ятаўт германскаму імю Athald сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101.</ref>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскую]] этымалёгію імёнаў [[Ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], імя Ятаўт складаецца з асноваў [[Ят|-ют- (-юд-, -ят-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ютэль]], [[Даўят (імя)|Даўят]], [[Карыят (імя)|Карыят]]; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto), якая паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'<ref name="Dajlida-2019-19">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, і [[Тэўда (імя)|-тэўд- (-дэўт-, -тыд-)]] (імёны ліцьвінаў [[Таўтвід]], [[Таўцівіл (імя)|Таўтывіл]], [[Таўцігерд|Таўтгерд]]; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis), якая паходзіць ад гоцкага þiuda<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 209.</ref>, германскага þeudo<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 34.</ref> 'род, народ'<ref name="Dajlida-2019-19"/>. Такім парадкам, імя Ятаўт азначае «нашчадак роду»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 26.</ref>. У гістарычным [[Германцы|германскім]] арэале адзначалася імя Jotaldus<ref>Vinculum societatis: Joachim Wollasch zum 60. Geburtstag. — Glock und Lutz, 1991. [https://books.google.by/books?id=UGklAQAAIAAJ&q=Jotaldus&dq=Jotaldus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiB2_zduI7_AhUL4aQKHf37ADUQ6AF6BAgCEAI S. 146, 148—149].</ref> (Jutoldus<ref>Veröffentlichungen. 10. Reihe: Quellen zur Wirtschaftsgeschichte Frankens. — Würzburg 1955. [https://books.google.by/books?id=9fQsAQAAIAAJ&q=jutoldus&dq=jutoldus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwir6rip3o3_AhUOuaQKHd-TDyAQ6AF6BAgGEAI S. 31].</ref>, Judoldus<ref>Lebensbeschreibung deren heiligen Kiliani, Bischofens. — Würzburg, 1738. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=K15KAAAAcAAJ&q=judoldus#v=snippet&q=judoldus&f=false S. 217].</ref>). У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Jettowte''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Jettowte+#v=snippet&q=Jettowte&f=false S. 39].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Ятовту семъица''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 49.</ref>, ''Ятовту след Тябутов а два чоловека''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 52.</ref> (1440—1449 гады); ''у [[Упіта|Упите]] Володъку Ятовтовичу два чоловеки'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''domino [[Нарбут (імя)|Naributh]] Yatoltowicz'' (21 кастрычніка 1440 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 190.</ref>; ''Ятовтъ'' (па 21 сакавіка 1468 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 3, 1432—1534. — Lwów, 1890. S. 13.</ref>; ''Хрщонъ и Юшко Ятовътовичъ'' (18 чэрвеня 1482 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 112.</ref>; ''з людьми у Белицъкомъ повете в [[Раготна|Роготьнои]] на имя Етовътовичовъ'' (15 сакавіка 1502 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 277.</ref>; ''люди нашы в Жомоитском повете [[Вількі|Вилкеиское]] волости… Митка Ятовтовича'' (15 ліпеня 1506 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 387.</ref>; ''homines nostros districtus [[Мерач|Merecensis]]… [[Даўгіла|Dawkiela]] Jatowtowicza… Subocza Iatowtowicza'' (16 жніўня 1511 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|11к}} P. 99.</ref>; ''людеи наших Бряславского повета, Уколское волости… у Андрушка Етовтовича'' (29 траўня 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 148.</ref>; ''Етовтовая вдова'' (27 чэрвеня 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 231.</ref>; ''чоловеков тяглых у [[Эйшышкі|Еишишскомъ]] повете… Дебка Ятовтовича'' (30 красавіка 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 335.</ref>; ''людеи… Ятовъта а [[Вештарт|Вешъторъта]] [[Нед|Нетовичовъ]]'' (8 сьнежня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 177.</ref>; ''Stanislaus Jathold, praedictae ecclesiae [[Быстрыца|Bistriciensis]] praepositus'' (29 кастрычніка 1526 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 611.</ref>; ''Лаврин Ятовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 68.</ref>, ''Михно Ятовтовичъ… Станиславовая Ятовтовича''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 69.</ref>, ''Грин Ятовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 75.</ref>, ''Мися Ятовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 84.</ref>, ''Счасныи Ятовтовичъ… Шымъко Ятовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 88.</ref>, ''Ониско Ятовтовичъ самъ. Счасныи Ятовтовичъ самъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 89.</ref>, ''Стась Ятовътовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 90.</ref>, ''Мартинъ Ятовтович кон. Анъдреи Ятовътовичъ кон''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 158.</ref>, ''Миколаевая Ядовтовича''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 161.</ref>, ''Хрщон Ятовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 172.</ref> (1528 год); ''Ян Атовтович… Павел Ятовтович'' (1538 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 203, 281, 358.</ref>; ''з бояринею Виленского повету Миколаевою Ядовътовича Доротою… мужа ее Миколая Ядовътовича… братъ жоны того Миколая Ядовътовича Хрщонъ Ядовътовичъ, тивунъ [[Эйрагола|ойракголский]]'' (24 лютага 1545 году і 8 жніўня 1546 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|30к}} С. 233—236.</ref>; ''бояромъ [[Геранёны|кгераноинъскимъ]]… а Лаврынъ а Богушъ Ятавътовичи'' (каля 1552 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|37к}} P. 343.</ref>; ''бояре наши кгеренойнъские… Гатовтович Авкгуштын'' (5 чэрвеня 1560 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|42к}} С. 85.</ref>; ''наши ремесники места Кгеренойнъского Ильяшъ Якубовичъ Ятолтовичъ, балвер'' (27 верасьня 1560 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|42к}} С. 97.</ref>; ''бояре, Щастныи Ятовтович'' (25 сьнежня 1566 году)<ref>Dubonis A. Įdomesni dokumentai apie Lietuvos bajorus: bajorystės atsisakymas, gavimas ir gynimas (XV—XVI a. pirma pusė) // Lietuvos istorijos metraštis. 1998 metai. — Vilnius, 1999. P. 182.</ref>; ''Лаврын Ятовтович''<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 118.</ref>, ''Валентын Ятовтович''<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 119.</ref> (1563 год); ''конюховъ [[Мерач|меречскихъ]]… [[Нарбут (імя)|Наръбута]] Ятовътовича'' (16 лютага 1566 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|44к}} С. 115.</ref>; ''Юръи Станиславовичъ Ятовтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%22%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A+%D0%AF%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%22#v=snippet&q=%22%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%AF%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%22&f=false С. 577].</ref>, ''Лаврынъ Ятовтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%22%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8A+%D0%AF%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%22#v=snippet&q=%22%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8A%20%D0%AF%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%22&f=false С. 599].</ref>, ''Валентый Ятовтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 601.</ref>, ''Янъ Ятовтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 626.</ref>, ''Юрьи Ятовтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1316.</ref> (1567 год); ''Щасный Ятовтовичъ'' (23 сакавіка 1590 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 13. — Вильна, 1886. С. 61.</ref>; ''служба дым одинъ. Юр’и Ядовтович'' (XVI ст.)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 3.</ref>; ''pan Jerzy Jatold, stanowniczy'' (1635 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 4. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=dmZOAQAAMAAJ&q=Jatold#v=snippet&q=Jatold&f=false С. 112].</ref>; ''ze wsi Jatoltow'' (6 жніўня 1637 году)<ref>Тяжбы литовских крестьян и жителей местечек с управителями имений: сборник документов. Ч. 1. — Вильнюс, 1959. С. 81.</ref>; ''на земянку господарскую тежъ воеводства Виленского а повету Лидского паню Ганну Ятолтовну Александровую Кголмостовую'' (23 траўня 1646 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 3. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=n5hJwFSsy5oC&q=%D0%9A%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%8E#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%8E&f=false С. 173].</ref>; ''p. Jatowtt''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 90.</ref>, ''Samuel Jatułt''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 77.</ref>, ''Malcher Jatołt''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo trockie 1690 r. — Warszawa, 2000. S. 151.</ref>, ''Jan Jatoft''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo trockie 1690 r. — Warszawa, 2000. S. 156.</ref> (1690 год); ''Stanisław Iatowt Komornik Wileński'' (1697 год)<ref>Volumina legum: przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarow w Warszawie, od roku 1732 do 1782, wydanego. T. 5. — Petersburg, 1860. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PjRNAAAAcAAJ&q=Iatowt#v=snippet&q=Iatowt&f=false S. 424].</ref>; ''Pan Alexander Jatołt'' (1717 год)<ref>Taryfa Podymnego Powiatu Lidzkiego 1717 rok / Opracował Ł. Majtka. — Na podstawie dokumentów z Narodowego Archiwum Historycznego Białorusi w Mińsku (sygnatura 1767-1-226). — 2025. S. 37.</ref>; ''Jatołciszki… Jatołtowicze'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Jozef Jatołd… Grzegorz Jatowtt'' (4 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 104, 112.</ref>; ''Jadoldus'' (1768)<ref>Wiadomość o kleynocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Ziestwie Litewskim. — Warszawa, 1789. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=oBZYAAAAcAAJ&q=Jadoldus#v=snippet&q=Jadoldus&f=false S. 38].</ref>; ''Adultowna'' (1800 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/Indeks1800_14.pdf Indeks nazwisk rodziców dzieci urodzonych w parafii (Nowe) Daugieliszki w latach 1800—1814]</ref>; ''Józef Jatowtt'' (1801 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Jatowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Słonim], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Antonina Jatowt'' (1805 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Jatowt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Słonim], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Felicjanna Jatowd'' (1806 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Jatowd&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Dryświaty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Julia Adelt'' (1905 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Adelt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Mohylew WNMP], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszek Jatołt'' (1819 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Jatowt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Traby], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Ятаўт — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў наданьні ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Валадко Ятаўтавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1449 годзе * Хршчон і Юшка Ятаўтавічы — літоўскія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1482 годзе * Мікалаевая Ядаўтавіча — [[Эйрагола|эйрагольская]] баярыня, якая ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Ян Атаўтавіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1538 годзе<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 203.</ref> * Пётар Станіслававіч Ятаўтовіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1598 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%AF%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%AF%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 26].</ref> * Міхал і Тадэвуш Ятаўты — наваградзкія шляхцічы, якія ўпамінаюцца ў 1733 годзе<ref>Мацук А. Попіс новагародскай шляхты ў 1733 г. // Вялікае княства Літоўскае: палітыка, эканоміка, культура. Т. 1, 2016. C. 300.</ref> * Ёсіф Ятальд — шляхціч [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230249/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/618-shlyakhta-novogrudskogo-voevodstva-generalnyj-popis-1765 Шляхта Новогрудского воеводства. Генеральный попис 1765], Архіў гісторыка Анішчанкі, 18 красавіка 2016 г.</ref> Ятаўты гербаў [[Вянява (герб)|Вянява]], [[Заглоба]] і [[Помян]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Ашмянскі павет|Ашмянскага]] і [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага]] павету<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 276, 547.</ref>. Ятаўты (Jatowt) — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 297.</ref>. Яталды (Ятолды) — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/ja/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Я], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Ятаўт (Jatowt) і Ятаўтовіч (Jatowtowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У 1594 годзе ўпаміналася «поле» Ятаўтавічы ва [[Упіцкі павет|Ўпіцкім павеце]]<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 8. ― Вильна, 1912. С. 168.</ref>. У 1788 годзе ўпаміналася мясцовасьць Гатаўцішкі (''Гатовтишки'') каля [[Рэтаў|Рэтава]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 5.</ref>. Назву [[Ятаўты]] маюць вёскі на гістарычных [[Ваўкавыскі павет|Ваўкавышчыне]] і [[Лідзкі павет|Лідчыне]]. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Ятаўтавічы]]. == Глядзіце таксама == * [[Гадзь|Гата]] * [[Вальда (імя)|Вальда]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай гад}} {{Імёны з асновай валд}} {{Імёны з асновай ят}} {{Імёны з асновай тэўд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ck64wamu57e6q71826h1cg72pyas32j Агіла 0 265435 2678312 2664903 2026-07-09T01:56:45Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678312 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Аґіла |лацінка = Agiła / Ahiła |арыгінал = Agilo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Агі|Agi]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Агіль, Ягіл, Ягла, Якель, Акль |вытворныя = [[Ягайла (імя)|Ягайла]], [[Окель]], [[Эйкель]] |зьвязаныя = [[Рымагіл (імя)|Рымагіл]] }} '''Агіла''' (''Агіль'', ''Ягіл'', ''Ягла'', ''Якель'', ''Акль'') — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Агіла, Агіл або Якіла (Agilo, Agilus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 24.</ref>, Jackilo<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 383.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-28">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Agilo+Agelo#v=snippet&q=Agilo%20Agelo&f=false S. 28].</ref><ref>Wagner N. Agil(a)-, Agin(a)- und Gundul- in der germanischen Personennamengebung // Beiträge zur Namenforschung. 2005. [https://books.google.by/books?id=FvVYAAAAMAAJ&q=Agila+name+agi&dq=Agila+name+agi&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiB573d4OP9AhVHgf0HHS78Aag4ChDoAXoECAQQAg S. 374—375].</ref>. Іменная аснова [[Агі|ег- (аг-, ек-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ягвін]], [[Ягінт]], [[Ягоўд]]; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 39.</ref>. Адпаведнасьць імя Ягіла (Яўгіла) германскаму імю Agil сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне [[Ліцьвіны|літоўскіх]] уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1964. P. 86.</ref>. Імёны Агіл і Егіл гістарычна бытавалі ў Польшчы: ''Agilis'' (1382—1398 і 1455—1480 гады)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 1. — Wrocław, 1965—1967. S. 19.</ref>, ''Jegil'' (1381 год)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 2. — Wrocław, 1968—1970. S. 473.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Jagil''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Jagil#v=snippet&q=Jagil&f=false S. 38].</ref>. У 1561 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Georgius Eckel, Bartensteinensis Prutenus'', у 1635 годзе — ''Johannes Jeckel, Regiomontanus Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Eckel#v=snippet&q=Eckel&f=false S. 28, 362].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''земълю Якгловщину… чоловеки седели, на имя Якгло'' (26 сьнежня 1504 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 375.</ref>; ''люди… а [[Бутрым]]а Екгиловича'' (22 жніўня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 239.</ref>; ''Jan Jagiłł'' (20 кастрычніка 1655 год)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 327.</ref>; ''xiędza Pachomiusza Ohilewicza — zakonnika reguły świętego Bazylego, wikaryusza generalnego wszystkich monasterów… отцу Похомію Огилевичу — викарому енеральному всехъ монастыровъ'' (21 чэрвеня 1671 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 11. — Вильна, 1880. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=iuMDAAAAYAAJ&q=Ohilewicza#v=snippet&q=Ohilewicza&f=false С. 203—204].</ref>; ''ксендза Пахоміуса Огилевича — светое теологии доктора, закону светого Базилего викарого енерального… ugody podpisuię się: Pachomius Ohilewicz'' (13 чэрвеня 1673 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 11. — Вильна, 1880. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=iuMDAAAAYAAJ&q=%D0%9E%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9E%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 217, 219].</ref>; ''Parafia [[Кабыльнік|kobylnicka]]… Okieły'' (1784 год)<ref>Świderski A. F. Dekanat świrski w 1784 r. w świetle opisów plebanów. — Białystok, 2004. S. 23—24.</ref>; ''Kazimierz Jakielowicz'' (1815 год)<ref>[hhttps://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Jakielowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Mścibów], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Айль (адзначалася старажытнае германскае імя Ailo<ref name="Fo-1900-28"/>): ''Прокоп Оилевич'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 26.</ref>; * Акелер (адзначалася старажытнае германскае імя Agelhar, пазьнейшае Egeler<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Agelhar#v=snippet&q=Agelhar&f=false S. 32—33].</ref>): ''Joannes Okelerus, Lithuanus'' (1594 год)<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Okelerus#v=snippet&q=Okelerus&f=false S. 124].</ref>}}. == Носьбіты == * [[Агіла I]] ({{†}} 554) — кароль [[вэстготы|вэстготаў]] * [[Агіла II]] ({{†}} каля 714) — кароль вэстготаў * Пахом Агілевіч (''Pacomio Ogilewicz'') — заступнік [[Базыляны|Ордэну базылянаў]] у [[Рым]]е ў сярэдзіне XVII стагодзьдзя<ref>Ammann A. M. Storia della Chiesa russa e dei paesi limitrofi. — Torino, 1948. [https://books.google.by/books?id=AKMAAAAAMAAJ&q=ogilewicz&dq=ogilewicz&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjBgbTrs9__AhWEsaQKHYZpA70Q6AF6BAgEEAI P. 617].</ref><ref>Ammann A. M. Abriss der ostslawischen Kirchengeschichte. — Wien, 1950. [https://books.google.by/books?id=1PZgAAAAMAAJ&q=ogilewicz&dq=ogilewicz&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjBgbTrs9__AhWEsaQKHYZpA70Q6AF6BAgIEAI S. 332].</ref> Аклевічы (Aklewicz) гербу [[Агончык]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 4. — Warszawa, 1936. S. 91.</ref>. Якелевіч (Jakielewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У XVI ст. існавалі «грунты» Ягілішкі (''Ягилишки'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=p9sGAAAAYAAJ&q=%D0%AF%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8#v=snippet&q=%D0%AF%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8&f=false С. 348].</ref>. У [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] існуе вёска [[Агіля]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай аг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ify79kiwvamta5psivvbiupbzhbi6lt Люмонт 0 265436 2678347 2675878 2026-07-09T08:21:32Z ~2026-39019-02 98804 /* Паходжаньне */ 2678347 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Люмонт |лацінка = Lumont |арыгінал = Liumunt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Лют|Liut]] + [[Мунд|Munt]] |варыянт = Людамонт, Лімунт, Лімонт, Лімант, Лемант, Леймант |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Люмонт''' (''Людамонт''), '''Лімонт''' (''Лімунт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Людзімунт, Лютмунд, Люмунд, Лімунд або Лемонд, пазьней Люмунт (Ludimunt, Liutmund, Liumundus<ref name="Morlet-1971-160">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l'ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 160.</ref>, Limundus<ref name="Morlet-1971-160"/>, Lemondus<ref name="Morlet-1971-160"/>, Liumunt<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Liumunt#v=snippet&q=Liumunt&f=false S. 221].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ludimunt%2C+Liutmund#v=snippet&q=Ludimunt%2C%20Liutmund&f=false S. 1046].</ref><ref name="Morlet-1971-160"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Лют|-люд- (-лют-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Лютвін|Людвін]], [[Людкен]], [[Лютэр (імя)|Лютар]]; германскія імёны Liudwin, Luidikin, Liutar) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] liuþs, leuda 'люд, людзі', а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Адпаведнасьць імя Леймант германскаму імю Liutmund (Liumunt) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1964. P. 87.</ref>. Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — таксама сьцьвердзіў амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. У Польшчы ў 1684 годзе адзначалася прозьвішча Limunt<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 358.</ref>. У ваколіцах [[Русь (мястэчка)|Русі]] ([[Прусія]]) адзначалася прозьвішча Limund<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=LIMUND&ofb=russ&modus=&lang=de LIMUND], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''три чоловеки тамо ж у Рокове: Люмонтъ'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''Михно Люмонтовичъ конь. Андреи Люмонтович з братом 4 кони''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 63.</ref>, ''Мардас Люмонтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 86.</ref> (1528 год); ''Мордас Люмонтович'' (да 1533 году)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 21.</ref>; ''панъ Ждан Люмонтович'' (1 жніўня 1540 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 4, 1535—1547. — Lwów, 1890. S. 253.</ref>; ''Жданъ Лимонтовичъ, дворьянинъ господарский, тивун Церыньский'' (4 чэрвеня 1558 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 7, 1554—1572. — Lwów, 1910. S. 253.</ref>; ''з двораниномъ его кролевское милости Жданом Михновичомъ Люмонтомъ'' (8 жніўня 1559 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|254к}} P. 49.</ref>; ''Жданъ Лимонтъ'' (16 кастрычнка 1563 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|261к}} P. 59.</ref>; ''Ждань Люмонтъ'' (20 кастрычніка 1563 году)<ref>Литовская метрика. Отд. 1—2, ч. 3, т. 1. — Юрьев, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F7sKAAAAIAAJ&q=%D0%96%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C+%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%96%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C%20%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&f=false С. 745, 748].</ref>; ''Тымофеи Михаиловичъ Люмонтъ… Филинъ Ждановичъ Люмонтъ'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 358.</ref>; ''Василей Люмонтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 823.</ref>, ''Тымофей Михайловичъ Люмонтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 824.</ref>, ''Филипъ Ждановичъ Люмонтъ… Матфей Ждановичъ Люмонтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 829.</ref>, ''Война Люмонтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 830.</ref> (1567 год); ''Filip Limont — deputat z Lidy'' (10 траўня 1593 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 11. — Вильна, 1880. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OFwjAQAAMAAJ&q=Limont#v=snippet&q=Limont&f=false С. 55].</ref>; ''я Янъ Венцлавович Лимонт, возны господарски земли Жомоитское волости повонъденское'' (3 лютага 1592 году)<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 114.</ref>; ''пана Филипа Лимонта'' (25 верасьня 1596 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 128.</ref>; ''pan Limont z Lidy'' (29 студзеня 1597 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 130.</ref>; ''Филипъ Лимонтъ'' (25 красавіка і 15 траўня 1598 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 8: Акты Виленского городского суда. — Вильна, 1875. [https://books.google.by/books?id=Y8xhAAAAcAAJ&pg=PA30&dq=%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi27YPk_uP9AhXOAewKHWeJB_MQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&f=false С. 30, 35].</ref>; ''Mikolay Limonth, deputat z Lidy'' (2 ліпеня 1611 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 20. — Вильна, 1893. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=i_A4AQAAMAAJ&q=Limonth#v=snippet&q=Limonth&f=false С. 223—224].</ref>; ''Филимон Иванович Лимонт'' (8 жніўня 1624 году)<ref>Собрание древних грамот и актов городов: Вильны, Ковна, Трок, православных монастырей, церквей и по разным предметам. Ч. 2. — Вильно, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=qn4ZAAAAYAAJ&q=%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 152].</ref>; ''Mikołay Limunt… Leon Limunt''<ref>Acta interregni post mortem serenissimi & gloriosissimi olim Sigismundi Tertii, regis Poloniae. — Cracoviae, 1633. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6jRNAAAAcAAJ&q=Limunt#v=snippet&q=Limunt&f=false S. 28].</ref>, ''Jan Limonth''<ref>Acta interregni post mortem serenissimi & gloriosissimi olim Sigismundi Tertii, regis Poloniae. — Cracoviae, 1633. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6jRNAAAAcAAJ&q=Limonth#v=snippet&q=Limonth&f=false S. 32].</ref> (8 лістапада 1632 году); ''Limont'' (1636 год)<ref>Paknys M. Vilniaus miestas ir miestieèiai 1636 m.: namai, gyventojai, sveèiai. — Vilnius, 2006. P. 135.</ref>; ''мене Мартина Лимонта'' (6 кастрычніка 1642 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 225].</ref>; ''per Venerabilem D. Nicolaum Limont'' (1648 год)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacijų aktai 1611—1651 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. XI, 2011. P. 283.</ref>; ''Augustin Limont'' (23 кастрычніка 1655 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 340.</ref>; ''po śmierci ur. Anny Zowianki [s] Limontowej'' (16 кастрычніка 1657 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 81.</ref>; ''ur. Marcina Limunta [s], sędziego ziemskiego lidzkiego, starosty naszego wasiliskiego'' (6 верасьня 1658 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 241.</ref>; ''Limont… Limunt'' (1658 год)<ref>Wijuk Kojalowicz A. Sacer nomenclator familiarum et stemmatum Magni Ducatus Lituaniae et provinciarum ad eum pertinentium. — Vilnius, 2015. P. 376.</ref>; ''Marcin Limont na miejscu… Augustyna Rymkiewicza Limonta'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 3. — Warszawa, 2015. S. 364.</ref>; ''Piotr Limont'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo nowogródzkie 1690 r. — Warszawa, 2002. S. 58.</ref>; ''J.M. Pan Limont koniuszy powiatu lidzkiego sami'' (6 студзеня 1700 году)<ref>Łapiński Ł., Wilczewski W. F. «Komput katolików» parafii żołudzkiej z 1700 roku // Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne. Nr. 115, 2021. S. 271.</ref>; ''п. Лимонта'' (1711 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 21. — Витебск, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=U5ROAQAAMAAJ&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 43].</ref>; ''Marianna Limontt'' (1738 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Limontt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Katarzyna Lejmont'' (1751 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Lejmont&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Andrzej Limontowicz'' (1772 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=S&exac=&search_lastname=Limontowicz&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=S&rpp1=&ordertable= Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Cecylia Limant'' (1799 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Limant&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Połoneczka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Міхна і Андрэй Люмонтавічы — [[Наваградак|наваградзкія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * [[Мардас]] Люмонтавіч — [[Высокі Двор|высакадворскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Балтрамей Люмонтавіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1538 годзе<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&dq=%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjVxqrk3tWCAxVN2aQKHRzsA8sQ6AF6BAgHEAI P. 203].</ref> * Ждан Люмонтавіч (Лімонтавіч) — дзяржаўны дзяяч ВКЛ, [[цырын]]скі [[цівун]] у 1540—1558 гадох * Ждан Міхнавіч Люмонт — [[ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў 1559 і 1563 гадох * Васілей, Тымафей Міхайлавіч, Філіп Жданавіч і Мацьвей Жданавіч Люмонты — баяры [[Наваградзкі павет|Наваградзкага павету]], якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1567 году * [[Война]] Люмонтавіч — баярын Наваградзкага павету, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1567 году * Ян Венцлававіч Лімантовіч — [[Расены|расенскі]] [[зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1591 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 16.</ref> * Амбражэй і Рыгор Вацлававічы Лімонты — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1600 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 262].</ref> * Лявон Лімунт — [[электар]] караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]] ад [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="Borkowski-1910-118">Dunin Borkowski J., Dunin Wąsowicz M. Elektorowie królów Władysława IV, Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III // Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 1 (1908—1909). — Lwów, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Pq0EAAAAIAAJ&q=Limonth#v=snippet&q=Limonth&f=false S. 118].</ref> * Марцін Лімант — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, [[Кашталяны віцебскія|кашталян віцебскі]] і староста [[Васілішкі|васілішкаўскі]], электар Уладзіслава Вазы ад [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]<ref name="Borkowski-1910-118"/> * Мікалай Лімунт — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, войскі [[Ліда|лідзкі]], электар Уладзіслава Вазы ад Віленскага ваяводзтва<ref name="Borkowski-1910-118"/> * Ян Лімонт — электар Уладзіслава Вазы ад [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="Borkowski-1910-118"/> * Бартламей Люмонт — [[вількамір]]скі зямянін, які ўпамінаецца ў 1624 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 9. ― Вильна, 1912. С. 421.</ref> * Павал, Грышка, Пётар, Філіп, Трафім, Міхаіл, Юрка, Габрусь, Лаўрэн, Васіль і Флор Ліманты — жыхары вёсак [[Хлапішча]], [[Серамовічы|Серамовічаў]] і [[Юравічы (неадназначнасьць)|Юравічаў]] ([[Наваградзкае ваяводзтва]]), якія ўпамінаюцца ў 1756 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/267-inventar-polonka-novogrudskoe-voevodstvo-1756 Инвентарь Полонка Новогрудское воеводство. 1756]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 15 жніўня 2015 г.</ref> * Мікалай Лімонт (1904—1933) — [[беларусы|беларус]] зь [[Мір (мястэчка)|Міру]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index12.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Смоленской обл.</ref> * Нікіфор Лемантовіч (1906—?) — беларус з ваколіцаў [[Радашкавічы|Радашкавічаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index12.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Мікалай Лемантовіч (1914—?) — беларус з ваколіцаў Радашкавічаў, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Люмантовічы (Lumontowicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 8. — Warszawa, 1937. S. 19.</ref>. На 1884—1909 гады існаваў [[фальварак]] Лімантаўшчына ў Наваградзкім павеце Менскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/233 S. 233].</ref><ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 106.</ref>. У [[Менск]]у існуе гістарычная мясцовасьць [[Людамонт]]. == Глядзіце таксама == * [[Лют]] * [[Мунд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай люд}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 0wuavfg0lw3o432ff44uk890b1sob8v 2678349 2678347 2026-07-09T08:23:37Z ~2026-39019-02 98804 2678349 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Люмонт |лацінка = Lumont |арыгінал = Liumunt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Лют|Liut]] + [[Мунд|Munt]] |варыянт = Людамонт, Лімунт, Лімонт, Лімант, Лемант, Леймант |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Люмонт''' (''Людамонт''), '''Лімонт''' (''Лімунт''), '''Лемант''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Людзімунт, Лютмунд, Люмунд, Лімунд або Лемонд, пазьней Люмунт (Ludimunt, Liutmund, Liumundus<ref name="Morlet-1971-160">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l'ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 160.</ref>, Limundus<ref name="Morlet-1971-160"/>, Lemondus<ref name="Morlet-1971-160"/>, Liumunt<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Liumunt#v=snippet&q=Liumunt&f=false S. 221].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ludimunt%2C+Liutmund#v=snippet&q=Ludimunt%2C%20Liutmund&f=false S. 1046].</ref><ref name="Morlet-1971-160"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Лют|-люд- (-лют-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Лютвін|Людвін]], [[Людкен]], [[Лютэр (імя)|Лютар]]; германскія імёны Liudwin, Luidikin, Liutar) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] liuþs, leuda 'люд, людзі', а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Адпаведнасьць імя Леймант германскаму імю Liutmund (Liumunt) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1964. P. 87.</ref>. Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — таксама сьцьвердзіў амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. У Польшчы ў 1684 годзе адзначалася прозьвішча Limunt<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 358.</ref>. У ваколіцах [[Русь (мястэчка)|Русі]] ([[Прусія]]) адзначалася прозьвішча Limund<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=LIMUND&ofb=russ&modus=&lang=de LIMUND], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''три чоловеки тамо ж у Рокове: Люмонтъ'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''Михно Люмонтовичъ конь. Андреи Люмонтович з братом 4 кони''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 63.</ref>, ''Мардас Люмонтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 86.</ref> (1528 год); ''Мордас Люмонтович'' (да 1533 году)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 21.</ref>; ''панъ Ждан Люмонтович'' (1 жніўня 1540 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 4, 1535—1547. — Lwów, 1890. S. 253.</ref>; ''Жданъ Лимонтовичъ, дворьянинъ господарский, тивун Церыньский'' (4 чэрвеня 1558 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 7, 1554—1572. — Lwów, 1910. S. 253.</ref>; ''з двораниномъ его кролевское милости Жданом Михновичомъ Люмонтомъ'' (8 жніўня 1559 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|254к}} P. 49.</ref>; ''Жданъ Лимонтъ'' (16 кастрычнка 1563 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|261к}} P. 59.</ref>; ''Ждань Люмонтъ'' (20 кастрычніка 1563 году)<ref>Литовская метрика. Отд. 1—2, ч. 3, т. 1. — Юрьев, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F7sKAAAAIAAJ&q=%D0%96%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C+%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%96%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C%20%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&f=false С. 745, 748].</ref>; ''Тымофеи Михаиловичъ Люмонтъ… Филинъ Ждановичъ Люмонтъ'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 358.</ref>; ''Василей Люмонтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 823.</ref>, ''Тымофей Михайловичъ Люмонтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 824.</ref>, ''Филипъ Ждановичъ Люмонтъ… Матфей Ждановичъ Люмонтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 829.</ref>, ''Война Люмонтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 830.</ref> (1567 год); ''Filip Limont — deputat z Lidy'' (10 траўня 1593 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 11. — Вильна, 1880. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OFwjAQAAMAAJ&q=Limont#v=snippet&q=Limont&f=false С. 55].</ref>; ''я Янъ Венцлавович Лимонт, возны господарски земли Жомоитское волости повонъденское'' (3 лютага 1592 году)<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 114.</ref>; ''пана Филипа Лимонта'' (25 верасьня 1596 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 128.</ref>; ''pan Limont z Lidy'' (29 студзеня 1597 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 130.</ref>; ''Филипъ Лимонтъ'' (25 красавіка і 15 траўня 1598 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 8: Акты Виленского городского суда. — Вильна, 1875. [https://books.google.by/books?id=Y8xhAAAAcAAJ&pg=PA30&dq=%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi27YPk_uP9AhXOAewKHWeJB_MQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&f=false С. 30, 35].</ref>; ''Mikolay Limonth, deputat z Lidy'' (2 ліпеня 1611 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 20. — Вильна, 1893. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=i_A4AQAAMAAJ&q=Limonth#v=snippet&q=Limonth&f=false С. 223—224].</ref>; ''Филимон Иванович Лимонт'' (8 жніўня 1624 году)<ref>Собрание древних грамот и актов городов: Вильны, Ковна, Трок, православных монастырей, церквей и по разным предметам. Ч. 2. — Вильно, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=qn4ZAAAAYAAJ&q=%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 152].</ref>; ''Mikołay Limunt… Leon Limunt''<ref>Acta interregni post mortem serenissimi & gloriosissimi olim Sigismundi Tertii, regis Poloniae. — Cracoviae, 1633. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6jRNAAAAcAAJ&q=Limunt#v=snippet&q=Limunt&f=false S. 28].</ref>, ''Jan Limonth''<ref>Acta interregni post mortem serenissimi & gloriosissimi olim Sigismundi Tertii, regis Poloniae. — Cracoviae, 1633. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6jRNAAAAcAAJ&q=Limonth#v=snippet&q=Limonth&f=false S. 32].</ref> (8 лістапада 1632 году); ''Limont'' (1636 год)<ref>Paknys M. Vilniaus miestas ir miestieèiai 1636 m.: namai, gyventojai, sveèiai. — Vilnius, 2006. P. 135.</ref>; ''мене Мартина Лимонта'' (6 кастрычніка 1642 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 225].</ref>; ''per Venerabilem D. Nicolaum Limont'' (1648 год)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacijų aktai 1611—1651 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. XI, 2011. P. 283.</ref>; ''Augustin Limont'' (23 кастрычніка 1655 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 340.</ref>; ''po śmierci ur. Anny Zowianki [s] Limontowej'' (16 кастрычніка 1657 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 81.</ref>; ''ur. Marcina Limunta [s], sędziego ziemskiego lidzkiego, starosty naszego wasiliskiego'' (6 верасьня 1658 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 241.</ref>; ''Limont… Limunt'' (1658 год)<ref>Wijuk Kojalowicz A. Sacer nomenclator familiarum et stemmatum Magni Ducatus Lituaniae et provinciarum ad eum pertinentium. — Vilnius, 2015. P. 376.</ref>; ''Marcin Limont na miejscu… Augustyna Rymkiewicza Limonta'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 3. — Warszawa, 2015. S. 364.</ref>; ''Piotr Limont'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo nowogródzkie 1690 r. — Warszawa, 2002. S. 58.</ref>; ''J.M. Pan Limont koniuszy powiatu lidzkiego sami'' (6 студзеня 1700 году)<ref>Łapiński Ł., Wilczewski W. F. «Komput katolików» parafii żołudzkiej z 1700 roku // Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne. Nr. 115, 2021. S. 271.</ref>; ''п. Лимонта'' (1711 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 21. — Витебск, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=U5ROAQAAMAAJ&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 43].</ref>; ''Marianna Limontt'' (1738 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Limontt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Katarzyna Lejmont'' (1751 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Lejmont&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Andrzej Limontowicz'' (1772 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=S&exac=&search_lastname=Limontowicz&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=S&rpp1=&ordertable= Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Cecylia Limant'' (1799 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Limant&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Połoneczka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Міхна і Андрэй Люмонтавічы — [[Наваградак|наваградзкія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * [[Мардас]] Люмонтавіч — [[Высокі Двор|высакадворскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Балтрамей Люмонтавіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1538 годзе<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&dq=%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjVxqrk3tWCAxVN2aQKHRzsA8sQ6AF6BAgHEAI P. 203].</ref> * Ждан Люмонтавіч (Лімонтавіч) — дзяржаўны дзяяч ВКЛ, [[цырын]]скі [[цівун]] у 1540—1558 гадох * Ждан Міхнавіч Люмонт — [[ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў 1559 і 1563 гадох * Васілей, Тымафей Міхайлавіч, Філіп Жданавіч і Мацьвей Жданавіч Люмонты — баяры [[Наваградзкі павет|Наваградзкага павету]], якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1567 году * [[Война]] Люмонтавіч — баярын Наваградзкага павету, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1567 году * Ян Венцлававіч Лімантовіч — [[Расены|расенскі]] [[зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1591 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 16.</ref> * Амбражэй і Рыгор Вацлававічы Лімонты — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1600 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 262].</ref> * Лявон Лімунт — [[электар]] караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]] ад [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="Borkowski-1910-118">Dunin Borkowski J., Dunin Wąsowicz M. Elektorowie królów Władysława IV, Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III // Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 1 (1908—1909). — Lwów, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Pq0EAAAAIAAJ&q=Limonth#v=snippet&q=Limonth&f=false S. 118].</ref> * Марцін Лімант — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, [[Кашталяны віцебскія|кашталян віцебскі]] і староста [[Васілішкі|васілішкаўскі]], электар Уладзіслава Вазы ад [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]<ref name="Borkowski-1910-118"/> * Мікалай Лімунт — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, войскі [[Ліда|лідзкі]], электар Уладзіслава Вазы ад Віленскага ваяводзтва<ref name="Borkowski-1910-118"/> * Ян Лімонт — электар Уладзіслава Вазы ад [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="Borkowski-1910-118"/> * Бартламей Люмонт — [[вількамір]]скі зямянін, які ўпамінаецца ў 1624 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 9. ― Вильна, 1912. С. 421.</ref> * Павал, Грышка, Пётар, Філіп, Трафім, Міхаіл, Юрка, Габрусь, Лаўрэн, Васіль і Флор Ліманты — жыхары вёсак [[Хлапішча]], [[Серамовічы|Серамовічаў]] і [[Юравічы (неадназначнасьць)|Юравічаў]] ([[Наваградзкае ваяводзтва]]), якія ўпамінаюцца ў 1756 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/267-inventar-polonka-novogrudskoe-voevodstvo-1756 Инвентарь Полонка Новогрудское воеводство. 1756]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 15 жніўня 2015 г.</ref> * Мікалай Лімонт (1904—1933) — [[беларусы|беларус]] зь [[Мір (мястэчка)|Міру]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index12.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Смоленской обл.</ref> * Нікіфор Лемантовіч (1906—?) — беларус з ваколіцаў [[Радашкавічы|Радашкавічаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index12.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Мікалай Лемантовіч (1914—?) — беларус з ваколіцаў Радашкавічаў, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Люмантовічы (Lumontowicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 8. — Warszawa, 1937. S. 19.</ref>. На 1884—1909 гады існаваў [[фальварак]] Лімантаўшчына ў Наваградзкім павеце Менскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/233 S. 233].</ref><ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 106.</ref>. У [[Менск]]у існуе гістарычная мясцовасьць [[Людамонт]]. == Глядзіце таксама == * [[Лют]] * [[Мунд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай люд}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ihcr311ji5m2pahsook7oiclgdzcv1p Даўлюд 0 267158 2678199 2675156 2026-07-08T16:14:55Z ~2026-38974-75 98784 /* Паходжаньне */ 2678199 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Даўлюд |лацінка = Daŭlud |арыгінал = |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Даўга|Davo]] + [[Лют|Liudo]] |варыянт = Даўлід |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Даўлюд''', '''Даўлід''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} [[Даўга|Даўга або Дава]] (Daugo, Davo) і [[Лют|Лют або Люда]] (Liut, Liudo) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Daugo+Davo#v=snippet&q=Daugo%20Davo&f=false S. 406, 1031—1032].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Даўга|-даў(г)-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Даўгерд (імя)|Даўгерд]], [[Даўгер]], [[Даўят (імя)|Даўят]]; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] daug 'годна', [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] daugjis 'здольны, годны'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 112.</ref><ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, а аснова [[Лют|-люд- (-лют-)]] (імёны ліцьвінаў [[Лютвін|Людвін]], [[Лютэр (імя)|Лютар]], [[Люмонт|Людамонт]]; германскія імёны Liudwin, Liutar, Ludimunt) — ад гоцкага і бургундзкага liuþs, leuda 'люд, людзі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Адзначаліся старажытныя германскія імёны Winiliut ([[Віна (імя)|Wini]]-liut), Herileut ([[Гір|Heri]]-leut), Eoliud ([[Ява (імя)|Eo]]-liud)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Winiliut+Herileut+Eoliud#v=snippet&q=Winiliut%20Herileut%20Eoliud&f=false S. 1031].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''з Лиды… Андреи Довлюд'' (1524—1566)<ref>Popisy wojskowe pospolitego ruszenia Wielkiego Księstwa Litewskiego (1524—1566). — Białystok, 2018. S. 102.</ref>; ''бояр господаръских повету Лидского: Анъдрея Довлюда, мужа сталого'' (18 студзеня 1541 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|229к}} P. 101.</ref>; ''на подворника Гайкова Миколая Давлидовичъ'' (11 лістапада 1541 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=K2BBAQAAMAAJ&q=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 211].</ref>; ''Янъ Довлидъ з Олжовского именя'' (1565 год)<ref>Popisy wojskowe pospolitego ruszenia Wielkiego Księstwa Litewskiego (1524—1566). — Białystok, 2018. S. 196.</ref>; ''Янъ Довлюдъ з ыменья своего Олжова'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D1%8A#v=snippet&q=%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D1%8A&f=false С. 747].</ref>; ''Tomasz Dawlud'' (1686 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Dawlud&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Żołudek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Aleksander Dawlud'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 209, 212.</ref>; ''panu Dawludowi'' (16 лістапада 1729 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к Северо-Западной Руси. Т. 5. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IWlBAAAAYAAJ&q=panu+Dawludowi+#v=snippet&q=panu%20Dawludowi&f=false С. 24].</ref>; ''Jerzy Alexy Dawlud'' (18 лістапада 1729 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к Северо-Западной Руси. Т. 5. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IWlBAAAAYAAJ&q=Dawlud#v=snippet&q=Dawlud&f=false С. 25].</ref>. == Носьбіты == * Андрэй Даўлюд — баярын гаспадарскі [[Лідзкі павет|Лідзкага павету]] * Ян Андрэевіч Даўлюд — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], судзьдзя гродзкі [[ліда|лідзкі]] ў 1580—1585 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, tom I: Województwo wileńskie. XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2004. S. 368.</ref> * Ян Даўлюд (Jan Dawlud) — [[электар]] караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Карыбута Вішнявецкага]] ад [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]] ВКЛ<ref>Dunin Borkowski J., Dunin Wąsowicz M. Elektorowie królów Władysława IV, Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III // Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 1 (1908—1909). — Lwów, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Pq0EAAAAIAAJ&q=Dawlud#v=snippet&q=Dawlud&f=false S. 38].</ref> На [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] існуе вёска [[Даўлюдаўшчына]]. == Глядзіце таксама == * [[Даўга]] * [[Лют]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай даўг}} {{Імёны з асновай люд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] fel56g6l3l3ji98p6n15vv39h8n8agp Жыбарт 0 268435 2678346 2675194 2026-07-09T08:15:31Z ~2026-39019-02 98804 /* Паходжаньне */ 2678346 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Жыбарт |лацінка = Žybart |арыгінал = Siebart |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Зіга (імя)|Sieg]] + [[Бэрт|Bert]] |варыянт = Зыбарт, Зыбэрт, Зібэрт, Зібарт, Жыбэрт, Жыбірт, Шыбарт, Жыбурт |вытворныя = |зьвязаныя = [[Зігбэрт]] }} '''Жыбарт''' (''Жыбэрт'', ''Жыбірт'', ''Шыбарт''), '''Зыбарт''' (''Зыбэрт'', ''Зібэрт'', ''Зібарт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Зігберт або Зіберт, пазьней Зыбэрт або Зыбарт (Sigbert, Sibert, Siebertus<ref name="Morlet-1971-197">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l'ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 197.</ref>, Sybert, Siebart, Zybarth<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Siebart%2C+Zybarth#v=snippet&q=Siebart%2C%20Zybarth&f=false S. 55].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref> Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sigbert%2C+Sybert#v=snippet&q=Sigbert%2C%20Sybert&f=false S. 1321].</ref><ref>Ferguson R. English Surnames: And Their Place in the Teutonic Family. — London and New York, 1858. [https://books.google.by/books?id=L70EAAAAIAAJ&pg=PA214&dq=Sigebert+victory+bright&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwik35O66s_9AhUJxgIHHTFAAmQQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=Sigebert%20victory%20bright&f=false P. 214].</ref><ref name="Morlet-1971-197"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Зіга (імя)|сіг- (зыг-, зег-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Зігібут]], [[Зыгел]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Sigibot, Sigel, Sigimunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] sigus 'перамога'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Бэрт|-берт- (-бэрт-, -барт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Кібарт]], [[Любарт (імя)|Любарт]], [[Эйбарт]]; германскія імёны Kibart, Lubert, Eibert) — ад германскага berhta 'яркі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 16.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Zybart (Zybert)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 17, 242.</ref>. У 1646 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Daniel Sibert, Elbingensia Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Sibert#v=snippet&q=Sibert&f=false S. 483].</ref>. У Прусіі бытавала прозьвішча Siebert<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SIEBERT&ofb=abschwangen&modus=&lang=de SIEBERT (Ortsfamilienbuch Abschwangen/Almenhausen)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SIEBERT&ofb=eichhorn&modus=&lang=de SIEBERT (Ortsfamilienbuch Eichhorn)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SIEBERT&ofb=engelau&modus=&lang=de SIEBERT (Ortsfamilienbuch Groß Engelau)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>, у ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] адзначалася прозьвішча Sibart<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SIBART&ofb=memelland&modus=&lang=de SIBART], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Жиборту земля [[Манівід|Монивидова]]'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 50.</ref>; ''coram Zyborth Chothko'' (1455 год{{Заўвага|У публікацыі 1932 году адпаведны дакумэнт азначаецца як «фармальны фальсыфікат»}}<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 248.</ref>, 1490 году<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 431.</ref>); ''coram 5 testibus, coram Petro Chothko Zyborthovycz'' (1473 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 331.</ref>; ''Ego quidem nobilis Petrus Chothko Zyborth''<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 391.</ref>, ''coram Chothkone Zyborth''<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 392, 414.</ref> (1483 і 1486 гады); ''coram Chothko Zyborth'' (1486 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 413.</ref>; ''Zyborthovyczy alias Zyborth''<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 625.</ref>, ''de hereditate nostra de Szyborth''<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 631.</ref>, ''coram Zyborth''<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 635.</ref>, ''Zyborthovyczy''<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 636.</ref> (1502 год); ''што купил в Мартина Жибортовича'' (26 студзеня 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 182.</ref>; ''боярина господарьского Ясвенского повета на имя [[Войдат (імя)|Войдата]] Жибиртовича'' (14 студзеня 1517 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — Петербург, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=i8MDAAAAYAAJ&q=%D0%96%D0%B8%D0%B1%D0%B8%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%96%D0%B8%D0%B1%D0%B8%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 422—423].</ref>; ''а Мартина Жыбортовича'' (1 верасьня 1518 году)<ref>Описание документов архива западно-русских униатских митрополитов. Т. 1. — СПб., 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ujNGAAAAYAAJ&q=%D0%96%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%96%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 11].</ref>; ''nobilem Thomam de Zyborthy'' (24 траўня 1522 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 263.</ref>; ''Мартинъ Жиборътовичъ кон. Станислав Жибортовичъ конь'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 63.</ref>; ''з Новгородского повету… Мартина Жибортовича'' (1535 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 59.</ref>; ''боярыни повету Новгородского Лукашовая Жыбортовича'' (8 студзеня 1541 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|229к}} P. 89.</ref>; ''боярынъ новгородский Лукашъ Мартиновичъ Жыбортовича'' (16 сакавіка 1541 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|229к}} P. 153.</ref>; ''бояринъ Новгородского повету Лукаш Мартинович Жыбортовича… Я, Лукашъ Жыбортович'' (4 траўня 1541 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|27к}} P. 57.</ref>; ''боярина новъгородъского Лукаша Жыбортовича'' (3 чэрвеня 1541 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|27к}} P. 45.</ref>; ''Maczey Szibartowycz'' (1554 год)<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 56.</ref>; ''Źiborth Ivczewicz'' (12 кастрычніка 1561 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 656.</ref>; ''Stepan Zibortowicz'' (1563 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=h6lCAQAAMAAJ&q=Zibortowicz#v=snippet&q=Zibortowicz&f=false С. 480].</ref>; ''суседки его Станисълавовое Жыбортовое'' (27 жніўня 1565 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|261к}} P. 137.</ref>; ''Станиславовая Жибортовича вдова выслала служебника Болтромея зъ Жиборътовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%96%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%96%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 820].</ref>, ''з ыменья Жибортовичъ… Лукаша Жиборта''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%96%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%96%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0&f=false С. 831].</ref> (1567 год); ''бояре… [[Леанард|Ленартъ]] Жиборътъ… бояре тутошъніе [[Зьдзецел|Здетельскіе]] путъные… Юръко Жиборътъ, [[Мардас|Мордасъ]] Жибортъ'' (24 красавіка 1580 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8cM7AQAAMAAJ&q=%D0%96%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8A%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%96%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8A%D1%82%D1%8A&f=false С. 226].</ref>; ''siolo [[Лынтупы|Lyntupy]]… Andrzey Zybort… Tomko Zybort'' (26 лютага 1619 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 77.</ref>; ''Mikolay Zybort'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Zybort#v=snippet&q=Zybort&f=false С. 61].</ref>; ''Kazimierz Zybart'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 35.</ref>; ''Zybartowszczyzna'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''[[Ушачы|Uszacz]]… RP. Sergius Zybort, Sacrist.'' (1754 год)<ref>Ваврик М., о. Нарис розвитку і стану Василіянського чина XVII—XX ст. — Рим, 1979. С. 98.</ref>; ''domek stary Woyciecha Żybertta'' (1 лютага 1765 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 31. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DpJOAQAAMAAJ&q=Zybertta#v=snippet&q=Zybertta&f=false С. 6].</ref>; ''Jan Żybert'' (10 траўня 1785 году)<ref> Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Zybert#v=snippet&q=Zybert&f=false С. 483].</ref>; ''Barbara Żybortt'' (1789 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=%C5%BBybortt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Twery], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jan Żybort'' (1792 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=%C5%BBybort&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Zdzięcioł], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wincenty Zibert'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Zibert&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Zdzięcioł], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Zuzanna Zybert'' (1805 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Zybert&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Agata Żybertowicz'' (1806 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=%C5%BBybertowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Bielica alias Jelna], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Stefan Filip Żybertowicz'' (1809 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=%C5%BBybertowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Stołbce (gr.-kat., prawosł.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Zybertowicz'' (1811 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/spis_rewizyjny_troki_%201811.pdf Ревизские Сказки — Spis rewizyjny, Troki 1811]</ref>; ''Wiktoria Żybartowicz'' (1812 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Zybartowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Żołudek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jerzy Żybortowicz'' (1816 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=%C5%BBybortowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Żołudek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Szymon Kazimierz Zybortt'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Zybortt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Ławków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marcin Zibortt'' (1824 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Zibortt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Ławków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Жыбарт — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў наданьне ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Марцін і Станіслаў Жыбартавічы — [[Наваградак|наваградзкія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Балтрамей Мікалаевіч Юшкевіч Жыбартовіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1592 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 22.</ref> * [[Ёст]] Друвэ (Друф) Жыбарт і яго сын [[Ота]] Ян (Ёган) Друвэ Жыбартовіч — [[Упіцкі павет|упіцкія]] зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1611 і 1614 гадох<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 8. ― Вильна, 1912. С. 361—362.</ref> * Мар’яна Зыбэртаўшчанка (Marianna Zybertowszczanka) — [[Вільня|віленская]] [[Мяшчане|мяшчанка]], якая ўпамінаецца ў 1681 годзе<ref>Testamenty w księgach miejskich wileńskich z XVI i XVII wieku. Katalog. — Warszawa, 2017. S. 55.</ref> * Васіль Зібертавіч — [[Зямяне|зямянін]] засьценку Хелмаўскага маёнтку [[Цімкавічы|Цімкавічаў]], які ўпамінаецца ў 1761 годзе<ref>Инвентари магнатских владений Белоруссии XVII―XVIII вв.: Владение Тимковичи. — Минск, 1982. С. 203.</ref> * Адэльберт Фэлікс Жыбяртовіч (''Адельберт Феликс Иоахимов Жибертович'') — шляхціч, арыштаваны ўладамі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] ў 1863 годзе<ref>[http://kalinouski.arkushy.by/library/rok_1863_na_mienszczynie/044-045.htm#num45 №44. Другі спіс абвінавачаных ва ўдзеле ў паўстанні], Сьвіслацкія аркушы</ref><ref>[http://kalinouski.arkushy.by/library/rok_1863_na_mienszczynie/051-052.htm#num52 №51. Трэці спіс абвінавачаных ва ўдзеле ў паўстанні], Сьвіслацкія аркушы</ref> * Сьцяпан Жыбуртовіч (1882—1939) — [[Беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Вызна|Вызны]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%96%D1%8B%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%A1%D1%86%D1%8F%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%86%D0%BB%D1%8C%D1%96%D1%87_(1882) Жыбуртовіч Сцяпан Ільіч (1882)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Аляксандар Жыбурт (1890—?) — беларус з ваколіцаў [[Капыль|Капылю]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index7.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Жыбарты, [[Ізмунт]]ы-Жыбарты, Жыбурты-Жыбуртовічы<ref>[http://www.nobility.by/families/zz/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ж], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> і Жыбурты-Шчасновічы<ref>[http://www.nobility.by/families/ss/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ш], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды. Зыбарты (Zybort) гербу [[Нячуя]] — літоўскі шляхецкі род<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 417.</ref> Зыбартовічы (Zybortowicz) — літоўскі шляхецкі род з [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 12. — Warszawa, 1939. S. 345.</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналіся фальваркі Жыбертавічы або Пенчын і Зібертаўшчызна ў [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкім ваяводзтве]], маёнтак Жыбертаўшчызна ў [[Слонімскі павет|Слонімскім павеце]], зямянскае сяло Жыбарты каля [[Зьдзецел]]у, фальварак Зібертаны ў [[Троцкае ваяводзтва|Троцкім ваяводзтве]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 276, 303.</ref>. На 1895—1905 гады існаваў маёнтак Жыбартоўшчына (Жыбэртавічы) ў [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскім павеце]] Гарадзенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/875 S. 875].</ref><ref>Указатель населенным местностям Гродненской губернии, с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродна, 1905. С. 139.</ref>, на 1909 год — вёска Жыбартавічы ў Наваградзкім павеце Менскай губэрні<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 61.</ref>. На [[Слонімскі павет|гістарычнай Слонімшчыне]] існуе вёска [[Жыбарты]], на [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|гістарычным Падляшшы]] — [[Зыбурты]]. == Глядзіце таксама == * [[Зіга (імя)|Зіга]] * [[Бэрт]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай сіг}} {{Імёны з асновай берт}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] kad7acztjx9hbvnzcwpcy67lff5yvvc Войшы 0 269131 2678234 2504972 2026-07-08T17:06:02Z ~2026-38974-75 98784 /* Прозьвішча */ 2678234 wikitext text/x-wiki {{Род |Назва = Войшы |Назва ў родным склоне = Войшаў |Лацінка = Vojšy |Назва роду на мове арыгіналу = Wojaszowie |Герб = POL COA Pilawa.svg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = Герб «[[Пілява]]» |Дэвіз = |Дэвіз па-беларуску = |Краіна паходжаньня = [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскае]], [[Вялікае Княства Літоўскае]] |Тытул = |Тытулы = |Прызнаныя ў = |Першы з роду = |Апошні з роду = |Адгалінаваньне роду = |Адгалінаваньні ад роду = }} '''Войшы''' — шляхецкі род гербу «[[Пілява]]». == Прозьвішча == {{Асноўны артыкул|Войша}} Вайса (Waiso<ref>Schiffmann K. Historisches Ortsnamen-Lexikon des Landes Oberösterreich. — Berlin, 1942. S. 465.</ref>, Weise) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Weise+wiso#v=snippet&q=Weise%20wiso&f=false S. 1622]</ref>. Іменная аснова [[Войша|-войш- (-вайш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вайшыла]], [[Вайсар]], [[Войшнар]]; германскія імёны Weisel, Weiser, Wießner) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101, 102.</ref><ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 167.</ref> (пазьнейшай -вайс-<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&pg=PA522&dq=weise+wis+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjHpMKN_52EAxVv9gIHHYS6Db0Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=weise%20wis%20namenkunde&f=false S. 522].</ref>) == Паходжаньне == [[Файл:Coffin portrait of Stanisław Woysza.jpg|значак|Партрэт Станіслава Войшы ({{мова-pl|Iegomość Pan Stanisław ze Bzowa Woysza|скарочана}}), 1677 г.]] Выводзілі сябе з Бзова ў [[Кракаўскае ваяводзтва|Кракаўскім ваяводзтве]] і былі аднаго паходжаньня з [[Малая Польшча|малапольскім]] родам Бзоўскіх гербу «[[Астоя (герб)|Астоя]]»<ref>Łącznik Rodzinny: organ Związku Rodowego Janotów Bzowskich h. Nowina. Z. 1, 1937—2012. S. 13—14.</ref>. У 1624 і 1625 гадох Альбрэхт Войша атрымаў маёнткі на [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русі]] за заслугі ў [[Бітва пад Хоцінам 1621 году|Хоцінскай бітве]] (1621 год)<ref>Łopatecki K. Organizacja, prawo i dyscyplina w polskim i litewskim pospolitym ruszeniu (do połowy XVII wieku). — Białystok 2018. S. 329.</ref>. Пад 1648 годам Войшы ўпаміналіся ў Кракаўскім ваяводзтве, пад 1697 годам — у [[Нурская зямля|Нурскай зямлі]]<ref>Der polnische adel und die demselben hinzugetretenen andersländischen adelsfamilien. Bd. 2. — Hamburg, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=_fYRAAAAYAAJ&q=Woysza#v=snippet&q=Woysza&f=false S. 537].</ref>. == Выхадцы == * Станіслаў Войша ({{†}} 1677) — дзяржаўны дзяяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], падстолі [[смаленск]]і, каралеўскі сакратар, генэральны камісар [[Самбар]]скай эканоміі * Альбэрт Войша — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай, канонік [[плоцк]]і, сакратар караля і вялікага князя [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслаў Вазы]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага]] 07nntrwys8b8lfm9emna8ffn52c5o1a 2678235 2678234 2026-07-08T17:06:42Z ~2026-38974-75 98784 /* Крыніцы */ 2678235 wikitext text/x-wiki {{Род |Назва = Войшы |Назва ў родным склоне = Войшаў |Лацінка = Vojšy |Назва роду на мове арыгіналу = Wojaszowie |Герб = POL COA Pilawa.svg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = Герб «[[Пілява]]» |Дэвіз = |Дэвіз па-беларуску = |Краіна паходжаньня = [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскае]], [[Вялікае Княства Літоўскае]] |Тытул = |Тытулы = |Прызнаныя ў = |Першы з роду = |Апошні з роду = |Адгалінаваньне роду = |Адгалінаваньні ад роду = }} '''Войшы''' — шляхецкі род гербу «[[Пілява]]». == Прозьвішча == {{Асноўны артыкул|Войша}} Вайса (Waiso<ref>Schiffmann K. Historisches Ortsnamen-Lexikon des Landes Oberösterreich. — Berlin, 1942. S. 465.</ref>, Weise) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Weise+wiso#v=snippet&q=Weise%20wiso&f=false S. 1622]</ref>. Іменная аснова [[Войша|-войш- (-вайш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вайшыла]], [[Вайсар]], [[Войшнар]]; германскія імёны Weisel, Weiser, Wießner) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101, 102.</ref><ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 167.</ref> (пазьнейшай -вайс-<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&pg=PA522&dq=weise+wis+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjHpMKN_52EAxVv9gIHHYS6Db0Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=weise%20wis%20namenkunde&f=false S. 522].</ref>) == Паходжаньне == [[Файл:Coffin portrait of Stanisław Woysza.jpg|значак|Партрэт Станіслава Войшы ({{мова-pl|Iegomość Pan Stanisław ze Bzowa Woysza|скарочана}}), 1677 г.]] Выводзілі сябе з Бзова ў [[Кракаўскае ваяводзтва|Кракаўскім ваяводзтве]] і былі аднаго паходжаньня з [[Малая Польшча|малапольскім]] родам Бзоўскіх гербу «[[Астоя (герб)|Астоя]]»<ref>Łącznik Rodzinny: organ Związku Rodowego Janotów Bzowskich h. Nowina. Z. 1, 1937—2012. S. 13—14.</ref>. У 1624 і 1625 гадох Альбрэхт Войша атрымаў маёнткі на [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русі]] за заслугі ў [[Бітва пад Хоцінам 1621 году|Хоцінскай бітве]] (1621 год)<ref>Łopatecki K. Organizacja, prawo i dyscyplina w polskim i litewskim pospolitym ruszeniu (do połowy XVII wieku). — Białystok 2018. S. 329.</ref>. Пад 1648 годам Войшы ўпаміналіся ў Кракаўскім ваяводзтве, пад 1697 годам — у [[Нурская зямля|Нурскай зямлі]]<ref>Der polnische adel und die demselben hinzugetretenen andersländischen adelsfamilien. Bd. 2. — Hamburg, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=_fYRAAAAYAAJ&q=Woysza#v=snippet&q=Woysza&f=false S. 537].</ref>. == Выхадцы == * Станіслаў Войша ({{†}} 1677) — дзяржаўны дзяяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], падстолі [[смаленск]]і, каралеўскі сакратар, генэральны камісар [[Самбар]]скай эканоміі * Альбэрт Войша — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай, канонік [[плоцк]]і, сакратар караля і вялікага князя [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслаў Вазы]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага]] s3ohbrlgqbamnt32trrxesqv2c6osm6 Імёны ліцьвінаў 0 270556 2678350 2678080 2026-07-09T08:24:46Z ~2026-39019-02 98804 /* Параўнальная табліца з германскімі адпаведнікамі */ 2678350 wikitext text/x-wiki '''Імёны старажытных ліцьвінаў''' (''літвінаў'', ''ліцьвіноў'') — засьведчаныя ў пісьмовых крыніцах [[Асабовае імя|асабовыя імёны]] тытульнага [[народ]]у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]]. == Германскія імёны == === Паходжаньне === [[Файл:Žygimont Kiejstutavič. Жыгімонт Кейстутавіч (1434, 1897).jpg|значак|Маестатная пячаць [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] з [[Гатычнае пісьмо|гатычным]] надпісам на [[Лацінская мова|лаціне]]: + s(igillum) + maiestatis + incliti + principis + d(omi)ni + '''sigismu(n)di''' + dei gracia + magni ducis lithwanie + russe''<ref>Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich // Ateneum Wilenskie. Z. 3—4, 1930. S. 725.</ref>]] Даўнюю традыцыю атаясамліваньня мясцовых [[Беларуская мова|літоўскіх (беларускіх)]] формаў зь іх [[Германскія мовы|германскімі]] адпаведнікамі засьведчыла напісаньне імя [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] ў выкананым на загад [[Сьпіс польскіх манархаў|караля]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Казімер Ягелончык|Казімера Ягайлавіча]] кірылічным надпісе ў Сьвятакрыскай капліцы [[Вавэль|Кракаўскага каралеўскага замка]] (1471 год): «''…з пакаленьня Цэсарскага продка пранайясьнейшага '''[[Жыгімонт]]а''' Пана земь Ракускай, Чэскай, і Вугорскай''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 213.</ref><ref>Дашкевич Н. П. Заметки по истории Литовско-Русского государства. — Киев, 1885. С. 108.</ref>{{Заўвага|Таксама паводле [[Хроніка літоўская і жамойцкая|Хронікі літоўскай і жамойцкай]], «''за прозьбаю кроля [[Сьвятая Рымская імпэрыя|рымскага]] Жыгімонта''»<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 81.</ref>}}. Тым часам яшчэ вялікі князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] (1365—1440) ва ўласных [[Лацінская мова|лацінамоўных]] дакумэнтах азначаў сябе германскім імём [[Жыгімонт|Sigismundus]]<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 144, 153, 164.</ref>. Гэтае ж імя пасьлядоўна ўжывалі ў лацінамоўных дакумэнтах вялікія князі з дынастыі [[Ягайлавічы|Ягайлавічаў]] — [[Жыгімонт Стары]] і [[Жыгімонт Аўгуст]]. [[Файл:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (XVIII).jpg|значак|Партрэт вялікага князя [[Вітаўт]]а ({{мова-la|Vitoldus|скарочана}}) зь [[Берасьце|Берасьця]]]] На тоеснасьць імя [[Вітаўт (імя)|Вітаўт]] з германскім імём ''Witold'' (''Witolt''), вядомым за шмат гадоў да зьяўленьня літоўскага вялікага князя, а таксама на сьведчаньне атаясамліваньня гэтых імёнаў — адпаведную германскаму імю [[Лацінская мова|лацінізацыю]] імя Вітаўта (''Witoldus'') — зьвяртае ўвагу польскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Юзэф Рэчэк||d|Q104416045}}. Ён жа зазначае, што германскія імёны на ''-old'' (або ''-аld'') бытавалі ў Польшчы яшчэ ў XIII—XIV стагодзьдзях<ref>Acta Baltico-Slavica. Nr. 8. — Warszawa, 1973. S. 211.</ref>. Тым часам сярод паноў [[Малдаўскае княства|Малдаўскага княства]] пашырылася імя ''Витолтъ'' (цалкам адпаведнае германскаму ''Witolt''), якое прыйшло ў Малдову не зь Вялікага Княства Літоўскага. Прытым гэтая форма імя ў малдаўскім пісьменстве адзначаецца раней за яе зьяўленьне ва ўкраінскім пісьмовых крыніцах<ref>Юркенас Ю. О появлении сочетания al вместо дифтонга au в литовских древних личных именах // Kalbotyra. Vol. XV, 1967. С. 55.</ref>. Гісторык [[Павал Урбан]] у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» зьвяртае ўвагу на тое, што прускі храніст [[Віганд Марбурскі]] пісаў пра герцага Альгерда з [[Гогенштайн (Турынгія)|Гогенштайну]]{{Заўвага|{{мова-la|«Algardus comes de Hoensteyn»|скарочана}}<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Algardus#v=snippet&q=Algardus&f=false S. 645].</ref>}}, тым часам пра аднаго з каралёў [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] Альгерда{{Заўвага|''Allegart''}} VIII стагодзьдзя пісаў аўтар хронікі Ўсходняй [[Фрызія|Фрызіі]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 47.</ref>. Спэцыяліст у галіне [[Анамастыка|анамастыкі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандра Суперанская||ru|Суперанская, Александра Васильевна}} тлумачыць імя [[Альгерд (імя)|Альгерд]] з германскіх моваў<ref>Суперанская А. В. Словарь русских личных имён: Сравнение. Происхождение. Написание. — М.: Айрис-пресс, 2005. С. 168.</ref>, такое ж тлумачэньне даецца ў беларускім «Слоўніку асабовых уласных імёнаў», выдадзеным у 2011 годзе<ref>{{Літаратура/Слоўнік асабовых уласных імёнаў (2011)|к}} С. 22.</ref>. Павал Урбан таксама зьвяртае ўвагу на тое, што аўтар хронікі Ўсходняй Фрызіі пад 1422 годам упамінае Любарта з [[Шмаленбург]]у{{Заўвага|''Lubbert tho Schmalenbrugge''<ref>Veteris aevi analecta, seu vetera monumenta. T. 4. — Hagae-Comitum, 1738. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=hAc0N4Of65EC&q=Lubbert+tho+Schmalenbrugge#v=snippet&q=Lubbert%20tho%20Schmalenbrugge&f=false P. 214].</ref>}}, а пад 1417 годам — іншага Любарта зь [[Мюнстэр (Вэстфалія)|Мюнстэру]]. Апроч таго, па 1328 годзе магістар Любарт Бол дзеіў у адной зь філіяў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]], што месьцілася ў месьце [[Утрэхт (горад)|Утрэхце]] ([[Нідэрлянды]]). Германскае паходжаньне імя [[Любарт (імя)|Любарт (''Lubart'', ''Lubard'', ''Lubert'')]] сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>. Тое, што ліцьвіны былі «''аднаго народу''» з [[Готы|готамі]] і [[Гепіды|гепідамі]], «''на што імёны іх князёў і каралёў ясна паказваюць''», адзначаў [[Мацей Стрыйкоўскі]] ў сваёй [[Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі|Хроніцы польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсёй Русі]]. Ён падаваў [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскія]] імёны і імёны ліцьвінаў у іх германскіх формах (''[[Альгімонт|Algimunt]]'', ''[[Германт|Germunt]]'', ''[[Рамант|Romunt]]'', ''[[Нарымонт (імя)|Narimunt]]'', ''[[Даўмонт (імя)|Dowmunt]]'', ''[[Скірмант|Skirmunt]]''), у тым ліку літоўскае імя ''Rodiswid'' і гепідзкае ''Rodiswida''{{Заўвага|Апроч таго, Мацей Стрыкоўскія падаваў такія вядомыя за яго часам імёны ліцьвінаў, як ''Videswid'' (адзначалася старажытнае германскае імя ''Wytsuit''<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Wytsuit#v=snippet&q=%40Wytsuit&f=false S. 1573].</ref>), ''Moriwid'' (адзначалася германскае імя ''Marvid''<ref>Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Oslo, 1982. S. 181.</ref>), ''Gyligin'' (адзначалася германскае імя ''Giligin''<ref>Sveriges medeltida personnamn. Hft. 7. — Uppsala, 1981. S. 228.</ref>), ''Aligin'' (адзначалася старажытнае германскае імя ''Alikin''<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Alikin#v=snippet&q=Alikin&f=false S. 80].</ref>)}}<ref>Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiej Rusi Maciejá Stryjkowskiego. T. 1. — Warszawa, 1846. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=vUghAQAAMAAJ&q=co+i+imiona+i+nazwiska+ich+xi%C4%85%C5%BC%C4%85t+i+kr%C3%B3l%C3%B3w+ja%C5%9Bnie+ukazuj%C4%85+#v=snippet&q=co%20i%20imiona%20i%20nazwiska%20ich%20xi%C4%85%C5%BC%C4%85t%20i%20kr%C3%B3l%C3%B3w%20ja%C5%9Bnie%20ukazuj%C4%85&f=false S. 47].</ref>. На тоеснасьць імёнаў ліцьвінаў зь імёнамі [[Германцы|германцаў]] ([[герулы|герулаў]] і [[Лянгабарды|лянгабардаў]]) таксама зьвяртаў увагу [[Альбэрт Каяловіч]] у выдадзенай у 1650 годзе лацінамоўнай «Гісторыі Літвы»{{Заўвага|{{мова-la|«Quis enim Zivibundum, Algimundum, Narimundum audiens, non facile cogitet Herulum quempiam aut Longobardum nominari? Haec porro nomina Litvaniae principum sunt»|скарочана}}<ref>Historiae Litvanae. — Dantisci, 1650. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FVsVAAAAQAAJ&q=Herulum+Longobardum+nominari#v=snippet&q=Herulum%20Longobardum%20nominari&f=false P. 7].</ref>}}. У гэтай жа працы ён упамінае [[Сьвінтарог (імя)|Сьвінтарога]] «''in campo Swintoroha''», у імі якога ўжывае неўласьцівае для [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] [[Г|фрыкатыўнае ''г (h)'']], а іншыя імёны ліцьвінаў пасьлядоўна падае ў іх германскіх формах — [[Альгерд (імя)|''Olgerdus'']], [[Вітаўт (імя)|''Vitoldus'']], [[Гаштольд (імя)|''Gastoldus'']], [[Рымант|''Rimundus'']], [[Германт|''Germundus'']], ''Sigismundus'' і г. д. На вялікае падабенства імёнаў ліцьвінаў зь імёнамі германцаў (готаў) таксама зьвяртаў увагу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эварыст Андрэй Курапатніцкі||pl|Ewaryst Andrzej Kuropatnicki}} ў выдадзеным у 1789 годзе гербоўніку [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]] і Вялікага Княства Літоўскага{{Заўвага|{{мова-pl|«…bo wiadomo, że Gottowie z Gettami jeden narod, a dla viekszego dowodu jedneż prawie imiona Gottskie i Litewskie przytaczam Narymund, Doumund, Algimund, Pisimond, Germond, te są stare tey prowincyi nazwiska Gottskim podobne: Torysmond, Trasimond, Hunimond, Zygmont, i moc innych»|скарочана}}<ref>Wiadomość o kleynocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Ziestwie Litewskim. — Warszawa, 1789. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PV5mAAAAMAAJ&q=nazwi%C5%BFka+Gott%C5%BFkim+podobne#v=snippet&q=nazwi%C5%BFka%20Gott%C5%BFkim%20podobne&f=false S. 30].</ref>}}. [[Гоцкая мова|Гоцкае]] паходжаньне імёнаў ліцьвінаў сьцьвярджаў прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=meyer%20Gothischen#v=snippet&q=meyer%20Gothischen&f=false S. 91—93]</ref>. На германскі характар імёнаў ліцьвінаў і меркаванае германскае паходжаньне валадароў Літвы (падобна [[Нарманская тэорыя|валадарам Русі]]) зьвяртаў увагу дацкі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фрэдэрык Шырн||da|Frederik Schiern}}{{Заўвага|{{мова-da|«Hos de gamle litauiske Fyrster og Stormænd træffer man Navne som Gastold, Gedigold, Ringold, Rumbold, Witold, Dovmund, Narimund, Olgimund, Rimund, Skirmund, Skomund, Widimund, og maaskee kan det antages, at de herskende Slægter i Litauen havde været af germansk Oprindelse, som jo de varægiske Slægter, der grundede deres Herredømme i Rusland, vides at have stammet fra Skandinavien»|скарочана}}}}<ref>Schiern F. Nyere historiske Studier. — Kjøbenhavn, 1879. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ySQob1hXWuwC&q=Skirmund#v=snippet&q=Skirmund&f=false S. 356].</ref>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне шэрагу літоўскіх шляхецкіх прозьвішчаў (у тым ліку на [[Жамойць|Жамойці]]) сьцьвярджалася ў артыкулах «Жамойць» [[Усеагульная энцыкляпэдыя Самуэля Аргельбранда|Усеагульнай энцыкляпэдыі Самуэля Аргельбранда]] (1868 год){{Заўвага|{{мова-pl|«[[Эйсімонт|Ejsmont]], [[Даўмонт (імя)|Dowmunt]], [[Манігерд|Mongird]], [[Нарвід|Norwid]], [[Мастаўт|Misztolt]], [[Даўконт|Dowkont]], [[Мільвід|Milwid]], [[Контаўт (імя)|Kontowt]], [[Даўгерд (імя)|Dowgird]], [[Гінтаўт|Gintowt]], [[Мільмонт|Milimont]], są to nazwiska skandynawskie»|скарочана}}<ref>Encyklopedyja powszechna. T. 28. — Warszawa, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UMpLAQAAIAAJ&q=Gintowt+%2C+Milimont+nazwiska+skandynawskie#v=snippet&q=Gintowt%20%2C%20Milimont%20nazwiska%20skandynawskie&f=false S. 975].</ref>}} і «Літва» [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў|Геаграфічнага слоўніка Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]] (1884 год){{Заўвага|{{мова-pl|«Ślady najazdu skandynawskiego pozostały do dziś na Żmudzi w podaniach i nazwie skandynawskiego brzmienia szlacheckich rodzin, np. Misztolt, Dowgird, Norwid, Dowkont i t. p.»|скарочана}}<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/330 S. 330].</ref>}}{{Заўвага|Апроч таго, у ліцьвінаў бытавалі германскія імёны, якія раней адзначаліся ў [[Русіны|рускіх князёў і баяраў]]: [[Алег|Ольг (Алег)]], [[Аскольд (імя)|Яскольд (Аскольд)]], [[Ясмант|Ясмант (Асмунд)]], [[Уладзімер|Валадзімер]], [[Валадар|Валтар (Валадар)]], [[Гедзень]], [[Глеб]], [[Дзір]], [[Івар]], [[Ігар]], [[Лют]], [[Улеб]], [[Якун]] ды іншыя. Увогуле, яшчэ ў 1865 годзе датычна вялікіх князёў літоўскіх (Ягайлы і Вітаўта) адзначаўся неўласьцівы жамойтам «''касмапалітычны характар [[Нарманская тэорыя|нарманскіх]] князёў — прыбылых у Літву''»<ref>Соколов Н. И. Святая Жмудь // Вестник Западной России. Т. 2, 1865. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9aAZAAAAYAAJ&q=%40%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A&f=false С. 226].</ref>}}. Высунутыя ў рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] тлумачэньні імёнаў ліцьвінаў зь летувіскай мовы цьвёрда адпрэчваў народжаны на [[Віленскае ваяводзтва|Віленшчыне]] лінвіст [[Уладзіслаў Юргевіч]] (1818—1898), які азначыў іх як «''кур’ёзныя''»<ref>Юргевич В. Опыт объяснения имён литовских князей // Чтения в императорском обществе истории и древностей российских. Кн. 3. — М., 1883. С. 28.</ref>. Для народжанага на [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыне]] гісторыка [[Юзэф Эдвард Пузына|Юзэфа Эдварда Пузыны]] (1878—1949), які паходзіў з старажытнага княскага роду [[Пузыны|Пузынаў]], не выклікала сумневаў германскае (паўночнагерманскае) паходжаньне цэлага шэрагу імёнаў ліцьвінаў. Ён жа крытыкаваў прыпісваньне тым імёнам [[Балтыйскія мовы|балтыйскага]] паходжаньня{{Заўвага|{{мова-pl|«Dla mnie nie ulega wątpliwości, że cały szereg imion litewskich został prawie żywcem przejęty z języków skandynawskich. Do takich imion zaliczam w pierwszym rzędzie następująae: Olgierd <nowiki>=</nowiki> Algard, Lingweni <nowiki>=</nowiki> Langewin, Witold ~ Witowt <nowiki>=</nowiki> Withoud, Wojszwil <nowiki>=</nowiki> Wajswiltis <nowiki>=</nowiki> Wissewalde <nowiki>=</nowiki> Wsiewołod, wreszcie, nasz Budiwid <nowiki>=</nowiki> Putuwer <nowiki>=</nowiki> Butywidas <nowiki>=</nowiki> Budwietis <nowiki>=</nowiki> Botwid. <…> Nadto uważam za pochodne z języków skandynawskich imiona kończące się na wil względnie wiłaś, jak Dawiłas, Gintwiłas, Gerdwiłas, Radziwiłas etc. lub na mont (mantas) jak Narymont, Jamont, Skomont, Dowmont etc. Te ostatnie wydają mi się kształtowane według germańskiego wzoru jak Edmund, Egmont, Zygmunt. Przypisywanie tym imionom pochodzenia rdzennie bałtyckiego wydaje mi się bezcelowem naciąganiem rzeczywistości»|скарочана}}<ref>Puzyna J. Sukcesorowie Trojdena // Ateneum Wileńskie. Z. 1, 1938. S. 14—15.</ref>}}. Тое, што імёны літоўскіх князёў і баяраў мелі паўночнагерманскае, а не жамойцкае паходжаньне, адзначаў народжаны і выхаваны на [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] дзяржаўны дзяяч [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] генэрал [[Люцыян Жалігоўскі]]<ref>Żeligowski L. Zapomniane prawdy. — Londyn, 1943. S. 23—25.</ref>. Францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]] (1904—1974), які ў 1934—1938 гадох выкладаў ва [[Унівэрсытэт Вітаўта Вялікага|ўнівэрсытэце Вітаўта Вялікага]] ў [[Коўна|Коўне]], у сваім дакладзе<ref>Notes de toponymie lituanienne, dans Actes et Mémoires du premier Congrès International de Toponymie et d’ Anthroponymie. — Paris, 1938. P. 221.</ref> на Першым Міжнародным кангрэсе тапанімікі і антрапанімікі ў Парыжы (1938 год) зазначыў, што «''нават сёньня амаль усе літоўскія шляхецкія імёны маюць гоцкае паходжаньне''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Aujourd’hui encore, la presque totalité des noms de noblesse lituaniens sont d’origine gotique»|скарочана}}}}<ref>Schmittlein R. Voies et impasses de la toponymie lituanienne // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1958. P. 126.</ref>. На падставе ўласных шматгадовых дасьледаваньнях ён прыйшоў да высновы, што многія літоўскія ўласныя імёны альбо будуюцца паводле германскіх, альбо ёсьць запазычанымі з германскіх<ref>Юркенас Ю. Проблема отражения так называемых «древнеевропейских» элементов в антропонимии // Kalbotyra. № 33 (2), 1981. С. 28.</ref>. У 1948 годзе Раймонд Шмітляйн падкрэсьліваў, што [[Гіпотэза|гіпатэтычныя]] [[Балтыйскія мовы|балтыйскія]] этымалёгіі, якія з канца XIX стагодзьдзя распрацоўвалі пэўныя аўтары (у тым ліку [[Казімер Буга]] і [[Райнгольд Траўтман]]) ня маюць ніякай навуковай вартасьці{{Заўвага|{{мова-fr|«Tout ce qui a été dit depuis cinquante ans à ce sujet par Bezzenberger, Gerullis, Trautmann, Būga et Salys est absolument dénué de valeur»|скарочана}}}}<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 103.</ref>. Пераканаўчасьць пададзенай Раймондам Шмітляйнам аргумэнтацыі наконт літоўскіх імёнаў з [[Двухасноўнае імя|асновай]] ''-монт-'' ([[Жыгімонт]] ды іншыя) засьведчыў амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. Па працяглым маўчаньні зь летувіскага боку<ref>Vanagas A. Raymond Schmittlein, Les noms d’eau de la Lituanie // Baltistica. Nr. 1, 1966. С. 97—98.</ref>, у 1966 годзе на старонках летувіскага савецкага часопісу «Baltistica» зьявілася рэцэнзія летувіскага савецкага тапаніміста [[Аляксандрас Ванагас|Аляксандраса Ванагаса]]<ref>Vanagas A. Raymond Schmittlein, Les noms d’eau de la Lituanie // Baltistica. Nr. 1, 1966. С. 97—102.</ref> з рэзкай крытыкай гэтых высноваў і наступнай заявай: «''што да повязі літоўскай антрапаніміі з германскай, то трэба падкрэсьліць складанасьць гэтага пытаньня''». Аднак прытым Ванагас мусіў быў прызнаць, што «''падабенства паміж некаторымі найбольш старажытнымі літоўскімі і германскімі антрапонімамі сапраўды існуе''»<ref>Юркенас Ю. Проблема отражения так называемых «древнеевропейских» элементов в антропонимии // Kalbotyra. № 33 (2), 1981. С. 28—29.</ref>. У 1989 годзе навуковая супольнасьць Летувы фактычна прызнала, што сэнс складаных імёнаў сярэднявечнай літоўскай шляхты цяжка патлумачыць з пункту гледжаньня летувіскай мовы<ref>Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. С. 121.</ref>{{Заўвага|У адпаведным выданьні (энцыкляпэдыя «Литва») гэта тлумачылася тым, што г.зв. «старажытныя летувіскія» двухасноўныя імёны (у адрозьнасьць ад аналягічных [[Славянскія мовы|славянскіх]]) нібы гістарычна страцілі сваю [[сэмантыка|сэмантыку]], тым часам летувіская мова (якую параўноўваюць з [[санскрыт]]ам і [[Старажытнагрэцкая мова|старажытнагрэцкай мовай]]) лічыцца адной з найбольш архаічных моваў, бо яна ў найбольшай ступені захавала асаблівасьці [[праіндаэўрапейская мова|праіндаэўрапейскай мовы]]<ref>[[Уладзімер Сьвяжынскі|Свяжынскі У.]] Літоўская мова // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 208.</ref>}}. Летувіскі эміграцыйны лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}} у сваёй манаграфіі, выдадзенай у 2003 годзе, спасылаецца на дасьледаваньні Раймонда Шмітляйна і прызнае наяўнасьць вялікай колькасьці падобных адзінак у старажытнай літоўскай («''балтыйскай''») і германскай антрапаніміі, а таксама зазначае: «''мабыць, падабенства пералічаных адзінак у большасьці выпадкаў ня ёсьць толькі фармальным''» і што «''выпадковае падабенства вялікай колькасьці адзінак такой даўжыні ўяўляецца малаімаверным''»<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 38, 132, 164.</ref>{{Заўвага|Ёзас Юркенас тлумачыць гэта альбо вынікам агульнага параджальнага працэсу, альбо вынікам узаемнага ўплыву «балтыйскіх» і германскіх антрапанімічных радоў<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 108.</ref>. Аднак ён не падае хоць-якіх гістарычных сьведчаньняў або іншых аргумэнтаў на карысьць гіпатэтычнага ўплыву «старажытных балтаў» на старажытных германцаў}} ([[Гаўдземунда (імя)|Гаўдземунда]] — ''Gaudemund'', [[Вільгейда]] — ''Williheid'', [[Скірмант|Скірмунт]] — ''Sciremunt'', [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]] — ''Teutgerdis'', [[Таўтвід]] — ''Teutwidis'', [[Румбольд]] — ''Rumbold'', [[Германт]] — ''Germont'', [[Валімонт]] — ''Walmont'', [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]] — ''Mundgerd'', [[Монтвіл|Мунтвіл]] — ''Muntwil'', [[Талімонт (імя)|Талімунт]] — ''Talamund'', [[Эйсімонт|Эйсмунт]] — ''Eismund'', [[Саргоўд]] — ''Saregaud'', [[Відзігайла]] — ''Widigail'', [[Бірыбольд]] — ''Beribald'', [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]] — ''Visigerd'', [[Вільгерд]] — ''Vilgerd'', [[Керстэн|Керстын]] — ''Kerstin'', [[Гендрута]] — ''Genedrudis'', [[Мантывін|Монтвін]] — ''Mondawin'', [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]] — ''Widimunt'', [[Вілімонт]] — ''Willimunt'', [[Гаштольд (імя)|Гаштольд]] — ''Gastold'', [[Нартаўт|Нарталт]] — ''Nartolt'', [[Бартаўт|Барталт]] — ''Bartolt'' ды іншыя). Тое, што вялікая колькасьць германскіх адпаведнікаў не дазваляе лічыць такія супаданьні выпадковасьцю, Юркенас адзначыў яшчэ ў 1976 годзе<ref>Юркенас Ю. Балтийские антропоосновы LIAUB-, DAG-, GUD- // Повідомлення Української ономастичної комісії. Вип. 15. — Київ: Наукова думка, 1976. [https://books.google.by/books?id=HYM-AQAAIAAJ&q=%22+%D0%982+)+%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D0%B5%D1%82+%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0+%22&dq=%22+%D0%982+)+%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D0%B5%D1%82+%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0+%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjHv4aks6OGAxX06wIHHWurCu0Q6AF6BAgHEAI С. 8].</ref>. Спэцыяліст у галіне анамастыкі [[Ігар Капылоў]] зьвяртае ўвагу на тое, што навуковая супольнасьць не прымае летувіскіх этымалёгіяў імёнаў ліцьвінаў<ref>Капылоў І. [http://csl.bas-net.by/press-nan/2012/08/08_yagaily.pdf Ягайлы] // [[Звязда]]. 8 жніўня 2012 г.</ref><ref>Капылоў І. [https://web.archive.org/web/20230122131427/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/8054 Гедзіміны] // [[Звязда]]. № 85, 8 мая 2012. С. 4.</ref><ref>Капылоў І. Радзівілы // [[Звязда]]. № 47 (27162), 13 сакавіка 2012 г.</ref>. Лінгвіст і літаратуразнаўца-[[Мэдыявістыка|мэдыявіст]] [[Аляксандар Бразгуноў]] разглядае літоўскі анамастыкон як славянска-заходнебалтыйскую рэцэпцыю германска-[[Кельцкія мовы|кельцкага]]{{Заўвага|Пра падабенства вялікай колькасьці кельцкіх і германскіх складаных антрапонімаў пісаў яшчэ нямецкі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ганс Краэ||en|Hans Krahe}}<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 36.</ref>}} іменаслова. Ён зьвяртае ўвагу на тое, што гіпотэзу пра летувіскі генэзіс імёнаў літоўскіх князёў і баяраў трэба адкінуць як навукова непраўдападобную з наступных прычынаў<ref>Бразгуноў А. Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 210.</ref>: * Нерэпрэзэнтатыўнасьць лексычнага фонду летувіскай мовы для вытлумачэньня падобных імёнаў{{Заўвага|Напрыклад, імя [[Гедзімін (імя)|Гедзімін]] нібы мусіць тлумачыцца ад летувіскіх словаў «журыцца» і «думка», імя [[Даўспрунг (імя)|Даўспрунг]] — ад «шмат» і «душыцца», імя [[Любарт (імя)|Любарт]] — ад «спыняць» і «лаяць», імя [[Гедыгольд|Гедыгоўд]] — ад «журыцца» і «лавіць», імя [[Скіргайла (імя)|Скіргайла]] — ад «вылучаць» і «шкадаваць»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 9.</ref>. Дасьледнік Уладзімер Ягораў зьвяртае ўвагу на тое, што дзеля тлумачэньня зь летувіскай мовы імёнаў з [[Двухасноўнае імя|асновамі]] ''-віт-'' і ''-від-'' ([[Вітаўт (імя)|Вітаўт]], [[Віцень (імя)|Віцень]], [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]], [[Будзівід (імя)|Будзівід]] і г. д.) летувіскія аўтары ўжываюць форму дзеяслова ў трэцяй асобе мінулага часу (''išvydo''), тым часам у [[інфінітыў|інфінітыве]] (''išvysti'' — убачыць) і аснове цяперашняга часу (''išvyst-'') гэтага ж дзеяслова няма спалучэньня ''vyd-''<ref>Егоров В. Б. [http://inbelhist.org/litva-versus-belarus-vzglyad-so-storony/ Литва versus Беларусь? Взгляд со стороны] // Великий миф маленькой Летувы: сборник статей / [[Анатоль Тарас|А. Е. Тарас]]. — IBIK, 2016.</ref>. Дасьледнік [[Іван Ласкоў]] зьвяртае ўвагу на тое, што ў [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх мовах]] азначэньне заўсёды мусіць стаяць перад азначаным словам, таму пры тлумачэньні імёнаў з другой асновай ''-таўт-'' (Вітаўт, [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]], [[Гаштольд (імя)|Гастаўт]], [[Гетаўт (імя)|Гетаўт]], [[Контаўт (імя)|Контаўт]] і г. д.) зь летувіскай мовы азначанае слова мае быць ''tauta'' — «народ», якое ні пры якіх азначэньнях ня можа быць імем чалавека, таму гэтыя імёны для летувісаў — чужыя<ref name="Laskou-1993">[[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15.</ref>}} (прытым абсалютная большасьць словаў, запісаных у сучасным [[Вялікі слоўнік летувіскай мовы|Вялікім слоўніку летувіскай мовы]], нідзе не фіксуецца да XIX стагодзьдзя{{Заўвага|Напрыклад, слова ''mantà'' з асноўным значэньнем 'рухомая маёмасьць', ад якога ў рэчышчы палітыкі летувізацыі спрабуюць выводзіць германскую іменную аснову [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]], упершыню зьяўляецца толькі ў слоўніку 1894 году ў форме ''monta''<ref>Skardžius P. Lit. zweistämmige Personennamen mit mant- und mantà „bewegliche Habe“ // Zeitschrift für Slavische Philologie. Bd. 29, Nr. 1, 1960. S. 148.</ref>, тым часам адзіны выдадзены ў Вялікім Княстве Літоўскім летувіскі слоўнік [[Канстанцін Шырвід|Канстанціна Шырвіда]] не фіксуе летувіскіх словаў ''gailas'' (зь нібы застарэлым значэньнем 'моцны', якое спрабуюць зьвязваць з асновай [[Гайла (імя)|-гайл-]]), ''gedauti'' ([[Геда|-гед-]]), ''girdė́ti'' ([[Герда|-герд-]]), ''mintis'' ([[Мін|-мін-]]), ''tauta'' ([[Тэўда (імя)|-тэўт-]])}}<ref>Виргиниюс Мисюнас, [https://geraldika.ru/article/32700?fbclid=IwAR28m-i_KnAC_5VGdQo4pIQez1zx3I6BcS0mFsqLfZBX7VunHv0VXpquyZM Витис: возникновение литовского названия Погони], geraldika.ru, 2.10.2012 г.</ref>) * Перадача ў летувіскай мове націскнога ''о'' праз ''а''{{Заўвага|Як паказвае Іван Ласкоў, у беларускай мове (з улікам уласьцівага ёй [[Аканьне|аканьня]]) не магла адбывацца замена націскнога «а» на «о», то бок пры запісе «на слых» замена «Мант» на «Монт» была немагчымай. Адпаведна, летувіскія формы «Жыгімантас», «Нарымантас» і падобныя не маглі быць першаснымі<ref name="Laskou-1993"/>}} * Брак у двух[[Аснова слова|асноўных]] летувіскіх словах злучальных галосных{{Заўвага|Імёны [[Гедзімін (імя)|Гедз-і-мін]], [[Альгімонт|Альг-і-монт]], [[Карыбут (імя)|Кар-ы-бут]], [[Карыгайла (імя)|Кар-ы-гайла]], [[Мантыгайла (імя)|Мант-ы-гайла]], [[Радзівіл (імя)|Радз-і-віл]], [[Таўцівіл (імя)|Таўц-і-віл]] ды іншыя маюць неўласьцівыя для летувіскай мовы злучальныя галосныя<ref name="Laskou-1993"/>}} * Перакручваньне генэтычных асноваў імёнаў у летувіскай перадачы{{Заўвага|Напрыклад, імя [[Ягайла (імя)|Ягайла]] перарабляецца ў Ёгаля, каб патлумачыць яго ад [[Летувіская мова|лет.]] joti 'ехаць конна' і galia 'моц', імя [[Явойша]] — у Ёвайша, каб патлумачыць ад «ехаць конна» і «гасьцінны» і г. д.<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 9.</ref>}} Увогуле, сучасныя беларускія мовазнаўцы адзначаюць слушнасьць меркаваньня пра германска-кельцкае паходжаньне імёнаў ліцьвінаў<ref>Мезенка Г. Віцебшчына ва ўласных іменах: мінулае і сучаснасць. — Віцебск, 2006. С. 14.</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што ўсе імёны сярэднявечнай літоўскай шляхты натуральна тлумачацца з [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскіх моваў]] і многія зь іх маюць поўныя адпаведнікі сярод усходнегерманскіх імёнаў. Сярод германскіх рысаў імёнаў ліцьвінаў ён адзначае захаваньне спалучэньняў ''-ск-'' і ''-св-'' (Скірмунт, [[Свалегед (імя)|Свальгед]]), уласьцівае для германскіх моваў і неўласьцівае для ўсходнебалтыйскіх, наяўнасьць дыфтонгу ''-эй-'' ([[Эйвільд]], [[Эймант]]), якога няма ў летувіскай мове, а таксама ўласьцівыя для германскіх імёнаў канчаткі ''-ен'' ([[Гердзень (імя)|Гердзень]], [[Тройдзень (імя)|Тройдзень]], [[Віцень (імя)|Віцень]]), ''-уд/-ут'' ([[Гердут (імя)|Гердуд]], [[Кейстут (імя)|Кейстут]], [[Яўнут (імя)|Яўнут]]) і ''-іла'', ''-ула'' ([[Вайдзіла (імя)|Вайдыла]], [[Віршыла|Віршула]]), якіх няма ў балтыйскіх імёнах<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. На карысьць унутранага ўсходнегерманскага ([[Готы|гоцкага]]) уплыву ў [[Літва|Літве]] і яго ўзьдзеяньня на ўрадавым узроўні сьведчыць наяўнасьць вялікай колькасьці рэліктаў усходнегерманскай мовы ва ўрадавай лексыцы Вялікага Княства Літоўскага (сок, дзякла, скарб, скарга, шкода, харугва, скрыня, грунт, копа, бонда, рум ды іншае) — як і германізмаў у базавай лексыцы беларускай мовы (буда, дах, рада, дзякуй, боты, гмах, кошт, струмень, гвалт, варта, мусіць, трапіць, рахаваць ды іншае)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 29—31.</ref>. Як падсумоўвае Алёхна Дайліда, ''«[[Летувізацыя|„Балтыйская“ тэорыя]] не пацьверджана нічым наогул (у тым ліку і імёнамі). Балтыйская тэорыя не адлюстроўвае ніякіх гістарычных рэаліяў, яна была проста снасткай палітычнага змаганьня [[Езуіты|езуітаў]] проці літоўскай [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі]] і палітычнай моцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага гаспадарства]]. Разам з разбуральнай праграмай [[Контрарэфармацыя|Контрарэфармацыі]], распачатай па выбуху эвангеліцкага адраджэньня ў Літве, езуіты распачалі таксама [[Летувізацыя|цэлую ідэалягічную праграму перакручваньня гісторыі Літвы]]: заміж сапраўднай гісторыі [[Славянскія мовы|славянізацыі]] германскае шляхты Літвы (выкладзенай у літоўскіх летапісах і добра вядомай езуітам) езуіцкая тэорыя мусіла апавядаць пра паходжаньне літоўскае шляхты і створанага ёй гаспадарства ад мясцовых паўдзікіх балтыйскіх плямёнаў, што рабіла адзіным „цывілізацыйным“ чыньнікам гісторыі Літвы выняткова [[Каталіцкая Царква|Каталіцкую Царкву]] (з той жа мэтай езуіцкая прапаганда пачала пашыраць гратэскныя, чыста фантастычныя плёткі пра „балтыйскае [[паганства]]“ Літвы, якое нібы было галоўнай рэлігіяй ВКЛ да Крэўскай уніі). Калі за часоў ВКЛ гэтая тэорыя мела выгляд маргінальных калянавуковых практыкаваньняў, не прынятых літоўскай шляхтай, то па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]] гэтая езуіцкая прапагандысцкая схема сталася ў XIX стагодзьдзі адзінай „навуковай“ вэрсіяй гісторыі Літвы»''<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 5, 16, 27—28, 61, 201.</ref>. === Параўнальная табліца з германскімі адпаведнікамі === {{Аўтанумарацыя табліцы | {{ {| cellspacing="1" cellpadding="10" style="width: 100%; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|ВКЛ}} align="center" ! № !! Імя !! Тоеснае імя (зь перастаноўкай [[Двухасноўнае імя|асноваў]]) !! Германскі адпаведнік !! Германскі адпаведнік тоеснага імя{{Заўвага|Адпаведнікі зь перастаноўкай іменных асноваў прызнае летувіскі эміграцыйны лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 108.</ref>}} |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аба]]'''{{Заўвага|'''Вылучаным''' пазначаюцца імёны, якія маюць поўныя германскія адпаведнікі}} | — | ''Abo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абека|Абека (Абака)]]'''{{Заўвага|У дужках даюцца характэрныя варыяцыі імя паводле напісаньня ў гістарычных крыніцах}} | — | ''Abbeco'' (''Abbaco'') <br> Abo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абель]]''' | — | ''Abel'' (''Abilo'') <br> Abo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абор|Абор (Абар, Абэр, Абер)]]''' | | ''Abar'' (''Abor''{{Заўвага|name="Польшча"|Азначалася ў Польшчы, дзе германскія імёны бытавалі ўжо ў XIII ст.}}, Aber) <br> Abo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абуд|Абуд (Абод, Абут, Ябут)]]'''{{Заўвага|У інвэнтарах ВКЛ таксама азначаюцца наступныя чаргаваньні: Адам / Ядам (Адамава / Ядамава, Адамовіч / Ядамовіч)<ref>A. Vardų ir pavadinimų rodyklė // Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 1.</ref>, Андрэй / Яндрэй, Анікей / Янікей<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 387, 391, 425, 436.</ref>}} | | ''Abbud'' (''Abbod'', ''Abbott'') <br> Abo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абрат]]''' | | ''Abrada'' <br> Abo + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агі|Агі (Ака, Ека, Яга, Яка)]]''' | — | ''Agi'' (''Egi'', ''Jag''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агіла|Агела (Агіль, Ягіл)]]''' | — | ''Agelo'' (''Agilus'', ''Egilo'') <br> Agi (Egi) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аген|Аген (Агін, Ягін, Якін)]]''' | — | ''Agenus'' (''Agin'', ''Egen'', ''Ekino'') <br> Agi (Egi) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Якш|Якш (Агша)]]''' | — | ''Якша''{{Заўвага|Азначалася ў [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]]}} <br> Agi (Egi) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Якбут]]''' | | ''Acbuto'' (''Acbod'') <br> Agi (Egi) + Boto (Buto) <br> Agi (Egi) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягвін|Ягвін (Яквін)]]''' | | ''Agwin'' (''Acwin'', ''Ecuin'') <br> Agi (Egi) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягайла (імя)|Ягайла (Ягейла, Ягела, Якейла, Агела, Агайла, Акайла, Ягіл)]]''' | | ''Aggalo'' (''Egelo'', ''Agela'', ''Eggel'', ''Egila'') <br> Agi (Jag) + Gailo (Gelo) <br> Agi (Jag) + -l- <br> ''Jogello'' (''Iagellus'', ''Jogallus'') <br> Jo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягінт|Ягінт (Агінт, Эгінт, Егінт, Ягент)]]''' | | ''Aginto'' (''Egind'') <br> Agi (Egi) + Gento (Gendo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягірд|Ягірд (Эгерд, Агірд, Эгірд, Егерт)]]''' | | ''Ægirdh'' (''Eggerd'', ''Agard'', ''Egert'', ''Aaggaard'') <br> Agi (Jag) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягоўд|Ягоўд (Ягалд, Ягольт, Аколд)]]''' | | ''Agold'' (''Egold'', ''Egolt'', ''Agoult'') <br> Agi (Egi) + Waldo <br> Agi (Egi) + Goldo <br> ''Ágautr'' <br> Agi (Egi) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягуці|Ягуці (Ягут, Ягуць, Акут, Якуці, Якуць)]]''' | | ''Águti'' (''Agut'', ''Akuti'') <br> Agi (Jag) + Gudo (Guta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Акунд|Акунд (Якунт, Яконт)]]''' | | ''Agundia'' (''Jaconta'') <br> Agi (Jag) + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агар (імя)|Агар (Ягер)]] | | ''Agar'' (''Egiheri'') <br> Agi + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Акман|Акман (Якіман, Экман, Ягеман)]]''' | | ''Ackmann'' (''Akemann'', ''Eckmann'', ''Egiman'') <br> Agi (Egi) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягмін|Ягмін (Ягімін, Акмін, Якмін)]]''' | | ''Agminus'' (''Egiminus'', ''Jagmyn''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Jakmyn''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Agi (Egi) + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агімонт|Агімонт (Агамонт, Экмунд)]]''' | | ''Agimunt'' (''Agamont'', ''Agamundus'', ''Egmond'', ''Egmont'') <br> Agi + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ала (мужчынскае імя)|Ала (Ела)]]''' | — | ''Alo'' (''Allo'', ''Elo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алейка|Алейка (Алека)]]''' | — | ''Allecke'' (''Alico'') <br> Alo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліта (імя)|Аліта (Алета, Алата)]]''' | — | ''Alitta'' (''Alathe'') <br> Alo + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліш|Аліш (Альш, Гальш)]]''' | — | ''Allisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Alsch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Halsch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Alo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альбэрт|Альбэрт (Альберт, Аўбарт)]]''' | | ''Albert'' (''Albart'', ''Aubert') <br> Alo + Bert <br> Athal + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альбут|Альбут (Альбот, Яльбут)]]''' | | ''Albot'' (''Elbot'', ''Albóðr'', ''Albutt'') <br> Alo + Boto (Buto) <br> Athal + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альвін]]''' | | ''Alwin'' (''Alwini'') <br> Alo + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альвіс]]''' | | ''Alvis'' (''Alois'') <br> Alo + Wis | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгерд (імя)|Альгерд (Альгерт, Альгард, Алігард, Альгарт, Гэльгерд, Гольгерт, Ольгерд, Альгірд)]]''' | | ''Algerd'' (''Algeard'', ''Algerðr'', ''Algert'', ''Algardus'', ''Algart'', ''Olgard'', ''Hallgerðr'', ''Halgardus'', ''Algiert'') <br> Alo + Gerd (Gardo) <br> Helgi (Alko) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алгет|Алгет (Альгет, Элгет)]]''' | | ''Alget'' (''Aalgidis'') <br> Alo + Gedo (Geto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алігут|Алігут (Алгуць, Аўгут, Аўгуць)]]''' | | ''Algut'' (''Alugod'') <br> Alo + Gudo (Guta) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альман|Альман (Алеман, Эльман)]]''' | | ''Alman'' (''Alemann'', ''Ellmann'') <br> Alo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альмін]]''' | | ''Almin'' (''Almen'') <br> Alo + Minno (Menno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яльмуд]]''' | | ''Alamud'' (''Almudis'') <br> Alo + Mot (Muta) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аламунт|Аламунт (Альмонт, Эльмонт, Ялмонт)]]''' | | ''Alamunt'' (''Almunt'', ''Almond'', ''Elmund'') <br> Alo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Олда|Олда (Ольда, Голда, Оўда, Аўда)]]''' | — | ''Aldo'' (''Olda'', ''Holt''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Audo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Алдыка|Алдыка (Олдыка, Аўдзіка, Галдык, Гольдзіка)]]''' | — | ''Aldiko'' <br> Aldo + -k- <br> ''Audeca'' <br> Audo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Альдона|Альдона (Алдунь)]]''' | — | ''Aldona'' (''Aldun'', ''Aldonis'') <br> Aldo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аўтаўт]]''' | | ''Altolt'' (''Aldaud'') <br> Aldo + Waldo (Walt) <br> ''Autald'' <br> Audo (Auto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яўтар|Яўтар (Алтар, Гаўтар)]]''' | | ''Althar'' (''Alterius'', ''Autier'') <br> Aldo (Holt) + Heri (Hari) <br> ''Authar'' (''Hauthar'', ''Hautar'') <br> Audo (Auto) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алег|Алько (Алек, Алех, Ольг, Эльг, Аўг)]]''' | — | ''Helgi'' (''Alko'', ''Alacho'', ''Elgo'', ''Algo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вольга|Вольга (Олюшка, Олюхна)]]''' | — | ''Hélga'' (''Helca'', ''Helcha'', ''Alga''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Holga''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгін|Альгін (Элькін, Аўгін, Яўгін, Вольгін)]]''' | — | ''Heligin'' (''Alkin'') <br> Helgi (Algo) + -n-<br> ''Augino'' <br> Augo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгіш]]''' | — | ''Halgasch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Halgas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Helgi (Algo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Альгмін|Альгмін (Альхімен, Алькмін, Алігімін)]] | [[Мінялк]] | Helgi (Algo) + Minno <br> ''Alechmannus'' (''Alkeman'') <br> Helgi (Alko) + Mann | Minno + Helgi (Alko) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгімонт|Альгімонт (Альгімунд, Альгімунт, Алькімонт, Аўгімонт, Аўгімунд, Аўгімунт)]]''' | | ''Algemundus'' (''Alkemund'', ''Alhmunt'', ''Alchemont'') <br> Helgi (Algo) + Mund (Munt) <br> ''Augemundus'' (''Augemundr'') <br> Augo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Амал|Амал (Амэла, Амаль, Амуль, Аміль, Яміль)]]''' | — | ''Amal'' (''Amelo'', ''Amul'', ''Amil'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яр (імя)|Яр (Ар)]]''' | — | ''Aro'' (''Ahr'') <br> Aro + Mann | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярыла (імя)|Ярыла (Арэла, Арэль, Ярала, Эрэла)]]''' | — | ''Arila'' <br> Aro + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярун|Ярун (Арун, Аруна)]]''' | — | ''Arun'' (''Eruni'', ''Aruna'') <br> Aro + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярунд|Ярунд (Яранд, Аранд, Арант)]]''' | — | ''Jarund'' (''Arant'', ''Jarant'') <br> Aro + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арбут|Арбут (Арбуд)]]''' | | ''Árbót'' (''Arbod'') <br> Aro + Boto (Buto) <br> Aro + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арвід|Арвід (Ярвід, Арвіт)]]''' | | ''Arvid'' (''Arwit'') <br> Aro + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арвіст|Арвіст (Гервіст)]]''' | | ''Ariovist'' (''Arwist'', ''Arwesth'') <br> Aro + West (Viste) <br> Heri (Hari) + West (Viste) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арыгольд|Арыгольд (Арыгалд, Яргалт)]]''' | | ''Aregaudus'' <br> Aro + Gaudo <br> ''Hargold'' <br> Heri (Hari) + Goldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арман|Арман (Арыман, Ярман, Ярыман, Яроман)]]''' | | ''Arman'' (''Ariman'') <br> Aro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Армін (імя)|Ярмін (Армін, Ярэмін, Ярамін)]]''' | | ''Armin'' (''Arimin'') <br> Aro + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярмуць|Ярмут (Ярмуць, Армуць)]]''' | | ''Armuth'' <br> Aro + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярмунд|Ярмунд (Армонт, Арамонт, Ярмонт)]]''' | | ''Armund'' (''Armunt'', ''Arimondus'', ''Eremunt'') <br> Aro + Mund | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яруд|Яруд (Арод, Арут, Ярут)]]''' | | ''Arodus'' (''Aruth'') <br> Aro + Hrodo (Ruodo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярна|Ярна (Арн, Аран, Яран, Арнь, Ярань)]]''' | — | ''Arno'' (''Arn'', ''Aran'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арнольд|Арнольд (Ярнольт)]]''' | | ''Arnold'' (''Arnolt'', ''Ernold'') <br> Aro (Arno) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арнат (імя)|Арнат (Ярнат, Эрнат)]]''' | | ''Arnad'' (''Arnato'') <br> Aro (Arno) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Арбш]]''' | — | ''Erbsch'' (''Erbisch'') <br> Arbo (Erbo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярг]]''' | — | ''Argo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аргела|Аргела (Аргель, Яргель, Аргуль, Аргла, Яргла)]]''' | — | ''Argelo'' (''Argila'') <br> Argo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ашка|Ашка (Яска, Еска, Еш)]]''' | — | ''Asco'' (''Asc'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яскіль|Яскіль (Яскель, Яскал, Ашкела)]]''' | — | ''Ascila'' (''Eskil'', ''Eskel'', ''Ascalo'') <br> Asco + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аскольд (імя)|Аскольд (Яскольд, Яскольт, Яскулд, Яскулт, Яшчолд)]]''' | | ''Askold'' (''Ascolt'', ''Aschhold'') <br> Asco + Waldo (Walt) <br> ''Höskuldr'' <br> Hatho + Sculd | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Азьвін|Азьвін (Ясьвін)]]''' | | ''Asvin'' (''Assuin'', ''Aschwin'') <br> Asco + Wino <br> Asi + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аскера|Аскера (Аскер, Ашкер)]]''' | | ''Ascher'' (''Ascar'') <br> Asco + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Есьман|Есьман (Ясьман, Яшман, Ешман, Эсьман, Эсман)]]''' | | ''Eschmann'' (''Esmann'', ''Ascman'', ''Asman'') <br> Asco + Mann <br> Asi + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ясмант|Ясмант (Асмонт, Ашмонт, Есмунт, Ясмонт, Есьмант, Яшмант, Эсмунт)]]''' | | ''Asmunt'' (''Ascmund'', ''Eschmunt'') <br> Asco + Mund (Munt) <br> ''Osmond'' <br> Asi + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ас (імя)|Ас (Азь)]]''' | — | ''Asi'' (''Aso'', ''Osi'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азела|Азела (Асіла, Ясіла, Ясель, Эзель)]]''' | — | ''Aselo'' (''Asilo'', ''Esilo'') <br> Asi + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асен|Асен (Асін, Ясін, Ашын)]]''' | — | ''Asin'' (''Asen'') <br> Asi + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азбут|Азбут (Язбут)]]''' | | ''Ásboð'' <br> Asi + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясвад]]''' | | ''Asuad'' <br> Asi + Wado | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясоўд|Ясоўд (Асвальд)]]''' | | ''Asold'' (''Asuald'', ''Oswald'') <br> Asi + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясьвід|Ясьвід (Ашвід)]]''' | | ''Asvid'' (''Esvid'', ''Ásviðr'') <br> Asi + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Ясьвіл|Ясьвіл (Асьвіл, Ашвіла)]] | | Asi + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясьвільт]]''' | | ''Asvild'' <br> Asi + Wilto (Wildo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азгайла]]''' | | ''Easgel'' (''Esgel'') <br> Asi + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яскаўт|Яскаўт (Язкаўт)]]''' | | ''Askaut'' (''Ásgautr'', ''Oskautr'') <br> Asi + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эзгірд]]''' | | ''Esgerd'' (''Asgird'', ''Asgart'', ''Osgerd'') <br> Asi (Osi) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эзгін|Эзгін (Азгін, Ашкін, Ажгін)]]''' | | ''Eskin'' <br> Asi + -kin <br> Asi + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Осман|Асман (Осман, Ашман, Ясман)]]''' | | ''Osman'' (''Asman'') <br> Asi (Osi) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асьміна (імя)|Асьміна (Ашміна, Ашмена, Ясьмін, Яшмін, Эсьмін)]]''' | | ''Osminna'' <br> Asi (Osi) + Minno (Menno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асмот|Асмот (Ашмот, Ясмут)]]''' | | ''Asmot'' (''Asmuot'') <br> Asi + Mot | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асінар (імя)|Ашнар]]''' | | ''Asnar'' (''Asinar'') <br> Asi + Noro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яст|Яст (Асьць, Яшт)]]''' | — | ''Ast'' (''Osta'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Асьцейка|Асьцейка (Асьцека, Осьцік, Ясьцейка)]]''' | — | ''Oustecha'' (''Ostike'') <br> Ast (Osta) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Асьціла|Асьціла (Остэль)]]''' | — | ''Aostilo'' (''Ostell'') <br> Ast (Osta) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яштальд|Яштальд (Асталт, Аштаўт, Яшталт, Яштаўт)]]''' | | ''Astald'' (''Ostald'', ''Astout'', ''Austaldus'') <br> Ast (Osta) + Waldo <br> Ast (Osta) + Teudo <br> Asi (Osi) + Teudo | ''Teudasia'' <br> Teudo + Asi |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Астар|Астар (Астэр, Ясьцер)]]''' | | ''Austerius'' (''Oster'', ''Astar''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Aster''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ast (Osta) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Астрат]]''' | | ''Ostrat'' (''Ostrad'', ''Austrad'') <br> Ast (Osta) + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бабіла|Бабіла (Бабіль, Бабела, Бабель)]]''' | — | ''Babilo'' (''Babel'') <br> Babo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бат (імя)|Бат (Бад, Бадзь)]]''' | — | ''Bado'' (''Bato'', ''Bath'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Баціка|Баціка (Бадыка, Батка)]]''' | — | ''Badiko'' (''Battke'', ''Paticho'') <br> Bado (Bato) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бадзіла|Бадзіла (Батыла, Батэла, Батуль)]]''' | — | ''Badila'' (''Bathel'') <br> Bado (Bato) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батаўт]]''' | | ''Bathelt'' (''Badald'', ''Badaut'') <br> Bado (Bato) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бадвіла|Батвіла (Батвіл)]]''' | | ''Badvil'' (''Baduila'') <br> Bado (Bato) + Wilo | ''Willibad'' <br> Wilo + Bado |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батвін]]''' | | ''Batwin'' (''Badvin'') <br> Bado (Bato) + Wino | ''Winibad'' <br> Wino + Bado |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батар|Батар (Батэр, Бадар)]]''' | | ''Bathari'' (''Bater'', ''Bader'') <br> Bado (Bato) + Heri (Hari) | ''Heribad'' <br> Heri + Bado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больд|Больд (Больт, Бальт, Болт, Баўд, Боўд)]]''' | — | ''Bald'' (''Boldt'', ''Bolte'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балдыка|Балдыка (Бальдыка, Бальцік, Больцік, Болдык)]]''' | — | ''Baldiko'' (''Baldicke'', ''Baltichus'') <br> Bald (Bolte) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больцель|Больцель (Баўдзель, Балціла)]]''' | — | ''Baldilo'' <br> Bald (Bolte) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальцін|Бальцін (Бальтын, Балтэн)]]''' | — | ''Baltin'' (''Balden'') <br> Bald (Bolte) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больдун|Больдун (Болтун, Бальцюн)]]''' | — | ''Baldun'' <br> Bald (Bolte) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Болташ]]''' | — | ''Boltsch'' <br> Bald (Bolte) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальдвін]]''' | | ''Baldwin'' <br> Bald + Wino | ''Winibald'' <br> Wino + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больдаг]]''' | | ''Baldag'' <br> Bald (Bolte) + Dago | ''Dacbold'' <br> Dago + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтэр|Бальтэр (Болдэр, Балтр)]]''' | | ''Balterus'' (''Bolder'', ''Baldheri'') <br> Bald + Heri | ''Eribald'' (''Haribald'') <br> Heri + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтарт|Бальтарт (Балторт)]]''' | | ''Baltardus'' (''Balthart'') <br> Bald + Hardt (Hart) | ''Artbald'' (''Hartbald'') <br> Hardt (Hart) + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балтман|Балтман (Бальман, Больман)]]''' | | ''Baldman'' (''Balman'', ''Bollmann'') <br> Bald + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Баўдамір]]''' | | ''Baldomer'' <br> Bald + Mero (Miro) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Болтрык|Болтрык (Бальтрык, Бальдрых, Боўтрык)]]''' | [[Рыбалт]] | ''Boldericus'' (''Baldrich'', ''Baldric'') <br> Bald (Boldt) + Rick | ''Ribald'' <br> Rick (Rih) + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Балтрым|Балтрым (Баўтрым)]] | | Bald + Rim | ''Rimbald'' (''Rimbold'') <br> Rim + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балтрун|Балтрун (Бальтрун, Баўтрун)]]''' | | ''Baltrun'' (''Baldrun'') <br> Bald + Runo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтрут|Бальтрут (Балтрот)]]''' | | ''Baltrudis'' <br> Bald + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бар (імя)|Бар (Бара, Пара)]]''' | — | ''Baro'' (''Paro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барэйка|Барэйка (Барака, Барэка, Барык, Парэйка, Парык)]]''' | — | ''Bareke'' (''Barocho'', ''Baricke'') <br> Baro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барыла|Барыла (Барэль, Парыла)]]''' | — | ''Barilo'' (''Barrell'', ''Parrell'') <br> Baro + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барут (імя)|Барут (Баруць, Парут)]]''' | — | ''Baruthus'' (''Baruth''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Baro + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвід|Барвід (Парвід)]]''' | | ''Barvid'' (''Barwidus'') <br> Baro + Wido | ''Widbor''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Widebor''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Wido + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвік]]''' | | ''Barwic'' (''Barwig'') <br> Baro + Wigo (Wic) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвін|Барвін (Борвін, Парвін)]]''' | [[Вінбор]] | ''Barwin''{{Заўвага|[[Старэйшая рыфмаваная хроніка]] пра «''Барвіна з земляў [[Вэнэды|вэнэдаў]]''» — [[Генрых Борвін I|Генрыха Борвіна I]]}} <br> Baro + Wino | ''Wimber'' <br> Wino + Bеro <br> Wino + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвойн]]''' | | ''Barwein'' (''Berwein'') <br> Baro + Wino (Weine) <br> Baro + Uuenna (Wona) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Баргайла|Баргайла (Баргаль, Баргель)]]''' | | ''Bargel''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Baro + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барконт]]''' | | ''Pargunt'' (''Bercunt'') <br> Baro (Paro) + Gunth (Cund) <br> Biro (Bero) + Gunth (Cund) | ''Gundabari'' <br> Gunth (Cund) + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Парман]]''' | | ''Parmann'' (''Barmann'') <br> Baro (Paro) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Барда|Барда (Барта)]]''' | — | ''Bardo'' (''Barto'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бардзіла|Бардзіла (Бартэль)]]''' | — | ''Bardilo'' (''Bartel'') <br> Bardo (Barto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Барцін|Барцін (Бардзін)]]''' | — | ''Bardinus'' (''Barten''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Bardo (Barto) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бартаўт|Бартаўт (Барталт, Бартальт, Бартальд, Партаўт)]]''' | | ''Bartolt'' (''Bartout'', ''Bartold'') <br> Bardo (Barto) + Waldo (Walt) <br> Bert + Waldo (Walt) <br> Bardo + Teudo (Taut) | ''Teutbard'' <br> Teudo (Teuth) + Bard |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бень|Бень (Бін, Бінь)]]''' | — | ''Beno'' (''Ben'', ''Bino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінейка|Бінейка (Бенека, Беніка, Бінека)]]''' | — | ''Binnecke'' (''Beneko'', ''Bennico'') <br> Beno (Bino) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінель|Бінель (Бэнэль)]]''' | — | ''Benilo'' <br> Beno (Bino) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Беняш|Беняш (Бенеш, Бенюш)]]''' | — | ''Bensch'' (''Byenyasch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Benesch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Benas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Beno + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінгель]]''' | | ''Bengel'' <br> Beno + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бенат]]''' | | ''Bennato'' (''Bennat'') <br> Beno + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінэрт]]''' | | ''Benert'' (''Benehard'') <br> Beno (Bino) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бімунт]]''' | | ''Bemund'' <br> Beno (Bino) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бера|Бера (Біра)]]''' | — | ''Bero'' (''Biro'', ''Pero'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірэйка|Бірэйка (Бэрэйка, Бярэйка, Берыка, Бірык, Бірка, Берка, Пірыка, Пірка)]]''' | — | ''Birico'' (''Berico'', ''Bereke'', ''Birke'', ''Piricho'', ''Pircho'') <br> Bero (Biro) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірыла|Бірыла (Бярыла, Бярэла, Бірэла, Берыль, Бірыль, Біруль, Берла)]]''' | — | ''Berila'' (''Berela'', ''Berul'') <br> Bero (Biro) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірын (імя)|Берэн (Бірын, Бірэн)]]''' | — | ''Beren'' (''Birin'') <br> Bero (Biro) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірута (імя)|Бірута (Бірот, Бярута, Бірут, Біруць, Бэрот, Берут, Пірут, Перут)]]''' | — | ''Bierotte'' <br> Bero (Biro) + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірыбольд]]''' | | ''Beribald'' <br> Bero (Biro) + Bald (Boldt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрвольд|Бэрвольд (Бэрвальд, Бэрвэльт)]]''' | | ''Berwoldus'' (''Beroald'') <br> Bero + Wald | ''Waldpero'' <br> Wald + Biro (Bero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрвід|Бэрвід (Бірвід)]]''' | | ''Berwid'' <br> Bero + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Пэрвайн|Пэрвайн (Пэрвэйн, Пярвойнь)]]''' | | ''Perwein'' <br> Bero (Pero) + Wino (Weine) <br> Bero (Pero) + Uuenna | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Беркін|Беркін (Беркен, Бергін, Пергін)]]''' | | ''Berekin'' (''Beregen'', ''Perkin'') <br> Bero + -kin <br> Bero + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірат|Бірат (Берэт, Бірэта, Перат)]]''' | | ''Beradt'' (''Bereth'', ''Perret'') <br> Bero (Biro) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэргарт (імя)|Бэргарт]]''' | | ''Berhard'' <br> Bero + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Перман|Перман (Бэрман, Бірман, Пэрман, Парман, Бірмэн, Бермень)]]''' | | ''Perman'' (''Berman'', ''Parmann'', ''Pirrmann'') <br> Bero (Pero) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрымунд (імя)|Перамонт (Парымонт)]]''' | | ''Peremunt'' (''Bermondus'') <br> Bero (Pero) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ператрут]]''' | | ''Perethrud'' (''Beretrudis'') <br> Bero (Pero) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Берн|Берн (Бэрн, Бернь, Бірн)]]''' | — | ''Bern'' (''Pirn'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірнейка|Бірнейка (Бернейка, Бернека, Бэрніка)]]''' | — | ''Birnico'' (''Bernico'', ''Bernecke'') <br> Bern (Pirn) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бярнут]]''' | — | ''Barnut''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Bern + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бернуш|Бернуш (Бернаш)]]''' | — | ''Bernasch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Bernisch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Bern + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнат|Бэрнат (Бэрнад, Бернат, Бернад, Барнат, Бернят, Парнат)]]''' | | ''Bernad'' (''Bernat'', ''Pernat'') <br> Bern + Joto <br> Bern + Hatho (Adi) <br> ''Bernard'' <br> Bern + Hardt | ''Hathubern'' <br> Hatho + Bern |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнар|Бэрнар (Бернар, Барнар, Пернар)]]''' | | ''Bernar'' (''Bernhari'', ''Pernhari'') <br> Bern + Heri (Hari) | ''Erbern'' <br> Heri + Bern |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнард|Бэрнард (Бярнард)]]''' | | ''Bernard'' (''Bernhard'') <br> Bern + Hardt | ''Hartbern'' <br> Hardt + Bern |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бергела|Бергела (Бергель, Бэргайла, Бэргаль, Пергайла)]]''' | | ''Bergel'' (''Bieregel'') <br> Berga + Gailo (Gelo) <br> Bero + Gailo (Gelo) <br> Berga + -l- | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрт|Берт (Берць, Перць)]]''' | — | ''Bert'' (''Perht'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртыка]]''' | — | ''Bertike'' (''Berteka'') <br> Bert + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бертэль|Бертэль (Бэртэль, Перцель, Пірціль)]]''' | — | ''Bertel'' (''Pertilo'', ''Pirthilo'') <br> Bert + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртун]]''' | — | ''Berhtuni'' (''Perhtun'') <br> Bert + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Берташ|Берташ (Бертыш, Бірташ)]]''' | — | ''Bertsch'' <br> Bert + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртальд|Бэртальд (Бэртаўт, Біртаўт)]]''' | | ''Bertold'' (''Bertolt'', ''Bertaut'', ''Birtoldus'') <br> Bert + Waldo (Walt) <br> Bert + Teudo (Taut) | ''Woltbert'' <br> Waldo (Walt) + Bert <br> ''Teutbert'' <br> Teudo (Taut) + Bert |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біе (імя)|Біе]]''' | — | ''Bie'' (''Biho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Бівойна|Бівойна (Бівайн, Бівэйн)]] | | ''Bivinus'' <br> Bie + Wino (Weine) <br> Bie + Uuenna (Wona) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біят|Біят (Біён, Біюць)]]''' | | ''Byatt'' (''Bietto'') <br> Bie + Joto (Juto) <br> Bie + Hatho | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біла (імя)|Біла (Біль)]]''' | — | ''Bilo'' (''Biel'', ''Pillo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біліка|Біліка (Білейка, Пілейка)]]''' | — | ''Biliko'' (''Pilicho'') <br> Bilo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Білін]]''' | — | ''Bilin'' <br> Bilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Більвін|Більвін (Пільвін)]]''' | | ''Biliwin'' (''Pilwine'') <br> Bilo (Pillo) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біляр|Біляр (Піляр)]]''' | | ''Biller'' (''Piller'', ''Bilihar'') <br> Bilo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Більман|Більман (Біліман, Пілеман, Білмен)]]''' | | ''Billmann'' (''Biliman'', ''Pielemann'') <br> Bilo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Білімін|Білімін (Більмін)]] | | Bilo + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Білят|Білят (Пілят, Білат)]]''' | | ''Bilaeth'' (''Pillat'') <br> Bilo (Pillo) + Joto <br> Bilo (Pillo) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біць|Біць (Біт, Бець)]]''' | — | ''Bitto'' (''Beto'', ''Bedo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцейка|Біцейка (Бецейка, Бэтэйка, Біцік)]]''' | — | ''Beteke'' (''Bettika'') <br> Bitto (Beto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцель|Біцель (Бітэла, Бедэль)]]''' | — | ''Bitel'' (''Betilo'', ''Bedilo'') <br> Bitto (Beto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцін|Біцін (Біцен)]]''' | — | ''Bitinus'' (''Bettin'') <br> Bitto (Beto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бітаўт|Бітаўт (Біталт)]]''' | | ''Bitold'' (''Betald'', ''Bidaut'', ''Bitaut'') <br> Bitto (Beto) + Waldo (Walt) <br> Bitto (Beto) + Teudo (Taut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бітар|Бітар (Бэтэр)]]''' | | ''Betharius'' <br> Bitto (Beto) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бруна]]''' | — | ''Bruno'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Брунейка]]''' | — | ''Brunico'' (''Brunicho'') <br> Bruno + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бубела|Бубела (Бубель)]]''' | — | ''Bubilo'' (''Bobel'') <br> Bubo (Bobo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бода|Буд (Буда, Бода, Будзь, Бодзь)]]''' | — | ''Bodo'' (''Budo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзейка|Будзейка (Будзека, Будзіка, Байдзейка)]]''' | — | ''Buddeke'' (''Bodico'', ''Bodeca'') <br> Bodo (Budo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзіла|Будзіла (Будэль, Бодзель)]]''' | — | ''Budilo'' (''Bodilo'', ''Budel'', ''Bodel'') <br> Bodo (Budo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзін|Будзін (Бодзен, Будэн, Бодзень, Будзень)]]''' | — | ''Budin'' (''Boden'', ''Budden'') <br> Bodo (Budo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будыш|Будыш (Бодыш, Будуш)]]''' | — | ''Bodusz''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Bodo (Budo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзівід (імя)|Будзівід (Будвід, Будзьвіт)]]''' | | ''Bodwidus'' <br> Bodo (Budo) + Wido | ''Widbod'' <br> Wid + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзівіл|Будзівіл (Будавіл, Будвіл, Будзьвіл)]]''' | | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo | ''Willibodo'' <br> Wilo + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будгін|Будгін (Будкін, Бутгін, Буткін, Боткін)]]''' | | ''Budgen'' (''Budekin'', ''Bodkin'', ''Botgen'') <br> Bodo (Budo) + -kin <br> Bodo (Budo) + Ginno | ''Genobod'' <br> Ginno (Genno) + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Будзікід (імя)|Будзікід (Будгед)]] | [[Гедбуд]] | Bodo (Budo) + Geda (Giddo) | Geda + Bodo (Budo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будар|Будар (Будэр, Бодар, Будр)]]''' | | ''Buder'' (''Boder'') <br> Bodo (Budo) + Heri (Hari) | ''Eribodo'' <br> Heri + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будрых|Будрых (Будрык)]]''' | | ''Buddrich'' (''Budrick'') <br> Bodo (Budo) + Rick (Rih) | ''Richbodo'' (''Ricbodo'') <br> Rick (Rih) + Bodo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бота|Бут (Бута, Буць, Бот, Боць)]]''' | — | ''Boto'' (''Buto'', ''Poto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буцейка|Буцейка (Боцейка, Боцік, Бутыка, Бутка)]]''' | — | ''Butecke'' (''Butecho'', ''Botic'', ''Buttke'') <br> Boto (Buto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буціла|Буціла (Буцель, Боціла, Боцель)]]''' | — | ''Butila'' (''Butel'', ''Botilo'') <br> Boto (Buto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буцень|Буцень (Бутэн, Боцін, Боцінь)]]''' | — | ''Buten'' (''Botin'') <br> Boto (Buto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Боч|Боч (Буч, Бутш)]]''' | — | ''Botsch'' <br> Boto + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутаўт (імя)|Бутаўт (Буталт, Буталд, Бутальд, Ботаўт, Ботальт, Бутэлць)]]''' | [[Вальбут]] <br> [[Тэўтабод (імя)|Таўбут]] | ''Butaldus'' (''Botaldus'', ''Boutaut'', ''Butaud'', ''Butaut'') <br> Boto (Buto) + Waldo (Walt) <br> Boto (Buto) + Teudo (Taut) | ''Waldbott'' <br> Waldo + Boto (Buto) <br> ''Teubod'' <br> Teudo (Taut) + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвід|Бутвід (Ботвід)]]''' | [[Відбут]] | ''Butvid'' (''Botwid'') <br> Boto (Buto) + Wido | ''Wiboto'' <br> Wido + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутавіт|Бутавіт (Буцівіт, Ботвіт)]]''' | | ''Botwith'' <br> Boto (Buto) + Wito | ''Witbot'' <br> Wito + Boto |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвіл|Бутвіл (Ботвіл)]]''' | [[Вільбут]] | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo <br> Boto (Buto) + Wilo | ''Willebut'' (''Wilbot'') <br> Wilo + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвін|Бутвін (Ботвін, Ботвінь, Буцьвін, Бацьвін)]]''' | | ''Butwin'' (''Botwin'') <br> Boto (Buto) + Wino (Wini) <br> Bodo (Budo) + Wino | ''Uinebod'' <br> Wino + Bodo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутгель]]''' | [[Галбута]] | ''Baudugailus'' (''Baudigilus'') <br> Bodo (Budo) + Gailo (Gelo) <br> Boto (Buto) + Gailo (Gelo) | ''Galbot'' <br> Gailo (Galo) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутгер]]''' | [[Гербут]] | ''Butger'' (''Botgerus'', ''Bodeger'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero | ''Gerboth'' (''Gerbodo'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутар|Бутар (Бутэр)]]''' | [[Гарбут]] | ''Butter'' <br> Boto (Buto) + Heri (Hari) | ''Harboth'' <br> Heri (Hari) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутэрт]]''' | | ''Bottart'' (''Boutard'') <br> Boto (Buto) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутман]]''' | | ''Buthmann'' (''Bothmann'') <br> Boto (Buto) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутмін|Бутмін (Буцьмін)]]''' | [[Мінбут]] | ''Butmen'' <br> Boto (Buto) + Minno <br> ''Budmyn'' <br> Bodo (Budo) + Minno | ''Menbodo'' <br> Minno (Menno) + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутнар|Бутнар (Бутэнэр)]]''' | [[Нарбут (імя)|Нарбут]] | ''Botner''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Buthneri''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Boto (Buto) + Noro (Nero) | ''Narbot'' (''Norpoth'', ''Nierbota''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Norpod'') <br> Noro + Boto (Buto) <br> Noro + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ботрам|Ботрам (Бутрам, Бутрэм)]]''' | | ''Bothram'' <br> Boto (Buto) + Ramo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутырык (імя)|Бутрык (Бутрыка, Путрык)]]''' | | ''Butariks'' (''Buttericus'', ''Botric'', ''Poterich'') <br> Boto (Buto) + Rick | ''Richboto'' <br> Rick (Rih) + Boto |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутрым|Бутрым (Будрым, Ботрым, Путрым)]]''' | [[Рымбут]] | ''Bauderrim'' <br> Bodo (Budo) + Rim <br> Boto (Buto) + Rim | ''Rimbotus'' (''Rembod'') <br> Rim + Boto (Buto) <br> Rim + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ботэй]]''' | [[Эйбут]] | ''Bótey'' <br> Boto (Buto) + Eicho (Eich) | Eicho (Eich) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пацейка|Пацейка (Пуцейка, Пуціка, Падзейка)]]''' | — | ''Potico'' (''Putico'') <br> Boto (Poto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пуціла|Пуціла (Путэль, Поцель)]]''' | — | ''Putilo'' (''Potilo'', ''Potel'') <br> Boto (Poto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бой (імя)|Буй]]''' | — | ''Boio'' (''Búi'', ''Beie'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Буйка|Буйка (Бойка, Бейка)]]''' | — | ''Buyke'' (''Boiko'', ''Beiko'') <br> Boio (Beie) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Буйвід|Буйвід (Бойвід, Бувід, Бевід)]] | | Boio (Búi) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Боер|Боер (Бэер)]]''' | | ''Bojer'' (''Boyer'', ''Beieri'') <br> Boio (Beie) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бумонт]]''' | | ''Bumund'' (''Boymund'', ''Boemonda'') <br> Boio (Búi) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бейнь|Бейна (Бейнь, Байнь)]]''' | — | ''Beino'' (''Beyn'', ''Bainus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бэйнар|Бэйнар (Бэйнэр, Бейнар, Байнар, Бойнар)]]''' | | ''Beinher'' (''Bainarius'') <br> Beyn + Heri (Hari) <br> Boio (Beio) + Noro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бэйнарт|Бэйнарт (Бэйнэрт, Бойнарт, Бойнерт)]]''' | | ''Beynart'' (''Beinert'') <br> Beyn + Hardt <br> Boio (Beio) + *Nard | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бранта]]''' | — | ''Branto'' (''Brando'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунь|Бунь (Бонь)]]''' | — | ''Buno'' (''Bono'', ''Bun'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунейка|Бунейка (Буніка, Боніка)]]''' | — | ''Bunico'' (''Bonica'') <br> Buno (Bono) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунар|Бунар (Бонар, Бунэр, Бонэр)]]''' | | ''Buner'' (''Bonarius'') <br> Buno (Bono) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бурэйка]]''' | — | ''Buricho'' (''Buricke'') <br> Buro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бурга|Бурга (Борг)]]''' | — | ''Burga'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бургела|Бургела (Бургель, Пургель)]]''' | | ''Burgela'' (''Burgel'', ''Burgala'') <br> Burga + Gailo (Gelo) | ''Gelburg'' <br> Gailo (Gelo) + Burga |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бука (імя)|Бука (Буга, Бук, Бок)]]''' | — | ''Bugo'' (''Bucco'', ''Bock'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Букель|Букель (Бугіль, Букола)]]''' | — | ''Bukilo'' (''Bucilo'') <br> Bugo (Bucco) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугень|Бугень (Буген, Бугін, Букін, Букень, Бокін)]]''' | — | ''Bugen'' (''Bugin'', ''Bukin'') <br> Bugo (Bucco) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугайла|Бугайла (Бугель)]]''' | | ''Bugellus'' <br> Bugo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугар|Бугар (Богар, Багар, Букар)]]''' | | ''Buger'' (''Boger'') <br> Bugo (Bock) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Буш|Буш (Бош, Бус, Бусь)]]''' | — | ''Boos'' (''Busch'', ''Boso'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушка|Бушка (Буска, Босіка, Боська, Бусека, Бусейка, Бошэйка, Бушэйка)]]''' | — | ''Buschke'' (''Buske'', ''Bosico'', ''Buseke'') <br> Boos (Boso) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушыла|Бушыла (Бусіл, Бузель)]]''' | — | ''Busilo'' (''Büschel'', ''Busel'') <br> Boos + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бусінь|Бусінь (Бузэн)]]''' | — | ''Buosin'' <br> Boos + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушман|Бушман (Бусман)]]''' | | ''Bussman'' <br> Boos (Busch) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вэгер|Вэгер (Вакар, Вегер)]]''' | | ''Weger'' (''Wacaro'', ''Wagher'') <br> Wago (Wego) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войда|Войда (Вайда, Вад, Вэйда)]]''' | — | ''Waido'' (''Weido'', ''Waddo'', ''Woydo''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзіка|Вайдзіка (Вадэйка, Вайдзейка)]]''' | — | ''Vadiko'' <br> Waido (Waddo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзіла (імя)|Вайдыла (Вайдэль, Вэйдэль, Вайдэла, Вадыла, Вайтыль, Вадзела)]]''' | — | ''Wadila'' (''Weidel'', ''Wadelo'', ''Watilo'', ''Wadel'', ''Woydilo''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waido (Waddo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзень|Вайдзень (Войдзін)]]''' | — | ''Waddin'' <br> Waido (Waddo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войдаўт]]''' | | ''Weidelt'' <br> Waido (Weido) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вэйдэр|Вэйдэр (Вайдар)]]''' | | ''Weidher'' <br> Waido (Weido) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вейдман|Вейдман (Вейдэман, Вайдман)]]''' | | ''Weidman'' (''Weideman'') <br> Waido (Weido) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войдат (імя)|Войдат (Водат, Вайдзята)]]''' | | ''Woydath''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Waido + Joto <br> Waido + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валь]]''' | — | ''Wal'' (''Walo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валейка|Валейка (Валека, Валіка)]]''' | — | ''Waleicho'' (''Walica'') <br> Wal + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валіла]]''' | — | ''Walilo'' <br> Wal + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валін (імя)|Валін]]''' | — | ''Walin'' <br> Wal + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валант|Валант (Валянт)]]''' | — | ''Waland'' <br> Wal + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валат]]''' | — | ''Wallath'' <br> Wal + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вальгун]]''' | | ''Walagoni'' (''Walahun'', ''Walegundis'') <br> Wal + Gunth (Gondo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальда (імя)|Вальд (Валда, Вольд, Волад)]]''' | — | ''Waldo'' (''Walt'', ''Woldt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальцейка|Вальцейка (Вальдзейка, Волдзік, Уладзейка, Валодка, Вайлодка)]]''' | — | ''Waltiko'' (''Waldecke'', ''Waldiko'', ''Woldeke'') <br> Waldo (Walt) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальдэн|Вальдэн (Вальцін)]]''' | — | ''Valdenus'' (''Waltino'', ''Waldin'') <br> Waldo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валтун|Валтун (Вяльтун, Вольдан, Вальдан)]]''' | — | ''Waltun'' (''Woldan''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waldo (Walt) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальбут|Вальбут (Вяльбот, Вольбат, Валібут)]]''' | [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]] | ''Walbot'' (''Waldbott'') <br> Waldo (Walt) + Boto (Buto) <br> Wal (Walo) + Boto (Buto) | ''Butaldus'' (''Botaldus'') <br> Boto (Buto) + Waldo (Walt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Волдат]]''' | [[Ятаўт]] | ''Waldad'' (''Valtat'', ''Walthad'') <br> Waldo (Walt) + Hatho (Had) | ''Atald'' (''Adalt'', ''Hathald'') <br> Hatho (Had) + Waldo (Walt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валадар|Валадар (Валтар, Вальтар)]]''' | | ''Walder'' (''Waltar'', ''Waldhar'') <br> Waldo (Walt) + Heri (Hari) | ''Erivald'' <br> Heri + Waldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Уладзімер|Валадзімер (Уладзімер, Валдымэр, Вальдымэр, Валдымір)]]''' | | ''Waldmer'' (''Valdemar'', ''Woldimar'') <br> Waldo + Mero (Maro) | ''Meruald'' <br> Mero + Waldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валімонт|Валімонт (Вальмунт, Вальмунд)]]''' | [[Монтаўт]] | ''Walmont'' (''Walmunt'', ''Waltmunt'') <br> Waldo (Walt) + Mund (Munt) <br> ''Walamunt'' <br> Wal (Walo) + Mund (Munt) | ''Montaldus'' (''Mundoald'') <br> Mund (Munt) + Waldo (Walt) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Варда|Варда (Ворда, Верда)]]''' | — | ''Wardo'' (''Warto'', ''Werdo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Варна (імя)|Варна]]''' | — | ''Warno'' (''Warin'', ''Werno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Варнела]]''' | — | ''Warinela'' <br> Warno (Warin) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вярнат]]''' | | ''Warnad'' <br> Warno (Werno) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ваз|Ваз (Вас, Вазь, Вязь, Вяж)]]''' | — | ''Waso'' (''Weso'', ''Woso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Васбут|Васбут (Вазбут, Вязбут)]]''' | | ''Wospot'' <br> Waso (Woso) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгайла|Вазгайла (Вазгал, Васкайла, Вазгела, Вязгайла, Вяжгайла, Вайжгел)]]''' | | ''Vosgal''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Waso (Woso) + Gailo (Galo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгір]]''' | | ''Wasger'' <br> Waso + Gero (Giro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгерд]]''' | | ''Wassgaard'' <br> Waso + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Важгін|Важгін (Васікін, Вашкін, Вашкен, Вазгін)]]''' | | ''Wesikin'' <br> Waso (Weso) + Ginno <br> Waso (Weso) + -kin | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Васмунт|Васмунт (Васмонт)]]''' | | ''Wassmundt'' (''Wasmundus''') <br> Waso + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вірт|Вірт (Вэрд)]]''' | — | ''Werta'' (''Wirt'', ''Werdo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верцейка|Верцейка (Верцека, Вірцейка)]]''' | — | ''Verdico'' (''Wirdika'') <br> Werta (Werdo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верцель|Верцель (Вірціла, Вірцель, Вірдзель)]]''' | — | ''Wertel'' (''Wirtele'', ''Wirdilo'') <br> Werta (Werdo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вірцень|Вірцень (Вэртэн)]]''' | — | ''Wirtin'' (''Werdin'') <br> Werta (Werdo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вівіла (імя)|Вівіла]]''' | — | ''Vivilo'' <br> Vivo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вік (імя)|Вік (Віг)]]''' | — | ''Wigo'' (''Wic'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігіла|Вігіла (Вікула, Вігла, Вігель)]]''' | — | ''Wigilo'' (''Wigulo'', ''Wikeli'', ''Wiegel'') <br> Wigo (Wic) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віганд|Віганд (Вігант)]]''' | — | ''Wigand'' (''Wigant'') <br> Wigo + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікша]]''' | — | ''Vycxza''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Wigo (Wic) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігайла (імя)|Вігайла (Вігела, Вігал)]]''' | [[Гельвіх]] | ''Wigelo'' (''Wigal'') <br> Wigo + Gailo (Gelo) | ''Geilwihc'' (''Keilwic'') <br> Gailo (Gelo) + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігерд|Вігерд (Вігірд)]]''' | | ''Wigerd'' (''Wicgard'') <br> Wigo + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігінт|Вігінт (Вігент)]]''' | | ''Wigent'' <br> Wigo + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігунт|Вігунт (Вігунд, Вікунд, Вігонт, Віконт)]]''' | | ''Wigunt'' (''Wicgunt'', ''Wikund'') <br> Wigo (Wic) + Gunth (Cund) | ''Guntwic'' <br> Gunth + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігер|Вігер (Вікар)]]''' | | ''Wiger'' (''Vikar'') <br> Wigo (Wic) + Heri (Hari) | ''Ervig'' <br> Heri + Wigo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігмант|Вігмант (Вімунт, Вімант, Вімунць, Вегімонт)]]''' | [[Мандывік]] | ''Wigmont'' (''Wihmunt'', ''Wimund'', ''Vimont'', ''Wegemund'') <br> Wigo (Wic) + Mund (Munt) | ''Mundivicus'' <br> Mund + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікерат]]''' | | ''Wicrat'' (''Wigerat'') <br> Wigo (Wic) + Rado (Rato) | ''Ratwig'' <br> Rado (Rato) + Wigo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Від (імя)|Від (Віда)]]''' | — | ''Wido'' (''Wid'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзейка|Відзейка (Відыка, Відзіка, Ведзейка, Ведзік)]]''' | — | ''Wideke'' (''Widike'', ''Wiedicke'', ''Wedeke'', ''Wiedek'') <br> Wido + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відыла (імя)|Відул (Відэль)]]''' | — | ''Widulo'' (''Widelo'', ''Widilo'') <br> Wido + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відын (імя)|Відзень (Відзін)]]''' | — | ''Widin'' <br> Wido + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відун|Відун (Відзюн)]]''' | — | ''Widun'' (''Widuni'') <br> Wido + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відут|Відут (Відута)]]''' | — | ''Widut'' <br> Wido + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відбут|Відбут (Вібут)]]''' | [[Бутвід]] | ''Widbod'' (''Wiboto'') <br> Wido + Bodo <br> Wido + Boto (Buto) | ''Botwid'' <br> Boto (Buto) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відаўт]]''' | | ''Widalt'' <br> Wido + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзігайла]]''' | [[Гальвід]] | ''Widigelus'' (''Widigail'') <br> Wido + Gailo (Gelo) | ''Gelvidis'' <br> Gailo (Gelo) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відугер|Відугер (Відгер, Відугір)]]''' | [[Гервід]] | ''Wideger'' (''Widger'') <br> Wido + Gero (Giro) | ''Gerwid'' <br> Gero + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзегірд|Відзегірд (Віцігерд)]]''' | [[Гірдзівід]] | ''Widgerd'' (''Vuitcardus'')) <br> Wido + Gerd (Gardo) | ''Gyrdvid'' <br> Gerd (Gyrd) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзігін|Відзігін (Відукін, Ведзікен)]]''' | [[Гінвід]] | ''Widikin'' (''Widukin'', ''Wedigen'') <br> Wido + -kin <br> Wido + Ginno (Genno) | Ginno + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відэр|Відэр (Вэдэр, Відар)]]''' | | ''Wider'' (''Weder'', ''Víðarr'', ''Wiedher'') <br> Wido + Heri | ''Ervid'' <br> Heri + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відарт|Відарт (Відэрт)]]''' | [[Артавід]] | ''Vidart'' (''Widderd'') <br> Wido + Hardt (Hart) | ''Hartvid'' <br> Hardt (Ardo) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відукінд (імя)|Відгінт]]''' | | ''Widikint'' (''Wedigint'') <br> Wido + Kindo <br> Wido + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзіман]]''' | [[Манівід]] | ''Widiman'' <br> Wido + Mann | ''Manvidus'' <br> Mann + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Відзімін (імя)|Відзімін]] | [[Мінвід]] | Wido + Minno | ''Minuit'' <br> Minno + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзімонт (імя)|Відзімонт (Відзімунд, Відмунд, Відмунт)]]''' | [[Мантывід (імя)|Мантывід]] | ''Widimunt'' (''Widmund'', ''Widimond'') <br> Wido + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Wido |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віт|Віт (Віта)]]''' | — | ''Wito'' (''Witt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віцейка|Віцейка (Вітэк, Вітка)]]''' | — | ''Witicha'' (''Witteke'', ''Wittke'') <br> Wito + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віціла|Віціла (Вітэль, Вітуль)]]''' | — | ''Witila'' (''Witelo'', ''Witulo'') <br> Wito + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віцень (імя)|Віцень (Вітэн, Вітын)]]''' | — | ''Wittenus'' (''Witin'') <br> Wito + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітаўт (імя)|Вітаўт (Віталт, Вітаўд, Вітальд)]]''' | | ''Witolt'' (''Vitaut'', ''Witold'') <br> Wito + Waldo (Walt) <br> Wito + Teudo (Taut) | ''Teudwit'' <br> Teudo + Wito |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітвін]]''' | | ''Witwin'' <br> Wito + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітукін|Вітукін (Віткін)]]''' | | ''Wituchin'' (''Witikinus'') <br> Wito + -kin <br> Wito + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітар|Вітар (Вітэр)]]''' | | ''Witar'' (''Witer'', ''Withari'') <br> Wito + Heri (Hari) | ''Hariwit'' <br> Heri (Hari) + Wito |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітарт|Вітарт (Вітард, Вітэрт, Віторт)]]''' | | ''Witart'' (''Witard'') <br> Wito + Hardt (Hart) <br> ''Witrud'' <br> Wito + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікінт (імя)|Вікінт]]''' | | ''Wikind'' (''Witikint'') <br> Wito + Kindo <br> Wigo (Wic) + Kindo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітмонт]]''' | | ''Witmund'' <br> Wito + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE " align="left" | 1 | '''[[Віцэр]]''' | | ''Wicer'' (''Wizhere'') <br> Wizo + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вела]]''' | — | ''Welo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велейка|Велейка (Велека, Веліка)]]''' | — | ''Weleka'' (''Weliko'') <br> Welo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велянт|Велянт (Велянда)]]''' | — | ''Welant'' (''Weland'') <br> Welo + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велют|Велют (Велут, Велюць)]]''' | — | ''Welut'' <br> Welo + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вяльмонт|Вяльмонт (Велімунт)]]''' | | ''Welamunt'' <br> Welo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велерат]]''' | | ''Welarat'' <br> Welo + Rado (Rato) <br> ''Wilrad'' <br> Wilo + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віла|Віла (Віль)]]''' | — | ''Wilo'' (''Wili'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілейка (імя)|Вілейка (Вілека, Вілік, Вілек)]]''' | — | ''Wilico'' (''Willeke'', ''Willeca'', ''Willicho'') <br> Wilo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілян]]''' | — | ''Willana'' (''Willan'') <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілень|Вілень (Вілін)]]''' | — | ''Wilennus'' (''Willin'') <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілун|Вілун (Вілюн)]]''' | — | ''Wilun'' <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілянт]]''' | — | ''Wilant'' (''Willand'') <br> Wilo + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віляш|Віляш (Вілюш)]]''' | — | ''Willusch'' (''Vileša''{{Заўвага|name="Чэхія"}}, ''Willusius''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Wilasz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Wilo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільбут]]''' | [[Бутвіл]] | ''Willebut'' <br> Wilo + Boto (Buto) | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo <br> Boto (Buto) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вілгайла (імя)|Вілгайла (Вілігайла, Вілгал, Вільгела)]] | | ''Wilgils'' <br> Wilo + Gilo (< Gisel) <br> Wilo + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгейда|Вільгейда (Вілейт)]]''' | | ''Williheid'' (''Wilhaidis'', ''Williheit'', ''Willet'') <br> Wilo + Heido (Haido) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгерд|Вільгерд (Вільгард, Вільгерт)]]''' | [[Гердвіл]] | ''Vilgerd'' (''Wilgeard'', ''Vilgard'', ''Wilgert'') <br> Wilo + Gerd (Gardo) | Gerd + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгет|Вільгет (Вільгат)]]''' | [[Гедзівіл]] | ''Wilgyth'' (''Wilgat'') <br> Wilo + Geda (Giddo) | Geda (Giddo) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгод|Вільгод (Вількот)]]''' | [[Гудвіл]] | ''Willegod'' (''Wilgotus'', ''Willigut'') <br> Wilo + Gudo (Godo) | ''Góðvili'' <br> Gudo (Godo) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгельм|Вілім (Вілем, Вілям, Вільгельм)]]''' | | ''Willem'' (''Wilhelm'') <br> Wilo + Helmo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віляўд|Віляўд (Вілгалд, Вілеўд)]]''' | | ''Wiliaud'' (''Wilgaut'') <br> Wilo + Gaud <br> ''Villald'' <br> Wilo + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вількін|Вількін (Вількен)]]''' | [[Гінівіл (імя)|Гінівіл]] | ''Wilkin'' (''Wilken'', ''Willegin'') <br> Wilo + -kin <br> Wilo + Ginno | Ginno + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віліман|Віліман (Вілман, Вільман)]]''' | [[Манвіл]] | ''Wiliman'' (''Wilman'') <br> Wilo + Mann | Mann + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілімонт|Вілімонт (Вільмунт, Вільмонт)]]''' | [[Монтвіл]] | ''Wilmunt'' (''Villemont'', ''Wilmont'') <br> Wilo + Mund (Munt) | ''Muntwil'' <br> Mund (Munt) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілят|Вілят (Віляд)]]''' | [[Ятвіл]] | ''Wiliatus'' (''Williad'') <br> Wilo + Joto <br> Wilo + Hatho (Adi) | ''Attavill'' <br> Hatho (Adi) + Wilo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вільда|Вільта (Вільда, Вільць, Вільдзь)]]''' | — | ''Wilto'' (''Wildo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вільцейка|Вільцейка (Вільдзека, Вільдзік)]]''' | — | ''Wildike'' <br> Wilto (Wildo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вілдзен|Вілдзен (Вілцен)]]''' | — | ''Vilden'' <br> Wilto (Wildo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вілтаўт|Вілтаўт (Вілталт)]]''' | [[Таўцівіл (імя)|Таўцівіл]] | ''Wiltolt'' <br> Wilto + Waldo (Walt) <br> ''Wilithuta'' <br> Wilo + Teudo (Teuth) | ''Waldowildis'' <br> Waldo + Wilto (Wildo) <br> ''Theudowills'' <br> Teudo (Taut) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віна (імя)|Віна]]''' | — | ''Wino'' (''Weine'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінка|Вінка (Вініка)]]''' | — | ''Winke'' (''Winika'', ''Winicho'') <br> Wino + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінела|Вінела (Вінель)]]''' | — | ''Winela'' (''Winilo'') <br> Wino + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віняш|Віняш (Вінаш)]]''' | — | ''Winsch'' (''Wiensch'') <br> Wino + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінбор|Вінбор (Вінабер, Вімбар, Вімбэр)]]''' | [[Борвін|Борвін (Барвін)]] | ''Wimber'' <br> Wino + Baro <br> Wino + Bero | ''Barwin'' <br> Baro + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінаўд|Вінаўд (Вінальд, Віняўт)]]''' | | ''Winoldus'' (''Wineuald'', ''Winolt'', ''Winoud'') <br> Wino + Waldo <br> ''Winiaud'' <br> Wino + Gaud | ''Waldwin'' <br> Waldo + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгер|Вінгер (Вінгір)]]''' | [[Гервін]] | ''Winger'' <br> Wino + Gero | ''Gerwin'' <br> Gero (Kero) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгіль]]''' | | ''Winigilo'' <br> Wino + Gilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгольт]]''' | | ''Vingautr'' (''Winigaud'') <br> Wino + Gaudo (Gaut) <br> ''Wingolt'' <br> Wino + Goldo | ''Gautvin'' <br> Gaudo (Gaut) + Wino <br> ''Goldwine'' <br> Goldo + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінар|Вінар (Вінер)]]''' | | ''Winear'' (''Wiener'') <br> Wino + Heri (Hari) | ''Harwin'' <br> Heri (Hari) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінарт]]''' | [[Эртвін]] | ''Winard'' (''Winhart'') <br> Wino + Hardt (Hart) | ''Hertwin'' <br> Hardt (Hart) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінмот]]''' | | ''Winimod'' <br> Wino + Mot (Moda) | ''Motwin'' <br> Mot + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінстаўт]]''' | | ''Winstalt'' <br> Wino + Stalto | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінда (імя)|Вінда (Віндзь, Вінць, Вэнт)]]''' | — | ''Windo'' (''Wind'', ''Wint'', ''Went'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віндзейка|Віндзейка (Віндык)]]''' | — | ''Wendecke'' (''Wendico'') <br> Windo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінтыла|Вінтыла (Вентыла, Віндул)]]''' | — | ''Wintila'' (''Wentilo'', ''Windilo'') <br> Windo (Wint) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінтаўт]]''' | [[Таўтвін]] | ''Wintold'' <br> Windo + Waldo (Walt) <br> Wino + Teudo (Taut) | ''Teutwin'' <br> Teudo (Taut) + Wino |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віндэр|Віндэр (Вінтэр, Вінтар)]]''' | | ''Winder'' (''Windhere'', ''Winter'') <br> Windo + Heri | ''Hariovind'' <br> Heri (Hari) + Windo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вера (мужчынскае імя)|Вера (Вара)]]''' | | ''Wero'' (''Varo'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вярэйка|Вярэйка (Верыка, Варыка)]]''' | | ''Wericho'' (''Werica'', ''Waraco'') <br> Wero (Varo) + -k- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірла|Вірла (Вэрела)]]''' | | ''Werle'' (''Warrell'') <br> Wero + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірбольт]]''' | | ''Werbold'' (''Virboldus'') <br> Wero + Bald (Boldt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вербут|Вербут (Вербат, Вэрбут, Варбут, Вірбут)]]''' | | ''Werboto'' (''Warboto'') <br> Wero (Varo) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віргаўд]]''' | | ''Vergaut'' (''Werigoz''{{Заўвага|name="goz"}}) <br> Wero + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вергель|Вергель (Варгель, Вэргель, Віргель)]]''' | | ''Wargel'' <br> Wero (Varo) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Варгіра]]''' | | ''Warger'' <br> Wero (Varo) + Gero (Giro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віргірд]]''' | | ''Wergerd'' (''Wirgardus'') <br> Wero + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вергут|Вергут (Варгуць, Веркут)]]''' | | ''Vergot'' <br> Wero + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірконт|Вірконт (Вярконт, Варакунць)]]''' | | ''Wercund'' (''Wergund'', ''Warigundis'') <br> Wero (Varo) + Gunth (Cund) | ''Gunthivera'' <br> Gunth + Wero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірмонт|Вірмонт (Вярмонт, Вэрэмунд)]]''' | | ''Vermunt'' (''Virmundis'', ''Veremund'') <br> Wero + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верза|Верза (Вэрза, Верша)]]''' | — | ''Werzo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віршыла|Віршыла (Вяршыла, Верзэль, Вершэль, Вэрсэль, Вэрсула)]]''' | — | ''Werzel'' <br> Werzo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Вірсімунд]] | | Werzo + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віс|Віс (Вісь, Віж)]]''' | — | ''Wis'' (''Wiso'', ''Weise'', ''Waiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішэка|Вішэка (Віска, Вішка, Вішэйка, Віжэйк, Вешка, Вяшэйка)]]''' | — | ''Wiseko'' (''Wischke'') <br> Wis + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Візіла (імя)|Вішэла (Вісель, Вісул, Віжэль, Весіла, Везела)]]''' | — | ''Wisilo'' (''Wizilo'', ''Wisel'', ''Wisulo'') <br> Wis + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісень|Вісень (Віжын, Вішын, Вішнь)]]''' | — | ''Wisen'' (''Wisin'') <br> Wis + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісун]]''' | — | ''Wisun'' <br> Wis + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішынт|Вішынт (Высант)]]''' | — | ''Wisint'' (''Wisant'') <br> Wis + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісбар|Вісбар (Вісебар, Візбар, Віжбар, Вежбар)]]''' | | ''Wisbar'' <br> Wis + Baro | ''Barwis'' <br> Baro + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісівальд|Вісівальд (Вісевалод)]]''' | | ''Wiswald'' (''Wisewould'') <br> Wis + Waldo | ''Walvis'' <br> Waldo (Walt) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісьвіда|Вісьвіда (Вішвід, Вісавід)]]''' | | ''Wisvida'' (''Wiswith'') <br> Wis + Wido | ''Widuis'' <br> Wido + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісьвіл|Вісьвіл (Весьвіл, Вішвіл)]]''' | | ''Uesuili'' <br> Wis + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вісгайла|Вісгайла (Вісагайла, Візгайла, Візгела, Віжгайла)]] | | Wis + Gailo | ''Gelvisa'' (''Galoisus'') <br> Gailo (Gelo) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігаўд|Вісігаўд (Візгаўд, Візгаўт, Візгольд, Візкоўд)]]''' | | ''Wisogoz''{{Заўвага|name="goz"|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход gaud у goz (coz)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 609.</ref>}} <br> Wis + Gaud <br> ''Wisigold'' <br> Wis + Goldo | ''Gauduis'' <br> Gaud + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігер|Вісігер (Вісгер, Візгер, Віскер, Віскар, Вішкер, Візгір)]]''' | | ''Wisger'' (''Uuisager'', ''Wiscar'', ''Weisker'') <br> Wis + Gero (Kero) | ''Gervisa'' <br> Gero + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігерд (імя)|Вісігерд (Візгерд, Візгард, Візгерт, Вышгерд, Вісігірд, Візгірд, Вышгірт)]]''' | | ''Visigerd'' (''Wisgeard'', ''Wisigard'') <br> Wis + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігін|Вісігін (Вісакін, Візкін, Вісеген, Візгін)]]''' | [[Гінівойша]] | ''Visekin'' (''Wissegen'', ''Wiseken'') <br> Wis + -kin <br> Wis + Ginno | ''Genuis'' <br> Ginno (Genno) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Візгінт|Візгінт (Вісагінт, Высагінт, Віскінт)]] | | Wis + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісконт]]''' | | ''Wisgonda'' (''Wisagund'') <br> Wis + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісад|Вісад (Вішад)]]''' | | ''Wisad'' (''Wisod'') <br> Wis + Hatho (Adi) <br> Wis + Schat (Sado) | ''Aduisus'' (''Hadvisa'') <br> Hatho (Adi) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісман|Вісман (Вішман)]]''' | | ''Wisman'' <br> Wis + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вісьміл]] | | Wis + Milo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісімонт|Вісімонт (Вісімунт, Вісмунт, Візмунт, Вішмунт, Віжмонт, Вішмонт)]]''' | | ''Wisemund'' (''Wizmunt'') <br> Wis + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішымут|Вішымут (Вісімот)]]''' | | ''Vismuot'' (''Wismoda'') <br> Wis + Mot (Muto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віснар|Віснар (Візнэр, Вішнар, Вішнэр, Вішанар)]]''' | | ''Visnar'' (''Wisner'', ''Wisener'') <br> Wis + Noro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віст|Віст (Вест, Вешт)]]''' | — | ''West'' (''Viste'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вістэла]]''' | — | ''Wistila'' <br> West (Viste) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віштэнь|Віштэнь (Вайштэнь)]]''' | — | ''Wisten'' <br> West (Viste) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вештар|Вештар (Вэстэр, Вестр, Вістар, Віштар, Вэйштар)]]''' | | ''Vestarr'' (''Wistarius'') <br> West (Viste) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вештарт|Вештарт (Віштарт, Вістарт, Вестэрт, Вештард, Віштард, Вейстарт, Вейштарт, Войштарт)]]''' | | ''Westhard'' (''Guistardus'') <br> West (Viste) + Hardt (Hart) <br> ''Wistrud'' <br> Wis + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войша]]''' | — | ''Waiso'' (''Voysch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woyscha''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Weise'' (''Wiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войшка|Войшка (Вайска, Вейшэка, Вейсейка)]]''' | — | ''Weiske'' <br> Weise + -k- <br> | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вайшыла|Вайшыла (Вайшэль, Вэйшэль, Войшэль)]]''' | — | ''Weisel'' <br> Wiso (Waiso) + -l- <br> ''Woschel'' <br> Waiso (Voysch) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшын|Войшын (Войсін)]] | — | ''Vussin'' <br> Waiso (Voysch) + -n- <br> ''Wisin'' <br> Weise (Wiso) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшывід|Войшывід (Войшвід, Вэйшвід, Вайшвіта)]] | | ''Wisvida'' (''Wiswith'') <br> Weise (Wiso) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшвіл (імя)|Войшвіл (Вошвіл, Вашвіла, Весьвіл)]] | | ''Uesuili'' <br> Weise (Wiso) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вайсар]]''' | | ''Weiser'' <br> Weise (Wiso) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войсят]]''' | | ''Woyssath''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Woyschat''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waiso (Voysch) + Hatho (Adi) <br> ''Wisad'' <br> Weise (Wiso) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшымунд|Войшымунд (Вайсмонт, Вэйсмант)]] | | ''Wasmundus'' <br> Waiso + Mund <br> ''Wisemund'' <br> Weise (Wiso) + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войшнар|Войшнар (Вайснар, Вейшнар, Вэйшнэр, Вайшнар, Вашнар)]]''' | [[Нарывойша]] | ''Wießner'' <br> Weise (Wiso) + Noro | Noro + Voysch |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшалк (імя)|Войшалк (Вышалк)]] | | Waiso (Voysch) + Scalc (Schelck) <br> Weise (Wiso) + Helgi (Algo) | ''Alguis'' <br> Helgi (Algo) + Wiso |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войштаўт|Войштаўт (Вештаўт, Выштальд, Вішталд, Вішталт)]] | | ''Westwalt'' <br> West + Waldo (Walt) <br> Waiso (Voysch) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Война]]''' | — | ''Uuenna'' (''Wona'', ''Woyna''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Wino'' (''Weine'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайнейка|Вайнейка (Ванейка, Ваніка, Вайнэка)]]''' | — | ''Vunnico'' (''Wonnecke'') <br> Uuenna (Wona) + -k- <br> ''Weinecke'' <br> Wino (Weine) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайніла|Вайніла (Вайналь)]]''' | — | ''Weinel'' <br> Wino (Weine) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войніш|Войніш (Войнюш)]]''' | — | ''Weinisch'' <br> Wino (Weine) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войнар|Войнар (Вонар, Вайнэр, Вэйнэр, Вэйнар)]]''' | | ''Wunar'' (''Wuyner''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woyner''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woynar''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Uuenna (Wona) + Heri (Hari) <br> ''Weiner'' <br> Wino (Weine) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войнат|Войнат (Войнад, Войнят)]]''' | | ''Voinot'' (''Wonat'') <br> Uuenna (Wona) + Joto <br> Uuenna (Wona) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Воланг]]''' | | ''Wolank'' <br> Wolo + Lango (Lancho) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вольман]]''' | | ''Wolman'' (''Wolaman'') <br> Wolo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавейка]]''' | — | ''Gauke'' <br> Gawo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавіла|Гавіла (Гавуль)]]''' | — | ''Gavilo'' (''Gaul'') <br> Gawo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавень|Гавень (Гавін)]]''' | — | ''Gawin'' <br> Gawo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаўвід]]''' | | ''Gauwida'' <br> Gawo + Wido | ''Widagauwo'' <br> Wido + Gawo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаўгонт|Гаўгонт (Галігунт, Галігонт, Галгонт, Галконт, Гяўгунт)]]''' | | ''Gavigunt'' <br> Gawo + Gunth (Gondo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайла (імя)|Гайл (Гайль, Гейль, Гель)]]''' | — | ''Gailo'' (''Geilo'', ''Galo'', ''Gelo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелейка|Гелейка (Галейка, Гелека, Галека, Гайліка, Галка)]]''' | — | ''Geleko'' (''Galleke'', ''Geilke'', ''Galke'') <br> Gailo (Gelo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейлін|Гейлін (Гайлін, Галін, Галень)]]''' | — | ''Gailin'' (''Geilin'', ''Galinno'') <br> Gailo (Galo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлун|Гайлун (Гелун, Гелон)]]''' | — | ''Gelunus'' (''Galun'', ''Geluni'') <br> Gailo (Gelo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галбута|Галбута (Гельбат, Гелбут, Келбут)]]''' | [[Бутгель]] | ''Galbot'' <br> Gailo (Galo) + Boto (Buto) | ''Baudugailus'' (''Baudigilus'') <br> Bodo (Budo) + Gailo (Gelo) <br> Boto (Buto) + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелёлд|Гелёлд (Гелальд)]]''' | | ''Geloldus'' (''Gelald'', ''Geilolt'', ''Kelolt'') <br> Gailo (Gelo) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвід]]''' | [[Відзігайла]] | ''Gelvidis'' <br> Gailo (Gelo) + Wido | ''Widigelus'' (''Widigail'') <br> Wido + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвін|Гальвін (Гайльвін, Гельвін)]]''' | | ''Galvin'' (''Geilawina'', ''Gelwina'') <br> Gailo (Galo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвірд]]''' | | ''Geilwird'' <br> Gailo (Galo) + Werta (Werdo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гельвіх|Гельвіх (Кельвік)]]''' | [[Вігайла (імя)|Вігайла]] | ''Geilwich'' (''Kelwihc'') <br> Gailo (Gelo) + Wigo | ''Wigelo'' <br> Wigo + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлігін|Гайлігін (Келікін)]]''' | | ''Gelikin'' <br> Gailo (Gelo) + Ginno <br> Gailo (Gelo) + -kin | ''Gingel'' <br> Ginno + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелігуд|Гелігуд (Гелгод, Гелгуд, Гелгут)]]''' | [[Гудзігал]] | ''Gelgod'' <br> Gailo (Gelo) + Guda (Godo) | ''Godegel'' <br> Guda (Godo) + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галінт]]''' | | ''Galind'' (''Geilindis'') <br> Gailo (Galo) + Linto (Lindis) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайліман|Гайліман (Галеман, Гельман, Кельман)]]''' | [[Мангайла]] | ''Gailamanns'' (''Galiman'', ''Gelman'', ''Kalmannus'') <br> Gailo (Gelo) + Mann | ''Manigel'' <br> Mann + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлімін|Гайлімін (Гальмін, Гельмін)]]''' | [[Мінігайла (імя)|Мінігайла]] | ''Geleminus'' (''Galmin'', ''Gaillemin'') <br> Gailo (Gelo) + Minno | ''Minigelus'' <br> Minno + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галімонт|Галімонт (Галімунт)]]''' | [[Мантыгайла (імя)|Мантыгайла]] | ''Galmund'' (''Geilmundus'', ''Gelmund'') <br> Gailo (Gelo) + Mund (Munt) | ''Montigel'' <br> Mund (Munt) + Gailo (Gelo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гала (імя)|Гала]]''' | — | ''Halo'' (''Helli'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галека]]''' | — | ''Haleke'' (''Halika'') <br> Halo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галень|Галень (Гален)]]''' | — | ''Hallen'' <br> Halo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галабут|Галабут (Галабуд)]]''' | | ''Halboth'' (''Heliboto'') <br> Halo (Helli) + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гельман|Гельман (Гельмэн)]]''' | | ''Hallmann'' <br> Halo (Helli) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гальмонт]]''' | | ''Hallmund'' (''Helmunt'') <br> Halo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ганус (імя)|Ганус (Гануш)]]''' | — | ''Hanus'' (''Johannes'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаст|Гаст (Гест, Каст, Гасьць, Гашт, Гесьць, Гешт, Кест, Гейст)]]''' | — | ''Gast'' (''Gest'', ''Cast'', ''Keast'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьцейка|Гасьцейка (Госьцік)]]''' | — | ''Gasticho'' (''Casticho'') <br> Gast (Cast) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьціла|Гастыла (Гастэла, Гастэль, Касьціла, Кастэль)]]''' | — | ''Gastila'' (''Gastel'', ''Kestilo'', ''Kastel'') <br> Gast + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кесьцень|Кесьцень (Касьцін, Гасьцін, Гаштын)]]''' | — | ''Kesten'' (''Castinus'', ''Gastin'') <br> Gast (Gest) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кейстут (імя)|Кестут (Гестут, Кістут, Кейстут)]] | — | Gast (Keast) + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Каштарт|Каштарт (Гастарт)]]''' | | ''Kastert'' (''Gastart'') <br> Gast (Cast) + Hardt (Hart) | ''Hartigast'' <br> Hardt (Hart) + Gast |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кестарт|Кестарт (Гестарт, Гестард, Гештарт, Кестэрт, Гейштарт)]]''' | | ''Gesterd'' (''Gisteard'') <br> Gast (Gest) + Hardt (Hart) <br> ''Gistrudis'' <br> Geso (Giso) + Trudo (Trut) | ''Thrudgis'' <br> Trudo (Trut) + Geso (Giso) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гестар|Гестар (Гестэра, Гештар, Гештэр, Гейштэр, Гейштар, Кестэр, Кейстар)]]''' | | ''Gester'' (''Gaster'', ''Caster'') <br> Gast (Gest) + Heri (Hari) | ''Herigast'' <br> Heri + Gast |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаштольд (імя)|Гастаўд (Гашталт, Гаштольд, Каштаўт, Кашталт)]]''' | | ''Gastald'' (''Castald'', ''Gastaud'', ''Gastaut'') <br> Gast (Cast) + Waldo (Walt) <br> Gast (Cast) + Teudo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гестаўт|Гестаўт (Гесталт, Гішталт, Гешталд, Гешталт, Гештаўт, Кешталт, Кестаўт, Кістаўт, Гестаўд, Гештаўд, Гіштаўт, Гейстаўт, Кейстаўт)]]''' | | ''Gistald'' (''Gestold''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gast (Gest) + Waldo (Walt) <br> Geso (Giso) + Teudo (Taut) | ''Teutgis'' <br> Teudo (Teuth) + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўд|Гаўт (Гаўда, Гаўдзь, Галд, Галдзь)]]''' | — | ''Gaudo'' (''Gauto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдык|Гаўдык (Галдык, Гальдык, Калдык)]]''' | — | ''Gaudeck'' (''Gaudich'') <br> Gaudo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдзіла|Гаўдзіла (Гаўдэль, Гаўдзіль, Гальдзель)]]''' | — | ''Gaudila'' (''Gaudela'') <br> Gaudo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдзін|Гаўдзін (Голдзін)]]''' | — | ''Gaudin'' <br> Gaudo + -n-<br> ''Goldine'' <br> Goldo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдэш|Гаўдэш (Гольташ)]]''' | — | ''Gautsch'' <br> Gaudo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтоўт]]''' | | ''Gautald'' (''Gaudald'') <br> Gaudo (Gauto) + Waldo (Walt) | ''Waltgaud'' <br> Waldo (Walt) + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтвід]]''' | | ''Gautwidus'' (''Gautvidr'') <br> Gaudo (Gauto) + Wido | ''Widegaud'' <br> Wido + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гоўдвік]]''' | | ''Goldwig'' <br> Gaudo + Wigo (Wic) <br> Goldo + Wigo (Wic) | ''Wihgoz''{{Заўвага|name="goz"}} <br> Wigo + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтэр|Гаўтэр (Гоўтэр)]]''' | | ''Gauter'' <br> Gaudo + Heri | ''Herigaudis'' <br> Heri + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдземунда (імя)|Гаўдземунда (Гаўдмонт, Каўдмонт)]]''' | | ''Gaudemund'' <br> Gaudo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдэрых|Галтрык]]''' | | ''Gautrik'' (''Gautrikr'', ''Gaudericus'') <br> Gaudo (Gauto) + Rick <br> ''Goldric'' <br> Goldo + Rick | ''Richcoz''{{Заўвага|name="goz"}} <br> Rick (Rih) + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гаўдрым]] | [[Рымгальд]] | Gaudo + Rim | ''Rimigaud'' <br> Rim + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдрут|Гаўдрут (Каўтруд)]]''' | | ''Gautrude'' <br> Gaudo + Trudo (Drutus) | ''Trutgaudus'' <br> Trudo + Gaudo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Геда|Геда (Гет, Гіда, Гада)]]''' | — | ''Geda'' (''Geto'', ''Giddo'', ''Gaddo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзейка|Гедзейка (Гадзейка, Гедыка, Гедык, Гадыка)]]''' | — | ''Gedicke'' (''Gädecke'', ''Gedeco''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Geda (Gaddo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзель|Гедзель (Гадыла, Гідзель, Кіцела, Гаціла, Гатэль)]]''' | — | ''Gedel'' (''Gadilo'', ''Gitila'', ''Ketil'', ''Gattilo'', ''Gattel'', ''Catilo'') <br> Geda (Geto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзень|Гедзень (Гедэн, Гадзін, Гедзін, Гецень, Гіцень)]]''' | — | ''Gedenus'' (''Gadinus'', ''Giddinus'', ''Getina'') <br> Geda (Giddo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедбуд|Гедбуд (Гедбод, Гедбут, Кедбут)]] | [[Будзікід (імя)|Будзікід]] | Geda + Bodo (Budo) | Bodo (Budo) + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гадаальд|Гідульт (Гідаўд, Гедаўд)]]''' | | ''Gidoldus'' (''Gedoaldus'') <br> Geda (Giddo) + Waldo (Walt) | ''Wealdgyth'' <br> Waldo + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гетаўт (імя)|Гетаўт (Геталт, Геталд, Гетальд, Гітаўт, Кетаўт, Гатаўт)]]''' | | ''Getoldus'' (''Ketold'', ''Cataudo'') <br> Geda (Geto) + Waldo (Walt) <br> Geda (Geto) + Teudo (Taut) | ''Theotgit'' <br> Teudo (Teuth) + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедзівід|Гедзівід (Кедзівід, Гетвід)]] | | Geda + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедзівіл|Гедзівіл (Гедвіл, Гетвіл, Гідвіл, Гадвіл, Кедвіл)]] | [[Вільгет]] | Geda (Giddo) + Wilo | ''Wilgyth'' <br> Wilo + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедвін]]''' | | ''Gedovin'' <br> Geda + Wino | ''Wynngeat'' <br> Wino + Geda |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гітэр|Гітэр (Гедэр, Гадэр, Гатар, Гедр, Гідр, Кецер, Кадэр)]]''' | | ''Getær'' (''Gader'', ''Gatharius'', ''Gidhari'') <br> Geda (Giddo) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гітарт|Гітарт (Гедарт, Гетарт, Кітарт)]]''' | | ''Gidheard'' (''Gạddert'') <br> Geda (Giddo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедыгольд|Гедыгоўд (Гедыгольд, Кедкаўд, Кедкольд)]] | | Geda + Gaudo <br> Geda + Goldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедгонт|Гедгонт (Гедконт, Кітконт)]]''' | | ''Gadagunti'' <br> Geda (Gaddo) + Gunth (Kunth) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзіман]]''' | | ''Gidman'' (''Gettman'') <br> Geda (Giddo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзімін (імя)|Гедзімін (Гідзімін, Гідамін, Гідмін, Кедзімен, Кедмін, Кідмін)]]''' | | ''Giddeminus'' <br> Geda (Giddo) + Minno | ''Mengede''{{Заўвага|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Мэнгдэны|Менгеды (пазьней Мэнгдэны)|de|Mengden (Adelsgeschlecht)}} — [[Нямеччына|нямецкі]], пазьней [[Інфлянты|інфлянцкі]] шляхецкі род, які паходзіць з [[Вэстфалія|Вэстфаліі]]}} <br> Minno (Menno) + Geda |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедмонт|Гедмонт (Кадзімонт, Гемонт)]]''' | | ''Gadamundus'' (''Gjetmund'', ''Gemundus'') <br> Geda (Gaddo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гадарых|Гедрык]]''' | | ''Gedrich'' (''Gadric'') <br> Geda (Gaddo) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гадзь|Гадзь (Гата, Ед, Едзь, Яд, Ядзь)]]''' | — | ''Hatho'' (''Had'', ''Hedo'', ''Adi'', ''Edo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Адзейка|Адзейка (Адзіка, Гадыка, Ядзейка, Ядзека, Ядык, Гадэйка)]]''' | — | ''Adecho'' (''Adika'', ''Chadico'', ''Edica'') <br> Hatho (Adi) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаціла|Гаціла (Гадзіла, Адзель)]]''' | — | ''Hetilo'' (''Hadala'', ''Adela'') <br> Hatho (Adi) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ацень|Ацень (Едзін, Атэн)]]''' | — | ''Atten'' (''Edin'', ''Atin'') <br> Hatho (Adi) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятаўт|Ятаўт (Атаўт, Гатаўт, Яталт, Яталд, Ятальд, Ядаўт, Ядальд)]]''' | [[Волдат]] | ''Atald'' (''Hathald'', ''Adalt'', ''Hadaud'') <br> Hatho (Had) + Waldo (Walt) | ''Waldad'' (''Walthad'') <br> Waldo (Walt) + Hatho (Had) <br> ''Teuthad'' <br> Teudo (Teuth) + Hatho (Had) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятвід|Ятвід (Адвід, Едзівід, Гетвід)]]''' | | ''Atvid'' (''Adhuid'', ''Hadewidis'') <br> Hatho (Edo) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядвіга|Ядвіга (Ядовіг)]]''' | | ''Hadwig'' (''Hedwig'') <br> Hatho (Hedo) + Wigo | ''Wichad'' <br> Wigo (Wic) + Hatho (Hedo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятвіл|Ятвіл (Ядвіл, Ядвіла, Едзівіл, Гадвіл)]]''' | [[Вілят]] | ''Attavill'' (''Adovila'') <br> Hatho (Adi) + Wilo | ''Wiliatus'' (''Williad'') <br> Wilo + Hatho (Adi) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядгаўд]]''' | | ''Hadegaud'' (''Adegaudus'') <br> Hatho (Adi) + Gaudo | ''Gauthaus''{{Заўвага|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход had у haus)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=gauthaus#v=snippet&q=gauthaus&f=false S. 617, 789].</ref>}} <br> Gaudo (Gaut) + Hatho |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядгін]]''' | [[Гінят]] | ''Hettgen'' (''Hedicken'') <br> Hatho (Adi) + Ginno (Genno) | ''Genat'' (''Gennat'', ''Kynath'') <br> Ginno (Genno) + Hatho (Adi) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядаг|Ядаг (Адаўг, Адаўк, Ядаўг, Ядаўк, Ядалг)]]''' | | ''Adago'' (''Adaco'') <br> Hatho (Adi) + Dago <br> Hatho (Adi) + Daugo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядат|Ядат (Ядзят)]]''' | | ''Adat'' (''Adhad'') <br> Hatho (Adi) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гадар|Гадар (Ядар, Атар)]]''' | | ''Hader'' (''Adar'', ''Hathari'') <br> Hatho (Had) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Атарт|Атарт (Етарт, Едэрт)]]''' | | ''Atard'' (''Adahart'') <br> Hatho (Adi) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гатман|Гатман (Гадман, Адаман, Атман, Адамэн)]]''' | | ''Hadoman'' (''Adiman'', ''Athiman'') <br> Hatho (Adi) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятмонт|Ятмонт (Адамонт, Этмант)]]''' | | ''Etmunt'' (''Jatmund'', ''Adimondus'') <br> Hatho (Adi) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Атрант]]''' | | ''Aderando'' <br> Hatho (Adi) + Rando (Ranto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гейман]]''' | | ''Heyman'' (''Hayman'') <br> Haimo (Heimo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Геймант|Геймант (Гаймунт)]]''' | | ''Haimund'' <br> Haimo (Heimo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Генрых|Генрык]]''' | | ''Henric'' (''Heimirich'') <br> Haimo (Heimo) + Rick (Rih) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Індрых|Індрых (Індрык, Гендрык)]]''' | | ''Hindrich'' (''Heinrich'') <br> Haimo (Heimo) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайд|Гайд (Гайда, Гейда, Гайдзь, Гайць, Кейда, Кейт)]]''' | — | ''Gaidus'' (''Gaido'', ''Geide'', ''Geith'', ''Keith'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайдэль|Гайдэль (Гейтыла)]]''' | — | ''Gaidel'' (''Geitel'') <br> Gaidus (Geith) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейдзен|Гейдзен (Гайдзен, Гайдэн, Гайцен)]]''' | — | ''Gaidene'' (''Gaidinus'') <br> Gaidus (Geith) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейдар|Гейдар (Гайдар)]]''' | | ''Gaidheri'' (''Geiter'') <br> Gaidus (Geith) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейтарт|Гейтарт (Гайторт)]]''' | | ''Gaiterda'' <br> Gaidus (Geith) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайдэман]]''' | | ''Geidemann'' <br> Gaidus + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гайда (імя)|Гайда (Гейда)]]''' | — | ''Heido'' (''Haido'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гайдэла|Гайдэла (Гайдэль)]]''' | — | ''Heidilo'' (''Heidel'') <br> Heido (Haido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтвід]]''' | | ''Heidvid'' <br> Heido + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтгін|Эйтгін (Эйтыгін, Эйдыгін)]]''' | | ''Heitgin'' (''Heydekinus'') <br> Heido + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гейдмант|Гейдмант (Гейтмант, Эйдмант, Эйтмант)]]''' | | ''Heidmundus'' <br> Heido + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйдрыг|Эйдрыг (Эйдрык)]]''' | | ''Eidrich'' (''Heitrig'', ''Heidericus'') <br> Heido + Rick | ''Rihheid'' <br> Rick (Rih) + Heido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геза (імя)|Гез (Гіза, Гіжа, Гесь, Кезь, Кейза)]]''' | — | ''Geso'' (''Giso'', ''Keso'', ''Geiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геска|Гесека (Геска, Гізік, Кізік, Кейзік)]]''' | — | ''Giesecke'' (''Geske'', ''Kiessig'') <br> Geso (Giso) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гізель|Гезела (Гізель, Кізіла, Кезела, Кізель)]]''' | — | ''Gesela'' (''Giesel'', ''Kisila'', ''Kisela'', ''Kiesel'') <br> Geso (Keso) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гізбэрт|Гізбэрт (Гізэбэрт, Гіжбэрт, Гісбарт)]]''' | | ''Gisbert'' (''Gisebert'') <br> Geso (Giso) + Bert | ''Berdegis'' <br> Bert + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Кезгайла|Кезгайла (Гезгайла)]] | | Geso (Keso) + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гішвід]]''' | | ''Gisoidis'' <br> Geso (Giso) + Wido | ''Widugis'' <br> Wido + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гесьмін|Гесьмін (Кесьмін, Кісьмен)]] | | Geso (Keso) + Minno (Menno) <br> ''Gezman'' <br> Geso (Keso) + Mann | ''Minegis'' <br> Minno + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гезімунд (імя)|Гесмонт (Гісімунт, Гізымант, Гіжымант, Гейсімонт, Гейсмонт)]]''' | | ''Gesimund'' (''Gesmondo'', ''Gisimund'', ''Gismondus'') <br> Geso (Giso) + Mund (Munt) | ''Mundegis'' <br> Mund + Geso (Giso) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гес]]''' | — | ''Haso'' (''Hesa'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьмір]]''' | | ''Hasmar'' (''Hessemer'') <br> Haso (Hesa) + Mero (Maro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелда|Гелда (Гілда, Гелдзь, Гільдзь, Кілт)]]''' | — | ''Geldo'' (''Gildo'', ''Gilto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальтаўт|Гальтоўт (Гелдаўд, Гальтаўт, Гельтульд)]]''' | | ''Geltolt'' (''Galdualdus'') <br> Geldo + Waldo (Walt) | ''Waldgelt'' <br> Waldo + Geldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ільць]]''' | — | ''Hilto'' (''Ildia'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гільцін|Гільцін (Ільдзін)]]''' | — | ''Hiltin'' (''Ildin'') <br> Hilto (Ildia) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ілбуць|Ілбуць (Ілбудзь, Ільбуць)]]''' | | ''Ilbuth'' (''Ilbodus'', ''Hiltiboto'') <br> Hilto + Boto (Buto) | ''Buothilt'' <br> Boto (Buto) + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ілгут]]''' | | ''Illgut'' (''Hiltgudis'') <br> Hilto + Gudo (Guta) | ''Guthildis'' <br> Gudo (Guta) + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гільтэр]]''' | | ''Hilder'' <br> Hilto + Heri | ''Erhilt'' <br> Heri + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гельтман|Гельтман (Гільман, Ільман)]]''' | | ''Heltmann'' (''Hillmann'', ''Ilmann'') <br> Hilto + Mann | ''Manehildis'' <br> Mann + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гіка]]''' | — | ''Hico'' (''Hiko'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гікель]]''' | — | ''Hiccila'' <br> Hico (Hiko) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінгіла|Гінгіла (Гінгела, Гінгала)]]''' | — | ''Gingel'' (''Gengel'') <br> Geng + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гента (імя)|Гінт (Гент, Генда)]]''' | — | ''Gento'' (''Gendo'', ''Gentt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінцейка|Гінцейка (Гендэк, Гендзік, Гіндзіка)]]''' | — | ''Gendecke'' (''Gentke'') <br> Gento (Gendo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гентыла|Гентыла (Гендзела, Гіндзель, Гінтыла, Гінтэль)]]''' | — | ''Gentile'' (''Gendele'', ''Gindel'', ''Gentel'') <br> Gento (Gendo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінцін|Гінцін (Гендзін, Гінцень, Кінцен)]]''' | — | ''Genten'' (''Gendinus'') <br> Gento + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтш|Гінтш (Гінч)]]''' | — | ''Gentsch'' <br> Gento + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтаўт|Гінтаўт (Гінталт, Гінталд, Гентаўт, Кентаўт, Гантаўт, Кантаўт, Кінтаўт)]]''' | [[Таўцігін]] | ''Gentaltus'' (''Kentuald'', ''Gandualdus'', ''Candoaldo'') <br> Gento + Waldo (Walt) <br> Ginno (Genno) + Teudo (Taut) | ''Theudekin'' (''Deutgen'') <br> Teudo + Ginno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтэр|Гінтэр (Гентар, Гандар, Гінтар, Кентар)]]''' | | ''Genter'' (''Genther'', ''Gander'') <br> Gento + Heri (Hari) | ''Erigand'' <br> Heri + Gento (Gando) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінтарт]]''' | | ''Genthardus'' (''Gentert'') <br> Gento + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гендырых (імя)|Гендрык (Гендрых, Гандрык)]]''' | | ''Gendricus'' (''Gendrich'', ''Gandaricus'') <br> Gento (Gendo) + Rick | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гера|Гера (Кер, Гіра)]]''' | — | ''Gero'' (''Kero'', ''Giro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герэйка|Герэйка (Герыка, Герка, Гірэйка, Кірэйка, Кірык)]]''' | — | ''Gerico'' (''Gerecke'', ''Kericho'', ''Kiereck'') <br> Gero (Kero) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герыла|Герыла (Керыла, Керэль, Герла, Герэль, Геруль, Гірэла)]]''' | — | ''Gerilo'' (''Kerilo'', ''Kerelo'', ''Gerlo'') <br> Gero (Kero) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герын|Герын (Гірын)]]''' | — | ''Gerin'' (''Girin'') <br> Gero (Giro) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керун|Керун (Герун, Герон)]]''' | — | ''Keruni'' (''Gerun'', ''Geron'') <br> Gero (Kero) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герута (імя)|Геруць (Геруд, Гаруць, Гіруць, Керут)]]''' | — | ''Geruthus'' (''Gerutha'') <br> Gero (Giro) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керш|Керш (Герш, Гірш, Геруш, Кірш)]]''' | — | ''Kiersch'' (''Giersch'', ''Gierasch'') <br> Gero (Kero) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гербут|Гербут (Гірбут, Гарбут, Кербут, Кірбут, Гірбуд, Гербудзь)]]''' | [[Бутгер]] | ''Gerboth'' (''Kerboto'', ''Gerbodo'', ''Garbutt'') <br> Gero (Kero) + Bodo (Budo) <br> Gero (Kero) + Boto (Buto) | ''Butger'' (''Botgerus'', ''Bodeger'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервала]]''' | | ''Gerwala'' <br> Gero + Wal (Walo) | ''Walager'' <br> Wal (Walo) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геральд|Геральт (Гералт, Гералд, Геральд)]]''' | | ''Gerold'' (''Gerolt'') <br> Gero + Waldo (Walt) | ''Waldger'' <br> Waldo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервід|Гервід (Кірвід)]]''' | [[Відугер]] | ''Gerwid'' (''Gervidh'') <br> Gero + Wido | ''Wideger'' (''Widger'') <br> Wido + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кірвік|Кірвік (Гервік)]]''' | | ''Kerwic'' (''Gerwic'') <br> Gero (Kero) + Wigo (Wic) | ''Wicger'' <br> Wigo (Wic) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервіла|Гервіла (Гірвіл, Карвіл, Гервел)]]''' | | ''Gerwilo'' (''Garwilus'') <br> Gero (Giro) + Wilo | ''Vilgar'' <br> Wilo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервін|Гервін (Кервін, Гервен)]]''' | [[Вінгер]] | ''Gerwin'' (''Kerwin'', ''Girwin'', ''Gerwen'') <br> Gero (Kero) + Wino | ''Winger'' <br> Wido + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервойна]]''' | | ''Geruuni'' <br> Gero + Uuenna (Wona) | ''Vunniger'' <br> Uuenna (Wona) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гергард|Гіргарт]]''' | | ''Gerhard'' (''Girart'') <br> Gero (Giro) + Hardt (Hart) | ''Hartger'' <br> Hardt + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гер’ят|Гер’ят (Герат, Кір’ят)]]''' | | ''Gerath'' (''Gerjet'') <br> Gero + Hatho (Adi) <br> Gero + Joto | ''Hatger'' <br> Hatho + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герод|Герод (Гірод)]]''' | [[Гродгар (імя)|Рутгер]] | ''Gaerod'' (''Girod'') <br> Gero + Hrodo (Roda) <br> Gero + Hatho | ''Rutger'' <br> Hrodo (Ruodo) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геркін|Геркін (Гіргін, Кіркін)]]''' | | ''Gerken'' (''Gerkinus'', ''Gergin'') <br> Gero (Kero) + -kin <br> Gero (Kero) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Герконт|Герконт (Гіргонт, Гіркунт, Гірконт, Кірконт, Гірканд)]] | | Gero (Kero) + Gunth (Cund) | ''Cundker'' (''Gunngeir'') <br> Gunth (Cund) + Gero (Kero) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керман (імя)|Керман (Герман, Гермэн)]]''' | | ''Kerman'' (''German'') <br> Gero (Kero) + Mann | ''Manger'' <br> Gero + Mann |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гермін|Гермін (Гірмін)]]''' | [[Мінгер]] | ''Germinus'' <br> Gero (Giro) + Minno | ''Minger'' <br> Minno (Menno) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Германт|Германт (Гермунд, Гермунт, Гірмунт, Гармонт, Кірмонт)]]''' | | ''Germont'' (''Germund'', ''Germunt'', ''Girmunt'', ''Garimund'', ''Kermunt'') <br> Gero (Giro) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керстэн|Керстэн (Керстын, Карштэн, Герштан)]]''' | [[Стангір]] | ''Kersten'' (''Kerstin'', ''Karsten'', ''Girstano''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gero (Kero) + Steina (Sten) | ''Staniger'' (''Stanker'') <br> Steina (Stean) + Gero (Giro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Герстолт|Герстолт (Гірстолт, Герштаўт, Гірстоўт, Керстаўт)]] | | Gero (Giro) + Stalto | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гертруда|Гертруда (Гердруда)]]''' | | ''Gertrud'' (''Gerdrud'', ''Girtrudis'') <br> Gero + Trudo | ''Thrudger'' <br> Trudo + Gero |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гір|Гір (Гіра, Гары)]]''' | — | ''Heri'' (''Hiro'', ''Hari'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гірык]]''' | — | ''Hierica'' <br> Heri (Hiro) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарыла (імя)|Гарыла (Герала, Гірыла)]]''' | — | ''Harilo'' (''Herilo'') <br> Heri (Hari) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарын|Гарын (Гірын)]]''' | — | ''Herin'' <br> Heri (Hari) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарыш|Гарыш (Гіраш)]]''' | — | ''Harisch'' (''Heresch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Heri (Hari) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарбут|Гарбут (Гарбот, Гербут, Ербут)]]''' | [[Бутар]] | ''Harboth'' (''Herbothe'') <br> Heri (Hari) + Boto (Buto) | ''Butter'' <br> Boto (Buto) + Heri (Hari) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гербэрт]]''' | | ''Herbert'' <br> Heri + Bert | ''Berther'' <br> Bert + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ірвіл]]''' | | ''Irvil'' (''Iruil'') <br> Heri (Hiro) + Wilo | ''Wileri'' <br> Wilo + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Герман (імя)|Герман (Гірман, Гарман, Гермен)]]''' | [[Манар]] | ''Hermann'' (''Hirimann'', ''Harimann'') <br> Heri (Hiro) + Mann | ''Manarius'' (''Manahari'') <br> Mann + Heri (Hari) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ермін|Ермін (Герамін)]]''' | | ''Ermin'' (''Hermina'') <br> Heri + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ермант|Ермант (Германт, Эрмант)]]''' | | ''Eremund'' (''Herimont'') <br> Heri + Mund (Munt) | ''Munter'' <br> Mund (Mutn) + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ерандзь]]''' | [[Рандар]] | ''Herrand'' <br> Heri (Hari) + Rando (Ranto) <br> Heri (Hari) + -nd- | ''Randhere'' (''Ranthar'') <br> Rando + Heri (Hari) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герда|Герд (Гард, Гірд, Гердзь, Гардзь, Герт)]]''' | — | ''Gerd'' (''Geard'', ''Gardo'', ''Gyrd'', ''Gert'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзейка|Гердзейка (Гардзейка, Гірдзейка, Гертык)]]''' | — | ''Gerdeka'' (''Gardeke'', ''Gertke'') <br> Gerd + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзіла|Гердзіла (Гардзіла, Гардзела, Гердзяла, Гардзель, Гердзель, Гірдыла)]]''' | — | ''Gardila'' (''Gerdele'', ''Gertil'') <br> Gerd (Gardo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзень (імя)|Гердзень (Гірдзен, Гардзінь, Гердзін)]]''' | — | ''Gerden''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Girden''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Garden'', ''Gardin'', ''Gerdin'') <br> Gerd (Gert) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердун|Гердун (Гердзюн, Гірдзюн)]]''' | — | ''Gerdun'' (''Gartuni'') <br> Gerd (Gardo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердут (імя)|Гердут (Кердут, Гердуць, Кердуць)]]''' | — | ''Kerdut'' (''Gardut'', ''Gardot'') <br> Gerd + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гертаўт|Гертаўт (Гортаўт, Гіртаўт, Кіртаўт)]]''' | | ''Gertoldus'' (''Kartold'') <br> Gerd (Gardo) + Waldo (Walt) | ''Waldigardis'' <br> Waldo + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гірдзівід|Гірдзівід (Гірдвід, Кірдвід)]]''' | | ''Gyrdvid'' (''Gertwidus'') <br> Gerd (Gyrd) + Wido | ''Widgerd'' <br> Wido + Gerd |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гердвіл|Гердвіл (Гертвіл, Гірдзівіл, Кірдвіл)]] | [[Вільгерд]] | Gerd + Wilo | ''Wilgeard'' (''Vilgard'') <br> Wilo + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гердвойна|Гердвойна (Гердвайнь, Гердвэйнь, Гірдвойна)]] | | ''Geardwine'' <br> Gerd + Wino (Weine) <br> Gerd + Uuenna (Wona) | ''Weingard'' <br> Wino (Weine) + Gerd (Gardo) <br> ''Vunnegart'' <br> Uuenna (Wona) + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гірдзімонт|Гірдзімонт (Герцімонт, Кірдзімонт)]]''' | [[Мантыгерд (імя)|Мантыгерд]] | ''Gardmund'' (''Gertmund'') <br> Gerd (Gardo) + Mund (Munt) | ''Mundgerd'' <br> Mund + Gerd |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардзь|Гардзь (Гарт, Арда)]]''' | — | ''Hardt'' (''Hart'', ''Ardo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардэль|Гардэль (Гертэль, Эртэль)]]''' | — | ''Hardell'' (''Hertilo'', ''Ertel'') <br> Hardt (Hart) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардзіна (імя)|Гардзіна (Гардына)]]''' | — | ''Hardin'' (''Herden'') <br> Hardt + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Артавід]]''' | [[Відарт]] | ''Hartvid'' <br> Hardt (Ardo) + Wido | ''Vidart'' <br> Wido + Hardt (Hart) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эртвін]]''' | [[Вінарт]] | ''Hertwin'' (''Artwin'') <br> Hardt (Ardo) + Wino | ''Winhart'' <br> Wino + Hardt |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гартман|Гартман (Гертман, Эртман, Эрдман)]]''' | | ''Hartman'' (''Hertman'', ''Ertman'', ''Erdmann'') <br> Hardt + Mann | ''Manhardt'' <br> Mann + Hardt |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіба|Гіба (Геба, Кеба, Гейба)]]''' | — | ''Gibo'' (''Gebo'', ''Kebo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібейка|Кібейка (Гебейка, Гібік)]]''' | — | ''Kibicho'' (''Gebecke'', ''Gibico'') <br> Gibo (Kebo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібель|Кібель (Гібэль, Гебель)]]''' | — | ''Kiebel'' (''Giebel'', ''Gebel'') <br> Gibo (Kebo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гібін|Гібін (Гебіна, Гебэн, Гібінь, Гібен, Кебень)]]''' | — | ''Gibin'' (''Gebino'', ''Gebeno'', ''Kebene'') <br> Gibo (Gebo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібар|Кібар (Гібар, Кібір)]]''' | | ''Kiber'' (''Kebehere'', ''Gibahari'') <br> Gibo (Kebo) + Heri (Hiro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібарт|Кібарт (Кібэрт, Гібарт)]]''' | | ''Kibart'' (''Kibbert'', ''Gibert'') <br> Gibo (Kebo) + Bert <br> Gibo (Kebo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіў]]''' | — | ''Givo'' (''Gevo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гівейка]]''' | — | ''Givika'' (''Geuica'') <br> Givo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гівін|Гівін (Гівень)]]''' | — | ''Givin'' <br> Givo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гевалт|Гевалт (Гевалд, Гівалт)]]''' | | ''Gevald'' (''Givald'') <br> Givo (Gevo) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геверт|Геверт (Гівэрт, Ківэрт)]]''' | | ''Gewert'' <br> Givo (Gevo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гіль (імя)|Гіль (Кіл)]]''' | — | ''Gilo'' (''Gill'', ''Kil'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілейка|Гілейка (Гілік, Кілейка)]]''' | — | ''Gilleke'' <br> Gilo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілін|Гілін (Гілінь, Гілень)]]''' | — | ''Gillin'' (''Gillen'', ''Killin'') <br> Gilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кілбар]]''' | | ''Kilber'' (''Gilberia'') <br> Gilo (Kil) + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілбут]]''' | | ''Gilbody'' <br> Gilo + Boto (Buto) <br> Gilo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кільман]]''' | | ''Killman'' (''Gillman'') <br> Gilo (Kil) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілімонт|Гілімонт (Гільмонт)]]''' | | ''Gilmondus'' (''Gilmont'', ''Gilimund'') <br> Gilo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гін|Гін (Гена, Кін, Кена, Кен, Гінь, Гень, Кінь)]]''' | — | ''Ginno'' (''Genno'', ''Gimmo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінейка|Гінейка (Гінка, Гінек, Генейка, Кінейка)]]''' | — | ''Gineke'' (''Genke'', ''Genike'') <br> Ginno (Genno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генела|Генела (Генель, Гінела, Гінель, Генуль, Кінель)]]''' | — | ''Genilo'' (''Genellus'', ''Ginolo'') <br> Ginno (Genno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генут|Генут (Генюта)]]''' | — | ''Genut'' (''Geniut'') <br> Ginno (Genno) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінюш|Кінюш (Генюш, Кінш, Гінюш)]]''' | — | ''Kinosz''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Gennisch'') <br> Ginno (Genno) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімбар|Кімбар (Кімбэр, Гімбар, Гімбэр)]]''' | | ''Gimber'' (''Cimber'') <br> Ginno + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімбарт|Кімбарт (Кімбэрт, Генбарт)]]''' | | ''Gimbert'' <br> Ginno (Genno) + Bert <br> ''Kinbardus'' <br> Ginno (Genno) + Bardo (Barto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінібут|Гінібут (Генбут, Гінбут, Кінбут, Гембут, Гімбут)]]''' | | ''Genobod'' (''Genbaud'') <br> Ginno + Bodo (Budo) <br> Gino + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінеўт|Гінеўт (Гінэльд)]]''' | | ''Ginaldus'' (''Genald'', ''Genaud'') <br> Ginno (Genno) + Waldo (Walt) | ''Waldgina'' <br> Waldo + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гімольт]]''' | | ''Gemoldus'' (''Gimoldus''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ginno (Gimmo) + Waldo (Walt) <br> Gemo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінвід]] | [[Відзігін]] | Ginno + Wido | ''Widikin'' (''Wedigen'') <br> Wido + -kin <br> Wido + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінівіл (імя)|Гінівіл (Кінвіл)]] | [[Вількін]] | Ginno + Wilo | ''Willikin'' (''Willegin'') <br> Wilo + -kin <br> Wilo + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінвін|Гінвін (Кінвін)]]''' | | ''Genuinus'' (''Kinewin'') <br> Ginno (Genno) + Wino | ''Winneken'' <br> Wino + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генавэфа|Генавіфа (Генавэва)]]''' | | ''Genovefa'' <br> Ginno (Genno) + Vivo (*Weif) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінівойша]] | [[Вісігін]] | ''Genuis'' <br> Ginno (Genno) + Weise (Wiso) <br> Ginno + Waiso (Voysch) | ''Visekin'' <br> Wiso + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінят|Гінят (Генат, Гінат, Кінат, Кінят)]]''' | [[Ядгін]] | ''Genat'' (''Gennat'', ''Kynath'') <br> Ginno (Genno) + Hatho (Adi) <br> ''Genniod'' <br> Ginno (Genno) + Audo (Oto) | ''Hettgen'' (''Hedicken'') <br> Hatho (Adi) + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінэр|Кінэр (Кінер, Кінар)]]''' | | ''Kiener'' (''Ginerius'', ''Gener'') <br> Ginno (Genno) + Heri | ''Herekin'' <br> Heri + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінэрт|Кінэрт (Кенарт, Генэрт)]]''' | | ''Kinnert'' (''Ginart'', ''Genard'') <br> Ginno (Genno) + Hardt (Hart) | ''Hartgen'' <br> Hardt (Hart) + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінконт|Генконт (Кінконт)]]''' | | ''Gengundis'' (''Genegondis'') <br> Ginno (Genno) + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіман|Гіман (Кіман, Геман, Кеман)]]''' | | ''Gimiman'' (''Kinman'') <br> Ginno (Gimmo) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімін|Кімін (Гімін)]]''' | | ''Gimmin'' <br> Ginno (Gimmo) + Minno <br> Ginno (Gimmo) + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімант|Кімант (Гімант, Кімунд, Кімунт)]]''' | | ''Kymund'' (''Ginmund'', ''Kinmonth'') <br> Ginno + Mund (Munt) <br> Gemo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінет]]''' | | ''Genet'' (''Gennett'', ''Ginetta'') <br> Ginno (Genno) + Nieth | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гендрута|Гендрута (Гендруда, Гентруда, Гентрута, Кендрута)]]''' | | ''Genedrudis'' (''Gintrudis'') <br> Ginno (Genno) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гога|Гога (Гок)]]''' | — | ''Gogo'' (''Goki'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гогель|Гогель (Гугель, Кугель)]]''' | — | ''Goggilo'' (''Kugelo'') <br> Gogo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Грода|Грот (Гродзь, Род, Руд, Родзь)]]''' | — | ''Hrodo'' (''Roda'', ''Ruodo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудзейка|Рудзейка (Родзейка, Рудзека, Родзіка, Рудзік)]]''' | — | ''Ruadicho'' (''Rodicho'', ''Hruodicho'', ''Rudek'') <br> Hrodo (Ruodo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудзіла|Рудзіла (Рудзель, Родзель, Рудаль)]]''' | — | ''Rudila'' (''Rudela'', ''Hrodilo'', ''Ruadalo'') <br> Hrodo (Ruodo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родэлін]]''' | — | ''Rothelin'' (''Hrodelin'') <br> Hrodo (Roda) + lin | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родзень|Родзень (Рудзін, Рудзень, Рутэн)]]''' | — | ''Roden'' (''Rudin'', ''Ruethen'', ''Hrodin'') <br> Hrodo (Roda) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудаш|Рудаш (Рудзеш, Рудзіш)]]''' | — | ''Rudusch'' (''Rudeš''{{Заўвага||name="Чэхія"}}, ''Rudiš''{{Заўвага||name="Чэхія"}}, ''Rutsch'') <br> Hrodo (Ruodo) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудаўт|Рудаўт (Рудалт, Ротаўт)]]''' | | ''Rudolt'' (''Roudaut'', ''Rotaldus'', ''Rotaudus'', ''Hrotold'') <br> Hrodo (Ruodo) + Waldo (Walt) <br> Hrodo (Ruodo) + Teudo (Taut) | ''Theotrod'' <br> Teudo (Teuth) + Hrodo (Roda) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродвіл|Гродвіл (Родвіл, Рудзівіл)]]''' | | ''Hrodwil'' (''Rudwill'') <br> Hrodo (Ruodo) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродгаўд (імя)|Рогаўд (Рогаўт)]]''' | | ''Rogaudus'' (''Hrodgaud'', ''Rotgaud'') <br> Hrodo (Roda) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродгар (імя)|Рутгер (Рудкір, Рукір)]]''' | [[Герод]] | ''Rutger'' (''Rudker'', ''Rucker'') <br> Hrodo (Ruodo) + Gero (Kero) | ''Gaerod'' (''Girod'') <br> Gero + Hrodo (Roda) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудэр|Рудэр (Рутэр)]]''' | | ''Ruder'' (''Hroadhar'', ''Grotchar'') <br> Hrodo (Ruodo) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родаман|Родаман (Рудаман, Рудман, Рудамань)]]''' | | ''Rodoman'' (''Roudman'', ''Hrodman'') <br> Hrodo (Roda) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Градзімонт|Градзімонт (Радмонт)]]''' | | ''Hrodmunt'' (''Rodmundus'', ''Rodomonte'') <br> Hrodo (Roda) + Mund (Munt) <br> ''Grodmundus'' | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гуда (імя)|Гут (Гуд, Гудзь, Гот, Года, Годзь)]]''' | — | ''Gudo'' (''Guta'', ''Got'', ''Godo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзейка|Гудзейка (Гудзіка, Гудзека, Гадзейка, Годыка, Гатыка, Кудзейка)]]''' | — | ''Gudecke'' (''Gudike'', ''Godeko'', ''Godica'', ''Gutthica'', ''Kudicke'') <br> Gudo (Guta) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзіла|Гудзіла (Гадзіла, Годэль, Гутэль)]]''' | — | ''Gudila'' (''Godila'', ''Godel'', ''Güttel'') <br> Gudo (Guta) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудан|Гудан (Годун, Гудон)]]''' | — | ''Godan'' (''Godun'') <br> Gudo (Godo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзін|Гудзін (Гудзень, Годын, Гоцін, Гуцін)]]''' | — | ''Gudin'' (''Godenus'', ''Godin'', ''Gutin'') <br> Gudo (Guta) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готаўт|Готаўт (Готалт, Гутаўт, Гутальт, Гутальд, Годаўт)]]''' | | ''Gotolt'' (''Gotaldus'', ''Godaut'') <br> Gudo (Godo) + Waldo (Walt) <br> Gudo (Godo) + Tuedo (Taut) | ''Waltgudis'' <br> Waldo (Walt) + Gudo <br> ''Theudeguto'' (''Theudigota'') <br> Teudo + Gudo (Guta) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Годвайн]]''' | | ''Gottwein'' (''Gutwein'') <br> Gudo (Godo) + Wino (Weine) <br> Gudo (Godo) + Uuenna (Wona) | ''Wunigodo'' <br> Uuenna (Wona) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудвіл|Гудвіл (Гудзьвіл, Годвіль, Гадвіла)]]''' | [[Вільгод]] | ''Góðvili'' (''Goedwil'', ''Goteswillo'') <br> Gudo (Godo) + Wilo | ''Willegod'' (''Willigut'') <br> Wilo + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутвін|Гутвін (Годвін)]]''' | | ''Gutvinus'' (''Guduin'', ''Godoinus'') <br> Gudo (Guta) + Wino | ''Wingot'' <br> Wino + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзігал]]''' | [[Гелігуд]] | ''Godegel'' <br> Guda (Godo) + Gailo (Gelo) | ''Gelgod'' <br> Gailo (Gelo) + Guda (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутгер]]''' | | ''Gutgerius'' (''Cuotker'') <br> Gudo (Guta) + Gero (Kero) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзігерд|Гудзігерд (Гудгерд, Годгерд)]]''' | | ''Gudegerdus'' (''Godegardus'', ''Gudhgärdh'') <br> Gudo (Godo) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готгін|Готгін (Годкін, Гудгін)]]''' | | ''Göttgen'' (''Gotichin'', ''Godekin'', ''Goedgen'') <br> Gudo (Guta) + -kin <br> Gudo (Guta) + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутар|Гутар (Гутэр, Гудар, Гудэр, Готэр, Гудр, Кудэр, Кутар)]]''' | | ''Guter'' (''Guder'', ''Guther'', ''Gutthar'', ''Gotter'', ''Kuder'', ''Kutter'') <br> Gudo (Guta) + Heri (Hari) | ''Herrguth'' <br> Heri + Gudo (Guta) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готарт|Готарт (Готард)]]''' | | ''Gotard'' (''Gottert'', ''Godhard'') <br> Gudo (Godo) + Hardt (Hart) <br> ''Gotrudis'' <br> Gudo (Godo) + Trudo (Trut) | ''Hardgot'' <br> Hardt (Hart) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Глеб]]''' | | ''Goteleib'' (''Gudleifr'', ''Gottlieb'') <br> Gudo (Godo) + Leifi (Laybo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готліб|Готліб (Годліб)]]''' | | ''Gottlieb'' (''Goteleib'') <br> Gudo (Godo) + Leifi (Laybo) <br> ''Gottlieb'' (''Gudilub'', ''Gudeliva'') <br> Gudo (Got) + Lubo (Libo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудман|Гудман (Гутман, Годман)]]''' | [[Мангуд]] | ''Gudman'' (''Guotman'', ''Godman'') <br> Gudo (Godo) + Mann | ''Mangod'' <br> Mann + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудымін|Гудымін (Гудмін)]]''' | [[Мінгуд]] | ''Goudemen'' (''Gudmen'') <br> Gudo + Minno (Menno) | ''Mengodus'' <br> Minno (Menno) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудмунд|Готмант]]''' | | ''Gutmunt'' (''Godmont'', ''Gotmundus'') <br> Gudo (Got) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Косман]]''' | | ''Cosman'' (''Gossmann'') <br> Guso (Goza) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гошмант]]''' | | ''Gosmundus'' (''Gusimund'') <br> Guso (Goza) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гунт|Гунд (Гунда, Гунта, Кунда, Гонда, Конда, Конт, Конць, Кондзь)]]''' | — | ''Gunth'' (''Gundo'', ''Gondo'', ''Cund'', ''Kunth'', ''Contus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канцейка|Канцейка (Кандыка, Кундзік, Кунцік)]]''' | — | ''Cunthicho'' (''Cundicho'') <br> Gunth (Kunth) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантэль|Кантэль (Гундзіла, Гунтуль)]]''' | — | ''Kuntilo'' (''Gundila'', ''Guntulo'', ''Gontella'') <br> Gunth (Kunth) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контын|Контын (Кондзін, Кундзін, Гондын, Гунтын, Гундзін)]]''' | — | ''Cundin'' (''Contina'', ''Guntin'', ''Gundin'') <br> Gunth (Kunth) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контун]]''' | — | ''Cunduni'' (''Gunduni'') <br> Gunth (Kunth) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контуш|Контуш (Кунтыш, Кунтуш)]]''' | — | ''Cundisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Gondish'') <br> Gunth (Kunth) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контаўт (імя)|Контаўт (Гонтаўт, Конталт, Кунтаўт, Кунталт)]]''' | | ''Contaldus'' (''Gontald'', ''Gontaut'') <br> Gunth (Cund) + Waldo (Walt) <br> Gunth (Cund) + Teudo (Taut) <br> Cono + Teudo (Taut) | ''Waldegundis'' <br> Waldo + Gunth <br> ''Teutgundis'' <br> Teudo (Teuth) + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кандбут]]''' | | ''Gundbuth'' (''Gundboto'') <br> Gunth (Kunth) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контвід]]''' | | ''Gunduidis'' <br> Gunth (Kunth) + Wido | ''Widegundis'' <br> Wido + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантыгерд]]''' | | ''Cundigart'' (''Guntegardis'') <br> Gunth (Kunth) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гунтэр|Гунтар (Гундар, Гонтар, Кунтэр, Контэр, Контар)]]''' | | ''Guntar'' (''Gundar'', ''Gontar'', ''Kunter'', ''Konter'', ''Contari'') <br> Gunth (Kunth) + Heri (Hari) | ''Harigundis'' <br> Heri (Hari) + Gunth (Gundo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантмін|Кантмін (Гонтмін)]]''' | | ''Cundomenus'' <br> Gunth (Kunth) + Minno (Menno) | ''Menegundia'' <br> Minno (Menno) + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гумонт]]''' | | ''Gummund'' (''Guntamund'', ''Cummunt'') <br> Gunth + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кандрат|Кандрат (Кундрат, Контрад, Контрат)]]''' | | ''Conttrat'' (''Kundrat'', ''Gundarat'') <br> Gunth (Kunth) + Rado (Rato) | ''Ratcunda'' <br> Rado (Rato) + Gunth (Kunth) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гундэрык (імя)|Кондрыка (Кандрыка)]]''' | [[Рыконт]] | ''Condricus'' (''Gunderic'') <br> Gunth (Kunth) + Rick <br> ''Candericus'' (''Gandaricus'') <br> Gento (Gando) + Rick | ''Rihcund'' <br> Rick (Rih) + Gunth (Kunth) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантрым]]''' | [[Рымконт]] | ''Gondarim'' <br> Gunth (Kunth) + Rim | ''Rimigundus'' <br> Rim + Gunth (Gundo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантрыт]]''' | | ''Guntarith'' <br> Gunth (Kunth) + Rido | ''Riidgunt'' <br> Rido + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гундыслаў]]''' | | ''Gundisalv'' <br> Gunth (Gundo) + Aluo <br> Gunth (Gundo) + Salvo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дабейка]]''' | — | ''Dabicho'' <br> Dabo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дабела|Дабела (Дабіла, Дабіль, Дабель)]]''' | — | ''Dabila'' <br> Dabo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дань|Дань (Дан)]]''' | — | ''Dano'' (''Denno'', ''Dann'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данейка|Данейка (Даніка, Дэнэка, Дэнейка)]]''' | — | ''Danica'' (''Denecke'') <br> Dano (Denno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данюш|Данюш (Даніш)]]''' | — | ''Danisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Danis''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Dano + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзенгель|Дзенгель (Дзінгель, Дзінгайла, Дангель, Дангела)]]''' | | ''Dengel'' (''Dingela'') <br> Dano (Denno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данар|Данар (Данэр, Дэнэр)]]''' | | ''Danhari'' (''Danner'', ''Denner'') <br> Dano + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Доўнарт]]''' | | ''Dannert'' (''Dännart'') <br> Dano + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Данкель]]''' | — | ''Danckel'' (''Danchilo'') <br> Danco + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дамуль|Дамуль (Дамель)]]''' | — | ''Damulo'' (''Damilo'') <br> Dammo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўга|Даўга (Дава, Доўг, Доўк)]]''' | — | ''Daugo'' (''Davo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давейка|Давейка (Давіка)]]''' | — | ''Davico'' <br> Daugo (Davo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгіла|Даўгіла (Дагіла, Догель)]]''' | — | ''Dagila'' (''Dahilo'', ''Degel'') <br> Daugo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўбор|Даўбор (Даўбар, Даўбэр, Даўбір, Доўбэр, Дабар, Даўпар)]]''' | | ''Dauber'' (''Deuber'', ''Daber'') <br> Daugo (Davo) + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўбарт|Даўбарт (Даберт, Дэбэрт)]]''' | | ''Daubert'' <br> Daugo (Davo) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давіл|Давіл (Тавіл)]]''' | | ''Davila'' (''Dauwila'', ''Tauili'') <br> Daugo (Davo) + Wilo <br> Daugo (Davo) + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давірд|Давірд (Тавірд)]]''' | | ''Daverdt'' <br> Daugo (Davo) + Werta (Werdo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давінь]]''' | | ''Dawin'' (''Dauwin'') <br> Daugo (Davo) + Wino <br> Daugo (Davo) + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давойна|Давойна (Дэвойна, Дэвэйна, Давэйна, Давэйн, Давойн)]]''' | | ''Dewein'' <br> Daugo (Davo) + Wino (Weine) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгайла|Даўгайла (Дагала)]]''' | | ''Dagalo'' (''Dægel'') <br> Daugo (Davo) + Gailo (Galo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгер|Даўгер (Даўер)]]''' | | ''Dauharjis'' (''Dauer'', ''Daherr'') <br> Daugo (Davo) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгерд (імя)|Даўгерд (Даўгард, Даўгірд, Дагірд)]]''' | | ''Daugaard'' <br> Daugo (Davo) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгод|Даўгод (Дагут, Даўгот, Даўгут)]]''' | | ''Dagott'' <br> Daugo (Davo) + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгоўд|Даўгоўд (Доўгаўд, Даўгольд)]]''' | | ''Dagaud'' <br> Daugo (Davo) + Gaudo <br> Daugo (Davo) + Goldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгін|Даўгін (Даўкен, Даўген, Далгін)]]''' | | ''Dagin'' (''Dawkin'') <br> Daugo (Davo) + Ginno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўгінт|Даўгінт (Даўкінт, Даўгінд)]] | | Daugo (Davo) + Gento (Gendo) <br> Daugo (Davo) + Kindo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўконт|Даўконт (Даўгонт, Даўкант, Дэкант, Даўкунт)]]''' | | ''Dagant'' (''Dachant'') <br> Daugo (Davo) + Gunth (Kunth) <br> Dago + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўлюд|Даўлюд (Даўлід)]] | | Daugo (Davo) + Luido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўмен|Даўмен (Даўман, Даўмін, Доўман)]]''' | [[Міндоўг (імя)|Міндаў]] | ''Dauman'' (''Daman'') <br> Daugo (Davo) + Mann <br> Daugo (Davo) + Minno (Menno) | ''Mindach'' <br> Minno + Daugo (Davo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўмонт (імя)|Даўмонт (Даўмонд, Даўмунд, Даўмунт, Дамунт, Дамонт, Домунд)]]''' | | ''Damondus'' (''Damundus'') <br> Daugo (Davo) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Доўнар (імя)|Доўнар (Доўнэр, Дохнар)]]''' | | ''Douwner''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Daugo (Davo) + Noro (Nero) <br> ''Dæghnar'' <br> Dago + Noro (Nero) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўспрунг (імя)|Даўспрунг]] | | Daugo (Davo) + Spranco | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўят (імя)|Даўят (Даўют, Тавят)]]''' | | ''Dowyatt'' (''Daviato'') <br> Daugo (Davo) + Joto (Juto) <br> Daugo (Davo) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дака (імя)|Дака (Дага)]]''' | — | ''Dago'' (''Dacco'', ''Taggo'', ''Daia'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дагейка|Дагейка (Дакейка)]]''' | — | ''Dageke'' (''Dagiko'') <br> Dago (Dacco) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакіла|Дакіла (Дакель)]]''' | — | ''Dacilo'' (''Dacilus'', ''Dagilo'') <br> Dago (Dacco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дайль]]''' | — | ''Daila'' <br> Dago (Daia) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакінь|Дакінь (Дэген, Тагін)]]''' | — | ''Dacinus'' (''Daginus'', ''Taginus'') <br> Dago (Taggo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакварда]]''' | | ''Dagward'' <br> Dago (Dacco) + Wardo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дагела|Дагела (Дагель, Дагайль)]]''' | | ''Dagela'' <br> Dago + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дэймонт|Дэймонт (Даймонт)]]''' | | ''Deimund'' (''Daymont'') <br> Dago (Daia) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дэйна]]''' | — | ''Deina'' (''Dagena'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дайнар|Дайнар (Дайнэр, Дэйнар, Дэйнэр)]]''' | | ''Deiner'' (''Degenher'') <br> Deina (Dagena) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дыдэла|Дыдэла (Дэдэла)]]''' | — | ''Dedela'' (''Dedila'') <br> Dedo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дорг (імя)|Дорг (Драга, Драка)]]''' | — | ''Drogo'' (''Drago'', ''Draco'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Даргіла|Даргіла (Драгіл, Драгул, Даргель)]]''' | — | ''Drogila'' (''Drogulus'') <br> Drogo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доргень|Доргень (Доргін)]]''' | — | ''Drogen'' (''Drogin'') <br> Drogo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Даргвойн|Даргвойн (Даргвайн)]] | | ''Dragwin'' <br> Drogo (Drago) + Wino (Weine) <br> Drogo + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Драгат|Драгат (Даргаць)]]''' | | ''Drogat'' <br> Drogo + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзір|Дзір (Дыра, Тыр)]]''' | — | ''Diehr'' (''Dioro'', ''Tier'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзярэйка|Дзярэйка (Дзерык, Дэрэк, Церэйка, Цірык)]]''' | — | ''Diericke'' <br> Diehr + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырэль|Тырэль (Цірыль, Тырыла)]]''' | — | ''Tyrell'' <br> Diehr (Tier) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырун|Тырун (Цірун)]]''' | — | ''Teoruni'' <br> Diehr (Tier) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырыш|Тырыш (Дэрэш, Дэрш)]]''' | — | ''Thiersch'' (''Dirisch'', ''Dirsche'') <br> Diehr (Tier) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дырбут|Дырбут (Дзербут, Цірбут)]]''' | | ''Direbode'' <br> Diehr + Boto (Buto) <br> Diehr + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырольдзь]]''' | | ''Tirold'' (''Deorwald'') <br> Diehr (Tier) + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дэрвін|Дэрвін (Дзеравін, Дырвін, Дэрвінь, Дарвінь)]]''' | | ''Derwin'' (''Direwine'', ''Deorwine'') <br> Diehr + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзірман|Дзірман (Дырымен, Дзерман, Цірман, Дзірамін)]]''' | | ''Dierman'' (''Deormann'', ''Direman'', ''Derman'', ''Tiermann'') <br> Diehr + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзірмант|Дзірмант (Дырманд, Дзірмунт, Дырмунт, Дзермант, Цірмонт)]]''' | | ''Dyrmond'' (''Diermunt'', ''Deormund'', ''Tiermunt'') <br> Diehr (Dioro) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзерамер|Дзерамер (Дэрамэр)]]''' | | ''Diormerus'' (''Deormar'', ''Teormar'') <br> Diehr (Dioro) + Mero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дырмот]]''' | | ''Dyrmodh'' (''Deormod'') <br> Diehr (Dioro) + Mot (Moda) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Дзірсун]] | | Diehr + Suno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дуніла]]''' | — | ''Dunila'' <br> Duno + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дывіла]]''' | — | ''Divilo'' <br> Deiwe + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Іва]]''' | — | ''Ivo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ібут]]''' | | ''Ibodus'' <br> Ivo + Boto (Buto) <br> Ivo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Івар]]''' | | ''Ivar'' <br> Ivo + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ідзель]]''' | — | ''Idela'' (''Idilo'') <br> Ido + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інга|Інка]]''' | — | ''Ingo'' (''Incho'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інгіль]]''' | — | ''Ingilo'' <br> Ingo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Імбар|Імбар (Імбэр)]]''' | | ''Imbor'' (''Imber'', ''Ingeborg'', ''Ingeburg'') <br> Ingo (Incho) + Burga | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ігар]]''' | | ''Inchar'' <br> Ingo (Incho) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інгела|Інгела (Інгель)]]''' | | ''Ingeila'' (''Ingel'') <br> Ingo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйса|Эйса (Іса, Іза, Ейса)]]''' | — | ''Iso'' (''Heyse'', ''Eyse'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ізбут|Ізбут (Есбут, Эйсбут)]]''' | | ''Isbodus'' <br> Iso + Bodo (Budo) <br> Iso + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ісавін]]''' | | ''Isovin'' <br> Iso + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ісад]]''' | | ''Isada'' <br> Iso + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ішман|Ішман (Ізман, Ісаман)]]''' | | ''Issmann'' (''Isaman'') <br> Iso + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйсман|Эйсман (Айсман, Эйсыман)]]''' | | ''Eismann'' (''Eisemann'') <br> Iso (Eisen) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ізмунт|Ізмунт (Ісмант, Ішмант)]]''' | | ''Ismund'' (''Isimund'', ''Isemund'') <br> Iso + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйсімонт|Эйсімонт (Эйсмант, Эйсмунт, Эйсмунд, Айсмант)]]''' | | ''Eismund'' (''Eisenmund'') <br> Iso (Eisen) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кагель]]''' | — | ''Cagel'' (''Kagel'', ''Cagilo'') <br> Caco (Kage) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Каз|Каз (Казь, Гась)]]''' | — | ''Cazo'' (''Kas'', ''Gazo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казека|Казека (Казейка, Казіка)]]''' | — | ''Kaseke'' <br> Cazo (Kas) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казіль|Казіль (Казела, Гасель)]]''' | — | ''Cazilo'' <br> Cazo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казімер|Казімер (Казмар, Казьмер, Казімір)]]''' | | ''Gazmar'' (''Gasmarus'') <br> Cazo (Gazo) + Mero (Maro) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кор|Кор (Кара, Кар)]]''' | — | ''Caro'' (''Kárr'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карэйка (імя)|Карэйка (Карэка)]]''' | — | ''Kareke'' <br> Caro + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыла|Карыла (Карэла)]]''' | — | ''Karila'' <br> Caro + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыбут (імя)|Карыбут (Карыбот, Корбут, Карбот, Корбат, Карабут)]]''' | | ''Coributh''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Karbot''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Korbot''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Caro + Boto (Buto) <br> ''Karibaudis'' <br> Caro + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карвіна (імя)|Карвіна (Карвін, Корвін)]]''' | | ''Caruin'' <br> Caro + Wino | ''Vinicar'' <br> Wino + Caro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыгайла (імя)|Карыгайла]]''' | | ''Kargil'' <br> Caro + Gilo <br> ''Corgal''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Caro + Gailo (Galo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Каргоўд|Каргоўд (Каргоўт)]]''' | | ''Caragolt'' <br> Caro + Goldo <br> Caro + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Караман (імя)|Караман (Карман)]]''' | | ''Karaman'' (''Caroman'', ''Carman'') <br> Caro + Mann | ''Manakari'' <br> Mann + Caro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кармін (імя)|Кармін]]''' | | ''Carmin'' (''Karmin'') <br> Caro + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карымонт|Карымонт (Карымунт, Кармонт)]]''' | | ''Caromond'' (''Karmunt'', ''Kárimundr'') <br> Caro + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыят (імя)|Карыят]]''' | | ''Cariatto'' <br> Caro + Joto <br> Caro + Hatho (Adi) | ''Jutcar'' <br> Joto (Juto) + Caro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кароль (імя)|Кароль (Карэль, Караль)]]''' | — | ''Carolus'' (''Carellus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінда]]''' | — | ''Kindo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінціла|Кінціла (Кіндзель)]]''' | — | ''Kintilo'' (''Kindel'') <br> Kindo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кінцібут]] | | Kindo + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кінцівіл]] | | Kindo + Wilo | ''Willekind'' <br> Wilo + Kindo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кіндэр]]''' | | ''Kinder'' (''Kinter'') <br> Kindo + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кляўз|Кляўз (Кляўзь, Кляўс, Кляўш)]]''' | — | ''Klaus'' (''Nikolaus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Кляўзгайла]] | | Klaus + Gailo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кома (імя)|Кома]]''' | — | ''Como'' (''Gumo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Куміла|Куміла (Гумель, Комель, Кумель)]]''' | — | ''Comela'' (''Gumila'') <br> Como (Gumo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Камонт|Камонт (Комант)]]''' | | ''Comont'' <br> Como + Mund (Munt) <br> ''Camund'' <br> Camo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кона|Кона (Куна, Кун)]]''' | — | ''Cono'' (''Cuno'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунейка|Кунейка (Кунік, Канейка, Коніка)]]''' | — | ''Kuniko'' (''Chunico'', ''Kunecke'', ''Konneke'') <br> Cono (Cuno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Куніла|Куніла (Кунела)]]''' | — | ''Chunulo'' (''Künel'') <br> Cono (Cuno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунаш|Кунаш (Конаш)]]''' | — | ''Kühnsch'' (''Kunosch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Konosz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Cono (Cuno) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Конвід]] | | Cono + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канвіл|Канвіл (Кунвіл)]]''' | | ''Convilus'' (''Convilius''){{Заўвага|Імя Convilius можа быць супольным для [[кельты|кельтаў]] і [[германцы|германцаў]] — як і імя [[Радзівіл (імя)|Ratwilius]]<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (fin), le nom de Radziwill // Revue internationale d’onomastique. Nr. 4, 1964. P. 281—292.</ref>}} <br> Cono (Cuno) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канігайла|Канігайла (Кунгель, Кунігель, Конгіл, Конкайл)]]''' | | ''Congallus'' (''Cungelus'', ''Kunigil'', ''Kunigel'') <br> Cono (Cuno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Конгенд]] | | Cono + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конгер]]''' | | ''Kunger'' <br> Cono (Cuno) + Gero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кангерд|Кангерд (Конгірд)]]''' | | ''Cunigard'' <br> Cono (Cuno) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунат|Кунат (Конат)]]''' | | ''Kunat'' <br> Cono + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конер]]''' | | ''Koner'' (''Cunari'') <br> Cono (Cuno) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конарт|Конарт (Конерт, Кунэрт)]]''' | | ''Konert'' (''Kunert'', ''Conard'') <br> Cono (Cuno) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конрад|Конрад (Конрат, Кунрад, Кунрат)]]''' | | ''Konrad'' (''Conrat'', ''Cunrad'', ''Cunrat'') <br> Cono (Cuno) + Rado | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кондрут]]''' | | ''Cundrud'' <br> Cono (Cuno) + Trudo (Drutus) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Левік|Левік (Лявейка, Леўка)]]''' | — | ''Leuico'' (''Leweke'') <br> Leuo + -k- |— |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Левальд|Левальд (Левальт)]]''' | | ''Lewald'' (''Lewolt'') <br> Leuo + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Леварт|Леварт (Левард)]]''' | | ''Levard'' <br> Leuo + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Леанард|Ленарт (Леанард, Ленард, Лінард, Лейнард, Лейнарт, Лейнэрт)]]''' | | ''Leonard'' (''Lennart'', ''Linard'') <br> Leon + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Легарт]]''' | | ''Legart'' (''Legard'') <br> Laico (Lecke) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лідэла]]''' | — | ''Ledila'' <br> Ledus (Leto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Летаўт]]''' | | ''Letald'' (''Letold'', ''Letaudus'') <br> Ledus (Leto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ліба]]''' | — | ''Libo'' <br> ''Lubo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібэка|Лібэка (Лібіка, Лібік)]]''' | — | ''Libicho'' (''Libike'') <br> Libo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібель]]''' | — | ''Libila'' <br> Libo + -l- <br> Lubo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібельт]]''' | | ''Libolt'' <br> Libo + Waldo (Walt) <br> Lubo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібэр]]''' | | ''Liberi'' (''Libheri'') <br> Libo + Heri <br> Lubo + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лінда|Лінда (Ленць)]]''' | — | ''Lindis'' (''Linto'', ''Lend'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ліндзік|Ліндзік (Ліндзейка)]]''' | — | ''Lindicke'' (''Lindecke'') <br> Lindis + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ліндзін]]''' | — | ''Lendinus'' <br> Lindis (Lend) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лода|Лода (Лота, Лёда, Лёт, Лоць)]]''' | — | ''Lodo'' (''Lotto'', ''Lott'', ''Chlodio'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодзейка|Лодзейка (Лодыка, Лодзік, Лоцейка)]]''' | — | ''Hlodico'' (''Lotichius'') <br> Lodo (Chlodio) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лобарт]]''' | | ''Lobert'' (''Chlodobert'') <br> Lodo (Chlodio) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодальд]]''' | | ''Lodoald'' (''Chlodoald'') <br> Lodo (Chlodio) + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Хлёдвіг|Лодвік (Людвік, Людзьвік)]]''' | | ''Lodwich'' (''Chlodwig'') <br> Lodo (Chlodio) + Wigo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодвін|Лодвін (Лотвін)]]''' | | ''Lodwin'' (''Hlotwin'') <br> Lodo (Chlodio) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодар|Лодар (Лотар)]]''' | | ''Loder'' (''Lotar'', ''Lodhari'') <br> Lodo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Люб|Люб (Люба)]]''' | — | ''Lubo'' (''Liuba'', ''Leubo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любейка|Любейка (Любіка)]]''' | — | ''Lubbeke'' (''Liubbecha'', ''Lubbiko'') <br> Lubo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любель (імя)|Любель]]''' | — | ''Liubilo'' (''Liebel'') <br> Lubo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любень|Любень]]''' | — | ''Luben'' (''Lubin'') <br> Lubo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любш]]''' | — | ''Lubisch'' <br> Lubo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любар (імя)|Любар (Любэр)]]''' | | ''Luber'' <br> Lubo + Heri (Hari) | ''Erliub'' <br> Heri + Lubo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любарт (імя)|Любарт (Любэрт, Люпарт, Лібарт, Лібэрт)]]''' | | ''Lubert'' (''Lubart'', ''Lupert''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Lubo + Bert <br> ''Liubhart'' (''Liebert'') <br> Lubo + Hardt (Hart) <br> ''Liubardus'' <br> Lubo + Bardo (Barto) | ''Beretliub'' <br> Bert + Lubo <br> ''Hartlib'' <br> Hardt (Hart) + Lubo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лют|Лют (Люд)]]''' | — | ''Liudo'' (''Liuto'', ''Liut'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людыка (імя)|Лютык (Людзіка, Людыка, Лідзейка, Лідака)]]''' | — | ''Ludica'' (''Liuticha'', ''Liedecke'') <br> Liudo (Liut) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людан]]''' | — | ''Liudan'' <br> Liudo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людзень|Людзень (Лютын)]]''' | — | ''Luden'' (''Liutin'', ''Liudin'') <br> Liudo (Liut) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютвін|Лютвін (Людвін)]]''' | | ''Liutwin'' (''Liuduin'', ''Litwin'') <br> Liudo + Wino | ''Winiliut'' <br> Wino + Liudo (Liut) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Літавор|Лютувер (Лютвар, Людвэр, Літавор, Літавар, Лювер)]]''' | | ''Liutwar'' (''Liutward'', ''Litwart'') <br> Liudo + Wardo (Warto) <br> ''Leudovera'' (''Litwara'') <br> Liudo + Wero (Varo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютгарда|Людгарда]]''' | | ''Leutgardis'' (''Liudgerda'') <br> Liudo + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютэр (імя)|Лютар (Лютэр, Людар, Людэр, Літэр)]]''' | | ''Liuthar'' (''Liuter'', ''Liudar'', ''Liuder'', ''Litterius'') <br> Liudo (Liut) + Heri (Hari) | ''Herileut'' <br> Heri + Liudo (Liut) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людкен]]''' | | ''Lüdken'' (''Luidikin'', ''Lütgen'') <br> Liudo + -kin <br> Liudo + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людміна]]''' | | ''Ludzmin''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Liudo + Minno <br> ''Liudman'' <br> Liudo + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Люмонт|Люмонт (Лімонт, Лемант, Людамонт)]]''' | | ''Liumunt'' (''Limund'', ''Lemond'', ''Ludimunt'') <br> Liudo (Liut) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лянга|Лянга (Лянг, Лянк)]]''' | — | ''Lango'' (''Lang'', ''Lanck'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лангін|Лангін (Ленгін)]]''' | — | ''Langin'' (''Lengin'') <br> Lango + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лонгвін|Лангвін (Лонгвін, Лугвен)]]''' | | ''Langwin'' (''Langevin'') <br> Lango + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лянгерд|Лянгерд (Лянгерд, Лянгерт, Лангерт, Лянгірдзь)]]''' | | ''Langarda'' (''Longard'') <br> Lango + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Лянгмін]] | | Lango + Minno <br> ''Langman'' <br> Lango + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лянда|Лянда (Ланта, Ляндзь)]]''' | — | ''Lando'' (''Lanto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лянтэла]]''' | — | ''Landel'' (''Lendel'') <br> Lando (Lanto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ландзіна|Ландзіна (Ляндзіна)]]''' | — | ''Landina'' <br> Lando + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лямбэрт|Лямпэрт (Лямпарт, Лямбэрт, Лемберт)]]''' | | ''Lampert'' (''Lambert'') <br> Lando (Lanto) + Bert | ''Bertlanda'' <br> Bert + Lando |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мага]]''' | — | ''Mago'' (''Maco'', ''Megi'', ''Meco'', ''Meio'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магейка]]''' | — | ''Mageyke'' (''Magico'') <br> Mago + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Макула|Макула (Мегіла, Макела, Макель, Мекель, Мікель)]]''' | — | ''Maccula'' (''Megilo'', ''Mackel'', ''Meckel'') <br> Mago (Maco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мейла|Мейла (Мэйла, Майла)]]''' | — | ''Meilo'' (''Meil'') <br> Mago (Meio) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магін|Магін (Мегін)]]''' | — | ''Magin'' (''Megin'') <br> Mago (Megi) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магун]]''' | — | ''Maguno'' (''Magonus'') <br> Mago + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магель|Магель (Мегаль, Магаль, Магала, Магайла)]]''' | | ''Megel'' (''Megele'') <br> Mago (Megi) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магер]]''' | | ''Mager'' (''Magher'') <br> Mago + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Максьвіта]]''' | | ''Meguswind'' (''Mehsuint'') <br> Mago (Maco) + Suint (Suitha) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маж|Маж (Маза, Мас, Маз, Мась, Меж, Мезь)]]''' | — | ''Mazo'' (''Mezo'', ''Maas'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мажэйка (імя)|Мажэйка (Мазейка, Мазека, Мажэка, Мажыка, Мяжэйка)]]''' | — | ''Mazecha'' (''Mazika'') <br> Mazo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мажэла|Мажэла (Мазала, Мазель, Масіль, Мазуль, Мяжала)]]''' | — | ''Mazela'' (''Mazola'', ''Massall'', ''Massul'', ''Massila'') <br> Mazo (Maas) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мазан|Мазан (Мажан)]]''' | — | ''Massana'' <br> Mazo (Maas) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мазен]]''' | — | ''Massen'' <br> Mazo (Maas) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масанд|Масанд (Масэнд)]]''' | — | ''Masenda'' <br> Mazo (Maas) + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Межгел|Межгел (Мазгіль, Мезгель, Мазгел)]]''' | | ''Mesgilo'' <br> Mazo (Mezo) + Gilo (Gill) <br> Masgo (Meske) + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мажырым|Мажырым (Мажрым, Мазрым)]] | | Mazo + Rim | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мала]]''' | — | ''Malo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Малейка|Малейка (Маліка)]]''' | — | ''Malicho'' <br> Malo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мальвід|Мальвід (Мальвіт)]]''' | | ''Malwida'' <br> Malo + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Малгуд]]''' | | ''Maalgodus'' <br> Malo + Gudo (Godo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мамейка]]''' | — | ''Mamecho'' <br> Mamo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маміла|Маміла (Мамель, Мамуль)]]''' | — | ''Mamila'' <br> Mamo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ман|Ман (Мань)]]''' | — | ''Mann'' (''Manno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манейка|Манейка (Маніка, Манік)]]''' | — | ''Manniko'' (''Mannecho'') <br> Mann + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Маніла (імя)|Маніла (Маніль, Манель)]]''' | — | ''Manila'' (''Mannila'', ''Mannel'') <br> Mann + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манівід|Манівід (Манвід)]]''' | [[Відзіман]] | ''Manvidus'' <br> Mann + Wido | ''Widiman'' <br> Wido + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Манвіл|Манвіл (Манівіл)]] | [[Віліман]] | Mann + Wilo | ''Wiliman'' (''Wilman'') <br> Wilo + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манівін]]''' | | ''Manewine'' (''Manwine'') <br> Wino + Mann | ''Winiman'' <br> Mann + Wino |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангайла|Мангайла (Мангейла, Мангель, Манкель)]]''' | [[Гайліман]] | ''Manigel'' (''Mangella'', ''Mangel'', ''Mankel'') <br> Mann + Gailo (Gelo) | ''Gailamanns'' <br> Mann + Gailo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манігерд|Манігерд (Манігірд, Мангірд, Манкірд)]]''' | | ''Manegardus'' (''Mangerðr'') <br> Mann + Gerd (Gardo) | ''Gartmann'' <br> Gerd (Gardo) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангін|Мангін (Манкін, Манген)]]''' | | ''Mannikin'' <br> Mann + -kin <br> Mann + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангуд|Мангуд (Мангут)]]''' | [[Гудман]] | ''Mangod'' (''Mangut'') <br> Mann + Gudo (Godo) | ''Guotman'' <br> Gudo + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манар]]''' | [[Герман (імя)|Герман]] | ''Manarius'' (''Manahari'') <br> Mann + Heri (Hari) | ''Hermann'' (''Harimann'') <br> Heri (Hiro) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манят|Манят (Манат)]]''' | | ''Mannato'' <br> Mann + Joto <br> Mann + Hatho (Adi) | ''Hadoman'' <br> Hatho (Adi) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантур|Мантур (Мінтур)]]''' | | ''Mandur'' (''Mandor'') <br> Mann + Torro | ''Tormann'' <br> Torro + Mann |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міркель|Міркель (Мэркель, Мэрхель, Мархіль)]]''' | — | ''Merkil'' (''Merkel'', ''Marchilo'') <br> Marcho + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маркальд]]''' | | ''Marcold'' (''Marcald'') <br> Marcho + Waldo | ''Valadamarca'' <br> Waldo + Marcho |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маргер]]''' | | ''Margger'' <br> Marcho + Ger | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Март (імя)|Март (Мерт)]]''' | — | ''Marti'' (''Mardo'', ''Merti'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Марціла|Марціла (Мартэла)]]''' | — | ''Martilo'' <br> Marti + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мардвін (імя)|Мардвін (Мортвін)]]''' | | ''Martoin'' (''Merduwinus'') <br> Marti (Mardo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маста|Маста (Масьць, Машт, Міст)]]''' | — | ''Masto'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масьціла|Масьціла (Мастала, Масталь, Мастэль)]]''' | — | ''Mastilo'' (''Mastalo'', ''Mastal'') <br> Masto + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масьцін]]''' | — | ''Mastin'' <br> Masto + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мастаўт|Мастаўт (Масталт, Машталт, Маштаўт, Мештаўт, Мішталт, Міштаўт)]]''' | | ''Mastoaldus'' <br> Masto + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Масьцівіл|Масьцівіл (Маствіл, Моствіл)]] | | Masto + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мат (імя)|Мат (Меда)]]''' | — | ''Matto'' (''Mado'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мадзейка|Мадзейка (Мадзека, Мядзейка, Мэдыка, Медзіка, Мацейка)]]''' | — | ''Madacho'' (''Mädecke'', ''Maticke'') <br> Matto (Mado) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медзел|Медзел (Медзіла, Маціль)]]''' | — | ''Mädel'' (''Meddil'', ''Medulo'', ''Madelo'') <br> Matto (Mado) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медзін|Медзін (Медзень, Мэдын)]]''' | — | ''Meddin'' (''Medden'') <br> Matto (Mado) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Матывік]]''' | | ''Matouigius'' (''Mathwig'', ''Medovicus'') <br> Matto (Mado) + Wigo (Wic) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медвін]]''' | | ''Medwinus'' (''Matuvin'') <br> Matto (Mado) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Матар]]''' | | ''Matter'' (''Mather'') <br> Matto + Heri (Hari) | ''Herimat''<br> Heri + Matto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медгін|Медгін (Метгін, Медакін)]]''' | | ''Matgen'' <br> Matto (Mado) + -kin <br> Matto (Mado) + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медрык|Медрык (Метрык, Матрык, Мітрык)]]''' | | ''Mederic'' (''Mēdrīc'', ''Metrick'', ''Mathrich'') <br> Matto (Mado) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Магон]]''' | — | ''Magonus'' (''Maganus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйн|Мэйн (Майн, Мейн, Мейнь)]]''' | — | ''Meyn'' (''Megin'', ''Meino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнэль|Мэйнэль (Майнэль)]]''' | — | ''Meynell'' <br> Meyn + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мейнуш]]''' | — | ''Mejnuš''{{Заўвага|name="Чэхія"}} (''Majnuš''{{Заўвага|name="Чэхія"}}) <br> Meyn + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнар|Мэйнар (Майнар)]]''' | | ''Meinar'' <br> Meyn + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнарт|Мэйнарт (Мэйнард, Мейнарт, Мэйнэрт, Мейнард, Майнарт, Майнард)]]''' | | ''Meinart'' (''Meynard'') <br> Meyn + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Міл (імя)|Міл (Міла, Міль, Мель)]]''' | — | ''Milo'' (''Melus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілейка|Мілейка (Міліка, Мілека, Мелека)]]''' | — | ''Milleke'' (''Milike'', ''Melleko'') <br> Milo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілен|Мілен (Мелін, Мэлін, Мелен, Мелень, Мілень, Мілін)]]''' | — | ''Mellen'' (''Melin'') <br> Milo (Melus) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мельбут|Мельбут (Мільбут)]]''' | | ''Melbodo'' (''Mellobod'', ''Mellobaud'') <br> Milo (Melus) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мільвід|Мільвід (Мельвід)]]''' | | ''Melvid'' (''Melewidis'') <br> Milo (Melus) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілар]]''' | | ''Milehar'' <br> Milo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мелкід|Мелкід (Мільгед, Мільгет)]]''' | | ''Meligedius'' <br> Milo (Melus) + Geda (Giddo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілкін|Мілкін (Мелькін, Мількен, Мільгін)]]''' | | ''Millikin'' <br> Milo (Melus) + Ginno <br> Milo + -kin | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мільконт|Мільконт (Мелькунт)]]''' | | ''Milgunt'' <br> Milo + Gunth (Kunth) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мільмонт|Мільмонт (Мэльмонт, Мільмунт)]] | | Milo + Mund (Munt) <br> ''Malmund'' <br> Malo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілят|Мілят (Мілёт, Мялюта)]]''' | | ''Milliot'' (''Melot'') <br> Milo (Melus) + Joto (Juto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мін|Мін (Мен, Мінь, Мень)]]''' | — | ''Minno'' (''Menno'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінейка (імя)|Мінейка (Мініка, Мінка, Менейка, Меніка)]]''' | — | ''Minnico'' (''Meniko'') <br> Minno (Menno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінела|Мінела (Меніль, Менюл)]]''' | — | ''Mennel'' (''Minel'', ''Minnul'') <br> Minno (Menno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мінялк|Мінялк (Міналг, Мінаўг, Мінэльг, Менелк)]] | [[Альгмін]] | Minno + Helgi (Alko) | Helgi (Algo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінбут]]''' | [[Бутмін]] | ''Menbodo'' <br> Minno (Menno) + Bodo (Budo) <br> Minno + Boto (Buto) | ''Butmen'' <br> Boto (Buto) + Minno <br> ''Budmyn'' <br> Bodo (Budo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінаўт|Мінаўт (Міналт, Міналта, Меналта)]]''' | | ''Minolt'' (''Minaut'', ''Menalt'') <br> Minno + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінвід|Мінвід (Мінвіт, Менвід)]]''' | [[Відзімін (імя)|Відзімін]] | ''Minuit'' <br> Minno + Wido <br> ''Meginwid'' <br> Meyn (Megin) + Wido | Wido + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінігайла (імя)|Мінігайла (Мінгель, Мэнгель, Мэнгела)]]''' | [[Гайлімін]] | ''Minigelus'' (''Mengel'') <br> Minno (Menno) + Gailo (Gelo) | ''Geleminus'' <br> Gailo (Gelo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгіла]]''' | | ''Mengilo'' (''Menkilo'') <br> Minno (Menno) + Gilo | ''Gilmin'' (''Gilmen'') <br> Gilo + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгер]]''' | [[Гермін]] | ''Minger'' (''Menger'') <br> Minno (Menno) + Gero | ''Germinus'' <br> Gero (Giro) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгірд]]''' | | ''Mingard'' <br> Minno + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінігаўд|Мінігаўд (Менгаўд, Мінгоўд, Менькоўт)]]''' | | ''Menegald'' (''Minegolt'') <br> Minno (Menno) + Goldo <br> ''Menigaut'' <br> Minno (Menno) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгін|Мінгін (Мінген, Менгін, Мэнкін)]]''' | | ''Mennigen'' (''Mennikin'', ''Minchin'') <br> Minno (Menno) + -kin <br> Minno (Menno) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгуд|Мінгуд (Мінгот)]]''' | [[Гудымін]] | ''Mengodus'' (''Mengotus'') <br> Minno (Menno) + Gudo (Godo) | ''Goudemen'' <br> Gudo + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінар|Мінар (Мінэр)]]''' | | ''Minar'' (''Miner'') <br> Minno (Menno) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінард|Менарт (Мінарт, Мінард)]]''' | | ''Mennert'' (''Minart'', ''Minard'') <br> Minno (Menno) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міндоўг (імя)|Міндаў (Міндоўг, Міндак, Міндаг, Мендак, Мендаг, Мэндаг, Мэндах)]]''' | [[Даўмен]] | ''Mindach'' (''Mendoch'') <br> Minno (Menno) + Daugo (Davo) <br> Meyn + Dago | ''Dauman'' <br> Daugo (Davo) + Mann <br> Daugo (Davo) + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінконт]]''' | [[Кантмін]] | ''Menegundia'' <br> Minno (Menno) + Gunth (Kunth) | ''Cundomenus'' <br> Gunth (Kunth) + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мінімонт|Мінімонт (Мінімунд, Мінімунт)]] | [[Мантымін]] | Minno + Mund (Munt) <br> ''Maginmund'' <br> Meyn (Megin) + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінят|Мінят (Мінют)]]''' | | ''Miniatus'' <br> Minno + Joto (Juto) <br> Minno + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінда|Мінда (Мінта, Мента, Манта)]]''' | — | ''Manto'' (''Mende'', ''Minte'', ''Mente'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінціла|Мінціла (Манціла, Мінтэль, Мендзіла, Міндзель)]]''' | — | ''Mindilo'' (''Mantillo'', ''Mintel'', ''Mendilo'') <br> Manto (Minte) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінтаўт|Мінтаўт (Менталт)]]''' | [[Таўцімін]] | ''Mindelt'' (''Mendelt'', ''Mandelt'') <br> Manto (Minte) + Waldo (Walt) <br> Minno + Teudo (Taut) | Teudo (Taut) + Minno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мендэр|Мендэр (Мэндэр, Мантэра, Міндэр, Мандэр, Мандр, Мінтар)]]''' | | ''Mender'' (''Mantarius'', ''Minder'') <br> Manto (Mende) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мендрык|Мендрык (Мэндрык, Мандрык, Міндрык, Мендрэк)]]''' | | ''Mendrick'' (''Mandariks'', ''Mendrich'') <br> Manto (Mende) + Rick | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міра (імя)|Мера (Мер, Мар)]]''' | — | ''Mero'' (''Miro'', ''Maro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мірэйка|Мірэйка (Мярэйка, Марэйка, Мерка, Мірка)]]''' | — | ''Mirica'' (''Mereko'', ''Marêke'', ''Mercke'') <br> Mero (Miro) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мерула|Мерула (Марыла, Мерла, Марэла, Мірэла)]]''' | — | ''Merula'' (''Marilo'', ''Merlo'', ''Marellus'', ''Mirella'') <br> Mero + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мірын|Мірын (Марын, Мэрэн)]]''' | — | ''Marinus'' (''Merrin'', ''Mehren'') <br> Mero (Maro) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міруш|Міруш (Маруш)]]''' | — | ''Merusch'' <br> Mero (Miro) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Марбут]]''' | | ''Marbotte'' (''Meriboto'') <br> Mero (Maro) + Boto (Buto) | ''Botmar'' <br> Boto (Buto) + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мервін|Мервін (Марвін, Мірвін)]]''' | | ''Mervinus'' (''Maruin'') <br> Mero (Maro) + Wino | ''Winimar'' <br> Wino + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маргела|Маргела (Мергель, Маргель, Маргайла, Маргаль)]]''' | | ''Mergell'' <br> Mero (Maro) + Gailo (Gelo) | ''Geilamer'' (''Gelmer'') <br> Gailo (Gelo) + Mero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маркунт]]''' | | ''Margundis'' (''Mariconda'') <br> Mero (Maro) + Gunth (Kunth) | ''Gundemar'' (''Cundmar'') <br> Gunth (Kunth) + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мармонт|Мармонт (Марымонт, Мірмант)]]''' | | ''Marmundus'' (''Marmont'', ''Marimundo'', ''Miramunda'') <br> Mero (Maro) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мут|Мот (Мут, Мод, Моць)]]''' | — | ''Mot'' (''Muta'', ''Moda'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Моціка|Моціка (Мацейка, Моцейка, Муцейка)]]''' | — | ''Motico'' (''Muteke'') <br> Mot (Muta) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Маціла|Муціла (Мутэль, Маціла, Мацель)]]''' | — | ''Mutila'' (''Mutel'', ''Motilo'') <br> Mot (Muta) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мудзін|Мудзін (Мудын)]]''' | — | ''Modin'' (''Muttin'') <br> Mot (Muta) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мутаўт]]''' | | ''Muotolt'' <br> Mot (Muta) + Waldo (Walt) <br> Mot (Muta) + Teudo (Taut) | ''Teutmodus'' <br> Teudo (Teuth) + Mot |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мотвіл|Мотвіл (Модвіл)]]''' | | ''Moetwil'' <br> Mot (Muta) + Wilo | ''Willimot'' <br> Wilo + Mot |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мотар|Мотар (Мутар, Модэр)]]''' | | ''Motar'' (''Muotar'', ''Moder'') <br> Mot + Heri (Hari) | ''Herimot'' <br> Heri + Mot |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мус|Мус (Муш, Музь)]]''' | — | ''Mus''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Musz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мусіла|Мусіла (Мусель)]]''' | — | ''Musilo'' (''Musula'') <br> Mus + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мунд|Монт (Мунд, Мунт, Монд, Мундзь, Мондзь)]]''' | — | ''Mund'' (''Munt'', ''Mond'', ''Mont'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мандзейка|Мандзейка (Мундзейка, Монцека, Манцейка)]]''' | — | ''Mundicho'' (''Mondicus'') <br> Mund (Mont) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мундыла (імя)|Мантыла (Монтэль)]]''' | — | ''Muntilo'' (''Montel'') <br> Mund (Munt) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтуш|Монтуш (Монтш)]]''' | — | ''Muntsch'' <br> Mund (Mont) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтаўт|Монтаўт (Монталт, Монталд, Мунталт)]]''' | [[Валімонт]] | ''Montald'' (''Montault'', ''Mundoald'') <br> Mund (Munt) + Waldo (Walt) <br> Mund (Munt) + Teudo (Taut) | ''Walmont'' (''Waltmunt'') <br> Waldo (Walt) + Mund (Munt) <br> ''Teutmunt'' <br> Teudo (Teuth) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мандывік]]''' | [[Вігмант]] | ''Mundivicus'' <br> Mund + Wigo (Wic) | ''Wigmunt'' (''Wicmund'') <br> Wigo (Wic) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантывід (імя)|Мантывід (Мунтвід, Мондвід)]] | [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]] | Mund (Munt) + Wido | ''Widmund'' <br> Wido + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтвіл|Монтвіл (Мунтвіл, Мондвіл)]]''' | [[Вілімонт]] | ''Muntwil'' <br> Mund (Munt) + Wilo | ''Wilmunt'' <br> Wilo + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантывін]]''' | | ''Mondawin'' (''Mundawins'') <br> Mund (Munt) + Wino | ''Winimunt'' <br> Wino + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантыгайла (імя)|Мантыгайла (Мантыгал, Мунтыгайла)]]''' | [[Галімонт]] | ''Montigel'' <br> Mund (Munt) + Gailo (Gelo) | ''Galmund'' <br> Gailo (Gelo) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантыгерд (імя)|Мантыгерд (Мунтыгерд, Мундыгерд, Мантыгард, Монтгард)]]''' | [[Гірдзімонт]] | ''Mundgerd'' (''Mundgerdr'') <br> Mund + Gerd | ''Gardmund'' (''Gertmund'') <br> Gerd (Gardo) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мондар|Мондар (Мондэр, Монтар)]]''' | | ''Munder'' (''Munter'', ''Mundher'') <br> Mund (Munt) + Heri (Hari) | ''Hermunt'' (''Herimont'') <br> Heri + Mund (Mont) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтарт]]''' | | ''Mundert'' (''Mundhart'') <br> Mund (Munt) + Hardt (Hart) | ''Hardmunt'' (''Hartomund'') <br> Hardt (Hart) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантымін]] | [[Мінімонт]] | Mund (Munt) + Minno | Minno + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мундэрых (імя)|Мондрык]]''' | | ''Mondericus'' (''Mondrich'', ''Mundericus'') <br> Mund + Rick | ''Richmont'' <br> Rick (Rih) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантрым (імя)|Мантрым (Мунтрым, Мондрым)]] | [[Рымант]] | Mund (Munt) + Rim | ''Rimunt'' <br> Rim + Mund (Munt) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нейка]]''' | — | ''Naicho'' (''Necke'', ''Nacho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нагела|Нагела (Нагель, Найгель, Найгайла)]]''' | | ''Nagel'' (''Nagal'') <br> Naicho (Nacho) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Наймант|Наймант (Нэймант, Намонт)]]''' | | ''Naimundus'' (''Neimundus'') <br> Naicho + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нань]]''' | — | ''Nanno'' (''Nenna'', ''Nannus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наніка]]''' | — | ''Nannicha'' <br> Nanno + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нанарт|Нанарт (Нангарт, Нанэрт, Нэнарт, Ненарт, Нінарт)]]''' | | ''Nanhart'' (''Nennert'') <br> Nanno (Nenna) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Наць]]''' | — | ''Nath'' (''Nato'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Натар (імя)|Натар (Надэр, Нядар)]]''' | | ''Nater'' (''Nadhere'') <br> Nath + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нед|Нед (Ніт, Нідзь, Нець]])''' | — | ''Nieth'' (''Nied'', ''Nid'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ніціла]]''' | — | ''Nitilo'' (''Nidilo'', ''Nittel'') <br> Nieth (Nid) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нігайла|Нігайла (Негела, Нігал)]]''' | | ''Negele'' (''Niegel'') <br> Nieth + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нітар|Нітар (Нідэр, Нэйдэр)]]''' | | ''Nieter'' (''Nither'', ''Nidar'') <br> Nieth (Nid) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нітарт]]''' | | ''Nitart'' (''Nithart'') <br> Nieth + Hardt (Hart) | ''Hartnid'' <br> Hardt (Hart) + Nieth (Nid) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нетымер]]''' | | ''Nitimerus'' (''Niemer'') <br> Nieth + Mero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нода|Нода (Нота, Ноць, Нут)]]''' | — | ''Noddo'' (''Noto'', ''Noth'', ''Nutte'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нацейка|Нацейка (Надзейка)]]''' | — | ''Nothicho'' (''Nodiko'') <br> Noddo (Noto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нацель]]''' | — | ''Notilo'' (''Nötel'', ''Noddilo'') <br> Noddo (Noto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нутаўт]]''' | | ''Notaldus'' (''Noteldus'') <br> Noddo (Nutte) + Teudo (Taut) <br> Noddo (Nutte) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нутар|Нутар (Нотар)]]''' | | ''Nudhari'' (''Nothar'') <br> Noddo (Nutte) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нор (імя)|Нор (Нар, Нер)]]''' | — | ''Noro'' (''Nero'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарэйка|Нарэйка (Нарыка, Норка)]]''' | — | ''Noriko'' (''Norke'') <br> Noro + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарэла|Нарэла (Нарэль)]]''' | — | ''Narelo'' <br> Noro (Nero) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нерын|Нерын (Нерэн)]]''' | — | ''Nerin'' (''Norin'') <br> Noro (Nero) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наруш|Наруш (Нарэш, Нарыш, Нараш)]]''' | — | ''Norusch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Noreš''{{Заўвага|name="Чэхія"|Германска-славянскае імя, якое азначалася ў Чэхіі}}, ''Norisch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Noro + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарбар]]''' | | ''Norber'' <br> Noro + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Норбэрт|Нарборт (Норбэрт)]]''' | | ''Norbert'' (''Nerbertus') <br> Noro (Nero) + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарбут (імя)|Нарбут (Нарбот, Норбут, Нарбуд, Нарыбут)]]''' | [[Бутнар]] | ''Narbot'' (''Norpoth'', ''Nierbota''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Norpod'') <br> Noro + Boto (Buto) <br> Noro + Bodo (Budo) | ''Botner''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Buthneri''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Boto (Buto) + Noro (Nero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарвід|Нарвід (Норвід, Нервід)]]''' | | ''Norvid'' (''Narvid'') <br> Noro + Wido | ''Widhener'' <br> Wido + Noro (Nero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарвіл]]''' | | ''Norvilus'' <br> Noro + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Нарывойша|Нарывойша (Нарвайс, Нарвойш, Нарвэйша, Нарвэйш, Норвэйш, Нарвош)]] | [[Войшнар]] | Noro + Weise (Wiso) <br> Noro + Waiso (Voysch) | ''Wießner'' <br> Weise (Wiso) + Noro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наргайла|Наргайла (Наргейла, Наргела)]]''' | | ''Nargella'' <br> Noro (Nero) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарман|Нарман (Норман, Нармен)]]''' | | ''Norman'' (''Neriman'') <br> Noro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарымонт (імя)|Нарымонт (Нарымунт, Нормунт, Нармунт)]]''' | | ''Normunt'' (''Normundus'') <br> Noro + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нарт|Нарт (Норда)]]''' | — | ''North'' (''Nardo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нартаўт|Нартаўт (Нартольт)]]''' | | ''Nartolt'' (''Nortold'') <br> North + Waldo (Walt) <br> Noro (Nero) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нявіла|Нявіла (Нівіла, Навіла)]]''' | — | ''Newilo'' <br> Niwo (Nevo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нявойст]]''' | — | ''Neosta'' <br> Niwo (Nevo) + -st- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Нявойна]] | | ''Nevin'' <br> Niwo (Nevo) + Wino (Weine) <br> Niwo (Nevo) + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Невярд|Невярд (Невярт)]]''' | | ''Niviard'' (''Niewerth'') <br> Niwo (Nevo) + Hardt | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Неўрад]]''' | | ''Niwrat'' (''Neurodus'') <br> Niwo (Nevo) + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нястольт]]''' | | ''Nistaldus'' <br> Nistio + Waldo <br> Niwo (Nevo) + Stalto | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ота]]''' | — | ''Oto'' (''Odo'', ''Audo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Адыла|Аціла (Ятыла, Аўдзіла)]]''' | — | ''Otilo'' (''Audilo'') <br> Oto (Audo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Одзін (імя)|Одзін]]''' | — | ''Odin'' <br> Oto (Odo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Отаўт]]''' | | ''Ottolt'' <br> Oto + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Атгін]]''' | | ''Otken'' (''Oetgen'') <br> Oto + -kin <br> Oto + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Атмут]]''' | | ''Otmot'' <br> Oto + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Адрык]]''' | | ''Odric'' <br> Oto (Odo) + Rick | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Окель]]''' | — | ''Ockel'' (''Okilo'') <br> Occo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пац|Пац (Пач)]]''' | — | ''Pazzo'' (''Patza'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пацолт|Пацолт (Пецальт)]]''' | | ''Pazolt'' (''Petzold'') <br> Pazzo + Waldo (Walt) <br> Petz + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Прош|Прош (Прыш)]]''' | — | ''Brezzo'' (''Prosch'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Прэзгінт|Прэзгінт (Брозгінт, Брызгінд, Брышгінт)]] | | Brezzo (Prosch) + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Прышмонт|Прышмонт (Прашмунт, Прэшмунт, Прышымунд, Прызмант)]]''' | | ''Prosmund'' (''Brosmundus'') <br> Brezzo (Prosch) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рабан|Рабан (Рапан, Грабан)]]''' | — | ''Rabanus'' (''Rapan'', ''Hraban'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рапа (імя)|Рапа (Рап)]]''' | — | ''Rappo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рапш]]''' | — | ''Rapsch'' <br> Rabanus (Rappo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рага|Рага (Рэга)]]''' | — | ''Rago'' (''Ragi'', ''Reggi'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагіла|Рагіла (Рагул, Рагла)]]''' | — | ''Ragilo'' (''Regula'', ''Raggl'') <br> Rago (Reggi) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагінь|Рагін (Рагіна, Рэгін, Рэгінь, Рагінь, Рагіня)]]''' | — | ''Ragenus'' (''Ragina'', ''Regin'') <br> Rago + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагвалод (імя)|Рагвалод (Рэгвальд)]]''' | | ''Ragvald'' <br> Rago + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагайла|Рагайла (Рагела, Рагель, Рагаль, Рэгель)]]''' | | ''Ragel'' (''Rogello'', ''Regel'') <br> Rago (Reggi) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыгмонт|Рыгмонт (Рыгмунт)]]''' | | ''Regimunt'' (''Ragemunt'') <br> Rago (Reggi) + Mund (Munt) <br> ''Rigmunt'' <br> Rick + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раган]]''' | — | ''Raganus'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйн (імя)|Рэйн (Райна, Рэйна, Рэйнь, Райнь)]]''' | — | ''Rein'' (''Raino'', ''Reyne'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйнальд|Рэйнальд (Рэйнальт, Рэгінальд)]]''' | | ''Reinald'' (''Raginald'') <br> Rein (Raganus) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэнігер|Рэнігер (Рэнікер)]]''' | | ''Ranniger'' (''Renger'', ''Renker'', ''Ragingar'') <br> Rein (Raganus) + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйнар]]''' | | ''Reinar'' (''Raganhar'') <br> Rein (Raganus) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раймунд|Раймунд (Раймунт, Рэймунд, Рэймунт, Раймонт, Рэймант)]]''' | | ''Raimund'' (''Raymond'', ''Raginmund'') <br> Rein (Raganus) + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ракель|Ракель (Ракіль)]]''' | — | ''Rakila'' <br> Raco (Rako) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рад|Рад (Рат, Радзь)]]''' | — | ''Rado'' (''Rato'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзіка|Радзіка (Радзейка)]]''' | — | ''Radike'' (''Radeke'', ''Radacho'') <br> Rado + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзіла|Радзіла (Раціла, Радзель, Радуль)]]''' | — | ''Radila'' (''Ratilo'', ''Radel'', ''Radulus'') <br> Rado + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзень|Радзень (Рацін, Радзін)]]''' | — | ''Radin'' (''Rattin'', ''Radden'') <br> Rado (Rato) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радун|Радун (Радон, Радзюн)]]''' | — | ''Raduni'' <br> Rado + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радаш|Радаш (Радзюш, Радш, Раташ)]]''' | — | ''Radusch'' (''Ratsch'') <br> Rado (Rato) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ратаўт|Ратаўт (Раталт, Раталд)]]''' | | ''Ratolt'' (''Ratald'', ''Rataud'') <br> Rado (Rato) + Waldo (Walt) <br> Rado + Teudo (Taut) | ''Waltrat'' <br> Waldo (Walt) + Rado (Rato) <br> ''Teudrad'' <br> Teudo (Teuth) + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзівіл (імя)|Радзівіл (Рацівіл, Радвіл)]]''' | | ''Ratwilius'' <br> Rado (Rato) + Wilo | ''Wilrad'' <br> Wilo + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радавін|Радавін (Радвін)]]''' | | ''Radowin'' (''Radwin'') <br> Rado + Wino | ''Winirad'' <br> Wino + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радыгайла]]''' | | ''Ratgeil'' (''Redgell'') <br> Rado (Rato) + Gailo | ''Geilrad'' (''Gailrat'') <br> Gailo + Rado (Rato) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ратман (імя)|Ратман (Радман, Радзіман, Радаман, Радэман)]]''' | | ''Ratman'' (''Radman'', ''Rademann'') <br> Rado (Rato) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Радзімін|Радзімін (Радмін)]] | | Rado + Minno | ''Minrath'' (''Menrad'') <br> Rado (Rato) + Minno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзімонт]]''' | | ''Radmunt'' (''Ratemund'') <br> Rado + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Разела|Разела (Расель, Разель, Разэль, Ражэла)]]''' | — | ''Razala'' (''Rassel'') <br> Razo (Rasse) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рам]]''' | — | ''Ramo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Раміла|Раміла (Рамэль)]]''' | — | ''Ramilo'' (''Ramel''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ramo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамут|Рамут (Рамот, Рамуць)]]''' | — | ''Ramut'' <br> Ramo + -t- <br> Ramo + Mot (Muta) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамша]]''' | — | ''Ramsch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Ramysch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Ramesch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Rames''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ramo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамаўт]]''' | | ''Ramaldus'' (''Ramolt'', ''Ramoudt'') <br> Ramo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамант|Рамант (Рамунт, Ромунт, Ромунд)]]''' | | ''Ramunt'' <br> Ramo + Mund (Munt) <br> ''Romont'' (''Romundus'') <br> Hrodo (Roda) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рань]]''' | — | ''Rano'' (''Rahn'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раніла]]''' | — | ''Ranila'' <br> Rano + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ранвід]]''' | | ''Ranoid'' (''Ranvid'') <br> Rano + Wido | ''Widerannus'' <br> Wido + Rano |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ранда|Ранда (Рант, Рэнт, Рандзь)]]''' | — | ''Rando'' (''Ranto'', ''Rento'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандзіла]]''' | — | ''Randilo'' <br> Rando + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандзін]]''' | — | ''Randinus'' (''Randenus'') <br> Rando + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандар|Рандар (Рандэр)]]''' | [[Ерандзь]] | ''Randhar'' (''Randhere'') <br> Rando + Heri (Hari) | ''Herrand'' (''Harranth'') <br> Heri (Hari) + Rando (Ranto) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рука (імя)|Рука (Рук)]]''' | — | ''Rucco'' (''Rocco'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рокіль|Рокіль (Рукель, Рукля)]]''' | — | ''Rocula'' (''Rochilo'', ''Rukiel''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Ruclo'') <br> Rucco (Rocco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рукша]]''' | — | ''Rocksch'' <br> Rucco (Rocco) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Руга]]''' | — | ''Rugo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Руген (імя)|Руген (Ругін)]]''' | — | ''Rugin'' <br> Rugo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рувіль]]''' | — | ''Rowilo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рума|Рума (Рум, Ром, Ромь)]]''' | — | ''Rumo'' (''Ruom'', ''Rom'', ''Hruam'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамейка|Рамейка (Румейка, Роміка, Руміка)]]''' | — | ''Rümecke'' (''Hromiko'') <br> Rumo (Hruam) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румель|Румель (Ромель, Румуль)]]''' | — | ''Rummel'' (''Rommel'') <br> Rumo (Ruom) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румін|Румін (Ромен)]]''' | — | ''Rumin'' (''Romenus'') <br> Rumo (Ruom) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ромат]]''' | — | ''Romatus'' <br> Rumo (Ruom) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румш|Румш (Ромыш, Ромш)]]''' | — | ''Rumsch'' (''Römisch'') <br> Rumo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румбольд|Румбольд (Румпольд, Румбоўд, Рамбальт, Ромбаль)]]''' | | ''Rumbold'' (''Rumpolt'', ''Rumbaut'', ''Rumbolt'', ''Rumpel'') <br> Rumo + Bald (Boldt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ромбут|Ромбут (Румбут)]]''' | | ''Rombodus'' <br> Rumo (Ruom) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамвольт|Рамвольт (Румвольд, Рамульт, Ромальд, Рамуальд)]]''' | | ''Romualt'' (''Romuald'', ''Rumolt'', ''Romald'') <br> Rumo (Ruom) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Руна (імя)|Руна (Рунь)]]''' | — | ''Runo'' (''Run'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рунейка|Рунейка (Руніка, Ранейка)]]''' | — | ''Runnecke'' (''Runica'') <br> Runo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рупейка|Рупейка (Рупка)]]''' | — | ''Rupke'' <br> Rupo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рост (імя)|Рост (Росьць, Русьць)]]''' | — | ''Rost'' (''Rust'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Русьцейка|Русьцейка (Росьцейка, Ростэк, Русьцік, Рушцейка)]]''' | — | ''Rosteck'' <br> Rost (Rust) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Расьціла]]''' | — | ''Rustil'' <br> Rost (Rust) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ростан]]''' | — | ''Rostan'' (''Ruston'') <br> Rost + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рустэн|Рустэн (Рустэнь, Ростэнь, Ростын)]]''' | — | ''Rusten'' (''Rosten'') <br> Rost (Rust) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ростаўт|Ростаўт (Росталт, Роштаўт)]]''' | | ''Rostoldus'' (''Rostaldus'', ''Rustoldus'') <br> Rost (Rust) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рык|Рык (Рэйх)]]''' | — | ''Rick'' (''Rih'', ''Reiche'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыхіла (імя)|Рыкель]]''' | — | ''Richilo'' (''Rikila'', ''Richela'') <br> Rick (Rih) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыбалт|Рыбалт (Рыбальт)]]''' | [[Болтрык]] | ''Ribald'' <br> Rick (Rih) + Bald | ''Boldericus'' <br> Bald (Boldt) + Rick |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыгала|Рыгала (Рыгель, Рыгайла, Рыкайла)]]''' | | ''Ricgela'' <br> Rick (Rih) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыконт]]''' | [[Гундэрык (імя)|Кондрыка]] | ''Rihcund'' <br> Rick (Rih) + Gunth (Kunth) | ''Condricus'' <br> Gunth (Kunth) + Rick |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыхлік]]''' | | ''Richlich'' <br> Rick (Rih) + *Lic | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рым (імя)|Рым]]''' | — | ''Rim'' (''Rimo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымейка|Рымейка (Рымка)]]''' | — | ''Rimicho'' <br> Rim + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымель]]''' | — | ''Riemel'' (''Rimila'') <br> Rim + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэмест]]''' | — | ''Rimisto'' (''Remistus'') <br> Rim + -st- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымут|Рымут (Рымуць)]]''' | — | ''Rymut''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Rim + -t- <br> Rim + Mot (Muta) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымша|Рымша (Рымуш, Рымаш)]]''' | — | ''Rymsza''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Rim + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымбут]]''' | [[Бутрым]] | ''Rimbotus'' (''Rembod'') <br> Rim + Boto (Buto) <br> Rim + Bodo (Budo) | ''Bauderrim'' <br> Bodo (Budo) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымальд]]''' | | ''Rimald'' <br> Rim + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымавід (імя)|Рымавід (Рымвід, Рынвід)]] | | Rim + Wido <br> ''Rennuit'' <br> Rein + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымгайла|Рымгайла (Рымегель, Рымгейла, Рымгел, Рымкайл)]] | | ''Rimagil'' (''Rimgils'') <br> Rim + Gilo (< Gisel) <br> Rim + Gailo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымгальд]]''' | [[Гаўдрым]] | ''Rimigaud'' <br> Rim + Gaudo | Gaudo + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымар (імя)|Рымар (Рымэр, Рымер)]]''' | | ''Rimarus'' (''Rimer'') <br> Rim + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымард]]''' | | ''Rimmert'' (''Rymard'', ''Rimhart'') <br> Rim + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымконт]]''' | [[Кантрым]] | ''Rimigundus'' <br> Rim + Gunth (Kunth) | ''Gondarim'' <br> Gunth (Kunth) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыман]]''' | | ''Rimann'' <br> Rim + Mann <br> Rick (Rih) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымант|Рымант (Рымунд, Рымунць, Рымонд)]]''' | [[Мантрым (імя)|Мантрым]] | ''Rimunt'' (''Rimund'') <br> Rim + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымтаўт|Рымтаўт (Рымталт, Рынтаўт)]] | | Rim + Teudo (Teudo) <br> ''Rintolt'' (''Rindolt'') <br> Rindr + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынк|Рынк (Рынка, Рынг)]]''' | — | ''Rinco'' (''Ringk'', ''Ringo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынгіла|Рынгель (Рынкель, Рынгала, Рынгайла)]]''' | — | ''Ringel'' (''Rinkel'', ''Ringilo'') <br> Rinco (Ringk) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынкун]]''' | — | ''Ringun'' <br> Rinco (Ringk) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынгольд (імя)|Рынгольд (Рынгальд, Рынгвальд)]]''' | | ''Ringold'' (''Ringwald'') <br> Rinco (Ringk) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыда|Рыда (Рыд, Рыдзь)]]''' | — | ''Rido'' (''Rito'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдзіка|Рыдзіка (Рыдык)]]''' | — | ''Redeco'' <br> Rido + -k- <br> Rado + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдэль|Рыдэль (Рытэль)]]''' | — | ''Riedel'' <br> Rido (Rito) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рытэн]]''' | — | ''Rieden'' <br> Rido (Rito) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рытаўт]]''' | | ''Ritoldus'' (''Ritaud'') <br> Rido (Rito) + Waldo (Walt) | ''Waltrid'' <br> Waldo (Walt) + Rido <br> ''Theutrid'' <br> Teudo (Teuth) + Rido |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдмонт]]''' | | ''Redmund'' <br> Rido + Mund (Munt) <br> Rado + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саба]]''' | — | ''Saba'' (''Sabas'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сабіла (імя)|Сабіла (Сабела, Сабуль, Забіла, Забела, Забель, Жабела)]]''' | — | ''Sabilo'' (''Sabel'', ''Sabulo'') <br> Saba + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сабіна|Сабіна (Сабін)]]''' | — | ''Sabine'' <br> Saba + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шабэр|Шабэр (Шабер)]]''' | | ''Sabherus'' <br> Saba + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сава (імя)|Сава]]''' | — | ''Soava'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савіла|Савіла (Савула, Савала, Савуль, Саваль, Саўль, Завіла, Шавіла, Савель, Шавела)]]''' | — | ''Savilo'' (''Sauulo'', ''Savalo'', ''Saul'') <br> Soava + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савігайла|Савігайла (Саўгел, Салгел)]]''' | | ''Savigello'' <br> Soava + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савігін|Савігін (Саўгін, Савукін, Саўген, Шаўген, Шаўкін, Жаўгін)]]''' | | ''Sawkin'' <br> Soava + -kin <br> Savas + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўгут|Саўгут (Саўгуць)]]''' | | ''Savegotus'' (''Savegotis'') <br> Soava + Gudo (Godo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўконт]]''' | | ''Savegonte'' <br> Soava + Gunth (Cund) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Савімонт]] | | Soava + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўрык|Саўрык (Сеўрык)]]''' | | ''Savericus'' (''Severicus'') <br> Soava + Rim | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Савірым]] | | Soava + Rim | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сак|Сак (Зак, Шак, Жак, Зага, Жага)]]''' | — | ''Sack'' (''Sacco'', ''Saage'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сакель|Сакель (Жакель, Жагіль, Шакель)]]''' | — | ''Sakel'' (''Sagilo'') <br> Sack + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сакень|Сакень (Сакен, Сакін, Шакен, Загень)]]''' | — | ''Sacken'' (''Sagin'') <br> Sack + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жагель|Жагель (Загала, Жагала, Сагайла, Жагайла)]]''' | | ''Sagel'' (''Sagalo'') <br> Sack (Saage) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жагар|Жагар (Загар, Закар, Жакор)]]''' | | ''Sagar'' (''Sahker'') <br> Sack (Saage) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сала (імя)|Сала (Шаль, Заль, Жоль)]]''' | — | ''Salvo'' (''Sallo'', ''Selo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салейка|Салейка (Салука, Салік, Салька, Шалейка, Залейка, Жалека, Жалейка, Сялейка)]]''' | — | ''Saleko'' (''Salucho'', ''Salico'', ''Selke'') <br> Salvo (Sallo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салін]]''' | — | ''Salina'' <br> Salvo (Sallo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салата (імя)|Салата (Саладзь)]]''' | | ''Saletho'' (''Salat'', ''Salado'') <br> Salvo (Sallo) + -t- | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сельвін|Сельвін (Салавін, Шалавін)]]''' | | ''Selwin'' (''Salawins'', ''Seleuuin'') <br> Salvo (Selo) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сальгер|Сальгер (Зальгер, Жалагер, Шалагір)]]''' | | ''Salger'' (''Salager'') <br> Salvo (Sallo) + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салкірд|Салкірд (Саўгірд, Саўгард)]]''' | | ''Salgerd'' (''Salgerðr'', ''Salgard'') <br> Salvo (Sallo) + Gerd (Gyrd) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саламан|Саламан (Сальман, Саліман, Шаламан, Саўман, Саламен)]]''' | | ''Salaman'' (''Salman'', ''Saleman'') <br> Salvo (Sallo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жалмонт]]''' | | ''Salmond'' (''Salamund'') <br> Salvo (Sallo) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сань]]''' | — | ''Sanno'' (''Senne'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Санель|Санель (Саніль, Сяніла, Сініла, Сенель, Сініль)]]''' | — | ''Sanilo'' (''Senilo'') <br> Sano (Senne) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сангушка|Сангаў (Сангушка)]] | | Sano + Gawo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Санда|Санда (Санта, Занта, Шанда)]]''' | — | ''Sando'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сандзейка]]''' | — | ''Sandika'' <br> Sando + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жандзель|Жандзель (Шэндзель)]]''' | — | ''Sandel'' (''Sendel'') <br> Sando + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сантаўт|Сантаўт (Жонтаўт)]]''' | | ''Santold'' <br> Sando + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зантэр|Зантэр (Сандэр, Сандар, Зандэр, Зандар, Жантар, Шантэр, Шандэр, Шандар)]]''' | | ''Santer'' (''Sander'', ''Sandheri'', ''Santari'') <br> Sando + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шандрык]]''' | | ''Sandrih'' <br> Sando + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сар|Сар (Сер, Сэр, Зара, Шар)]]''' | — | ''Sarus'' (''Serre'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарэйка|Сарэйка (Сарака, Зарык, Сярэйка, Сэрэйка, Серака, Шарэйка, Шарка, Жарэйка)]]''' | — | ''Saracho'' (''Saricho'', ''Serecho'') <br> Sarus (Serre) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарала|Сарала (Зарала, Сарул, Серуль, Сарыла, Сарэла, Сарэль, Шэрэль)]]''' | — | ''Saralo'' (''Serulus'', ''Sarilo'', ''Sarelo'') <br> Sarus (Serre) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сярбут|Сярбут (Сарбут)]]''' | | ''Serbutt'' (''Saraboto'') <br> Sarus (Serre) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарвід|Сарвід (Зарвід, Сэрвід, Шэрвід)]]''' | | ''Sarvidis'' <br> Sarus + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарвіла|Сарвіла (Сярвіла, Сэрвіла, Шэрвіла)]]''' | | ''Sarvilo'' (''Servil'') <br> Sarus + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргель|Саргель (Саргейла, Саргайла, Сяргель, Сяргайла)]]''' | | ''Sargeli'' <br> Sarus + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргонт]]''' | | ''Sergunda'' <br> Sarus (Serre) + Gunth | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргоўд|Саргоўд (Саргаўт, Сарголт)]]''' | | ''Saregaud'' <br> Sarus + Gaud | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргут|Саргут (Саргода, Саргот, Шэргут, Саркут)]]''' | | ''Sargood'' (''Sergudo'', ''Serecutus'') <br> Sarus + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарман|Сарман (Сермана, Шараман)]]''' | | ''Saraman'' (''Sermanus'') <br> Sarus + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сармонт|Сармонт (Шармонт, Жармонт, Жэрмунт)]]''' | | ''Sarmund'' (''Saramund'') <br> Sarus + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Застаўд (імя)|Застаўд (Застальд, Зашталд, Зашталт, Жостаўд, Жосталт, Жажтаўт, Шэйстаўт)]] | | з + [[Яштальд|Аштаўт]]{{Заўвага|Параўн.: ''Dawid Żminigajło Jawgiel'', т. б. ''z Minigajła''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 303, 443.</ref>}} <br> Zeiz + Teudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Свала|Свала (Швала)]]''' | — | ''Swala'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Свалегед (імя)|Свалегед (Сьвелегат)]] | | Swala + Gedo (Geto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жвангін|Жвангін (Звангін)]]''' | | ''Suanikin'' (''Schwankinna'') <br> Svano + -kin <br> Svano + Ginno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінт|Сьвінта (Сьвіта, Сьвець, Жвін, Сьвен, Швінта)]]''' | — | ''Suint'' (''Swind'', ''Suitha'', ''Schwenn'', ''Schwindt'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінцейка|Сьвінцейка (Зьвініка, Сьвецека)]]''' | — | ''Suithiko'' (''Schwincke'', ''Schwindtke'') <br> Suint (Suitha) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінтыла (імя)|Сьвінтэла (Сьвінтала, Швінтэль, Сьвітэль, Сьвідэль, Зьвіндзель, Зьвінель)]]''' | — | ''Svinthila'' (''Suitila'', ''Suentilo'') <br> Suint + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвідон|Сьвідон (Сьвідун)]]''' | — | ''Suidun'' (''Switun'') <br> Suint + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жывінбуд (імя)|Жывінбуд]]''' | | ''Switbodo'' <br> Suint (Suitha) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвентагал|Сьвентагал (Зьвінгель, Жвінгель)]] | | Suint + Gailo | ''Galsuintha'' (''Gelsuint'') <br> Gailo (Gelo) + Suint |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Швендэр|Швендэр (Сьвіндэр, Сьвідэр, Свэндар, Сьвінтар, Швыдэр)]]''' | | ''Schwender'' (''Swindheri'', ''Swidher'', ''Schwieder'') <br> Suint (Suitha) + Heri | ''Heriswind'' <br> Heri + Suint (Swind) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвінтарог (імя)|Сьвінтарог (Сьвентарог, Швінтарог, Швентарог)]] | | Suint + Rago | ''Raginswinda'' <br> Rago + Suint (Swind) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвідрыгайла (імя)|Сьвідрыгайла (Сьветрыгайла, Швітрыгайла, Сьвідрыгела)]] | | Suedrik (Swithric) + Gailo (Gelo) <br> Suint + Ricgela <br> Suint (Suitha) + Rick (Rih) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінтаўт|Сьвінтаўт (Сьвенталд, Сьвентальд)]]''' | | ''Switald'' (''Swindolt'') <br> Suint (Suitha) + Waldo (Walt) <br> Suint (Suitha) + Teudo (Taut) | ''Waltswind'' <br> Waldo (Walt) + Suint (Swind) <br> ''Theutsuint'' <br> Teudo (Teuth) + Suint |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зыбела|Зыбела (Сыбель)]]''' | — | ''Sibilo'' <br> Sibo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зіга (імя)|Жыга (Зыга, Жык, Жэга)]]''' | — | ''Sigo'' (''Sick'', ''Segga'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зігіла (імя)|Жыгіла (Сыгіла, Сігіл, Шыгель, Жыгуль, Жыгла, Зегель, Зекель, Секіл)]]''' | — | ''Sigilo'' (''Segil'', ''Siekel'') <br> Sigo (Sick) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгун|Жыгун (Зыгун, Жыгон)]]''' | — | ''Sigun'' (''Siguni'') <br> Sigo (Sick) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыбальт|Зыбальт (Зыбульт)]]''' | | ''Sibald'' (''Sibold'') <br> Sigo + Bald | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыбар|Жыбар (Зыбар, Зыбэр, Сібар, Сыбэр, Жыбэр, Шыбар, Шэбар)]]''' | | ''Siber'' (''Sibar'') <br> Sigo + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыбарт|Жыбарт (Жыбэрт, Зыбарт, Зыбэрт, Шыбарт, Жыбірт)]]''' | | ''Siebart'' (''Sybert'', ''Sigbert'') <br> Sigo + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зігібут|Зігібут (Зыбут, Жыбуда, Жыбуць, Шыбот, Шыбут, Зэбут, Шэбут)]]''' | | ''Sigibot'' (''Sieboth'', ''Sibodo'') <br> Sigo (Segga) + Boto (Buto) <br> Sigo + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жывальт|Жывальт (Зывальт, Зэвэльт)]]''' | | ''Siwaldus'' (''Sigiwald'') <br> Sigo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зіварт|Зіварт (Зывэрт, Жыварт, Сіварт)]]''' | | ''Siwart'' (''Siewert'', ''Sigiward'') <br> Sigo + Wardo (Warto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгаўд|Жыгаўд (Шыгаўдзь)]]''' | | ''Sigaud'' <br> Sigo + Gaudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыгел|Зыгел (Зыгель, Зэгала, Сігель, Жыгель, Жыгала, Сігайла, Жыгайла)]]''' | | ''Sigelo'' (''Sigala'', ''Sigel'', ''Segel'') <br> Sigo (Segga) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зэгерд|Зэгерд (Жыгарт, Сігірд)]]''' | | ''Segard'' (''Sigerd'', ''Sigart'', ''Sigird'', ''Siggard'') <br> Sigo (Segga) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыгер|Зыгер (Зыгар, Жыгер, Жыгар, Жыкар, Шыкер, Зэгар)]]''' | | ''Siger'' (''Sigher'', ''Sikar'') <br> Sigo (Sick) + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгуць|Жыгуць (Жыгота)]]''' | | ''Sigot'' (''Sægut'') <br> Sigo + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шыдаг]]''' | | ''Sidag'' (''Sigdag'') <br> Sigo + Dago | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыман|Зыман (Зыгман, Жыгман, Жыман, Зымань)]]''' | | ''Sieman'' (''Siegmann'') <br> Sigo + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сімут|Сімут (Сымут, Шымут)]]''' | | ''Simot'' (''Sigimout'') <br> Sigo + Mot (Muta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгімонт|Жыгімонт (Зыгмунт, Жыкмонт, Зымонт, Сымунт, Сімонт)]]''' | | ''Sigimunt'' (''Sigimund'', ''Zygmont''{{Заўвага|name="Польшча"}}, Żygmont{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Simund'', ''Symont'') <br> Sigo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зэгрыда]]''' | | ''Segrida'' (''Sigrida'') <br> Sigo (Segga) + Rido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шэйбар]]''' | | ''Seiber'' <br> *Seio + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сайбут|Сайбут (Сэйбот, Сейбут, Сэйбут, Шэйбут)]]''' | | ''Seyboth'' (''Seiboth'') <br> *Seio + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зэйвальд|Зэйвальд (Жэйвэльт)]]''' | | ''Seywaldus'' (''Seivalt'') <br> *Seio + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саймонт|Саймонт (Саймунт, Сеймант, Шэймант, Жаймонт)]]''' | | ''Seymund'' (''Seimund'') <br> *Seio + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зынь|Зынь (Зінь, Сінь, Зын, Жынь, Жын)]]''' | — | ''Sino'' (''Sini'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сінгер|Сінгер (Сынгер, Шынгер, Шынгір)]]''' | | ''Singer'' (''Singar'') <br> Sino + Gero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зінар]]''' | | ''Siner'' (''Sinner'') <br> Sino + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зынгель|Зынгель (Жынгель, Жынгал, Жынгіль, Сынгайла, Сінгайла)]]''' | | ''Singel'' (''Singilo'') <br> Singo + -l- <br> ''Sinigala'' <br> Sino + Gailo (Galo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жында|Жында (Зында)]]''' | — | ''Sindo'' (''Sindt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сындык|Сындык (Сындзік, Сіндзік)]]''' | — | ''Sindico'' <br> Sindo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жындуль|Жындуль (Жындэль, Жынтэль)]]''' | — | ''Sindulus'' (''Sindel'', ''Sintela'') <br> Sindo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шымбольт]]''' | | ''Sinbald'' (''Sendebald'') <br> Sindo (Sindt) + Bald (Boldt) | ''Baltsint'' <br> Bald + Sindo (Sindt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сынталт|Сынталт (Сынтаўт)]]''' | | ''Sintualdus'' (''Sindolt'') <br> Sindo + Waldo (Walt) | ''Waltsinda'' <br> Waldo (Walt) + Sindo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіндэр|Сіндэр (Сындэр, Шындэр, Шынтар)]]''' | | ''Sinder'' (''Sindheri'', ''Sintar'') <br> Sindo + Heri | ''Ersind'' <br> Heri + Sindo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скальк|Скальк (Скал, Сколк, Шальк)]]''' | | ''Scalc'' (''Schalch'', ''Schelck'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скольберт]]''' | | ''Skolbert'' <br> Scalc (Schalch) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Скальбут]] | | Scalc (Schalch) + Boto (Buto) | ''Butaskalks'' <br> Boto (Buto) + Scalc |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скаламонт (імя)|Скаламонт (Скамонд, Скамонт)]]''' | | ''Scelemundus'' (''Scelemondo'', ''Scemund'') <br> Scalc (Schalch) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скольд]]''' | — | ''Sculd'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Скалдвіл|Скалдвіл (Скаўдвіл)]] | | Sculd + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скаўгерд|Скаўгард (Сколгірд, Скаўдэгірд)]]''' | | ''Skowgard'' (''Skovgaard'', ''Skjaldgerðr'') <br> Sculd + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скера|Скера (Скіра)]]''' | — | ''Scira'' (''Sciri'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірыла|Скірыла (Скерэль, Скірэль, Скерла)]]''' | — | ''Scirilo'' (''Skerilo'') <br> Scira + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скіран]]''' | — | ''Skerun'' <br> Scira + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірвін|Скірвін (Скервін)]]''' | | ''Scirwine'' (''Sherwin'') <br> Scira + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Скіргайла (імя)|Скіргайла (Скірыгайла, Скіргал, Шыргал)]] | | Scira + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірман]]''' | | ''Scirman'' (''Scearmann'') <br> Scira + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірмант|Скірмант (Скірымонт, Скірымунт, Скірмунт, Скірмунд)]]''' | | ''Sciremunt'' (''Skīrmund'') <br> Scira + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скудэр]]''' | | ''Scoder'' <br> Scot + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сома (імя)|Сома (Сума)]]''' | — | ''Somo'' (''Sumo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саміла|Саміла (Суміла, Сумела, Сумель, Шуміла, Шумель)]]''' | — | ''Sumila'' <br> Somo (Sumo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Соман|Соман (Суман, Шуман)]]''' | — | ''Sumuni'' <br> Somo (Sumo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сомалт]]''' | | ''Somald'' <br> Somo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сумонт|Сумонт (Самонт, Шумонт)]]''' | | ''Sommund'' <br> Somo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стана|Стана (Штэйна, Штэйн)]]''' | — | ''Steina'' (''Stean'', ''Sten'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Станіка|Станіка (Станейка)]]''' | — | ''Steneke'' (''Steinicke'') <br> Steina (Stean) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Станвіла]] | | Steina (Stean) + Wilo | ''Wilstan'' <br> Wilo + Steina (Stean) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стангель|Стангель (Штангель)]]''' | | ''Stengel'' (''Stangel'') <br> Steina (Stean) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стангір|Стангір (Станкар, Штэнгер)]]''' | [[Керстэн]] | ''Staniger'' (''Stanker'', ''Stankar'', ''Steiniger'') <br> Steina (Stean) + Gero (Giro) | ''Kerstin'' (''Girstano''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gero (Kero) + Steina (Sten) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Суг|Суг (Шук)]]''' | — | ''Sugo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сугінт|Сугінт (Сугент)]]''' | | ''Sugenti'' <br> Sugo + Gento <br> Sugo + -nd- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жугар|Жугар (Жугер)]]''' | | ''Sugarius'' (''Suger'') <br> Sugo + Heri (Hari) <br> ''Sutgarius'' <br> Sudo + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Суда|Суда (Сута, Судзь, Суць, Жудзь)]]''' | — | ''Sudo'' (''Suto'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзіла|Судзіла (Судзель, Суціла, Шудзіла)]]''' | — | ''Sudila'' (''Sudela'') <br> Sudo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзень|Судзень (Судзін, Шудзень, Жудзін)]]''' | — | ''Suden'' <br> Sudo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сударг]]''' | | ''Sudergo'' <br> Sudo + Argo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судар|Судар (Судзер, Сутар, Жудзер)]]''' | | ''Suderus'' (''Sudarius'', ''Sutari'') <br> Sudo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сутарт]]''' | | ''Sutardus'' (''Suthardus'') <br> Sudo (Suto) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судман]]''' | | ''Sudhman'' <br> Sudo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судымуд]]''' | | ''Sutmodis'' <br> Sudo (Suto) + Mot (Moda) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзімонт (імя)|Судзімонт (Судымунд, Судымунт)]]''' | | ''Sudhmund'' <br> Sudo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зута|Зута (Зота, Жута, Жуць, Жоць)]]''' | — | ''Zuto'' (''Zotto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зутан]]''' | — | ''Zotan'' <br> Zuto (Zotto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жутаўт|Зутаўт (Зотаўт, Жутальт, Жутаўт)]]''' | | ''Zotolt'' <br> Zuto (Zotto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Суня|Суня (Шуня)]]''' | — | ''Sunja'' (''Sonna'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Соніка|Соніка (Шунейка)]]''' | — | ''Sonnica'' (''Sunneke'') <br> Sunja (Sonna) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунела]]''' | — | ''Sunilo'' (''Sunila'') <br> Sunja + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонбут]]''' | | ''Sonobodis'' <br> Sunja (Sonna) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунігайла (імя)|Сунігайла (Сунгал, Сангел, Шангайла, Зонгал, Жонгал)]]''' | | ''Sunigelo'' <br> Sunja + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунгард|Сунгард (Сонгард)]]''' | | ''Sungart'' (''Songarta'') <br> Sunja + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонгуць|Сонгуць (Жонкуць)]]''' | | ''Sungod'' (''Sunegod'') <br> Sunja (Sonna) + Gudo (Guta) | ''Godsune'' <br> Gudo + Sunno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонкін|Сонкін (Сунгін, Сонгін)]]''' | | ''Sunken'' <br> Sunja (Sonna) + -kin <br> Sunja (Sonna) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сунда|Сунда (Сонда, Зунда, Жунд)]]''' | — | ''Sundo'' (''Sondo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сундаўт|Сундаўт (Сунтаўт, Сонтаўт)]]''' | | ''Sundolt'' (''Sunduald'') <br> Sundo + Waldo (Walt) <br> Sundo + Teudo (Daut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сундар]]''' | | ''Sunder'' (''Sunthar'') <br> Sundo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зусель]]''' | — | ''Susilo'' <br> Suso + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сыр (імя)|Сыр (Сыса, Сур, Зыра)]]''' | — | ''Sirio'' (''Siso'', ''Surro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сірэйка|Сірэйка (Сірык, Сірка, Сырэйка, Шырэйка, Зырка, Жырка)]]''' | — | ''Sireke'' (''Sirica'') <br> Sirio + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сырбут|Сырбут (Сірбут, Сурбот)]]''' | | ''Sirobodus'' (''Sisebut'') <br> Sirio (Siso) + Boto (Buto) <br> Sirio (Siso) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сырвід|Сырвід (Сырвіт, Сэрвіт, Шырвіт, Шырвід, Сурвід, Журвід)]]''' | | ''Sisuita'' (''Sesuito'') <br> Sirio (Siso) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурвіла|Сурвіла (Сурвіл, Сурывіла, Шурвіла, Сырвіла, Шырвіл)]]''' | | ''Surville'' <br> Sirio (Surro) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурвін|Сурвін (Шырвін, Жырвін)]]''' | | ''Surawine'' <br> Sirio (Surro) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргірд]]''' | | ''Sirigardus'' <br> Sirio + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сургонт|Сургонт (Сыргунт, Суркунт, Сургун, Сурконт, Суркант)]]''' | | ''Sisigunda'' (''Surrigvn'') <br> Sirio (Siso) + Gunth <br> ''Surgant'' <br> Sirio (Surro) + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргоўд|Сіргоўд (Сургоўд, Сіргольд)]]''' | | ''Siriaud''{{Заўвага|у гэтай зафіксаванай у крыніцах форме g перайшло ў i}} <br> Sirio (Surro) + Gaud | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргут|Сіргут (Сіргуд, Сыргут, Шыргут, Сургут)]]''' | | ''Sireguti'' (''Sisagut'') <br> Sirio (Siso) + Gudo (Guta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурман|Сурман (Шурман, Шурмен, Шырман, Сысман, Зызман, Шышман)]]''' | | ''Surman'' <br> Sirio (Surro) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сурмін|Сурмін (Шырмін)]] | | Sirio (Surro) + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шырмер|Шырмер (Шышымар, Жыжмар, Жыжмэр)]]''' | | ''Sisimir'' <br> Sirio (Siso) + Mero (Miro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сысымунд|Сысымант (Сысмунт, Сірмонт, Шырмунт, Зырмант, Жырмант, Жырмунт)]]''' | | ''Sisemund'' (''Sirmont'', ''Sirmund'') <br> Sirio (Siso) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сір’ят|Сір’ят (Сыр’ят, Сур’ят)]] | | Sirio (Surro) + Joto <br> Sirio (Surro) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіт (імя)|Сіт (Сіда, Сіць, Сідзь, Зыд, Зыдзь, Жыць, Жыд)]]''' | — | ''Sito'' (''Sido'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жыдзейка|Жыдзейка (Жыдык, Сыдыка, Сідзіка, Сідзейка, Сядзейка)]]''' | — | ''Siddeke'' (''Siedeck'', ''Sidicho'') <br> Sito (Sido) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіціла|Сіціла (Зыдэль, Жыдзель, Шытыла, Сяціла)]]''' | — | ''Sitil'' (''Sidila'', ''Siedel'') <br> Sito (Sido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зіцін|Зіцін (Жыцень, Жыдэн)]]''' | — | ''Sittin'' (''Sidden'') <br> Sito + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жыдавін|Жыдавін (Зідавін)]]''' | | ''Sidewine'' <br> Sito (Sido) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сыдэр|Сыдэр (Зыдар, Жыдар)]]''' | | ''Sidierius'' (''Seederius'') <br> Sito (Sido) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жытмунт|Жытмунт (Жытамонт)]]''' | | ''Sidimund'' <br> Sito (Sido) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сявела]]''' | — | ''Sevila'' <br> Sevia + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таль (імя)|Таль (Дала)]]''' | — | ''Talo'' (''Telo'', ''Dahl'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талейка|Талейка (Таліка, Талька, Далека)]]''' | — | ''Taleke'' (''Taliko'', ''Talke'', ''Dalleke'') <br> Talo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таліла|Таліла (Талела)]]''' | — | ''Thalilo'' (''Tellelli'') <br> Talo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дальна|Дальна (Дален, Тален)]]''' | — | ''Dalina'' (''Dallen'', ''Thalen'') <br> Talo (Dahl) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талюш|Талюш (Талюша)]]''' | — | ''Talsche'' (''Dalusch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Talo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Талівойша|Талівойша (Талівош, Тальвэш)]] | | Talo + Waiso (Voysch) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дальман|Дальман (Тальман, Тальмэн)]]''' | | ''Dalman'' (''Tallman'') <br> Talo (Dahl) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талмут]]''' | | ''Talamot'' (''Talmut'') <br> Talo + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талімонт (імя)|Талімонт (Талімунт, Тальмонт, Далмунт)]]''' | | ''Talamundus'' (''Talmont'', ''Dalmund'') <br> Talo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таліят|Таліят (Талет, Талят, Далят)]]''' | | ''Talet'' <br> Talo + Joto <br> Talo + Hatho (Adi) <br> Talo + -t- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тора (імя)|Тора (Тара, Тура)]]''' | — | ''Torro'' (''Tara'', ''Turo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турэйка|Турэйка (Турэка, Тарэйка)]]''' | — | ''Thureke'' <br> Torro (Turo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турэла|Турэла (Турэль, Тарыла)]]''' | — | ''Turrell'' (''Darila'') <br> Torro (Turo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турын (імя)|Турын (Торень, Торн)]]''' | — | ''Torin'' <br> Torro (Turo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарант|Тарант (Турант, Таранда)]]''' | — | ''Tourant'' (''Turant'', ''Tourand'', ''Tharanth'') <br> Torro (Turo) + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарут|Тарут (Таруць)]]''' | — | ''Tarut'' <br> Torro (Tara) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дарбут]]''' | | ''Darebodus'' (''Thorbod'') <br> Torro (Tara) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Торвальд (імя)|Таральд (Торальдзь, Таралд)]]''' | | ''Taruald'' (''Thorald'') <br> Torro + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарвід|Тарвід (Торвід, Дарвід)]]''' | | ''Torvid'' (''Darvid'') <br> Torro + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дарвіл]]''' | | ''Tharuila'' (''Dorvil'') <br> Torro (Tara) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турвін]]''' | | ''Thurwine'' (''Torvin'') <br> Torro (Turo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Торыгаўт]]''' | | ''Torgaut'' (''Þórgautr'') <br> Torro + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарман|Тарман (Турман, Дарамен)]]''' | | ''Tormann'' (''Thurman'') <br> Torro + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дармонт|Дармонт (Дормант)]]''' | | ''Darmundus'' (''Dormont'', ''Tormund'') <br> Torro (Tara) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўда (імя)|Тоўт (Тэўт, Тэўць, Тоўць, Доўт, Доўда, Толт, Долт, Дзіт)]]''' | — | ''Teudo'' (''Teuth'', ''Deut'', ''Taut'', ''Daut'', ''Ditt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыдзіка|Тыдзіка (Тоўтка, Тоўтык, Талцік, Толтык, Тытэйка, Тэтэйка, Доўтка)]]''' | — | ''Thiediko'' (''Theudiko'', ''Tetiko'') <br> Teudo (Teuth) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдыла (імя)|Таўціл (Тэўціл, Тоўтэль, Тальціл)]]''' | — | ''Teutilo'' <br> Teudo (Taut) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дудан|Дудан (Даўтан)]]''' | — | ''Dudan'' (''Deotan'', ''Theudan'') <br> Teudo (Deut) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтэн|Таўтэн (Таўдзін)]]''' | — | ''Teuten'' (''Teudin'', ''Theotin'') <br> Teudo (Taut) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыбарт]]''' | | ''Tiebert'' (''Teutbert'') <br> Teudo (Teuth) + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўтабод (імя)|Таўбут (Дыбут, Цябот, Цебут, Табут)]]''' | [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]] | ''Teubod'' (''Diebot'', ''Thiabod'', ''Teutbodus'') <br> Teudo (Taut) + Bodo (Budo) <br> Teudo (Teuth) + Boto (Buto) <br> ''Taboth'' <br> Dago + Boto (Buto) | ''Butaldus'' (''Botaldus'') <br> Boto (Buto) + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тоўтвал]]''' | | ''Teodwal'' <br> Teudo (Taut) + Wal | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдавальд (імя)|Тэльтаўт (Дзівалт, Дзевалт, Тывульт)]]''' | | ''Teutald'' (''Diwolt'', ''Dewalt'', ''Theudovald'') <br> Teudo (Deut) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтвід|Таўтвід (Таўдвід, Таўвід)]]''' | | ''Teutwidis'' (''Teudoidis'') <br> Teudo (Taut) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцівіл (імя)|Таўцівіл (Тэўтывіл, Таўдвіл, Даўтвіл, Даўдвіл)]]''' | [[Вілтаўт]] | ''Theudowills'' (''Theowilh'') <br> Teudo (Taut) + Wilo | ''Wiltolt'' <br> Wilo + Teudo (Taut) <br> Wilto + Teudo (Taut) <br> Wilto + Waldo (Walt) <br> ''Wilithuta'' <br> Wilo + Teudo (Teuth) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтвін|Таўтвін (Тэтвін)]]''' | [[Вінтаўт]] | ''Teutwin'' (''Tietwin'') <br> Teudo (Taut) + Wino | ''Wintold'' <br> Wino + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тоўтэр|Тоўтэр (Доўтар, Даўтэр, Тытар)]]''' | | ''Theuter'' (''Deuter'', ''Thiether'') <br> Teudo (Teuth) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доўтарт|Доўтарт (Даўторт, Даўдэрт)]]''' | | ''Deutert'' (''Dautert'', ''Deudert'', ''Teuthart'') <br> Teudo (Daut) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігін|Таўцігін (Таўдзікін, Таўдгін, Таўткін, Таўдкін, Талцігін, Таўгін, Таўген)]]''' | [[Гінтаўт]] | ''Theudekin'' (''Deutgen'', ''Duethekin'') <br> Teudo (Deut) + -kin <br> Teudo (Deut) + Ginno | ''Gentaltus'' <br> Ginno (Genno) + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігіл]]''' | | ''Theudigilius'' <br> Teudo (Taut) + Gilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўгінт|Таўгінт (Таўтгінт)]]''' | | ''Theogint'' <br> Teudo (Taut) + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігерд|Таўцігерд (Тэўтыгерд, Таўгірт)]]''' | | ''Teutgerdis'' (''Teutgardis'') <br> Teudo (Taut) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыдман|Тыдман (Дытман, Дзітман, Дзітмань)]]''' | | ''Tiedmann'' (''Ditman'', ''Teutman'') <br> Teudo (Deut) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Таўцімін|Таўцімін (Таўтмін)]] | | Teudo (Taut) + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдырых|Тыдрых (Тыдрык, Дытрых, Дыдрых, Дыдрык, Дзітрык, Дзетрык)]]''' | | ''Thidrich'' (''Ditricus'', ''Didrik'', ''Dettrich'', ''Theutrich'') <br> Teudo (Ditt) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Транята (імя)|Транята (Трайнята, Трайнят, Трайнат, Транят)]] | | Troannus + Joto <br> Troannus + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Труда|Трут (Труць, Трод, Трот, Торт, Друт, Друта, Друць, Дорт)]]''' | — | ''Trudo'' (''Drutus'', ''Trut'', ''Drott'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Друцейка|Друцейка (Дардзейка)]]''' | — | ''Drudeke'' (''Drudico'') <br> Trudo (Drutus) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тартыла|Тартыла (Трудзіла, Друціла, Друтэль, Друтыль)]]''' | — | ''Trudila'' (''Drudilo'', ''Drutel'') <br> Trudo (Trut) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Труцень|Труцень (Трудзень, Друтынь, Друцень, Туртын)]]''' | — | ''Trutin'' (''Thrudine'') <br> Trudo (Drutus) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тройдзень (імя)|Тройдзень (Тройдзін)]]''' | — | ''Trodden'' (''Truiden'', ''Trodinus'') <br> Trudo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Тартавід]] | | Trudo (Trut) + Wido | ''Widrud'' <br> Wido + Trudo (Drutus) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Дротвіл|Дротвіл (Друтвіл, Дродвіл)]] | | Trudo (Drutus) + Wilo | ''Wildrud'' <br> Wilo + Trudo (Drutus) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Трубіла]]''' | — | ''Trubilo'' <br> Trubo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туба]]''' | — | ''Tubo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тубела|Тубела (Тубіль, Тубель)]]''' | — | ''Tuobilo'' <br> Tubo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тола|Тола (Тула)]]''' | | ''Tollo'' (''Tulla'', ''Dolo'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дольвін]]''' | | ''Dolwin'' (''Tulwine'') <br> Tollo (Dolo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тульгаўд|Тульгаўд (Тулакалд)]]''' | | ''Dolcaudus'' <br> Tollo (Tulla) + Gaudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дульмант|Дульмант (Доламунт, Долмант, Дольмант, Тольмант)]]''' | | ''Tolmunt'' <br> Tollo (Dolo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тума|Тума (Дома)]]''' | — | ''Tumo'' (''Duomo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дамейка|Дамейка (Дамека)]]''' | — | ''Dommick'' (''Domec'', ''Domke'') <br> Tumo (Duomo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туміла|Туміла (Таміла, Туміль, Тумель, Думель)]]''' | — | ''Tuomila'' (''Tumila'', ''Dummel'') <br> Tumo (Duomo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Домін]]''' | — | ''Domin'' <br> Tumo (Duomo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Домаш|Домаш (Доміш, Тумаш)]]''' | — | ''Domisch'' (''Domas''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Dumas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Tumo (Duomo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тумар (імя)|Тумар (Тумер, Домар, Томар)]]''' | | ''Thumer'' (''Domarius'') <br> Tumo (Duomo) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Даматурт]]''' | | ''Domedrudis'' <br> Tumo (Duomo) + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дундзіла]]''' | — | ''Tuntil'' <br> Tunto (Dundo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тот|Тот (Дода, Туць, Дуда)]]''' | — | ''Tota'' (''Tuoto'', ''Dodo'', ''Duda'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туцейка|Туцейка (Дудзіка, Додык)]]''' | — | ''Tuoticha'' (''Doudiche'', ''Dodico'') <br> Tota (Tuoto, Dodo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тутыла|Тутыла (Дудэла, Дудэль)]]''' | — | ''Tuotilo'' (''Totila'', ''Dodilo'', ''Dudel'') <br> Tota (Tuoto, Dodo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дудзен|Дудзен (Дудзін)]]''' | — | ''Duden'' (''Dudin'', ''Dodin'') <br> Tota (Dodo, Tuoto) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доман|Доман (Дотман)]]''' | | ''Domann'' (''Totman'') <br> Tota (Dodo) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гуга|Гуга (Юга)]]''' | — | ''Hugo'' (''Ugo'', ''Ucho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Убер|Убер (Губэр, Убэр, Убар)]]''' | | ''Uber'' (''Huber'', ''Hugbero'') <br> Hugo (Ucho) + Baro <br> Oto + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Убарт|Убарт (Убэрт, Губэрт, Юбарт)]]''' | | ''Ubert'' (''Hubert'') <br> Hugo (Ucho) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Югель|Югель (Угаль, Югайла)]]''' | | ''Hugel'' (''Hugal'', ''Jugellus'') <br> Hugo (Ucho) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Уграт]]''' | | ''Hughrat'' (''Hugirat'') <br> Hugo (Ucho) + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ань|Ань (Ана, Ень)]]''' | — | ''Ano'' (''Enno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энейка|Энейка (Эніка, Аніка, Яніка)]]''' | — | ''Enneco'' (''Ennika'', ''Annico'') <br> Ano (Enno) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энель|Энель (Аніла)]]''' | — | ''Enilo'' (''Anilo'') <br> Ano (Enno) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яноўд]]''' | | ''Ennold'' (''Analdus'') <br> Ano (Enno) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янвін|Янвін (Анвін)]]''' | | ''Anwin'' (''Anoin'') <br> Ano + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Увойна|Увойна (Увайн, Увайнь)]] | | ''Owine'' <br> Ano + Wino (Weine) <br> Ano + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энгель|Энгель (Енгель, Ангель, Янгель, Янгайла)]]''' | | ''Engell'' (''Engela'', ''Angelus'', ''Angala'') <br> Ano (Enno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ангот|Ангот (Ангуць, Анкуд, Янгут)]]''' | | ''Angodus'' (''Angot'') <br> Ano + Gudo (Got) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Анар|Анар (Янар)]]''' | | ''Anarr'' (''Anheri'', ''Enar'') <br> Ano + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Улеб]]''' | | ''Uleifr'' <br> Ano + Leifi (Laybo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліхвер|Аліфер (Аліхвер, Аліфір)]]''' | | ''Áleifr'' (''Olipher'') <br> Ano + Leifi | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Унгер|Унгер (Юнгер)]]''' | | ''Unger'' <br> Uno + Ger | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Унта]]''' | — | Unto (Undo) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ундзіла|Ундзіла (Ундзель, Унтэль)]]''' | — | ''Undila'' (''Undela'') <br> Unto (Undo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ундэр|Ундэр (Унтэр, Ундар)]]''' | | ''Untheri'' <br> Unto (Undo) + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ур]]''' | — | ''Uro'' (''Uhr'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урыка]]''' | — | ''Urich'' <br> Uro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урвік]]''' | | ''Urwick'' <br> Uro + Wigo (Wic) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урліх|Урліх (Урлік)]]''' | | ''Urlich'' <br> Uro + *Lic <br> Udal + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урман|Урман (Урмэн, Юрман)]]''' | | ''Urmann'' <br> Uro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ціла|Ціла (Ціль)]]''' | — | ''Tilo'' (''Zill'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цілен]]''' | — | ''Zillen'' (''Zilina'') <br> Tilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цільвін]]''' | | ''Tziliwin'' <br> Tilo (Zill) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цільмунт|Цільмунт (Цільмонт, Тыльмонт)]]''' | | ''Zilimund'' <br> Tilo (Zill) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Цьвербут|Цьвербут (Цьвірыбут, Цьвірбот)]] | | Twerda + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Цьвермунт]] | | Twerda + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шат|Шат (Шад, Шаць, Шадзь, Жад, Зад, Жат, Зат)]]''' | — | ''Schat'' (''Schad'', ''Scato'', ''Sado'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шацейка|Шацейка (Шадзейка, Задэйка, Задыка)]]''' | — | ''Scazciho'' (''Schatko''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Schat (Schad) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шаціла|Шаціла (Шацел)]]''' | — | ''Scazelo'' (''Schätzel'', ''Schadel'') <br> Schat + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Шадзібор|Шадзібор (Шатбар, Шайтбар)]] | | Schat (Schad) + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шадзівід|Шадзівід (Жадзівід, Задвід)]]''' | | ''Zedwyd''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Schat (Sado) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жадзьвін]]''' | | ''Saduinus'' (''Sadwin'') <br> Schat (Sado) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйка|Эйка (Айка)]]''' | — | ''Eicho'' (''Eich'', ''Aico'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйкель]]''' | — | ''Eichele'' <br> Eicho + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгант]]''' | — | ''Eigant'' (''Aigant'') <br> Eicho + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Айгуста|Айгуста (Айгуст, Агуста, Агуст)]]''' | — | ''Eggusta'' <br> Agi (Eicho) + -st- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбар (імя)|Эйбар]]''' | | ''Eyber'' <br> Eicho (Eich) + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбарт|Эйбарт (Эбарт, Эбэрт, Эберт)]]''' | | ''Eibert'' (''Ebart'', ''Ebert'') <br> Eicho (Eich) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбут|Эйбут (Эйбат, Айбут, Эйбуд)]]''' | [[Ботэй]] | ''Acbuto'' (''Acbod'') <br> Agi (Eicho) + Bodo (Budo) <br> Eicho (Eich) + Boto (Buto) | ''Bótey'' <br> Boto (Buto) + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эварт|Эварт (Эйварт, Эвэрт)]]''' | | ''Ewart'' (''Eivard'', ''Ewert'') <br> Eicho (Eich) + Wardo (Warto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвід|Эйвід (Айвід)]]''' | | ''Övid'' (''Ecgwid'') <br> Eicho (Eich) + Wido | ''Viðey'' <br> Wido + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвільд|Эйвільд (Эйвільт, Эвільд, Эвільт, Айвільт)]]''' | | ''Evilda'' (''Agoildis'') <br> Eicho (Eich) + Wild | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвінд|Эвінт]]''' | | ''Evind'' (''Eivind'') <br> Eicho (Eich) + Windo (Winito) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгаўд|Эйгаўд (Эгаўдзь)]]''' | | ''Eygautr'' (''Øygautr'') <br> Eicho (Eich) + Gaudo (Gauto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгела|Эйгела (Эйгель, Айгель, Эгела, Эйгала, Эйгайла)]]''' | | ''Eigel'' (''Aigel'') <br> Eicho (Eich) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгіл]]''' | | ''Eigil'' <br> Eicho (Eich) + Gilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгер|Эйгер (Эгер)]]''' | | ''Eygeirr'' (''ØygæiRR'', ''Eigar'') <br> Eicho (Eich) + Ger | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгерд|Эйгерд (Эйгард, Эгерд, Эйгірд, Айгірд)]]''' | | ''Eygerd'' (''Eygerðr'', ''Eigardus'', ''Eigaard'', ''Aigardus'') <br> Eicho (Eich) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгін|Эйгін (Эйкін, Айгін, Эйген)]]''' | | ''Eigina'' (''Eikin'', ''Eigen'', ''Aikin'', ''Aigina'') <br> Eicho (Aico) + Ginno <br> Eicho (Aico) + -kin | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгінт|Эйгінт (Эйгант, Эйгент, Эгінт)]]''' | | ''Eigint'' (''Eigant'') <br> Eicho (Eich) + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгот]]''' | | ''Eygoti'' (''Eyguti'', ''Øyguti'') <br> Eicho (Eich) + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйкар]]''' | | ''Aiccarius'' <br> Eicho (Aico) + Caro <br> ''Eckher'' (''Aicher'') <br> Eicho (Aico) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйруд]]''' | | ''Eirodus'' (''Eichrodus'') <br> Eicho (Eich) + Hrodo (Ruodo) | ''Rodney'' <br> Hrodo (Ruodo) + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйман|Эйман (Эйхман, Айман)]]''' | | ''Eimann'' (''Eichmann'') <br> Eicho (Eich) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймін|Эймін (Аймен)]]''' | | ''Eiminus'' (''Aimenus'', ''Aiminus'') <br> Eicho (Eich) + Minno (Menno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймут]]''' | | ''Eimuth'' (''Eimuot'') <br> Eicho (Eich) + Mot (Muta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймант|Эймант (Эймунд, Эймунт, Аймунт, Аймонт, Эйманд, Эмант)]]''' | | ''Eymunt'' (''Eymundus'', ''Aimont'', ''Eicmund'') <br> Eicho (Eich) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйнар|Эйнар (Айнар, Эйнэр, Энар)]]''' | | ''Einar'' (''Ainar'', ''Einher'', ''Enar'') <br> Eicho (Eich) + Noro <br> Eino + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эрык|Эрык (Акрык, Ерык, Ірык, Арык)]]''' | | ''Erik'' (''Ackrich'', ''Erik'', ''Yric'', ''Orikus'') <br> Eicho (Aico) + Rick (Rih) | ''Ríkey'' <br> Rick + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйрым|Эйрым (Айрым, Акрым, Эрым)]]''' | | ''Eckrim'' (''Agrim'') <br> Agi (Eich) + Rim | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйна]]''' | — | ''Eino'' (''Egino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйнік]]''' | — | ''Einicke'' <br> Eino + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйта|Эйта (Эйць, Эйдзь)]]''' | — | ''Eito'' (''Eido'', ''Aito'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйціла|Эйціла (Эйдзіл)]]''' | — | ''Eitel'' (''Aidilo'') <br> Eito (Eido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтун]]''' | — | ''Eidunn'' (''Aittuni'') <br> Eito (Eido) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтаўт|Эйтаўт (Айтаўт, Эйдаўт)]]''' | | ''Aitald'' (''Aitold'') <br> Eito (Aito) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтвіл|Эйтвіл (Эйдвіл, Эйцьвіл)]]''' | | ''Eidoila'' <br> Eito (Eido) + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтарт|Эйтарт (Айтарт, Этарт)]]''' | | ''Aitard'' (''Eidhart'', ''Ethardus'') <br> Eito (Aito) + Hardt (Hart) <br> ''Eyþrúður'' (''Aitrudis'') <br> Eicho (Aico) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтман]]''' | | ''Eitmann'' (''Eydtman'') <br> Eito + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Эйтмін|Эйтмін (Эйцімін, Эйдмін, Этмін, Айтмін)]] | | Eito + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эльзман]]''' | | ''Elsmann'' <br> Elis + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Алсмунт]]''' | | ''Ausmunds'' <br> Auso + Mund (Munt) <br> ''Elsmund'' <br> Elis + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янда|Янда (Ант, Энт. Янт)]]''' | — | ''Ando'' (''Ende'', ''Anto'', ''Ente'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндзель|Эндзель (Андала, Янтуль)]]''' | — | ''Endil'' (''Andela'', ''Andala'') <br> Ando (Ende) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндзінь|Эндзінь (Андзін)]]''' | — | ''Entin'' (''Anten'') <br> Ando (Ende) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янтаўт]]''' | | ''Antolt'' <br> Ando (Anto) + Waldo (Walt) <br> Ando (Anto) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Антавіт]]''' | | ''Antvit'' (''Anduit'') <br> Ando (Anto) + Wito | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Андрат]]''' | | ''Andrad'' <br> Ando + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндрык|Эндрых (Андрых, Андрык, Яндрык)]]''' | | ''Entrich'' (''Endrichs'', ''Andrich'', ''Andricus'') <br> Ando (Ende) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эрман|Эрман (Эрмэн, Ерман)]]''' | — | ''Erman'' (''Ermen'') |— |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эўдзіла|Эўдзіла (Эўціла)]]''' | — | ''Eudila'' <br> Euda + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юнк|Юнк (Юнга)]]''' | — | ''Jungo'' (''Junk'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юнгайла|Юнгайла (Юнгела, Юнгіл)]]''' | | ''Jungel'' <br> Jungo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Юнць|Юнць (Юнда)]]''' | — | ''Jundt'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Юндзіла|Юндзіла (Юндзель)]]''' | — | ''Jundel'' (''Juncila'', ''Junzila'') <br> Jundt + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юсіла]]''' | — | ''Jusila'' <br> Joso + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ява (імя)|Ява (Ева)]]''' | — | ''Aevo'' (''Evo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явін|Явін (Авін)]]''' | — | ''Evin'' (''Awin'') <br> Aevo (Evo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўбут]]''' | | ''Eubod'' <br> Aevo (Evo) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явалод|Яўлад (Евалт, Овальт)]]''' | | ''Ewald'' (''Avald'') <br> Aevo + Waldo <br> ''Hávaldr'' <br> Hatho + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явор|Явар (Явор, Авар, Овар)]]''' | | ''Awart'' <br> Aevo + Wardo (Warto) <br> ''Jovar'' (''Jovard'') <br> Jo + Wardo (Warto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явід]]''' | | ''Avid'' (''Áviðr'', ''Ovida'') <br> Aevo + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явіл|Явіл (Авіла, Явіла)]]''' | | ''Avila'' <br> Aevo + Wilo <br> ''Jovila'' (''Juwilo'') <br> Jo + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явільт|Явільт (Авільт, Авілт, Явілт)]]''' | | ''Awild'' (''Avildis'') <br> Aevo + Wilto (Wildo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Явойша]] | | ''Awise'' (''Êwiso'') <br> Aevo + Weise (Wiso) <br> Jo + Waiso (Voysch) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явірт|Явірт (Явірд, Авірд)]]''' | | ''Æwirth'' (''Everd'') <br> Aevo + Werta (Wirt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўмонт|Яўмонт (Аўмонт)]]''' | | ''Eumund'' (''Awimund'') <br> Aevo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Еўна]]''' | — | ''Auno'' (''Euni'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўнут (імя)|Яўнут (Яўнуць)]]''' | — | ''Eunat'' <br> Auno (Euni) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ама|Ама (Ям)]]''' | — | ''Amo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямейка]]''' | — | ''Emmecke'' (''Ameke'') <br> Amo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямаўт]]''' | | ''Amolt'' (''Emmolt'', ''Emout'') <br> Amo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яман|Яман (Аман)]]''' | | ''Aman'' <br> Amo + Mann <br> Amo + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямін|Ямін (Амін)]]''' | | ''Ammin'' (''Emino'') <br> Amo + Minno <br> Amo + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Амут|Амут (Ямуць)]]''' | | ''Amota'' (''Ammud'') <br> Amo + Mot (Muto) <br> Amo + -t- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямант|Ямант (Ямунд, Ямунт, Амонт)]]''' | | ''Amunt'' (''Ammundus'', ''Emunt'', ''Amont'', ''Amuntr'') <br> Amo + Mund (Munt) <br> ''Jomund'' <br> Jo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Якун|Якун (Акун, Якон, Акон)]]''' | | ''Hákon'' (Acun, Hacon) <br> HǫR + Cono (Cuno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ят|Ят (Яць, Ют)]]''' | — | ''Joto'' (''Juto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юцейка|Юцейка (Ютка, Ютыка, Ятэйка, Ятэка, Юдзейка, Юдзека)]]''' | — | ''Jüttke'' (''Jüdicke'') <br> Joto (Juto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ютэль|Ютэль (Юдэль, Ядэла, Ёдэль)]]''' | — | ''Jutilo'' (''Judel'') <br> Joto (Juto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юцень|Юцень (Юдзін, Юцінь)]]''' | — | ''Jutten'' (''Judin'') <br> Joto (Juto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ютша]]''' | — | ''Jutsche'' <br> Joto (Juto) + -sch- | — |- style="background:{{Колер|ВКЛ}}" height="2px" align="left" | 1 | colspan="4" | {{Заўвага|Апроч пададзеных у табліцы імёнаў, летувіскі лінгвіст Ёзас Юркенас таксама сьцьвярджае германскія адпаведнікі для наступных імёнаў (не падаючы спасылак на іх гістарычныя ўпаміны або з спасылкай на адзінкавы ўпамін у летувізаванай форме): Альвік — Alwih; Вінвіл — Vinovil; Вінмонт — Winemunt<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 107—108, 115, 121.</ref>; Бергаўд — Bercautius; Гельгаўд — Celgaud; Гудваль — Walagaudius; Мангаўд — Manegaud<ref>Юркенас Ю. Балтийские антропоосновы LIAUB-, DAG-, GUD- // Повідомлення Української ономастичної комісії. Вип. 15. — Київ: Наукова думка, 1976. [https://books.google.by/books?id=HYM-AQAAIAAJ&q=%22+Wala+gaud+ius+Gud++%22&dq=%22+Wala+gaud+ius+Gud++%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjJnMKwuqOGAxVq_rsIHeFWA94Q6AF6BAgHEAI С. 8—9].</ref>, таксама расейская мовазнаўца Тацяна Тапарова (дачка [[Уладзімер Тапароў|Ўладзімева Тапарова]]) такім жа спосабам сьцьвярджае наступныя адпаведнікі: Таўтвальд — Theudoald; Вірвальда — Verald<ref>Топорова Т. В. Культура в зеркале языка: древнегерманские двучленные имена собственные. — Москва, 1996. С. 229.</ref>}} |} }}}} == Славянскія імёны == Ужо ў XIV — першай палове XV стагодзьдзяў адначаліся славянскія імёны ліцьвінаў: [[Віленскія мучанікі|Кумец, Круглец, Няжыла]], [[Рак (імя)|Рачко]], Некраш, Неруш, Воўчка, Жук, Качан, Братоша, Лугіна, Радзім, Чапурна ды іншыя<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61, 187, 199—200.</ref>. Пазьней сярод ліцьвінаў пашырыліся такія славянскія імёны, як [[Дабрагост]], [[Дабяслаў]], [[Завіша]], [[Прадслаў (імя)|Прадслаў]] (Прадслаў [[Даўгерд (імя)|Даўгердавіч]], Прадслаў [[Даўгінт|Даўкінтавіч]], Прадслаў [[Шадзібор]]авіч), [[Станіслаў]], [[Судзівой]], [[Уладзіслаў]] ды іншыя. Як зазначае менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, баярын-ліцьвін мог мець славянскае імя, а сыну зноў даць германскае: напрыклад, былі такія імёны, як Мантыгайла Жукевіч, Радзівіл Багданавіч, Даўмонт Воўкавіч, Юндыл Рачковіч. З Попісу войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году відаць, што бальшыню шляхты Літоўскае зямлі (у вузкім сэнсе) складалі шляхцічы з такімі славяна-германскімі імёнамі, — з чаго відаць, што чыста ўся германская шляхта Літвы цалкам славянізавалася<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 203.</ref>. Разам з тым, сярод славянскага з паходжаньня баярства часам сустракаліся германскія (гоцкія) імёны: [[Бутрым Якубавіч Неміровіч]], [[Гетаўт Каленікавіч]]. Апроч таго, сустракаліся імёны ліцьвінаў, утвораныя ў выніку спалучэньня германскіх і славянскіх асноваў (''Станквилъ{{Заўвага|У XIX стагодзьдзі на [[Троцкі павет|Троччыне]] адзначаліся шляхецкія прозьвішчы Стангвіла (Stangwiło) і Стонгвіл, Стэнгвіла або Стэнгвіл (Stongwił, Stengwiło, Stengwił)<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 416, 418.</ref>}} [[Манвіл|Монвиловичъ]]''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 83.</ref><ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 34.</ref>, ''Stazwiłowei''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|1к}} P. 57.</ref><ref>Sinkevičiūtė D. Newly discovered Lithuanian compound names with first stem of Christian origin as witnesses of the intersection of pagan and Christian cultures // Onoma. Nr. 55, 2020. P. 158.</ref>{{Заўвага|Сярод іншага, у XIX ст. на [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыне]] адзначалася прозьвішча Winsław ([[Віна (імя)|Win]]-sław)<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 832.</ref>, а на [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянтах]] у XVII ст. — імя Rumsław ([[Рума|Rum]]-sław)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 31. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cnoZAAAAYAAJ&q=Rums%C5%82aw#v=snippet&q=Rums%C5%82aw&f=false С. 434].</ref>}}). == Царкоўныя імёны == З пашырэньнем уплыву ў Вялікім Княства Літоўскім [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскай]] і [[Каталіцкая Царква|Рымскай]] цэркваў сярод ліцьвінаў пачалі бытаваць адпаведныя царкоўныя імёны. Ужо ў 1390 годзе пры двары [[Ягайла|Ягайлы]] служыў ліцьвін ({{мова-la|Lythuano|скарочана}}) [[Барыс]], лоўчыя ліцьвін [[Кузьма]] і ліцьвін [[Цімафей|Цімуш]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 60, 168.</ref>. Ліцьвін Барыс таксама ўпамінаецца ў 1394 годзе поруч зь вялікім князем [[Вітаўт]]ам<ref>[[Юры Бохан|Бохан Ю.]] Пласцінавы даспех ў Вялікім княстве Літоўскім у другой палове ХІV — канцы ХVІ ст. // Гістарычна-археалагічны зборнік / [[Інстытут гісторыі|Інстытут гісторыі АН Беларусі]]; Уклад. А. Мядзведзеў, А. Мяцельскі. — № 11. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. [https://books.google.by/books?id=Bw4WAQAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjv2ciIkOj8AhWZD-wKHdw1DnQQ6AF6BAgIEAI С. 72].</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што царкоўныя імёны часта ўжываліся ў народных формах: [[Іван]] — Івашка, [[Дзьмітры]] — Міцько, [[Мацьвей]] — Матысь або Мацко, [[Аляксей]] — Алёхна, [[Юры]] — Юшко ды іншыя<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61.</ref>. Апроч таго, сярод ліцьвінаў даволі рана пачало бытаваць імя Барташ ([[Барташ Монтаўтавіч]], [[Барташ Табаравіч]] ды іншыя), якое ёсьць агульнай для славянаў і германцаў народнай формай царкоўнага імя [[Барталамей]]<ref>Hanks P. Dictionary of American Family Names. Vol. 1. — Oxford University Press, 2003. [https://books.google.by/books?id=FJoDDAAAQBAJ&pg=PA109&dq=bartosch+name&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjO2sGM55r9AhUO7aQKHTTUCKgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=bartosch%20name&f=false P. 109].</ref>. З часам імёны кананізаваных Канстантынопальскай і Рымскай цэрквамі [[сьвяты]]х цалкам выціснулі большасьць сваіх германскіх і славянскіх папярэднікаў, якія працягнулі бытаваць у патранамічных прозьвішчах і прыдомках. == Балтыйскія імёны == Адзначаецца магчымасьць бытаваньня сярод ліцьвінаў імёнаў [[Балтыйскія мовы|балтыйскага]] паходжаньня, бо ліцьвіны сутыкаліся з балтыйскімі плямёнамі, жылі побач або ўперамешку зь імі. Таксама і выхадцы з балтыйскіх плямёнаў маглі запазычыць імёны ліцьвіноў<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58.</ref>{{Заўвага|Адно з найстарэйшых сьведчаньняў запісу германскіх, славянскіх і царкоўных імёнаў у іх [[Летувіская мова|жамойцкіх (летувіскіх) формах]] — укладзеная ў 1506 годзе ў Планянах ([[Жамойць]]) лацінамоўная ўгода, сьведкамі якой выступілі «''Gorgys Golgontanys, Gabrialos Stanyonos, Janvsys Mychalanys, Rimos Mylgynanys, Barthlomyeyos Jacvbanys, Bvtrimos Mikanys, Mylvydos Seneythanys''»<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 725.</ref>. Пазьней падобным жа спосабам жамойты запазычвалі хрысьціянскія імёны: напрыклад, у [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1567 году ўпамінаюцца ''Петросъ Янойтисъ'', ''Стасюсъ Матеяйтись'', ''Лавриносъ Станойтисъ'', ''Миколаюсъ Кгрицойтисъ'', ''Яносъ Шимкойтисъ'', ''Петрашусъ Мартинойтисъ'', ''Якубосъ Янойтисъ'', ''Бенедыктасъ Ромашкойтисъ'', ''Лукашусъ Янойтисъ'', ''Миколисъ Кирдванисъ'', ''Бартошусъ Венцлавойтисъ'', ''Шимонасъ Янойтисъ'', ''Павилосъ Петройтисъ'', ''Андреюcъ Миколаяйтисъ'', ''Щепаносъ Юцайтисъ'', ''Селвестрасъ Велинайтисъ'', ''Петрасъ Матеевичъ'' ды іншыя жамойцкія баяры зь летувізаванымі хрысьціянскімі імёнамі<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8A&f=false С. 1267, 1270—1272, 1275, 1291, 1295, 1298, 1305—1306, 1320].</ref>. Першыя спробы рэтраспэктыўна патлумачыць некаторыя літоўскія імёны зь летувіскай мовы зьмяшчаюцца ў ненадрукаваным рукапісе [[Альбэрт Каяловіч|Альбэрта Каяловіча]] (1658 год): прозьвішча [[Даўбор]] ён спрабаваў зьвязаць зь летувіскім ''Dabar'' 'Зараз', а прозьвішча [[Даўгайла|Даўгяла]] — з ''Dawgalis'' 'Магутны'<ref>Wijuk Kojalowicz A. Sacer nomenclator familiarum et stemmatum Magni Ducatus Lituaniae et provinciarum ad eum pertinentium. — Vilnius, 2015. P. 146, 165.</ref>}}. Сярод прыкладаў балтыйскіх з паходжаньня імёнаў можна адзначыць імя Жыбенцяй (''Жибентяи''; ад {{мова-lt|žibinti|скарочана}} 'паліць, асьвятляць', ''žibintas'' 'ліхтар') — аднаго з забойцаў вялікага князя [[Кейстут]]а<ref>Лицкевич О. В. «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 295, 435.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Нарманская тэорыя]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * [[Аляксандар Бразгуноў|Бразгуноў А.]] Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 209—213. * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * [[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15. * Мезенка Г. Віцебшчына ва ўласных іменах: мінулае і сучаснасць : вучэбны дапаможнік / Г. Мезенка, В. Ляшкевіч, Г. Семянькова; М-ва адукацыі РБ, УА «ВДУ імя П. М. Машэрава». — Віцебск: Выд-ва УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2006. — 238 с — Бібліягр.: с. 194—214. — {{ISBN|985-425-660-X}}. * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] [http://belhist.narod.ru/hist/gen2.html Паходжанне і радавод вялікіх князёў літоўскіх] // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. № 6, 2001. С. 42—53. * Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. — 1708 Sp. * Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. — 118 s. * Bergh L. Ph. C. Historische beschouwing der Nederlandsche Eigennamen // Taalkundig magazijn of gemengde bijdragen tot de kennis der Nederduitsche taal. 4o Deel, 1842. S. 307—338, 541—578. * Björkman E. Nordische Personennamen in England in alt- und frühmittel-englischer Zeit: Ein Beitrag zur englischen Namenkunde. — Halle, 1910. — 244 S. * Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. — 162 S. * Bruckner W. Die Sprache der Langobarden. — Strassburg, 1895. — 338 S. * Dräger K. Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 6: Familiennamen aus Rufnamen. — Berlin; Boston: De Gruyter, 2017. — 862 S. {{ISBN|978-3-11-042783-7}}. * Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. S. 1—80. * Felder E. Die Personennamen auf den merowingischen Münzen der Bibliothèque nationale de France. — München, 2003. — 219 S. {{ISBN|3-7696-0117-3}} * Förstemann E. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1.: Personennamen. — Bonn, 1900. — 1699 Sp. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 1: Zu den ältesten Berührungen zwischen Römern und Germanen, Die Franken. — Berlin, 1970. — 474 S. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 2: Die Ostgoten. Die Langobarden. Die altgermanischen Bestandteile des Ostromanischen. Altgermanisches im Alpenromanischen. — Berlin und Leipzig, 1935. — 329 S. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. — 252 S. * Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York: Walter de Gruyter, 1988. — 417 S. {{ISBN|3-11-011935-8}}. * Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. — 622 S. {{ISBN|978-3-11-018031-2}}. * Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln; Graz: Böhlau, 1967. — 299 p. * Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. — 266 S. * Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. — 94 S. * Kaufmann H. Altdeutsches Namenbuch: Bd. 1. Altdeutsche Personennamen. Ergänzungsband. — München, 1968. — 437 S. * Kleemann S. Die Familiennamen Quedlinburgs und der Umgegend. — Quedlinburg, 1891. — 264 S. * Knorr W. Die Familiennamen des Fürstenthums Lübeck. — Entin, 1876. — 64 S. * Köbler G. Gotisches Wörterbuch. — Leiden, 1989. — 716 S. {{ISBN|90-04-09128-9}}. * Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 1—245. * Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 247—367. * Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. S. 1—102. * Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. — 195 S. * Piel J. M., Kremer D. Hispano-gotisches Namenbuch. Der Niederschlag des Westgotischen in den alten und heutigen Personen- und Ortsnamen der Iberischen Halbinsel. — Heidelberg, 1976. — 399 S. * Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. I. Teil: Text. — Wien: Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1987. — 874 S. {{ISBN|978-3-7001-0931-0}}. * Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. II. Teil: Register. — Wien: Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1990. — 664 S. {{ISBN|978-3-7001-1718-6}}. * Schlaug W. Die altsächsischen Personennamen vor dem Jahre 1000. — Lund: C. W. K. Gleerup, 1962. — 197 S. * Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. — 309 S. * Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. — 787 S. * Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. — 235 p. * Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham: English Place-Name Society, 2023. — 305 p. {{ISBN|978-1-911640-04-2}}. * Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. — 235 p. * Ferguson R. The Teutonic Name-System applied to the Family Names of France, England & Germany. — London, 1864. — 606 p. * Forssner T. Continental-Germanic Personal Names in England in Old and Middle English Times. — Uppsala, 1916. — 289 p. * Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum: A List of Anglo-Saxon Proper Names from the Time of Beda to that of King John. — Cambrigde, 1897. — 601 p. * Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. — 237 p. * Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. — 563 p. {{ISBN|2-222-03427-2}}. * [[Раймонд Шмітляйн|Schmittlein R.]] Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 95—106. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 15—20. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1964. P. 81—88. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 161—168. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (fin), le nom de Radziwill // Revue internationale d’onomastique. Nr. 4, 1964. P. 281—292. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie // Proceedings of the Eighth International Congress of Onomastic Sciences. — De Gruyter Mouton, 1966. P. 469—480. * Boullón Agrelo A. I. Antroponimia medieval galega (ss. VIII—XII). — Tübingen: Niemeyer, 1999. — 565 p. {{ISBN|3-484-55512-2}}. * Francovich Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e Antroponimia. — Rom: Artemide, 1999. — 286 p. {{ISBN|8886291345}}. * Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. — 400 s. * Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Oslo: Det Norske Samlaget, 1982. — 239 s. {{ISBN|82-521-2036-9}}. * [[Уладыслаў Сямковіч|Semkowicz W.]] O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Nr. 9—10, 11—12, 1913; Nr. 1—2, 3—4, 5—6, 1914. * Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 // Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 5 (1920); T. 6 (1921—1923); T. 7 (1924—1925); T. 8 (1926—1927); T. 9 (1928—1929). * Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, 1997. {{ISBN|83-85579-14-1}}. * Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, 2002. {{ISBN|83-87623-72-5}}. * Piel J. M. Sobre a formação dos nomes de mulher medievais hispano-visigodos // Confluência. N. 3, 1992. P. 79—106. * Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. {{ISBN|9955-497-40-8}}. * Lind E. H. Norsk-isländska dopnamn ock fingerade namn från medeltiden. — Uppsala, 1915. — 1306 sp. * Peterson L. Nordiskt runnamnslexikon. — Uppsala: Institutet för språk och folkminnen, 2007. — 345 s. {{ISBN|978-91-7229-040-2}}. * Sveriges medeltida personnamn. Hft. 1—17. — Uppsala; Lund, 1967—2016. == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.nordicnames.de/wiki/Main_Page Nordic Names] [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Славяне]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] ia0xfow4fxmqu25okq76ouy6up80iae 2678355 2678350 2026-07-09T08:52:57Z ~2026-39019-02 98804 /* Параўнальная табліца з германскімі адпаведнікамі */ 2678355 wikitext text/x-wiki '''Імёны старажытных ліцьвінаў''' (''літвінаў'', ''ліцьвіноў'') — засьведчаныя ў пісьмовых крыніцах [[Асабовае імя|асабовыя імёны]] тытульнага [[народ]]у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]]. == Германскія імёны == === Паходжаньне === [[Файл:Žygimont Kiejstutavič. Жыгімонт Кейстутавіч (1434, 1897).jpg|значак|Маестатная пячаць [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] з [[Гатычнае пісьмо|гатычным]] надпісам на [[Лацінская мова|лаціне]]: + s(igillum) + maiestatis + incliti + principis + d(omi)ni + '''sigismu(n)di''' + dei gracia + magni ducis lithwanie + russe''<ref>Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich // Ateneum Wilenskie. Z. 3—4, 1930. S. 725.</ref>]] Даўнюю традыцыю атаясамліваньня мясцовых [[Беларуская мова|літоўскіх (беларускіх)]] формаў зь іх [[Германскія мовы|германскімі]] адпаведнікамі засьведчыла напісаньне імя [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] ў выкананым на загад [[Сьпіс польскіх манархаў|караля]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Казімер Ягелончык|Казімера Ягайлавіча]] кірылічным надпісе ў Сьвятакрыскай капліцы [[Вавэль|Кракаўскага каралеўскага замка]] (1471 год): «''…з пакаленьня Цэсарскага продка пранайясьнейшага '''[[Жыгімонт]]а''' Пана земь Ракускай, Чэскай, і Вугорскай''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 213.</ref><ref>Дашкевич Н. П. Заметки по истории Литовско-Русского государства. — Киев, 1885. С. 108.</ref>{{Заўвага|Таксама паводле [[Хроніка літоўская і жамойцкая|Хронікі літоўскай і жамойцкай]], «''за прозьбаю кроля [[Сьвятая Рымская імпэрыя|рымскага]] Жыгімонта''»<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 81.</ref>}}. Тым часам яшчэ вялікі князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] (1365—1440) ва ўласных [[Лацінская мова|лацінамоўных]] дакумэнтах азначаў сябе германскім імём [[Жыгімонт|Sigismundus]]<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 144, 153, 164.</ref>. Гэтае ж імя пасьлядоўна ўжывалі ў лацінамоўных дакумэнтах вялікія князі з дынастыі [[Ягайлавічы|Ягайлавічаў]] — [[Жыгімонт Стары]] і [[Жыгімонт Аўгуст]]. [[Файл:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (XVIII).jpg|значак|Партрэт вялікага князя [[Вітаўт]]а ({{мова-la|Vitoldus|скарочана}}) зь [[Берасьце|Берасьця]]]] На тоеснасьць імя [[Вітаўт (імя)|Вітаўт]] з германскім імём ''Witold'' (''Witolt''), вядомым за шмат гадоў да зьяўленьня літоўскага вялікага князя, а таксама на сьведчаньне атаясамліваньня гэтых імёнаў — адпаведную германскаму імю [[Лацінская мова|лацінізацыю]] імя Вітаўта (''Witoldus'') — зьвяртае ўвагу польскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Юзэф Рэчэк||d|Q104416045}}. Ён жа зазначае, што германскія імёны на ''-old'' (або ''-аld'') бытавалі ў Польшчы яшчэ ў XIII—XIV стагодзьдзях<ref>Acta Baltico-Slavica. Nr. 8. — Warszawa, 1973. S. 211.</ref>. Тым часам сярод паноў [[Малдаўскае княства|Малдаўскага княства]] пашырылася імя ''Витолтъ'' (цалкам адпаведнае германскаму ''Witolt''), якое прыйшло ў Малдову не зь Вялікага Княства Літоўскага. Прытым гэтая форма імя ў малдаўскім пісьменстве адзначаецца раней за яе зьяўленьне ва ўкраінскім пісьмовых крыніцах<ref>Юркенас Ю. О появлении сочетания al вместо дифтонга au в литовских древних личных именах // Kalbotyra. Vol. XV, 1967. С. 55.</ref>. Гісторык [[Павал Урбан]] у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» зьвяртае ўвагу на тое, што прускі храніст [[Віганд Марбурскі]] пісаў пра герцага Альгерда з [[Гогенштайн (Турынгія)|Гогенштайну]]{{Заўвага|{{мова-la|«Algardus comes de Hoensteyn»|скарочана}}<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Algardus#v=snippet&q=Algardus&f=false S. 645].</ref>}}, тым часам пра аднаго з каралёў [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] Альгерда{{Заўвага|''Allegart''}} VIII стагодзьдзя пісаў аўтар хронікі Ўсходняй [[Фрызія|Фрызіі]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 47.</ref>. Спэцыяліст у галіне [[Анамастыка|анамастыкі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандра Суперанская||ru|Суперанская, Александра Васильевна}} тлумачыць імя [[Альгерд (імя)|Альгерд]] з германскіх моваў<ref>Суперанская А. В. Словарь русских личных имён: Сравнение. Происхождение. Написание. — М.: Айрис-пресс, 2005. С. 168.</ref>, такое ж тлумачэньне даецца ў беларускім «Слоўніку асабовых уласных імёнаў», выдадзеным у 2011 годзе<ref>{{Літаратура/Слоўнік асабовых уласных імёнаў (2011)|к}} С. 22.</ref>. Павал Урбан таксама зьвяртае ўвагу на тое, што аўтар хронікі Ўсходняй Фрызіі пад 1422 годам упамінае Любарта з [[Шмаленбург]]у{{Заўвага|''Lubbert tho Schmalenbrugge''<ref>Veteris aevi analecta, seu vetera monumenta. T. 4. — Hagae-Comitum, 1738. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=hAc0N4Of65EC&q=Lubbert+tho+Schmalenbrugge#v=snippet&q=Lubbert%20tho%20Schmalenbrugge&f=false P. 214].</ref>}}, а пад 1417 годам — іншага Любарта зь [[Мюнстэр (Вэстфалія)|Мюнстэру]]. Апроч таго, па 1328 годзе магістар Любарт Бол дзеіў у адной зь філіяў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]], што месьцілася ў месьце [[Утрэхт (горад)|Утрэхце]] ([[Нідэрлянды]]). Германскае паходжаньне імя [[Любарт (імя)|Любарт (''Lubart'', ''Lubard'', ''Lubert'')]] сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>. Тое, што ліцьвіны былі «''аднаго народу''» з [[Готы|готамі]] і [[Гепіды|гепідамі]], «''на што імёны іх князёў і каралёў ясна паказваюць''», адзначаў [[Мацей Стрыйкоўскі]] ў сваёй [[Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі|Хроніцы польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсёй Русі]]. Ён падаваў [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскія]] імёны і імёны ліцьвінаў у іх германскіх формах (''[[Альгімонт|Algimunt]]'', ''[[Германт|Germunt]]'', ''[[Рамант|Romunt]]'', ''[[Нарымонт (імя)|Narimunt]]'', ''[[Даўмонт (імя)|Dowmunt]]'', ''[[Скірмант|Skirmunt]]''), у тым ліку літоўскае імя ''Rodiswid'' і гепідзкае ''Rodiswida''{{Заўвага|Апроч таго, Мацей Стрыкоўскія падаваў такія вядомыя за яго часам імёны ліцьвінаў, як ''Videswid'' (адзначалася старажытнае германскае імя ''Wytsuit''<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Wytsuit#v=snippet&q=%40Wytsuit&f=false S. 1573].</ref>), ''Moriwid'' (адзначалася германскае імя ''Marvid''<ref>Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Oslo, 1982. S. 181.</ref>), ''Gyligin'' (адзначалася германскае імя ''Giligin''<ref>Sveriges medeltida personnamn. Hft. 7. — Uppsala, 1981. S. 228.</ref>), ''Aligin'' (адзначалася старажытнае германскае імя ''Alikin''<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Alikin#v=snippet&q=Alikin&f=false S. 80].</ref>)}}<ref>Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiej Rusi Maciejá Stryjkowskiego. T. 1. — Warszawa, 1846. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=vUghAQAAMAAJ&q=co+i+imiona+i+nazwiska+ich+xi%C4%85%C5%BC%C4%85t+i+kr%C3%B3l%C3%B3w+ja%C5%9Bnie+ukazuj%C4%85+#v=snippet&q=co%20i%20imiona%20i%20nazwiska%20ich%20xi%C4%85%C5%BC%C4%85t%20i%20kr%C3%B3l%C3%B3w%20ja%C5%9Bnie%20ukazuj%C4%85&f=false S. 47].</ref>. На тоеснасьць імёнаў ліцьвінаў зь імёнамі [[Германцы|германцаў]] ([[герулы|герулаў]] і [[Лянгабарды|лянгабардаў]]) таксама зьвяртаў увагу [[Альбэрт Каяловіч]] у выдадзенай у 1650 годзе лацінамоўнай «Гісторыі Літвы»{{Заўвага|{{мова-la|«Quis enim Zivibundum, Algimundum, Narimundum audiens, non facile cogitet Herulum quempiam aut Longobardum nominari? Haec porro nomina Litvaniae principum sunt»|скарочана}}<ref>Historiae Litvanae. — Dantisci, 1650. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FVsVAAAAQAAJ&q=Herulum+Longobardum+nominari#v=snippet&q=Herulum%20Longobardum%20nominari&f=false P. 7].</ref>}}. У гэтай жа працы ён упамінае [[Сьвінтарог (імя)|Сьвінтарога]] «''in campo Swintoroha''», у імі якога ўжывае неўласьцівае для [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] [[Г|фрыкатыўнае ''г (h)'']], а іншыя імёны ліцьвінаў пасьлядоўна падае ў іх германскіх формах — [[Альгерд (імя)|''Olgerdus'']], [[Вітаўт (імя)|''Vitoldus'']], [[Гаштольд (імя)|''Gastoldus'']], [[Рымант|''Rimundus'']], [[Германт|''Germundus'']], ''Sigismundus'' і г. д. На вялікае падабенства імёнаў ліцьвінаў зь імёнамі германцаў (готаў) таксама зьвяртаў увагу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эварыст Андрэй Курапатніцкі||pl|Ewaryst Andrzej Kuropatnicki}} ў выдадзеным у 1789 годзе гербоўніку [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]] і Вялікага Княства Літоўскага{{Заўвага|{{мова-pl|«…bo wiadomo, że Gottowie z Gettami jeden narod, a dla viekszego dowodu jedneż prawie imiona Gottskie i Litewskie przytaczam Narymund, Doumund, Algimund, Pisimond, Germond, te są stare tey prowincyi nazwiska Gottskim podobne: Torysmond, Trasimond, Hunimond, Zygmont, i moc innych»|скарочана}}<ref>Wiadomość o kleynocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Ziestwie Litewskim. — Warszawa, 1789. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PV5mAAAAMAAJ&q=nazwi%C5%BFka+Gott%C5%BFkim+podobne#v=snippet&q=nazwi%C5%BFka%20Gott%C5%BFkim%20podobne&f=false S. 30].</ref>}}. [[Гоцкая мова|Гоцкае]] паходжаньне імёнаў ліцьвінаў сьцьвярджаў прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=meyer%20Gothischen#v=snippet&q=meyer%20Gothischen&f=false S. 91—93]</ref>. На германскі характар імёнаў ліцьвінаў і меркаванае германскае паходжаньне валадароў Літвы (падобна [[Нарманская тэорыя|валадарам Русі]]) зьвяртаў увагу дацкі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фрэдэрык Шырн||da|Frederik Schiern}}{{Заўвага|{{мова-da|«Hos de gamle litauiske Fyrster og Stormænd træffer man Navne som Gastold, Gedigold, Ringold, Rumbold, Witold, Dovmund, Narimund, Olgimund, Rimund, Skirmund, Skomund, Widimund, og maaskee kan det antages, at de herskende Slægter i Litauen havde været af germansk Oprindelse, som jo de varægiske Slægter, der grundede deres Herredømme i Rusland, vides at have stammet fra Skandinavien»|скарочана}}}}<ref>Schiern F. Nyere historiske Studier. — Kjøbenhavn, 1879. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ySQob1hXWuwC&q=Skirmund#v=snippet&q=Skirmund&f=false S. 356].</ref>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне шэрагу літоўскіх шляхецкіх прозьвішчаў (у тым ліку на [[Жамойць|Жамойці]]) сьцьвярджалася ў артыкулах «Жамойць» [[Усеагульная энцыкляпэдыя Самуэля Аргельбранда|Усеагульнай энцыкляпэдыі Самуэля Аргельбранда]] (1868 год){{Заўвага|{{мова-pl|«[[Эйсімонт|Ejsmont]], [[Даўмонт (імя)|Dowmunt]], [[Манігерд|Mongird]], [[Нарвід|Norwid]], [[Мастаўт|Misztolt]], [[Даўконт|Dowkont]], [[Мільвід|Milwid]], [[Контаўт (імя)|Kontowt]], [[Даўгерд (імя)|Dowgird]], [[Гінтаўт|Gintowt]], [[Мільмонт|Milimont]], są to nazwiska skandynawskie»|скарочана}}<ref>Encyklopedyja powszechna. T. 28. — Warszawa, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UMpLAQAAIAAJ&q=Gintowt+%2C+Milimont+nazwiska+skandynawskie#v=snippet&q=Gintowt%20%2C%20Milimont%20nazwiska%20skandynawskie&f=false S. 975].</ref>}} і «Літва» [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў|Геаграфічнага слоўніка Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]] (1884 год){{Заўвага|{{мова-pl|«Ślady najazdu skandynawskiego pozostały do dziś na Żmudzi w podaniach i nazwie skandynawskiego brzmienia szlacheckich rodzin, np. Misztolt, Dowgird, Norwid, Dowkont i t. p.»|скарочана}}<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/330 S. 330].</ref>}}{{Заўвага|Апроч таго, у ліцьвінаў бытавалі германскія імёны, якія раней адзначаліся ў [[Русіны|рускіх князёў і баяраў]]: [[Алег|Ольг (Алег)]], [[Аскольд (імя)|Яскольд (Аскольд)]], [[Ясмант|Ясмант (Асмунд)]], [[Уладзімер|Валадзімер]], [[Валадар|Валтар (Валадар)]], [[Гедзень]], [[Глеб]], [[Дзір]], [[Івар]], [[Ігар]], [[Лют]], [[Улеб]], [[Якун]] ды іншыя. Увогуле, яшчэ ў 1865 годзе датычна вялікіх князёў літоўскіх (Ягайлы і Вітаўта) адзначаўся неўласьцівы жамойтам «''касмапалітычны характар [[Нарманская тэорыя|нарманскіх]] князёў — прыбылых у Літву''»<ref>Соколов Н. И. Святая Жмудь // Вестник Западной России. Т. 2, 1865. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9aAZAAAAYAAJ&q=%40%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A&f=false С. 226].</ref>}}. Высунутыя ў рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] тлумачэньні імёнаў ліцьвінаў зь летувіскай мовы цьвёрда адпрэчваў народжаны на [[Віленскае ваяводзтва|Віленшчыне]] лінвіст [[Уладзіслаў Юргевіч]] (1818—1898), які азначыў іх як «''кур’ёзныя''»<ref>Юргевич В. Опыт объяснения имён литовских князей // Чтения в императорском обществе истории и древностей российских. Кн. 3. — М., 1883. С. 28.</ref>. Для народжанага на [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыне]] гісторыка [[Юзэф Эдвард Пузына|Юзэфа Эдварда Пузыны]] (1878—1949), які паходзіў з старажытнага княскага роду [[Пузыны|Пузынаў]], не выклікала сумневаў германскае (паўночнагерманскае) паходжаньне цэлага шэрагу імёнаў ліцьвінаў. Ён жа крытыкаваў прыпісваньне тым імёнам [[Балтыйскія мовы|балтыйскага]] паходжаньня{{Заўвага|{{мова-pl|«Dla mnie nie ulega wątpliwości, że cały szereg imion litewskich został prawie żywcem przejęty z języków skandynawskich. Do takich imion zaliczam w pierwszym rzędzie następująae: Olgierd <nowiki>=</nowiki> Algard, Lingweni <nowiki>=</nowiki> Langewin, Witold ~ Witowt <nowiki>=</nowiki> Withoud, Wojszwil <nowiki>=</nowiki> Wajswiltis <nowiki>=</nowiki> Wissewalde <nowiki>=</nowiki> Wsiewołod, wreszcie, nasz Budiwid <nowiki>=</nowiki> Putuwer <nowiki>=</nowiki> Butywidas <nowiki>=</nowiki> Budwietis <nowiki>=</nowiki> Botwid. <…> Nadto uważam za pochodne z języków skandynawskich imiona kończące się na wil względnie wiłaś, jak Dawiłas, Gintwiłas, Gerdwiłas, Radziwiłas etc. lub na mont (mantas) jak Narymont, Jamont, Skomont, Dowmont etc. Te ostatnie wydają mi się kształtowane według germańskiego wzoru jak Edmund, Egmont, Zygmunt. Przypisywanie tym imionom pochodzenia rdzennie bałtyckiego wydaje mi się bezcelowem naciąganiem rzeczywistości»|скарочана}}<ref>Puzyna J. Sukcesorowie Trojdena // Ateneum Wileńskie. Z. 1, 1938. S. 14—15.</ref>}}. Тое, што імёны літоўскіх князёў і баяраў мелі паўночнагерманскае, а не жамойцкае паходжаньне, адзначаў народжаны і выхаваны на [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] дзяржаўны дзяяч [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] генэрал [[Люцыян Жалігоўскі]]<ref>Żeligowski L. Zapomniane prawdy. — Londyn, 1943. S. 23—25.</ref>. Францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]] (1904—1974), які ў 1934—1938 гадох выкладаў ва [[Унівэрсытэт Вітаўта Вялікага|ўнівэрсытэце Вітаўта Вялікага]] ў [[Коўна|Коўне]], у сваім дакладзе<ref>Notes de toponymie lituanienne, dans Actes et Mémoires du premier Congrès International de Toponymie et d’ Anthroponymie. — Paris, 1938. P. 221.</ref> на Першым Міжнародным кангрэсе тапанімікі і антрапанімікі ў Парыжы (1938 год) зазначыў, што «''нават сёньня амаль усе літоўскія шляхецкія імёны маюць гоцкае паходжаньне''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Aujourd’hui encore, la presque totalité des noms de noblesse lituaniens sont d’origine gotique»|скарочана}}}}<ref>Schmittlein R. Voies et impasses de la toponymie lituanienne // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1958. P. 126.</ref>. На падставе ўласных шматгадовых дасьледаваньнях ён прыйшоў да высновы, што многія літоўскія ўласныя імёны альбо будуюцца паводле германскіх, альбо ёсьць запазычанымі з германскіх<ref>Юркенас Ю. Проблема отражения так называемых «древнеевропейских» элементов в антропонимии // Kalbotyra. № 33 (2), 1981. С. 28.</ref>. У 1948 годзе Раймонд Шмітляйн падкрэсьліваў, што [[Гіпотэза|гіпатэтычныя]] [[Балтыйскія мовы|балтыйскія]] этымалёгіі, якія з канца XIX стагодзьдзя распрацоўвалі пэўныя аўтары (у тым ліку [[Казімер Буга]] і [[Райнгольд Траўтман]]) ня маюць ніякай навуковай вартасьці{{Заўвага|{{мова-fr|«Tout ce qui a été dit depuis cinquante ans à ce sujet par Bezzenberger, Gerullis, Trautmann, Būga et Salys est absolument dénué de valeur»|скарочана}}}}<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 103.</ref>. Пераканаўчасьць пададзенай Раймондам Шмітляйнам аргумэнтацыі наконт літоўскіх імёнаў з [[Двухасноўнае імя|асновай]] ''-монт-'' ([[Жыгімонт]] ды іншыя) засьведчыў амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. Па працяглым маўчаньні зь летувіскага боку<ref>Vanagas A. Raymond Schmittlein, Les noms d’eau de la Lituanie // Baltistica. Nr. 1, 1966. С. 97—98.</ref>, у 1966 годзе на старонках летувіскага савецкага часопісу «Baltistica» зьявілася рэцэнзія летувіскага савецкага тапаніміста [[Аляксандрас Ванагас|Аляксандраса Ванагаса]]<ref>Vanagas A. Raymond Schmittlein, Les noms d’eau de la Lituanie // Baltistica. Nr. 1, 1966. С. 97—102.</ref> з рэзкай крытыкай гэтых высноваў і наступнай заявай: «''што да повязі літоўскай антрапаніміі з германскай, то трэба падкрэсьліць складанасьць гэтага пытаньня''». Аднак прытым Ванагас мусіў быў прызнаць, што «''падабенства паміж некаторымі найбольш старажытнымі літоўскімі і германскімі антрапонімамі сапраўды існуе''»<ref>Юркенас Ю. Проблема отражения так называемых «древнеевропейских» элементов в антропонимии // Kalbotyra. № 33 (2), 1981. С. 28—29.</ref>. У 1989 годзе навуковая супольнасьць Летувы фактычна прызнала, што сэнс складаных імёнаў сярэднявечнай літоўскай шляхты цяжка патлумачыць з пункту гледжаньня летувіскай мовы<ref>Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. С. 121.</ref>{{Заўвага|У адпаведным выданьні (энцыкляпэдыя «Литва») гэта тлумачылася тым, што г.зв. «старажытныя летувіскія» двухасноўныя імёны (у адрозьнасьць ад аналягічных [[Славянскія мовы|славянскіх]]) нібы гістарычна страцілі сваю [[сэмантыка|сэмантыку]], тым часам летувіская мова (якую параўноўваюць з [[санскрыт]]ам і [[Старажытнагрэцкая мова|старажытнагрэцкай мовай]]) лічыцца адной з найбольш архаічных моваў, бо яна ў найбольшай ступені захавала асаблівасьці [[праіндаэўрапейская мова|праіндаэўрапейскай мовы]]<ref>[[Уладзімер Сьвяжынскі|Свяжынскі У.]] Літоўская мова // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 208.</ref>}}. Летувіскі эміграцыйны лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}} у сваёй манаграфіі, выдадзенай у 2003 годзе, спасылаецца на дасьледаваньні Раймонда Шмітляйна і прызнае наяўнасьць вялікай колькасьці падобных адзінак у старажытнай літоўскай («''балтыйскай''») і германскай антрапаніміі, а таксама зазначае: «''мабыць, падабенства пералічаных адзінак у большасьці выпадкаў ня ёсьць толькі фармальным''» і што «''выпадковае падабенства вялікай колькасьці адзінак такой даўжыні ўяўляецца малаімаверным''»<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 38, 132, 164.</ref>{{Заўвага|Ёзас Юркенас тлумачыць гэта альбо вынікам агульнага параджальнага працэсу, альбо вынікам узаемнага ўплыву «балтыйскіх» і германскіх антрапанімічных радоў<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 108.</ref>. Аднак ён не падае хоць-якіх гістарычных сьведчаньняў або іншых аргумэнтаў на карысьць гіпатэтычнага ўплыву «старажытных балтаў» на старажытных германцаў}} ([[Гаўдземунда (імя)|Гаўдземунда]] — ''Gaudemund'', [[Вільгейда]] — ''Williheid'', [[Скірмант|Скірмунт]] — ''Sciremunt'', [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]] — ''Teutgerdis'', [[Таўтвід]] — ''Teutwidis'', [[Румбольд]] — ''Rumbold'', [[Германт]] — ''Germont'', [[Валімонт]] — ''Walmont'', [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]] — ''Mundgerd'', [[Монтвіл|Мунтвіл]] — ''Muntwil'', [[Талімонт (імя)|Талімунт]] — ''Talamund'', [[Эйсімонт|Эйсмунт]] — ''Eismund'', [[Саргоўд]] — ''Saregaud'', [[Відзігайла]] — ''Widigail'', [[Бірыбольд]] — ''Beribald'', [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]] — ''Visigerd'', [[Вільгерд]] — ''Vilgerd'', [[Керстэн|Керстын]] — ''Kerstin'', [[Гендрута]] — ''Genedrudis'', [[Мантывін|Монтвін]] — ''Mondawin'', [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]] — ''Widimunt'', [[Вілімонт]] — ''Willimunt'', [[Гаштольд (імя)|Гаштольд]] — ''Gastold'', [[Нартаўт|Нарталт]] — ''Nartolt'', [[Бартаўт|Барталт]] — ''Bartolt'' ды іншыя). Тое, што вялікая колькасьць германскіх адпаведнікаў не дазваляе лічыць такія супаданьні выпадковасьцю, Юркенас адзначыў яшчэ ў 1976 годзе<ref>Юркенас Ю. Балтийские антропоосновы LIAUB-, DAG-, GUD- // Повідомлення Української ономастичної комісії. Вип. 15. — Київ: Наукова думка, 1976. [https://books.google.by/books?id=HYM-AQAAIAAJ&q=%22+%D0%982+)+%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D0%B5%D1%82+%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0+%22&dq=%22+%D0%982+)+%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D0%B5%D1%82+%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0+%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjHv4aks6OGAxX06wIHHWurCu0Q6AF6BAgHEAI С. 8].</ref>. Спэцыяліст у галіне анамастыкі [[Ігар Капылоў]] зьвяртае ўвагу на тое, што навуковая супольнасьць не прымае летувіскіх этымалёгіяў імёнаў ліцьвінаў<ref>Капылоў І. [http://csl.bas-net.by/press-nan/2012/08/08_yagaily.pdf Ягайлы] // [[Звязда]]. 8 жніўня 2012 г.</ref><ref>Капылоў І. [https://web.archive.org/web/20230122131427/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/8054 Гедзіміны] // [[Звязда]]. № 85, 8 мая 2012. С. 4.</ref><ref>Капылоў І. Радзівілы // [[Звязда]]. № 47 (27162), 13 сакавіка 2012 г.</ref>. Лінгвіст і літаратуразнаўца-[[Мэдыявістыка|мэдыявіст]] [[Аляксандар Бразгуноў]] разглядае літоўскі анамастыкон як славянска-заходнебалтыйскую рэцэпцыю германска-[[Кельцкія мовы|кельцкага]]{{Заўвага|Пра падабенства вялікай колькасьці кельцкіх і германскіх складаных антрапонімаў пісаў яшчэ нямецкі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ганс Краэ||en|Hans Krahe}}<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 36.</ref>}} іменаслова. Ён зьвяртае ўвагу на тое, што гіпотэзу пра летувіскі генэзіс імёнаў літоўскіх князёў і баяраў трэба адкінуць як навукова непраўдападобную з наступных прычынаў<ref>Бразгуноў А. Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 210.</ref>: * Нерэпрэзэнтатыўнасьць лексычнага фонду летувіскай мовы для вытлумачэньня падобных імёнаў{{Заўвага|Напрыклад, імя [[Гедзімін (імя)|Гедзімін]] нібы мусіць тлумачыцца ад летувіскіх словаў «журыцца» і «думка», імя [[Даўспрунг (імя)|Даўспрунг]] — ад «шмат» і «душыцца», імя [[Любарт (імя)|Любарт]] — ад «спыняць» і «лаяць», імя [[Гедыгольд|Гедыгоўд]] — ад «журыцца» і «лавіць», імя [[Скіргайла (імя)|Скіргайла]] — ад «вылучаць» і «шкадаваць»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 9.</ref>. Дасьледнік Уладзімер Ягораў зьвяртае ўвагу на тое, што дзеля тлумачэньня зь летувіскай мовы імёнаў з [[Двухасноўнае імя|асновамі]] ''-віт-'' і ''-від-'' ([[Вітаўт (імя)|Вітаўт]], [[Віцень (імя)|Віцень]], [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]], [[Будзівід (імя)|Будзівід]] і г. д.) летувіскія аўтары ўжываюць форму дзеяслова ў трэцяй асобе мінулага часу (''išvydo''), тым часам у [[інфінітыў|інфінітыве]] (''išvysti'' — убачыць) і аснове цяперашняга часу (''išvyst-'') гэтага ж дзеяслова няма спалучэньня ''vyd-''<ref>Егоров В. Б. [http://inbelhist.org/litva-versus-belarus-vzglyad-so-storony/ Литва versus Беларусь? Взгляд со стороны] // Великий миф маленькой Летувы: сборник статей / [[Анатоль Тарас|А. Е. Тарас]]. — IBIK, 2016.</ref>. Дасьледнік [[Іван Ласкоў]] зьвяртае ўвагу на тое, што ў [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх мовах]] азначэньне заўсёды мусіць стаяць перад азначаным словам, таму пры тлумачэньні імёнаў з другой асновай ''-таўт-'' (Вітаўт, [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]], [[Гаштольд (імя)|Гастаўт]], [[Гетаўт (імя)|Гетаўт]], [[Контаўт (імя)|Контаўт]] і г. д.) зь летувіскай мовы азначанае слова мае быць ''tauta'' — «народ», якое ні пры якіх азначэньнях ня можа быць імем чалавека, таму гэтыя імёны для летувісаў — чужыя<ref name="Laskou-1993">[[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15.</ref>}} (прытым абсалютная большасьць словаў, запісаных у сучасным [[Вялікі слоўнік летувіскай мовы|Вялікім слоўніку летувіскай мовы]], нідзе не фіксуецца да XIX стагодзьдзя{{Заўвага|Напрыклад, слова ''mantà'' з асноўным значэньнем 'рухомая маёмасьць', ад якога ў рэчышчы палітыкі летувізацыі спрабуюць выводзіць германскую іменную аснову [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]], упершыню зьяўляецца толькі ў слоўніку 1894 году ў форме ''monta''<ref>Skardžius P. Lit. zweistämmige Personennamen mit mant- und mantà „bewegliche Habe“ // Zeitschrift für Slavische Philologie. Bd. 29, Nr. 1, 1960. S. 148.</ref>, тым часам адзіны выдадзены ў Вялікім Княстве Літоўскім летувіскі слоўнік [[Канстанцін Шырвід|Канстанціна Шырвіда]] не фіксуе летувіскіх словаў ''gailas'' (зь нібы застарэлым значэньнем 'моцны', якое спрабуюць зьвязваць з асновай [[Гайла (імя)|-гайл-]]), ''gedauti'' ([[Геда|-гед-]]), ''girdė́ti'' ([[Герда|-герд-]]), ''mintis'' ([[Мін|-мін-]]), ''tauta'' ([[Тэўда (імя)|-тэўт-]])}}<ref>Виргиниюс Мисюнас, [https://geraldika.ru/article/32700?fbclid=IwAR28m-i_KnAC_5VGdQo4pIQez1zx3I6BcS0mFsqLfZBX7VunHv0VXpquyZM Витис: возникновение литовского названия Погони], geraldika.ru, 2.10.2012 г.</ref>) * Перадача ў летувіскай мове націскнога ''о'' праз ''а''{{Заўвага|Як паказвае Іван Ласкоў, у беларускай мове (з улікам уласьцівага ёй [[Аканьне|аканьня]]) не магла адбывацца замена націскнога «а» на «о», то бок пры запісе «на слых» замена «Мант» на «Монт» была немагчымай. Адпаведна, летувіскія формы «Жыгімантас», «Нарымантас» і падобныя не маглі быць першаснымі<ref name="Laskou-1993"/>}} * Брак у двух[[Аснова слова|асноўных]] летувіскіх словах злучальных галосных{{Заўвага|Імёны [[Гедзімін (імя)|Гедз-і-мін]], [[Альгімонт|Альг-і-монт]], [[Карыбут (імя)|Кар-ы-бут]], [[Карыгайла (імя)|Кар-ы-гайла]], [[Мантыгайла (імя)|Мант-ы-гайла]], [[Радзівіл (імя)|Радз-і-віл]], [[Таўцівіл (імя)|Таўц-і-віл]] ды іншыя маюць неўласьцівыя для летувіскай мовы злучальныя галосныя<ref name="Laskou-1993"/>}} * Перакручваньне генэтычных асноваў імёнаў у летувіскай перадачы{{Заўвага|Напрыклад, імя [[Ягайла (імя)|Ягайла]] перарабляецца ў Ёгаля, каб патлумачыць яго ад [[Летувіская мова|лет.]] joti 'ехаць конна' і galia 'моц', імя [[Явойша]] — у Ёвайша, каб патлумачыць ад «ехаць конна» і «гасьцінны» і г. д.<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 9.</ref>}} Увогуле, сучасныя беларускія мовазнаўцы адзначаюць слушнасьць меркаваньня пра германска-кельцкае паходжаньне імёнаў ліцьвінаў<ref>Мезенка Г. Віцебшчына ва ўласных іменах: мінулае і сучаснасць. — Віцебск, 2006. С. 14.</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што ўсе імёны сярэднявечнай літоўскай шляхты натуральна тлумачацца з [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскіх моваў]] і многія зь іх маюць поўныя адпаведнікі сярод усходнегерманскіх імёнаў. Сярод германскіх рысаў імёнаў ліцьвінаў ён адзначае захаваньне спалучэньняў ''-ск-'' і ''-св-'' (Скірмунт, [[Свалегед (імя)|Свальгед]]), уласьцівае для германскіх моваў і неўласьцівае для ўсходнебалтыйскіх, наяўнасьць дыфтонгу ''-эй-'' ([[Эйвільд]], [[Эймант]]), якога няма ў летувіскай мове, а таксама ўласьцівыя для германскіх імёнаў канчаткі ''-ен'' ([[Гердзень (імя)|Гердзень]], [[Тройдзень (імя)|Тройдзень]], [[Віцень (імя)|Віцень]]), ''-уд/-ут'' ([[Гердут (імя)|Гердуд]], [[Кейстут (імя)|Кейстут]], [[Яўнут (імя)|Яўнут]]) і ''-іла'', ''-ула'' ([[Вайдзіла (імя)|Вайдыла]], [[Віршыла|Віршула]]), якіх няма ў балтыйскіх імёнах<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. На карысьць унутранага ўсходнегерманскага ([[Готы|гоцкага]]) уплыву ў [[Літва|Літве]] і яго ўзьдзеяньня на ўрадавым узроўні сьведчыць наяўнасьць вялікай колькасьці рэліктаў усходнегерманскай мовы ва ўрадавай лексыцы Вялікага Княства Літоўскага (сок, дзякла, скарб, скарга, шкода, харугва, скрыня, грунт, копа, бонда, рум ды іншае) — як і германізмаў у базавай лексыцы беларускай мовы (буда, дах, рада, дзякуй, боты, гмах, кошт, струмень, гвалт, варта, мусіць, трапіць, рахаваць ды іншае)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 29—31.</ref>. Як падсумоўвае Алёхна Дайліда, ''«[[Летувізацыя|„Балтыйская“ тэорыя]] не пацьверджана нічым наогул (у тым ліку і імёнамі). Балтыйская тэорыя не адлюстроўвае ніякіх гістарычных рэаліяў, яна была проста снасткай палітычнага змаганьня [[Езуіты|езуітаў]] проці літоўскай [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі]] і палітычнай моцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага гаспадарства]]. Разам з разбуральнай праграмай [[Контрарэфармацыя|Контрарэфармацыі]], распачатай па выбуху эвангеліцкага адраджэньня ў Літве, езуіты распачалі таксама [[Летувізацыя|цэлую ідэалягічную праграму перакручваньня гісторыі Літвы]]: заміж сапраўднай гісторыі [[Славянскія мовы|славянізацыі]] германскае шляхты Літвы (выкладзенай у літоўскіх летапісах і добра вядомай езуітам) езуіцкая тэорыя мусіла апавядаць пра паходжаньне літоўскае шляхты і створанага ёй гаспадарства ад мясцовых паўдзікіх балтыйскіх плямёнаў, што рабіла адзіным „цывілізацыйным“ чыньнікам гісторыі Літвы выняткова [[Каталіцкая Царква|Каталіцкую Царкву]] (з той жа мэтай езуіцкая прапаганда пачала пашыраць гратэскныя, чыста фантастычныя плёткі пра „балтыйскае [[паганства]]“ Літвы, якое нібы было галоўнай рэлігіяй ВКЛ да Крэўскай уніі). Калі за часоў ВКЛ гэтая тэорыя мела выгляд маргінальных калянавуковых практыкаваньняў, не прынятых літоўскай шляхтай, то па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]] гэтая езуіцкая прапагандысцкая схема сталася ў XIX стагодзьдзі адзінай „навуковай“ вэрсіяй гісторыі Літвы»''<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 5, 16, 27—28, 61, 201.</ref>. === Параўнальная табліца з германскімі адпаведнікамі === {{Аўтанумарацыя табліцы | {{ {| cellspacing="1" cellpadding="10" style="width: 100%; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|ВКЛ}} align="center" ! № !! Імя !! Тоеснае імя (зь перастаноўкай [[Двухасноўнае імя|асноваў]]) !! Германскі адпаведнік !! Германскі адпаведнік тоеснага імя{{Заўвага|Адпаведнікі зь перастаноўкай іменных асноваў прызнае летувіскі эміграцыйны лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 108.</ref>}} |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аба]]'''{{Заўвага|'''Вылучаным''' пазначаюцца імёны, якія маюць поўныя германскія адпаведнікі}} | — | ''Abo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абека|Абека (Абака)]]'''{{Заўвага|У дужках даюцца характэрныя варыяцыі імя паводле напісаньня ў гістарычных крыніцах}} | — | ''Abbeco'' (''Abbaco'') <br> Abo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абель]]''' | — | ''Abel'' (''Abilo'') <br> Abo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абор|Абор (Абар, Абэр, Абер)]]''' | | ''Abar'' (''Abor''{{Заўвага|name="Польшча"|Азначалася ў Польшчы, дзе германскія імёны бытавалі ўжо ў XIII ст.}}, Aber) <br> Abo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абуд|Абуд (Абод, Абут, Ябут)]]'''{{Заўвага|У інвэнтарах ВКЛ таксама азначаюцца наступныя чаргаваньні: Адам / Ядам (Адамава / Ядамава, Адамовіч / Ядамовіч)<ref>A. Vardų ir pavadinimų rodyklė // Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 1.</ref>, Андрэй / Яндрэй, Анікей / Янікей<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 387, 391, 425, 436.</ref>}} | | ''Abbud'' (''Abbod'', ''Abbott'') <br> Abo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абрат]]''' | | ''Abrada'' <br> Abo + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агі|Агі (Ака, Ека, Яга, Яка)]]''' | — | ''Agi'' (''Egi'', ''Jag''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агіла|Агела (Агіль, Ягіл)]]''' | — | ''Agelo'' (''Agilus'', ''Egilo'') <br> Agi (Egi) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аген|Аген (Агін, Ягін, Якін)]]''' | — | ''Agenus'' (''Agin'', ''Egen'', ''Ekino'') <br> Agi (Egi) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Якш|Якш (Якша, Агша)]]''' | — | ''Якша''{{Заўвага|Азначалася ў [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]]}} <br> Agi (Egi) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Якбут]]''' | | ''Acbuto'' (''Acbod'') <br> Agi (Egi) + Boto (Buto) <br> Agi (Egi) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягвін|Ягвін (Яквін)]]''' | | ''Agwin'' (''Acwin'', ''Ecuin'') <br> Agi (Egi) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягайла (імя)|Ягайла (Ягейла, Ягела, Якейла, Агела, Агайла, Акайла, Ягіл)]]''' | | ''Aggalo'' (''Egelo'', ''Agela'', ''Eggel'', ''Egila'') <br> Agi (Jag) + Gailo (Gelo) <br> Agi (Jag) + -l- <br> ''Jogello'' (''Iagellus'', ''Jogallus'') <br> Jo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягінт|Ягінт (Агінт, Эгінт, Егінт, Ягент)]]''' | | ''Aginto'' (''Egind'') <br> Agi (Egi) + Gento (Gendo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягірд|Ягірд (Эгерд, Агірд, Эгірд, Егерт)]]''' | | ''Ægirdh'' (''Eggerd'', ''Agard'', ''Egert'', ''Aaggaard'') <br> Agi (Jag) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягоўд|Ягоўд (Ягалд, Ягольт, Аколд)]]''' | | ''Agold'' (''Egold'', ''Egolt'', ''Agoult'') <br> Agi (Egi) + Waldo <br> Agi (Egi) + Goldo <br> ''Ágautr'' <br> Agi (Egi) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягуці|Ягуці (Ягут, Ягуць, Акут, Якуці, Якуць)]]''' | | ''Águti'' (''Agut'', ''Akuti'') <br> Agi (Jag) + Gudo (Guta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Акунд|Акунд (Якунт, Яконт)]]''' | | ''Agundia'' (''Jaconta'') <br> Agi (Jag) + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агар (імя)|Агар (Ягер)]] | | ''Agar'' (''Egiheri'') <br> Agi + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Акман|Акман (Якіман, Экман, Ягеман)]]''' | | ''Ackmann'' (''Akemann'', ''Eckmann'', ''Egiman'') <br> Agi (Egi) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягмін|Ягмін (Ягімін, Акмін, Якмін)]]''' | | ''Agminus'' (''Egiminus'', ''Jagmyn''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Jakmyn''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Agi (Egi) + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агімонт|Агімонт (Агамонт, Экмунд)]]''' | | ''Agimunt'' (''Agamont'', ''Agamundus'', ''Egmond'', ''Egmont'') <br> Agi + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ала (мужчынскае імя)|Ала (Ела)]]''' | — | ''Alo'' (''Allo'', ''Elo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алейка|Алейка (Алека)]]''' | — | ''Allecke'' (''Alico'') <br> Alo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліта (імя)|Аліта (Алета, Алата)]]''' | — | ''Alitta'' (''Alathe'') <br> Alo + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліш|Аліш (Альш, Гальш)]]''' | — | ''Allisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Alsch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Halsch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Alo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альбэрт|Альбэрт (Альберт, Аўбарт)]]''' | | ''Albert'' (''Albart'', ''Aubert') <br> Alo + Bert <br> Athal + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альбут|Альбут (Альбот, Яльбут)]]''' | | ''Albot'' (''Elbot'', ''Albóðr'', ''Albutt'') <br> Alo + Boto (Buto) <br> Athal + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альвін]]''' | | ''Alwin'' (''Alwini'') <br> Alo + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альвіс]]''' | | ''Alvis'' (''Alois'') <br> Alo + Wis | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгерд (імя)|Альгерд (Альгерт, Альгард, Алігард, Альгарт, Гэльгерд, Гольгерт, Ольгерд, Альгірд)]]''' | | ''Algerd'' (''Algeard'', ''Algerðr'', ''Algert'', ''Algardus'', ''Algart'', ''Olgard'', ''Hallgerðr'', ''Halgardus'', ''Algiert'') <br> Alo + Gerd (Gardo) <br> Helgi (Alko) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алгет|Алгет (Альгет, Элгет)]]''' | | ''Alget'' (''Aalgidis'') <br> Alo + Gedo (Geto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алігут|Алігут (Алгуць, Аўгут, Аўгуць)]]''' | | ''Algut'' (''Alugod'') <br> Alo + Gudo (Guta) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альман|Альман (Алеман, Эльман)]]''' | | ''Alman'' (''Alemann'', ''Ellmann'') <br> Alo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альмін]]''' | | ''Almin'' (''Almen'') <br> Alo + Minno (Menno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яльмуд]]''' | | ''Alamud'' (''Almudis'') <br> Alo + Mot (Muta) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аламунт|Аламунт (Альмонт, Эльмонт, Ялмонт)]]''' | | ''Alamunt'' (''Almunt'', ''Almond'', ''Elmund'') <br> Alo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Олда|Олда (Ольда, Голда, Оўда, Аўда)]]''' | — | ''Aldo'' (''Olda'', ''Holt''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Audo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Алдыка|Алдыка (Олдыка, Аўдзіка, Галдык, Гольдзіка)]]''' | — | ''Aldiko'' <br> Aldo + -k- <br> ''Audeca'' <br> Audo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Альдона|Альдона (Алдунь)]]''' | — | ''Aldona'' (''Aldun'', ''Aldonis'') <br> Aldo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аўтаўт]]''' | | ''Altolt'' (''Aldaud'') <br> Aldo + Waldo (Walt) <br> ''Autald'' <br> Audo (Auto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яўтар|Яўтар (Алтар, Гаўтар)]]''' | | ''Althar'' (''Alterius'', ''Autier'') <br> Aldo (Holt) + Heri (Hari) <br> ''Authar'' (''Hauthar'', ''Hautar'') <br> Audo (Auto) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алег|Алько (Алек, Алех, Ольг, Эльг, Аўг)]]''' | — | ''Helgi'' (''Alko'', ''Alacho'', ''Elgo'', ''Algo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вольга|Вольга (Олюшка, Олюхна)]]''' | — | ''Hélga'' (''Helca'', ''Helcha'', ''Alga''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Holga''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгін|Альгін (Элькін, Аўгін, Яўгін, Вольгін)]]''' | — | ''Heligin'' (''Alkin'') <br> Helgi (Algo) + -n-<br> ''Augino'' <br> Augo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгіш]]''' | — | ''Halgasch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Halgas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Helgi (Algo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Альгмін|Альгмін (Альхімен, Алькмін, Алігімін)]] | [[Мінялк]] | Helgi (Algo) + Minno <br> ''Alechmannus'' (''Alkeman'') <br> Helgi (Alko) + Mann | Minno + Helgi (Alko) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгімонт|Альгімонт (Альгімунд, Альгімунт, Алькімонт, Аўгімонт, Аўгімунд, Аўгімунт)]]''' | | ''Algemundus'' (''Alkemund'', ''Alhmunt'', ''Alchemont'') <br> Helgi (Algo) + Mund (Munt) <br> ''Augemundus'' (''Augemundr'') <br> Augo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Амал|Амал (Амэла, Амаль, Амуль, Аміль, Яміль)]]''' | — | ''Amal'' (''Amelo'', ''Amul'', ''Amil'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яр (імя)|Яр (Ар)]]''' | — | ''Aro'' (''Ahr'') <br> Aro + Mann | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярыла (імя)|Ярыла (Арэла, Арэль, Ярала, Эрэла)]]''' | — | ''Arila'' <br> Aro + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярун|Ярун (Арун, Аруна)]]''' | — | ''Arun'' (''Eruni'', ''Aruna'') <br> Aro + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярунд|Ярунд (Яранд, Аранд, Арант)]]''' | — | ''Jarund'' (''Arant'', ''Jarant'') <br> Aro + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арбут|Арбут (Арбуд)]]''' | | ''Árbót'' (''Arbod'') <br> Aro + Boto (Buto) <br> Aro + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арвід|Арвід (Ярвід, Арвіт)]]''' | | ''Arvid'' (''Arwit'') <br> Aro + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арвіст|Арвіст (Гервіст)]]''' | | ''Ariovist'' (''Arwist'', ''Arwesth'') <br> Aro + West (Viste) <br> Heri (Hari) + West (Viste) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арыгольд|Арыгольд (Арыгалд, Яргалт)]]''' | | ''Aregaudus'' <br> Aro + Gaudo <br> ''Hargold'' <br> Heri (Hari) + Goldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арман|Арман (Арыман, Ярман, Ярыман, Яроман)]]''' | | ''Arman'' (''Ariman'') <br> Aro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Армін (імя)|Ярмін (Армін, Ярэмін, Ярамін)]]''' | | ''Armin'' (''Arimin'') <br> Aro + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярмуць|Ярмут (Ярмуць, Армуць)]]''' | | ''Armuth'' <br> Aro + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярмунд|Ярмунд (Армонт, Арамонт, Ярмонт)]]''' | | ''Armund'' (''Armunt'', ''Arimondus'', ''Eremunt'') <br> Aro + Mund | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яруд|Яруд (Арод, Арут, Ярут)]]''' | | ''Arodus'' (''Aruth'') <br> Aro + Hrodo (Ruodo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярна|Ярна (Арн, Аран, Яран, Арнь, Ярань)]]''' | — | ''Arno'' (''Arn'', ''Aran'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арнольд|Арнольд (Ярнольт)]]''' | | ''Arnold'' (''Arnolt'', ''Ernold'') <br> Aro (Arno) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арнат (імя)|Арнат (Ярнат, Эрнат)]]''' | | ''Arnad'' (''Arnato'') <br> Aro (Arno) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Арбш]]''' | — | ''Erbsch'' (''Erbisch'') <br> Arbo (Erbo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярг]]''' | — | ''Argo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аргела|Аргела (Аргель, Яргель, Аргуль, Аргла, Яргла)]]''' | — | ''Argelo'' (''Argila'') <br> Argo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ашка|Ашка (Яска, Еска, Еш)]]''' | — | ''Asco'' (''Asc'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яскіль|Яскіль (Яскель, Яскал, Ашкела)]]''' | — | ''Ascila'' (''Eskil'', ''Eskel'', ''Ascalo'') <br> Asco + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аскольд (імя)|Аскольд (Яскольд, Яскольт, Яскулд, Яскулт, Яшчолд)]]''' | | ''Askold'' (''Ascolt'', ''Aschhold'') <br> Asco + Waldo (Walt) <br> ''Höskuldr'' <br> Hatho + Sculd | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Азьвін|Азьвін (Ясьвін)]]''' | | ''Asvin'' (''Assuin'', ''Aschwin'') <br> Asco + Wino <br> Asi + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аскера|Аскера (Аскер, Ашкер)]]''' | | ''Ascher'' (''Ascar'') <br> Asco + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Есьман|Есьман (Ясьман, Яшман, Ешман, Эсьман, Эсман)]]''' | | ''Eschmann'' (''Esmann'', ''Ascman'', ''Asman'') <br> Asco + Mann <br> Asi + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ясмант|Ясмант (Асмонт, Ашмонт, Есмунт, Ясмонт, Есьмант, Яшмант, Эсмунт)]]''' | | ''Asmunt'' (''Ascmund'', ''Eschmunt'') <br> Asco + Mund (Munt) <br> ''Osmond'' <br> Asi + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ас (імя)|Ас (Азь)]]''' | — | ''Asi'' (''Aso'', ''Osi'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азела|Азела (Асіла, Ясіла, Ясель, Эзель)]]''' | — | ''Aselo'' (''Asilo'', ''Esilo'') <br> Asi + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асен|Асен (Асін, Ясін, Ашын)]]''' | — | ''Asin'' (''Asen'') <br> Asi + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азбут|Азбут (Язбут)]]''' | | ''Ásboð'' <br> Asi + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясвад]]''' | | ''Asuad'' <br> Asi + Wado | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясоўд|Ясоўд (Асвальд)]]''' | | ''Asold'' (''Asuald'', ''Oswald'') <br> Asi + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясьвід|Ясьвід (Ашвід)]]''' | | ''Asvid'' (''Esvid'', ''Ásviðr'') <br> Asi + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Ясьвіл|Ясьвіл (Асьвіл, Ашвіла)]] | | Asi + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясьвільт]]''' | | ''Asvild'' <br> Asi + Wilto (Wildo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азгайла]]''' | | ''Easgel'' (''Esgel'') <br> Asi + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яскаўт|Яскаўт (Язкаўт)]]''' | | ''Askaut'' (''Ásgautr'', ''Oskautr'') <br> Asi + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эзгірд]]''' | | ''Esgerd'' (''Asgird'', ''Asgart'', ''Osgerd'') <br> Asi (Osi) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эзгін|Эзгін (Азгін, Ашкін, Ажгін)]]''' | | ''Eskin'' <br> Asi + -kin <br> Asi + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Осман|Асман (Осман, Ашман, Ясман)]]''' | | ''Osman'' (''Asman'') <br> Asi (Osi) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асьміна (імя)|Асьміна (Ашміна, Ашмена, Ясьмін, Яшмін, Эсьмін)]]''' | | ''Osminna'' <br> Asi (Osi) + Minno (Menno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асмот|Асмот (Ашмот, Ясмут)]]''' | | ''Asmot'' (''Asmuot'') <br> Asi + Mot | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асінар (імя)|Ашнар]]''' | | ''Asnar'' (''Asinar'') <br> Asi + Noro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яст|Яст (Асьць, Яшт)]]''' | — | ''Ast'' (''Osta'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Асьцейка|Асьцейка (Асьцека, Осьцік, Ясьцейка)]]''' | — | ''Oustecha'' (''Ostike'') <br> Ast (Osta) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Асьціла|Асьціла (Остэль)]]''' | — | ''Aostilo'' (''Ostell'') <br> Ast (Osta) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яштальд|Яштальд (Асталт, Аштаўт, Яшталт, Яштаўт)]]''' | | ''Astald'' (''Ostald'', ''Astout'', ''Austaldus'') <br> Ast (Osta) + Waldo <br> Ast (Osta) + Teudo <br> Asi (Osi) + Teudo | ''Teudasia'' <br> Teudo + Asi |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Астар|Астар (Астэр, Ясьцер)]]''' | | ''Austerius'' (''Oster'', ''Astar''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Aster''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ast (Osta) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Астрат]]''' | | ''Ostrat'' (''Ostrad'', ''Austrad'') <br> Ast (Osta) + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бабіла|Бабіла (Бабіль, Бабела, Бабель)]]''' | — | ''Babilo'' (''Babel'') <br> Babo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бат (імя)|Бат (Бад, Бадзь)]]''' | — | ''Bado'' (''Bato'', ''Bath'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Баціка|Баціка (Бадыка, Батка)]]''' | — | ''Badiko'' (''Battke'', ''Paticho'') <br> Bado (Bato) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бадзіла|Бадзіла (Батыла, Батэла, Батуль)]]''' | — | ''Badila'' (''Bathel'') <br> Bado (Bato) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батаўт]]''' | | ''Bathelt'' (''Badald'', ''Badaut'') <br> Bado (Bato) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бадвіла|Батвіла (Батвіл)]]''' | | ''Badvil'' (''Baduila'') <br> Bado (Bato) + Wilo | ''Willibad'' <br> Wilo + Bado |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батвін]]''' | | ''Batwin'' (''Badvin'') <br> Bado (Bato) + Wino | ''Winibad'' <br> Wino + Bado |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батар|Батар (Батэр, Бадар)]]''' | | ''Bathari'' (''Bater'', ''Bader'') <br> Bado (Bato) + Heri (Hari) | ''Heribad'' <br> Heri + Bado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больд|Больд (Больт, Бальт, Болт, Баўд, Боўд)]]''' | — | ''Bald'' (''Boldt'', ''Bolte'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балдыка|Балдыка (Бальдыка, Бальцік, Больцік, Болдык)]]''' | — | ''Baldiko'' (''Baldicke'', ''Baltichus'') <br> Bald (Bolte) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больцель|Больцель (Баўдзель, Балціла)]]''' | — | ''Baldilo'' <br> Bald (Bolte) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальцін|Бальцін (Бальтын, Балтэн)]]''' | — | ''Baltin'' (''Balden'') <br> Bald (Bolte) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больдун|Больдун (Болтун, Бальцюн)]]''' | — | ''Baldun'' <br> Bald (Bolte) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Болташ]]''' | — | ''Boltsch'' <br> Bald (Bolte) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальдвін]]''' | | ''Baldwin'' <br> Bald + Wino | ''Winibald'' <br> Wino + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больдаг]]''' | | ''Baldag'' <br> Bald (Bolte) + Dago | ''Dacbold'' <br> Dago + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтэр|Бальтэр (Болдэр, Балтр)]]''' | | ''Balterus'' (''Bolder'', ''Baldheri'') <br> Bald + Heri | ''Eribald'' (''Haribald'') <br> Heri + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтарт|Бальтарт (Балторт)]]''' | | ''Baltardus'' (''Balthart'') <br> Bald + Hardt (Hart) | ''Artbald'' (''Hartbald'') <br> Hardt (Hart) + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балтман|Балтман (Бальман, Больман)]]''' | | ''Baldman'' (''Balman'', ''Bollmann'') <br> Bald + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Баўдамір]]''' | | ''Baldomer'' <br> Bald + Mero (Miro) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Болтрык|Болтрык (Бальтрык, Бальдрых, Боўтрык)]]''' | [[Рыбалт]] | ''Boldericus'' (''Baldrich'', ''Baldric'') <br> Bald (Boldt) + Rick | ''Ribald'' <br> Rick (Rih) + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Балтрым|Балтрым (Баўтрым)]] | | Bald + Rim | ''Rimbald'' (''Rimbold'') <br> Rim + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балтрун|Балтрун (Бальтрун, Баўтрун)]]''' | | ''Baltrun'' (''Baldrun'') <br> Bald + Runo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтрут|Бальтрут (Балтрот)]]''' | | ''Baltrudis'' <br> Bald + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бар (імя)|Бар (Бара, Пара)]]''' | — | ''Baro'' (''Paro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барэйка|Барэйка (Барака, Барэка, Барык, Парэйка, Парык)]]''' | — | ''Bareke'' (''Barocho'', ''Baricke'') <br> Baro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барыла|Барыла (Барэль, Парыла)]]''' | — | ''Barilo'' (''Barrell'', ''Parrell'') <br> Baro + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барут (імя)|Барут (Баруць, Парут)]]''' | — | ''Baruthus'' (''Baruth''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Baro + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвід|Барвід (Парвід)]]''' | | ''Barvid'' (''Barwidus'') <br> Baro + Wido | ''Widbor''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Widebor''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Wido + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвік]]''' | | ''Barwic'' (''Barwig'') <br> Baro + Wigo (Wic) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвін|Барвін (Борвін, Парвін)]]''' | [[Вінбор]] | ''Barwin''{{Заўвага|[[Старэйшая рыфмаваная хроніка]] пра «''Барвіна з земляў [[Вэнэды|вэнэдаў]]''» — [[Генрых Борвін I|Генрыха Борвіна I]]}} <br> Baro + Wino | ''Wimber'' <br> Wino + Bеro <br> Wino + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвойн]]''' | | ''Barwein'' (''Berwein'') <br> Baro + Wino (Weine) <br> Baro + Uuenna (Wona) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Баргайла|Баргайла (Баргаль, Баргель)]]''' | | ''Bargel''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Baro + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барконт]]''' | | ''Pargunt'' (''Bercunt'') <br> Baro (Paro) + Gunth (Cund) <br> Biro (Bero) + Gunth (Cund) | ''Gundabari'' <br> Gunth (Cund) + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Парман]]''' | | ''Parmann'' (''Barmann'') <br> Baro (Paro) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Барда|Барда (Барта)]]''' | — | ''Bardo'' (''Barto'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бардзіла|Бардзіла (Бартэль)]]''' | — | ''Bardilo'' (''Bartel'') <br> Bardo (Barto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Барцін|Барцін (Бардзін)]]''' | — | ''Bardinus'' (''Barten''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Bardo (Barto) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бартаўт|Бартаўт (Барталт, Бартальт, Бартальд, Партаўт)]]''' | | ''Bartolt'' (''Bartout'', ''Bartold'') <br> Bardo (Barto) + Waldo (Walt) <br> Bert + Waldo (Walt) <br> Bardo + Teudo (Taut) | ''Teutbard'' <br> Teudo (Teuth) + Bard |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бень|Бень (Бін, Бінь)]]''' | — | ''Beno'' (''Ben'', ''Bino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінейка|Бінейка (Бенека, Беніка, Бінека)]]''' | — | ''Binnecke'' (''Beneko'', ''Bennico'') <br> Beno (Bino) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінель|Бінель (Бэнэль)]]''' | — | ''Benilo'' <br> Beno (Bino) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Беняш|Беняш (Бенеш, Бенюш)]]''' | — | ''Bensch'' (''Byenyasch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Benesch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Benas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Beno + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінгель]]''' | | ''Bengel'' <br> Beno + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бенат]]''' | | ''Bennato'' (''Bennat'') <br> Beno + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінэрт]]''' | | ''Benert'' (''Benehard'') <br> Beno (Bino) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бімунт]]''' | | ''Bemund'' <br> Beno (Bino) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бера|Бера (Біра)]]''' | — | ''Bero'' (''Biro'', ''Pero'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірэйка|Бірэйка (Бэрэйка, Бярэйка, Берыка, Бірык, Бірка, Берка, Пірыка, Пірка)]]''' | — | ''Birico'' (''Berico'', ''Bereke'', ''Birke'', ''Piricho'', ''Pircho'') <br> Bero (Biro) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірыла|Бірыла (Бярыла, Бярэла, Бірэла, Берыль, Бірыль, Біруль, Берла)]]''' | — | ''Berila'' (''Berela'', ''Berul'') <br> Bero (Biro) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірын (імя)|Берэн (Бірын, Бірэн)]]''' | — | ''Beren'' (''Birin'') <br> Bero (Biro) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірута (імя)|Бірута (Бірот, Бярута, Бірут, Біруць, Бэрот, Берут, Пірут, Перут)]]''' | — | ''Bierotte'' <br> Bero (Biro) + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірыбольд]]''' | | ''Beribald'' <br> Bero (Biro) + Bald (Boldt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрвольд|Бэрвольд (Бэрвальд, Бэрвэльт)]]''' | | ''Berwoldus'' (''Beroald'') <br> Bero + Wald | ''Waldpero'' <br> Wald + Biro (Bero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрвід|Бэрвід (Бірвід)]]''' | | ''Berwid'' <br> Bero + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Пэрвайн|Пэрвайн (Пэрвэйн, Пярвойнь)]]''' | | ''Perwein'' <br> Bero (Pero) + Wino (Weine) <br> Bero (Pero) + Uuenna | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Беркін|Беркін (Беркен, Бергін, Пергін)]]''' | | ''Berekin'' (''Beregen'', ''Perkin'') <br> Bero + -kin <br> Bero + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірат|Бірат (Берэт, Бірэта, Перат)]]''' | | ''Beradt'' (''Bereth'', ''Perret'') <br> Bero (Biro) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэргарт (імя)|Бэргарт]]''' | | ''Berhard'' <br> Bero + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Перман|Перман (Бэрман, Бірман, Пэрман, Парман, Бірмэн, Бермень)]]''' | | ''Perman'' (''Berman'', ''Parmann'', ''Pirrmann'') <br> Bero (Pero) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрымунд (імя)|Перамонт (Парымонт)]]''' | | ''Peremunt'' (''Bermondus'') <br> Bero (Pero) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ператрут]]''' | | ''Perethrud'' (''Beretrudis'') <br> Bero (Pero) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Берн|Берн (Бэрн, Бернь, Бірн)]]''' | — | ''Bern'' (''Pirn'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірнейка|Бірнейка (Бернейка, Бернека, Бэрніка)]]''' | — | ''Birnico'' (''Bernico'', ''Bernecke'') <br> Bern (Pirn) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бярнут]]''' | — | ''Barnut''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Bern + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бернуш|Бернуш (Бернаш)]]''' | — | ''Bernasch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Bernisch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Bern + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнат|Бэрнат (Бэрнад, Бернат, Бернад, Барнат, Бернят, Парнат)]]''' | | ''Bernad'' (''Bernat'', ''Pernat'') <br> Bern + Joto <br> Bern + Hatho (Adi) <br> ''Bernard'' <br> Bern + Hardt | ''Hathubern'' <br> Hatho + Bern |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнар|Бэрнар (Бернар, Барнар, Пернар)]]''' | | ''Bernar'' (''Bernhari'', ''Pernhari'') <br> Bern + Heri (Hari) | ''Erbern'' <br> Heri + Bern |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнард|Бэрнард (Бярнард)]]''' | | ''Bernard'' (''Bernhard'') <br> Bern + Hardt | ''Hartbern'' <br> Hardt + Bern |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бергела|Бергела (Бергель, Бэргайла, Бэргаль, Пергайла)]]''' | | ''Bergel'' (''Bieregel'') <br> Berga + Gailo (Gelo) <br> Bero + Gailo (Gelo) <br> Berga + -l- | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрт|Берт (Берць, Перць)]]''' | — | ''Bert'' (''Perht'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртыка]]''' | — | ''Bertike'' (''Berteka'') <br> Bert + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бертэль|Бертэль (Бэртэль, Перцель, Пірціль)]]''' | — | ''Bertel'' (''Pertilo'', ''Pirthilo'') <br> Bert + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртун]]''' | — | ''Berhtuni'' (''Perhtun'') <br> Bert + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Берташ|Берташ (Бертыш, Бірташ)]]''' | — | ''Bertsch'' <br> Bert + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртальд|Бэртальд (Бэртаўт, Біртаўт)]]''' | | ''Bertold'' (''Bertolt'', ''Bertaut'', ''Birtoldus'') <br> Bert + Waldo (Walt) <br> Bert + Teudo (Taut) | ''Woltbert'' <br> Waldo (Walt) + Bert <br> ''Teutbert'' <br> Teudo (Taut) + Bert |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біе (імя)|Біе]]''' | — | ''Bie'' (''Biho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Бівойна|Бівойна (Бівайн, Бівэйн)]] | | ''Bivinus'' <br> Bie + Wino (Weine) <br> Bie + Uuenna (Wona) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біят|Біят (Біён, Біюць)]]''' | | ''Byatt'' (''Bietto'') <br> Bie + Joto (Juto) <br> Bie + Hatho | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біла (імя)|Біла (Біль)]]''' | — | ''Bilo'' (''Biel'', ''Pillo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біліка|Біліка (Білейка, Пілейка)]]''' | — | ''Biliko'' (''Pilicho'') <br> Bilo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Білін]]''' | — | ''Bilin'' <br> Bilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Більвін|Більвін (Пільвін)]]''' | | ''Biliwin'' (''Pilwine'') <br> Bilo (Pillo) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біляр|Біляр (Піляр)]]''' | | ''Biller'' (''Piller'', ''Bilihar'') <br> Bilo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Більман|Більман (Біліман, Пілеман, Білмен)]]''' | | ''Billmann'' (''Biliman'', ''Pielemann'') <br> Bilo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Білімін|Білімін (Більмін)]] | | Bilo + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Білят|Білят (Пілят, Білат)]]''' | | ''Bilaeth'' (''Pillat'') <br> Bilo (Pillo) + Joto <br> Bilo (Pillo) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біць|Біць (Біт, Бець)]]''' | — | ''Bitto'' (''Beto'', ''Bedo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцейка|Біцейка (Бецейка, Бэтэйка, Біцік)]]''' | — | ''Beteke'' (''Bettika'') <br> Bitto (Beto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцель|Біцель (Бітэла, Бедэль)]]''' | — | ''Bitel'' (''Betilo'', ''Bedilo'') <br> Bitto (Beto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцін|Біцін (Біцен)]]''' | — | ''Bitinus'' (''Bettin'') <br> Bitto (Beto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бітаўт|Бітаўт (Біталт)]]''' | | ''Bitold'' (''Betald'', ''Bidaut'', ''Bitaut'') <br> Bitto (Beto) + Waldo (Walt) <br> Bitto (Beto) + Teudo (Taut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бітар|Бітар (Бэтэр)]]''' | | ''Betharius'' <br> Bitto (Beto) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бруна]]''' | — | ''Bruno'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Брунейка]]''' | — | ''Brunico'' (''Brunicho'') <br> Bruno + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бубела|Бубела (Бубель)]]''' | — | ''Bubilo'' (''Bobel'') <br> Bubo (Bobo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бода|Буд (Буда, Бода, Будзь, Бодзь)]]''' | — | ''Bodo'' (''Budo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзейка|Будзейка (Будзека, Будзіка, Байдзейка)]]''' | — | ''Buddeke'' (''Bodico'', ''Bodeca'') <br> Bodo (Budo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзіла|Будзіла (Будэль, Бодзель)]]''' | — | ''Budilo'' (''Bodilo'', ''Budel'', ''Bodel'') <br> Bodo (Budo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзін|Будзін (Бодзен, Будэн, Бодзень, Будзень)]]''' | — | ''Budin'' (''Boden'', ''Budden'') <br> Bodo (Budo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будыш|Будыш (Бодыш, Будуш)]]''' | — | ''Bodusz''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Bodo (Budo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзівід (імя)|Будзівід (Будвід, Будзьвіт)]]''' | | ''Bodwidus'' <br> Bodo (Budo) + Wido | ''Widbod'' <br> Wid + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзівіл|Будзівіл (Будавіл, Будвіл, Будзьвіл)]]''' | | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo | ''Willibodo'' <br> Wilo + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будгін|Будгін (Будкін, Бутгін, Буткін, Боткін)]]''' | | ''Budgen'' (''Budekin'', ''Bodkin'', ''Botgen'') <br> Bodo (Budo) + -kin <br> Bodo (Budo) + Ginno | ''Genobod'' <br> Ginno (Genno) + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Будзікід (імя)|Будзікід (Будгед)]] | [[Гедбуд]] | Bodo (Budo) + Geda (Giddo) | Geda + Bodo (Budo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будар|Будар (Будэр, Бодар, Будр)]]''' | | ''Buder'' (''Boder'') <br> Bodo (Budo) + Heri (Hari) | ''Eribodo'' <br> Heri + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будрых|Будрых (Будрык)]]''' | | ''Buddrich'' (''Budrick'') <br> Bodo (Budo) + Rick (Rih) | ''Richbodo'' (''Ricbodo'') <br> Rick (Rih) + Bodo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бота|Бут (Бута, Буць, Бот, Боць)]]''' | — | ''Boto'' (''Buto'', ''Poto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буцейка|Буцейка (Боцейка, Боцік, Бутыка, Бутка)]]''' | — | ''Butecke'' (''Butecho'', ''Botic'', ''Buttke'') <br> Boto (Buto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буціла|Буціла (Буцель, Боціла, Боцель)]]''' | — | ''Butila'' (''Butel'', ''Botilo'') <br> Boto (Buto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буцень|Буцень (Бутэн, Боцін, Боцінь)]]''' | — | ''Buten'' (''Botin'') <br> Boto (Buto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Боч|Боч (Буч, Бутш)]]''' | — | ''Botsch'' <br> Boto + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутаўт (імя)|Бутаўт (Буталт, Буталд, Бутальд, Ботаўт, Ботальт, Бутэлць)]]''' | [[Вальбут]] <br> [[Тэўтабод (імя)|Таўбут]] | ''Butaldus'' (''Botaldus'', ''Boutaut'', ''Butaud'', ''Butaut'') <br> Boto (Buto) + Waldo (Walt) <br> Boto (Buto) + Teudo (Taut) | ''Waldbott'' <br> Waldo + Boto (Buto) <br> ''Teubod'' <br> Teudo (Taut) + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвід|Бутвід (Ботвід)]]''' | [[Відбут]] | ''Butvid'' (''Botwid'') <br> Boto (Buto) + Wido | ''Wiboto'' <br> Wido + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутавіт|Бутавіт (Буцівіт, Ботвіт)]]''' | | ''Botwith'' <br> Boto (Buto) + Wito | ''Witbot'' <br> Wito + Boto |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвіл|Бутвіл (Ботвіл)]]''' | [[Вільбут]] | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo <br> Boto (Buto) + Wilo | ''Willebut'' (''Wilbot'') <br> Wilo + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвін|Бутвін (Ботвін, Ботвінь, Буцьвін, Бацьвін)]]''' | | ''Butwin'' (''Botwin'') <br> Boto (Buto) + Wino (Wini) <br> Bodo (Budo) + Wino | ''Uinebod'' <br> Wino + Bodo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутгель]]''' | [[Галбута]] | ''Baudugailus'' (''Baudigilus'') <br> Bodo (Budo) + Gailo (Gelo) <br> Boto (Buto) + Gailo (Gelo) | ''Galbot'' <br> Gailo (Galo) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутгер]]''' | [[Гербут]] | ''Butger'' (''Botgerus'', ''Bodeger'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero | ''Gerboth'' (''Gerbodo'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутар|Бутар (Бутэр)]]''' | [[Гарбут]] | ''Butter'' <br> Boto (Buto) + Heri (Hari) | ''Harboth'' <br> Heri (Hari) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутэрт]]''' | | ''Bottart'' (''Boutard'') <br> Boto (Buto) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутман]]''' | | ''Buthmann'' (''Bothmann'') <br> Boto (Buto) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутмін|Бутмін (Буцьмін)]]''' | [[Мінбут]] | ''Butmen'' <br> Boto (Buto) + Minno <br> ''Budmyn'' <br> Bodo (Budo) + Minno | ''Menbodo'' <br> Minno (Menno) + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутнар|Бутнар (Бутэнэр)]]''' | [[Нарбут (імя)|Нарбут]] | ''Botner''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Buthneri''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Boto (Buto) + Noro (Nero) | ''Narbot'' (''Norpoth'', ''Nierbota''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Norpod'') <br> Noro + Boto (Buto) <br> Noro + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ботрам|Ботрам (Бутрам, Бутрэм)]]''' | | ''Bothram'' <br> Boto (Buto) + Ramo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутырык (імя)|Бутрык (Бутрыка, Путрык)]]''' | | ''Butariks'' (''Buttericus'', ''Botric'', ''Poterich'') <br> Boto (Buto) + Rick | ''Richboto'' <br> Rick (Rih) + Boto |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутрым|Бутрым (Будрым, Ботрым, Путрым)]]''' | [[Рымбут]] | ''Bauderrim'' <br> Bodo (Budo) + Rim <br> Boto (Buto) + Rim | ''Rimbotus'' (''Rembod'') <br> Rim + Boto (Buto) <br> Rim + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ботэй]]''' | [[Эйбут]] | ''Bótey'' <br> Boto (Buto) + Eicho (Eich) | Eicho (Eich) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пацейка|Пацейка (Пуцейка, Пуціка, Падзейка)]]''' | — | ''Potico'' (''Putico'') <br> Boto (Poto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пуціла|Пуціла (Путэль, Поцель)]]''' | — | ''Putilo'' (''Potilo'', ''Potel'') <br> Boto (Poto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бой (імя)|Буй]]''' | — | ''Boio'' (''Búi'', ''Beie'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Буйка|Буйка (Бойка, Бейка)]]''' | — | ''Buyke'' (''Boiko'', ''Beiko'') <br> Boio (Beie) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Буйвід|Буйвід (Бойвід, Бувід, Бевід)]] | | Boio (Búi) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Боер|Боер (Бэер)]]''' | | ''Bojer'' (''Boyer'', ''Beieri'') <br> Boio (Beie) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бумонт]]''' | | ''Bumund'' (''Boymund'', ''Boemonda'') <br> Boio (Búi) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бейнь|Бейна (Бейнь, Байнь)]]''' | — | ''Beino'' (''Beyn'', ''Bainus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бэйнар|Бэйнар (Бэйнэр, Бейнар, Байнар, Бойнар)]]''' | | ''Beinher'' (''Bainarius'') <br> Beyn + Heri (Hari) <br> Boio (Beio) + Noro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бэйнарт|Бэйнарт (Бэйнэрт, Бойнарт, Бойнерт)]]''' | | ''Beynart'' (''Beinert'') <br> Beyn + Hardt <br> Boio (Beio) + *Nard | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бранта]]''' | — | ''Branto'' (''Brando'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунь|Бунь (Бонь)]]''' | — | ''Buno'' (''Bono'', ''Bun'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунейка|Бунейка (Буніка, Боніка)]]''' | — | ''Bunico'' (''Bonica'') <br> Buno (Bono) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунар|Бунар (Бонар, Бунэр, Бонэр)]]''' | | ''Buner'' (''Bonarius'') <br> Buno (Bono) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бурэйка]]''' | — | ''Buricho'' (''Buricke'') <br> Buro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бурга|Бурга (Борг)]]''' | — | ''Burga'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бургела|Бургела (Бургель, Пургель)]]''' | | ''Burgela'' (''Burgel'', ''Burgala'') <br> Burga + Gailo (Gelo) | ''Gelburg'' <br> Gailo (Gelo) + Burga |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бука (імя)|Бука (Буга, Бук, Бок)]]''' | — | ''Bugo'' (''Bucco'', ''Bock'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Букель|Букель (Бугіль, Букола)]]''' | — | ''Bukilo'' (''Bucilo'') <br> Bugo (Bucco) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугень|Бугень (Буген, Бугін, Букін, Букень, Бокін)]]''' | — | ''Bugen'' (''Bugin'', ''Bukin'') <br> Bugo (Bucco) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугайла|Бугайла (Бугель)]]''' | | ''Bugellus'' <br> Bugo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугар|Бугар (Богар, Багар, Букар)]]''' | | ''Buger'' (''Boger'') <br> Bugo (Bock) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Буш|Буш (Бош, Бус, Бусь)]]''' | — | ''Boos'' (''Busch'', ''Boso'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушка|Бушка (Буска, Босіка, Боська, Бусека, Бусейка, Бошэйка, Бушэйка)]]''' | — | ''Buschke'' (''Buske'', ''Bosico'', ''Buseke'') <br> Boos (Boso) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушыла|Бушыла (Бусіл, Бузель)]]''' | — | ''Busilo'' (''Büschel'', ''Busel'') <br> Boos + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бусінь|Бусінь (Бузэн)]]''' | — | ''Buosin'' <br> Boos + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушман|Бушман (Бусман)]]''' | | ''Bussman'' <br> Boos (Busch) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вэгер|Вэгер (Вакар, Вегер)]]''' | | ''Weger'' (''Wacaro'', ''Wagher'') <br> Wago (Wego) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войда|Войда (Вайда, Вад, Вэйда)]]''' | — | ''Waido'' (''Weido'', ''Waddo'', ''Woydo''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзіка|Вайдзіка (Вадэйка, Вайдзейка)]]''' | — | ''Vadiko'' <br> Waido (Waddo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзіла (імя)|Вайдыла (Вайдэль, Вэйдэль, Вайдэла, Вадыла, Вайтыль, Вадзела)]]''' | — | ''Wadila'' (''Weidel'', ''Wadelo'', ''Watilo'', ''Wadel'', ''Woydilo''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waido (Waddo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзень|Вайдзень (Войдзін)]]''' | — | ''Waddin'' <br> Waido (Waddo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войдаўт]]''' | | ''Weidelt'' <br> Waido (Weido) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вэйдэр|Вэйдэр (Вайдар)]]''' | | ''Weidher'' <br> Waido (Weido) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вейдман|Вейдман (Вейдэман, Вайдман)]]''' | | ''Weidman'' (''Weideman'') <br> Waido (Weido) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войдат (імя)|Войдат (Водат, Вайдзята)]]''' | | ''Woydath''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Waido + Joto <br> Waido + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валь]]''' | — | ''Wal'' (''Walo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валейка|Валейка (Валека, Валіка)]]''' | — | ''Waleicho'' (''Walica'') <br> Wal + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валіла]]''' | — | ''Walilo'' <br> Wal + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валін (імя)|Валін]]''' | — | ''Walin'' <br> Wal + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валант|Валант (Валянт)]]''' | — | ''Waland'' <br> Wal + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валат]]''' | — | ''Wallath'' <br> Wal + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вальгун]]''' | | ''Walagoni'' (''Walahun'', ''Walegundis'') <br> Wal + Gunth (Gondo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальда (імя)|Вальд (Валда, Вольд, Волад)]]''' | — | ''Waldo'' (''Walt'', ''Woldt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальцейка|Вальцейка (Вальдзейка, Волдзік, Уладзейка, Валодка, Вайлодка)]]''' | — | ''Waltiko'' (''Waldecke'', ''Waldiko'', ''Woldeke'') <br> Waldo (Walt) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальдэн|Вальдэн (Вальцін)]]''' | — | ''Valdenus'' (''Waltino'', ''Waldin'') <br> Waldo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валтун|Валтун (Вяльтун, Вольдан, Вальдан)]]''' | — | ''Waltun'' (''Woldan''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waldo (Walt) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальбут|Вальбут (Вяльбот, Вольбат, Валібут)]]''' | [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]] | ''Walbot'' (''Waldbott'') <br> Waldo (Walt) + Boto (Buto) <br> Wal (Walo) + Boto (Buto) | ''Butaldus'' (''Botaldus'') <br> Boto (Buto) + Waldo (Walt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Волдат]]''' | [[Ятаўт]] | ''Waldad'' (''Valtat'', ''Walthad'') <br> Waldo (Walt) + Hatho (Had) | ''Atald'' (''Adalt'', ''Hathald'') <br> Hatho (Had) + Waldo (Walt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валадар|Валадар (Валтар, Вальтар)]]''' | | ''Walder'' (''Waltar'', ''Waldhar'') <br> Waldo (Walt) + Heri (Hari) | ''Erivald'' <br> Heri + Waldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Уладзімер|Валадзімер (Уладзімер, Валдымэр, Вальдымэр, Валдымір)]]''' | | ''Waldmer'' (''Valdemar'', ''Woldimar'') <br> Waldo + Mero (Maro) | ''Meruald'' <br> Mero + Waldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валімонт|Валімонт (Вальмунт, Вальмунд)]]''' | [[Монтаўт]] | ''Walmont'' (''Walmunt'', ''Waltmunt'') <br> Waldo (Walt) + Mund (Munt) <br> ''Walamunt'' <br> Wal (Walo) + Mund (Munt) | ''Montaldus'' (''Mundoald'') <br> Mund (Munt) + Waldo (Walt) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Варда|Варда (Ворда, Верда)]]''' | — | ''Wardo'' (''Warto'', ''Werdo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Варна (імя)|Варна]]''' | — | ''Warno'' (''Warin'', ''Werno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Варнела]]''' | — | ''Warinela'' <br> Warno (Warin) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вярнат]]''' | | ''Warnad'' <br> Warno (Werno) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ваз|Ваз (Вас, Вазь, Вязь, Вяж)]]''' | — | ''Waso'' (''Weso'', ''Woso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Васбут|Васбут (Вазбут, Вязбут)]]''' | | ''Wospot'' <br> Waso (Woso) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгайла|Вазгайла (Вазгал, Васкайла, Вазгела, Вязгайла, Вяжгайла, Вайжгел)]]''' | | ''Vosgal''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Waso (Woso) + Gailo (Galo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгір]]''' | | ''Wasger'' <br> Waso + Gero (Giro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгерд]]''' | | ''Wassgaard'' <br> Waso + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Важгін|Важгін (Васікін, Вашкін, Вашкен, Вазгін)]]''' | | ''Wesikin'' <br> Waso (Weso) + Ginno <br> Waso (Weso) + -kin | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Васмунт|Васмунт (Васмонт)]]''' | | ''Wassmundt'' (''Wasmundus''') <br> Waso + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вірт|Вірт (Вэрд)]]''' | — | ''Werta'' (''Wirt'', ''Werdo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верцейка|Верцейка (Верцека, Вірцейка)]]''' | — | ''Verdico'' (''Wirdika'') <br> Werta (Werdo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верцель|Верцель (Вірціла, Вірцель, Вірдзель)]]''' | — | ''Wertel'' (''Wirtele'', ''Wirdilo'') <br> Werta (Werdo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вірцень|Вірцень (Вэртэн)]]''' | — | ''Wirtin'' (''Werdin'') <br> Werta (Werdo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вівіла (імя)|Вівіла]]''' | — | ''Vivilo'' <br> Vivo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вік (імя)|Вік (Віг)]]''' | — | ''Wigo'' (''Wic'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігіла|Вігіла (Вікула, Вігла, Вігель)]]''' | — | ''Wigilo'' (''Wigulo'', ''Wikeli'', ''Wiegel'') <br> Wigo (Wic) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віганд|Віганд (Вігант)]]''' | — | ''Wigand'' (''Wigant'') <br> Wigo + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікша]]''' | — | ''Vycxza''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Wigo (Wic) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігайла (імя)|Вігайла (Вігела, Вігал)]]''' | [[Гельвіх]] | ''Wigelo'' (''Wigal'') <br> Wigo + Gailo (Gelo) | ''Geilwihc'' (''Keilwic'') <br> Gailo (Gelo) + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігерд|Вігерд (Вігірд)]]''' | | ''Wigerd'' (''Wicgard'') <br> Wigo + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігінт|Вігінт (Вігент)]]''' | | ''Wigent'' <br> Wigo + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігунт|Вігунт (Вігунд, Вікунд, Вігонт, Віконт)]]''' | | ''Wigunt'' (''Wicgunt'', ''Wikund'') <br> Wigo (Wic) + Gunth (Cund) | ''Guntwic'' <br> Gunth + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігер|Вігер (Вікар)]]''' | | ''Wiger'' (''Vikar'') <br> Wigo (Wic) + Heri (Hari) | ''Ervig'' <br> Heri + Wigo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігмант|Вігмант (Вімунт, Вімант, Вімунць, Вегімонт)]]''' | [[Мандывік]] | ''Wigmont'' (''Wihmunt'', ''Wimund'', ''Vimont'', ''Wegemund'') <br> Wigo (Wic) + Mund (Munt) | ''Mundivicus'' <br> Mund + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікерат]]''' | | ''Wicrat'' (''Wigerat'') <br> Wigo (Wic) + Rado (Rato) | ''Ratwig'' <br> Rado (Rato) + Wigo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Від (імя)|Від (Віда)]]''' | — | ''Wido'' (''Wid'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзейка|Відзейка (Відыка, Відзіка, Ведзейка, Ведзік)]]''' | — | ''Wideke'' (''Widike'', ''Wiedicke'', ''Wedeke'', ''Wiedek'') <br> Wido + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відыла (імя)|Відул (Відэль)]]''' | — | ''Widulo'' (''Widelo'', ''Widilo'') <br> Wido + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відын (імя)|Відзень (Відзін)]]''' | — | ''Widin'' <br> Wido + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відун|Відун (Відзюн)]]''' | — | ''Widun'' (''Widuni'') <br> Wido + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відут|Відут (Відута)]]''' | — | ''Widut'' <br> Wido + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відбут|Відбут (Вібут)]]''' | [[Бутвід]] | ''Widbod'' (''Wiboto'') <br> Wido + Bodo <br> Wido + Boto (Buto) | ''Botwid'' <br> Boto (Buto) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відаўт]]''' | | ''Widalt'' <br> Wido + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзігайла]]''' | [[Гальвід]] | ''Widigelus'' (''Widigail'') <br> Wido + Gailo (Gelo) | ''Gelvidis'' <br> Gailo (Gelo) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відугер|Відугер (Відгер, Відугір)]]''' | [[Гервід]] | ''Wideger'' (''Widger'') <br> Wido + Gero (Giro) | ''Gerwid'' <br> Gero + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзегірд|Відзегірд (Віцігерд)]]''' | [[Гірдзівід]] | ''Widgerd'' (''Vuitcardus'')) <br> Wido + Gerd (Gardo) | ''Gyrdvid'' <br> Gerd (Gyrd) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзігін|Відзігін (Відукін, Ведзікен)]]''' | [[Гінвід]] | ''Widikin'' (''Widukin'', ''Wedigen'') <br> Wido + -kin <br> Wido + Ginno (Genno) | Ginno + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відэр|Відэр (Вэдэр, Відар)]]''' | | ''Wider'' (''Weder'', ''Víðarr'', ''Wiedher'') <br> Wido + Heri | ''Ervid'' <br> Heri + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відарт|Відарт (Відэрт)]]''' | [[Артавід]] | ''Vidart'' (''Widderd'') <br> Wido + Hardt (Hart) | ''Hartvid'' <br> Hardt (Ardo) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відукінд (імя)|Відгінт]]''' | | ''Widikint'' (''Wedigint'') <br> Wido + Kindo <br> Wido + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзіман]]''' | [[Манівід]] | ''Widiman'' <br> Wido + Mann | ''Manvidus'' <br> Mann + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Відзімін (імя)|Відзімін]] | [[Мінвід]] | Wido + Minno | ''Minuit'' <br> Minno + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзімонт (імя)|Відзімонт (Відзімунд, Відмунд, Відмунт)]]''' | [[Мантывід (імя)|Мантывід]] | ''Widimunt'' (''Widmund'', ''Widimond'') <br> Wido + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Wido |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віт|Віт (Віта)]]''' | — | ''Wito'' (''Witt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віцейка|Віцейка (Вітэк, Вітка)]]''' | — | ''Witicha'' (''Witteke'', ''Wittke'') <br> Wito + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віціла|Віціла (Вітэль, Вітуль)]]''' | — | ''Witila'' (''Witelo'', ''Witulo'') <br> Wito + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віцень (імя)|Віцень (Вітэн, Вітын)]]''' | — | ''Wittenus'' (''Witin'') <br> Wito + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітаўт (імя)|Вітаўт (Віталт, Вітаўд, Вітальд)]]''' | | ''Witolt'' (''Vitaut'', ''Witold'') <br> Wito + Waldo (Walt) <br> Wito + Teudo (Taut) | ''Teudwit'' <br> Teudo + Wito |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітвін]]''' | | ''Witwin'' <br> Wito + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітукін|Вітукін (Віткін)]]''' | | ''Wituchin'' (''Witikinus'') <br> Wito + -kin <br> Wito + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітар|Вітар (Вітэр)]]''' | | ''Witar'' (''Witer'', ''Withari'') <br> Wito + Heri (Hari) | ''Hariwit'' <br> Heri (Hari) + Wito |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітарт|Вітарт (Вітард, Вітэрт, Віторт)]]''' | | ''Witart'' (''Witard'') <br> Wito + Hardt (Hart) <br> ''Witrud'' <br> Wito + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікінт (імя)|Вікінт]]''' | | ''Wikind'' (''Witikint'') <br> Wito + Kindo <br> Wigo (Wic) + Kindo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітмонт]]''' | | ''Witmund'' <br> Wito + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE " align="left" | 1 | '''[[Віцэр]]''' | | ''Wicer'' (''Wizhere'') <br> Wizo + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вела]]''' | — | ''Welo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велейка|Велейка (Велека, Веліка)]]''' | — | ''Weleka'' (''Weliko'') <br> Welo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велянт|Велянт (Велянда)]]''' | — | ''Welant'' (''Weland'') <br> Welo + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велют|Велют (Велут, Велюць)]]''' | — | ''Welut'' <br> Welo + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вяльмонт|Вяльмонт (Велімунт)]]''' | | ''Welamunt'' <br> Welo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велерат]]''' | | ''Welarat'' <br> Welo + Rado (Rato) <br> ''Wilrad'' <br> Wilo + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віла|Віла (Віль)]]''' | — | ''Wilo'' (''Wili'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілейка (імя)|Вілейка (Вілека, Вілік, Вілек)]]''' | — | ''Wilico'' (''Willeke'', ''Willeca'', ''Willicho'') <br> Wilo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілян]]''' | — | ''Willana'' (''Willan'') <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілень|Вілень (Вілін)]]''' | — | ''Wilennus'' (''Willin'') <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілун|Вілун (Вілюн)]]''' | — | ''Wilun'' <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілянт]]''' | — | ''Wilant'' (''Willand'') <br> Wilo + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віляш|Віляш (Вілюш)]]''' | — | ''Willusch'' (''Vileša''{{Заўвага|name="Чэхія"}}, ''Willusius''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Wilasz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Wilo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільбут]]''' | [[Бутвіл]] | ''Willebut'' <br> Wilo + Boto (Buto) | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo <br> Boto (Buto) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вілгайла (імя)|Вілгайла (Вілігайла, Вілгал, Вільгела)]] | | ''Wilgils'' <br> Wilo + Gilo (< Gisel) <br> Wilo + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгейда|Вільгейда (Вілейт)]]''' | | ''Williheid'' (''Wilhaidis'', ''Williheit'', ''Willet'') <br> Wilo + Heido (Haido) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгерд|Вільгерд (Вільгард, Вільгерт)]]''' | [[Гердвіл]] | ''Vilgerd'' (''Wilgeard'', ''Vilgard'', ''Wilgert'') <br> Wilo + Gerd (Gardo) | Gerd + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгет|Вільгет (Вільгат)]]''' | [[Гедзівіл]] | ''Wilgyth'' (''Wilgat'') <br> Wilo + Geda (Giddo) | Geda (Giddo) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгод|Вільгод (Вількот)]]''' | [[Гудвіл]] | ''Willegod'' (''Wilgotus'', ''Willigut'') <br> Wilo + Gudo (Godo) | ''Góðvili'' <br> Gudo (Godo) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгельм|Вілім (Вілем, Вілям, Вільгельм)]]''' | | ''Willem'' (''Wilhelm'') <br> Wilo + Helmo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віляўд|Віляўд (Вілгалд, Вілеўд)]]''' | | ''Wiliaud'' (''Wilgaut'') <br> Wilo + Gaud <br> ''Villald'' <br> Wilo + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вількін|Вількін (Вількен)]]''' | [[Гінівіл (імя)|Гінівіл]] | ''Wilkin'' (''Wilken'', ''Willegin'') <br> Wilo + -kin <br> Wilo + Ginno | Ginno + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віліман|Віліман (Вілман, Вільман)]]''' | [[Манвіл]] | ''Wiliman'' (''Wilman'') <br> Wilo + Mann | Mann + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілімонт|Вілімонт (Вільмунт, Вільмонт)]]''' | [[Монтвіл]] | ''Wilmunt'' (''Villemont'', ''Wilmont'') <br> Wilo + Mund (Munt) | ''Muntwil'' <br> Mund (Munt) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілят|Вілят (Віляд)]]''' | [[Ятвіл]] | ''Wiliatus'' (''Williad'') <br> Wilo + Joto <br> Wilo + Hatho (Adi) | ''Attavill'' <br> Hatho (Adi) + Wilo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вільда|Вільта (Вільда, Вільць, Вільдзь)]]''' | — | ''Wilto'' (''Wildo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вільцейка|Вільцейка (Вільдзека, Вільдзік)]]''' | — | ''Wildike'' <br> Wilto (Wildo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вілдзен|Вілдзен (Вілцен)]]''' | — | ''Vilden'' <br> Wilto (Wildo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вілтаўт|Вілтаўт (Вілталт)]]''' | [[Таўцівіл (імя)|Таўцівіл]] | ''Wiltolt'' <br> Wilto + Waldo (Walt) <br> ''Wilithuta'' <br> Wilo + Teudo (Teuth) | ''Waldowildis'' <br> Waldo + Wilto (Wildo) <br> ''Theudowills'' <br> Teudo (Taut) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віна (імя)|Віна]]''' | — | ''Wino'' (''Weine'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінка|Вінка (Вініка)]]''' | — | ''Winke'' (''Winika'', ''Winicho'') <br> Wino + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінела|Вінела (Вінель)]]''' | — | ''Winela'' (''Winilo'') <br> Wino + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віняш|Віняш (Вінаш)]]''' | — | ''Winsch'' (''Wiensch'') <br> Wino + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінбор|Вінбор (Вінабер, Вімбар, Вімбэр)]]''' | [[Борвін|Борвін (Барвін)]] | ''Wimber'' <br> Wino + Baro <br> Wino + Bero | ''Barwin'' <br> Baro + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінаўд|Вінаўд (Вінальд, Віняўт)]]''' | | ''Winoldus'' (''Wineuald'', ''Winolt'', ''Winoud'') <br> Wino + Waldo <br> ''Winiaud'' <br> Wino + Gaud | ''Waldwin'' <br> Waldo + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгер|Вінгер (Вінгір)]]''' | [[Гервін]] | ''Winger'' <br> Wino + Gero | ''Gerwin'' <br> Gero (Kero) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгіль]]''' | | ''Winigilo'' <br> Wino + Gilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгольт]]''' | | ''Vingautr'' (''Winigaud'') <br> Wino + Gaudo (Gaut) <br> ''Wingolt'' <br> Wino + Goldo | ''Gautvin'' <br> Gaudo (Gaut) + Wino <br> ''Goldwine'' <br> Goldo + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінар|Вінар (Вінер)]]''' | | ''Winear'' (''Wiener'') <br> Wino + Heri (Hari) | ''Harwin'' <br> Heri (Hari) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінарт]]''' | [[Эртвін]] | ''Winard'' (''Winhart'') <br> Wino + Hardt (Hart) | ''Hertwin'' <br> Hardt (Hart) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінмот]]''' | | ''Winimod'' <br> Wino + Mot (Moda) | ''Motwin'' <br> Mot + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінстаўт]]''' | | ''Winstalt'' <br> Wino + Stalto | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінда (імя)|Вінда (Віндзь, Вінць, Вэнт)]]''' | — | ''Windo'' (''Wind'', ''Wint'', ''Went'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віндзейка|Віндзейка (Віндык)]]''' | — | ''Wendecke'' (''Wendico'') <br> Windo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінтыла|Вінтыла (Вентыла, Віндул)]]''' | — | ''Wintila'' (''Wentilo'', ''Windilo'') <br> Windo (Wint) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінтаўт]]''' | [[Таўтвін]] | ''Wintold'' <br> Windo + Waldo (Walt) <br> Wino + Teudo (Taut) | ''Teutwin'' <br> Teudo (Taut) + Wino |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віндэр|Віндэр (Вінтэр, Вінтар)]]''' | | ''Winder'' (''Windhere'', ''Winter'') <br> Windo + Heri | ''Hariovind'' <br> Heri (Hari) + Windo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вера (мужчынскае імя)|Вера (Вара)]]''' | | ''Wero'' (''Varo'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вярэйка|Вярэйка (Верыка, Варыка)]]''' | | ''Wericho'' (''Werica'', ''Waraco'') <br> Wero (Varo) + -k- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірла|Вірла (Вэрела)]]''' | | ''Werle'' (''Warrell'') <br> Wero + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірбольт]]''' | | ''Werbold'' (''Virboldus'') <br> Wero + Bald (Boldt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вербут|Вербут (Вербат, Вэрбут, Варбут, Вірбут)]]''' | | ''Werboto'' (''Warboto'') <br> Wero (Varo) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віргаўд]]''' | | ''Vergaut'' (''Werigoz''{{Заўвага|name="goz"}}) <br> Wero + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вергель|Вергель (Варгель, Вэргель, Віргель)]]''' | | ''Wargel'' <br> Wero (Varo) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Варгіра]]''' | | ''Warger'' <br> Wero (Varo) + Gero (Giro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віргірд]]''' | | ''Wergerd'' (''Wirgardus'') <br> Wero + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вергут|Вергут (Варгуць, Веркут)]]''' | | ''Vergot'' <br> Wero + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірконт|Вірконт (Вярконт, Варакунць)]]''' | | ''Wercund'' (''Wergund'', ''Warigundis'') <br> Wero (Varo) + Gunth (Cund) | ''Gunthivera'' <br> Gunth + Wero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірмонт|Вірмонт (Вярмонт, Вэрэмунд)]]''' | | ''Vermunt'' (''Virmundis'', ''Veremund'') <br> Wero + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верза|Верза (Вэрза, Верша)]]''' | — | ''Werzo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віршыла|Віршыла (Вяршыла, Верзэль, Вершэль, Вэрсэль, Вэрсула)]]''' | — | ''Werzel'' <br> Werzo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Вірсімунд]] | | Werzo + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віс|Віс (Вісь, Віж)]]''' | — | ''Wis'' (''Wiso'', ''Weise'', ''Waiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішэка|Вішэка (Віска, Вішка, Вішэйка, Віжэйк, Вешка, Вяшэйка)]]''' | — | ''Wiseko'' (''Wischke'') <br> Wis + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Візіла (імя)|Вішэла (Вісель, Вісул, Віжэль, Весіла, Везела)]]''' | — | ''Wisilo'' (''Wizilo'', ''Wisel'', ''Wisulo'') <br> Wis + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісень|Вісень (Віжын, Вішын, Вішнь)]]''' | — | ''Wisen'' (''Wisin'') <br> Wis + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісун]]''' | — | ''Wisun'' <br> Wis + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішынт|Вішынт (Высант)]]''' | — | ''Wisint'' (''Wisant'') <br> Wis + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісбар|Вісбар (Вісебар, Візбар, Віжбар, Вежбар)]]''' | | ''Wisbar'' <br> Wis + Baro | ''Barwis'' <br> Baro + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісівальд|Вісівальд (Вісевалод)]]''' | | ''Wiswald'' (''Wisewould'') <br> Wis + Waldo | ''Walvis'' <br> Waldo (Walt) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісьвіда|Вісьвіда (Вішвід, Вісавід)]]''' | | ''Wisvida'' (''Wiswith'') <br> Wis + Wido | ''Widuis'' <br> Wido + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісьвіл|Вісьвіл (Весьвіл, Вішвіл)]]''' | | ''Uesuili'' <br> Wis + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вісгайла|Вісгайла (Вісагайла, Візгайла, Візгела, Віжгайла)]] | | Wis + Gailo | ''Gelvisa'' (''Galoisus'') <br> Gailo (Gelo) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігаўд|Вісігаўд (Візгаўд, Візгаўт, Візгольд, Візкоўд)]]''' | | ''Wisogoz''{{Заўвага|name="goz"|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход gaud у goz (coz)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 609.</ref>}} <br> Wis + Gaud <br> ''Wisigold'' <br> Wis + Goldo | ''Gauduis'' <br> Gaud + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігер|Вісігер (Вісгер, Візгер, Віскер, Віскар, Вішкер, Візгір)]]''' | | ''Wisger'' (''Uuisager'', ''Wiscar'', ''Weisker'') <br> Wis + Gero (Kero) | ''Gervisa'' <br> Gero + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігерд (імя)|Вісігерд (Візгерд, Візгард, Візгерт, Вышгерд, Вісігірд, Візгірд, Вышгірт)]]''' | | ''Visigerd'' (''Wisgeard'', ''Wisigard'') <br> Wis + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігін|Вісігін (Вісакін, Візкін, Вісеген, Візгін)]]''' | [[Гінівойша]] | ''Visekin'' (''Wissegen'', ''Wiseken'') <br> Wis + -kin <br> Wis + Ginno | ''Genuis'' <br> Ginno (Genno) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Візгінт|Візгінт (Вісагінт, Высагінт, Віскінт)]] | | Wis + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісконт]]''' | | ''Wisgonda'' (''Wisagund'') <br> Wis + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісад|Вісад (Вішад)]]''' | | ''Wisad'' (''Wisod'') <br> Wis + Hatho (Adi) <br> Wis + Schat (Sado) | ''Aduisus'' (''Hadvisa'') <br> Hatho (Adi) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісман|Вісман (Вішман)]]''' | | ''Wisman'' <br> Wis + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вісьміл]] | | Wis + Milo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісімонт|Вісімонт (Вісімунт, Вісмунт, Візмунт, Вішмунт, Віжмонт, Вішмонт)]]''' | | ''Wisemund'' (''Wizmunt'') <br> Wis + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішымут|Вішымут (Вісімот)]]''' | | ''Vismuot'' (''Wismoda'') <br> Wis + Mot (Muto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віснар|Віснар (Візнэр, Вішнар, Вішнэр, Вішанар)]]''' | | ''Visnar'' (''Wisner'', ''Wisener'') <br> Wis + Noro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віст|Віст (Вест, Вешт)]]''' | — | ''West'' (''Viste'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вістэла]]''' | — | ''Wistila'' <br> West (Viste) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віштэнь|Віштэнь (Вайштэнь)]]''' | — | ''Wisten'' <br> West (Viste) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вештар|Вештар (Вэстэр, Вестр, Вістар, Віштар, Вэйштар)]]''' | | ''Vestarr'' (''Wistarius'') <br> West (Viste) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вештарт|Вештарт (Віштарт, Вістарт, Вестэрт, Вештард, Віштард, Вейстарт, Вейштарт, Войштарт)]]''' | | ''Westhard'' (''Guistardus'') <br> West (Viste) + Hardt (Hart) <br> ''Wistrud'' <br> Wis + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войша]]''' | — | ''Waiso'' (''Voysch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woyscha''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Weise'' (''Wiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войшка|Войшка (Вайска, Вейшэка, Вейсейка)]]''' | — | ''Weiske'' <br> Weise + -k- <br> | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вайшыла|Вайшыла (Вайшэль, Вэйшэль, Войшэль)]]''' | — | ''Weisel'' <br> Wiso (Waiso) + -l- <br> ''Woschel'' <br> Waiso (Voysch) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшын|Войшын (Войсін)]] | — | ''Vussin'' <br> Waiso (Voysch) + -n- <br> ''Wisin'' <br> Weise (Wiso) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшывід|Войшывід (Войшвід, Вэйшвід, Вайшвіта)]] | | ''Wisvida'' (''Wiswith'') <br> Weise (Wiso) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшвіл (імя)|Войшвіл (Вошвіл, Вашвіла, Весьвіл)]] | | ''Uesuili'' <br> Weise (Wiso) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вайсар]]''' | | ''Weiser'' <br> Weise (Wiso) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войсят]]''' | | ''Woyssath''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Woyschat''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waiso (Voysch) + Hatho (Adi) <br> ''Wisad'' <br> Weise (Wiso) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшымунд|Войшымунд (Вайсмонт, Вэйсмант)]] | | ''Wasmundus'' <br> Waiso + Mund <br> ''Wisemund'' <br> Weise (Wiso) + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войшнар|Войшнар (Вайснар, Вейшнар, Вэйшнэр, Вайшнар, Вашнар)]]''' | [[Нарывойша]] | ''Wießner'' <br> Weise (Wiso) + Noro | Noro + Voysch |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшалк (імя)|Войшалк (Вышалк)]] | | Waiso (Voysch) + Scalc (Schelck) <br> Weise (Wiso) + Helgi (Algo) | ''Alguis'' <br> Helgi (Algo) + Wiso |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войштаўт|Войштаўт (Вештаўт, Выштальд, Вішталд, Вішталт)]] | | ''Westwalt'' <br> West + Waldo (Walt) <br> Waiso (Voysch) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Война]]''' | — | ''Uuenna'' (''Wona'', ''Woyna''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Wino'' (''Weine'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайнейка|Вайнейка (Ванейка, Ваніка, Вайнэка)]]''' | — | ''Vunnico'' (''Wonnecke'') <br> Uuenna (Wona) + -k- <br> ''Weinecke'' <br> Wino (Weine) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайніла|Вайніла (Вайналь)]]''' | — | ''Weinel'' <br> Wino (Weine) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войніш|Войніш (Войнюш)]]''' | — | ''Weinisch'' <br> Wino (Weine) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войнар|Войнар (Вонар, Вайнэр, Вэйнэр, Вэйнар)]]''' | | ''Wunar'' (''Wuyner''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woyner''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woynar''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Uuenna (Wona) + Heri (Hari) <br> ''Weiner'' <br> Wino (Weine) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войнат|Войнат (Войнад, Войнят)]]''' | | ''Voinot'' (''Wonat'') <br> Uuenna (Wona) + Joto <br> Uuenna (Wona) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Воланг]]''' | | ''Wolank'' <br> Wolo + Lango (Lancho) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вольман]]''' | | ''Wolman'' (''Wolaman'') <br> Wolo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавейка]]''' | — | ''Gauke'' <br> Gawo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавіла|Гавіла (Гавуль)]]''' | — | ''Gavilo'' (''Gaul'') <br> Gawo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавень|Гавень (Гавін)]]''' | — | ''Gawin'' <br> Gawo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаўвід]]''' | | ''Gauwida'' <br> Gawo + Wido | ''Widagauwo'' <br> Wido + Gawo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаўгонт|Гаўгонт (Галігунт, Галігонт, Галгонт, Галконт, Гяўгунт)]]''' | | ''Gavigunt'' <br> Gawo + Gunth (Gondo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайла (імя)|Гайл (Гайль, Гейль, Гель)]]''' | — | ''Gailo'' (''Geilo'', ''Galo'', ''Gelo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелейка|Гелейка (Галейка, Гелека, Галека, Гайліка, Галка)]]''' | — | ''Geleko'' (''Galleke'', ''Geilke'', ''Galke'') <br> Gailo (Gelo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейлін|Гейлін (Гайлін, Галін, Галень)]]''' | — | ''Gailin'' (''Geilin'', ''Galinno'') <br> Gailo (Galo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлун|Гайлун (Гелун, Гелон)]]''' | — | ''Gelunus'' (''Galun'', ''Geluni'') <br> Gailo (Gelo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галбута|Галбута (Гельбат, Гелбут, Келбут)]]''' | [[Бутгель]] | ''Galbot'' <br> Gailo (Galo) + Boto (Buto) | ''Baudugailus'' (''Baudigilus'') <br> Bodo (Budo) + Gailo (Gelo) <br> Boto (Buto) + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелёлд|Гелёлд (Гелальд)]]''' | | ''Geloldus'' (''Gelald'', ''Geilolt'', ''Kelolt'') <br> Gailo (Gelo) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвід]]''' | [[Відзігайла]] | ''Gelvidis'' <br> Gailo (Gelo) + Wido | ''Widigelus'' (''Widigail'') <br> Wido + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвін|Гальвін (Гайльвін, Гельвін)]]''' | | ''Galvin'' (''Geilawina'', ''Gelwina'') <br> Gailo (Galo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвірд]]''' | | ''Geilwird'' <br> Gailo (Galo) + Werta (Werdo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гельвіх|Гельвіх (Кельвік)]]''' | [[Вігайла (імя)|Вігайла]] | ''Geilwich'' (''Kelwihc'') <br> Gailo (Gelo) + Wigo | ''Wigelo'' <br> Wigo + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлігін|Гайлігін (Келікін)]]''' | | ''Gelikin'' <br> Gailo (Gelo) + Ginno <br> Gailo (Gelo) + -kin | ''Gingel'' <br> Ginno + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелігуд|Гелігуд (Гелгод, Гелгуд, Гелгут)]]''' | [[Гудзігал]] | ''Gelgod'' <br> Gailo (Gelo) + Guda (Godo) | ''Godegel'' <br> Guda (Godo) + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галінт]]''' | | ''Galind'' (''Geilindis'') <br> Gailo (Galo) + Linto (Lindis) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайліман|Гайліман (Галеман, Гельман, Кельман)]]''' | [[Мангайла]] | ''Gailamanns'' (''Galiman'', ''Gelman'', ''Kalmannus'') <br> Gailo (Gelo) + Mann | ''Manigel'' <br> Mann + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлімін|Гайлімін (Гальмін, Гельмін)]]''' | [[Мінігайла (імя)|Мінігайла]] | ''Geleminus'' (''Galmin'', ''Gaillemin'') <br> Gailo (Gelo) + Minno | ''Minigelus'' <br> Minno + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галімонт|Галімонт (Галімунт)]]''' | [[Мантыгайла (імя)|Мантыгайла]] | ''Galmund'' (''Geilmundus'', ''Gelmund'') <br> Gailo (Gelo) + Mund (Munt) | ''Montigel'' <br> Mund (Munt) + Gailo (Gelo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гала (імя)|Гала]]''' | — | ''Halo'' (''Helli'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галека]]''' | — | ''Haleke'' (''Halika'') <br> Halo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галень|Галень (Гален)]]''' | — | ''Hallen'' <br> Halo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галабут|Галабут (Галабуд)]]''' | | ''Halboth'' (''Heliboto'') <br> Halo (Helli) + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гельман|Гельман (Гельмэн)]]''' | | ''Hallmann'' <br> Halo (Helli) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гальмонт]]''' | | ''Hallmund'' (''Helmunt'') <br> Halo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ганус (імя)|Ганус (Гануш)]]''' | — | ''Hanus'' (''Johannes'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаст|Гаст (Гест, Каст, Гасьць, Гашт, Гесьць, Гешт, Кест, Гейст)]]''' | — | ''Gast'' (''Gest'', ''Cast'', ''Keast'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьцейка|Гасьцейка (Госьцік)]]''' | — | ''Gasticho'' (''Casticho'') <br> Gast (Cast) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьціла|Гастыла (Гастэла, Гастэль, Касьціла, Кастэль)]]''' | — | ''Gastila'' (''Gastel'', ''Kestilo'', ''Kastel'') <br> Gast + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кесьцень|Кесьцень (Касьцін, Гасьцін, Гаштын)]]''' | — | ''Kesten'' (''Castinus'', ''Gastin'') <br> Gast (Gest) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кейстут (імя)|Кестут (Гестут, Кістут, Кейстут)]] | — | Gast (Keast) + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Каштарт|Каштарт (Гастарт)]]''' | | ''Kastert'' (''Gastart'') <br> Gast (Cast) + Hardt (Hart) | ''Hartigast'' <br> Hardt (Hart) + Gast |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кестарт|Кестарт (Гестарт, Гестард, Гештарт, Кестэрт, Гейштарт)]]''' | | ''Gesterd'' (''Gisteard'') <br> Gast (Gest) + Hardt (Hart) <br> ''Gistrudis'' <br> Geso (Giso) + Trudo (Trut) | ''Thrudgis'' <br> Trudo (Trut) + Geso (Giso) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гестар|Гестар (Гестэра, Гештар, Гештэр, Гейштэр, Гейштар, Кестэр, Кейстар)]]''' | | ''Gester'' (''Gaster'', ''Caster'') <br> Gast (Gest) + Heri (Hari) | ''Herigast'' <br> Heri + Gast |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаштольд (імя)|Гастаўд (Гашталт, Гаштольд, Каштаўт, Кашталт)]]''' | | ''Gastald'' (''Castald'', ''Gastaud'', ''Gastaut'') <br> Gast (Cast) + Waldo (Walt) <br> Gast (Cast) + Teudo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гестаўт|Гестаўт (Гесталт, Гішталт, Гешталд, Гешталт, Гештаўт, Кешталт, Кестаўт, Кістаўт, Гестаўд, Гештаўд, Гіштаўт, Гейстаўт, Кейстаўт)]]''' | | ''Gistald'' (''Gestold''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gast (Gest) + Waldo (Walt) <br> Geso (Giso) + Teudo (Taut) | ''Teutgis'' <br> Teudo (Teuth) + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўд|Гаўт (Гаўда, Гаўдзь, Галд, Галдзь)]]''' | — | ''Gaudo'' (''Gauto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдык|Гаўдык (Галдык, Гальдык, Калдык)]]''' | — | ''Gaudeck'' (''Gaudich'') <br> Gaudo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдзіла|Гаўдзіла (Гаўдэль, Гаўдзіль, Гальдзель)]]''' | — | ''Gaudila'' (''Gaudela'') <br> Gaudo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдзін|Гаўдзін (Голдзін)]]''' | — | ''Gaudin'' <br> Gaudo + -n-<br> ''Goldine'' <br> Goldo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдэш|Гаўдэш (Гольташ)]]''' | — | ''Gautsch'' <br> Gaudo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтоўт]]''' | | ''Gautald'' (''Gaudald'') <br> Gaudo (Gauto) + Waldo (Walt) | ''Waltgaud'' <br> Waldo (Walt) + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтвід]]''' | | ''Gautwidus'' (''Gautvidr'') <br> Gaudo (Gauto) + Wido | ''Widegaud'' <br> Wido + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гоўдвік]]''' | | ''Goldwig'' <br> Gaudo + Wigo (Wic) <br> Goldo + Wigo (Wic) | ''Wihgoz''{{Заўвага|name="goz"}} <br> Wigo + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтэр|Гаўтэр (Гоўтэр)]]''' | | ''Gauter'' <br> Gaudo + Heri | ''Herigaudis'' <br> Heri + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдземунда (імя)|Гаўдземунда (Гаўдмонт, Каўдмонт)]]''' | | ''Gaudemund'' <br> Gaudo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдэрых|Галтрык]]''' | | ''Gautrik'' (''Gautrikr'', ''Gaudericus'') <br> Gaudo (Gauto) + Rick <br> ''Goldric'' <br> Goldo + Rick | ''Richcoz''{{Заўвага|name="goz"}} <br> Rick (Rih) + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гаўдрым]] | [[Рымгальд]] | Gaudo + Rim | ''Rimigaud'' <br> Rim + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдрут|Гаўдрут (Каўтруд)]]''' | | ''Gautrude'' <br> Gaudo + Trudo (Drutus) | ''Trutgaudus'' <br> Trudo + Gaudo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Геда|Геда (Гет, Гіда, Гада)]]''' | — | ''Geda'' (''Geto'', ''Giddo'', ''Gaddo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзейка|Гедзейка (Гадзейка, Гедыка, Гедык, Гадыка)]]''' | — | ''Gedicke'' (''Gädecke'', ''Gedeco''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Geda (Gaddo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзель|Гедзель (Гадыла, Гідзель, Кіцела, Гаціла, Гатэль)]]''' | — | ''Gedel'' (''Gadilo'', ''Gitila'', ''Ketil'', ''Gattilo'', ''Gattel'', ''Catilo'') <br> Geda (Geto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзень|Гедзень (Гедэн, Гадзін, Гедзін, Гецень, Гіцень)]]''' | — | ''Gedenus'' (''Gadinus'', ''Giddinus'', ''Getina'') <br> Geda (Giddo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедбуд|Гедбуд (Гедбод, Гедбут, Кедбут)]] | [[Будзікід (імя)|Будзікід]] | Geda + Bodo (Budo) | Bodo (Budo) + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гадаальд|Гідульт (Гідаўд, Гедаўд)]]''' | | ''Gidoldus'' (''Gedoaldus'') <br> Geda (Giddo) + Waldo (Walt) | ''Wealdgyth'' <br> Waldo + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гетаўт (імя)|Гетаўт (Геталт, Геталд, Гетальд, Гітаўт, Кетаўт, Гатаўт)]]''' | | ''Getoldus'' (''Ketold'', ''Cataudo'') <br> Geda (Geto) + Waldo (Walt) <br> Geda (Geto) + Teudo (Taut) | ''Theotgit'' <br> Teudo (Teuth) + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедзівід|Гедзівід (Кедзівід, Гетвід)]] | | Geda + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедзівіл|Гедзівіл (Гедвіл, Гетвіл, Гідвіл, Гадвіл, Кедвіл)]] | [[Вільгет]] | Geda (Giddo) + Wilo | ''Wilgyth'' <br> Wilo + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедвін]]''' | | ''Gedovin'' <br> Geda + Wino | ''Wynngeat'' <br> Wino + Geda |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гітэр|Гітэр (Гедэр, Гадэр, Гатар, Гедр, Гідр, Кецер, Кадэр)]]''' | | ''Getær'' (''Gader'', ''Gatharius'', ''Gidhari'') <br> Geda (Giddo) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гітарт|Гітарт (Гедарт, Гетарт, Кітарт)]]''' | | ''Gidheard'' (''Gạddert'') <br> Geda (Giddo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедыгольд|Гедыгоўд (Гедыгольд, Кедкаўд, Кедкольд)]] | | Geda + Gaudo <br> Geda + Goldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедгонт|Гедгонт (Гедконт, Кітконт)]]''' | | ''Gadagunti'' <br> Geda (Gaddo) + Gunth (Kunth) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзіман]]''' | | ''Gidman'' (''Gettman'') <br> Geda (Giddo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзімін (імя)|Гедзімін (Гідзімін, Гідамін, Гідмін, Кедзімен, Кедмін, Кідмін)]]''' | | ''Giddeminus'' <br> Geda (Giddo) + Minno | ''Mengede''{{Заўвага|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Мэнгдэны|Менгеды (пазьней Мэнгдэны)|de|Mengden (Adelsgeschlecht)}} — [[Нямеччына|нямецкі]], пазьней [[Інфлянты|інфлянцкі]] шляхецкі род, які паходзіць з [[Вэстфалія|Вэстфаліі]]}} <br> Minno (Menno) + Geda |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедмонт|Гедмонт (Кадзімонт, Гемонт)]]''' | | ''Gadamundus'' (''Gjetmund'', ''Gemundus'') <br> Geda (Gaddo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гадарых|Гедрык]]''' | | ''Gedrich'' (''Gadric'') <br> Geda (Gaddo) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гадзь|Гадзь (Гата, Ед, Едзь, Яд, Ядзь)]]''' | — | ''Hatho'' (''Had'', ''Hedo'', ''Adi'', ''Edo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Адзейка|Адзейка (Адзіка, Гадыка, Ядзейка, Ядзека, Ядык, Гадэйка)]]''' | — | ''Adecho'' (''Adika'', ''Chadico'', ''Edica'') <br> Hatho (Adi) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаціла|Гаціла (Гадзіла, Адзель)]]''' | — | ''Hetilo'' (''Hadala'', ''Adela'') <br> Hatho (Adi) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ацень|Ацень (Едзін, Атэн)]]''' | — | ''Atten'' (''Edin'', ''Atin'') <br> Hatho (Adi) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятаўт|Ятаўт (Атаўт, Гатаўт, Яталт, Яталд, Ятальд, Ядаўт, Ядальд)]]''' | [[Волдат]] | ''Atald'' (''Hathald'', ''Adalt'', ''Hadaud'') <br> Hatho (Had) + Waldo (Walt) | ''Waldad'' (''Walthad'') <br> Waldo (Walt) + Hatho (Had) <br> ''Teuthad'' <br> Teudo (Teuth) + Hatho (Had) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятвід|Ятвід (Адвід, Едзівід, Гетвід)]]''' | | ''Atvid'' (''Adhuid'', ''Hadewidis'') <br> Hatho (Edo) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядвіга|Ядвіга (Ядовіг)]]''' | | ''Hadwig'' (''Hedwig'') <br> Hatho (Hedo) + Wigo | ''Wichad'' <br> Wigo (Wic) + Hatho (Hedo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятвіл|Ятвіл (Ядвіл, Ядвіла, Едзівіл, Гадвіл)]]''' | [[Вілят]] | ''Attavill'' (''Adovila'') <br> Hatho (Adi) + Wilo | ''Wiliatus'' (''Williad'') <br> Wilo + Hatho (Adi) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядгаўд]]''' | | ''Hadegaud'' (''Adegaudus'') <br> Hatho (Adi) + Gaudo | ''Gauthaus''{{Заўвага|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход had у haus)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=gauthaus#v=snippet&q=gauthaus&f=false S. 617, 789].</ref>}} <br> Gaudo (Gaut) + Hatho |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядгін]]''' | [[Гінят]] | ''Hettgen'' (''Hedicken'') <br> Hatho (Adi) + Ginno (Genno) | ''Genat'' (''Gennat'', ''Kynath'') <br> Ginno (Genno) + Hatho (Adi) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядаг|Ядаг (Адаўг, Адаўк, Ядаўг, Ядаўк, Ядалг)]]''' | | ''Adago'' (''Adaco'') <br> Hatho (Adi) + Dago <br> Hatho (Adi) + Daugo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядат|Ядат (Ядзят)]]''' | | ''Adat'' (''Adhad'') <br> Hatho (Adi) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гадар|Гадар (Ядар, Атар)]]''' | | ''Hader'' (''Adar'', ''Hathari'') <br> Hatho (Had) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Атарт|Атарт (Етарт, Едэрт)]]''' | | ''Atard'' (''Adahart'') <br> Hatho (Adi) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гатман|Гатман (Гадман, Адаман, Атман, Адамэн)]]''' | | ''Hadoman'' (''Adiman'', ''Athiman'') <br> Hatho (Adi) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятмонт|Ятмонт (Адамонт, Этмант)]]''' | | ''Etmunt'' (''Jatmund'', ''Adimondus'') <br> Hatho (Adi) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Атрант]]''' | | ''Aderando'' <br> Hatho (Adi) + Rando (Ranto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гейман]]''' | | ''Heyman'' (''Hayman'') <br> Haimo (Heimo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Геймант|Геймант (Гаймунт)]]''' | | ''Haimund'' <br> Haimo (Heimo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Генрых|Генрык]]''' | | ''Henric'' (''Heimirich'') <br> Haimo (Heimo) + Rick (Rih) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Індрых|Індрых (Індрык, Гендрык)]]''' | | ''Hindrich'' (''Heinrich'') <br> Haimo (Heimo) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайд|Гайд (Гайда, Гейда, Гайдзь, Гайць, Кейда, Кейт)]]''' | — | ''Gaidus'' (''Gaido'', ''Geide'', ''Geith'', ''Keith'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайдэль|Гайдэль (Гейтыла)]]''' | — | ''Gaidel'' (''Geitel'') <br> Gaidus (Geith) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейдзен|Гейдзен (Гайдзен, Гайдэн, Гайцен)]]''' | — | ''Gaidene'' (''Gaidinus'') <br> Gaidus (Geith) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейдар|Гейдар (Гайдар)]]''' | | ''Gaidheri'' (''Geiter'') <br> Gaidus (Geith) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейтарт|Гейтарт (Гайторт)]]''' | | ''Gaiterda'' <br> Gaidus (Geith) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайдэман]]''' | | ''Geidemann'' <br> Gaidus + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гайда (імя)|Гайда (Гейда)]]''' | — | ''Heido'' (''Haido'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гайдэла|Гайдэла (Гайдэль)]]''' | — | ''Heidilo'' (''Heidel'') <br> Heido (Haido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтвід]]''' | | ''Heidvid'' <br> Heido + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтгін|Эйтгін (Эйтыгін, Эйдыгін)]]''' | | ''Heitgin'' (''Heydekinus'') <br> Heido + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гейдмант|Гейдмант (Гейтмант, Эйдмант, Эйтмант)]]''' | | ''Heidmundus'' <br> Heido + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйдрыг|Эйдрыг (Эйдрык)]]''' | | ''Eidrich'' (''Heitrig'', ''Heidericus'') <br> Heido + Rick | ''Rihheid'' <br> Rick (Rih) + Heido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геза (імя)|Гез (Гіза, Гіжа, Гесь, Кезь, Кейза)]]''' | — | ''Geso'' (''Giso'', ''Keso'', ''Geiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геска|Гесека (Геска, Гізік, Кізік, Кейзік)]]''' | — | ''Giesecke'' (''Geske'', ''Kiessig'') <br> Geso (Giso) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гізель|Гезела (Гізель, Кізіла, Кезела, Кізель)]]''' | — | ''Gesela'' (''Giesel'', ''Kisila'', ''Kisela'', ''Kiesel'') <br> Geso (Keso) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гізбэрт|Гізбэрт (Гізэбэрт, Гіжбэрт, Гісбарт)]]''' | | ''Gisbert'' (''Gisebert'') <br> Geso (Giso) + Bert | ''Berdegis'' <br> Bert + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Кезгайла|Кезгайла (Гезгайла)]] | | Geso (Keso) + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гішвід]]''' | | ''Gisoidis'' <br> Geso (Giso) + Wido | ''Widugis'' <br> Wido + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гесьмін|Гесьмін (Кесьмін, Кісьмен)]] | | Geso (Keso) + Minno (Menno) <br> ''Gezman'' <br> Geso (Keso) + Mann | ''Minegis'' <br> Minno + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гезімунд (імя)|Гесмонт (Гісімунт, Гізымант, Гіжымант, Гейсімонт, Гейсмонт)]]''' | | ''Gesimund'' (''Gesmondo'', ''Gisimund'', ''Gismondus'') <br> Geso (Giso) + Mund (Munt) | ''Mundegis'' <br> Mund + Geso (Giso) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гес]]''' | — | ''Haso'' (''Hesa'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьмір]]''' | | ''Hasmar'' (''Hessemer'') <br> Haso (Hesa) + Mero (Maro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелда|Гелда (Гілда, Гелдзь, Гільдзь, Кілт)]]''' | — | ''Geldo'' (''Gildo'', ''Gilto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальтаўт|Гальтоўт (Гелдаўд, Гальтаўт, Гельтульд)]]''' | | ''Geltolt'' (''Galdualdus'') <br> Geldo + Waldo (Walt) | ''Waldgelt'' <br> Waldo + Geldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ільць]]''' | — | ''Hilto'' (''Ildia'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гільцін|Гільцін (Ільдзін)]]''' | — | ''Hiltin'' (''Ildin'') <br> Hilto (Ildia) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ілбуць|Ілбуць (Ілбудзь, Ільбуць)]]''' | | ''Ilbuth'' (''Ilbodus'', ''Hiltiboto'') <br> Hilto + Boto (Buto) | ''Buothilt'' <br> Boto (Buto) + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ілгут]]''' | | ''Illgut'' (''Hiltgudis'') <br> Hilto + Gudo (Guta) | ''Guthildis'' <br> Gudo (Guta) + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гільтэр]]''' | | ''Hilder'' <br> Hilto + Heri | ''Erhilt'' <br> Heri + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гельтман|Гельтман (Гільман, Ільман)]]''' | | ''Heltmann'' (''Hillmann'', ''Ilmann'') <br> Hilto + Mann | ''Manehildis'' <br> Mann + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гіка]]''' | — | ''Hico'' (''Hiko'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гікель]]''' | — | ''Hiccila'' <br> Hico (Hiko) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінгіла|Гінгіла (Гінгела, Гінгала)]]''' | — | ''Gingel'' (''Gengel'') <br> Geng + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гента (імя)|Гінт (Гент, Генда)]]''' | — | ''Gento'' (''Gendo'', ''Gentt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінцейка|Гінцейка (Гендэк, Гендзік, Гіндзіка)]]''' | — | ''Gendecke'' (''Gentke'') <br> Gento (Gendo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гентыла|Гентыла (Гендзела, Гіндзель, Гінтыла, Гінтэль)]]''' | — | ''Gentile'' (''Gendele'', ''Gindel'', ''Gentel'') <br> Gento (Gendo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінцін|Гінцін (Гендзін, Гінцень, Кінцен)]]''' | — | ''Genten'' (''Gendinus'') <br> Gento + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтш|Гінтш (Гінч)]]''' | — | ''Gentsch'' <br> Gento + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтаўт|Гінтаўт (Гінталт, Гінталд, Гентаўт, Кентаўт, Гантаўт, Кантаўт, Кінтаўт)]]''' | [[Таўцігін]] | ''Gentaltus'' (''Kentuald'', ''Gandualdus'', ''Candoaldo'') <br> Gento + Waldo (Walt) <br> Ginno (Genno) + Teudo (Taut) | ''Theudekin'' (''Deutgen'') <br> Teudo + Ginno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтэр|Гінтэр (Гентар, Гандар, Гінтар, Кентар)]]''' | | ''Genter'' (''Genther'', ''Gander'') <br> Gento + Heri (Hari) | ''Erigand'' <br> Heri + Gento (Gando) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінтарт]]''' | | ''Genthardus'' (''Gentert'') <br> Gento + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гендырых (імя)|Гендрык (Гендрых, Гандрык)]]''' | | ''Gendricus'' (''Gendrich'', ''Gandaricus'') <br> Gento (Gendo) + Rick | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гера|Гера (Кер, Гіра)]]''' | — | ''Gero'' (''Kero'', ''Giro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герэйка|Герэйка (Герыка, Герка, Гірэйка, Кірэйка, Кірык)]]''' | — | ''Gerico'' (''Gerecke'', ''Kericho'', ''Kiereck'') <br> Gero (Kero) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герыла|Герыла (Керыла, Керэль, Герла, Герэль, Геруль, Гірэла)]]''' | — | ''Gerilo'' (''Kerilo'', ''Kerelo'', ''Gerlo'') <br> Gero (Kero) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герын|Герын (Гірын)]]''' | — | ''Gerin'' (''Girin'') <br> Gero (Giro) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керун|Керун (Герун, Герон)]]''' | — | ''Keruni'' (''Gerun'', ''Geron'') <br> Gero (Kero) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герута (імя)|Геруць (Геруд, Гаруць, Гіруць, Керут)]]''' | — | ''Geruthus'' (''Gerutha'') <br> Gero (Giro) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керш|Керш (Герш, Гірш, Геруш, Кірш)]]''' | — | ''Kiersch'' (''Giersch'', ''Gierasch'') <br> Gero (Kero) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гербут|Гербут (Гірбут, Гарбут, Кербут, Кірбут, Гірбуд, Гербудзь)]]''' | [[Бутгер]] | ''Gerboth'' (''Kerboto'', ''Gerbodo'', ''Garbutt'') <br> Gero (Kero) + Bodo (Budo) <br> Gero (Kero) + Boto (Buto) | ''Butger'' (''Botgerus'', ''Bodeger'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервала]]''' | | ''Gerwala'' <br> Gero + Wal (Walo) | ''Walager'' <br> Wal (Walo) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геральд|Геральт (Гералт, Гералд, Геральд)]]''' | | ''Gerold'' (''Gerolt'') <br> Gero + Waldo (Walt) | ''Waldger'' <br> Waldo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервід|Гервід (Кірвід)]]''' | [[Відугер]] | ''Gerwid'' (''Gervidh'') <br> Gero + Wido | ''Wideger'' (''Widger'') <br> Wido + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кірвік|Кірвік (Гервік)]]''' | | ''Kerwic'' (''Gerwic'') <br> Gero (Kero) + Wigo (Wic) | ''Wicger'' <br> Wigo (Wic) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервіла|Гервіла (Гірвіл, Карвіл, Гервел)]]''' | | ''Gerwilo'' (''Garwilus'') <br> Gero (Giro) + Wilo | ''Vilgar'' <br> Wilo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервін|Гервін (Кервін, Гервен)]]''' | [[Вінгер]] | ''Gerwin'' (''Kerwin'', ''Girwin'', ''Gerwen'') <br> Gero (Kero) + Wino | ''Winger'' <br> Wido + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервойна]]''' | | ''Geruuni'' <br> Gero + Uuenna (Wona) | ''Vunniger'' <br> Uuenna (Wona) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гергард|Гіргарт]]''' | | ''Gerhard'' (''Girart'') <br> Gero (Giro) + Hardt (Hart) | ''Hartger'' <br> Hardt + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гер’ят|Гер’ят (Герат, Кір’ят)]]''' | | ''Gerath'' (''Gerjet'') <br> Gero + Hatho (Adi) <br> Gero + Joto | ''Hatger'' <br> Hatho + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герод|Герод (Гірод)]]''' | [[Гродгар (імя)|Рутгер]] | ''Gaerod'' (''Girod'') <br> Gero + Hrodo (Roda) <br> Gero + Hatho | ''Rutger'' <br> Hrodo (Ruodo) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геркін|Геркін (Гіргін, Кіркін)]]''' | | ''Gerken'' (''Gerkinus'', ''Gergin'') <br> Gero (Kero) + -kin <br> Gero (Kero) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Герконт|Герконт (Гіргонт, Гіркунт, Гірконт, Кірконт, Гірканд)]] | | Gero (Kero) + Gunth (Cund) | ''Cundker'' (''Gunngeir'') <br> Gunth (Cund) + Gero (Kero) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керман (імя)|Керман (Герман, Гермэн)]]''' | | ''Kerman'' (''German'') <br> Gero (Kero) + Mann | ''Manger'' <br> Gero + Mann |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гермін|Гермін (Гірмін)]]''' | [[Мінгер]] | ''Germinus'' <br> Gero (Giro) + Minno | ''Minger'' <br> Minno (Menno) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Германт|Германт (Гермунд, Гермунт, Гірмунт, Гармонт, Кірмонт)]]''' | | ''Germont'' (''Germund'', ''Germunt'', ''Girmunt'', ''Garimund'', ''Kermunt'') <br> Gero (Giro) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керстэн|Керстэн (Керстын, Карштэн, Герштан)]]''' | [[Стангір]] | ''Kersten'' (''Kerstin'', ''Karsten'', ''Girstano''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gero (Kero) + Steina (Sten) | ''Staniger'' (''Stanker'') <br> Steina (Stean) + Gero (Giro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Герстолт|Герстолт (Гірстолт, Герштаўт, Гірстоўт, Керстаўт)]] | | Gero (Giro) + Stalto | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гертруда|Гертруда (Гердруда)]]''' | | ''Gertrud'' (''Gerdrud'', ''Girtrudis'') <br> Gero + Trudo | ''Thrudger'' <br> Trudo + Gero |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гір|Гір (Гіра, Гары)]]''' | — | ''Heri'' (''Hiro'', ''Hari'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гірык]]''' | — | ''Hierica'' <br> Heri (Hiro) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарыла (імя)|Гарыла (Герала, Гірыла)]]''' | — | ''Harilo'' (''Herilo'') <br> Heri (Hari) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарын|Гарын (Гірын)]]''' | — | ''Herin'' <br> Heri (Hari) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарыш|Гарыш (Гіраш)]]''' | — | ''Harisch'' (''Heresch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Heri (Hari) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарбут|Гарбут (Гарбот, Гербут, Ербут)]]''' | [[Бутар]] | ''Harboth'' (''Herbothe'') <br> Heri (Hari) + Boto (Buto) | ''Butter'' <br> Boto (Buto) + Heri (Hari) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гербэрт]]''' | | ''Herbert'' <br> Heri + Bert | ''Berther'' <br> Bert + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ірвіл]]''' | | ''Irvil'' (''Iruil'') <br> Heri (Hiro) + Wilo | ''Wileri'' <br> Wilo + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Герман (імя)|Герман (Гірман, Гарман, Гермен)]]''' | [[Манар]] | ''Hermann'' (''Hirimann'', ''Harimann'') <br> Heri (Hiro) + Mann | ''Manarius'' (''Manahari'') <br> Mann + Heri (Hari) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ермін|Ермін (Герамін)]]''' | | ''Ermin'' (''Hermina'') <br> Heri + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ермант|Ермант (Германт, Эрмант)]]''' | | ''Eremund'' (''Herimont'') <br> Heri + Mund (Munt) | ''Munter'' <br> Mund (Mutn) + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ерандзь]]''' | [[Рандар]] | ''Herrand'' <br> Heri (Hari) + Rando (Ranto) <br> Heri (Hari) + -nd- | ''Randhere'' (''Ranthar'') <br> Rando + Heri (Hari) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герда|Герд (Гард, Гірд, Гердзь, Гардзь, Герт)]]''' | — | ''Gerd'' (''Geard'', ''Gardo'', ''Gyrd'', ''Gert'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзейка|Гердзейка (Гардзейка, Гірдзейка, Гертык)]]''' | — | ''Gerdeka'' (''Gardeke'', ''Gertke'') <br> Gerd + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзіла|Гердзіла (Гардзіла, Гардзела, Гердзяла, Гардзель, Гердзель, Гірдыла)]]''' | — | ''Gardila'' (''Gerdele'', ''Gertil'') <br> Gerd (Gardo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзень (імя)|Гердзень (Гірдзен, Гардзінь, Гердзін)]]''' | — | ''Gerden''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Girden''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Garden'', ''Gardin'', ''Gerdin'') <br> Gerd (Gert) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердун|Гердун (Гердзюн, Гірдзюн)]]''' | — | ''Gerdun'' (''Gartuni'') <br> Gerd (Gardo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердут (імя)|Гердут (Кердут, Гердуць, Кердуць)]]''' | — | ''Kerdut'' (''Gardut'', ''Gardot'') <br> Gerd + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гертаўт|Гертаўт (Гортаўт, Гіртаўт, Кіртаўт)]]''' | | ''Gertoldus'' (''Kartold'') <br> Gerd (Gardo) + Waldo (Walt) | ''Waldigardis'' <br> Waldo + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гірдзівід|Гірдзівід (Гірдвід, Кірдвід)]]''' | | ''Gyrdvid'' (''Gertwidus'') <br> Gerd (Gyrd) + Wido | ''Widgerd'' <br> Wido + Gerd |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гердвіл|Гердвіл (Гертвіл, Гірдзівіл, Кірдвіл)]] | [[Вільгерд]] | Gerd + Wilo | ''Wilgeard'' (''Vilgard'') <br> Wilo + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гердвойна|Гердвойна (Гердвайнь, Гердвэйнь, Гірдвойна)]] | | ''Geardwine'' <br> Gerd + Wino (Weine) <br> Gerd + Uuenna (Wona) | ''Weingard'' <br> Wino (Weine) + Gerd (Gardo) <br> ''Vunnegart'' <br> Uuenna (Wona) + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гірдзімонт|Гірдзімонт (Герцімонт, Кірдзімонт)]]''' | [[Мантыгерд (імя)|Мантыгерд]] | ''Gardmund'' (''Gertmund'') <br> Gerd (Gardo) + Mund (Munt) | ''Mundgerd'' <br> Mund + Gerd |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардзь|Гардзь (Гарт, Арда)]]''' | — | ''Hardt'' (''Hart'', ''Ardo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардэль|Гардэль (Гертэль, Эртэль)]]''' | — | ''Hardell'' (''Hertilo'', ''Ertel'') <br> Hardt (Hart) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардзіна (імя)|Гардзіна (Гардына)]]''' | — | ''Hardin'' (''Herden'') <br> Hardt + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Артавід]]''' | [[Відарт]] | ''Hartvid'' <br> Hardt (Ardo) + Wido | ''Vidart'' <br> Wido + Hardt (Hart) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эртвін]]''' | [[Вінарт]] | ''Hertwin'' (''Artwin'') <br> Hardt (Ardo) + Wino | ''Winhart'' <br> Wino + Hardt |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гартман|Гартман (Гертман, Эртман, Эрдман)]]''' | | ''Hartman'' (''Hertman'', ''Ertman'', ''Erdmann'') <br> Hardt + Mann | ''Manhardt'' <br> Mann + Hardt |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіба|Гіба (Геба, Кеба, Гейба)]]''' | — | ''Gibo'' (''Gebo'', ''Kebo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібейка|Кібейка (Гебейка, Гібік)]]''' | — | ''Kibicho'' (''Gebecke'', ''Gibico'') <br> Gibo (Kebo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібель|Кібель (Гібэль, Гебель)]]''' | — | ''Kiebel'' (''Giebel'', ''Gebel'') <br> Gibo (Kebo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гібін|Гібін (Гебіна, Гебэн, Гібінь, Гібен, Кебень)]]''' | — | ''Gibin'' (''Gebino'', ''Gebeno'', ''Kebene'') <br> Gibo (Gebo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібар|Кібар (Гібар, Кібір)]]''' | | ''Kiber'' (''Kebehere'', ''Gibahari'') <br> Gibo (Kebo) + Heri (Hiro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібарт|Кібарт (Кібэрт, Гібарт)]]''' | | ''Kibart'' (''Kibbert'', ''Gibert'') <br> Gibo (Kebo) + Bert <br> Gibo (Kebo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіў]]''' | — | ''Givo'' (''Gevo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гівейка]]''' | — | ''Givika'' (''Geuica'') <br> Givo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гівін|Гівін (Гівень)]]''' | — | ''Givin'' <br> Givo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гевалт|Гевалт (Гевалд, Гівалт)]]''' | | ''Gevald'' (''Givald'') <br> Givo (Gevo) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геверт|Геверт (Гівэрт, Ківэрт)]]''' | | ''Gewert'' <br> Givo (Gevo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гіль (імя)|Гіль (Кіл)]]''' | — | ''Gilo'' (''Gill'', ''Kil'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілейка|Гілейка (Гілік, Кілейка)]]''' | — | ''Gilleke'' <br> Gilo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілін|Гілін (Гілінь, Гілень)]]''' | — | ''Gillin'' (''Gillen'', ''Killin'') <br> Gilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кілбар]]''' | | ''Kilber'' (''Gilberia'') <br> Gilo (Kil) + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілбут]]''' | | ''Gilbody'' <br> Gilo + Boto (Buto) <br> Gilo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кільман]]''' | | ''Killman'' (''Gillman'') <br> Gilo (Kil) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілімонт|Гілімонт (Гільмонт)]]''' | | ''Gilmondus'' (''Gilmont'', ''Gilimund'') <br> Gilo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гін|Гін (Гена, Кін, Кена, Кен, Гінь, Гень, Кінь)]]''' | — | ''Ginno'' (''Genno'', ''Gimmo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінейка|Гінейка (Гінка, Гінек, Генейка, Кінейка)]]''' | — | ''Gineke'' (''Genke'', ''Genike'') <br> Ginno (Genno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генела|Генела (Генель, Гінела, Гінель, Генуль, Кінель)]]''' | — | ''Genilo'' (''Genellus'', ''Ginolo'') <br> Ginno (Genno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генут|Генут (Генюта)]]''' | — | ''Genut'' (''Geniut'') <br> Ginno (Genno) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінюш|Кінюш (Генюш, Кінш, Гінюш)]]''' | — | ''Kinosz''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Gennisch'') <br> Ginno (Genno) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімбар|Кімбар (Кімбэр, Гімбар, Гімбэр)]]''' | | ''Gimber'' (''Cimber'') <br> Ginno + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімбарт|Кімбарт (Кімбэрт, Генбарт)]]''' | | ''Gimbert'' <br> Ginno (Genno) + Bert <br> ''Kinbardus'' <br> Ginno (Genno) + Bardo (Barto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінібут|Гінібут (Генбут, Гінбут, Кінбут, Гембут, Гімбут)]]''' | | ''Genobod'' (''Genbaud'') <br> Ginno + Bodo (Budo) <br> Gino + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінеўт|Гінеўт (Гінэльд)]]''' | | ''Ginaldus'' (''Genald'', ''Genaud'') <br> Ginno (Genno) + Waldo (Walt) | ''Waldgina'' <br> Waldo + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гімольт]]''' | | ''Gemoldus'' (''Gimoldus''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ginno (Gimmo) + Waldo (Walt) <br> Gemo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінвід]] | [[Відзігін]] | Ginno + Wido | ''Widikin'' (''Wedigen'') <br> Wido + -kin <br> Wido + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінівіл (імя)|Гінівіл (Кінвіл)]] | [[Вількін]] | Ginno + Wilo | ''Willikin'' (''Willegin'') <br> Wilo + -kin <br> Wilo + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінвін|Гінвін (Кінвін)]]''' | | ''Genuinus'' (''Kinewin'') <br> Ginno (Genno) + Wino | ''Winneken'' <br> Wino + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генавэфа|Генавіфа (Генавэва)]]''' | | ''Genovefa'' <br> Ginno (Genno) + Vivo (*Weif) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінівойша]] | [[Вісігін]] | ''Genuis'' <br> Ginno (Genno) + Weise (Wiso) <br> Ginno + Waiso (Voysch) | ''Visekin'' <br> Wiso + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінят|Гінят (Генат, Гінат, Кінат, Кінят)]]''' | [[Ядгін]] | ''Genat'' (''Gennat'', ''Kynath'') <br> Ginno (Genno) + Hatho (Adi) <br> ''Genniod'' <br> Ginno (Genno) + Audo (Oto) | ''Hettgen'' (''Hedicken'') <br> Hatho (Adi) + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінэр|Кінэр (Кінер, Кінар)]]''' | | ''Kiener'' (''Ginerius'', ''Gener'') <br> Ginno (Genno) + Heri | ''Herekin'' <br> Heri + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінэрт|Кінэрт (Кенарт, Генэрт)]]''' | | ''Kinnert'' (''Ginart'', ''Genard'') <br> Ginno (Genno) + Hardt (Hart) | ''Hartgen'' <br> Hardt (Hart) + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінконт|Генконт (Кінконт)]]''' | | ''Gengundis'' (''Genegondis'') <br> Ginno (Genno) + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіман|Гіман (Кіман, Геман, Кеман)]]''' | | ''Gimiman'' (''Kinman'') <br> Ginno (Gimmo) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімін|Кімін (Гімін)]]''' | | ''Gimmin'' <br> Ginno (Gimmo) + Minno <br> Ginno (Gimmo) + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімант|Кімант (Гімант, Кімунд, Кімунт)]]''' | | ''Kymund'' (''Ginmund'', ''Kinmonth'') <br> Ginno + Mund (Munt) <br> Gemo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінет]]''' | | ''Genet'' (''Gennett'', ''Ginetta'') <br> Ginno (Genno) + Nieth | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гендрута|Гендрута (Гендруда, Гентруда, Гентрута, Кендрута)]]''' | | ''Genedrudis'' (''Gintrudis'') <br> Ginno (Genno) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гога|Гога (Гок)]]''' | — | ''Gogo'' (''Goki'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гогель|Гогель (Гугель, Кугель)]]''' | — | ''Goggilo'' (''Kugelo'') <br> Gogo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Грода|Грот (Гродзь, Род, Руд, Родзь)]]''' | — | ''Hrodo'' (''Roda'', ''Ruodo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудзейка|Рудзейка (Родзейка, Рудзека, Родзіка, Рудзік)]]''' | — | ''Ruadicho'' (''Rodicho'', ''Hruodicho'', ''Rudek'') <br> Hrodo (Ruodo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудзіла|Рудзіла (Рудзель, Родзель, Рудаль)]]''' | — | ''Rudila'' (''Rudela'', ''Hrodilo'', ''Ruadalo'') <br> Hrodo (Ruodo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родэлін]]''' | — | ''Rothelin'' (''Hrodelin'') <br> Hrodo (Roda) + lin | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родзень|Родзень (Рудзін, Рудзень, Рутэн)]]''' | — | ''Roden'' (''Rudin'', ''Ruethen'', ''Hrodin'') <br> Hrodo (Roda) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудаш|Рудаш (Рудзеш, Рудзіш)]]''' | — | ''Rudusch'' (''Rudeš''{{Заўвага||name="Чэхія"}}, ''Rudiš''{{Заўвага||name="Чэхія"}}, ''Rutsch'') <br> Hrodo (Ruodo) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудаўт|Рудаўт (Рудалт, Ротаўт)]]''' | | ''Rudolt'' (''Roudaut'', ''Rotaldus'', ''Rotaudus'', ''Hrotold'') <br> Hrodo (Ruodo) + Waldo (Walt) <br> Hrodo (Ruodo) + Teudo (Taut) | ''Theotrod'' <br> Teudo (Teuth) + Hrodo (Roda) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродвіл|Гродвіл (Родвіл, Рудзівіл)]]''' | | ''Hrodwil'' (''Rudwill'') <br> Hrodo (Ruodo) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродгаўд (імя)|Рогаўд (Рогаўт)]]''' | | ''Rogaudus'' (''Hrodgaud'', ''Rotgaud'') <br> Hrodo (Roda) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродгар (імя)|Рутгер (Рудкір, Рукір)]]''' | [[Герод]] | ''Rutger'' (''Rudker'', ''Rucker'') <br> Hrodo (Ruodo) + Gero (Kero) | ''Gaerod'' (''Girod'') <br> Gero + Hrodo (Roda) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудэр|Рудэр (Рутэр)]]''' | | ''Ruder'' (''Hroadhar'', ''Grotchar'') <br> Hrodo (Ruodo) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родаман|Родаман (Рудаман, Рудман, Рудамань)]]''' | | ''Rodoman'' (''Roudman'', ''Hrodman'') <br> Hrodo (Roda) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Градзімонт|Градзімонт (Радмонт)]]''' | | ''Hrodmunt'' (''Rodmundus'', ''Rodomonte'') <br> Hrodo (Roda) + Mund (Munt) <br> ''Grodmundus'' | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гуда (імя)|Гут (Гуд, Гудзь, Гот, Года, Годзь)]]''' | — | ''Gudo'' (''Guta'', ''Got'', ''Godo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзейка|Гудзейка (Гудзіка, Гудзека, Гадзейка, Годыка, Гатыка, Кудзейка)]]''' | — | ''Gudecke'' (''Gudike'', ''Godeko'', ''Godica'', ''Gutthica'', ''Kudicke'') <br> Gudo (Guta) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзіла|Гудзіла (Гадзіла, Годэль, Гутэль)]]''' | — | ''Gudila'' (''Godila'', ''Godel'', ''Güttel'') <br> Gudo (Guta) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудан|Гудан (Годун, Гудон)]]''' | — | ''Godan'' (''Godun'') <br> Gudo (Godo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзін|Гудзін (Гудзень, Годын, Гоцін, Гуцін)]]''' | — | ''Gudin'' (''Godenus'', ''Godin'', ''Gutin'') <br> Gudo (Guta) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готаўт|Готаўт (Готалт, Гутаўт, Гутальт, Гутальд, Годаўт)]]''' | | ''Gotolt'' (''Gotaldus'', ''Godaut'') <br> Gudo (Godo) + Waldo (Walt) <br> Gudo (Godo) + Tuedo (Taut) | ''Waltgudis'' <br> Waldo (Walt) + Gudo <br> ''Theudeguto'' (''Theudigota'') <br> Teudo + Gudo (Guta) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Годвайн]]''' | | ''Gottwein'' (''Gutwein'') <br> Gudo (Godo) + Wino (Weine) <br> Gudo (Godo) + Uuenna (Wona) | ''Wunigodo'' <br> Uuenna (Wona) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудвіл|Гудвіл (Гудзьвіл, Годвіль, Гадвіла)]]''' | [[Вільгод]] | ''Góðvili'' (''Goedwil'', ''Goteswillo'') <br> Gudo (Godo) + Wilo | ''Willegod'' (''Willigut'') <br> Wilo + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутвін|Гутвін (Годвін)]]''' | | ''Gutvinus'' (''Guduin'', ''Godoinus'') <br> Gudo (Guta) + Wino | ''Wingot'' <br> Wino + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзігал]]''' | [[Гелігуд]] | ''Godegel'' <br> Guda (Godo) + Gailo (Gelo) | ''Gelgod'' <br> Gailo (Gelo) + Guda (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутгер]]''' | | ''Gutgerius'' (''Cuotker'') <br> Gudo (Guta) + Gero (Kero) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзігерд|Гудзігерд (Гудгерд, Годгерд)]]''' | | ''Gudegerdus'' (''Godegardus'', ''Gudhgärdh'') <br> Gudo (Godo) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готгін|Готгін (Годкін, Гудгін)]]''' | | ''Göttgen'' (''Gotichin'', ''Godekin'', ''Goedgen'') <br> Gudo (Guta) + -kin <br> Gudo (Guta) + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутар|Гутар (Гутэр, Гудар, Гудэр, Готэр, Гудр, Кудэр, Кутар)]]''' | | ''Guter'' (''Guder'', ''Guther'', ''Gutthar'', ''Gotter'', ''Kuder'', ''Kutter'') <br> Gudo (Guta) + Heri (Hari) | ''Herrguth'' <br> Heri + Gudo (Guta) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готарт|Готарт (Готард)]]''' | | ''Gotard'' (''Gottert'', ''Godhard'') <br> Gudo (Godo) + Hardt (Hart) <br> ''Gotrudis'' <br> Gudo (Godo) + Trudo (Trut) | ''Hardgot'' <br> Hardt (Hart) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Глеб]]''' | | ''Goteleib'' (''Gudleifr'', ''Gottlieb'') <br> Gudo (Godo) + Leifi (Laybo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готліб|Готліб (Годліб)]]''' | | ''Gottlieb'' (''Goteleib'') <br> Gudo (Godo) + Leifi (Laybo) <br> ''Gottlieb'' (''Gudilub'', ''Gudeliva'') <br> Gudo (Got) + Lubo (Libo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудман|Гудман (Гутман, Годман)]]''' | [[Мангуд]] | ''Gudman'' (''Guotman'', ''Godman'') <br> Gudo (Godo) + Mann | ''Mangod'' <br> Mann + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудымін|Гудымін (Гудмін)]]''' | [[Мінгуд]] | ''Goudemen'' (''Gudmen'') <br> Gudo + Minno (Menno) | ''Mengodus'' <br> Minno (Menno) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудмунд|Готмант]]''' | | ''Gutmunt'' (''Godmont'', ''Gotmundus'') <br> Gudo (Got) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Косман]]''' | | ''Cosman'' (''Gossmann'') <br> Guso (Goza) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гошмант]]''' | | ''Gosmundus'' (''Gusimund'') <br> Guso (Goza) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гунт|Гунд (Гунда, Гунта, Кунда, Гонда, Конда, Конт, Конць, Кондзь)]]''' | — | ''Gunth'' (''Gundo'', ''Gondo'', ''Cund'', ''Kunth'', ''Contus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канцейка|Канцейка (Кандыка, Кундзік, Кунцік)]]''' | — | ''Cunthicho'' (''Cundicho'') <br> Gunth (Kunth) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантэль|Кантэль (Гундзіла, Гунтуль)]]''' | — | ''Kuntilo'' (''Gundila'', ''Guntulo'', ''Gontella'') <br> Gunth (Kunth) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контын|Контын (Кондзін, Кундзін, Гондын, Гунтын, Гундзін)]]''' | — | ''Cundin'' (''Contina'', ''Guntin'', ''Gundin'') <br> Gunth (Kunth) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контун]]''' | — | ''Cunduni'' (''Gunduni'') <br> Gunth (Kunth) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контуш|Контуш (Кунтыш, Кунтуш)]]''' | — | ''Cundisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Gondish'') <br> Gunth (Kunth) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контаўт (імя)|Контаўт (Гонтаўт, Конталт, Кунтаўт, Кунталт)]]''' | | ''Contaldus'' (''Gontald'', ''Gontaut'') <br> Gunth (Cund) + Waldo (Walt) <br> Gunth (Cund) + Teudo (Taut) <br> Cono + Teudo (Taut) | ''Waldegundis'' <br> Waldo + Gunth <br> ''Teutgundis'' <br> Teudo (Teuth) + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кандбут]]''' | | ''Gundbuth'' (''Gundboto'') <br> Gunth (Kunth) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контвід]]''' | | ''Gunduidis'' <br> Gunth (Kunth) + Wido | ''Widegundis'' <br> Wido + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантыгерд]]''' | | ''Cundigart'' (''Guntegardis'') <br> Gunth (Kunth) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гунтэр|Гунтар (Гундар, Гонтар, Кунтэр, Контэр, Контар)]]''' | | ''Guntar'' (''Gundar'', ''Gontar'', ''Kunter'', ''Konter'', ''Contari'') <br> Gunth (Kunth) + Heri (Hari) | ''Harigundis'' <br> Heri (Hari) + Gunth (Gundo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантмін|Кантмін (Гонтмін)]]''' | | ''Cundomenus'' <br> Gunth (Kunth) + Minno (Menno) | ''Menegundia'' <br> Minno (Menno) + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гумонт]]''' | | ''Gummund'' (''Guntamund'', ''Cummunt'') <br> Gunth + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кандрат|Кандрат (Кундрат, Контрад, Контрат)]]''' | | ''Conttrat'' (''Kundrat'', ''Gundarat'') <br> Gunth (Kunth) + Rado (Rato) | ''Ratcunda'' <br> Rado (Rato) + Gunth (Kunth) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гундэрык (імя)|Кондрыка (Кандрыка)]]''' | [[Рыконт]] | ''Condricus'' (''Gunderic'') <br> Gunth (Kunth) + Rick <br> ''Candericus'' (''Gandaricus'') <br> Gento (Gando) + Rick | ''Rihcund'' <br> Rick (Rih) + Gunth (Kunth) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантрым]]''' | [[Рымконт]] | ''Gondarim'' <br> Gunth (Kunth) + Rim | ''Rimigundus'' <br> Rim + Gunth (Gundo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантрыт]]''' | | ''Guntarith'' <br> Gunth (Kunth) + Rido | ''Riidgunt'' <br> Rido + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гундыслаў]]''' | | ''Gundisalv'' <br> Gunth (Gundo) + Aluo <br> Gunth (Gundo) + Salvo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дабейка]]''' | — | ''Dabicho'' <br> Dabo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дабела|Дабела (Дабіла, Дабіль, Дабель)]]''' | — | ''Dabila'' <br> Dabo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дань|Дань (Дан)]]''' | — | ''Dano'' (''Denno'', ''Dann'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данейка|Данейка (Даніка, Дэнэка, Дэнейка)]]''' | — | ''Danica'' (''Denecke'') <br> Dano (Denno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данюш|Данюш (Даніш)]]''' | — | ''Danisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Danis''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Dano + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзенгель|Дзенгель (Дзінгель, Дзінгайла, Дангель, Дангела)]]''' | | ''Dengel'' (''Dingela'') <br> Dano (Denno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данар|Данар (Данэр, Дэнэр)]]''' | | ''Danhari'' (''Danner'', ''Denner'') <br> Dano + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Доўнарт]]''' | | ''Dannert'' (''Dännart'') <br> Dano + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Данкель]]''' | — | ''Danckel'' (''Danchilo'') <br> Danco + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дамуль|Дамуль (Дамель)]]''' | — | ''Damulo'' (''Damilo'') <br> Dammo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўга|Даўга (Дава, Доўг, Доўк)]]''' | — | ''Daugo'' (''Davo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давейка|Давейка (Давіка)]]''' | — | ''Davico'' <br> Daugo (Davo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгіла|Даўгіла (Дагіла, Догель)]]''' | — | ''Dagila'' (''Dahilo'', ''Degel'') <br> Daugo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўбор|Даўбор (Даўбар, Даўбэр, Даўбір, Доўбэр, Дабар, Даўпар)]]''' | | ''Dauber'' (''Deuber'', ''Daber'') <br> Daugo (Davo) + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўбарт|Даўбарт (Даберт, Дэбэрт)]]''' | | ''Daubert'' <br> Daugo (Davo) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давіл|Давіл (Тавіл)]]''' | | ''Davila'' (''Dauwila'', ''Tauili'') <br> Daugo (Davo) + Wilo <br> Daugo (Davo) + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давірд|Давірд (Тавірд)]]''' | | ''Daverdt'' <br> Daugo (Davo) + Werta (Werdo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давінь]]''' | | ''Dawin'' (''Dauwin'') <br> Daugo (Davo) + Wino <br> Daugo (Davo) + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давойна|Давойна (Дэвойна, Дэвэйна, Давэйна, Давэйн, Давойн)]]''' | | ''Dewein'' <br> Daugo (Davo) + Wino (Weine) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгайла|Даўгайла (Дагала)]]''' | | ''Dagalo'' (''Dægel'') <br> Daugo (Davo) + Gailo (Galo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгер|Даўгер (Даўер)]]''' | | ''Dauharjis'' (''Dauer'', ''Daherr'') <br> Daugo (Davo) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгерд (імя)|Даўгерд (Даўгард, Даўгірд, Дагірд)]]''' | | ''Daugaard'' <br> Daugo (Davo) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгод|Даўгод (Дагут, Даўгот, Даўгут)]]''' | | ''Dagott'' <br> Daugo (Davo) + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгоўд|Даўгоўд (Доўгаўд, Даўгольд)]]''' | | ''Dagaud'' <br> Daugo (Davo) + Gaudo <br> Daugo (Davo) + Goldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгін|Даўгін (Даўкен, Даўген, Далгін)]]''' | | ''Dagin'' (''Dawkin'') <br> Daugo (Davo) + Ginno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўгінт|Даўгінт (Даўкінт, Даўгінд)]] | | Daugo (Davo) + Gento (Gendo) <br> Daugo (Davo) + Kindo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўконт|Даўконт (Даўгонт, Даўкант, Дэкант, Даўкунт)]]''' | | ''Dagant'' (''Dachant'') <br> Daugo (Davo) + Gunth (Kunth) <br> Dago + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўлюд|Даўлюд (Даўлід)]] | | Daugo (Davo) + Luido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўмен|Даўмен (Даўман, Даўмін, Доўман)]]''' | [[Міндоўг (імя)|Міндаў]] | ''Dauman'' (''Daman'') <br> Daugo (Davo) + Mann <br> Daugo (Davo) + Minno (Menno) | ''Mindach'' <br> Minno + Daugo (Davo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўмонт (імя)|Даўмонт (Даўмонд, Даўмунд, Даўмунт, Дамунт, Дамонт, Домунд)]]''' | | ''Damondus'' (''Damundus'') <br> Daugo (Davo) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Доўнар (імя)|Доўнар (Доўнэр, Дохнар)]]''' | | ''Douwner''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Daugo (Davo) + Noro (Nero) <br> ''Dæghnar'' <br> Dago + Noro (Nero) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўспрунг (імя)|Даўспрунг]] | | Daugo (Davo) + Spranco | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўят (імя)|Даўят (Даўют, Тавят)]]''' | | ''Dowyatt'' (''Daviato'') <br> Daugo (Davo) + Joto (Juto) <br> Daugo (Davo) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дака (імя)|Дака (Дага)]]''' | — | ''Dago'' (''Dacco'', ''Taggo'', ''Daia'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дагейка|Дагейка (Дакейка)]]''' | — | ''Dageke'' (''Dagiko'') <br> Dago (Dacco) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакіла|Дакіла (Дакель)]]''' | — | ''Dacilo'' (''Dacilus'', ''Dagilo'') <br> Dago (Dacco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дайль]]''' | — | ''Daila'' <br> Dago (Daia) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакінь|Дакінь (Дэген, Тагін)]]''' | — | ''Dacinus'' (''Daginus'', ''Taginus'') <br> Dago (Taggo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакварда]]''' | | ''Dagward'' <br> Dago (Dacco) + Wardo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дагела|Дагела (Дагель, Дагайль)]]''' | | ''Dagela'' <br> Dago + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дэймонт|Дэймонт (Даймонт)]]''' | | ''Deimund'' (''Daymont'') <br> Dago (Daia) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дэйна]]''' | — | ''Deina'' (''Dagena'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дайнар|Дайнар (Дайнэр, Дэйнар, Дэйнэр)]]''' | | ''Deiner'' (''Degenher'') <br> Deina (Dagena) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дыдэла|Дыдэла (Дэдэла)]]''' | — | ''Dedela'' (''Dedila'') <br> Dedo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дорг (імя)|Дорг (Драга, Драка)]]''' | — | ''Drogo'' (''Drago'', ''Draco'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Даргіла|Даргіла (Драгіл, Драгул, Даргель)]]''' | — | ''Drogila'' (''Drogulus'') <br> Drogo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доргень|Доргень (Доргін)]]''' | — | ''Drogen'' (''Drogin'') <br> Drogo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Даргвойн|Даргвойн (Даргвайн)]] | | ''Dragwin'' <br> Drogo (Drago) + Wino (Weine) <br> Drogo + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Драгат|Драгат (Даргаць)]]''' | | ''Drogat'' <br> Drogo + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзір|Дзір (Дыра, Тыр)]]''' | — | ''Diehr'' (''Dioro'', ''Tier'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзярэйка|Дзярэйка (Дзерык, Дэрэк, Церэйка, Цірык)]]''' | — | ''Diericke'' <br> Diehr + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырэль|Тырэль (Цірыль, Тырыла)]]''' | — | ''Tyrell'' <br> Diehr (Tier) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырун|Тырун (Цірун)]]''' | — | ''Teoruni'' <br> Diehr (Tier) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырыш|Тырыш (Дэрэш, Дэрш)]]''' | — | ''Thiersch'' (''Dirisch'', ''Dirsche'') <br> Diehr (Tier) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дырбут|Дырбут (Дзербут, Цірбут)]]''' | | ''Direbode'' <br> Diehr + Boto (Buto) <br> Diehr + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырольдзь]]''' | | ''Tirold'' (''Deorwald'') <br> Diehr (Tier) + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дэрвін|Дэрвін (Дзеравін, Дырвін, Дэрвінь, Дарвінь)]]''' | | ''Derwin'' (''Direwine'', ''Deorwine'') <br> Diehr + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзірман|Дзірман (Дырымен, Дзерман, Цірман, Дзірамін)]]''' | | ''Dierman'' (''Deormann'', ''Direman'', ''Derman'', ''Tiermann'') <br> Diehr + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзірмант|Дзірмант (Дырманд, Дзірмунт, Дырмунт, Дзермант, Цірмонт)]]''' | | ''Dyrmond'' (''Diermunt'', ''Deormund'', ''Tiermunt'') <br> Diehr (Dioro) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзерамер|Дзерамер (Дэрамэр)]]''' | | ''Diormerus'' (''Deormar'', ''Teormar'') <br> Diehr (Dioro) + Mero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дырмот]]''' | | ''Dyrmodh'' (''Deormod'') <br> Diehr (Dioro) + Mot (Moda) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Дзірсун]] | | Diehr + Suno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дуніла]]''' | — | ''Dunila'' <br> Duno + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дывіла]]''' | — | ''Divilo'' <br> Deiwe + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Іва]]''' | — | ''Ivo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ібут]]''' | | ''Ibodus'' <br> Ivo + Boto (Buto) <br> Ivo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Івар]]''' | | ''Ivar'' <br> Ivo + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ідзель]]''' | — | ''Idela'' (''Idilo'') <br> Ido + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інга|Інка]]''' | — | ''Ingo'' (''Incho'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інгіль]]''' | — | ''Ingilo'' <br> Ingo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Імбар|Імбар (Імбэр)]]''' | | ''Imbor'' (''Imber'', ''Ingeborg'', ''Ingeburg'') <br> Ingo (Incho) + Burga | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ігар]]''' | | ''Inchar'' <br> Ingo (Incho) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інгела|Інгела (Інгель)]]''' | | ''Ingeila'' (''Ingel'') <br> Ingo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйса|Эйса (Іса, Іза, Ейса)]]''' | — | ''Iso'' (''Heyse'', ''Eyse'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ізбут|Ізбут (Есбут, Эйсбут)]]''' | | ''Isbodus'' <br> Iso + Bodo (Budo) <br> Iso + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ісавін]]''' | | ''Isovin'' <br> Iso + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ісад]]''' | | ''Isada'' <br> Iso + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ішман|Ішман (Ізман, Ісаман)]]''' | | ''Issmann'' (''Isaman'') <br> Iso + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйсман|Эйсман (Айсман, Эйсыман)]]''' | | ''Eismann'' (''Eisemann'') <br> Iso (Eisen) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ізмунт|Ізмунт (Ісмант, Ішмант)]]''' | | ''Ismund'' (''Isimund'', ''Isemund'') <br> Iso + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйсімонт|Эйсімонт (Эйсмант, Эйсмунт, Эйсмунд, Айсмант)]]''' | | ''Eismund'' (''Eisenmund'') <br> Iso (Eisen) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кагель]]''' | — | ''Cagel'' (''Kagel'', ''Cagilo'') <br> Caco (Kage) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Каз|Каз (Казь, Гась)]]''' | — | ''Cazo'' (''Kas'', ''Gazo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казека|Казека (Казейка, Казіка)]]''' | — | ''Kaseke'' <br> Cazo (Kas) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казіль|Казіль (Казела, Гасель)]]''' | — | ''Cazilo'' <br> Cazo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казімер|Казімер (Казмар, Казьмер, Казімір)]]''' | | ''Gazmar'' (''Gasmarus'') <br> Cazo (Gazo) + Mero (Maro) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кор|Кор (Кара, Кар)]]''' | — | ''Caro'' (''Kárr'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карэйка (імя)|Карэйка (Карэка)]]''' | — | ''Kareke'' <br> Caro + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыла|Карыла (Карэла)]]''' | — | ''Karila'' <br> Caro + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыбут (імя)|Карыбут (Карыбот, Корбут, Карбот, Корбат, Карабут)]]''' | | ''Coributh''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Karbot''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Korbot''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Caro + Boto (Buto) <br> ''Karibaudis'' <br> Caro + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карвіна (імя)|Карвіна (Карвін, Корвін)]]''' | | ''Caruin'' <br> Caro + Wino | ''Vinicar'' <br> Wino + Caro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыгайла (імя)|Карыгайла]]''' | | ''Kargil'' <br> Caro + Gilo <br> ''Corgal''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Caro + Gailo (Galo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Каргоўд|Каргоўд (Каргоўт)]]''' | | ''Caragolt'' <br> Caro + Goldo <br> Caro + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Караман (імя)|Караман (Карман)]]''' | | ''Karaman'' (''Caroman'', ''Carman'') <br> Caro + Mann | ''Manakari'' <br> Mann + Caro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кармін (імя)|Кармін]]''' | | ''Carmin'' (''Karmin'') <br> Caro + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карымонт|Карымонт (Карымунт, Кармонт)]]''' | | ''Caromond'' (''Karmunt'', ''Kárimundr'') <br> Caro + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыят (імя)|Карыят]]''' | | ''Cariatto'' <br> Caro + Joto <br> Caro + Hatho (Adi) | ''Jutcar'' <br> Joto (Juto) + Caro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кароль (імя)|Кароль (Карэль, Караль)]]''' | — | ''Carolus'' (''Carellus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінда]]''' | — | ''Kindo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінціла|Кінціла (Кіндзель)]]''' | — | ''Kintilo'' (''Kindel'') <br> Kindo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кінцібут]] | | Kindo + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кінцівіл]] | | Kindo + Wilo | ''Willekind'' <br> Wilo + Kindo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кіндэр]]''' | | ''Kinder'' (''Kinter'') <br> Kindo + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кляўз|Кляўз (Кляўзь, Кляўс, Кляўш)]]''' | — | ''Klaus'' (''Nikolaus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Кляўзгайла]] | | Klaus + Gailo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кома (імя)|Кома]]''' | — | ''Como'' (''Gumo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Куміла|Куміла (Гумель, Комель, Кумель)]]''' | — | ''Comela'' (''Gumila'') <br> Como (Gumo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Камонт|Камонт (Комант)]]''' | | ''Comont'' <br> Como + Mund (Munt) <br> ''Camund'' <br> Camo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кона|Кона (Куна, Кун)]]''' | — | ''Cono'' (''Cuno'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунейка|Кунейка (Кунік, Канейка, Коніка)]]''' | — | ''Kuniko'' (''Chunico'', ''Kunecke'', ''Konneke'') <br> Cono (Cuno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Куніла|Куніла (Кунела)]]''' | — | ''Chunulo'' (''Künel'') <br> Cono (Cuno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунаш|Кунаш (Конаш)]]''' | — | ''Kühnsch'' (''Kunosch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Konosz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Cono (Cuno) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Конвід]] | | Cono + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канвіл|Канвіл (Кунвіл)]]''' | | ''Convilus'' (''Convilius''){{Заўвага|Імя Convilius можа быць супольным для [[кельты|кельтаў]] і [[германцы|германцаў]] — як і імя [[Радзівіл (імя)|Ratwilius]]<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (fin), le nom de Radziwill // Revue internationale d’onomastique. Nr. 4, 1964. P. 281—292.</ref>}} <br> Cono (Cuno) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канігайла|Канігайла (Кунгель, Кунігель, Конгіл, Конкайл)]]''' | | ''Congallus'' (''Cungelus'', ''Kunigil'', ''Kunigel'') <br> Cono (Cuno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Конгенд]] | | Cono + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конгер]]''' | | ''Kunger'' <br> Cono (Cuno) + Gero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кангерд|Кангерд (Конгірд)]]''' | | ''Cunigard'' <br> Cono (Cuno) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунат|Кунат (Конат)]]''' | | ''Kunat'' <br> Cono + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конер]]''' | | ''Koner'' (''Cunari'') <br> Cono (Cuno) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конарт|Конарт (Конерт, Кунэрт)]]''' | | ''Konert'' (''Kunert'', ''Conard'') <br> Cono (Cuno) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конрад|Конрад (Конрат, Кунрад, Кунрат)]]''' | | ''Konrad'' (''Conrat'', ''Cunrad'', ''Cunrat'') <br> Cono (Cuno) + Rado | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кондрут]]''' | | ''Cundrud'' <br> Cono (Cuno) + Trudo (Drutus) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Левік|Левік (Лявейка, Леўка)]]''' | — | ''Leuico'' (''Leweke'') <br> Leuo + -k- |— |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Левальд|Левальд (Левальт)]]''' | | ''Lewald'' (''Lewolt'') <br> Leuo + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Леварт|Леварт (Левард)]]''' | | ''Levard'' <br> Leuo + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Леанард|Ленарт (Леанард, Ленард, Лінард, Лейнард, Лейнарт, Лейнэрт)]]''' | | ''Leonard'' (''Lennart'', ''Linard'') <br> Leon + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Легарт]]''' | | ''Legart'' (''Legard'') <br> Laico (Lecke) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лідэла]]''' | — | ''Ledila'' <br> Ledus (Leto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Летаўт]]''' | | ''Letald'' (''Letold'', ''Letaudus'') <br> Ledus (Leto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ліба]]''' | — | ''Libo'' <br> ''Lubo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібэка|Лібэка (Лібіка, Лібік)]]''' | — | ''Libicho'' (''Libike'') <br> Libo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібель]]''' | — | ''Libila'' <br> Libo + -l- <br> Lubo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібельт]]''' | | ''Libolt'' <br> Libo + Waldo (Walt) <br> Lubo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібэр]]''' | | ''Liberi'' (''Libheri'') <br> Libo + Heri <br> Lubo + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лінда|Лінда (Ленць)]]''' | — | ''Lindis'' (''Linto'', ''Lend'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ліндзік|Ліндзік (Ліндзейка)]]''' | — | ''Lindicke'' (''Lindecke'') <br> Lindis + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ліндзін]]''' | — | ''Lendinus'' <br> Lindis (Lend) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лода|Лода (Лота, Лёда, Лёт, Лоць)]]''' | — | ''Lodo'' (''Lotto'', ''Lott'', ''Chlodio'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодзейка|Лодзейка (Лодыка, Лодзік, Лоцейка)]]''' | — | ''Hlodico'' (''Lotichius'') <br> Lodo (Chlodio) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лобарт]]''' | | ''Lobert'' (''Chlodobert'') <br> Lodo (Chlodio) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодальд]]''' | | ''Lodoald'' (''Chlodoald'') <br> Lodo (Chlodio) + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Хлёдвіг|Лодвік (Людвік, Людзьвік)]]''' | | ''Lodwich'' (''Chlodwig'') <br> Lodo (Chlodio) + Wigo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодвін|Лодвін (Лотвін)]]''' | | ''Lodwin'' (''Hlotwin'') <br> Lodo (Chlodio) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодар|Лодар (Лотар)]]''' | | ''Loder'' (''Lotar'', ''Lodhari'') <br> Lodo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Люб|Люб (Люба)]]''' | — | ''Lubo'' (''Liuba'', ''Leubo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любейка|Любейка (Любіка)]]''' | — | ''Lubbeke'' (''Liubbecha'', ''Lubbiko'') <br> Lubo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любель (імя)|Любель]]''' | — | ''Liubilo'' (''Liebel'') <br> Lubo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любень|Любень]]''' | — | ''Luben'' (''Lubin'') <br> Lubo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любш]]''' | — | ''Lubisch'' <br> Lubo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любар (імя)|Любар (Любэр)]]''' | | ''Luber'' <br> Lubo + Heri (Hari) | ''Erliub'' <br> Heri + Lubo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любарт (імя)|Любарт (Любэрт, Люпарт, Лібарт, Лібэрт)]]''' | | ''Lubert'' (''Lubart'', ''Lupert''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Lubo + Bert <br> ''Liubhart'' (''Liebert'') <br> Lubo + Hardt (Hart) <br> ''Liubardus'' <br> Lubo + Bardo (Barto) | ''Beretliub'' <br> Bert + Lubo <br> ''Hartlib'' <br> Hardt (Hart) + Lubo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лют|Лют (Люд)]]''' | — | ''Liudo'' (''Liuto'', ''Liut'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людыка (імя)|Лютык (Людзіка, Людыка, Лідзейка, Лідака)]]''' | — | ''Ludica'' (''Liuticha'', ''Liedecke'') <br> Liudo (Liut) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людан]]''' | — | ''Liudan'' <br> Liudo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людзень|Людзень (Лютын)]]''' | — | ''Luden'' (''Liutin'', ''Liudin'') <br> Liudo (Liut) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютвін|Лютвін (Людвін)]]''' | | ''Liutwin'' (''Liuduin'', ''Litwin'') <br> Liudo + Wino | ''Winiliut'' <br> Wino + Liudo (Liut) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Літавор|Лютувер (Лютвар, Людвэр, Літавор, Літавар, Лювер)]]''' | | ''Liutwar'' (''Liutward'', ''Litwart'') <br> Liudo + Wardo (Warto) <br> ''Leudovera'' (''Litwara'') <br> Liudo + Wero (Varo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютгарда|Людгарда]]''' | | ''Leutgardis'' (''Liudgerda'') <br> Liudo + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютэр (імя)|Лютар (Лютэр, Людар, Людэр, Літэр)]]''' | | ''Liuthar'' (''Liuter'', ''Liudar'', ''Liuder'', ''Litterius'') <br> Liudo (Liut) + Heri (Hari) | ''Herileut'' <br> Heri + Liudo (Liut) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людкен]]''' | | ''Lüdken'' (''Luidikin'', ''Lütgen'') <br> Liudo + -kin <br> Liudo + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людміна]]''' | | ''Ludzmin''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Liudo + Minno <br> ''Liudman'' <br> Liudo + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Люмонт|Люмонт (Лімонт, Лемант, Людамонт)]]''' | | ''Liumunt'' (''Limund'', ''Lemond'', ''Ludimunt'') <br> Liudo (Liut) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лянга|Лянга (Лянг, Лянк)]]''' | — | ''Lango'' (''Lang'', ''Lanck'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лангін|Лангін (Ленгін)]]''' | — | ''Langin'' (''Lengin'') <br> Lango + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лонгвін|Лангвін (Лонгвін, Лугвен)]]''' | | ''Langwin'' (''Langevin'') <br> Lango + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лянгерд|Лянгерд (Лянгерд, Лянгерт, Лангерт, Лянгірдзь)]]''' | | ''Langarda'' (''Longard'') <br> Lango + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Лянгмін]] | | Lango + Minno <br> ''Langman'' <br> Lango + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лянда|Лянда (Ланта, Ляндзь)]]''' | — | ''Lando'' (''Lanto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лянтэла]]''' | — | ''Landel'' (''Lendel'') <br> Lando (Lanto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ландзіна|Ландзіна (Ляндзіна)]]''' | — | ''Landina'' <br> Lando + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лямбэрт|Лямпэрт (Лямпарт, Лямбэрт, Лемберт)]]''' | | ''Lampert'' (''Lambert'') <br> Lando (Lanto) + Bert | ''Bertlanda'' <br> Bert + Lando |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мага]]''' | — | ''Mago'' (''Maco'', ''Megi'', ''Meco'', ''Meio'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магейка]]''' | — | ''Mageyke'' (''Magico'') <br> Mago + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Макула|Макула (Мегіла, Макела, Макель, Мекель, Мікель)]]''' | — | ''Maccula'' (''Megilo'', ''Mackel'', ''Meckel'') <br> Mago (Maco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мейла|Мейла (Мэйла, Майла)]]''' | — | ''Meilo'' (''Meil'') <br> Mago (Meio) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магін|Магін (Мегін)]]''' | — | ''Magin'' (''Megin'') <br> Mago (Megi) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магун]]''' | — | ''Maguno'' (''Magonus'') <br> Mago + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магель|Магель (Мегаль, Магаль, Магала, Магайла)]]''' | | ''Megel'' (''Megele'') <br> Mago (Megi) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магер]]''' | | ''Mager'' (''Magher'') <br> Mago + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Максьвіта]]''' | | ''Meguswind'' (''Mehsuint'') <br> Mago (Maco) + Suint (Suitha) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маж|Маж (Маза, Мас, Маз, Мась, Меж, Мезь)]]''' | — | ''Mazo'' (''Mezo'', ''Maas'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мажэйка (імя)|Мажэйка (Мазейка, Мазека, Мажэка, Мажыка, Мяжэйка)]]''' | — | ''Mazecha'' (''Mazika'') <br> Mazo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мажэла|Мажэла (Мазала, Мазель, Масіль, Мазуль, Мяжала)]]''' | — | ''Mazela'' (''Mazola'', ''Massall'', ''Massul'', ''Massila'') <br> Mazo (Maas) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мазан|Мазан (Мажан)]]''' | — | ''Massana'' <br> Mazo (Maas) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мазен]]''' | — | ''Massen'' <br> Mazo (Maas) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масанд|Масанд (Масэнд)]]''' | — | ''Masenda'' <br> Mazo (Maas) + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Межгел|Межгел (Мазгіль, Мезгель, Мазгел)]]''' | | ''Mesgilo'' <br> Mazo (Mezo) + Gilo (Gill) <br> Masgo (Meske) + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мажырым|Мажырым (Мажрым, Мазрым)]] | | Mazo + Rim | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мала]]''' | — | ''Malo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Малейка|Малейка (Маліка)]]''' | — | ''Malicho'' <br> Malo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мальвід|Мальвід (Мальвіт)]]''' | | ''Malwida'' <br> Malo + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Малгуд]]''' | | ''Maalgodus'' <br> Malo + Gudo (Godo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мамейка]]''' | — | ''Mamecho'' <br> Mamo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маміла|Маміла (Мамель, Мамуль)]]''' | — | ''Mamila'' <br> Mamo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ман|Ман (Мань)]]''' | — | ''Mann'' (''Manno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манейка|Манейка (Маніка, Манік)]]''' | — | ''Manniko'' (''Mannecho'') <br> Mann + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Маніла (імя)|Маніла (Маніль, Манель)]]''' | — | ''Manila'' (''Mannila'', ''Mannel'') <br> Mann + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манівід|Манівід (Манвід)]]''' | [[Відзіман]] | ''Manvidus'' <br> Mann + Wido | ''Widiman'' <br> Wido + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Манвіл|Манвіл (Манівіл)]] | [[Віліман]] | Mann + Wilo | ''Wiliman'' (''Wilman'') <br> Wilo + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манівін]]''' | | ''Manewine'' (''Manwine'') <br> Wino + Mann | ''Winiman'' <br> Mann + Wino |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангайла|Мангайла (Мангейла, Мангель, Манкель)]]''' | [[Гайліман]] | ''Manigel'' (''Mangella'', ''Mangel'', ''Mankel'') <br> Mann + Gailo (Gelo) | ''Gailamanns'' <br> Mann + Gailo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манігерд|Манігерд (Манігірд, Мангірд, Манкірд)]]''' | | ''Manegardus'' (''Mangerðr'') <br> Mann + Gerd (Gardo) | ''Gartmann'' <br> Gerd (Gardo) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангін|Мангін (Манкін, Манген)]]''' | | ''Mannikin'' <br> Mann + -kin <br> Mann + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангуд|Мангуд (Мангут)]]''' | [[Гудман]] | ''Mangod'' (''Mangut'') <br> Mann + Gudo (Godo) | ''Guotman'' <br> Gudo + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манар]]''' | [[Герман (імя)|Герман]] | ''Manarius'' (''Manahari'') <br> Mann + Heri (Hari) | ''Hermann'' (''Harimann'') <br> Heri (Hiro) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манят|Манят (Манат)]]''' | | ''Mannato'' <br> Mann + Joto <br> Mann + Hatho (Adi) | ''Hadoman'' <br> Hatho (Adi) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантур|Мантур (Мінтур)]]''' | | ''Mandur'' (''Mandor'') <br> Mann + Torro | ''Tormann'' <br> Torro + Mann |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міркель|Міркель (Мэркель, Мэрхель, Мархіль)]]''' | — | ''Merkil'' (''Merkel'', ''Marchilo'') <br> Marcho + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маркальд]]''' | | ''Marcold'' (''Marcald'') <br> Marcho + Waldo | ''Valadamarca'' <br> Waldo + Marcho |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маргер]]''' | | ''Margger'' <br> Marcho + Ger | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Март (імя)|Март (Мерт)]]''' | — | ''Marti'' (''Mardo'', ''Merti'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Марціла|Марціла (Мартэла)]]''' | — | ''Martilo'' <br> Marti + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мардвін (імя)|Мардвін (Мортвін)]]''' | | ''Martoin'' (''Merduwinus'') <br> Marti (Mardo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маста|Маста (Масьць, Машт, Міст)]]''' | — | ''Masto'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масьціла|Масьціла (Мастала, Масталь, Мастэль)]]''' | — | ''Mastilo'' (''Mastalo'', ''Mastal'') <br> Masto + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масьцін]]''' | — | ''Mastin'' <br> Masto + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мастаўт|Мастаўт (Масталт, Машталт, Маштаўт, Мештаўт, Мішталт, Міштаўт)]]''' | | ''Mastoaldus'' <br> Masto + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Масьцівіл|Масьцівіл (Маствіл, Моствіл)]] | | Masto + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мат (імя)|Мат (Меда)]]''' | — | ''Matto'' (''Mado'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мадзейка|Мадзейка (Мадзека, Мядзейка, Мэдыка, Медзіка, Мацейка)]]''' | — | ''Madacho'' (''Mädecke'', ''Maticke'') <br> Matto (Mado) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медзел|Медзел (Медзіла, Маціль)]]''' | — | ''Mädel'' (''Meddil'', ''Medulo'', ''Madelo'') <br> Matto (Mado) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медзін|Медзін (Медзень, Мэдын)]]''' | — | ''Meddin'' (''Medden'') <br> Matto (Mado) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Матывік]]''' | | ''Matouigius'' (''Mathwig'', ''Medovicus'') <br> Matto (Mado) + Wigo (Wic) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медвін]]''' | | ''Medwinus'' (''Matuvin'') <br> Matto (Mado) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Матар]]''' | | ''Matter'' (''Mather'') <br> Matto + Heri (Hari) | ''Herimat''<br> Heri + Matto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медгін|Медгін (Метгін, Медакін)]]''' | | ''Matgen'' <br> Matto (Mado) + -kin <br> Matto (Mado) + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медрык|Медрык (Метрык, Матрык, Мітрык)]]''' | | ''Mederic'' (''Mēdrīc'', ''Metrick'', ''Mathrich'') <br> Matto (Mado) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Магон]]''' | — | ''Magonus'' (''Maganus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйн|Мэйн (Майн, Мейн, Мейнь)]]''' | — | ''Meyn'' (''Megin'', ''Meino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнэль|Мэйнэль (Майнэль)]]''' | — | ''Meynell'' <br> Meyn + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мейнуш]]''' | — | ''Mejnuš''{{Заўвага|name="Чэхія"}} (''Majnuš''{{Заўвага|name="Чэхія"}}) <br> Meyn + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнар|Мэйнар (Майнар)]]''' | | ''Meinar'' <br> Meyn + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнарт|Мэйнарт (Мэйнард, Мейнарт, Мэйнэрт, Мейнард, Майнарт, Майнард)]]''' | | ''Meinart'' (''Meynard'') <br> Meyn + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Міл (імя)|Міл (Міла, Міль, Мель)]]''' | — | ''Milo'' (''Melus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілейка|Мілейка (Міліка, Мілека, Мелека)]]''' | — | ''Milleke'' (''Milike'', ''Melleko'') <br> Milo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілен|Мілен (Мелін, Мэлін, Мелен, Мелень, Мілень, Мілін)]]''' | — | ''Mellen'' (''Melin'') <br> Milo (Melus) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мельбут|Мельбут (Мільбут)]]''' | | ''Melbodo'' (''Mellobod'', ''Mellobaud'') <br> Milo (Melus) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мільвід|Мільвід (Мельвід)]]''' | | ''Melvid'' (''Melewidis'') <br> Milo (Melus) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілар]]''' | | ''Milehar'' <br> Milo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мелкід|Мелкід (Мільгед, Мільгет)]]''' | | ''Meligedius'' <br> Milo (Melus) + Geda (Giddo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілкін|Мілкін (Мелькін, Мількен, Мільгін)]]''' | | ''Millikin'' <br> Milo (Melus) + Ginno <br> Milo + -kin | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мільконт|Мільконт (Мелькунт)]]''' | | ''Milgunt'' <br> Milo + Gunth (Kunth) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мільмонт|Мільмонт (Мэльмонт, Мільмунт)]] | | Milo + Mund (Munt) <br> ''Malmund'' <br> Malo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілят|Мілят (Мілёт, Мялюта)]]''' | | ''Milliot'' (''Melot'') <br> Milo (Melus) + Joto (Juto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мін|Мін (Мен, Мінь, Мень)]]''' | — | ''Minno'' (''Menno'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінейка (імя)|Мінейка (Мініка, Мінка, Менейка, Меніка)]]''' | — | ''Minnico'' (''Meniko'') <br> Minno (Menno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінела|Мінела (Меніль, Менюл)]]''' | — | ''Mennel'' (''Minel'', ''Minnul'') <br> Minno (Menno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мінялк|Мінялк (Міналг, Мінаўг, Мінэльг, Менелк)]] | [[Альгмін]] | Minno + Helgi (Alko) | Helgi (Algo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінбут]]''' | [[Бутмін]] | ''Menbodo'' <br> Minno (Menno) + Bodo (Budo) <br> Minno + Boto (Buto) | ''Butmen'' <br> Boto (Buto) + Minno <br> ''Budmyn'' <br> Bodo (Budo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінаўт|Мінаўт (Міналт, Міналта, Меналта)]]''' | | ''Minolt'' (''Minaut'', ''Menalt'') <br> Minno + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінвід|Мінвід (Мінвіт, Менвід)]]''' | [[Відзімін (імя)|Відзімін]] | ''Minuit'' <br> Minno + Wido <br> ''Meginwid'' <br> Meyn (Megin) + Wido | Wido + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінігайла (імя)|Мінігайла (Мінгель, Мэнгель, Мэнгела)]]''' | [[Гайлімін]] | ''Minigelus'' (''Mengel'') <br> Minno (Menno) + Gailo (Gelo) | ''Geleminus'' <br> Gailo (Gelo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгіла]]''' | | ''Mengilo'' (''Menkilo'') <br> Minno (Menno) + Gilo | ''Gilmin'' (''Gilmen'') <br> Gilo + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгер]]''' | [[Гермін]] | ''Minger'' (''Menger'') <br> Minno (Menno) + Gero | ''Germinus'' <br> Gero (Giro) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгірд]]''' | | ''Mingard'' <br> Minno + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінігаўд|Мінігаўд (Менгаўд, Мінгоўд, Менькоўт)]]''' | | ''Menegald'' (''Minegolt'') <br> Minno (Menno) + Goldo <br> ''Menigaut'' <br> Minno (Menno) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгін|Мінгін (Мінген, Менгін, Мэнкін)]]''' | | ''Mennigen'' (''Mennikin'', ''Minchin'') <br> Minno (Menno) + -kin <br> Minno (Menno) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгуд|Мінгуд (Мінгот)]]''' | [[Гудымін]] | ''Mengodus'' (''Mengotus'') <br> Minno (Menno) + Gudo (Godo) | ''Goudemen'' <br> Gudo + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінар|Мінар (Мінэр)]]''' | | ''Minar'' (''Miner'') <br> Minno (Menno) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінард|Менарт (Мінарт, Мінард)]]''' | | ''Mennert'' (''Minart'', ''Minard'') <br> Minno (Menno) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міндоўг (імя)|Міндаў (Міндоўг, Міндак, Міндаг, Мендак, Мендаг, Мэндаг, Мэндах)]]''' | [[Даўмен]] | ''Mindach'' (''Mendoch'') <br> Minno (Menno) + Daugo (Davo) <br> Meyn + Dago | ''Dauman'' <br> Daugo (Davo) + Mann <br> Daugo (Davo) + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінконт]]''' | [[Кантмін]] | ''Menegundia'' <br> Minno (Menno) + Gunth (Kunth) | ''Cundomenus'' <br> Gunth (Kunth) + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мінімонт|Мінімонт (Мінімунд, Мінімунт)]] | [[Мантымін]] | Minno + Mund (Munt) <br> ''Maginmund'' <br> Meyn (Megin) + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінят|Мінят (Мінют)]]''' | | ''Miniatus'' <br> Minno + Joto (Juto) <br> Minno + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінда|Мінда (Мінта, Мента, Манта)]]''' | — | ''Manto'' (''Mende'', ''Minte'', ''Mente'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінціла|Мінціла (Манціла, Мінтэль, Мендзіла, Міндзель)]]''' | — | ''Mindilo'' (''Mantillo'', ''Mintel'', ''Mendilo'') <br> Manto (Minte) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінтаўт|Мінтаўт (Менталт)]]''' | [[Таўцімін]] | ''Mindelt'' (''Mendelt'', ''Mandelt'') <br> Manto (Minte) + Waldo (Walt) <br> Minno + Teudo (Taut) | Teudo (Taut) + Minno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мендэр|Мендэр (Мэндэр, Мантэра, Міндэр, Мандэр, Мандр, Мінтар)]]''' | | ''Mender'' (''Mantarius'', ''Minder'') <br> Manto (Mende) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мендрык|Мендрык (Мэндрык, Мандрык, Міндрык, Мендрэк)]]''' | | ''Mendrick'' (''Mandariks'', ''Mendrich'') <br> Manto (Mende) + Rick | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міра (імя)|Мера (Мер, Мар)]]''' | — | ''Mero'' (''Miro'', ''Maro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мірэйка|Мірэйка (Мярэйка, Марэйка, Мерка, Мірка)]]''' | — | ''Mirica'' (''Mereko'', ''Marêke'', ''Mercke'') <br> Mero (Miro) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мерула|Мерула (Марыла, Мерла, Марэла, Мірэла)]]''' | — | ''Merula'' (''Marilo'', ''Merlo'', ''Marellus'', ''Mirella'') <br> Mero + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мірын|Мірын (Марын, Мэрэн)]]''' | — | ''Marinus'' (''Merrin'', ''Mehren'') <br> Mero (Maro) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міруш|Міруш (Маруш)]]''' | — | ''Merusch'' <br> Mero (Miro) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Марбут]]''' | | ''Marbotte'' (''Meriboto'') <br> Mero (Maro) + Boto (Buto) | ''Botmar'' <br> Boto (Buto) + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мервін|Мервін (Марвін, Мірвін)]]''' | | ''Mervinus'' (''Maruin'') <br> Mero (Maro) + Wino | ''Winimar'' <br> Wino + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маргела|Маргела (Мергель, Маргель, Маргайла, Маргаль)]]''' | | ''Mergell'' <br> Mero (Maro) + Gailo (Gelo) | ''Geilamer'' (''Gelmer'') <br> Gailo (Gelo) + Mero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маркунт]]''' | | ''Margundis'' (''Mariconda'') <br> Mero (Maro) + Gunth (Kunth) | ''Gundemar'' (''Cundmar'') <br> Gunth (Kunth) + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мармонт|Мармонт (Марымонт, Мірмант)]]''' | | ''Marmundus'' (''Marmont'', ''Marimundo'', ''Miramunda'') <br> Mero (Maro) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мут|Мот (Мут, Мод, Моць)]]''' | — | ''Mot'' (''Muta'', ''Moda'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Моціка|Моціка (Мацейка, Моцейка, Муцейка)]]''' | — | ''Motico'' (''Muteke'') <br> Mot (Muta) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Маціла|Муціла (Мутэль, Маціла, Мацель)]]''' | — | ''Mutila'' (''Mutel'', ''Motilo'') <br> Mot (Muta) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мудзін|Мудзін (Мудын)]]''' | — | ''Modin'' (''Muttin'') <br> Mot (Muta) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мутаўт]]''' | | ''Muotolt'' <br> Mot (Muta) + Waldo (Walt) <br> Mot (Muta) + Teudo (Taut) | ''Teutmodus'' <br> Teudo (Teuth) + Mot |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мотвіл|Мотвіл (Модвіл)]]''' | | ''Moetwil'' <br> Mot (Muta) + Wilo | ''Willimot'' <br> Wilo + Mot |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мотар|Мотар (Мутар, Модэр)]]''' | | ''Motar'' (''Muotar'', ''Moder'') <br> Mot + Heri (Hari) | ''Herimot'' <br> Heri + Mot |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мус|Мус (Муш, Музь)]]''' | — | ''Mus''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Musz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мусіла|Мусіла (Мусель)]]''' | — | ''Musilo'' (''Musula'') <br> Mus + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мунд|Монт (Мунд, Мунт, Монд, Мундзь, Мондзь)]]''' | — | ''Mund'' (''Munt'', ''Mond'', ''Mont'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мандзейка|Мандзейка (Мундзейка, Монцека, Манцейка)]]''' | — | ''Mundicho'' (''Mondicus'') <br> Mund (Mont) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мундыла (імя)|Мантыла (Монтэль)]]''' | — | ''Muntilo'' (''Montel'') <br> Mund (Munt) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтуш|Монтуш (Монтш)]]''' | — | ''Muntsch'' <br> Mund (Mont) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтаўт|Монтаўт (Монталт, Монталд, Мунталт)]]''' | [[Валімонт]] | ''Montald'' (''Montault'', ''Mundoald'') <br> Mund (Munt) + Waldo (Walt) <br> Mund (Munt) + Teudo (Taut) | ''Walmont'' (''Waltmunt'') <br> Waldo (Walt) + Mund (Munt) <br> ''Teutmunt'' <br> Teudo (Teuth) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мандывік]]''' | [[Вігмант]] | ''Mundivicus'' <br> Mund + Wigo (Wic) | ''Wigmunt'' (''Wicmund'') <br> Wigo (Wic) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантывід (імя)|Мантывід (Мунтвід, Мондвід)]] | [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]] | Mund (Munt) + Wido | ''Widmund'' <br> Wido + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтвіл|Монтвіл (Мунтвіл, Мондвіл)]]''' | [[Вілімонт]] | ''Muntwil'' <br> Mund (Munt) + Wilo | ''Wilmunt'' <br> Wilo + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантывін]]''' | | ''Mondawin'' (''Mundawins'') <br> Mund (Munt) + Wino | ''Winimunt'' <br> Wino + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантыгайла (імя)|Мантыгайла (Мантыгал, Мунтыгайла)]]''' | [[Галімонт]] | ''Montigel'' <br> Mund (Munt) + Gailo (Gelo) | ''Galmund'' <br> Gailo (Gelo) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантыгерд (імя)|Мантыгерд (Мунтыгерд, Мундыгерд, Мантыгард, Монтгард)]]''' | [[Гірдзімонт]] | ''Mundgerd'' (''Mundgerdr'') <br> Mund + Gerd | ''Gardmund'' (''Gertmund'') <br> Gerd (Gardo) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мондар|Мондар (Мондэр, Монтар)]]''' | | ''Munder'' (''Munter'', ''Mundher'') <br> Mund (Munt) + Heri (Hari) | ''Hermunt'' (''Herimont'') <br> Heri + Mund (Mont) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтарт]]''' | | ''Mundert'' (''Mundhart'') <br> Mund (Munt) + Hardt (Hart) | ''Hardmunt'' (''Hartomund'') <br> Hardt (Hart) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантымін]] | [[Мінімонт]] | Mund (Munt) + Minno | Minno + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мундэрых (імя)|Мондрык]]''' | | ''Mondericus'' (''Mondrich'', ''Mundericus'') <br> Mund + Rick | ''Richmont'' <br> Rick (Rih) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантрым (імя)|Мантрым (Мунтрым, Мондрым)]] | [[Рымант]] | Mund (Munt) + Rim | ''Rimunt'' <br> Rim + Mund (Munt) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нейка]]''' | — | ''Naicho'' (''Necke'', ''Nacho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нагела|Нагела (Нагель, Найгель, Найгайла)]]''' | | ''Nagel'' (''Nagal'') <br> Naicho (Nacho) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Наймант|Наймант (Нэймант, Намонт)]]''' | | ''Naimundus'' (''Neimundus'') <br> Naicho + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нань]]''' | — | ''Nanno'' (''Nenna'', ''Nannus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наніка]]''' | — | ''Nannicha'' <br> Nanno + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нанарт|Нанарт (Нангарт, Нанэрт, Нэнарт, Ненарт, Нінарт)]]''' | | ''Nanhart'' (''Nennert'') <br> Nanno (Nenna) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Наць]]''' | — | ''Nath'' (''Nato'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Натар (імя)|Натар (Надэр, Нядар)]]''' | | ''Nater'' (''Nadhere'') <br> Nath + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нед|Нед (Ніт, Нідзь, Нець]])''' | — | ''Nieth'' (''Nied'', ''Nid'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ніціла]]''' | — | ''Nitilo'' (''Nidilo'', ''Nittel'') <br> Nieth (Nid) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нігайла|Нігайла (Негела, Нігал)]]''' | | ''Negele'' (''Niegel'') <br> Nieth + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нітар|Нітар (Нідэр, Нэйдэр)]]''' | | ''Nieter'' (''Nither'', ''Nidar'') <br> Nieth (Nid) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нітарт]]''' | | ''Nitart'' (''Nithart'') <br> Nieth + Hardt (Hart) | ''Hartnid'' <br> Hardt (Hart) + Nieth (Nid) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нетымер]]''' | | ''Nitimerus'' (''Niemer'') <br> Nieth + Mero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нода|Нода (Нота, Ноць, Нут)]]''' | — | ''Noddo'' (''Noto'', ''Noth'', ''Nutte'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нацейка|Нацейка (Надзейка)]]''' | — | ''Nothicho'' (''Nodiko'') <br> Noddo (Noto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нацель]]''' | — | ''Notilo'' (''Nötel'', ''Noddilo'') <br> Noddo (Noto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нутаўт]]''' | | ''Notaldus'' (''Noteldus'') <br> Noddo (Nutte) + Teudo (Taut) <br> Noddo (Nutte) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нутар|Нутар (Нотар)]]''' | | ''Nudhari'' (''Nothar'') <br> Noddo (Nutte) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нор (імя)|Нор (Нар, Нер)]]''' | — | ''Noro'' (''Nero'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарэйка|Нарэйка (Нарыка, Норка)]]''' | — | ''Noriko'' (''Norke'') <br> Noro + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарэла|Нарэла (Нарэль)]]''' | — | ''Narelo'' <br> Noro (Nero) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нерын|Нерын (Нерэн)]]''' | — | ''Nerin'' (''Norin'') <br> Noro (Nero) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наруш|Наруш (Нарэш, Нарыш, Нараш)]]''' | — | ''Norusch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Noreš''{{Заўвага|name="Чэхія"|Германска-славянскае імя, якое азначалася ў Чэхіі}}, ''Norisch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Noro + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарбар]]''' | | ''Norber'' <br> Noro + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Норбэрт|Нарборт (Норбэрт)]]''' | | ''Norbert'' (''Nerbertus') <br> Noro (Nero) + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарбут (імя)|Нарбут (Нарбот, Норбут, Нарбуд, Нарыбут)]]''' | [[Бутнар]] | ''Narbot'' (''Norpoth'', ''Nierbota''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Norpod'') <br> Noro + Boto (Buto) <br> Noro + Bodo (Budo) | ''Botner''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Buthneri''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Boto (Buto) + Noro (Nero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарвід|Нарвід (Норвід, Нервід)]]''' | | ''Norvid'' (''Narvid'') <br> Noro + Wido | ''Widhener'' <br> Wido + Noro (Nero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарвіл]]''' | | ''Norvilus'' <br> Noro + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Нарывойша|Нарывойша (Нарвайс, Нарвойш, Нарвэйша, Нарвэйш, Норвэйш, Нарвош)]] | [[Войшнар]] | Noro + Weise (Wiso) <br> Noro + Waiso (Voysch) | ''Wießner'' <br> Weise (Wiso) + Noro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наргайла|Наргайла (Наргейла, Наргела)]]''' | | ''Nargella'' <br> Noro (Nero) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарман|Нарман (Норман, Нармен)]]''' | | ''Norman'' (''Neriman'') <br> Noro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарымонт (імя)|Нарымонт (Нарымунт, Нормунт, Нармунт)]]''' | | ''Normunt'' (''Normundus'') <br> Noro + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нарт|Нарт (Норда)]]''' | — | ''North'' (''Nardo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нартаўт|Нартаўт (Нартольт)]]''' | | ''Nartolt'' (''Nortold'') <br> North + Waldo (Walt) <br> Noro (Nero) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нявіла|Нявіла (Нівіла, Навіла)]]''' | — | ''Newilo'' <br> Niwo (Nevo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нявойст]]''' | — | ''Neosta'' <br> Niwo (Nevo) + -st- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Нявойна]] | | ''Nevin'' <br> Niwo (Nevo) + Wino (Weine) <br> Niwo (Nevo) + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Невярд|Невярд (Невярт)]]''' | | ''Niviard'' (''Niewerth'') <br> Niwo (Nevo) + Hardt | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Неўрад]]''' | | ''Niwrat'' (''Neurodus'') <br> Niwo (Nevo) + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нястольт]]''' | | ''Nistaldus'' <br> Nistio + Waldo <br> Niwo (Nevo) + Stalto | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ота]]''' | — | ''Oto'' (''Odo'', ''Audo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Адыла|Аціла (Ятыла, Аўдзіла)]]''' | — | ''Otilo'' (''Audilo'') <br> Oto (Audo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Одзін (імя)|Одзін]]''' | — | ''Odin'' <br> Oto (Odo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Отаўт]]''' | | ''Ottolt'' <br> Oto + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Атгін]]''' | | ''Otken'' (''Oetgen'') <br> Oto + -kin <br> Oto + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Атмут]]''' | | ''Otmot'' <br> Oto + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Адрык]]''' | | ''Odric'' <br> Oto (Odo) + Rick | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Окель]]''' | — | ''Ockel'' (''Okilo'') <br> Occo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пац|Пац (Пач)]]''' | — | ''Pazzo'' (''Patza'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пацолт|Пацолт (Пецальт)]]''' | | ''Pazolt'' (''Petzold'') <br> Pazzo + Waldo (Walt) <br> Petz + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Прош|Прош (Прыш)]]''' | — | ''Brezzo'' (''Prosch'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Прэзгінт|Прэзгінт (Брозгінт, Брызгінд, Брышгінт)]] | | Brezzo (Prosch) + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Прышмонт|Прышмонт (Прашмунт, Прэшмунт, Прышымунд, Прызмант)]]''' | | ''Prosmund'' (''Brosmundus'') <br> Brezzo (Prosch) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рабан|Рабан (Рапан, Грабан)]]''' | — | ''Rabanus'' (''Rapan'', ''Hraban'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рапа (імя)|Рапа (Рап)]]''' | — | ''Rappo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рапш]]''' | — | ''Rapsch'' <br> Rabanus (Rappo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рага|Рага (Рэга)]]''' | — | ''Rago'' (''Ragi'', ''Reggi'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагіла|Рагіла (Рагул, Рагла)]]''' | — | ''Ragilo'' (''Regula'', ''Raggl'') <br> Rago (Reggi) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагінь|Рагін (Рагіна, Рэгін, Рэгінь, Рагінь, Рагіня)]]''' | — | ''Ragenus'' (''Ragina'', ''Regin'') <br> Rago + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагвалод (імя)|Рагвалод (Рэгвальд)]]''' | | ''Ragvald'' <br> Rago + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагайла|Рагайла (Рагела, Рагель, Рагаль, Рэгель)]]''' | | ''Ragel'' (''Rogello'', ''Regel'') <br> Rago (Reggi) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыгмонт|Рыгмонт (Рыгмунт)]]''' | | ''Regimunt'' (''Ragemunt'') <br> Rago (Reggi) + Mund (Munt) <br> ''Rigmunt'' <br> Rick + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раган]]''' | — | ''Raganus'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйн (імя)|Рэйн (Райна, Рэйна, Рэйнь, Райнь)]]''' | — | ''Rein'' (''Raino'', ''Reyne'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйнальд|Рэйнальд (Рэйнальт, Рэгінальд)]]''' | | ''Reinald'' (''Raginald'') <br> Rein (Raganus) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэнігер|Рэнігер (Рэнікер)]]''' | | ''Ranniger'' (''Renger'', ''Renker'', ''Ragingar'') <br> Rein (Raganus) + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйнар]]''' | | ''Reinar'' (''Raganhar'') <br> Rein (Raganus) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раймунд|Раймунд (Раймунт, Рэймунд, Рэймунт, Раймонт, Рэймант)]]''' | | ''Raimund'' (''Raymond'', ''Raginmund'') <br> Rein (Raganus) + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ракель|Ракель (Ракіль)]]''' | — | ''Rakila'' <br> Raco (Rako) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рад|Рад (Рат, Радзь)]]''' | — | ''Rado'' (''Rato'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзіка|Радзіка (Радзейка)]]''' | — | ''Radike'' (''Radeke'', ''Radacho'') <br> Rado + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзіла|Радзіла (Раціла, Радзель, Радуль)]]''' | — | ''Radila'' (''Ratilo'', ''Radel'', ''Radulus'') <br> Rado + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзень|Радзень (Рацін, Радзін)]]''' | — | ''Radin'' (''Rattin'', ''Radden'') <br> Rado (Rato) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радун|Радун (Радон, Радзюн)]]''' | — | ''Raduni'' <br> Rado + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радаш|Радаш (Радзюш, Радш, Раташ)]]''' | — | ''Radusch'' (''Ratsch'') <br> Rado (Rato) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ратаўт|Ратаўт (Раталт, Раталд)]]''' | | ''Ratolt'' (''Ratald'', ''Rataud'') <br> Rado (Rato) + Waldo (Walt) <br> Rado + Teudo (Taut) | ''Waltrat'' <br> Waldo (Walt) + Rado (Rato) <br> ''Teudrad'' <br> Teudo (Teuth) + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзівіл (імя)|Радзівіл (Рацівіл, Радвіл)]]''' | | ''Ratwilius'' <br> Rado (Rato) + Wilo | ''Wilrad'' <br> Wilo + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радавін|Радавін (Радвін)]]''' | | ''Radowin'' (''Radwin'') <br> Rado + Wino | ''Winirad'' <br> Wino + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радыгайла]]''' | | ''Ratgeil'' (''Redgell'') <br> Rado (Rato) + Gailo | ''Geilrad'' (''Gailrat'') <br> Gailo + Rado (Rato) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ратман (імя)|Ратман (Радман, Радзіман, Радаман, Радэман)]]''' | | ''Ratman'' (''Radman'', ''Rademann'') <br> Rado (Rato) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Радзімін|Радзімін (Радмін)]] | | Rado + Minno | ''Minrath'' (''Menrad'') <br> Rado (Rato) + Minno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзімонт]]''' | | ''Radmunt'' (''Ratemund'') <br> Rado + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Разела|Разела (Расель, Разель, Разэль, Ражэла)]]''' | — | ''Razala'' (''Rassel'') <br> Razo (Rasse) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рам]]''' | — | ''Ramo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Раміла|Раміла (Рамэль)]]''' | — | ''Ramilo'' (''Ramel''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ramo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамут|Рамут (Рамот, Рамуць)]]''' | — | ''Ramut'' <br> Ramo + -t- <br> Ramo + Mot (Muta) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамша]]''' | — | ''Ramsch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Ramysch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Ramesch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Rames''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ramo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамаўт]]''' | | ''Ramaldus'' (''Ramolt'', ''Ramoudt'') <br> Ramo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамант|Рамант (Рамунт, Ромунт, Ромунд)]]''' | | ''Ramunt'' <br> Ramo + Mund (Munt) <br> ''Romont'' (''Romundus'') <br> Hrodo (Roda) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рань]]''' | — | ''Rano'' (''Rahn'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раніла]]''' | — | ''Ranila'' <br> Rano + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ранвід]]''' | | ''Ranoid'' (''Ranvid'') <br> Rano + Wido | ''Widerannus'' <br> Wido + Rano |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ранда|Ранда (Рант, Рэнт, Рандзь)]]''' | — | ''Rando'' (''Ranto'', ''Rento'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандзіла]]''' | — | ''Randilo'' <br> Rando + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандзін]]''' | — | ''Randinus'' (''Randenus'') <br> Rando + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандар|Рандар (Рандэр)]]''' | [[Ерандзь]] | ''Randhar'' (''Randhere'') <br> Rando + Heri (Hari) | ''Herrand'' (''Harranth'') <br> Heri (Hari) + Rando (Ranto) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рука (імя)|Рука (Рук)]]''' | — | ''Rucco'' (''Rocco'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рокіль|Рокіль (Рукель, Рукля)]]''' | — | ''Rocula'' (''Rochilo'', ''Rukiel''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Ruclo'') <br> Rucco (Rocco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рукша]]''' | — | ''Rocksch'' <br> Rucco (Rocco) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Руга]]''' | — | ''Rugo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Руген (імя)|Руген (Ругін)]]''' | — | ''Rugin'' <br> Rugo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рувіль]]''' | — | ''Rowilo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рума|Рума (Рум, Ром, Ромь)]]''' | — | ''Rumo'' (''Ruom'', ''Rom'', ''Hruam'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамейка|Рамейка (Румейка, Роміка, Руміка)]]''' | — | ''Rümecke'' (''Hromiko'') <br> Rumo (Hruam) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румель|Румель (Ромель, Румуль)]]''' | — | ''Rummel'' (''Rommel'') <br> Rumo (Ruom) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румін|Румін (Ромен)]]''' | — | ''Rumin'' (''Romenus'') <br> Rumo (Ruom) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ромат]]''' | — | ''Romatus'' <br> Rumo (Ruom) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румш|Румш (Ромыш, Ромш)]]''' | — | ''Rumsch'' (''Römisch'') <br> Rumo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румбольд|Румбольд (Румпольд, Румбоўд, Рамбальт, Ромбаль)]]''' | | ''Rumbold'' (''Rumpolt'', ''Rumbaut'', ''Rumbolt'', ''Rumpel'') <br> Rumo + Bald (Boldt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ромбут|Ромбут (Румбут)]]''' | | ''Rombodus'' <br> Rumo (Ruom) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамвольт|Рамвольт (Румвольд, Рамульт, Ромальд, Рамуальд)]]''' | | ''Romualt'' (''Romuald'', ''Rumolt'', ''Romald'') <br> Rumo (Ruom) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Руна (імя)|Руна (Рунь)]]''' | — | ''Runo'' (''Run'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рунейка|Рунейка (Руніка, Ранейка)]]''' | — | ''Runnecke'' (''Runica'') <br> Runo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рупейка|Рупейка (Рупка)]]''' | — | ''Rupke'' <br> Rupo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рост (імя)|Рост (Росьць, Русьць)]]''' | — | ''Rost'' (''Rust'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Русьцейка|Русьцейка (Росьцейка, Ростэк, Русьцік, Рушцейка)]]''' | — | ''Rosteck'' <br> Rost (Rust) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Расьціла]]''' | — | ''Rustil'' <br> Rost (Rust) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ростан]]''' | — | ''Rostan'' (''Ruston'') <br> Rost + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рустэн|Рустэн (Рустэнь, Ростэнь, Ростын)]]''' | — | ''Rusten'' (''Rosten'') <br> Rost (Rust) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ростаўт|Ростаўт (Росталт, Роштаўт)]]''' | | ''Rostoldus'' (''Rostaldus'', ''Rustoldus'') <br> Rost (Rust) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рык|Рык (Рэйх)]]''' | — | ''Rick'' (''Rih'', ''Reiche'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыхіла (імя)|Рыкель]]''' | — | ''Richilo'' (''Rikila'', ''Richela'') <br> Rick (Rih) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыбалт|Рыбалт (Рыбальт)]]''' | [[Болтрык]] | ''Ribald'' <br> Rick (Rih) + Bald | ''Boldericus'' <br> Bald (Boldt) + Rick |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыгала|Рыгала (Рыгель, Рыгайла, Рыкайла)]]''' | | ''Ricgela'' <br> Rick (Rih) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыконт]]''' | [[Гундэрык (імя)|Кондрыка]] | ''Rihcund'' <br> Rick (Rih) + Gunth (Kunth) | ''Condricus'' <br> Gunth (Kunth) + Rick |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыхлік]]''' | | ''Richlich'' <br> Rick (Rih) + *Lic | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рым (імя)|Рым]]''' | — | ''Rim'' (''Rimo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымейка|Рымейка (Рымка)]]''' | — | ''Rimicho'' <br> Rim + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымель]]''' | — | ''Riemel'' (''Rimila'') <br> Rim + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэмест]]''' | — | ''Rimisto'' (''Remistus'') <br> Rim + -st- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымут|Рымут (Рымуць)]]''' | — | ''Rymut''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Rim + -t- <br> Rim + Mot (Muta) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымша|Рымша (Рымуш, Рымаш)]]''' | — | ''Rymsza''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Rim + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымбут]]''' | [[Бутрым]] | ''Rimbotus'' (''Rembod'') <br> Rim + Boto (Buto) <br> Rim + Bodo (Budo) | ''Bauderrim'' <br> Bodo (Budo) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымальд]]''' | | ''Rimald'' <br> Rim + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымавід (імя)|Рымавід (Рымвід, Рынвід)]] | | Rim + Wido <br> ''Rennuit'' <br> Rein + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымгайла|Рымгайла (Рымегель, Рымгейла, Рымгел, Рымкайл)]] | | ''Rimagil'' (''Rimgils'') <br> Rim + Gilo (< Gisel) <br> Rim + Gailo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымгальд]]''' | [[Гаўдрым]] | ''Rimigaud'' <br> Rim + Gaudo | Gaudo + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымар (імя)|Рымар (Рымэр, Рымер)]]''' | | ''Rimarus'' (''Rimer'') <br> Rim + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымард]]''' | | ''Rimmert'' (''Rymard'', ''Rimhart'') <br> Rim + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымконт]]''' | [[Кантрым]] | ''Rimigundus'' <br> Rim + Gunth (Kunth) | ''Gondarim'' <br> Gunth (Kunth) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыман]]''' | | ''Rimann'' <br> Rim + Mann <br> Rick (Rih) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымант|Рымант (Рымунд, Рымунць, Рымонд)]]''' | [[Мантрым (імя)|Мантрым]] | ''Rimunt'' (''Rimund'') <br> Rim + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымтаўт|Рымтаўт (Рымталт, Рынтаўт)]] | | Rim + Teudo (Teudo) <br> ''Rintolt'' (''Rindolt'') <br> Rindr + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынк|Рынк (Рынка, Рынг)]]''' | — | ''Rinco'' (''Ringk'', ''Ringo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынгіла|Рынгель (Рынкель, Рынгала, Рынгайла)]]''' | — | ''Ringel'' (''Rinkel'', ''Ringilo'') <br> Rinco (Ringk) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынкун]]''' | — | ''Ringun'' <br> Rinco (Ringk) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынгольд (імя)|Рынгольд (Рынгальд, Рынгвальд)]]''' | | ''Ringold'' (''Ringwald'') <br> Rinco (Ringk) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыда|Рыда (Рыд, Рыдзь)]]''' | — | ''Rido'' (''Rito'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдзіка|Рыдзіка (Рыдык)]]''' | — | ''Redeco'' <br> Rido + -k- <br> Rado + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдэль|Рыдэль (Рытэль)]]''' | — | ''Riedel'' <br> Rido (Rito) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рытэн]]''' | — | ''Rieden'' <br> Rido (Rito) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рытаўт]]''' | | ''Ritoldus'' (''Ritaud'') <br> Rido (Rito) + Waldo (Walt) | ''Waltrid'' <br> Waldo (Walt) + Rido <br> ''Theutrid'' <br> Teudo (Teuth) + Rido |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдмонт]]''' | | ''Redmund'' <br> Rido + Mund (Munt) <br> Rado + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саба]]''' | — | ''Saba'' (''Sabas'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сабіла (імя)|Сабіла (Сабела, Сабуль, Забіла, Забела, Забель, Жабела)]]''' | — | ''Sabilo'' (''Sabel'', ''Sabulo'') <br> Saba + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сабіна|Сабіна (Сабін)]]''' | — | ''Sabine'' <br> Saba + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шабэр|Шабэр (Шабер)]]''' | | ''Sabherus'' <br> Saba + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сава (імя)|Сава]]''' | — | ''Soava'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савіла|Савіла (Савула, Савала, Савуль, Саваль, Саўль, Завіла, Шавіла, Савель, Шавела)]]''' | — | ''Savilo'' (''Sauulo'', ''Savalo'', ''Saul'') <br> Soava + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савігайла|Савігайла (Саўгел, Салгел)]]''' | | ''Savigello'' <br> Soava + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савігін|Савігін (Саўгін, Савукін, Саўген, Шаўген, Шаўкін, Жаўгін)]]''' | | ''Sawkin'' <br> Soava + -kin <br> Savas + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўгут|Саўгут (Саўгуць)]]''' | | ''Savegotus'' (''Savegotis'') <br> Soava + Gudo (Godo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўконт]]''' | | ''Savegonte'' <br> Soava + Gunth (Cund) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Савімонт]] | | Soava + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўрык|Саўрык (Сеўрык)]]''' | | ''Savericus'' (''Severicus'') <br> Soava + Rim | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Савірым]] | | Soava + Rim | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сак|Сак (Зак, Шак, Жак, Зага, Жага)]]''' | — | ''Sack'' (''Sacco'', ''Saage'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сакель|Сакель (Жакель, Жагіль, Шакель)]]''' | — | ''Sakel'' (''Sagilo'') <br> Sack + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сакень|Сакень (Сакен, Сакін, Шакен, Загень)]]''' | — | ''Sacken'' (''Sagin'') <br> Sack + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жагель|Жагель (Загала, Жагала, Сагайла, Жагайла)]]''' | | ''Sagel'' (''Sagalo'') <br> Sack (Saage) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жагар|Жагар (Загар, Закар, Жакор)]]''' | | ''Sagar'' (''Sahker'') <br> Sack (Saage) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сала (імя)|Сала (Шаль, Заль, Жоль)]]''' | — | ''Salvo'' (''Sallo'', ''Selo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салейка|Салейка (Салука, Салік, Салька, Шалейка, Залейка, Жалека, Жалейка, Сялейка)]]''' | — | ''Saleko'' (''Salucho'', ''Salico'', ''Selke'') <br> Salvo (Sallo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салін]]''' | — | ''Salina'' <br> Salvo (Sallo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салата (імя)|Салата (Саладзь)]]''' | | ''Saletho'' (''Salat'', ''Salado'') <br> Salvo (Sallo) + -t- | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сельвін|Сельвін (Салавін, Шалавін)]]''' | | ''Selwin'' (''Salawins'', ''Seleuuin'') <br> Salvo (Selo) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сальгер|Сальгер (Зальгер, Жалагер, Шалагір)]]''' | | ''Salger'' (''Salager'') <br> Salvo (Sallo) + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салкірд|Салкірд (Саўгірд, Саўгард)]]''' | | ''Salgerd'' (''Salgerðr'', ''Salgard'') <br> Salvo (Sallo) + Gerd (Gyrd) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саламан|Саламан (Сальман, Саліман, Шаламан, Саўман, Саламен)]]''' | | ''Salaman'' (''Salman'', ''Saleman'') <br> Salvo (Sallo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жалмонт]]''' | | ''Salmond'' (''Salamund'') <br> Salvo (Sallo) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сань]]''' | — | ''Sanno'' (''Senne'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Санель|Санель (Саніль, Сяніла, Сініла, Сенель, Сініль)]]''' | — | ''Sanilo'' (''Senilo'') <br> Sano (Senne) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сангушка|Сангаў (Сангушка)]] | | Sano + Gawo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Санда|Санда (Санта, Занта, Шанда)]]''' | — | ''Sando'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сандзейка]]''' | — | ''Sandika'' <br> Sando + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жандзель|Жандзель (Шэндзель)]]''' | — | ''Sandel'' (''Sendel'') <br> Sando + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сантаўт|Сантаўт (Жонтаўт)]]''' | | ''Santold'' <br> Sando + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зантэр|Зантэр (Сандэр, Сандар, Зандэр, Зандар, Жантар, Шантэр, Шандэр, Шандар)]]''' | | ''Santer'' (''Sander'', ''Sandheri'', ''Santari'') <br> Sando + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шандрык]]''' | | ''Sandrih'' <br> Sando + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сар|Сар (Сер, Сэр, Зара, Шар)]]''' | — | ''Sarus'' (''Serre'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарэйка|Сарэйка (Сарака, Зарык, Сярэйка, Сэрэйка, Серака, Шарэйка, Шарка, Жарэйка)]]''' | — | ''Saracho'' (''Saricho'', ''Serecho'') <br> Sarus (Serre) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарала|Сарала (Зарала, Сарул, Серуль, Сарыла, Сарэла, Сарэль, Шэрэль)]]''' | — | ''Saralo'' (''Serulus'', ''Sarilo'', ''Sarelo'') <br> Sarus (Serre) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сярбут|Сярбут (Сарбут)]]''' | | ''Serbutt'' (''Saraboto'') <br> Sarus (Serre) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарвід|Сарвід (Зарвід, Сэрвід, Шэрвід)]]''' | | ''Sarvidis'' <br> Sarus + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарвіла|Сарвіла (Сярвіла, Сэрвіла, Шэрвіла)]]''' | | ''Sarvilo'' (''Servil'') <br> Sarus + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргель|Саргель (Саргейла, Саргайла, Сяргель, Сяргайла)]]''' | | ''Sargeli'' <br> Sarus + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргонт]]''' | | ''Sergunda'' <br> Sarus (Serre) + Gunth | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргоўд|Саргоўд (Саргаўт, Сарголт)]]''' | | ''Saregaud'' <br> Sarus + Gaud | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргут|Саргут (Саргода, Саргот, Шэргут, Саркут)]]''' | | ''Sargood'' (''Sergudo'', ''Serecutus'') <br> Sarus + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарман|Сарман (Сермана, Шараман)]]''' | | ''Saraman'' (''Sermanus'') <br> Sarus + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сармонт|Сармонт (Шармонт, Жармонт, Жэрмунт)]]''' | | ''Sarmund'' (''Saramund'') <br> Sarus + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Застаўд (імя)|Застаўд (Застальд, Зашталд, Зашталт, Жостаўд, Жосталт, Жажтаўт, Шэйстаўт)]] | | з + [[Яштальд|Аштаўт]]{{Заўвага|Параўн.: ''Dawid Żminigajło Jawgiel'', т. б. ''z Minigajła''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 303, 443.</ref>}} <br> Zeiz + Teudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Свала|Свала (Швала)]]''' | — | ''Swala'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Свалегед (імя)|Свалегед (Сьвелегат)]] | | Swala + Gedo (Geto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жвангін|Жвангін (Звангін)]]''' | | ''Suanikin'' (''Schwankinna'') <br> Svano + -kin <br> Svano + Ginno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінт|Сьвінта (Сьвіта, Сьвець, Жвін, Сьвен, Швінта)]]''' | — | ''Suint'' (''Swind'', ''Suitha'', ''Schwenn'', ''Schwindt'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінцейка|Сьвінцейка (Зьвініка, Сьвецека)]]''' | — | ''Suithiko'' (''Schwincke'', ''Schwindtke'') <br> Suint (Suitha) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінтыла (імя)|Сьвінтэла (Сьвінтала, Швінтэль, Сьвітэль, Сьвідэль, Зьвіндзель, Зьвінель)]]''' | — | ''Svinthila'' (''Suitila'', ''Suentilo'') <br> Suint + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвідон|Сьвідон (Сьвідун)]]''' | — | ''Suidun'' (''Switun'') <br> Suint + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жывінбуд (імя)|Жывінбуд]]''' | | ''Switbodo'' <br> Suint (Suitha) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвентагал|Сьвентагал (Зьвінгель, Жвінгель)]] | | Suint + Gailo | ''Galsuintha'' (''Gelsuint'') <br> Gailo (Gelo) + Suint |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Швендэр|Швендэр (Сьвіндэр, Сьвідэр, Свэндар, Сьвінтар, Швыдэр)]]''' | | ''Schwender'' (''Swindheri'', ''Swidher'', ''Schwieder'') <br> Suint (Suitha) + Heri | ''Heriswind'' <br> Heri + Suint (Swind) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвінтарог (імя)|Сьвінтарог (Сьвентарог, Швінтарог, Швентарог)]] | | Suint + Rago | ''Raginswinda'' <br> Rago + Suint (Swind) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвідрыгайла (імя)|Сьвідрыгайла (Сьветрыгайла, Швітрыгайла, Сьвідрыгела)]] | | Suedrik (Swithric) + Gailo (Gelo) <br> Suint + Ricgela <br> Suint (Suitha) + Rick (Rih) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінтаўт|Сьвінтаўт (Сьвенталд, Сьвентальд)]]''' | | ''Switald'' (''Swindolt'') <br> Suint (Suitha) + Waldo (Walt) <br> Suint (Suitha) + Teudo (Taut) | ''Waltswind'' <br> Waldo (Walt) + Suint (Swind) <br> ''Theutsuint'' <br> Teudo (Teuth) + Suint |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зыбела|Зыбела (Сыбель)]]''' | — | ''Sibilo'' <br> Sibo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зіга (імя)|Жыга (Зыга, Жык, Жэга)]]''' | — | ''Sigo'' (''Sick'', ''Segga'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зігіла (імя)|Жыгіла (Сыгіла, Сігіл, Шыгель, Жыгуль, Жыгла, Зегель, Зекель, Секіл)]]''' | — | ''Sigilo'' (''Segil'', ''Siekel'') <br> Sigo (Sick) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгун|Жыгун (Зыгун, Жыгон)]]''' | — | ''Sigun'' (''Siguni'') <br> Sigo (Sick) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыбальт|Зыбальт (Зыбульт)]]''' | | ''Sibald'' (''Sibold'') <br> Sigo + Bald | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыбар|Жыбар (Зыбар, Зыбэр, Сібар, Сыбэр, Жыбэр, Шыбар, Шэбар)]]''' | | ''Siber'' (''Sibar'') <br> Sigo + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыбарт|Жыбарт (Жыбэрт, Зыбарт, Зыбэрт, Шыбарт, Жыбірт)]]''' | | ''Siebart'' (''Sybert'', ''Sigbert'') <br> Sigo + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зігібут|Зігібут (Зыбут, Жыбуда, Жыбуць, Шыбот, Шыбут, Зэбут, Шэбут)]]''' | | ''Sigibot'' (''Sieboth'', ''Sibodo'') <br> Sigo (Segga) + Boto (Buto) <br> Sigo + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жывальт|Жывальт (Зывальт, Зэвэльт)]]''' | | ''Siwaldus'' (''Sigiwald'') <br> Sigo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зіварт|Зіварт (Зывэрт, Жыварт, Сіварт)]]''' | | ''Siwart'' (''Siewert'', ''Sigiward'') <br> Sigo + Wardo (Warto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгаўд|Жыгаўд (Шыгаўдзь)]]''' | | ''Sigaud'' <br> Sigo + Gaudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыгел|Зыгел (Зыгель, Зэгала, Сігель, Жыгель, Жыгала, Сігайла, Жыгайла)]]''' | | ''Sigelo'' (''Sigala'', ''Sigel'', ''Segel'') <br> Sigo (Segga) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зэгерд|Зэгерд (Жыгарт, Сігірд)]]''' | | ''Segard'' (''Sigerd'', ''Sigart'', ''Sigird'', ''Siggard'') <br> Sigo (Segga) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыгер|Зыгер (Зыгар, Жыгер, Жыгар, Жыкар, Шыкер, Зэгар)]]''' | | ''Siger'' (''Sigher'', ''Sikar'') <br> Sigo (Sick) + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгуць|Жыгуць (Жыгота)]]''' | | ''Sigot'' (''Sægut'') <br> Sigo + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шыдаг]]''' | | ''Sidag'' (''Sigdag'') <br> Sigo + Dago | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыман|Зыман (Зыгман, Жыгман, Жыман, Зымань)]]''' | | ''Sieman'' (''Siegmann'') <br> Sigo + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сімут|Сімут (Сымут, Шымут)]]''' | | ''Simot'' (''Sigimout'') <br> Sigo + Mot (Muta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгімонт|Жыгімонт (Зыгмунт, Жыкмонт, Зымонт, Сымунт, Сімонт)]]''' | | ''Sigimunt'' (''Sigimund'', ''Zygmont''{{Заўвага|name="Польшча"}}, Żygmont{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Simund'', ''Symont'') <br> Sigo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зэгрыда]]''' | | ''Segrida'' (''Sigrida'') <br> Sigo (Segga) + Rido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шэйбар]]''' | | ''Seiber'' <br> *Seio + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сайбут|Сайбут (Сэйбот, Сейбут, Сэйбут, Шэйбут)]]''' | | ''Seyboth'' (''Seiboth'') <br> *Seio + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зэйвальд|Зэйвальд (Жэйвэльт)]]''' | | ''Seywaldus'' (''Seivalt'') <br> *Seio + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саймонт|Саймонт (Саймунт, Сеймант, Шэймант, Жаймонт)]]''' | | ''Seymund'' (''Seimund'') <br> *Seio + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зынь|Зынь (Зінь, Сінь, Зын, Жынь, Жын)]]''' | — | ''Sino'' (''Sini'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сінгер|Сінгер (Сынгер, Шынгер, Шынгір)]]''' | | ''Singer'' (''Singar'') <br> Sino + Gero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зінар]]''' | | ''Siner'' (''Sinner'') <br> Sino + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зынгель|Зынгель (Жынгель, Жынгал, Жынгіль, Сынгайла, Сінгайла)]]''' | | ''Singel'' (''Singilo'') <br> Singo + -l- <br> ''Sinigala'' <br> Sino + Gailo (Galo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жында|Жында (Зында)]]''' | — | ''Sindo'' (''Sindt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сындык|Сындык (Сындзік, Сіндзік)]]''' | — | ''Sindico'' <br> Sindo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жындуль|Жындуль (Жындэль, Жынтэль)]]''' | — | ''Sindulus'' (''Sindel'', ''Sintela'') <br> Sindo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шымбольт]]''' | | ''Sinbald'' (''Sendebald'') <br> Sindo (Sindt) + Bald (Boldt) | ''Baltsint'' <br> Bald + Sindo (Sindt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сынталт|Сынталт (Сынтаўт)]]''' | | ''Sintualdus'' (''Sindolt'') <br> Sindo + Waldo (Walt) | ''Waltsinda'' <br> Waldo (Walt) + Sindo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіндэр|Сіндэр (Сындэр, Шындэр, Шынтар)]]''' | | ''Sinder'' (''Sindheri'', ''Sintar'') <br> Sindo + Heri | ''Ersind'' <br> Heri + Sindo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скальк|Скальк (Скал, Сколк, Шальк)]]''' | | ''Scalc'' (''Schalch'', ''Schelck'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скольберт]]''' | | ''Skolbert'' <br> Scalc (Schalch) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Скальбут]] | | Scalc (Schalch) + Boto (Buto) | ''Butaskalks'' <br> Boto (Buto) + Scalc |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скаламонт (імя)|Скаламонт (Скамонд, Скамонт)]]''' | | ''Scelemundus'' (''Scelemondo'', ''Scemund'') <br> Scalc (Schalch) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скольд]]''' | — | ''Sculd'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Скалдвіл|Скалдвіл (Скаўдвіл)]] | | Sculd + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скаўгерд|Скаўгард (Сколгірд, Скаўдэгірд)]]''' | | ''Skowgard'' (''Skovgaard'', ''Skjaldgerðr'') <br> Sculd + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скера|Скера (Скіра)]]''' | — | ''Scira'' (''Sciri'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірыла|Скірыла (Скерэль, Скірэль, Скерла)]]''' | — | ''Scirilo'' (''Skerilo'') <br> Scira + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скіран]]''' | — | ''Skerun'' <br> Scira + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірвін|Скірвін (Скервін)]]''' | | ''Scirwine'' (''Sherwin'') <br> Scira + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Скіргайла (імя)|Скіргайла (Скірыгайла, Скіргал, Шыргал)]] | | Scira + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірман]]''' | | ''Scirman'' (''Scearmann'') <br> Scira + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірмант|Скірмант (Скірымонт, Скірымунт, Скірмунт, Скірмунд)]]''' | | ''Sciremunt'' (''Skīrmund'') <br> Scira + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скудэр]]''' | | ''Scoder'' <br> Scot + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сома (імя)|Сома (Сума)]]''' | — | ''Somo'' (''Sumo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саміла|Саміла (Суміла, Сумела, Сумель, Шуміла, Шумель)]]''' | — | ''Sumila'' <br> Somo (Sumo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Соман|Соман (Суман, Шуман)]]''' | — | ''Sumuni'' <br> Somo (Sumo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сомалт]]''' | | ''Somald'' <br> Somo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сумонт|Сумонт (Самонт, Шумонт)]]''' | | ''Sommund'' <br> Somo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стана|Стана (Штэйна, Штэйн)]]''' | — | ''Steina'' (''Stean'', ''Sten'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Станіка|Станіка (Станейка)]]''' | — | ''Steneke'' (''Steinicke'') <br> Steina (Stean) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Станвіла]] | | Steina (Stean) + Wilo | ''Wilstan'' <br> Wilo + Steina (Stean) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стангель|Стангель (Штангель)]]''' | | ''Stengel'' (''Stangel'') <br> Steina (Stean) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стангір|Стангір (Станкар, Штэнгер)]]''' | [[Керстэн]] | ''Staniger'' (''Stanker'', ''Stankar'', ''Steiniger'') <br> Steina (Stean) + Gero (Giro) | ''Kerstin'' (''Girstano''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gero (Kero) + Steina (Sten) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Суг|Суг (Шук)]]''' | — | ''Sugo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сугінт|Сугінт (Сугент)]]''' | | ''Sugenti'' <br> Sugo + Gento <br> Sugo + -nd- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жугар|Жугар (Жугер)]]''' | | ''Sugarius'' (''Suger'') <br> Sugo + Heri (Hari) <br> ''Sutgarius'' <br> Sudo + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Суда|Суда (Сута, Судзь, Суць, Жудзь)]]''' | — | ''Sudo'' (''Suto'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзіла|Судзіла (Судзель, Суціла, Шудзіла)]]''' | — | ''Sudila'' (''Sudela'') <br> Sudo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзень|Судзень (Судзін, Шудзень, Жудзін)]]''' | — | ''Suden'' <br> Sudo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сударг]]''' | | ''Sudergo'' <br> Sudo + Argo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судар|Судар (Судзер, Сутар, Жудзер)]]''' | | ''Suderus'' (''Sudarius'', ''Sutari'') <br> Sudo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сутарт]]''' | | ''Sutardus'' (''Suthardus'') <br> Sudo (Suto) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судман]]''' | | ''Sudhman'' <br> Sudo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судымуд]]''' | | ''Sutmodis'' <br> Sudo (Suto) + Mot (Moda) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзімонт (імя)|Судзімонт (Судымунд, Судымунт)]]''' | | ''Sudhmund'' <br> Sudo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зута|Зута (Зота, Жута, Жуць, Жоць)]]''' | — | ''Zuto'' (''Zotto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зутан]]''' | — | ''Zotan'' <br> Zuto (Zotto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жутаўт|Зутаўт (Зотаўт, Жутальт, Жутаўт)]]''' | | ''Zotolt'' <br> Zuto (Zotto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Суня|Суня (Шуня)]]''' | — | ''Sunja'' (''Sonna'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Соніка|Соніка (Шунейка)]]''' | — | ''Sonnica'' (''Sunneke'') <br> Sunja (Sonna) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунела]]''' | — | ''Sunilo'' (''Sunila'') <br> Sunja + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонбут]]''' | | ''Sonobodis'' <br> Sunja (Sonna) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунігайла (імя)|Сунігайла (Сунгал, Сангел, Шангайла, Зонгал, Жонгал)]]''' | | ''Sunigelo'' <br> Sunja + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунгард|Сунгард (Сонгард)]]''' | | ''Sungart'' (''Songarta'') <br> Sunja + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонгуць|Сонгуць (Жонкуць)]]''' | | ''Sungod'' (''Sunegod'') <br> Sunja (Sonna) + Gudo (Guta) | ''Godsune'' <br> Gudo + Sunno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонкін|Сонкін (Сунгін, Сонгін)]]''' | | ''Sunken'' <br> Sunja (Sonna) + -kin <br> Sunja (Sonna) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сунда|Сунда (Сонда, Зунда, Жунд)]]''' | — | ''Sundo'' (''Sondo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сундаўт|Сундаўт (Сунтаўт, Сонтаўт)]]''' | | ''Sundolt'' (''Sunduald'') <br> Sundo + Waldo (Walt) <br> Sundo + Teudo (Daut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сундар]]''' | | ''Sunder'' (''Sunthar'') <br> Sundo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зусель]]''' | — | ''Susilo'' <br> Suso + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сыр (імя)|Сыр (Сыса, Сур, Зыра)]]''' | — | ''Sirio'' (''Siso'', ''Surro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сірэйка|Сірэйка (Сірык, Сірка, Сырэйка, Шырэйка, Зырка, Жырка)]]''' | — | ''Sireke'' (''Sirica'') <br> Sirio + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сырбут|Сырбут (Сірбут, Сурбот)]]''' | | ''Sirobodus'' (''Sisebut'') <br> Sirio (Siso) + Boto (Buto) <br> Sirio (Siso) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сырвід|Сырвід (Сырвіт, Сэрвіт, Шырвіт, Шырвід, Сурвід, Журвід)]]''' | | ''Sisuita'' (''Sesuito'') <br> Sirio (Siso) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурвіла|Сурвіла (Сурвіл, Сурывіла, Шурвіла, Сырвіла, Шырвіл)]]''' | | ''Surville'' <br> Sirio (Surro) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурвін|Сурвін (Шырвін, Жырвін)]]''' | | ''Surawine'' <br> Sirio (Surro) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргірд]]''' | | ''Sirigardus'' <br> Sirio + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сургонт|Сургонт (Сыргунт, Суркунт, Сургун, Сурконт, Суркант)]]''' | | ''Sisigunda'' (''Surrigvn'') <br> Sirio (Siso) + Gunth <br> ''Surgant'' <br> Sirio (Surro) + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргоўд|Сіргоўд (Сургоўд, Сіргольд)]]''' | | ''Siriaud''{{Заўвага|у гэтай зафіксаванай у крыніцах форме g перайшло ў i}} <br> Sirio (Surro) + Gaud | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргут|Сіргут (Сіргуд, Сыргут, Шыргут, Сургут)]]''' | | ''Sireguti'' (''Sisagut'') <br> Sirio (Siso) + Gudo (Guta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурман|Сурман (Шурман, Шурмен, Шырман, Сысман, Зызман, Шышман)]]''' | | ''Surman'' <br> Sirio (Surro) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сурмін|Сурмін (Шырмін)]] | | Sirio (Surro) + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шырмер|Шырмер (Шышымар, Жыжмар, Жыжмэр)]]''' | | ''Sisimir'' <br> Sirio (Siso) + Mero (Miro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сысымунд|Сысымант (Сысмунт, Сірмонт, Шырмунт, Зырмант, Жырмант, Жырмунт)]]''' | | ''Sisemund'' (''Sirmont'', ''Sirmund'') <br> Sirio (Siso) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сір’ят|Сір’ят (Сыр’ят, Сур’ят)]] | | Sirio (Surro) + Joto <br> Sirio (Surro) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіт (імя)|Сіт (Сіда, Сіць, Сідзь, Зыд, Зыдзь, Жыць, Жыд)]]''' | — | ''Sito'' (''Sido'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жыдзейка|Жыдзейка (Жыдык, Сыдыка, Сідзіка, Сідзейка, Сядзейка)]]''' | — | ''Siddeke'' (''Siedeck'', ''Sidicho'') <br> Sito (Sido) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіціла|Сіціла (Зыдэль, Жыдзель, Шытыла, Сяціла)]]''' | — | ''Sitil'' (''Sidila'', ''Siedel'') <br> Sito (Sido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зіцін|Зіцін (Жыцень, Жыдэн)]]''' | — | ''Sittin'' (''Sidden'') <br> Sito + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жыдавін|Жыдавін (Зідавін)]]''' | | ''Sidewine'' <br> Sito (Sido) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сыдэр|Сыдэр (Зыдар, Жыдар)]]''' | | ''Sidierius'' (''Seederius'') <br> Sito (Sido) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жытмунт|Жытмунт (Жытамонт)]]''' | | ''Sidimund'' <br> Sito (Sido) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сявела]]''' | — | ''Sevila'' <br> Sevia + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таль (імя)|Таль (Дала)]]''' | — | ''Talo'' (''Telo'', ''Dahl'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талейка|Талейка (Таліка, Талька, Далека)]]''' | — | ''Taleke'' (''Taliko'', ''Talke'', ''Dalleke'') <br> Talo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таліла|Таліла (Талела)]]''' | — | ''Thalilo'' (''Tellelli'') <br> Talo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дальна|Дальна (Дален, Тален)]]''' | — | ''Dalina'' (''Dallen'', ''Thalen'') <br> Talo (Dahl) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талюш|Талюш (Талюша)]]''' | — | ''Talsche'' (''Dalusch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Talo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Талівойша|Талівойша (Талівош, Тальвэш)]] | | Talo + Waiso (Voysch) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дальман|Дальман (Тальман, Тальмэн)]]''' | | ''Dalman'' (''Tallman'') <br> Talo (Dahl) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талмут]]''' | | ''Talamot'' (''Talmut'') <br> Talo + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талімонт (імя)|Талімонт (Талімунт, Тальмонт, Далмунт)]]''' | | ''Talamundus'' (''Talmont'', ''Dalmund'') <br> Talo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таліят|Таліят (Талет, Талят, Далят)]]''' | | ''Talet'' <br> Talo + Joto <br> Talo + Hatho (Adi) <br> Talo + -t- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тора (імя)|Тора (Тара, Тура)]]''' | — | ''Torro'' (''Tara'', ''Turo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турэйка|Турэйка (Турэка, Тарэйка)]]''' | — | ''Thureke'' <br> Torro (Turo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турэла|Турэла (Турэль, Тарыла)]]''' | — | ''Turrell'' (''Darila'') <br> Torro (Turo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турын (імя)|Турын (Торень, Торн)]]''' | — | ''Torin'' <br> Torro (Turo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарант|Тарант (Турант, Таранда)]]''' | — | ''Tourant'' (''Turant'', ''Tourand'', ''Tharanth'') <br> Torro (Turo) + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарут|Тарут (Таруць)]]''' | — | ''Tarut'' <br> Torro (Tara) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дарбут]]''' | | ''Darebodus'' (''Thorbod'') <br> Torro (Tara) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Торвальд (імя)|Таральд (Торальдзь, Таралд)]]''' | | ''Taruald'' (''Thorald'') <br> Torro + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарвід|Тарвід (Торвід, Дарвід)]]''' | | ''Torvid'' (''Darvid'') <br> Torro + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дарвіл]]''' | | ''Tharuila'' (''Dorvil'') <br> Torro (Tara) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турвін]]''' | | ''Thurwine'' (''Torvin'') <br> Torro (Turo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Торыгаўт]]''' | | ''Torgaut'' (''Þórgautr'') <br> Torro + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарман|Тарман (Турман, Дарамен)]]''' | | ''Tormann'' (''Thurman'') <br> Torro + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дармонт|Дармонт (Дормант)]]''' | | ''Darmundus'' (''Dormont'', ''Tormund'') <br> Torro (Tara) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўда (імя)|Тоўт (Тэўт, Тэўць, Тоўць, Доўт, Доўда, Толт, Долт, Дзіт)]]''' | — | ''Teudo'' (''Teuth'', ''Deut'', ''Taut'', ''Daut'', ''Ditt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыдзіка|Тыдзіка (Тоўтка, Тоўтык, Талцік, Толтык, Тытэйка, Тэтэйка, Доўтка)]]''' | — | ''Thiediko'' (''Theudiko'', ''Tetiko'') <br> Teudo (Teuth) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдыла (імя)|Таўціл (Тэўціл, Тоўтэль, Тальціл)]]''' | — | ''Teutilo'' <br> Teudo (Taut) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дудан|Дудан (Даўтан)]]''' | — | ''Dudan'' (''Deotan'', ''Theudan'') <br> Teudo (Deut) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтэн|Таўтэн (Таўдзін)]]''' | — | ''Teuten'' (''Teudin'', ''Theotin'') <br> Teudo (Taut) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыбарт]]''' | | ''Tiebert'' (''Teutbert'') <br> Teudo (Teuth) + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўтабод (імя)|Таўбут (Дыбут, Цябот, Цебут, Табут)]]''' | [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]] | ''Teubod'' (''Diebot'', ''Thiabod'', ''Teutbodus'') <br> Teudo (Taut) + Bodo (Budo) <br> Teudo (Teuth) + Boto (Buto) <br> ''Taboth'' <br> Dago + Boto (Buto) | ''Butaldus'' (''Botaldus'') <br> Boto (Buto) + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тоўтвал]]''' | | ''Teodwal'' <br> Teudo (Taut) + Wal | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдавальд (імя)|Тэльтаўт (Дзівалт, Дзевалт, Тывульт)]]''' | | ''Teutald'' (''Diwolt'', ''Dewalt'', ''Theudovald'') <br> Teudo (Deut) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтвід|Таўтвід (Таўдвід, Таўвід)]]''' | | ''Teutwidis'' (''Teudoidis'') <br> Teudo (Taut) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцівіл (імя)|Таўцівіл (Тэўтывіл, Таўдвіл, Даўтвіл, Даўдвіл)]]''' | [[Вілтаўт]] | ''Theudowills'' (''Theowilh'') <br> Teudo (Taut) + Wilo | ''Wiltolt'' <br> Wilo + Teudo (Taut) <br> Wilto + Teudo (Taut) <br> Wilto + Waldo (Walt) <br> ''Wilithuta'' <br> Wilo + Teudo (Teuth) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтвін|Таўтвін (Тэтвін)]]''' | [[Вінтаўт]] | ''Teutwin'' (''Tietwin'') <br> Teudo (Taut) + Wino | ''Wintold'' <br> Wino + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тоўтэр|Тоўтэр (Доўтар, Даўтэр, Тытар)]]''' | | ''Theuter'' (''Deuter'', ''Thiether'') <br> Teudo (Teuth) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доўтарт|Доўтарт (Даўторт, Даўдэрт)]]''' | | ''Deutert'' (''Dautert'', ''Deudert'', ''Teuthart'') <br> Teudo (Daut) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігін|Таўцігін (Таўдзікін, Таўдгін, Таўткін, Таўдкін, Талцігін, Таўгін, Таўген)]]''' | [[Гінтаўт]] | ''Theudekin'' (''Deutgen'', ''Duethekin'') <br> Teudo (Deut) + -kin <br> Teudo (Deut) + Ginno | ''Gentaltus'' <br> Ginno (Genno) + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігіл]]''' | | ''Theudigilius'' <br> Teudo (Taut) + Gilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўгінт|Таўгінт (Таўтгінт)]]''' | | ''Theogint'' <br> Teudo (Taut) + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігерд|Таўцігерд (Тэўтыгерд, Таўгірт)]]''' | | ''Teutgerdis'' (''Teutgardis'') <br> Teudo (Taut) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыдман|Тыдман (Дытман, Дзітман, Дзітмань)]]''' | | ''Tiedmann'' (''Ditman'', ''Teutman'') <br> Teudo (Deut) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Таўцімін|Таўцімін (Таўтмін)]] | | Teudo (Taut) + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдырых|Тыдрых (Тыдрык, Дытрых, Дыдрых, Дыдрык, Дзітрык, Дзетрык)]]''' | | ''Thidrich'' (''Ditricus'', ''Didrik'', ''Dettrich'', ''Theutrich'') <br> Teudo (Ditt) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Транята (імя)|Транята (Трайнята, Трайнят, Трайнат, Транят)]] | | Troannus + Joto <br> Troannus + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Труда|Трут (Труць, Трод, Трот, Торт, Друт, Друта, Друць, Дорт)]]''' | — | ''Trudo'' (''Drutus'', ''Trut'', ''Drott'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Друцейка|Друцейка (Дардзейка)]]''' | — | ''Drudeke'' (''Drudico'') <br> Trudo (Drutus) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тартыла|Тартыла (Трудзіла, Друціла, Друтэль, Друтыль)]]''' | — | ''Trudila'' (''Drudilo'', ''Drutel'') <br> Trudo (Trut) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Труцень|Труцень (Трудзень, Друтынь, Друцень, Туртын)]]''' | — | ''Trutin'' (''Thrudine'') <br> Trudo (Drutus) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тройдзень (імя)|Тройдзень (Тройдзін)]]''' | — | ''Trodden'' (''Truiden'', ''Trodinus'') <br> Trudo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Тартавід]] | | Trudo (Trut) + Wido | ''Widrud'' <br> Wido + Trudo (Drutus) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Дротвіл|Дротвіл (Друтвіл, Дродвіл)]] | | Trudo (Drutus) + Wilo | ''Wildrud'' <br> Wilo + Trudo (Drutus) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Трубіла]]''' | — | ''Trubilo'' <br> Trubo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туба]]''' | — | ''Tubo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тубела|Тубела (Тубіль, Тубель)]]''' | — | ''Tuobilo'' <br> Tubo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тола|Тола (Тула)]]''' | | ''Tollo'' (''Tulla'', ''Dolo'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дольвін]]''' | | ''Dolwin'' (''Tulwine'') <br> Tollo (Dolo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тульгаўд|Тульгаўд (Тулакалд)]]''' | | ''Dolcaudus'' <br> Tollo (Tulla) + Gaudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дульмант|Дульмант (Доламунт, Долмант, Дольмант, Тольмант)]]''' | | ''Tolmunt'' <br> Tollo (Dolo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тума|Тума (Дома)]]''' | — | ''Tumo'' (''Duomo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дамейка|Дамейка (Дамека)]]''' | — | ''Dommick'' (''Domec'', ''Domke'') <br> Tumo (Duomo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туміла|Туміла (Таміла, Туміль, Тумель, Думель)]]''' | — | ''Tuomila'' (''Tumila'', ''Dummel'') <br> Tumo (Duomo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Домін]]''' | — | ''Domin'' <br> Tumo (Duomo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Домаш|Домаш (Доміш, Тумаш)]]''' | — | ''Domisch'' (''Domas''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Dumas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Tumo (Duomo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тумар (імя)|Тумар (Тумер, Домар, Томар)]]''' | | ''Thumer'' (''Domarius'') <br> Tumo (Duomo) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Даматурт]]''' | | ''Domedrudis'' <br> Tumo (Duomo) + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дундзіла]]''' | — | ''Tuntil'' <br> Tunto (Dundo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тот|Тот (Дода, Туць, Дуда)]]''' | — | ''Tota'' (''Tuoto'', ''Dodo'', ''Duda'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туцейка|Туцейка (Дудзіка, Додык)]]''' | — | ''Tuoticha'' (''Doudiche'', ''Dodico'') <br> Tota (Tuoto, Dodo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тутыла|Тутыла (Дудэла, Дудэль)]]''' | — | ''Tuotilo'' (''Totila'', ''Dodilo'', ''Dudel'') <br> Tota (Tuoto, Dodo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дудзен|Дудзен (Дудзін)]]''' | — | ''Duden'' (''Dudin'', ''Dodin'') <br> Tota (Dodo, Tuoto) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доман|Доман (Дотман)]]''' | | ''Domann'' (''Totman'') <br> Tota (Dodo) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гуга|Гуга (Юга)]]''' | — | ''Hugo'' (''Ugo'', ''Ucho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Убер|Убер (Губэр, Убэр, Убар)]]''' | | ''Uber'' (''Huber'', ''Hugbero'') <br> Hugo (Ucho) + Baro <br> Oto + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Убарт|Убарт (Убэрт, Губэрт, Юбарт)]]''' | | ''Ubert'' (''Hubert'') <br> Hugo (Ucho) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Югель|Югель (Угаль, Югайла)]]''' | | ''Hugel'' (''Hugal'', ''Jugellus'') <br> Hugo (Ucho) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Уграт]]''' | | ''Hughrat'' (''Hugirat'') <br> Hugo (Ucho) + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ань|Ань (Ана, Ень)]]''' | — | ''Ano'' (''Enno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энейка|Энейка (Эніка, Аніка, Яніка)]]''' | — | ''Enneco'' (''Ennika'', ''Annico'') <br> Ano (Enno) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энель|Энель (Аніла)]]''' | — | ''Enilo'' (''Anilo'') <br> Ano (Enno) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яноўд]]''' | | ''Ennold'' (''Analdus'') <br> Ano (Enno) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янвін|Янвін (Анвін)]]''' | | ''Anwin'' (''Anoin'') <br> Ano + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Увойна|Увойна (Увайн, Увайнь)]] | | ''Owine'' <br> Ano + Wino (Weine) <br> Ano + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энгель|Энгель (Енгель, Ангель, Янгель, Янгайла)]]''' | | ''Engell'' (''Engela'', ''Angelus'', ''Angala'') <br> Ano (Enno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ангот|Ангот (Ангуць, Анкуд, Янгут)]]''' | | ''Angodus'' (''Angot'') <br> Ano + Gudo (Got) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Анар|Анар (Янар)]]''' | | ''Anarr'' (''Anheri'', ''Enar'') <br> Ano + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Улеб]]''' | | ''Uleifr'' <br> Ano + Leifi (Laybo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліхвер|Аліфер (Аліхвер, Аліфір)]]''' | | ''Áleifr'' (''Olipher'') <br> Ano + Leifi | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Унгер|Унгер (Юнгер)]]''' | | ''Unger'' <br> Uno + Ger | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Унта]]''' | — | Unto (Undo) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ундзіла|Ундзіла (Ундзель, Унтэль)]]''' | — | ''Undila'' (''Undela'') <br> Unto (Undo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ундэр|Ундэр (Унтэр, Ундар)]]''' | | ''Untheri'' <br> Unto (Undo) + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ур]]''' | — | ''Uro'' (''Uhr'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урыка]]''' | — | ''Urich'' <br> Uro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урвік]]''' | | ''Urwick'' <br> Uro + Wigo (Wic) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урліх|Урліх (Урлік)]]''' | | ''Urlich'' <br> Uro + *Lic <br> Udal + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урман|Урман (Урмэн, Юрман)]]''' | | ''Urmann'' <br> Uro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ціла|Ціла (Ціль)]]''' | — | ''Tilo'' (''Zill'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цілен]]''' | — | ''Zillen'' (''Zilina'') <br> Tilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цільвін]]''' | | ''Tziliwin'' <br> Tilo (Zill) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цільмунт|Цільмунт (Цільмонт, Тыльмонт)]]''' | | ''Zilimund'' <br> Tilo (Zill) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Цьвербут|Цьвербут (Цьвірыбут, Цьвірбот)]] | | Twerda + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Цьвермунт]] | | Twerda + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шат|Шат (Шад, Шаць, Шадзь, Жад, Зад, Жат, Зат)]]''' | — | ''Schat'' (''Schad'', ''Scato'', ''Sado'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шацейка|Шацейка (Шадзейка, Задэйка, Задыка)]]''' | — | ''Scazciho'' (''Schatko''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Schat (Schad) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шаціла|Шаціла (Шацел)]]''' | — | ''Scazelo'' (''Schätzel'', ''Schadel'') <br> Schat + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Шадзібор|Шадзібор (Шатбар, Шайтбар)]] | | Schat (Schad) + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шадзівід|Шадзівід (Жадзівід, Задвід)]]''' | | ''Zedwyd''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Schat (Sado) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жадзьвін]]''' | | ''Saduinus'' (''Sadwin'') <br> Schat (Sado) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйка|Эйка (Айка)]]''' | — | ''Eicho'' (''Eich'', ''Aico'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйкель]]''' | — | ''Eichele'' <br> Eicho + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгант]]''' | — | ''Eigant'' (''Aigant'') <br> Eicho + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Айгуста|Айгуста (Айгуст, Агуста, Агуст)]]''' | — | ''Eggusta'' <br> Agi (Eicho) + -st- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбар (імя)|Эйбар]]''' | | ''Eyber'' <br> Eicho (Eich) + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбарт|Эйбарт (Эбарт, Эбэрт, Эберт)]]''' | | ''Eibert'' (''Ebart'', ''Ebert'') <br> Eicho (Eich) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбут|Эйбут (Эйбат, Айбут, Эйбуд)]]''' | [[Ботэй]] | ''Acbuto'' (''Acbod'') <br> Agi (Eicho) + Bodo (Budo) <br> Eicho (Eich) + Boto (Buto) | ''Bótey'' <br> Boto (Buto) + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эварт|Эварт (Эйварт, Эвэрт)]]''' | | ''Ewart'' (''Eivard'', ''Ewert'') <br> Eicho (Eich) + Wardo (Warto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвід|Эйвід (Айвід)]]''' | | ''Övid'' (''Ecgwid'') <br> Eicho (Eich) + Wido | ''Viðey'' <br> Wido + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвільд|Эйвільд (Эйвільт, Эвільд, Эвільт, Айвільт)]]''' | | ''Evilda'' (''Agoildis'') <br> Eicho (Eich) + Wild | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвінд|Эвінт]]''' | | ''Evind'' (''Eivind'') <br> Eicho (Eich) + Windo (Winito) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгаўд|Эйгаўд (Эгаўдзь)]]''' | | ''Eygautr'' (''Øygautr'') <br> Eicho (Eich) + Gaudo (Gauto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгела|Эйгела (Эйгель, Айгель, Эгела, Эйгала, Эйгайла)]]''' | | ''Eigel'' (''Aigel'') <br> Eicho (Eich) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгіл]]''' | | ''Eigil'' <br> Eicho (Eich) + Gilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгер|Эйгер (Эгер)]]''' | | ''Eygeirr'' (''ØygæiRR'', ''Eigar'') <br> Eicho (Eich) + Ger | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгерд|Эйгерд (Эйгард, Эгерд, Эйгірд, Айгірд)]]''' | | ''Eygerd'' (''Eygerðr'', ''Eigardus'', ''Eigaard'', ''Aigardus'') <br> Eicho (Eich) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгін|Эйгін (Эйкін, Айгін, Эйген)]]''' | | ''Eigina'' (''Eikin'', ''Eigen'', ''Aikin'', ''Aigina'') <br> Eicho (Aico) + Ginno <br> Eicho (Aico) + -kin | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгінт|Эйгінт (Эйгант, Эйгент, Эгінт)]]''' | | ''Eigint'' (''Eigant'') <br> Eicho (Eich) + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгот]]''' | | ''Eygoti'' (''Eyguti'', ''Øyguti'') <br> Eicho (Eich) + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйкар]]''' | | ''Aiccarius'' <br> Eicho (Aico) + Caro <br> ''Eckher'' (''Aicher'') <br> Eicho (Aico) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйруд]]''' | | ''Eirodus'' (''Eichrodus'') <br> Eicho (Eich) + Hrodo (Ruodo) | ''Rodney'' <br> Hrodo (Ruodo) + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйман|Эйман (Эйхман, Айман)]]''' | | ''Eimann'' (''Eichmann'') <br> Eicho (Eich) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймін|Эймін (Аймен)]]''' | | ''Eiminus'' (''Aimenus'', ''Aiminus'') <br> Eicho (Eich) + Minno (Menno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймут]]''' | | ''Eimuth'' (''Eimuot'') <br> Eicho (Eich) + Mot (Muta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймант|Эймант (Эймунд, Эймунт, Аймунт, Аймонт, Эйманд, Эмант)]]''' | | ''Eymunt'' (''Eymundus'', ''Aimont'', ''Eicmund'') <br> Eicho (Eich) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйнар|Эйнар (Айнар, Эйнэр, Энар)]]''' | | ''Einar'' (''Ainar'', ''Einher'', ''Enar'') <br> Eicho (Eich) + Noro <br> Eino + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эрык|Эрык (Акрык, Ерык, Ірык, Арык)]]''' | | ''Erik'' (''Ackrich'', ''Erik'', ''Yric'', ''Orikus'') <br> Eicho (Aico) + Rick (Rih) | ''Ríkey'' <br> Rick + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйрым|Эйрым (Айрым, Акрым, Эрым)]]''' | | ''Eckrim'' (''Agrim'') <br> Agi (Eich) + Rim | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйна]]''' | — | ''Eino'' (''Egino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйнік]]''' | — | ''Einicke'' <br> Eino + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйта|Эйта (Эйць, Эйдзь)]]''' | — | ''Eito'' (''Eido'', ''Aito'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйціла|Эйціла (Эйдзіл)]]''' | — | ''Eitel'' (''Aidilo'') <br> Eito (Eido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтун]]''' | — | ''Eidunn'' (''Aittuni'') <br> Eito (Eido) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтаўт|Эйтаўт (Айтаўт, Эйдаўт)]]''' | | ''Aitald'' (''Aitold'') <br> Eito (Aito) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтвіл|Эйтвіл (Эйдвіл, Эйцьвіл)]]''' | | ''Eidoila'' <br> Eito (Eido) + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтарт|Эйтарт (Айтарт, Этарт)]]''' | | ''Aitard'' (''Eidhart'', ''Ethardus'') <br> Eito (Aito) + Hardt (Hart) <br> ''Eyþrúður'' (''Aitrudis'') <br> Eicho (Aico) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтман]]''' | | ''Eitmann'' (''Eydtman'') <br> Eito + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Эйтмін|Эйтмін (Эйцімін, Эйдмін, Этмін, Айтмін)]] | | Eito + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эльзман]]''' | | ''Elsmann'' <br> Elis + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Алсмунт]]''' | | ''Ausmunds'' <br> Auso + Mund (Munt) <br> ''Elsmund'' <br> Elis + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янда|Янда (Ант, Энт. Янт)]]''' | — | ''Ando'' (''Ende'', ''Anto'', ''Ente'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндзель|Эндзель (Андала, Янтуль)]]''' | — | ''Endil'' (''Andela'', ''Andala'') <br> Ando (Ende) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндзінь|Эндзінь (Андзін)]]''' | — | ''Entin'' (''Anten'') <br> Ando (Ende) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янтаўт]]''' | | ''Antolt'' <br> Ando (Anto) + Waldo (Walt) <br> Ando (Anto) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Антавіт]]''' | | ''Antvit'' (''Anduit'') <br> Ando (Anto) + Wito | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Андрат]]''' | | ''Andrad'' <br> Ando + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндрык|Эндрых (Андрых, Андрык, Яндрык)]]''' | | ''Entrich'' (''Endrichs'', ''Andrich'', ''Andricus'') <br> Ando (Ende) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эрман|Эрман (Эрмэн, Ерман)]]''' | — | ''Erman'' (''Ermen'') |— |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эўдзіла|Эўдзіла (Эўціла)]]''' | — | ''Eudila'' <br> Euda + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юнк|Юнк (Юнга)]]''' | — | ''Jungo'' (''Junk'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юнгайла|Юнгайла (Юнгела, Юнгіл)]]''' | | ''Jungel'' <br> Jungo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Юнць|Юнць (Юнда)]]''' | — | ''Jundt'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Юндзіла|Юндзіла (Юндзель)]]''' | — | ''Jundel'' (''Juncila'', ''Junzila'') <br> Jundt + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юсіла]]''' | — | ''Jusila'' <br> Joso + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ява (імя)|Ява (Ева)]]''' | — | ''Aevo'' (''Evo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явін|Явін (Авін)]]''' | — | ''Evin'' (''Awin'') <br> Aevo (Evo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўбут]]''' | | ''Eubod'' <br> Aevo (Evo) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явалод|Яўлад (Евалт, Овальт)]]''' | | ''Ewald'' (''Avald'') <br> Aevo + Waldo <br> ''Hávaldr'' <br> Hatho + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явор|Явар (Явор, Авар, Овар)]]''' | | ''Awart'' <br> Aevo + Wardo (Warto) <br> ''Jovar'' (''Jovard'') <br> Jo + Wardo (Warto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явід]]''' | | ''Avid'' (''Áviðr'', ''Ovida'') <br> Aevo + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явіл|Явіл (Авіла, Явіла)]]''' | | ''Avila'' <br> Aevo + Wilo <br> ''Jovila'' (''Juwilo'') <br> Jo + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явільт|Явільт (Авільт, Авілт, Явілт)]]''' | | ''Awild'' (''Avildis'') <br> Aevo + Wilto (Wildo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Явойша]] | | ''Awise'' (''Êwiso'') <br> Aevo + Weise (Wiso) <br> Jo + Waiso (Voysch) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явірт|Явірт (Явірд, Авірд)]]''' | | ''Æwirth'' (''Everd'') <br> Aevo + Werta (Wirt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўмонт|Яўмонт (Аўмонт)]]''' | | ''Eumund'' (''Awimund'') <br> Aevo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Еўна]]''' | — | ''Auno'' (''Euni'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўнут (імя)|Яўнут (Яўнуць)]]''' | — | ''Eunat'' <br> Auno (Euni) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ама|Ама (Ям)]]''' | — | ''Amo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямейка]]''' | — | ''Emmecke'' (''Ameke'') <br> Amo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямаўт]]''' | | ''Amolt'' (''Emmolt'', ''Emout'') <br> Amo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яман|Яман (Аман)]]''' | | ''Aman'' <br> Amo + Mann <br> Amo + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямін|Ямін (Амін)]]''' | | ''Ammin'' (''Emino'') <br> Amo + Minno <br> Amo + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Амут|Амут (Ямуць)]]''' | | ''Amota'' (''Ammud'') <br> Amo + Mot (Muto) <br> Amo + -t- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямант|Ямант (Ямунд, Ямунт, Амонт)]]''' | | ''Amunt'' (''Ammundus'', ''Emunt'', ''Amont'', ''Amuntr'') <br> Amo + Mund (Munt) <br> ''Jomund'' <br> Jo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Якун|Якун (Акун, Якон, Акон)]]''' | | ''Hákon'' (Acun, Hacon) <br> HǫR + Cono (Cuno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ят|Ят (Яць, Ют)]]''' | — | ''Joto'' (''Juto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юцейка|Юцейка (Ютка, Ютыка, Ятэйка, Ятэка, Юдзейка, Юдзека)]]''' | — | ''Jüttke'' (''Jüdicke'') <br> Joto (Juto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ютэль|Ютэль (Юдэль, Ядэла, Ёдэль)]]''' | — | ''Jutilo'' (''Judel'') <br> Joto (Juto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юцень|Юцень (Юдзін, Юцінь)]]''' | — | ''Jutten'' (''Judin'') <br> Joto (Juto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ютша]]''' | — | ''Jutsche'' <br> Joto (Juto) + -sch- | — |- style="background:{{Колер|ВКЛ}}" height="2px" align="left" | 1 | colspan="4" | {{Заўвага|Апроч пададзеных у табліцы імёнаў, летувіскі лінгвіст Ёзас Юркенас таксама сьцьвярджае германскія адпаведнікі для наступных імёнаў (не падаючы спасылак на іх гістарычныя ўпаміны або з спасылкай на адзінкавы ўпамін у летувізаванай форме): Альвік — Alwih; Вінвіл — Vinovil; Вінмонт — Winemunt<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 107—108, 115, 121.</ref>; Бергаўд — Bercautius; Гельгаўд — Celgaud; Гудваль — Walagaudius; Мангаўд — Manegaud<ref>Юркенас Ю. Балтийские антропоосновы LIAUB-, DAG-, GUD- // Повідомлення Української ономастичної комісії. Вип. 15. — Київ: Наукова думка, 1976. [https://books.google.by/books?id=HYM-AQAAIAAJ&q=%22+Wala+gaud+ius+Gud++%22&dq=%22+Wala+gaud+ius+Gud++%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjJnMKwuqOGAxVq_rsIHeFWA94Q6AF6BAgHEAI С. 8—9].</ref>, таксама расейская мовазнаўца Тацяна Тапарова (дачка [[Уладзімер Тапароў|Ўладзімева Тапарова]]) такім жа спосабам сьцьвярджае наступныя адпаведнікі: Таўтвальд — Theudoald; Вірвальда — Verald<ref>Топорова Т. В. Культура в зеркале языка: древнегерманские двучленные имена собственные. — Москва, 1996. С. 229.</ref>}} |} }}}} == Славянскія імёны == Ужо ў XIV — першай палове XV стагодзьдзяў адначаліся славянскія імёны ліцьвінаў: [[Віленскія мучанікі|Кумец, Круглец, Няжыла]], [[Рак (імя)|Рачко]], Некраш, Неруш, Воўчка, Жук, Качан, Братоша, Лугіна, Радзім, Чапурна ды іншыя<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61, 187, 199—200.</ref>. Пазьней сярод ліцьвінаў пашырыліся такія славянскія імёны, як [[Дабрагост]], [[Дабяслаў]], [[Завіша]], [[Прадслаў (імя)|Прадслаў]] (Прадслаў [[Даўгерд (імя)|Даўгердавіч]], Прадслаў [[Даўгінт|Даўкінтавіч]], Прадслаў [[Шадзібор]]авіч), [[Станіслаў]], [[Судзівой]], [[Уладзіслаў]] ды іншыя. Як зазначае менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, баярын-ліцьвін мог мець славянскае імя, а сыну зноў даць германскае: напрыклад, былі такія імёны, як Мантыгайла Жукевіч, Радзівіл Багданавіч, Даўмонт Воўкавіч, Юндыл Рачковіч. З Попісу войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году відаць, што бальшыню шляхты Літоўскае зямлі (у вузкім сэнсе) складалі шляхцічы з такімі славяна-германскімі імёнамі, — з чаго відаць, што чыста ўся германская шляхта Літвы цалкам славянізавалася<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 203.</ref>. Разам з тым, сярод славянскага з паходжаньня баярства часам сустракаліся германскія (гоцкія) імёны: [[Бутрым Якубавіч Неміровіч]], [[Гетаўт Каленікавіч]]. Апроч таго, сустракаліся імёны ліцьвінаў, утвораныя ў выніку спалучэньня германскіх і славянскіх асноваў (''Станквилъ{{Заўвага|У XIX стагодзьдзі на [[Троцкі павет|Троччыне]] адзначаліся шляхецкія прозьвішчы Стангвіла (Stangwiło) і Стонгвіл, Стэнгвіла або Стэнгвіл (Stongwił, Stengwiło, Stengwił)<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 416, 418.</ref>}} [[Манвіл|Монвиловичъ]]''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 83.</ref><ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 34.</ref>, ''Stazwiłowei''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|1к}} P. 57.</ref><ref>Sinkevičiūtė D. Newly discovered Lithuanian compound names with first stem of Christian origin as witnesses of the intersection of pagan and Christian cultures // Onoma. Nr. 55, 2020. P. 158.</ref>{{Заўвага|Сярод іншага, у XIX ст. на [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыне]] адзначалася прозьвішча Winsław ([[Віна (імя)|Win]]-sław)<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 832.</ref>, а на [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянтах]] у XVII ст. — імя Rumsław ([[Рума|Rum]]-sław)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 31. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cnoZAAAAYAAJ&q=Rums%C5%82aw#v=snippet&q=Rums%C5%82aw&f=false С. 434].</ref>}}). == Царкоўныя імёны == З пашырэньнем уплыву ў Вялікім Княства Літоўскім [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскай]] і [[Каталіцкая Царква|Рымскай]] цэркваў сярод ліцьвінаў пачалі бытаваць адпаведныя царкоўныя імёны. Ужо ў 1390 годзе пры двары [[Ягайла|Ягайлы]] служыў ліцьвін ({{мова-la|Lythuano|скарочана}}) [[Барыс]], лоўчыя ліцьвін [[Кузьма]] і ліцьвін [[Цімафей|Цімуш]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 60, 168.</ref>. Ліцьвін Барыс таксама ўпамінаецца ў 1394 годзе поруч зь вялікім князем [[Вітаўт]]ам<ref>[[Юры Бохан|Бохан Ю.]] Пласцінавы даспех ў Вялікім княстве Літоўскім у другой палове ХІV — канцы ХVІ ст. // Гістарычна-археалагічны зборнік / [[Інстытут гісторыі|Інстытут гісторыі АН Беларусі]]; Уклад. А. Мядзведзеў, А. Мяцельскі. — № 11. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. [https://books.google.by/books?id=Bw4WAQAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjv2ciIkOj8AhWZD-wKHdw1DnQQ6AF6BAgIEAI С. 72].</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што царкоўныя імёны часта ўжываліся ў народных формах: [[Іван]] — Івашка, [[Дзьмітры]] — Міцько, [[Мацьвей]] — Матысь або Мацко, [[Аляксей]] — Алёхна, [[Юры]] — Юшко ды іншыя<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61.</ref>. Апроч таго, сярод ліцьвінаў даволі рана пачало бытаваць імя Барташ ([[Барташ Монтаўтавіч]], [[Барташ Табаравіч]] ды іншыя), якое ёсьць агульнай для славянаў і германцаў народнай формай царкоўнага імя [[Барталамей]]<ref>Hanks P. Dictionary of American Family Names. Vol. 1. — Oxford University Press, 2003. [https://books.google.by/books?id=FJoDDAAAQBAJ&pg=PA109&dq=bartosch+name&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjO2sGM55r9AhUO7aQKHTTUCKgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=bartosch%20name&f=false P. 109].</ref>. З часам імёны кананізаваных Канстантынопальскай і Рымскай цэрквамі [[сьвяты]]х цалкам выціснулі большасьць сваіх германскіх і славянскіх папярэднікаў, якія працягнулі бытаваць у патранамічных прозьвішчах і прыдомках. == Балтыйскія імёны == Адзначаецца магчымасьць бытаваньня сярод ліцьвінаў імёнаў [[Балтыйскія мовы|балтыйскага]] паходжаньня, бо ліцьвіны сутыкаліся з балтыйскімі плямёнамі, жылі побач або ўперамешку зь імі. Таксама і выхадцы з балтыйскіх плямёнаў маглі запазычыць імёны ліцьвіноў<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58.</ref>{{Заўвага|Адно з найстарэйшых сьведчаньняў запісу германскіх, славянскіх і царкоўных імёнаў у іх [[Летувіская мова|жамойцкіх (летувіскіх) формах]] — укладзеная ў 1506 годзе ў Планянах ([[Жамойць]]) лацінамоўная ўгода, сьведкамі якой выступілі «''Gorgys Golgontanys, Gabrialos Stanyonos, Janvsys Mychalanys, Rimos Mylgynanys, Barthlomyeyos Jacvbanys, Bvtrimos Mikanys, Mylvydos Seneythanys''»<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 725.</ref>. Пазьней падобным жа спосабам жамойты запазычвалі хрысьціянскія імёны: напрыклад, у [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1567 году ўпамінаюцца ''Петросъ Янойтисъ'', ''Стасюсъ Матеяйтись'', ''Лавриносъ Станойтисъ'', ''Миколаюсъ Кгрицойтисъ'', ''Яносъ Шимкойтисъ'', ''Петрашусъ Мартинойтисъ'', ''Якубосъ Янойтисъ'', ''Бенедыктасъ Ромашкойтисъ'', ''Лукашусъ Янойтисъ'', ''Миколисъ Кирдванисъ'', ''Бартошусъ Венцлавойтисъ'', ''Шимонасъ Янойтисъ'', ''Павилосъ Петройтисъ'', ''Андреюcъ Миколаяйтисъ'', ''Щепаносъ Юцайтисъ'', ''Селвестрасъ Велинайтисъ'', ''Петрасъ Матеевичъ'' ды іншыя жамойцкія баяры зь летувізаванымі хрысьціянскімі імёнамі<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8A&f=false С. 1267, 1270—1272, 1275, 1291, 1295, 1298, 1305—1306, 1320].</ref>. Першыя спробы рэтраспэктыўна патлумачыць некаторыя літоўскія імёны зь летувіскай мовы зьмяшчаюцца ў ненадрукаваным рукапісе [[Альбэрт Каяловіч|Альбэрта Каяловіча]] (1658 год): прозьвішча [[Даўбор]] ён спрабаваў зьвязаць зь летувіскім ''Dabar'' 'Зараз', а прозьвішча [[Даўгайла|Даўгяла]] — з ''Dawgalis'' 'Магутны'<ref>Wijuk Kojalowicz A. Sacer nomenclator familiarum et stemmatum Magni Ducatus Lituaniae et provinciarum ad eum pertinentium. — Vilnius, 2015. P. 146, 165.</ref>}}. Сярод прыкладаў балтыйскіх з паходжаньня імёнаў можна адзначыць імя Жыбенцяй (''Жибентяи''; ад {{мова-lt|žibinti|скарочана}} 'паліць, асьвятляць', ''žibintas'' 'ліхтар') — аднаго з забойцаў вялікага князя [[Кейстут]]а<ref>Лицкевич О. В. «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 295, 435.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Нарманская тэорыя]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * [[Аляксандар Бразгуноў|Бразгуноў А.]] Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 209—213. * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * [[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15. * Мезенка Г. Віцебшчына ва ўласных іменах: мінулае і сучаснасць : вучэбны дапаможнік / Г. Мезенка, В. Ляшкевіч, Г. Семянькова; М-ва адукацыі РБ, УА «ВДУ імя П. М. Машэрава». — Віцебск: Выд-ва УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2006. — 238 с — Бібліягр.: с. 194—214. — {{ISBN|985-425-660-X}}. * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] [http://belhist.narod.ru/hist/gen2.html Паходжанне і радавод вялікіх князёў літоўскіх] // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. № 6, 2001. С. 42—53. * Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. — 1708 Sp. * Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. — 118 s. * Bergh L. Ph. C. Historische beschouwing der Nederlandsche Eigennamen // Taalkundig magazijn of gemengde bijdragen tot de kennis der Nederduitsche taal. 4o Deel, 1842. S. 307—338, 541—578. * Björkman E. Nordische Personennamen in England in alt- und frühmittel-englischer Zeit: Ein Beitrag zur englischen Namenkunde. — Halle, 1910. — 244 S. * Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. — 162 S. * Bruckner W. Die Sprache der Langobarden. — Strassburg, 1895. — 338 S. * Dräger K. Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 6: Familiennamen aus Rufnamen. — Berlin; Boston: De Gruyter, 2017. — 862 S. {{ISBN|978-3-11-042783-7}}. * Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. S. 1—80. * Felder E. Die Personennamen auf den merowingischen Münzen der Bibliothèque nationale de France. — München, 2003. — 219 S. {{ISBN|3-7696-0117-3}} * Förstemann E. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1.: Personennamen. — Bonn, 1900. — 1699 Sp. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 1: Zu den ältesten Berührungen zwischen Römern und Germanen, Die Franken. — Berlin, 1970. — 474 S. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 2: Die Ostgoten. Die Langobarden. Die altgermanischen Bestandteile des Ostromanischen. Altgermanisches im Alpenromanischen. — Berlin und Leipzig, 1935. — 329 S. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. — 252 S. * Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York: Walter de Gruyter, 1988. — 417 S. {{ISBN|3-11-011935-8}}. * Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. — 622 S. {{ISBN|978-3-11-018031-2}}. * Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln; Graz: Böhlau, 1967. — 299 p. * Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. — 266 S. * Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. — 94 S. * Kaufmann H. Altdeutsches Namenbuch: Bd. 1. Altdeutsche Personennamen. Ergänzungsband. — München, 1968. — 437 S. * Kleemann S. Die Familiennamen Quedlinburgs und der Umgegend. — Quedlinburg, 1891. — 264 S. * Knorr W. Die Familiennamen des Fürstenthums Lübeck. — Entin, 1876. — 64 S. * Köbler G. Gotisches Wörterbuch. — Leiden, 1989. — 716 S. {{ISBN|90-04-09128-9}}. * Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 1—245. * Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 247—367. * Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. S. 1—102. * Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. — 195 S. * Piel J. M., Kremer D. Hispano-gotisches Namenbuch. Der Niederschlag des Westgotischen in den alten und heutigen Personen- und Ortsnamen der Iberischen Halbinsel. — Heidelberg, 1976. — 399 S. * Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. I. Teil: Text. — Wien: Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1987. — 874 S. {{ISBN|978-3-7001-0931-0}}. * Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. II. Teil: Register. — Wien: Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1990. — 664 S. {{ISBN|978-3-7001-1718-6}}. * Schlaug W. Die altsächsischen Personennamen vor dem Jahre 1000. — Lund: C. W. K. Gleerup, 1962. — 197 S. * Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. — 309 S. * Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. — 787 S. * Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. — 235 p. * Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham: English Place-Name Society, 2023. — 305 p. {{ISBN|978-1-911640-04-2}}. * Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. — 235 p. * Ferguson R. The Teutonic Name-System applied to the Family Names of France, England & Germany. — London, 1864. — 606 p. * Forssner T. Continental-Germanic Personal Names in England in Old and Middle English Times. — Uppsala, 1916. — 289 p. * Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum: A List of Anglo-Saxon Proper Names from the Time of Beda to that of King John. — Cambrigde, 1897. — 601 p. * Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. — 237 p. * Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. — 563 p. {{ISBN|2-222-03427-2}}. * [[Раймонд Шмітляйн|Schmittlein R.]] Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 95—106. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 15—20. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1964. P. 81—88. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 161—168. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (fin), le nom de Radziwill // Revue internationale d’onomastique. Nr. 4, 1964. P. 281—292. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie // Proceedings of the Eighth International Congress of Onomastic Sciences. — De Gruyter Mouton, 1966. P. 469—480. * Boullón Agrelo A. I. Antroponimia medieval galega (ss. VIII—XII). — Tübingen: Niemeyer, 1999. — 565 p. {{ISBN|3-484-55512-2}}. * Francovich Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e Antroponimia. — Rom: Artemide, 1999. — 286 p. {{ISBN|8886291345}}. * Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. — 400 s. * Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Oslo: Det Norske Samlaget, 1982. — 239 s. {{ISBN|82-521-2036-9}}. * [[Уладыслаў Сямковіч|Semkowicz W.]] O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Nr. 9—10, 11—12, 1913; Nr. 1—2, 3—4, 5—6, 1914. * Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 // Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 5 (1920); T. 6 (1921—1923); T. 7 (1924—1925); T. 8 (1926—1927); T. 9 (1928—1929). * Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, 1997. {{ISBN|83-85579-14-1}}. * Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, 2002. {{ISBN|83-87623-72-5}}. * Piel J. M. Sobre a formação dos nomes de mulher medievais hispano-visigodos // Confluência. N. 3, 1992. P. 79—106. * Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. {{ISBN|9955-497-40-8}}. * Lind E. H. Norsk-isländska dopnamn ock fingerade namn från medeltiden. — Uppsala, 1915. — 1306 sp. * Peterson L. Nordiskt runnamnslexikon. — Uppsala: Institutet för språk och folkminnen, 2007. — 345 s. {{ISBN|978-91-7229-040-2}}. * Sveriges medeltida personnamn. Hft. 1—17. — Uppsala; Lund, 1967—2016. == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.nordicnames.de/wiki/Main_Page Nordic Names] [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Славяне]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] pc14uzcue84i63j2s3qg1i63b3bgful Аліхвер 0 270999 2678361 2668424 2026-07-09T09:31:49Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678361 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Аліхвер |лацінка = Alichvier |арыгінал = Olifer |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Ань|Ano]] + Leifi |варыянт = Аліфер, Аліфір |вытворныя = [[Улеб]] |зьвязаныя = }} '''Аліхве́р''', '''Аліфе́р''' (''Аліфір'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Олівэр або Оліфэр (Oliver, Olifer, Olipher<ref>The Register of Marriages For the Parish of Edinburgh 1595—1700. — Edinburgh, 1905. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&redir_esc=y&hl=ru&id=KIQwAQAAMAAJ&q=olipher+oliver+olifer#v=snippet&q=olipher%20oliver%20olifer&f=false P. 526].</ref><ref>The Register of the Great Seal of Scotland: A. D. 1513—1546. — Edinburgh, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QH45AQAAMAAJ&q=olipher+oliver+olifer#v=snippet&q=olipher%20oliver%20olifer&f=false P. 897].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня, якое выводзяць з [[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскага]] імя Anleifr<ref>Brown M. The Baby Name Book. — Greenwich Editions, 1985. [https://books.google.by/books?id=j2jX-qGhkD8C&q=oliver+name+Olaf&dq=oliver+name+Olaf&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjAsb37vYGAAxVozgIHHbW4Dr8Q6AF6BAgDEAI P. 491].</ref> (Óleifr<ref>Hanks P., Hodges F., Hardcastle K. A Dictionary of First Names. — Oxford University Press, 2006. [https://books.google.by/books?id=bv9QEAAAQBAJ&pg=PT287&dq=oliver+name+Olaf&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi_q6nSvoGAAxXK-6QKHZqVAdw4FBDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=oliver%20name%20Olaf&f=false P. 287].</ref>, Áleifr<ref>Heggstad L., Hødnebø F., Simensen E. Norrøn Ordbok. — Oslo, 1997. </ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/%C3%81leifr Áleifr], Nordic Names</ref>). [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ань|ан- (эн-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Энель]], [[Янвін]], [[Ангот]]; германскія імёны Enilo, Anoin, Angodus) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *ana<ref>[https://www.koeblergerhard.de/got/got_a.html A] // Köbler G. Gotisches Wörterbuch. 4. Aufl, 2014.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] ano 'дзед, продак'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 35.</ref>, а аснова -леб- (-лейб-, -лейф-) (імя ліцьвінаў [[Глеб]]; германскае імя Gudleifr) — ад гоцкага laiba 'заставацца'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 156.</ref>, [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] leifr 'нашчадак'<ref>Kruken K., Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Det Norske Samlaget, 1995.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Leifr Leifr], Nordic Names</ref>. Таксама разглядаецца як народная форма грэцкага царкоўнага імя ''Елевферий'' ({{мова-el|Ελευθερίος|скарочана}})<ref>Усціновіч А. Антрапанімія Гродзеншчыны і Брэстчыны: XIV—XVIII стст. — {{Менск (Мн.)}}, 1975. С. 35.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Ивашку Олиферовичу чотыри чоловеки на Ведреи… Витебъскъ. Брату его Ивашка Олихверовича Симону чоловекъ'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 31.</ref>; ''на мещанина полоцкого, на имя на Олифера Кортеня'' (11 верасьня 1498 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 108.</ref>; ''дворенинъ нашъ Олиферъ Яковлевичъ'' (7 красавіка 1506 году<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 62.</ref>, 24 студзеня 1516 году<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 242.</ref>); ''конюхов наших [[Астрына|остринских]]… а Олифера Петрашевича'' (11 красавіка 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 144.</ref>; ''в Олифера Манчеиковича'' (28 траўня 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 288.</ref>; ''Олиферовая''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 99.</ref>, ''Олифер Кисловичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 153.</ref>, ''Олифер Орефичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 155.</ref>, ''Олифировичи''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 156.</ref> (1528 год); ''Ворон Алиферович — служъба зуполная'' (11 чэрвеня 1547 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|234к}} P. 168.</ref>; ''Олихверь'' (1549 год)<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. С. 106.</ref>; ''мещане [[Мазыр|Мозырские]]… Олиферъ Прихожий… люди… Олиферъ Лобанъ… село [[Рудабелка|Рудые Белки]]… Гринь Олиферовичь… Степанъ Алиферовичь'' (1552 год)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. С. 626, 641—642.</ref>; ''Olichwier, Iwan, Liewon a Ochrem Arciussewici… Olffir a Iwassko Skrabaly'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Olichwier#v=snippet&q=Olichwier&f=false С. 259, 543].</ref>; ''Olichfier… Olichwier Onichimowicz'' (2 траўня 1558 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8cM7AQAAMAAJ&q=Olichfier#v=snippet&q=Olichfier&f=false С. 38, 58].</ref>; ''Olichwier p. Woynin… Maciey, [[Глеб|Hlib]] Oliffierowiczy'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Olichwier+Woynin#v=snippet&q=Olichwier%20Woynin&f=false С. 58, 113].</ref>; ''Marczin, Iwan Olichwierowiczy'' (1561—1566 гады)<ref>Писцовая книга бывшего пинского староства составленная по повелению короля Сигизмунда Августа в 1561—1566 годах пинским и кобринским старостой Лаврином Войной. Ч. 1. — Вильна, 1874. С. 300.</ref>; ''зъ Олихверкомъ… село Литвинки… зъ Олихверомъ… село Ревятичи… Олихверъ, Зиновъ Наумовичи… Яцъ, [[Сыр (імя)|Сирута]], Олихверъ Быковичи'' (1563 год)<ref>Ревизия Кобринской экономии: составленная в 1563 году королевским ревизором Дмитрием Сапегой. — Вильна, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=uXBmAAAAcAAJ&q=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 6, 76, 251].</ref>; ''Olichwier Onchimonicz'' (1563 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. С. 497.</ref>; ''Ильяшъ Олихверовичъ''<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8cM7AQAAMAAJ&q=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 99].</ref>, ''Ганна Олифирова… Яско Олифіровичъ… Анна Олиферовна… Яско Олихверковичъ… Мартинъ Олиферовичъ з синомъ [[Герман (імя)|Гарманомъ]]… Олихверъ Бояриновичъ… Хома Олихверовичъ… Олихверъ Кутковичъ… Олиферъ Мицковичъ… Еско Драбковичъ з Олихверомъ… Ракъ з Олихверомъ''<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. С. 205, 209, 212—213, 243, 300, 325, 410, 425 430—431.</ref> (1566 год); ''Олиферъ Василькевичъ'' (24 красавіка 1580 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. С. 222.</ref>; ''Олихверъ Овдеевичъ'' (23 жніўня 1585 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. С. 338.</ref>; ''Сенько Олихверовичъ'' (29 лістапада 1592 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. С. 438.</ref>; ''Олиферъ Якововичъ'' (27 траўня 1594 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. С. 495.</ref>; ''Olichwier Kononowicz… Illa, Siemion y Olichwier Buszmiczy'' (30 чэрвеня 1652 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=Olichwier#v=snippet&q=Olichwier&f=false С. 356—357].</ref>; ''p. Olfierowiczowej'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 116.</ref>; ''Jan Alichwier'' (1799 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=22br&rid=A&exac=&search_lastname=Alichwier&search_lastname2=&from_date=&to_date= Kamionka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Івашка і Сымон Аліхверавіч (Аліферавічы) — [[Ліцьвіны|літоўскія баяры]], якія атрымалі наданьні ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Аліфер Кіславіч — [[Кобрынь|кобрынскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Аліфіравічы — [[віцебск]]ія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Мартын, Андрэй, Рыгор, Тадэвуш, Ясь, Міхаіл, Сьцяпан, Якуб, Лявон і Андрэй Аліхверы — жыхары вёскі [[Ятра|Ятры]] ([[Наваградзкае ваяводзтва]]), якія ўпамінаюцца ў 1769 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230543/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/566-yatry-inventar-1769-tikhinka-chernevichi-kobylniki Ятры инвентарь 1769 тихинка, черневичи, кобыльники], Архіў гісторыка Анішчанкі, 25 лютага 2016 г.</ref> * Антон Аліхвер (1896—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Бяроза (горад)|Бярозы]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index15.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Баляслаў Аліфяровіч (1903—?) — беларус з ваколіцаў [[Узда|Узды]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Аліфэровічы (Oliferowicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 687.</ref>. Аліфіровічы (Olifirowicz) — літоўскі шляхецкі род зь [[Менск]]у<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 259.</ref>. Аліхвер (Olichwier) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Аліхверы]]. == Глядзіце таксама == * [[Герман (імя)]] * [[Кандрат]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай ан}} {{Імёны з асновай леб}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] l5a6q6ye65ndhi66xevo1j4fnvlc699 Аль-Гіляль Рыяд 0 272269 2678325 2675835 2026-07-09T05:43:52Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678325 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Аль-Гіляль |Лягатып =Al Hilal SFC Logo.svg |ПоўнаяНазва = |Заснаваны = |Горад = [[Рыяд]], [[Саудаўская Арабія]] |Стадыён = [[Міжнародны стадыён імя караля Фагда|Міжнародны імя караля Фагда]] |Умяшчальнасьць = 68752 |Прэзыдэнт = |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Саудаўскай Арабіі|Аль-ГіляльЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Саудаўскай Арабіі|Аль-ГіляльСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Саудаўскай Арабіі|Аль-Гіляль}} |Прыналежнасьць = Саудаўскія }} «'''Аль-Гіляль'''» ({{мова-ar|الهلال}}) — саудаўскі футбольны клюб з гораду [[Рыяд]]у. Заснаваны ў 1957 годзе. Свае хатнія матчы клюб ладзіць на [[Міжнародны стадыён імя караля Фагда|Міжнародным стадыёне імя караля Фагда]]. Гэта самы тутулаваны клюб [[Саудаўская Арабія|Саудаўскай Арабіі]], з улікам таксама міжнародных спаборніцтваў. У 2009 годзе быў прызнаны самым пасьпяховым футбольным клюбам Азіі ў XX стагодзьдзі<ref>[https://web.archive.org/web/20230328224544/https://www.iffhs.com/posts/489 «IFFH’s Hostory: Continental Century Clubs (1900—1999)»]. IFFHS.</ref>. == Гісторыя == Ідэя стварэньня клюбу ўзьнікла ў 1957 годзе. Першая назвай каманды быў «Алімпійскі клюб», але яна праіснавала ўсяго адзін год. 3 сьнежня 1958 году кароль Сауд асабіста зьмяніў яе на сучасную. Свой першы [[Кубак караля Саудаўскай Арабіі па футболе|Кубак караля]] футбалісты ўзьнялі ў 1961 годзе. У 1964 годзе «Аль-Гілаль» зноў выйграў кубак, атрымаўшы перамогу ў сэрыі пэнальці над двухразовымі чэмпіёнамі Азіі «[[Аль-Ітыгад Джыда|Аль-Ітыгадам]]». Клюб стаў першым пераможцам чэмпіянату Саудаўскай Арабіі, які пачаў ладзіцца з сэзону 1976—1977 гадоў. Дзякуючы посьпехам, у 1970-х гадах да клюбу прыяднаўся шэраг гульцоў і трэнэраў замежжа, у тым ліку бразыльскія легенды [[Марыю Загальлю]] і [[Рывэліну]]. За дзесяць гадоў клюб здабыў чатыры тытулы чэмпіёнаў лігі, а таксама чатыры разы браў Кубак караля. 1990-я гады былі адзначаныя зьменмі ў складзе дамінуючых камандаў, якія змагаліся за тытул. Гэтак, напрыклад, узмоцніў свой склад клюб «[[Аль-Шабаб Рыяд|Аль-Шабаб]]». Акрамя таго адрадзіліся заклятыя супернікі «[[Аль-Наср Рыяд|Аль-Наср]]» і «Аль-Ітыгад», якія зрабілі лігу больш канкурэнтнай. Аднак, гэта не зашкодзіла «Аль-Гілялю» за гэты час заваяваць 23 тытулы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.alhilal.com/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Спорт у Рыядзе]] 7c4q6k8ctfe0f3vuh9w2jcgflzxu4xk Гісторыя Вільні 0 273770 2678288 2662859 2026-07-08T22:30:16Z ~2026-38974-75 98784 /* Раньнія часы */ 2678288 wikitext text/x-wiki [[Файл:Widaw in German, Vilna in Italian, Wilenski in Lithuanian (Belarusian), Wilna in Polish, Vilne in French, Vilna in Latin (V. Coronelli, 1690) (2).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] ([[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыя]], 1690 г.) з назвамі Вільні на розных мовах: ''Widaw'' на нямецкай, ''Vilna'' на італьянскай, ''Wilenski'' [горад, замак] на літоўскай ([[Старабеларуская мова|беларускай]] — мове [[ліцьвіны|ліцьвінаў]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 147.</ref>), ''Wilna'' на польскай, ''Vilne'' на францускай, ''Vilna'' на лаціне<ref name="Briedis-2009">Briedis L. Vilnius: City of Strangers. — Central European University Press, 2009. P. 15.</ref>]] '''[[Вільня]]''' — другая (пасьля [[Наваградак|Наваградку]]) сталіца [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], цэнтар [[Віленскі павет (ВКЛ)|гістарычнага рэгіёну]], на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. Даўняя сталіца [[беларусы|беларусаў]], якая мае вялізнае значэньне ў [[Гісторыя Беларусі|беларускай гісторыі]] і культуры. Скарбніца помнікаў архітэктуры самабытнага ў кантэксьце агульнаэўрапейскага мастацтва стылю [[віленскае барока|віленскага барока]]. Тут захаваўся комплекс [[Старое Места (Вільня)|Старога Места]], улучаны ў [[Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО|Сьпіс сусьветнай спадчыны]] [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры|ЮНЭСКО]]. Дзее найстарэйшы ў [[Беларусь|Беларусі]]<ref>[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Калі быў заснаваны першы ўніверсітэт на Беларусі? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 40.</ref> і Летуве [[Віленскі ўнівэрсытэт|ўнівэрсытэт]]. У наш час палітычны, эканамічны, сацыяльны, культурны і навуковы цэнтар Летувы. == Раньнія часы == Згодна з археалягічнымі дасьледаваньнямі, у XI—XII стагодзьдзях каля падэшвы [[Замкавая гара (Вільня)|Замкавай гары]] існаваў [[замак|горад]], заснаваны [[крывічы|крывічамі]] ў сутоцы рэк, які паводле славянскай традыцыі атрымаў назву ад меншай ракі Вільні. Не пазьней за другую палову XII ст. ён стаў сталіцаю [[Віленскае княства|ўдзельнага княства]] [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]]. У ім валадарылі прадстаўнікі полацкай княскай дынастыі: у 1070 годзе — [[Расьціслаў Рагвалодавіч]], а па 1129 годзе — ягоныя сыны<ref name="ehb293">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 293.</ref>. Ад пачатку паселішча разьмяшчалася на Крывой (Лысай) гары, што дала яму назву Крывы горад (Крывы замак). Крывы горад упамінаецца ў гістарычных крыніцах яшчэ ў XIV ст. Нямецкія хронікі называюць Крывы горад таксама «горадам [[Русіны|Русінскім]]» («civitas Ruthenica»). Пад аховай Крывога гораду на левым беразе ракі Вільні і вакол Крывой гары, на якой пазьней узьнік Верхні замак, утварылася паселішча. Археолягі выявілі тут культурны пляст таўшчынёй каля 8 мэтраў, ніжні ярус якога датуецца XIII стагодзьдзем<ref name="ehb293"/>. Некаторыя дасьледнікі бачаць ў рэштках мураваных пабудовах на паўднёвы захад ад Замкавай гары паганскае капішча і катэдральны касьцёл і датуюць іх XIII стагодзьдзем, што аднак патрабуе дадатковых аргумэнтаў<ref name="evkl444">[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Вільня // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С 441.</ref>. Згодна з паданьнем, занатаваным у некаторых гістарычных крыніцах, яшчэ да таго, як Вільня стала [[замак|горадам]], на яе месцы, паводле паганскага звычаю, спальвалі князёў і баяраў. Гэты звычай нібы заснаваў мітычны князь [[Сьвятарог]]<ref>[[Павал Урбан|Урбан П.]] Старажытныя ліцьвіны: Мова. Паходжаньне. Этнічная прыналежнасьць. — Менск: Тэхналогія, 2003. С. 75.</ref> (Сьвінтарог, Швінтарог), які папрасіў свайго сына [[Скірмунты|Скірманта]] спаліць цела па сваёй сьмерці. Некаторыя дасьледнікі мяркуюць, што тут, сапраўды, спальвалі целы тагачаснай пляменнай арыстакратыі, што лічыцца сьведчаньнем працэсаў цэнтралізацыі. На думку Ўл. Тапарова, Сьвятарогам першапачаткова называлі месца, дзе спальвалі целы, а потым у працэсе міталягізацыі назва месца ўвасобілася ў імя князя<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 16—18, 28—30.</ref>. У 1264 годзе Віленскае княства далучылася да Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 128—129.</ref>. Вынікі генэтычнага аналізу старажытнага хрысьціянскага некропалю ў цэнтры Вільні (рог вуліцаў [[Вуліца Бакшта|Бакшты]] і [[Спаская вуліца (Вільня)|Спаскай]]), першыя пахаваньні на якім датуюцца сярэдзінай XIII стагодзьдзя, засьведчылі нелетувіскае паходжаньне нябожчыкаў: з 9 раньніх мужчынскіх геномаў 5 індывідаў (больш за палову) мелі [[Гаплягрупа|гаплягрупу]] [[Дэзоксырыбануклійная кісьля|ДНК]] [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] [[Гаплягрупа I2|I2a1]], тым часам тыпова летувіскую [[Гаплягрупа N (Y-ДНК)|гаплягрупу N]] меў толькі адзін зь нябожчыкаў<ref>[https://sakavik.net/2026/07/05/%d1%81%d0%bb%d0%b0%d0%b2%d1%8f%d0%bd%d0%b5-%d1%86%d1%96-%d1%85%d1%80%d1%8b%d1%81%d1%86%d1%96%d1%8f%d0%bd%d1%96%d0%b7%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d1%8b%d1%8f-%d0%b1%d0%b0%d0%bb%d1%82%d1%8b-%d0%b3%d0%b5/ Славяне ці хрысціянізаваныя балты? Генетыка дазволіла вырашыць спрэчку пра тое, хто пахаваны на старажытным некропалі ў Вільні], Часопіс «Культура. Нацыя», 5 ліпеня 2026 г.</ref>. <gallery caption="Старая графіка Вільні" widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia. Вільня (1370-90).jpg|Фрагмэнт мапы, {{nowrap|1370—1390 гг.}} Vilnia. Вільня (T. Makoŭski, 1600).jpg|Гравюра [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскага]], каля 1600 г. Vilenskija zamki. Віленскія замкі (T. Makoŭski, 1600).jpg|[[Комплекс віленскіх замкаў|Віленскія замкі]]. Т. Макоўскі, каля 1600 г. Vilenskija zamki. Віленскія замкі (T. Makoŭski, 1604).jpg|Замкі і [[Віленская ратуша|ратуша]]. Т. Макоўскі, 1604 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Radzivił. Вільня, Радзівіл (C. Götke, 1666).jpg|Панарама места на [[радзівілы|радзівілаўскай]] гравюры, 1666 г. Vilnia. Вільня (1684).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Казімер Ягелончык|Казімера]] з жонкай, 1684 г. Vilnia. Вільня (1710).jpg|Мор у Вільні, 1710 г. Vilnia. Вільня (1719).jpg|Мапа места, 1719 г. </gallery> == Вялікае Княства Літоўскае == [[Файл:Грамата_Жыгімонта_(Сігізмунда)_ад_27_верасня_1432_месцічам_Віленскім.jpg|міні|Грамата [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта I]] (1432 г.) «''Віленскім месьцічам веры рымскае і рускім, што суць рускае веры''» — сьведчаньне канфэсійнасьці назвы «[[Русіны (гістарычны этнонім)|рускія]]», пад якой разумелі [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Кіеўская мітраполія|рускай веры]]<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 57.</ref>]] Паводле легенды, што трапіла ў некаторыя хронікі, Вільню заснаваў вялікі князь [[Гедзімін]]. Ён ўпаляваў на высокай гары [[тур]]а, па чым спыніўся на начлег у даліне Сьвятога Рога. Уночы Гедзімін сьніў вялізнага жалезнага воўка на гары, які выў як сотня ваўкоў. Уранку князь зьвярнуўся да паганскага вяшчуна [[Лідзейка|Лідзейкі]], каб той патлумачыў сон. Лідзейка сказаў, што воўк азначае замак і места, якія тут збудуе князь, а ягонае выцьцё — славу, якая пашырыцца на ўвесь сьвет дзякуючы жыхарам гэтага места. Паданьне сьцьвярджае, што Гедзімін прыслухаўся да Лідзейкі і ў 1323 годзе збудаваў на гары замак і заснаваў места<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 40—44.</ref>. У наш час летувіскія ўлады разглядаюць гэты год як афіцыйны час заснаваньня Вільні. [[Файл:Vilnius - map by Braun Hogenberg (middle size) (34065617).jpg|міні|Мапа Вільні, 1576 г.]] Назва ''Вільня'' ўпершыню сустракаецца ў грамаце да [[Ганза|ганзейскіх местаў]] [[Любэк]]у, [[Брэмэн]]у, [[Магдэбург]]у і [[Кёльн]]у ад 25 студзеня 1323 году, дзе гаворыцца што Вільня існавала з даўніх часоў<ref name="ehb293"/>. З дакумэнта вынікае, што ўжо ў 1321 годзе тут былі касьцёлы дамініканаў (спалены прускімі крыжакамі) і францішканаў. Яшчэ раней у Вільні існавалі цэрквы, адну зь якіх — Сьвятога Мікалая збудавалі за часамі Гедзіміна<ref name="ehb293"/>. [[Файл:Vilnia. Вільня (XVII).jpg|значак|Панарама Вільні, гравюра XVII ст.]] Вялікі князь Гедзімін перанёс з Наваградку ў Вільню сталіцу Вялікага Княства Літоўскага. Як сталічнае места з замкам і вялікакняскім палацам Вільня ўпамінаецца ў мірнай дамове Вялікага Княства Літоўскага з Інфлянцкім ордэнам і местам Рыгай ад 2 кастрычніка 1323 году<ref name="ehb293"/>. Перанос сталіцы ў адзін з [[замак|гарадоў]] Полацкай зямлі падкрэсьліваеў набыцьцё Полацкам асаблівай вагі ў Вялікім Княстве Літоўскім<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 44.</ref>. [[Файл:Vilnia. Вільня (1686).jpg|значак|Панарама, гравюра XVII ст.]] За вялікім князем [[Альгерд]]ам (1345—1377) у Вільні збудавалі цэрквы Прачысьценскую, Пятніцкую, Траецкую, на Верхнім замку і, відаць, Духаўскую<ref name="ehb293"/>. Пры вялікакняскай канцылярыі з XIV ст. дзеяў дзяржаўны архіў. У гэты час пачала фармавацца новая плянавальная структура места, абмежаваная рэкамі Вяльлёй, Вільняй і Качаргой. З канца XIV ст. пры манастырах і кляштарах пачалі стварацца школы і бібліятэкі. У 1383 годзе ў Вільні ўпамінаецца [[Рускі Горад (Вільня)|Рускі Горад]]{{Заўвага|У [[Лацінская мова|лацінскім]] перакладзе [[Хроніка Віганда|Хронікі Віганда]], складзенай у 1393—1394 гадох, захавалася характарыстыка Вільні як ''civitas Rutenica'' або гораду, заснаванага [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 82—83.</ref>}} як частка пасаду на ўсход ад пазьнейшых [[Вуліца Замкавая (Вільня)|Замкавай]] і [[Вуліца Вялікая (Вільня)|Вялікай]] вуліцаў. Да канца XVIII ст. гэтая мясцовасьць была [[юрыдыка]]й праваслаўных мітрапалітаў [[Канстантынопальскі патрыярхат|Канстантынопальскага патрыярхату]], пазьней [[Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія (уніяцкая)|Кіеўскай, галіцкай і ўсяе Русі мітраполіі]] [[Сьвяты Пасад|Сьвятога Пасаду]]<ref name="evkl444"/>. [[Файл:Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (P. Rossi, 1763).jpg|значак|Старая [[Віленская ратуша|ратуша]], 1763 г.]] 22 сакавіка 1387 году Вільня першай у Вялікім Княстве Літоўскім атрымала [[Магдэбурскае права]], што станоўча паўплывала на эканамічнае разьвіцьцё места. Гэта ўзмацніла і пашырыла гандлёвыя зьвязкі зь местамі Ганзы і [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]]. Вільня пачала выкарыстоўваць герб з выявай Сьвятога Хрыстафора, які пераходзіць цераз раку зь дзіцём-[[Ісус Хрыстос|Ісусам]] на плячах. У гэтыя ж часы тут пачалі ўтварацца рамесныя цэхі, якія тады называліся брацтвамі. Пад 1392 годам упамінаецца [[войт]] пад прозьвішчам Вышка, хоць местам у тыя часы фактычна кіраваў вялікакняскі [[цівун]]. [[Файл:Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (F. Smuglevič, 1785-86).jpg|значак|[[Антокаль]]. [[Францішак Смуглевіч|Ф. Смуглевіч]], 1785 г.]] Вільня моцна пацярпела ад набегаў крыжакоў у 1321, 1365, 1375 і іншыя гады. У 1377 годзе яны спалілі частку места. У 1390 годзе па 6-дзённай аблозе крыжакі пад камандаю [[Энгельгарт Рабэ|Энгельгарта Рабэ]] атачылі і па штурме 4 жніўня захапілі Крывы замак, аднак ня здолелі ўзяць Ніжні замак. У зацятай разьні, пад мечамі крыжакоў і іхных хаўрусьнікаў — [[жамойты|жамойтаў]], загінула некалькі тысячаў абаронцаў<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 133.</ref>. У 1391 годзе напад паўтарыўся і прывёў да сутыкненьня ў прадмесьці Вільні. У 1399 годзе гросмайстар [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] [[Конрад Валенрод]] па трохмесячнай аблозе захапіў места і спаліў яго, але замак ня ўзяў. Ягонае войска, забіўшы больш за 14 000 жыхароў, адышло. У 1402 годзе захопнікі зноў падыйшлі пад Вільню, але на гэты раз іх ушчэнт разьбіў [[Вітаўт]]. У 1399 і 1419 гадох места моцна пацярпела ад пажараў. [[Файл:Vilnia, Zamkavaja-Katedralny. Вільня, Замкавая-Катэдральны (P. Rossi, 1796).jpg|значак|Панарама Вільні, 1796 г.]] Паводле францускага падарожніка [[Жыльбэр дэ Лянуа|Жыльбэра дэ Лянуа]], у 1413 годзе Вільня ня мела ўмацаваньняў. Места выцягнулася вузкай палосай уздоўж ракі Вільні і мела драўляную забудову, сярод якой трапляліся мураваныя цэрквы і касьцёлы. На высокай пясковай гары месьціўся замак, умацаваны «каменьнем, зямлёй і мурам». У гэты час у Вільні жыло шмат купцоў і рамесьнікаў. Тут дзеяў рачны порт. У 1440-я гады ў месьце два разы на год праводзіліся кірмашы. Тутэйшыя купцы мелі права бязмытнага гандлю на ўсёй тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага. [[Файл:Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (P. Rossi, 1797).jpg|значак|[[Ніжні замак (Вільня)|Ніжні замак]], 1797 г.]] У 1401 годзе ў Вільні падпісалі [[Віленска-Радамская унія|Віленска-Радамскую унію]], якая юрыдычна замацавала зьвяз Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага ў змаганьні зь нямецкай агрэсіяй. У 1413 годзе яна стала сталіцай [[Віленскае ваяводзтва|ваяводзтва]], з 1416 году тут знаходзілася рэзыдэнцыя [[Літоўская праваслаўная мітраполія|праваслаўнага мітрапаліта Вялікага Княства Літоўскага]]. Паступова Вільня набыла статус важнага палітычнага цэнтру Ўсходняй Эўропы. У 1432 годзе вялікі князь афіцыйна прызначыў у Вільню войта, у гэты ж час утварылася меская рада. У яе склад уваходзілі 24 райцы і 12 бурмістраў, якія пароўну падзяляліся на «лавіцу рускую» (праваслаўных, пазьней уніятаў) і «лавіцу рымскую» (рыма-каталікоў)<ref name="evkl444"/>. У 1533 годзе службовыя абавязкі ў магістраце выконвалі бурмітры і райцы Рыгор Мэка, Гаўрыла Аліфаровіч, Мікола Сяльковіч, Адашка Семяновіч, Юры Нястука і Васіль Фядкевіч. Усе яны мелі [[беларусы|беларускае паходжаньне]]<ref name="ehb294">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 294.</ref>. [[Файл:Vilnia, Antokal, Sapieha. Вільня, Антокаль, Сапега (J. Šołma, 1819).jpg|значак|Палац Сапегаў. Я. Шолма, 1819 г.]] У ХV ст. у Вільні збудавалі пэрліну [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]] — [[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|касьцёл Сьвятой Ганны]], фундатаркай якога была другая жонка Вітаўта — смаленская князёўна [[Ганна Сьвятаслаўна]]. 4 сакавіка 1484 году ў Вільні памёр [[княжыч Казімер]], пахаваны там. Ён лічыцца сьвятым і заступнікам Вялікага Княства Літоўскага. У 1492 годзе ў Вільні заснавалі [[Віленская мынца|мынцу]] і першую аптэку. З канца XV ст. у глыб Вялікага Княства Літоўскага пачалі рабіць набегі татары і маскавіты, што стварала небясьпеку для сталіцы. У зьвязку з гэтым магістрат пастанавіў збудаваць вакол места [[Віленскія гарадзкія ўмацаваньні|абарончы мур]], урачыстая закладка якога адбылася 23 красавіка 1498 году. Сьпярша збудавалі 5 брамаў — Віленскую, Троцкую, Траецкую, Спаскую і Замкавую, пазьней зьявіліся яшчэ 5 брамаў — Татарская, Рудніцкая, Субач, Бэрнардынская і Мокрая. Будаваньне муру скончылася ў 1522 годзе, ягоная даўжыня склала 2,4 км. У XVI ст. адбываўся далейшы росквіт Вільні: тут зьявіліся раскошныя палацы Радзівілаў, Хадкевічаў, Сапегаў, Астроскіх, Кішкаў і іншых магнатаў. На актывізацыю мураванага будаваньня паўплывалі таксама пажары ў 1419, 1513, 1520, 1530 і 1557 гадох. У XVI ст. колькасьць 2- і 3-павярховых камяніцаў дасягнула сотні, сфармавалася радыяльная сыстэма вуліцаў. Паводле сьведчаньня сучасьнікаў, у 1517 годзе Вільня велічынёй раўнялася Кракаву з усімі ягонымі прадмесьцямі. Аднак дамы ў Вільні не прымыкалі адзін да аднаго ўшчыльную, як у польскіх местах, а аддзяляліся агародамі, садамі і прысадамі<ref name="ehb294"/>. У 1511 годзе ў месьце дзеялі 14 цэркваў (у тым ліку Міколы Перанесенская, Міколы Ўсьпенская, Кацярынінская, Спаская, Прачысьценская, Міхайлаўская, Раства, Іванаўская, Пятніцкая, Казьмадзям’янаўская, Юр’еўская на Росах, саборная Петрапаўлаўская на Зарэччы, манастыр Сьвятой Тройцы) і 7 касьцёлаў. У 1514 годзе па пераможнай [[Бітва пад Воршай|Аршанскай бітве]] ў Вільні зь вялікім трыюмфам сустрэлі князя [[Канстантын Астроскі|Канстантына Астроскага]]. У падзяку Богу і ў гонар перамогі над маскоўскімі войскамі ён збудаваў на месцы старажытных драўляных Траецкай і Мікалаеўскай цэркваў мураваныя. Каля 1522 году ў Вільні пачала працаваць першая ўва Ўсходняй Эўропе друкарня [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]], які выдаў тут «[[Малая падарожная кніжка (1522)|Малую падарожную кніжку]]» (каля 1522 году) і «[[Апостал (1525)|Апостал]]» (1525). У 1569 годзе ягоны пасьлядоўнік [[Пётар Мсьціславец|П. Мсьціславец]] заснаваў ў Вільні друкарню з кірылічным шрыфтам. Дом, дзе яна знаходзілася, у 1582 годзе набылі браты [[Мамонічы|Кузьма і Лукаш Мамонічы]], якія выдалі тут [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году]], [[Трыбунал абывацелям Вялікага Княства Літоўскага]] (1588) і іншыя помнікі беларускага пісьменства<ref name="ehb295">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 295.</ref>. У 1536 годзе цераз раку Вяльлю перакінулі першы мураваны мост, які пазьней атрымаў назву [[Зялёны мост (Вільня)|Зялёнага]]. З 1524 году пачала дзеяць паперня, каля 1540 году — арсэнал і [[людвісарня]], зь сярэдзіны XVI ст. — вадаправод у драўляных трубах. У 1547 годзе Марцін Палецкі заснаваў шкляную гуту. У 1596 годзе ў Вільні было 15 цэркваў, 14 касьцёлаў, адзін лютэранскі і два кальвінісцкія зборы, а таксама некалькі сынагогаў. Яшчэ ў 1397 годзе ўпамінаецца пра існаваньне школы для дзяцей месьцічаў, якая дзеяла пры Катэдры. Пазьней невялікія школы існавалі пры манастырах. У 1413 годзе Вільню наведаў паплечнік [[Ян Гуса|Я. Гуса]] [[Геранім Праскі]], якога прыняў пры сваім двары вялікі князь Вітаўт. За вялікім князем [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандрам]] (1492—1506) пры Ніжнім замку жылі астраном [[Войцех з Брудзева]] і публіцыст [[Эразм Вітэлі]]. За вялікім князем [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонтам Аўгустам]] (1548—1572) у Вільні адкрылася першая карцінная галерэя і бібліятэка (налічвала больш за 1 тысячу кніг). У 1570 годзе ў Вільні заснавалі [[езуіты|езуіцкі]] калегіюм, які ў 1579 годзе паводле прывілею караля і вялікага князя [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]] і на блаславеньне папы [[Рыгор III (папа рымскі)|Рыгора XIII]] ператварылі ўва ўнівэрсытэт ({{мова-la|Alma academia et universitas Vilnensis societatis JESU}}). У XV—XVI стагодзьдзях у месьце дзеялі 5 праваслаўных брацтваў, найбольшым зь якіх было Траецкае. Апроч [[ліцьвіны|ліцьвінаў]], у Вільні з часоў Альгерда пачалі сяліцца жыды і немцы, за Вітаўтам — крымскія татары, за [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонтам Кейстутавічам]] — палякі і італьянцы. Неўзабаве места стала важным цэнтрам жыдоўскай культуры ўва Ўсходняй Эўропе. З прычыны свайго вялікага духоўнага значэньня Вільня атрымала назву ''Паўночны Ерусалім''. Моцны пажар у 1610 годзе зьнішчыў у Вільні 4700 дамоў, замкі і 10 сакральных будынкаў. Пры падтрымцы [[Сьпіс польскіх манархаў|караля]] і вялікага князя [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]], а таксама [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера]] [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] места аднавілі. Цэнтар Вільні забудоўваўся ў асноўным мураванымі будынкамі, узьніклі новыя вуліцы і пляцы. На 1647 год у месьце было каля 839 крамаў, 37 сакральных будынкаў, 10 друкарняў. [[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе Вільня сьцьвярджаецца часткай [[Белая Русь|Белай Русі]] (''Russia Bianca''), якая цалкам атаясамліваецца зь [[Літва|Літвой]] (''Lituania''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]] Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Вільні і ваколіцаў [[Ліцьвіны|ліцьвінамі]]: «''виленский гость литвин Дема Матвеев''» (1555 год)<ref>Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским государством. Т. 2. — СПб., 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6mAFAAAAYAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C&f=false С. 466].</ref>, «''литвин Виленского повету Абросимка''», «''литвин города Вилны Ян''», «''литвин Виленского повету Сашка''», «''литвин Виленского повету Христофор Рудинской''», «''литвин шляхтич кормовой Виленского повету Матяш Збороцкий''» (усе 1609—1610 гады)<ref name="Мальцев-1960">Мальцев В. П. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVII/1600-1620/Zapisi_o_smerti_sidelcev/text.htm Записки о смерти «тюремных сидельцев» в смоленских тюрьмах в 1609—1610 гг.] // Исторический архив. № 5, 1960.</ref>, «''литвин Виленского повету Федор Косарев, шляхтич''» (1610 год)<ref>Акты исторические, собранные и изданные Археографическою коммиссиею. Т. 2. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gUgPAQAAMAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 358].</ref>, «''литвин Агейка Родионов, Виленского повету''» (1657 год)<ref>Замосковный край в XVII веке: Опыт изследования по истории экономическаго быта Московской Руси. — М., 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=wVyP2xGoSKwC&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 292].</ref>. Тым часам у складзенай у 1621—1622 гадох {{Артыкул у іншым разьдзеле|Палінодыя (трактат)|«Палінодыі»|uk|Палінодія (трактат)}} архімандрыта [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіеўска-Пячэрскай лаўры]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Захар Капысьценскі|Захара Капысьценскага|uk|Захарія Копистенський}} Вільня азначаецца як «''места [[Белая Русь|беларускае]]''»<ref>Белоруссия в эпоху феодализма: Сборник документов и материалов. Т. 1. — Минск, 1959. С. 382.</ref>. За часамі [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] па працяглай аблозе 8 жніўня 1655 году маскоўскія войскі з вулічнымі баямі авалодалі местам, якое па захопе гарэла 17 дзён<ref name="evkl444"/>. 11 ліпеня 1660 году войскі Вялікага Княства Літоўскага на чале з [[Міхал Казімер Пац|М. К. Пацам]] вызвалілі сталіцу. Кіраўніка маскоўскай залогі пакаралі сьмерцю ўласныя салдаты — за катаваньні і масавыя забойствы месьцічаў з асаблівай жорсткасьцю: ''«много людей невинно покарал и на части рассекши, из пушек ими стрелял, иных на кол сажал, беременных женщин на крюках за ребра вешал, и они вися на крюках, рождали младенцев»''<ref name="ehb296"/>. У выніку гэтай вайны Вільня страціла палову насельніцтва, захопнікі зруйнавалі і разрабавалі места. Толькі ў канцы XVII ст. Сапегі, Пацы і Слушкі пачалі адбудоўваць палацы і фундаваць цэрквы і касьцёлы. У [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікую Паўночную вайну]] Вільню двойчы руйнавалі [[Швэцыя|швэдзкія]] войскі, у 1702 і 1707 гадох. Места моцна пацярпела ад мору ў 1709—1711 гадох. Па вайне Вільня паступова адрадзілася. Тут пачалі выходзіць газэты «Кур’ер Літоўскі» («Kurier Litewski») і «Газэта Віленская» («Gazeta Wileńska»). У 1773 годзе па ліквідацыі [[Езуіты|ордэна езуітаў]] утварылася [[Адукацыйная камісія]]. У 1788 годзе Расейская імпэрыя ўвяла свае войскі ў Вільню. У 1794 годзе места стала адным з галоўных цэнтраў [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня Т. Касьцюшкі]]. У ноч на 23 красавіка паўстанцы на чале з [[Якуб Ясінскі|Я. Ясінскім]] узялі ўладу ў свае рукі. Яны раззброілі расейскія войскі і арыштавалі афіцэраў на чале з генэрал-маёрам М. Арсеньевым. Утварылася [[Найвышэйшая Літоўская Рада]]. 19—20 ліпеня Вільні беспасьпяхова штурмавалі расейскія войскі, аднак 11 жніўня яны ўсё ж захапілі места і такім чынам здушылі паўстаньне ў Вялікім Княстве Літоўскім. <gallery caption="Места на акварэлях [[Юзэф Пешка|Юзэфа Пешкі]]" widths="150" heights="150" class="center"> Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (J. Pieška, 1797).jpg|[[Віленская ратуша|Ратуша]], 1797 г. Vilnia, Rynak. Вільня, Рынак (J. Pieška, 1797).jpg|[[Вялікая вуліца (Вільня)|Вялікая вуліца]], 1797 г. Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (J. Pieška, 1808).jpg|Ратуша, 1808 г. Vilnia, Vialikaja. Вільня, Вялікая (J. Pieška, 1808).jpg|Вялікая вуліца, 1808 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Katedra. Вільня, Катэдра (J. Pieška, 1808).jpg|[[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдра]], 1808 г. Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (J. Pieška, 1808).jpg|[[Антокаль]], 1808 г. Vilnia, Zarečča-Papłavy. Вільня, Зарэчча-Паплавы (J. Pieška, 1808).jpg|[[Зарэчча (Вільня)|Зарэчча]], 1808 г. Vilnia, Vialla. Вільня, Вяльля (J. Pieška, 1808).jpg|Рака [[Вяльля]], 1808 г. </gallery> == Пад уладай Расейскай імпэрыі == [[Файл:Vilnia, Rynak. Вільня, Рынак (V. Adam, 1846).jpg|значак|Адступленьне французаў празь Вільню. [[Ян Дамель|Я. Дамель]], 1846 г.]] У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) Вільня апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе стала цэнтрам сьпярша [[Літоўская губэрня|Літоўскай]], потым [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]]. У 1797 годзе пры Віленскім унівэрсытэце адкрылася школа прыгожых мастацтваў, пераўтвораная ў 1803 годзе ў факультэт малярства, скульптуры і гравюры. У пачатку XIX ст. Вільня была трэцім велічынёй местам у Расейскай імпэрыі (пасьля [[Масква|Масквы]] і [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]])<ref name="ehb296">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 296.</ref>, тут было больш за 700 мураваных і столькіх ж драўляных будынкаў, 25 касьцёлаў і цэркваў, 23 кляштары і манастыры. У [[вайна 1812 году|вайну 1812 году]] 16 чэрвеня Вільню занялі войскі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]], які 1 ліпеня падпісаў дэкрэт аб стварэньні Часовага Ўраду Вялікага Княства Літоўскага. 28 лістапада места зноў занялі расейскія войскі. Па вайне тут існавалі патрыятычныя таварыствы [[шубраўцы|шубраўцаў]], [[Філяматы|філяматаў]], [[Філярэты|філярэтаў]], «[[Прамяністыя (таварыства)|прамяністых]]». [[Файл:Biełarusy. Беларусы (1885).jpg|значак|[[Беларусы]] на этнаграфічнай мапе Эўропы ([[Парыж]], 1885 г.)]] За часамі [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] у Вільні дзеяў [[Віленскі паўстанцкі камітэт|паўстанцкі камітэт]], арганізоўваліся аддзелы для змаганьня з царскімі войскамі. Па здушэньні паўстаньня ўлады Расейскай імпэрыі зачынілі Віленскі ўнівэрсытэт. На 1835 год Вільня налічвала 10 прадмесьцяў: [[Антокаль]], [[Папоўшчына (Вільня)|Папоўшчыну]], [[Зарэчча (Вільня)|Зарэчча]], [[Паплавы (Вільня)|Паплавы]], [[Росы (Вільня)|Росы]], [[Востры Канец]], [[Руднішкі]], [[Пагулянка (Вільня)|Пагулянку]], [[Лукішкі (Вільня)|Лукішкі]], [[Сьніпішкі (Вільня)|Сьніпішкі]]. У месьце было 1552 дамы і 6 рынкаў, дзеялі 25 касьцёлаў, 20 кляштараў і 7 капліцаў, 2 царквы і 2 манастыры, эвангельскія царква і капліца, мячэт і 4 сынагогі<ref name="ehb297">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 297.</ref>. [[Файл:Открытие памятника Муравьёву.jpg|значак|значак|Урачыстае адкрыцьцё помніка [[Мураўёў-Вешальнік|Мураўёву-вешальніку]], 1898 г.]] У час [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] у Вільні выдавалася газэта «[[Мужыцкая праўда]]», дзеяў Выканаўчы аддзел Літвы. Тут на Лукіскім пляцы 22 сакавіка 1864 году расейскія ўлады пакаралі сьмерцю [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]]. Зь сярэдзіны XIX ст. у Вільні пачала разьвівацца прамысловасьць. У 1860—1862 гадох празь места прайшла чыгунка [[Пецярбург]] — [[Варшава]], у 1874 годзе — [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібаўска-Роменская]]. У 1864 годзе ў Вільні адкрылася першая фабрыка (газавая), пачаў дзеяць чыгуналіцейны завод Цымэрмана. Найбольшае прадпрыемства таго часу — тытунёвае таварыства Дурунчы і Шмемана — утварылася ў 1865 годзе. У пачатку 1880-х гадоў адкрыліся прадпрыемствы мэтала — і дрэваапрацоўкі, гарбарнай, харчовай прамысловасьці. У 1894—1895 гадох у месьце працавалі 286 прадпрыемстваў, у 1906 годзе — 225, у 1914 годзе — 266. У 1897 годзе ўтварылася акцыянэрнае таварыства [[бровар]]а Шопэна, у 1900 годзе пачаў працаваць мэталаапрацоўчы завод. З пачаткам дзейнасьці газавай фабрыкі, цэнтральная частка места асьвятлялася газай (з 1876 году — іншыя вуліцы). У 1879—1882 гадох замест драўлянага водаправоду праклалі жалезны. З 1893 году пачала працаваць [[конка]], з 1896 году — тэлеграфная станцыі і тэлефонная сетка. У 1905 годзе зьявіліся першыя аўтамабілі, у 1908 годзе — [[трамвай]]<ref name="ehb298">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 298.</ref>. У пачатку XX ст. у Вільні дзеялі 31 царква і 3 манастыры, 15 касьцёлаў і 3 кляштары, малельня старавераў, 2 лютэранскія і кальвінскі зборы, 5 сынагогаў і 90 малітоўных дамоў, мячэт. Існавала некалькі навучальных установаў, у тым ліку настаўніцкі інстытут, 2 мужчынскія і 1 жаночая гімназія, рэальная, меская, чыгуначная, клясычная, пяхотна-юнкерская, камэрцыйная і хіміка-тэхналягічная вучэльні, паштова-тэлеграфная школа, Літоўская духоўная і Рымска-каталіцкая эпархіяльныя сэмінарыі, Марыінскія вышэйшыя жаночыя курсы, і інш. У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у Вільні дзеялі [[Першая беларуская трупа Ігната Буйніцкага]] і Беларускі музычны драматычны гурток. З 1906 году выдаваліся газэты «[[Наша Ніва]]» і «[[Наша Доля]]», пазьней часопіс «[[Саха (1912)|Саха]]». Працавалі [[Беларускае выдавецкае таварыства]], выдавецтва «Нашай Нівы», выдавецкае таварыства «[[Наша Хата]]», друкарня [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]], якая выдала многія беларускія кнігі, першая беларуская кнігарня<ref name="ehb299">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 299.</ref>. 12 лютага 1910 году ў клюбе чыгуначнікаў адбылася [[Першая беларуская вечарынка ў Вільні]]. <gallery caption="Віленскі альбом" widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Vostraja Brama. Вільня, Вострая Брама (H. Moulin, 1848-52) (2).jpg|Вокладка з [[Вострая брама|Вострай брамай]] Vilnia, Vialiki Dvor. Вільня, Вялікі Двор (1850).jpg|[[Ансамбль Віленскага ўнівэрсытэту|Вялікі Двор]] Vilnia, Katedra. Вільня, Катэдра (I. Deroy, 1845).jpg|[[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдра]] Vilnia, Bernardynskaja. Вільня, Бэрнардынская (P. Benoist, 1850).jpg|[[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|Касьцёл Сьвятой Ганны]] </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Kalvaryja. Вільня, Кальварыя (L. Bichebois, 1849).jpg|Кальварыя Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (L. Bichebois, 1848).jpg|[[Антокаль]] Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (P. Benoist, 1850).jpg|[[Прэзыдэнцкі палац (Вільня)|Біскупскі палац]] Vilnia, Śnipiški, Jezuicki. Вільня, Сьніпішкі, Езуіцкі (L. Bichebois, 1848-49).jpg|[[Сьніпішкі]] </gallery> == Найноўшы час == === Паміж Беларусьсю, Летувой і Польшчай === [[Файл:Vilnia, Zavalnaja. Вільня, Завальная (1907).jpg|значак|Рэдакцыя «[[Наша Ніва|Нашай Нівы]]» на [[Вуліца Завальная (Вільня)|Завальнай вуліцы]], 1907 г.]] За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў 1915 годзе Вільню занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Дзеячы [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальнага адраджэньня]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч|Антон]] Луцкевічы разам з [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] выступілі з прапановай аднавіць [[Вялікае Княства Літоўскае]] з сталіцай у Вільні, аднак гэтая ідэя не знайшла падтрымкі ў летувіскіх дзеячоў<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 347.</ref>. У верасьні 1917 году ў месьце ўтварылася [[Летувіская Тарыба]] пранямецкай арыентацыі<ref name="ehb299"/>. У гэты час у Вільні дзеялі [[Віленская беларуская рада]], [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускі нацыянальны камітэт]], знаходзілася кіраўніцтва [[Беларуская сацыял-дэмакратычная работніцкая група|Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы]], адбыліся [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларуская канфэрэнцыя 1918 году]], [[Беларускі зьезд Віленшчыны і Гарадзеншчыны]], выдаваліся газэта «[[Гоман (1916)|Гоман]]», распачало дзейнасьць [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускае навуковае таварыства]], з 1916 году працавала выдавецтва [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]]. Апроч адкрытых у 1915—1916 гадох першых беларускіх школаў, 1 студзеня 1919 году тут заснавалі [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]]. У 1919 годзе Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны зладзіла ў Вільні беларускі прытулак Золак. Аднавіла спыненую вайной Беларускае выдавецкае таварыства. У канцы 1910-х гадоў у Вільні зьявіліся пэрыядычныя выданьні [[Грамадзянін (1919)|Грамадзянін]], [[Беларуская думка (1919)|Беларуская думка]], [[Беларускае жыцьцё (1919)|Беларускае жыцьцё]], [[Незалежная Беларусь]], [[Наша думка]], [[Незалежная думка (1920)|Незалежная думка]], аднавіла выхад Наша Ніва. Адкрыліся адмысловыя беларускія настаўніцкія курсы. У 1916—1920 гадох дзеяў беларускі клюб з драматычным гуртком, у 1916 годзе — беларускі дзіцячы тэатар на чале з С. Корф<ref name="ehb299"/>. [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (30.12.1927).jpg|значак|Зьезд [[Таварыства беларускай школы]] ў Вільні зь [[Беларусы|беларускай]] [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнай сымболікай]], 1927 г.]] 16 лютага 1918 году Летувіская Тарыба абвясьціла Вільню сталіцай адноўленай [[Летува|Летувіскай дзяржавы]], хаця фактычнай сталіцай Летувы была [[Коўна]]. Адначасна 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Вільня абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Тут утварылася [[Беларуская рада]], жыхары места атрымалі Пасьведчаньні [[Народны Сакратарыят БНР|Народнага Сакратарыяту БНР]]<ref>{{Літаратура/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. 14 жніўня 1918 году адбылася нарада прадстаўнікоў сацыял-дэмакратычных арганізацыяў Летувы і Заходняй Беларусі, 1—3 кастрычніка 1918 году — першы зьезд Камуністычнай партыі Летувы і Заходняй Беларусі. У сьнежні 1918 году ў Вільні знаходзіўся ўрад БНР. Па адыходзе нямецкіх войскаў, 1 студзеня 1919 году польская мясцовая Самаахова заняла места і разьбіла бальшавікоў, аднак ужо 5 студзеня мусіла была адступіць, уцякаючы ад саветаў<ref>Kronika powstań polskich 1794—1944. — Warszawa: Wydawnictwo Kronika, 1994. S. 345.</ref><ref name="smdb-82">Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. S. 82.</ref>. Па займаньні гэтай тэрыторыі [[Чырвоная армія|Чырвонай арміяй]] 15 сьнежня 1918 году Вільню абвясьцілі сталіцай Савецкай Летувы. 27 лютага 1919 году Вільня стала сталіцай [[ЛітБел|Літоўска-Беларускай ССР (ЛітБел)]]. 19 красавіка 1919 году Вільню занялі польскія войскі<ref name="smdb-82"/>. Савецкія войскі зноў занялі Вільню 14 ліпеня 1920 году<ref>Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juljusza Kłosa Prof. Uniwersytetu St. Batorego. Wydanie trzecie poprawione. — Wilno: Wydawnictwo Wileńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, 1937. S. 41.</ref>. Як вынік «бунту» дывізіі [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]], які адбыўся 8 кастрычніка 1920 году Вільня на пэўны час стала цэнтрам [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. 8 студзеня 1922 году адбыліся выбары ў Часовы Сойм Сярэдняй Літвы, які 20 лютага 1922 году пастанавіў далучыць Віленскую зямлю да міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. === Цэнтар беларускага нацыянальна-вызвольнага руху === [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1931).jpg|значак|Хор [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюзу]] пры [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] на чале з [[Рыгор Шырма|Рыгорам Шырмам]] і з удзелам [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]], 1931 г.]] [[Файл:Vilenskaja biełaruskaja gimnazija-1.jpg|значак|Сьвяткаваньне ўгодкаў абвяшчэньня [[БНР]] у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], 1935 г.]] У складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі Вільня стала цэнтрам нацыянальна-вызвольнага руху ў Заходняй Беларусі. З 1921 году тут дзеяла [[Таварыства беларускай школы]], якое выдавала Бюлетэнь ТБШ, часопіс [[Беларускі летапіс (1933)|Беларускі летапіс]] і газэту [[Шлях (1932)|Шлях]]) і Беларускі каапэратыўны банк з аддзеламі ў Пінску і Глыбокім. Студэнты-беларусы стварылі [[Беларускі студэнцкі саюз]], які выдаваў часопісы [[Наш Шлях (часопіс)|Наш Шлях]] і [[Студэнцкая думка (Вільня)|Студэнцкая думка]]. Дзеялі [[Беларускі народны тэатар]], працаваў [[Беларускі музэй у Вільні|Беларускі музэй]]. Таварыства [[Беларуская хатка ў Вільні]] выдавала часопіс [[Беларуская хата (1926)|Беларуская хатка]] (1926), таварыства [[Радом]] — газэту [[Беларускі дзень]] (1927—1928). У 1927 годзе існавала арганізацыя маладых пісьменьнікаў і мастакоў Заходняй Беларусі [[Веснаход]]. У сярэдзіне 1920-х гадоў у Вільні знаходзілася кіраўніцтва [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]], якая выдавала газэты [[Жыцьцё беларуса]], [[Беларуская Ніва (1925)|Беларуская ніва]], [[Беларуская справа]], [[Наш голос (1927)|Наш голос]], [[Наша воля (1927)|Наша воля]], [[Народны звон (1926)|Народны звон]], часопіс [[Маланка (часопіс)|Маланка]] і іншыя. У 1925 годзе паслы сойму [[Васіль Рагуля|В. Рагуля]] і [[Фабіян Ярэміч|Ф. Ярэміч]] заснавалі ў Вільні [[Беларускі сялянскі саюз]], які выдаваў газэту [[Сялянская Ніва]], [[Ян Станкевіч|Я. Станкевіч]] — [[Беларуская сялянская партыя|Беларускую сялянскую партыю]] і яе газэту [[Народ (газэта)|Народ]]. Актывізавалася дзейнінасьць беларускіх каталікоў і праваслаўных, якія выдавалі часопісы і газэты [[Праваслаўны беларус]], [[Беларуская зарніца]], [[Сьветач Беларусі]], [[Хрысьціянская Думка]], выходзіла ўніяцкая газэта [[Да Злучэньня!]] Агулам выдаваліся больш за 100 беларускіх газэтаў і часопісаў. Паводле статыстычных зьвестак, пададзеных Віленскім унівэрсытэтам у 1928 годзе, паводле калькасьці і накладу пэрыядычных выданьняў у Вільні беларусы займалі другое месца пасьля палякаў, якім належала дзяржаўная ўлада, тым часам летувісы займалі толькі пятае месца — пасьля жыдоўскага і расейскага друку<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 369.</ref>. У 1930-я гады польскія ўлады забаранілі дзейнасьць ТБШ і [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытуту гаспадаркі і культуры]], спынілі працу некалькі беларускіх выдавецтваў<ref name="ehb300">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 300.</ref>. === Паміж Беларускай ССР і Летувой === 19 верасьня 1939 году згодна [[Пакт Молатава-Рыбэнтропа|пактам Молатава-Рыбэнтропа]] ў Вільню ўвайшлі савецкія войскі, утварылася [[Віленская вобласьць]]. 22 верасьня па-беларуску пачала выходзіць газэта «[[Віленская праўда (1939)|Віленская праўда]]», таксама ў Вільні разьмясьцілася рэдакцыя галоўнай савецкай газэты для [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] — «[[Свабодная Беларусь]]». 24 верасьня ў актавай залі Віленскай беларускай гімназіі адбылася афіцыйная ўрачыстасьць з нагоды далучэньня Вільні да Беларусі. Каб задаволіць попыт на беларускамоўнае навучаньне ў гімназіі арганізавалі дзесяць паралельных клясаў, а неўзабаве выйшла пастанова ўладаў аб адкрыцьці [[Віленская беларуская гімназія|Другой Віленскай беларускай гімназіі]]. На [[Лукіскі пляц|Лукіскім пляцы]] адбыўся мітынг з удзелам 75 тысячаў месьцічаў, у рэзалюцыі якога гаварылася, што працоўныя Вільні галасуюць за ўваходжаньне ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 377.</ref>. Па таемным пераразьмеркаваньні зонаў уплыву паміж [[Трэці Райх|Трэцім Райхам]] і [[СССР]] (28 верасьня 1939 году) 10 кастрычніка 1939 году адбылося падпісаньне [[савецка-летувіская дамова 1939 году|савецка-летувіскай дамовы]] аб перадачы Летуве Вільні і Віленскай вобласьці. У БССР дамова не публікавалася да 1 лістапада<ref name="Arlou-2012-379">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 379.</ref> (у дзень яе складаньня газэта «[[Звязда]]» апублікавала карэспандэнцыю, дзе паведамлялася, як віленчукі рыхтуюцца да выбараў дэпутатаў у Народны сход Заходняй Беларусі)<ref name="Arlou-2012-379"/>. 12 кастрычніка 1939 году старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі [[Васіль Захарка]] накіраваў пратэст прэзыдэнту Летувы [[Антанас Сьмятона|Антанасу Сьмятоне]] супраць падпісаньня дамовы «аб пераходзе да Летувы беларускага места Вільні і беларускіх зямель Віленскай вобласьці», у якой паказаў на адказнасьць Летувы перад беларускім народам за гэты акт. 22 кастрычніка 1939 году [[Вячаслаў Молатаў|Молатаў]] заявіў [[Наткевіч]]у, што СССР супраць зьмяненьняў граніцы, усталяваных дамовай ад 10 кастрычніка 1939 году, але не пярэчыць супраць таго, каб летувісы, якія жадаюць выехаць з Заходняй Беларусі ў Летуву, зрабілі гэта<ref name="ЭГБ-195">{{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 195.</ref>. Прытым падрыхтоўка, падпісаньне і ратыфікацыя дамовы ажыцьцяўляліся без удзелу ўпаўнаважаных прадстаўнікоў БССР, яна не абмяркоўваўся ў вышэйшых органах дзяржаўнай улады Беларусі, дамова парушала палажэньні Канстытуцыі СССР 1936 году і Канстытуцыі БССР 1937 году, якія патрабавалі згоды саюзнай рэспублікі на зьмяненьне яе граніц. З пункту гледжаньня міжнароднага права дамова была чарговым падзелам тэрыторыі Беларусі<ref>{{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 197.</ref>. Супраць далучэньня Вільні і Віленшчыны да Летувы выступіў урад Польшчы, не падтрымалі дамовы [[Ангельшчына]] і [[Францыя]]. Па падпісаньні дамовы зь летувісамі [[НКВД]] арыштавала шэраг беларускіх дзеячоў у Вільні — [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]], [[Уладзімер Самойла|Уладзімера Самойлу]], [[Макар Краўцоў|Макара Краўцова]], [[Янка Пазьняк|Янку Пазьняка]], [[Вячаслаў Багдановіч|Вячаслава Багдановіча]], [[Сяргей Бусел|Сяргея Бусла]], [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч|Вінцэнта Жук-Грышкевіча]], [[Антон Неканда-Трэпка|Антона Неканда-Трэпку]] і іншых<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 380.</ref>. === Другая сусьветная вайна === [[Файл:Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|значак|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы (Вільня — частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі, заселенай беларусамі]]), складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г.]] 27 кастрычніка 1939 году летувіскія войскі ўвайшлі ў Вільню, а 28 кастрычніка адбылася афіцыйная цырымонія сустрэчы летувіскіх войскаў. У сьнежні 1939 году прэм’ер-міністар Летувы заявіў, што «Вільня і Віленскі край хоць ускосна, заваяваныя нашай арміяй»<ref name="ЭГБ-195"/>. Тым часам узамен за далучэньне Вільні летувісы пагадзіліся разьмясьціць у сваёй краіне савецкія вайсковыя базы<ref name="Arlou-2012-379"/>. 3 жніўня 1940 году па ўльтыматуме [[СССР]] Летува бяз збройнага супраціву ўвайшла ў яго склад, Вільня стала сталіцай [[Летувіская ССР|Летувіскае ССР]]. Неўзабаве Віленскую беларускую гімназія пераўтварылі сьпярша ў прагімназію, а потым — у няпоўную сярэднюю школу, а Беларускі музэй далучылі да Акадэміі навук Летувіскай ССР. За часамі [[Другая сусьветная вайна|Другой Сусьветнай Вайны]] 24 чэрвеня 1941 году Вільню акупавалі войскі [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]], якія перадалі места пад уладу летувіскай адміністрацыі. Нацысты з дапамогай летувіскіх добраахвотнікаў забілі ў [[Віленскае гета|Віленскім гета]] 95% усіх жыдоў Вільні. Нягледзячы на карныя антыбеларускія акцыі з боку [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], летувіскіх паліцыйных фармаваньняў і дывэрсантаў НКВД, у Вільні запрацавалі некалькі пачатковых беларускіх школаў, гімназія і настаўніцкая сэмінарыя, аднавіў дзейнасьць Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча, пачала выдавацца газэта «[[Беларускі голас (1942)|Беларускі голас]]». Пад прыкрыцьцём дазволенага немцамі [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэту]] дзеяў віленскі камітэт падпольнай [[Беларуская незалежніцкая партыя|Беларускай незалежніцкай партыі]], што мела на мэце ўтварыць адзіны нацыянальны фронт дзеля змаганьня з нацыстамі і бальшавікамі за незалежную Беларусь<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 383.</ref>. У лютым 1944 году ўлады Трэцяга Райху з улікам этнічнага і гістарычнага аспэктаў перадалі Вільню і Віленшчыну ў склад [[Генэральная акруга Беларусь|Генэральнай акругі Беларусь]] (разам зь [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчынай]], [[Пінскі павет|Піншчынай]] і [[Мазырскі павет|Мазыршчынай]])<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 384.</ref>. 13 ліпеня 1944 году места занялі савецкія войскі. [[Лаўрэнці Берыя]], які тады ачольваў [[НКВД]], пісаў [[Ёсіф Сталін|Сталіну]]: {{Цытата|Стаўленьне насельніцтва да вызваленьня Вільні з-пад нямецкай улады станоўчае. Насельніцтва выказвае задавальненьне, што імша ў касьцёлах будзе цяпер служыцца па-польску, а не па-летувіску. Насельніцтва таксама спадзяецца, што Вільня будзе далучаная да Заходняй Беларусі — абы не да Летувы.}} === У складзе Летувы === Нягледзячы на меркаваньне віленчукоў і боязнь летувісаў страціць Вільню праз факты масавай супрацы з нацыстамі, Сталін пастанавіў пакінуць места Летувіскай ССР<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 385.</ref>. Па вайне летувіскія ўлады зачынілі беларускую гімназію і настаўніцкую сэмінарыю, а Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча ліквідавалі і фактычна разрабавалі — большая частка яго збораў трапіла ў летувіскія музэйныя фонды і бібліятэку Акадэміі навук Летувы<ref name="Arlou-2012-386">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 386.</ref>. Да 10 жніўня 1946 году 86,9 тыс. жыхароў Вільні і Віленшчыны запісалася палякамі і выехала з СССР у Польшчу, пазьней — яшчэ каля 24 тысячаў. У 1944—1946 гадох у места перасялілі каля 100 тысячаў этнічных летувісаў, агулам да пачатку 1950-х гадоў — каля 150 тысячаў<ref name="be174">{{Літаратура/БелЭн|4к}} С. 174.</ref>. Гэты працэс працягваўся і ў наступныя дзесяцігодзьдзі<ref name="ehb302">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 302.</ref>. Адначасна праводзілася масавая палянізацыя беларусаў-каталікоў<ref name="be174"/>. На ўзгадненьне з Масквой і камуністычнай Польшчай летувіскія ўлады замест беларускіх школаў насаджалі польскія і расейскія, колькасьць студэнтаў-беларусаў у летувіскім Віленскім унівэрсытэце не перавышала 1%<ref name="Arlou-2012-386"/>. У гэты ж час савецкія ўлады цалкам спынілі ўсякае беларускае культурнае і палітычнае жыцьцё. Практычна ўсе беларускія дзеячы і іхныя радзіны трапілі пад арышты і дэпартацыю<ref name="be174"/><ref name="ehb301">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 301.</ref>. Рэшта беларусаў цярпела дыскрымінацыю пры ўладкаваньне на дзяржаўную службу, сярод іх значна павялічылася беспрацоўе<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 382.</ref>. З канца 1980-х гадоў Вільня стала галоўным цэнтрам руху за незалежнасьць Летувы, абвешчанай 11 сакавіка 1991 году. У месьце стварылі Таварыства беларускай культуры (1987 год), клюб аматараў беларускай народнай творчасьці «Сябрына» і іншыя. У студзені 1989 году ў Вільні прайшоў другі вальны сойм беларускіх суполак, у чэрвені таго ж году — першы зьезд [[Беларускі Народны Фронт|Беларускага Народнага Фронту]]. Пытаньне аб законнасьці і правамоцнасьці перадачы Віленскай вобласьці і іншых беларускіх зямель Летуве зноў узьнікла ў канцы 1980 — пачатку 1990-х гадоў у зьвязку з дэзынтэграцыяй Савецкага Саюзу. 29 сакавіка 1990 году Прэзыдыюм Вярхоўнага савету БССР прыняў заяву, у якой гаварылася, што Беларусь у выпадку выхаду Летувы са складу СССР будзе патрабаваць вярнуць ёй беларускія землі — места Вільню і Віленскую вобласьць, Сьвянцянскі і часткі тэрыторыі 5-і іншых раёнаў Летувы. Гэту заяву фактычна падтрымаў прэзыдэнт СССР [[Міхаіл Гарбачоў]], якія адзначыў на прэс-канфэрэнцыі ў [[Вашынгтон (горад)|Вашынгтоне]] 3 чэрвеня 1990 году, што тэрыторыя Летувы ўлучае ў сябе некалькі рэгіёнаў, якія раней належалі Беларусі<ref name="ЭГБ-195"/>. Аднак па распадзе СССР Вільня засталася сталіцай незалежнае Летувіскае Рэспублікі. Як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], ультыматыўная заява з боку Вярхоўнага савету БССР, кантраляванага камуністамі, што дзесяцігодзьдзямі праводзілі палітыку [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі Беларусі]], напраўду была спробай Масквы стварыць яшчэ адзін ваенны канфлікт кшталту [[Карабаская вайна|Карабаху]] або [[Прыднястроўскі канфлікт|Прыднястроўя]]е<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 370.</ref>. Калі ў 1992 годзе вялікая група грамадзкіх і культурных дзеячоў зьвярнулася да таго ж самага Вярхоўнага савету з просьбай абмеркаваць стварэньне супольнай камісіі дзеля распрацоўкі варыянту-кампрамісу будучага ўладкаваньня Вільні і Віленшчыны (статус самакіраваньня, вольнага места, незалежнай ад Летувы і Беларусі зоны або аўтаноміі) з запросінамі экспэртаў-назіральнікаў Рады Бясьпекі ААН, то кіраўніцтва Вярхоўнага савету нават не паставіла гэтага пытаньня на разгляд<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 371.</ref>. У 1991 годзе ў Вільні аднавілася выданьне газэты «[[Наша Ніва]]», на факультэце славістыкі Віленскага пэдадагічнага ўнівэрсытэту пачала дзеяць катэдра беларускай мовы, літаратуры і этнакультуры. У 1992 годзе ў месьце ўтварылася Каардынацыйная рада [[Беларускае згуртаваньне ў Летуве|Беларускага згуртаваньня ў Летуве]]. У 1993 годзе аднавілася [[Таварыства беларускай школы]], адкрылася беларуская сярэдняя школа імя Францішка Скарыны. У чэрвені 2005 году зь [[Менск]]у ў Вільню пераехаў [[Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]], які знаходзіцца ў летувіскай сталіцы на правах унівэрсытэту ў выгнаньні, адначасна маючы ўсе правы эўрапейскай вышэйшай навучальнай установы. У 2009 годзе Вільню абралі Эўрапейскай культурнай сталіцай. У 2015 годзе [[Рэмігіюс Шымашус]] стаў першым беспасярэдне абраным мэрам места<ref>[http://arquivo.pt/wayback/20160518050243/http://www.2013.vrk.lt/2015_savivaldybiu_tarybu_rinkimai/output_lt/rezultatai_vienmand_apygardose2/apygardos_rezultatai7829.html Balsavimo rezultatai], 2013.vrk.lt.</ref>. Па атрыманьні незалежнасьці ў Вільні адрамантавалі многія з старых будынкаў, на беразе [[Вяльля|Вяльлі]] ў гістарычных Сьніпішках збудавалі новыя камэрцыйныя будынкі. Гэты раён, як чакаецца, стане асноўным адміністрацыйным і дзелавым цэнтрам места. Ён улучае ў сябе сучасныя жылыя і гандлёвыя плошчы з будынкам муніцыпалітэту і 129-мэтровы будынак [[Europa Tower]]. Будаваньне штаб-кватэры [[Swedbank]] стала сымбалем важнасьці скандынаўскіх банкаў у Вільні. У 2008 годзе ў месьце збудавалі комплекс «[[Віленскі бізнэсовы порт]]», адна зь ягоных вежаў у наш час ёсьць пятым вышынёй будынкам у Летуве. На сёньняшні дзень насельніцтва і эканоміка Вільні імкліва расьце. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БелЭн|4}} * [https://web.archive.org/web/20210831202832/https://vilnia-by.com/files/Niezal_s.pdf Беларускія старонкі Вільні = Vilniaus gudų puslapiai] / К. Атаманчык і інш. — Вільня, 2012. — 145 с. * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|3}} * {{Літаратура/Вандроўкі па Вільні}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * {{Артыкул| аўтар = А. Ф. Зѣнкович. | загаловак = Планъ г. Вильны 1648 года. | арыгінал = | спасылка = https://elib.rgo.ru/handle/123456789/213712 | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Записки Сѣверо-Западнаго отдѣла Императорскаго Русскаго географическаго общества. Книжка 4, 1913 | тып = | месца =[[Вільня|Вильна]]| выдавецтва = Типографія Іосифа Завадзкаго | год = 2014| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 190—194 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20101204020503/http://jivebelarus.net/history/gistografia/vilna-vilno-vilnus.html І. Воранаў — Вільня-Вільно-Вільнюс (Гісторыя аднаго горада)] {{Гістарычныя мясцовасьці Вільні}} [[Катэгорыя:Гісторыя Вільні| ]] 5mk9l0h0xdim4ctqz5hoaipfu2sir86 2678289 2678288 2026-07-08T22:31:07Z ~2026-38974-75 98784 /* Раньнія часы */ 2678289 wikitext text/x-wiki [[Файл:Widaw in German, Vilna in Italian, Wilenski in Lithuanian (Belarusian), Wilna in Polish, Vilne in French, Vilna in Latin (V. Coronelli, 1690) (2).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] ([[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыя]], 1690 г.) з назвамі Вільні на розных мовах: ''Widaw'' на нямецкай, ''Vilna'' на італьянскай, ''Wilenski'' [горад, замак] на літоўскай ([[Старабеларуская мова|беларускай]] — мове [[ліцьвіны|ліцьвінаў]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 147.</ref>), ''Wilna'' на польскай, ''Vilne'' на францускай, ''Vilna'' на лаціне<ref name="Briedis-2009">Briedis L. Vilnius: City of Strangers. — Central European University Press, 2009. P. 15.</ref>]] '''[[Вільня]]''' — другая (пасьля [[Наваградак|Наваградку]]) сталіца [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], цэнтар [[Віленскі павет (ВКЛ)|гістарычнага рэгіёну]], на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. Даўняя сталіца [[беларусы|беларусаў]], якая мае вялізнае значэньне ў [[Гісторыя Беларусі|беларускай гісторыі]] і культуры. Скарбніца помнікаў архітэктуры самабытнага ў кантэксьце агульнаэўрапейскага мастацтва стылю [[віленскае барока|віленскага барока]]. Тут захаваўся комплекс [[Старое Места (Вільня)|Старога Места]], улучаны ў [[Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО|Сьпіс сусьветнай спадчыны]] [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры|ЮНЭСКО]]. Дзее найстарэйшы ў [[Беларусь|Беларусі]]<ref>[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Калі быў заснаваны першы ўніверсітэт на Беларусі? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 40.</ref> і Летуве [[Віленскі ўнівэрсытэт|ўнівэрсытэт]]. У наш час палітычны, эканамічны, сацыяльны, культурны і навуковы цэнтар Летувы. == Раньнія часы == Згодна з археалягічнымі дасьледаваньнямі, у XI—XII стагодзьдзях каля падэшвы [[Замкавая гара (Вільня)|Замкавай гары]] існаваў [[замак|горад]], заснаваны [[крывічы|крывічамі]] ў сутоцы рэк, які паводле славянскай традыцыі атрымаў назву ад меншай ракі Вільні. Не пазьней за другую палову XII ст. ён стаў сталіцаю [[Віленскае княства|ўдзельнага княства]] [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]]. У ім валадарылі прадстаўнікі полацкай княскай дынастыі: у 1070 годзе — [[Расьціслаў Рагвалодавіч]], а па 1129 годзе — ягоныя сыны<ref name="ehb293">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 293.</ref>. Ад пачатку паселішча разьмяшчалася на Крывой (Лысай) гары, што дала яму назву Крывы горад (Крывы замак). Крывы горад упамінаецца ў гістарычных крыніцах яшчэ ў XIV ст. Нямецкія хронікі называюць Крывы горад таксама «горадам [[Русіны|Русінскім]]» («civitas Ruthenica»). Пад аховай Крывога гораду на левым беразе ракі Вільні і вакол Крывой гары, на якой пазьней узьнік Верхні замак, утварылася паселішча. Археолягі выявілі тут культурны пляст таўшчынёй каля 8 мэтраў, ніжні ярус якога датуецца XIII стагодзьдзем<ref name="ehb293"/>. Некаторыя дасьледнікі бачаць ў рэштках мураваных пабудовах на паўднёвы захад ад Замкавай гары паганскае капішча і катэдральны касьцёл і датуюць іх XIII стагодзьдзем, што аднак патрабуе дадатковых аргумэнтаў<ref name="evkl444">[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Вільня // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С 441.</ref>. Згодна з паданьнем, занатаваным у некаторых гістарычных крыніцах, яшчэ да таго, як Вільня стала [[замак|горадам]], на яе месцы, паводле паганскага звычаю, спальвалі князёў і баяраў. Гэты звычай нібы заснаваў мітычны князь [[Сьвятарог]]<ref>[[Павал Урбан|Урбан П.]] Старажытныя ліцьвіны: Мова. Паходжаньне. Этнічная прыналежнасьць. — Менск: Тэхналогія, 2003. С. 75.</ref> (Сьвінтарог, Швінтарог), які папрасіў свайго сына [[Скірмунты|Скірманта]] спаліць цела па сваёй сьмерці. Некаторыя дасьледнікі мяркуюць, што тут, сапраўды, спальвалі целы тагачаснай пляменнай арыстакратыі, што лічыцца сьведчаньнем працэсаў цэнтралізацыі. На думку Ўл. Тапарова, Сьвятарогам першапачаткова называлі месца, дзе спальвалі целы, а потым у працэсе міталягізацыі назва месца ўвасобілася ў імя князя<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 16—18, 28—30.</ref>. У 1264 годзе Віленскае княства далучылася да Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 128—129.</ref>. Вынікі генэтычнага аналізу старажытнага хрысьціянскага нэкропалю ў цэнтры Вільні (рог вуліцаў [[Вуліца Бакшта|Бакшты]] і [[Спаская вуліца (Вільня)|Спаскай]]), першыя пахаваньні на якім датуюцца сярэдзінай XIII стагодзьдзя, засьведчылі нелетувіскае паходжаньне нябожчыкаў: з 9 раньніх мужчынскіх геномаў 5 індывідаў (больш за палову) мелі [[Гаплягрупа|гаплягрупу]] [[Дэзоксырыбануклійная кісьля|ДНК]] [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] [[Гаплягрупа I2|I2a1]], тым часам тыпова летувіскую [[Гаплягрупа N (Y-ДНК)|гаплягрупу N]] меў толькі адзін зь нябожчыкаў<ref>[https://sakavik.net/2026/07/05/%d1%81%d0%bb%d0%b0%d0%b2%d1%8f%d0%bd%d0%b5-%d1%86%d1%96-%d1%85%d1%80%d1%8b%d1%81%d1%86%d1%96%d1%8f%d0%bd%d1%96%d0%b7%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d1%8b%d1%8f-%d0%b1%d0%b0%d0%bb%d1%82%d1%8b-%d0%b3%d0%b5/ Славяне ці хрысціянізаваныя балты? Генетыка дазволіла вырашыць спрэчку пра тое, хто пахаваны на старажытным некропалі ў Вільні], Часопіс «Культура. Нацыя», 5 ліпеня 2026 г.</ref>. <gallery caption="Старая графіка Вільні" widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia. Вільня (1370-90).jpg|Фрагмэнт мапы, {{nowrap|1370—1390 гг.}} Vilnia. Вільня (T. Makoŭski, 1600).jpg|Гравюра [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскага]], каля 1600 г. Vilenskija zamki. Віленскія замкі (T. Makoŭski, 1600).jpg|[[Комплекс віленскіх замкаў|Віленскія замкі]]. Т. Макоўскі, каля 1600 г. Vilenskija zamki. Віленскія замкі (T. Makoŭski, 1604).jpg|Замкі і [[Віленская ратуша|ратуша]]. Т. Макоўскі, 1604 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Radzivił. Вільня, Радзівіл (C. Götke, 1666).jpg|Панарама места на [[радзівілы|радзівілаўскай]] гравюры, 1666 г. Vilnia. Вільня (1684).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Казімер Ягелончык|Казімера]] з жонкай, 1684 г. Vilnia. Вільня (1710).jpg|Мор у Вільні, 1710 г. Vilnia. Вільня (1719).jpg|Мапа места, 1719 г. </gallery> == Вялікае Княства Літоўскае == [[Файл:Грамата_Жыгімонта_(Сігізмунда)_ад_27_верасня_1432_месцічам_Віленскім.jpg|міні|Грамата [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта I]] (1432 г.) «''Віленскім месьцічам веры рымскае і рускім, што суць рускае веры''» — сьведчаньне канфэсійнасьці назвы «[[Русіны (гістарычны этнонім)|рускія]]», пад якой разумелі [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Кіеўская мітраполія|рускай веры]]<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 57.</ref>]] Паводле легенды, што трапіла ў некаторыя хронікі, Вільню заснаваў вялікі князь [[Гедзімін]]. Ён ўпаляваў на высокай гары [[тур]]а, па чым спыніўся на начлег у даліне Сьвятога Рога. Уночы Гедзімін сьніў вялізнага жалезнага воўка на гары, які выў як сотня ваўкоў. Уранку князь зьвярнуўся да паганскага вяшчуна [[Лідзейка|Лідзейкі]], каб той патлумачыў сон. Лідзейка сказаў, што воўк азначае замак і места, якія тут збудуе князь, а ягонае выцьцё — славу, якая пашырыцца на ўвесь сьвет дзякуючы жыхарам гэтага места. Паданьне сьцьвярджае, што Гедзімін прыслухаўся да Лідзейкі і ў 1323 годзе збудаваў на гары замак і заснаваў места<ref>Топоров B. H. Vilnius, Wilno, Вильна: город и миф // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 40—44.</ref>. У наш час летувіскія ўлады разглядаюць гэты год як афіцыйны час заснаваньня Вільні. [[Файл:Vilnius - map by Braun Hogenberg (middle size) (34065617).jpg|міні|Мапа Вільні, 1576 г.]] Назва ''Вільня'' ўпершыню сустракаецца ў грамаце да [[Ганза|ганзейскіх местаў]] [[Любэк]]у, [[Брэмэн]]у, [[Магдэбург]]у і [[Кёльн]]у ад 25 студзеня 1323 году, дзе гаворыцца што Вільня існавала з даўніх часоў<ref name="ehb293"/>. З дакумэнта вынікае, што ўжо ў 1321 годзе тут былі касьцёлы дамініканаў (спалены прускімі крыжакамі) і францішканаў. Яшчэ раней у Вільні існавалі цэрквы, адну зь якіх — Сьвятога Мікалая збудавалі за часамі Гедзіміна<ref name="ehb293"/>. [[Файл:Vilnia. Вільня (XVII).jpg|значак|Панарама Вільні, гравюра XVII ст.]] Вялікі князь Гедзімін перанёс з Наваградку ў Вільню сталіцу Вялікага Княства Літоўскага. Як сталічнае места з замкам і вялікакняскім палацам Вільня ўпамінаецца ў мірнай дамове Вялікага Княства Літоўскага з Інфлянцкім ордэнам і местам Рыгай ад 2 кастрычніка 1323 году<ref name="ehb293"/>. Перанос сталіцы ў адзін з [[замак|гарадоў]] Полацкай зямлі падкрэсьліваеў набыцьцё Полацкам асаблівай вагі ў Вялікім Княстве Літоўскім<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 44.</ref>. [[Файл:Vilnia. Вільня (1686).jpg|значак|Панарама, гравюра XVII ст.]] За вялікім князем [[Альгерд]]ам (1345—1377) у Вільні збудавалі цэрквы Прачысьценскую, Пятніцкую, Траецкую, на Верхнім замку і, відаць, Духаўскую<ref name="ehb293"/>. Пры вялікакняскай канцылярыі з XIV ст. дзеяў дзяржаўны архіў. У гэты час пачала фармавацца новая плянавальная структура места, абмежаваная рэкамі Вяльлёй, Вільняй і Качаргой. З канца XIV ст. пры манастырах і кляштарах пачалі стварацца школы і бібліятэкі. У 1383 годзе ў Вільні ўпамінаецца [[Рускі Горад (Вільня)|Рускі Горад]]{{Заўвага|У [[Лацінская мова|лацінскім]] перакладзе [[Хроніка Віганда|Хронікі Віганда]], складзенай у 1393—1394 гадох, захавалася характарыстыка Вільні як ''civitas Rutenica'' або гораду, заснаванага [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 82—83.</ref>}} як частка пасаду на ўсход ад пазьнейшых [[Вуліца Замкавая (Вільня)|Замкавай]] і [[Вуліца Вялікая (Вільня)|Вялікай]] вуліцаў. Да канца XVIII ст. гэтая мясцовасьць была [[юрыдыка]]й праваслаўных мітрапалітаў [[Канстантынопальскі патрыярхат|Канстантынопальскага патрыярхату]], пазьней [[Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія (уніяцкая)|Кіеўскай, галіцкай і ўсяе Русі мітраполіі]] [[Сьвяты Пасад|Сьвятога Пасаду]]<ref name="evkl444"/>. [[Файл:Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (P. Rossi, 1763).jpg|значак|Старая [[Віленская ратуша|ратуша]], 1763 г.]] 22 сакавіка 1387 году Вільня першай у Вялікім Княстве Літоўскім атрымала [[Магдэбурскае права]], што станоўча паўплывала на эканамічнае разьвіцьцё места. Гэта ўзмацніла і пашырыла гандлёвыя зьвязкі зь местамі Ганзы і [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]]. Вільня пачала выкарыстоўваць герб з выявай Сьвятога Хрыстафора, які пераходзіць цераз раку зь дзіцём-[[Ісус Хрыстос|Ісусам]] на плячах. У гэтыя ж часы тут пачалі ўтварацца рамесныя цэхі, якія тады называліся брацтвамі. Пад 1392 годам упамінаецца [[войт]] пад прозьвішчам Вышка, хоць местам у тыя часы фактычна кіраваў вялікакняскі [[цівун]]. [[Файл:Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (F. Smuglevič, 1785-86).jpg|значак|[[Антокаль]]. [[Францішак Смуглевіч|Ф. Смуглевіч]], 1785 г.]] Вільня моцна пацярпела ад набегаў крыжакоў у 1321, 1365, 1375 і іншыя гады. У 1377 годзе яны спалілі частку места. У 1390 годзе па 6-дзённай аблозе крыжакі пад камандаю [[Энгельгарт Рабэ|Энгельгарта Рабэ]] атачылі і па штурме 4 жніўня захапілі Крывы замак, аднак ня здолелі ўзяць Ніжні замак. У зацятай разьні, пад мечамі крыжакоў і іхных хаўрусьнікаў — [[жамойты|жамойтаў]], загінула некалькі тысячаў абаронцаў<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 133.</ref>. У 1391 годзе напад паўтарыўся і прывёў да сутыкненьня ў прадмесьці Вільні. У 1399 годзе гросмайстар [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] [[Конрад Валенрод]] па трохмесячнай аблозе захапіў места і спаліў яго, але замак ня ўзяў. Ягонае войска, забіўшы больш за 14 000 жыхароў, адышло. У 1402 годзе захопнікі зноў падыйшлі пад Вільню, але на гэты раз іх ушчэнт разьбіў [[Вітаўт]]. У 1399 і 1419 гадох места моцна пацярпела ад пажараў. [[Файл:Vilnia, Zamkavaja-Katedralny. Вільня, Замкавая-Катэдральны (P. Rossi, 1796).jpg|значак|Панарама Вільні, 1796 г.]] Паводле францускага падарожніка [[Жыльбэр дэ Лянуа|Жыльбэра дэ Лянуа]], у 1413 годзе Вільня ня мела ўмацаваньняў. Места выцягнулася вузкай палосай уздоўж ракі Вільні і мела драўляную забудову, сярод якой трапляліся мураваныя цэрквы і касьцёлы. На высокай пясковай гары месьціўся замак, умацаваны «каменьнем, зямлёй і мурам». У гэты час у Вільні жыло шмат купцоў і рамесьнікаў. Тут дзеяў рачны порт. У 1440-я гады ў месьце два разы на год праводзіліся кірмашы. Тутэйшыя купцы мелі права бязмытнага гандлю на ўсёй тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага. [[Файл:Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (P. Rossi, 1797).jpg|значак|[[Ніжні замак (Вільня)|Ніжні замак]], 1797 г.]] У 1401 годзе ў Вільні падпісалі [[Віленска-Радамская унія|Віленска-Радамскую унію]], якая юрыдычна замацавала зьвяз Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага ў змаганьні зь нямецкай агрэсіяй. У 1413 годзе яна стала сталіцай [[Віленскае ваяводзтва|ваяводзтва]], з 1416 году тут знаходзілася рэзыдэнцыя [[Літоўская праваслаўная мітраполія|праваслаўнага мітрапаліта Вялікага Княства Літоўскага]]. Паступова Вільня набыла статус важнага палітычнага цэнтру Ўсходняй Эўропы. У 1432 годзе вялікі князь афіцыйна прызначыў у Вільню войта, у гэты ж час утварылася меская рада. У яе склад уваходзілі 24 райцы і 12 бурмістраў, якія пароўну падзяляліся на «лавіцу рускую» (праваслаўных, пазьней уніятаў) і «лавіцу рымскую» (рыма-каталікоў)<ref name="evkl444"/>. У 1533 годзе службовыя абавязкі ў магістраце выконвалі бурмітры і райцы Рыгор Мэка, Гаўрыла Аліфаровіч, Мікола Сяльковіч, Адашка Семяновіч, Юры Нястука і Васіль Фядкевіч. Усе яны мелі [[беларусы|беларускае паходжаньне]]<ref name="ehb294">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 294.</ref>. [[Файл:Vilnia, Antokal, Sapieha. Вільня, Антокаль, Сапега (J. Šołma, 1819).jpg|значак|Палац Сапегаў. Я. Шолма, 1819 г.]] У ХV ст. у Вільні збудавалі пэрліну [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]] — [[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|касьцёл Сьвятой Ганны]], фундатаркай якога была другая жонка Вітаўта — смаленская князёўна [[Ганна Сьвятаслаўна]]. 4 сакавіка 1484 году ў Вільні памёр [[княжыч Казімер]], пахаваны там. Ён лічыцца сьвятым і заступнікам Вялікага Княства Літоўскага. У 1492 годзе ў Вільні заснавалі [[Віленская мынца|мынцу]] і першую аптэку. З канца XV ст. у глыб Вялікага Княства Літоўскага пачалі рабіць набегі татары і маскавіты, што стварала небясьпеку для сталіцы. У зьвязку з гэтым магістрат пастанавіў збудаваць вакол места [[Віленскія гарадзкія ўмацаваньні|абарончы мур]], урачыстая закладка якога адбылася 23 красавіка 1498 году. Сьпярша збудавалі 5 брамаў — Віленскую, Троцкую, Траецкую, Спаскую і Замкавую, пазьней зьявіліся яшчэ 5 брамаў — Татарская, Рудніцкая, Субач, Бэрнардынская і Мокрая. Будаваньне муру скончылася ў 1522 годзе, ягоная даўжыня склала 2,4 км. У XVI ст. адбываўся далейшы росквіт Вільні: тут зьявіліся раскошныя палацы Радзівілаў, Хадкевічаў, Сапегаў, Астроскіх, Кішкаў і іншых магнатаў. На актывізацыю мураванага будаваньня паўплывалі таксама пажары ў 1419, 1513, 1520, 1530 і 1557 гадох. У XVI ст. колькасьць 2- і 3-павярховых камяніцаў дасягнула сотні, сфармавалася радыяльная сыстэма вуліцаў. Паводле сьведчаньня сучасьнікаў, у 1517 годзе Вільня велічынёй раўнялася Кракаву з усімі ягонымі прадмесьцямі. Аднак дамы ў Вільні не прымыкалі адзін да аднаго ўшчыльную, як у польскіх местах, а аддзяляліся агародамі, садамі і прысадамі<ref name="ehb294"/>. У 1511 годзе ў месьце дзеялі 14 цэркваў (у тым ліку Міколы Перанесенская, Міколы Ўсьпенская, Кацярынінская, Спаская, Прачысьценская, Міхайлаўская, Раства, Іванаўская, Пятніцкая, Казьмадзям’янаўская, Юр’еўская на Росах, саборная Петрапаўлаўская на Зарэччы, манастыр Сьвятой Тройцы) і 7 касьцёлаў. У 1514 годзе па пераможнай [[Бітва пад Воршай|Аршанскай бітве]] ў Вільні зь вялікім трыюмфам сустрэлі князя [[Канстантын Астроскі|Канстантына Астроскага]]. У падзяку Богу і ў гонар перамогі над маскоўскімі войскамі ён збудаваў на месцы старажытных драўляных Траецкай і Мікалаеўскай цэркваў мураваныя. Каля 1522 году ў Вільні пачала працаваць першая ўва Ўсходняй Эўропе друкарня [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]], які выдаў тут «[[Малая падарожная кніжка (1522)|Малую падарожную кніжку]]» (каля 1522 году) і «[[Апостал (1525)|Апостал]]» (1525). У 1569 годзе ягоны пасьлядоўнік [[Пётар Мсьціславец|П. Мсьціславец]] заснаваў ў Вільні друкарню з кірылічным шрыфтам. Дом, дзе яна знаходзілася, у 1582 годзе набылі браты [[Мамонічы|Кузьма і Лукаш Мамонічы]], якія выдалі тут [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году]], [[Трыбунал абывацелям Вялікага Княства Літоўскага]] (1588) і іншыя помнікі беларускага пісьменства<ref name="ehb295">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 295.</ref>. У 1536 годзе цераз раку Вяльлю перакінулі першы мураваны мост, які пазьней атрымаў назву [[Зялёны мост (Вільня)|Зялёнага]]. З 1524 году пачала дзеяць паперня, каля 1540 году — арсэнал і [[людвісарня]], зь сярэдзіны XVI ст. — вадаправод у драўляных трубах. У 1547 годзе Марцін Палецкі заснаваў шкляную гуту. У 1596 годзе ў Вільні было 15 цэркваў, 14 касьцёлаў, адзін лютэранскі і два кальвінісцкія зборы, а таксама некалькі сынагогаў. Яшчэ ў 1397 годзе ўпамінаецца пра існаваньне школы для дзяцей месьцічаў, якая дзеяла пры Катэдры. Пазьней невялікія школы існавалі пры манастырах. У 1413 годзе Вільню наведаў паплечнік [[Ян Гуса|Я. Гуса]] [[Геранім Праскі]], якога прыняў пры сваім двары вялікі князь Вітаўт. За вялікім князем [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандрам]] (1492—1506) пры Ніжнім замку жылі астраном [[Войцех з Брудзева]] і публіцыст [[Эразм Вітэлі]]. За вялікім князем [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонтам Аўгустам]] (1548—1572) у Вільні адкрылася першая карцінная галерэя і бібліятэка (налічвала больш за 1 тысячу кніг). У 1570 годзе ў Вільні заснавалі [[езуіты|езуіцкі]] калегіюм, які ў 1579 годзе паводле прывілею караля і вялікага князя [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]] і на блаславеньне папы [[Рыгор III (папа рымскі)|Рыгора XIII]] ператварылі ўва ўнівэрсытэт ({{мова-la|Alma academia et universitas Vilnensis societatis JESU}}). У XV—XVI стагодзьдзях у месьце дзеялі 5 праваслаўных брацтваў, найбольшым зь якіх было Траецкае. Апроч [[ліцьвіны|ліцьвінаў]], у Вільні з часоў Альгерда пачалі сяліцца жыды і немцы, за Вітаўтам — крымскія татары, за [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонтам Кейстутавічам]] — палякі і італьянцы. Неўзабаве места стала важным цэнтрам жыдоўскай культуры ўва Ўсходняй Эўропе. З прычыны свайго вялікага духоўнага значэньня Вільня атрымала назву ''Паўночны Ерусалім''. Моцны пажар у 1610 годзе зьнішчыў у Вільні 4700 дамоў, замкі і 10 сакральных будынкаў. Пры падтрымцы [[Сьпіс польскіх манархаў|караля]] і вялікага князя [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]], а таксама [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера]] [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] места аднавілі. Цэнтар Вільні забудоўваўся ў асноўным мураванымі будынкамі, узьніклі новыя вуліцы і пляцы. На 1647 год у месьце было каля 839 крамаў, 37 сакральных будынкаў, 10 друкарняў. [[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе Вільня сьцьвярджаецца часткай [[Белая Русь|Белай Русі]] (''Russia Bianca''), якая цалкам атаясамліваецца зь [[Літва|Літвой]] (''Lituania''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]] Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Вільні і ваколіцаў [[Ліцьвіны|ліцьвінамі]]: «''виленский гость литвин Дема Матвеев''» (1555 год)<ref>Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским государством. Т. 2. — СПб., 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6mAFAAAAYAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C&f=false С. 466].</ref>, «''литвин Виленского повету Абросимка''», «''литвин города Вилны Ян''», «''литвин Виленского повету Сашка''», «''литвин Виленского повету Христофор Рудинской''», «''литвин шляхтич кормовой Виленского повету Матяш Збороцкий''» (усе 1609—1610 гады)<ref name="Мальцев-1960">Мальцев В. П. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVII/1600-1620/Zapisi_o_smerti_sidelcev/text.htm Записки о смерти «тюремных сидельцев» в смоленских тюрьмах в 1609—1610 гг.] // Исторический архив. № 5, 1960.</ref>, «''литвин Виленского повету Федор Косарев, шляхтич''» (1610 год)<ref>Акты исторические, собранные и изданные Археографическою коммиссиею. Т. 2. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gUgPAQAAMAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 358].</ref>, «''литвин Агейка Родионов, Виленского повету''» (1657 год)<ref>Замосковный край в XVII веке: Опыт изследования по истории экономическаго быта Московской Руси. — М., 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=wVyP2xGoSKwC&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 292].</ref>. Тым часам у складзенай у 1621—1622 гадох {{Артыкул у іншым разьдзеле|Палінодыя (трактат)|«Палінодыі»|uk|Палінодія (трактат)}} архімандрыта [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіеўска-Пячэрскай лаўры]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Захар Капысьценскі|Захара Капысьценскага|uk|Захарія Копистенський}} Вільня азначаецца як «''места [[Белая Русь|беларускае]]''»<ref>Белоруссия в эпоху феодализма: Сборник документов и материалов. Т. 1. — Минск, 1959. С. 382.</ref>. За часамі [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] па працяглай аблозе 8 жніўня 1655 году маскоўскія войскі з вулічнымі баямі авалодалі местам, якое па захопе гарэла 17 дзён<ref name="evkl444"/>. 11 ліпеня 1660 году войскі Вялікага Княства Літоўскага на чале з [[Міхал Казімер Пац|М. К. Пацам]] вызвалілі сталіцу. Кіраўніка маскоўскай залогі пакаралі сьмерцю ўласныя салдаты — за катаваньні і масавыя забойствы месьцічаў з асаблівай жорсткасьцю: ''«много людей невинно покарал и на части рассекши, из пушек ими стрелял, иных на кол сажал, беременных женщин на крюках за ребра вешал, и они вися на крюках, рождали младенцев»''<ref name="ehb296"/>. У выніку гэтай вайны Вільня страціла палову насельніцтва, захопнікі зруйнавалі і разрабавалі места. Толькі ў канцы XVII ст. Сапегі, Пацы і Слушкі пачалі адбудоўваць палацы і фундаваць цэрквы і касьцёлы. У [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікую Паўночную вайну]] Вільню двойчы руйнавалі [[Швэцыя|швэдзкія]] войскі, у 1702 і 1707 гадох. Места моцна пацярпела ад мору ў 1709—1711 гадох. Па вайне Вільня паступова адрадзілася. Тут пачалі выходзіць газэты «Кур’ер Літоўскі» («Kurier Litewski») і «Газэта Віленская» («Gazeta Wileńska»). У 1773 годзе па ліквідацыі [[Езуіты|ордэна езуітаў]] утварылася [[Адукацыйная камісія]]. У 1788 годзе Расейская імпэрыя ўвяла свае войскі ў Вільню. У 1794 годзе места стала адным з галоўных цэнтраў [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня Т. Касьцюшкі]]. У ноч на 23 красавіка паўстанцы на чале з [[Якуб Ясінскі|Я. Ясінскім]] узялі ўладу ў свае рукі. Яны раззброілі расейскія войскі і арыштавалі афіцэраў на чале з генэрал-маёрам М. Арсеньевым. Утварылася [[Найвышэйшая Літоўская Рада]]. 19—20 ліпеня Вільні беспасьпяхова штурмавалі расейскія войскі, аднак 11 жніўня яны ўсё ж захапілі места і такім чынам здушылі паўстаньне ў Вялікім Княстве Літоўскім. <gallery caption="Места на акварэлях [[Юзэф Пешка|Юзэфа Пешкі]]" widths="150" heights="150" class="center"> Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (J. Pieška, 1797).jpg|[[Віленская ратуша|Ратуша]], 1797 г. Vilnia, Rynak. Вільня, Рынак (J. Pieška, 1797).jpg|[[Вялікая вуліца (Вільня)|Вялікая вуліца]], 1797 г. Vilenskaja ratuša. Віленская ратуша (J. Pieška, 1808).jpg|Ратуша, 1808 г. Vilnia, Vialikaja. Вільня, Вялікая (J. Pieška, 1808).jpg|Вялікая вуліца, 1808 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Katedra. Вільня, Катэдра (J. Pieška, 1808).jpg|[[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдра]], 1808 г. Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (J. Pieška, 1808).jpg|[[Антокаль]], 1808 г. Vilnia, Zarečča-Papłavy. Вільня, Зарэчча-Паплавы (J. Pieška, 1808).jpg|[[Зарэчча (Вільня)|Зарэчча]], 1808 г. Vilnia, Vialla. Вільня, Вяльля (J. Pieška, 1808).jpg|Рака [[Вяльля]], 1808 г. </gallery> == Пад уладай Расейскай імпэрыі == [[Файл:Vilnia, Rynak. Вільня, Рынак (V. Adam, 1846).jpg|значак|Адступленьне французаў празь Вільню. [[Ян Дамель|Я. Дамель]], 1846 г.]] У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) Вільня апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе стала цэнтрам сьпярша [[Літоўская губэрня|Літоўскай]], потым [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], [[Віленскае генэрал-губэрнатарства|Віленскага генэрал-губэрнатарства]]. У 1797 годзе пры Віленскім унівэрсытэце адкрылася школа прыгожых мастацтваў, пераўтвораная ў 1803 годзе ў факультэт малярства, скульптуры і гравюры. У пачатку XIX ст. Вільня была трэцім велічынёй местам у Расейскай імпэрыі (пасьля [[Масква|Масквы]] і [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]])<ref name="ehb296">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 296.</ref>, тут было больш за 700 мураваных і столькіх ж драўляных будынкаў, 25 касьцёлаў і цэркваў, 23 кляштары і манастыры. У [[вайна 1812 году|вайну 1812 году]] 16 чэрвеня Вільню занялі войскі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]], які 1 ліпеня падпісаў дэкрэт аб стварэньні Часовага Ўраду Вялікага Княства Літоўскага. 28 лістапада места зноў занялі расейскія войскі. Па вайне тут існавалі патрыятычныя таварыствы [[шубраўцы|шубраўцаў]], [[Філяматы|філяматаў]], [[Філярэты|філярэтаў]], «[[Прамяністыя (таварыства)|прамяністых]]». [[Файл:Biełarusy. Беларусы (1885).jpg|значак|[[Беларусы]] на этнаграфічнай мапе Эўропы ([[Парыж]], 1885 г.)]] За часамі [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] у Вільні дзеяў [[Віленскі паўстанцкі камітэт|паўстанцкі камітэт]], арганізоўваліся аддзелы для змаганьня з царскімі войскамі. Па здушэньні паўстаньня ўлады Расейскай імпэрыі зачынілі Віленскі ўнівэрсытэт. На 1835 год Вільня налічвала 10 прадмесьцяў: [[Антокаль]], [[Папоўшчына (Вільня)|Папоўшчыну]], [[Зарэчча (Вільня)|Зарэчча]], [[Паплавы (Вільня)|Паплавы]], [[Росы (Вільня)|Росы]], [[Востры Канец]], [[Руднішкі]], [[Пагулянка (Вільня)|Пагулянку]], [[Лукішкі (Вільня)|Лукішкі]], [[Сьніпішкі (Вільня)|Сьніпішкі]]. У месьце было 1552 дамы і 6 рынкаў, дзеялі 25 касьцёлаў, 20 кляштараў і 7 капліцаў, 2 царквы і 2 манастыры, эвангельскія царква і капліца, мячэт і 4 сынагогі<ref name="ehb297">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 297.</ref>. [[Файл:Открытие памятника Муравьёву.jpg|значак|значак|Урачыстае адкрыцьцё помніка [[Мураўёў-Вешальнік|Мураўёву-вешальніку]], 1898 г.]] У час [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] у Вільні выдавалася газэта «[[Мужыцкая праўда]]», дзеяў Выканаўчы аддзел Літвы. Тут на Лукіскім пляцы 22 сакавіка 1864 году расейскія ўлады пакаралі сьмерцю [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]]. Зь сярэдзіны XIX ст. у Вільні пачала разьвівацца прамысловасьць. У 1860—1862 гадох празь места прайшла чыгунка [[Пецярбург]] — [[Варшава]], у 1874 годзе — [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібаўска-Роменская]]. У 1864 годзе ў Вільні адкрылася першая фабрыка (газавая), пачаў дзеяць чыгуналіцейны завод Цымэрмана. Найбольшае прадпрыемства таго часу — тытунёвае таварыства Дурунчы і Шмемана — утварылася ў 1865 годзе. У пачатку 1880-х гадоў адкрыліся прадпрыемствы мэтала — і дрэваапрацоўкі, гарбарнай, харчовай прамысловасьці. У 1894—1895 гадох у месьце працавалі 286 прадпрыемстваў, у 1906 годзе — 225, у 1914 годзе — 266. У 1897 годзе ўтварылася акцыянэрнае таварыства [[бровар]]а Шопэна, у 1900 годзе пачаў працаваць мэталаапрацоўчы завод. З пачаткам дзейнасьці газавай фабрыкі, цэнтральная частка места асьвятлялася газай (з 1876 году — іншыя вуліцы). У 1879—1882 гадох замест драўлянага водаправоду праклалі жалезны. З 1893 году пачала працаваць [[конка]], з 1896 году — тэлеграфная станцыі і тэлефонная сетка. У 1905 годзе зьявіліся першыя аўтамабілі, у 1908 годзе — [[трамвай]]<ref name="ehb298">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 298.</ref>. У пачатку XX ст. у Вільні дзеялі 31 царква і 3 манастыры, 15 касьцёлаў і 3 кляштары, малельня старавераў, 2 лютэранскія і кальвінскі зборы, 5 сынагогаў і 90 малітоўных дамоў, мячэт. Існавала некалькі навучальных установаў, у тым ліку настаўніцкі інстытут, 2 мужчынскія і 1 жаночая гімназія, рэальная, меская, чыгуначная, клясычная, пяхотна-юнкерская, камэрцыйная і хіміка-тэхналягічная вучэльні, паштова-тэлеграфная школа, Літоўская духоўная і Рымска-каталіцкая эпархіяльныя сэмінарыі, Марыінскія вышэйшыя жаночыя курсы, і інш. У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у Вільні дзеялі [[Першая беларуская трупа Ігната Буйніцкага]] і Беларускі музычны драматычны гурток. З 1906 году выдаваліся газэты «[[Наша Ніва]]» і «[[Наша Доля]]», пазьней часопіс «[[Саха (1912)|Саха]]». Працавалі [[Беларускае выдавецкае таварыства]], выдавецтва «Нашай Нівы», выдавецкае таварыства «[[Наша Хата]]», друкарня [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]], якая выдала многія беларускія кнігі, першая беларуская кнігарня<ref name="ehb299">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 299.</ref>. 12 лютага 1910 году ў клюбе чыгуначнікаў адбылася [[Першая беларуская вечарынка ў Вільні]]. <gallery caption="Віленскі альбом" widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Vostraja Brama. Вільня, Вострая Брама (H. Moulin, 1848-52) (2).jpg|Вокладка з [[Вострая брама|Вострай брамай]] Vilnia, Vialiki Dvor. Вільня, Вялікі Двор (1850).jpg|[[Ансамбль Віленскага ўнівэрсытэту|Вялікі Двор]] Vilnia, Katedra. Вільня, Катэдра (I. Deroy, 1845).jpg|[[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Катэдра]] Vilnia, Bernardynskaja. Вільня, Бэрнардынская (P. Benoist, 1850).jpg|[[Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)|Касьцёл Сьвятой Ганны]] </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vilnia, Kalvaryja. Вільня, Кальварыя (L. Bichebois, 1849).jpg|Кальварыя Vilnia, Antokal. Вільня, Антокаль (L. Bichebois, 1848).jpg|[[Антокаль]] Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (P. Benoist, 1850).jpg|[[Прэзыдэнцкі палац (Вільня)|Біскупскі палац]] Vilnia, Śnipiški, Jezuicki. Вільня, Сьніпішкі, Езуіцкі (L. Bichebois, 1848-49).jpg|[[Сьніпішкі]] </gallery> == Найноўшы час == === Паміж Беларусьсю, Летувой і Польшчай === [[Файл:Vilnia, Zavalnaja. Вільня, Завальная (1907).jpg|значак|Рэдакцыя «[[Наша Ніва|Нашай Нівы]]» на [[Вуліца Завальная (Вільня)|Завальнай вуліцы]], 1907 г.]] За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў 1915 годзе Вільню занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Дзеячы [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальнага адраджэньня]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч|Антон]] Луцкевічы разам з [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] выступілі з прапановай аднавіць [[Вялікае Княства Літоўскае]] з сталіцай у Вільні, аднак гэтая ідэя не знайшла падтрымкі ў летувіскіх дзеячоў<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 347.</ref>. У верасьні 1917 году ў месьце ўтварылася [[Летувіская Тарыба]] пранямецкай арыентацыі<ref name="ehb299"/>. У гэты час у Вільні дзеялі [[Віленская беларуская рада]], [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускі нацыянальны камітэт]], знаходзілася кіраўніцтва [[Беларуская сацыял-дэмакратычная работніцкая група|Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы]], адбыліся [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларуская канфэрэнцыя 1918 году]], [[Беларускі зьезд Віленшчыны і Гарадзеншчыны]], выдаваліся газэта «[[Гоман (1916)|Гоман]]», распачало дзейнасьць [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускае навуковае таварыства]], з 1916 году працавала выдавецтва [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]]. Апроч адкрытых у 1915—1916 гадох першых беларускіх школаў, 1 студзеня 1919 году тут заснавалі [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]]. У 1919 годзе Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны зладзіла ў Вільні беларускі прытулак Золак. Аднавіла спыненую вайной Беларускае выдавецкае таварыства. У канцы 1910-х гадоў у Вільні зьявіліся пэрыядычныя выданьні [[Грамадзянін (1919)|Грамадзянін]], [[Беларуская думка (1919)|Беларуская думка]], [[Беларускае жыцьцё (1919)|Беларускае жыцьцё]], [[Незалежная Беларусь]], [[Наша думка]], [[Незалежная думка (1920)|Незалежная думка]], аднавіла выхад Наша Ніва. Адкрыліся адмысловыя беларускія настаўніцкія курсы. У 1916—1920 гадох дзеяў беларускі клюб з драматычным гуртком, у 1916 годзе — беларускі дзіцячы тэатар на чале з С. Корф<ref name="ehb299"/>. [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (30.12.1927).jpg|значак|Зьезд [[Таварыства беларускай школы]] ў Вільні зь [[Беларусы|беларускай]] [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнай сымболікай]], 1927 г.]] 16 лютага 1918 году Летувіская Тарыба абвясьціла Вільню сталіцай адноўленай [[Летува|Летувіскай дзяржавы]], хаця фактычнай сталіцай Летувы была [[Коўна]]. Адначасна 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Вільня абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Тут утварылася [[Беларуская рада]], жыхары места атрымалі Пасьведчаньні [[Народны Сакратарыят БНР|Народнага Сакратарыяту БНР]]<ref>{{Літаратура/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. 14 жніўня 1918 году адбылася нарада прадстаўнікоў сацыял-дэмакратычных арганізацыяў Летувы і Заходняй Беларусі, 1—3 кастрычніка 1918 году — першы зьезд Камуністычнай партыі Летувы і Заходняй Беларусі. У сьнежні 1918 году ў Вільні знаходзіўся ўрад БНР. Па адыходзе нямецкіх войскаў, 1 студзеня 1919 году польская мясцовая Самаахова заняла места і разьбіла бальшавікоў, аднак ужо 5 студзеня мусіла была адступіць, уцякаючы ад саветаў<ref>Kronika powstań polskich 1794—1944. — Warszawa: Wydawnictwo Kronika, 1994. S. 345.</ref><ref name="smdb-82">Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. S. 82.</ref>. Па займаньні гэтай тэрыторыі [[Чырвоная армія|Чырвонай арміяй]] 15 сьнежня 1918 году Вільню абвясьцілі сталіцай Савецкай Летувы. 27 лютага 1919 году Вільня стала сталіцай [[ЛітБел|Літоўска-Беларускай ССР (ЛітБел)]]. 19 красавіка 1919 году Вільню занялі польскія войскі<ref name="smdb-82"/>. Савецкія войскі зноў занялі Вільню 14 ліпеня 1920 году<ref>Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juljusza Kłosa Prof. Uniwersytetu St. Batorego. Wydanie trzecie poprawione. — Wilno: Wydawnictwo Wileńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, 1937. S. 41.</ref>. Як вынік «бунту» дывізіі [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]], які адбыўся 8 кастрычніка 1920 году Вільня на пэўны час стала цэнтрам [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. 8 студзеня 1922 году адбыліся выбары ў Часовы Сойм Сярэдняй Літвы, які 20 лютага 1922 году пастанавіў далучыць Віленскую зямлю да міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. === Цэнтар беларускага нацыянальна-вызвольнага руху === [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1931).jpg|значак|Хор [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюзу]] пры [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] на чале з [[Рыгор Шырма|Рыгорам Шырмам]] і з удзелам [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]], 1931 г.]] [[Файл:Vilenskaja biełaruskaja gimnazija-1.jpg|значак|Сьвяткаваньне ўгодкаў абвяшчэньня [[БНР]] у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], 1935 г.]] У складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі Вільня стала цэнтрам нацыянальна-вызвольнага руху ў Заходняй Беларусі. З 1921 году тут дзеяла [[Таварыства беларускай школы]], якое выдавала Бюлетэнь ТБШ, часопіс [[Беларускі летапіс (1933)|Беларускі летапіс]] і газэту [[Шлях (1932)|Шлях]]) і Беларускі каапэратыўны банк з аддзеламі ў Пінску і Глыбокім. Студэнты-беларусы стварылі [[Беларускі студэнцкі саюз]], які выдаваў часопісы [[Наш Шлях (часопіс)|Наш Шлях]] і [[Студэнцкая думка (Вільня)|Студэнцкая думка]]. Дзеялі [[Беларускі народны тэатар]], працаваў [[Беларускі музэй у Вільні|Беларускі музэй]]. Таварыства [[Беларуская хатка ў Вільні]] выдавала часопіс [[Беларуская хата (1926)|Беларуская хатка]] (1926), таварыства [[Радом]] — газэту [[Беларускі дзень]] (1927—1928). У 1927 годзе існавала арганізацыя маладых пісьменьнікаў і мастакоў Заходняй Беларусі [[Веснаход]]. У сярэдзіне 1920-х гадоў у Вільні знаходзілася кіраўніцтва [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]], якая выдавала газэты [[Жыцьцё беларуса]], [[Беларуская Ніва (1925)|Беларуская ніва]], [[Беларуская справа]], [[Наш голос (1927)|Наш голос]], [[Наша воля (1927)|Наша воля]], [[Народны звон (1926)|Народны звон]], часопіс [[Маланка (часопіс)|Маланка]] і іншыя. У 1925 годзе паслы сойму [[Васіль Рагуля|В. Рагуля]] і [[Фабіян Ярэміч|Ф. Ярэміч]] заснавалі ў Вільні [[Беларускі сялянскі саюз]], які выдаваў газэту [[Сялянская Ніва]], [[Ян Станкевіч|Я. Станкевіч]] — [[Беларуская сялянская партыя|Беларускую сялянскую партыю]] і яе газэту [[Народ (газэта)|Народ]]. Актывізавалася дзейнінасьць беларускіх каталікоў і праваслаўных, якія выдавалі часопісы і газэты [[Праваслаўны беларус]], [[Беларуская зарніца]], [[Сьветач Беларусі]], [[Хрысьціянская Думка]], выходзіла ўніяцкая газэта [[Да Злучэньня!]] Агулам выдаваліся больш за 100 беларускіх газэтаў і часопісаў. Паводле статыстычных зьвестак, пададзеных Віленскім унівэрсытэтам у 1928 годзе, паводле калькасьці і накладу пэрыядычных выданьняў у Вільні беларусы займалі другое месца пасьля палякаў, якім належала дзяржаўная ўлада, тым часам летувісы займалі толькі пятае месца — пасьля жыдоўскага і расейскага друку<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 369.</ref>. У 1930-я гады польскія ўлады забаранілі дзейнасьць ТБШ і [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытуту гаспадаркі і культуры]], спынілі працу некалькі беларускіх выдавецтваў<ref name="ehb300">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 300.</ref>. === Паміж Беларускай ССР і Летувой === 19 верасьня 1939 году згодна [[Пакт Молатава-Рыбэнтропа|пактам Молатава-Рыбэнтропа]] ў Вільню ўвайшлі савецкія войскі, утварылася [[Віленская вобласьць]]. 22 верасьня па-беларуску пачала выходзіць газэта «[[Віленская праўда (1939)|Віленская праўда]]», таксама ў Вільні разьмясьцілася рэдакцыя галоўнай савецкай газэты для [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] — «[[Свабодная Беларусь]]». 24 верасьня ў актавай залі Віленскай беларускай гімназіі адбылася афіцыйная ўрачыстасьць з нагоды далучэньня Вільні да Беларусі. Каб задаволіць попыт на беларускамоўнае навучаньне ў гімназіі арганізавалі дзесяць паралельных клясаў, а неўзабаве выйшла пастанова ўладаў аб адкрыцьці [[Віленская беларуская гімназія|Другой Віленскай беларускай гімназіі]]. На [[Лукіскі пляц|Лукіскім пляцы]] адбыўся мітынг з удзелам 75 тысячаў месьцічаў, у рэзалюцыі якога гаварылася, што працоўныя Вільні галасуюць за ўваходжаньне ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 377.</ref>. Па таемным пераразьмеркаваньні зонаў уплыву паміж [[Трэці Райх|Трэцім Райхам]] і [[СССР]] (28 верасьня 1939 году) 10 кастрычніка 1939 году адбылося падпісаньне [[савецка-летувіская дамова 1939 году|савецка-летувіскай дамовы]] аб перадачы Летуве Вільні і Віленскай вобласьці. У БССР дамова не публікавалася да 1 лістапада<ref name="Arlou-2012-379">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 379.</ref> (у дзень яе складаньня газэта «[[Звязда]]» апублікавала карэспандэнцыю, дзе паведамлялася, як віленчукі рыхтуюцца да выбараў дэпутатаў у Народны сход Заходняй Беларусі)<ref name="Arlou-2012-379"/>. 12 кастрычніка 1939 году старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі [[Васіль Захарка]] накіраваў пратэст прэзыдэнту Летувы [[Антанас Сьмятона|Антанасу Сьмятоне]] супраць падпісаньня дамовы «аб пераходзе да Летувы беларускага места Вільні і беларускіх зямель Віленскай вобласьці», у якой паказаў на адказнасьць Летувы перад беларускім народам за гэты акт. 22 кастрычніка 1939 году [[Вячаслаў Молатаў|Молатаў]] заявіў [[Наткевіч]]у, што СССР супраць зьмяненьняў граніцы, усталяваных дамовай ад 10 кастрычніка 1939 году, але не пярэчыць супраць таго, каб летувісы, якія жадаюць выехаць з Заходняй Беларусі ў Летуву, зрабілі гэта<ref name="ЭГБ-195">{{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 195.</ref>. Прытым падрыхтоўка, падпісаньне і ратыфікацыя дамовы ажыцьцяўляліся без удзелу ўпаўнаважаных прадстаўнікоў БССР, яна не абмяркоўваўся ў вышэйшых органах дзяржаўнай улады Беларусі, дамова парушала палажэньні Канстытуцыі СССР 1936 году і Канстытуцыі БССР 1937 году, якія патрабавалі згоды саюзнай рэспублікі на зьмяненьне яе граніц. З пункту гледжаньня міжнароднага права дамова была чарговым падзелам тэрыторыі Беларусі<ref>{{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 197.</ref>. Супраць далучэньня Вільні і Віленшчыны да Летувы выступіў урад Польшчы, не падтрымалі дамовы [[Ангельшчына]] і [[Францыя]]. Па падпісаньні дамовы зь летувісамі [[НКВД]] арыштавала шэраг беларускіх дзеячоў у Вільні — [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]], [[Уладзімер Самойла|Уладзімера Самойлу]], [[Макар Краўцоў|Макара Краўцова]], [[Янка Пазьняк|Янку Пазьняка]], [[Вячаслаў Багдановіч|Вячаслава Багдановіча]], [[Сяргей Бусел|Сяргея Бусла]], [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч|Вінцэнта Жук-Грышкевіча]], [[Антон Неканда-Трэпка|Антона Неканда-Трэпку]] і іншых<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 380.</ref>. === Другая сусьветная вайна === [[Файл:Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|значак|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы (Вільня — частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі, заселенай беларусамі]]), складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г.]] 27 кастрычніка 1939 году летувіскія войскі ўвайшлі ў Вільню, а 28 кастрычніка адбылася афіцыйная цырымонія сустрэчы летувіскіх войскаў. У сьнежні 1939 году прэм’ер-міністар Летувы заявіў, што «Вільня і Віленскі край хоць ускосна, заваяваныя нашай арміяй»<ref name="ЭГБ-195"/>. Тым часам узамен за далучэньне Вільні летувісы пагадзіліся разьмясьціць у сваёй краіне савецкія вайсковыя базы<ref name="Arlou-2012-379"/>. 3 жніўня 1940 году па ўльтыматуме [[СССР]] Летува бяз збройнага супраціву ўвайшла ў яго склад, Вільня стала сталіцай [[Летувіская ССР|Летувіскае ССР]]. Неўзабаве Віленскую беларускую гімназія пераўтварылі сьпярша ў прагімназію, а потым — у няпоўную сярэднюю школу, а Беларускі музэй далучылі да Акадэміі навук Летувіскай ССР. За часамі [[Другая сусьветная вайна|Другой Сусьветнай Вайны]] 24 чэрвеня 1941 году Вільню акупавалі войскі [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]], якія перадалі места пад уладу летувіскай адміністрацыі. Нацысты з дапамогай летувіскіх добраахвотнікаў забілі ў [[Віленскае гета|Віленскім гета]] 95% усіх жыдоў Вільні. Нягледзячы на карныя антыбеларускія акцыі з боку [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], летувіскіх паліцыйных фармаваньняў і дывэрсантаў НКВД, у Вільні запрацавалі некалькі пачатковых беларускіх школаў, гімназія і настаўніцкая сэмінарыя, аднавіў дзейнасьць Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча, пачала выдавацца газэта «[[Беларускі голас (1942)|Беларускі голас]]». Пад прыкрыцьцём дазволенага немцамі [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэту]] дзеяў віленскі камітэт падпольнай [[Беларуская незалежніцкая партыя|Беларускай незалежніцкай партыі]], што мела на мэце ўтварыць адзіны нацыянальны фронт дзеля змаганьня з нацыстамі і бальшавікамі за незалежную Беларусь<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 383.</ref>. У лютым 1944 году ўлады Трэцяга Райху з улікам этнічнага і гістарычнага аспэктаў перадалі Вільню і Віленшчыну ў склад [[Генэральная акруга Беларусь|Генэральнай акругі Беларусь]] (разам зь [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчынай]], [[Пінскі павет|Піншчынай]] і [[Мазырскі павет|Мазыршчынай]])<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 384.</ref>. 13 ліпеня 1944 году места занялі савецкія войскі. [[Лаўрэнці Берыя]], які тады ачольваў [[НКВД]], пісаў [[Ёсіф Сталін|Сталіну]]: {{Цытата|Стаўленьне насельніцтва да вызваленьня Вільні з-пад нямецкай улады станоўчае. Насельніцтва выказвае задавальненьне, што імша ў касьцёлах будзе цяпер служыцца па-польску, а не па-летувіску. Насельніцтва таксама спадзяецца, што Вільня будзе далучаная да Заходняй Беларусі — абы не да Летувы.}} === У складзе Летувы === Нягледзячы на меркаваньне віленчукоў і боязнь летувісаў страціць Вільню праз факты масавай супрацы з нацыстамі, Сталін пастанавіў пакінуць места Летувіскай ССР<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 385.</ref>. Па вайне летувіскія ўлады зачынілі беларускую гімназію і настаўніцкую сэмінарыю, а Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча ліквідавалі і фактычна разрабавалі — большая частка яго збораў трапіла ў летувіскія музэйныя фонды і бібліятэку Акадэміі навук Летувы<ref name="Arlou-2012-386">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 386.</ref>. Да 10 жніўня 1946 году 86,9 тыс. жыхароў Вільні і Віленшчыны запісалася палякамі і выехала з СССР у Польшчу, пазьней — яшчэ каля 24 тысячаў. У 1944—1946 гадох у места перасялілі каля 100 тысячаў этнічных летувісаў, агулам да пачатку 1950-х гадоў — каля 150 тысячаў<ref name="be174">{{Літаратура/БелЭн|4к}} С. 174.</ref>. Гэты працэс працягваўся і ў наступныя дзесяцігодзьдзі<ref name="ehb302">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 302.</ref>. Адначасна праводзілася масавая палянізацыя беларусаў-каталікоў<ref name="be174"/>. На ўзгадненьне з Масквой і камуністычнай Польшчай летувіскія ўлады замест беларускіх школаў насаджалі польскія і расейскія, колькасьць студэнтаў-беларусаў у летувіскім Віленскім унівэрсытэце не перавышала 1%<ref name="Arlou-2012-386"/>. У гэты ж час савецкія ўлады цалкам спынілі ўсякае беларускае культурнае і палітычнае жыцьцё. Практычна ўсе беларускія дзеячы і іхныя радзіны трапілі пад арышты і дэпартацыю<ref name="be174"/><ref name="ehb301">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]], Таляронак С., [[Арсень Ліс|Ліс А.]], Сакалова М., Шаўцоў Ю. Вільня // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 301.</ref>. Рэшта беларусаў цярпела дыскрымінацыю пры ўладкаваньне на дзяржаўную службу, сярод іх значна павялічылася беспрацоўе<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 382.</ref>. З канца 1980-х гадоў Вільня стала галоўным цэнтрам руху за незалежнасьць Летувы, абвешчанай 11 сакавіка 1991 году. У месьце стварылі Таварыства беларускай культуры (1987 год), клюб аматараў беларускай народнай творчасьці «Сябрына» і іншыя. У студзені 1989 году ў Вільні прайшоў другі вальны сойм беларускіх суполак, у чэрвені таго ж году — першы зьезд [[Беларускі Народны Фронт|Беларускага Народнага Фронту]]. Пытаньне аб законнасьці і правамоцнасьці перадачы Віленскай вобласьці і іншых беларускіх зямель Летуве зноў узьнікла ў канцы 1980 — пачатку 1990-х гадоў у зьвязку з дэзынтэграцыяй Савецкага Саюзу. 29 сакавіка 1990 году Прэзыдыюм Вярхоўнага савету БССР прыняў заяву, у якой гаварылася, што Беларусь у выпадку выхаду Летувы са складу СССР будзе патрабаваць вярнуць ёй беларускія землі — места Вільню і Віленскую вобласьць, Сьвянцянскі і часткі тэрыторыі 5-і іншых раёнаў Летувы. Гэту заяву фактычна падтрымаў прэзыдэнт СССР [[Міхаіл Гарбачоў]], якія адзначыў на прэс-канфэрэнцыі ў [[Вашынгтон (горад)|Вашынгтоне]] 3 чэрвеня 1990 году, што тэрыторыя Летувы ўлучае ў сябе некалькі рэгіёнаў, якія раней належалі Беларусі<ref name="ЭГБ-195"/>. Аднак па распадзе СССР Вільня засталася сталіцай незалежнае Летувіскае Рэспублікі. Як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], ультыматыўная заява з боку Вярхоўнага савету БССР, кантраляванага камуністамі, што дзесяцігодзьдзямі праводзілі палітыку [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі Беларусі]], напраўду была спробай Масквы стварыць яшчэ адзін ваенны канфлікт кшталту [[Карабаская вайна|Карабаху]] або [[Прыднястроўскі канфлікт|Прыднястроўя]]е<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 370.</ref>. Калі ў 1992 годзе вялікая група грамадзкіх і культурных дзеячоў зьвярнулася да таго ж самага Вярхоўнага савету з просьбай абмеркаваць стварэньне супольнай камісіі дзеля распрацоўкі варыянту-кампрамісу будучага ўладкаваньня Вільні і Віленшчыны (статус самакіраваньня, вольнага места, незалежнай ад Летувы і Беларусі зоны або аўтаноміі) з запросінамі экспэртаў-назіральнікаў Рады Бясьпекі ААН, то кіраўніцтва Вярхоўнага савету нават не паставіла гэтага пытаньня на разгляд<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 371.</ref>. У 1991 годзе ў Вільні аднавілася выданьне газэты «[[Наша Ніва]]», на факультэце славістыкі Віленскага пэдадагічнага ўнівэрсытэту пачала дзеяць катэдра беларускай мовы, літаратуры і этнакультуры. У 1992 годзе ў месьце ўтварылася Каардынацыйная рада [[Беларускае згуртаваньне ў Летуве|Беларускага згуртаваньня ў Летуве]]. У 1993 годзе аднавілася [[Таварыства беларускай школы]], адкрылася беларуская сярэдняя школа імя Францішка Скарыны. У чэрвені 2005 году зь [[Менск]]у ў Вільню пераехаў [[Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]], які знаходзіцца ў летувіскай сталіцы на правах унівэрсытэту ў выгнаньні, адначасна маючы ўсе правы эўрапейскай вышэйшай навучальнай установы. У 2009 годзе Вільню абралі Эўрапейскай культурнай сталіцай. У 2015 годзе [[Рэмігіюс Шымашус]] стаў першым беспасярэдне абраным мэрам места<ref>[http://arquivo.pt/wayback/20160518050243/http://www.2013.vrk.lt/2015_savivaldybiu_tarybu_rinkimai/output_lt/rezultatai_vienmand_apygardose2/apygardos_rezultatai7829.html Balsavimo rezultatai], 2013.vrk.lt.</ref>. Па атрыманьні незалежнасьці ў Вільні адрамантавалі многія з старых будынкаў, на беразе [[Вяльля|Вяльлі]] ў гістарычных Сьніпішках збудавалі новыя камэрцыйныя будынкі. Гэты раён, як чакаецца, стане асноўным адміністрацыйным і дзелавым цэнтрам места. Ён улучае ў сябе сучасныя жылыя і гандлёвыя плошчы з будынкам муніцыпалітэту і 129-мэтровы будынак [[Europa Tower]]. Будаваньне штаб-кватэры [[Swedbank]] стала сымбалем важнасьці скандынаўскіх банкаў у Вільні. У 2008 годзе ў месьце збудавалі комплекс «[[Віленскі бізнэсовы порт]]», адна зь ягоных вежаў у наш час ёсьць пятым вышынёй будынкам у Летуве. На сёньняшні дзень насельніцтва і эканоміка Вільні імкліва расьце. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БелЭн|4}} * [https://web.archive.org/web/20210831202832/https://vilnia-by.com/files/Niezal_s.pdf Беларускія старонкі Вільні = Vilniaus gudų puslapiai] / К. Атаманчык і інш. — Вільня, 2012. — 145 с. * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|3}} * {{Літаратура/Вандроўкі па Вільні}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * {{Артыкул| аўтар = А. Ф. Зѣнкович. | загаловак = Планъ г. Вильны 1648 года. | арыгінал = | спасылка = https://elib.rgo.ru/handle/123456789/213712 | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Записки Сѣверо-Западнаго отдѣла Императорскаго Русскаго географическаго общества. Книжка 4, 1913 | тып = | месца =[[Вільня|Вильна]]| выдавецтва = Типографія Іосифа Завадзкаго | год = 2014| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 190—194 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20101204020503/http://jivebelarus.net/history/gistografia/vilna-vilno-vilnus.html І. Воранаў — Вільня-Вільно-Вільнюс (Гісторыя аднаго горада)] {{Гістарычныя мясцовасьці Вільні}} [[Катэгорыя:Гісторыя Вільні| ]] fdxzo2bes56a8a3ji7u0h4r8tz6fzpp Ясмант 0 274427 2678166 2675877 2026-07-08T12:04:25Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678166 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ясмант |лацінка = Jasmant |арыгінал = Asmunt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Ашка|Asc]] + [[Мунд|Munt]] <br> [[Ас (імя)|Asi]] + Munt |варыянт = Асмонт, Ашмонт, Ясмонт, Яшмант, Есьмант, Есмант, Эсмунт, Эсмант, Ешмант |вытворныя = [[Эйсімонт]] |зьвязаныя = }} '''Ясмант''' (''Асмонт'', ''Ашмонт'', ''Ясмонт'', ''Яшмант''), '''Есьмант''' (''Эсмунт'', ''Есмунт'', ''Эсмант'', ''Ешмант'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Аскмунд, Асмунд, Ашмунд, Асмунт або Эшмунд (Ascmund, Asmund<ref>Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Oslo, 1982. S. 117.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Asmund Asmund], Nordic Names</ref>, Aschmund<ref>Zeitschrift für die Archive Deutschland’s. Bd. 2. — Gotha, 1853. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=J5lDAAAAYAAJ&q=Aschmund#v=snippet&q=Aschmund&f=false S. 151—152].</ref>, Asmunt<ref>Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZHgKAAAAIAAJ&q=Asmunt#v=snippet&q=Asmunt&f=false S. 18, 54].</ref>, Eschmunt<ref>Quellen und Forschungen zur deutschen Volkskunde. Bd. 5. — Wien, 1908. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=l9kNAQAAIAAJ&q=Eschmunt#v=snippet&q=Eschmunt&f=false S. 35].</ref>) і Осмунт або Асмонт (Osmunt<ref>Jónsson F., Jørgensen E. Nordiske pilegrimsnavne i broderskabsbogen fra Reichenau // Aarbøger for nordisk oldkyndighed og historie. Ser. 3, vol. 13, 1923. S. 17.</ref>, Osmont<ref>Larchey L. Dictionnaire des noms contenant la recherche étymologique des formes anciennes de 20,200 noms releves sur les annuaires de Paris. — Paris, 1880. P. 351.</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Asemundesheim#v=snippet&q=Asemundesheim&f=false S. 148].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ашка|аск- (эш-, эс-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Аскольд (імя)|Яскольд]], [[Есьман]]; германскія імёны Askold, Esmann) паходзіць ад германскага askiz 'ясень, ясеневая дзіда'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 8.</ref>, а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Валімонт]], [[Жыгімонт]], [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]]; германскія імёны Walmont, Sigimunt, Mundgerd) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або [[Гоцкая мова|гоцкага]] munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Адпаведнасьць імя Ашмонт германскаму імю Osmund сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне [[Ліцьвіны|літоўскіх]] уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 103.</ref>. Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — таксама сьцьвердзіў амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Osmund<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 179.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася прозьвішча Eschmund<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=ESCHMUND&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de ESCHMUND], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Назву Ясмунд (''Jasmund''), вытворную ад імя ''Ásmundr'', мае адзін з паўастравоў вострава [[Руген]]у ў [[Балтыйскае мора|Балтыйскім моры]]<ref>Eichler E. Onomastica Rugiana. Plädoyer für die Toponymie einer Insel // Namenwelten: Orts- und Personennamen in historischer Sicht. Bd. 44, 2004. S. 37.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''kamienica Jego Mości Pana Jasmanta'' (1688 год)<ref>Obst J. Rachunki miasta Wilna // Litwa i Ruś. Z. 7—9, 1913. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=q1tAAQAAMAAJ&q=Jasmanta#v=snippet&q=Jasmanta&f=false S. 143].</ref>; ''Casimirus Jesmont'' (1729—1771 гады)<ref name="Walkowiak-2020-217">Walkowiak J. Współczesne nazwiska Polaków o możliwej genezie litewskiej nieobecne w LPŽ, poświadczone w kartotece antroponimicznej LKI // Onomastica (Wrocław). T. 64, 2020. S. 217.</ref>; ''Iesmont'' (1753 год)<ref>Sinkevičiūtė D., Račickaja V. Lietuvių dvikamienių vardų kilmės asmenvardžiai ir jų kamienų užrašymo ypatybės Vilniaus naujųjų miestiečių ir laiduotojų 1661—1795 metų sąraše // Archivum Lithuanicum. T. 16, 2014. P. 301.</ref>; ''Kazimierz Jeszmont'' (1755 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Jeszmont&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anna Jesmunt'' (1756 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=12225&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=400&rpp2=50 Bobty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Laurentius Jesmont… Helena Jesmontowna'' (1764—1786 гады)<ref name="Walkowiak-2020-217"/>; ''Jakub Jeszmant'' (1784 год)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. С. 530.</ref>; ''[[Менск|Mińsk]]… wioski i miejsca do tej parafii należące… Esmunty, JM panów [[Эйсімонт|Eysmontów]]'' (1784 год)<ref>Opisy parafii diecezji wileńskiej z 1784 roku. T. 2: Dekanat Mińsk. — Białystok, 2009. S. 67, 69.</ref>; ''Piotr Esmontt'' (1792 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=23lt&rid=S&search_lastname=Esmontt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciskum Jasmontt'' (5 кастрычніка 1794 году)<ref>[https://mosedispromemoria.mozello.lt/i---j/ I—J], Mosėdžio miestelio ir aplinkinių kaimų senųjų gyventojų romos katalikų bažnyčios santuokos metrikų nuorašai</ref>; ''Elżbieta Petronela Jesmontt'' (1799 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Jesmontt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Poporcie], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jerzy Jesmontt'' (1812 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Jesmontt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Widze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jakub Jasmont'' (1813 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Jasmont&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wawiórka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marianna Asmontowicz'' (1820 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=23lt&rid=S&search_lastname=Asmontowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Niemonajcie], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jerzy Asmontowicz'' (1837 год)<ref>Dziennik Urzędowy Gubernii Augustowskiej. Nr. 22, 1837. S. 319.</ref>; ''Jerzy Aszmontowicz'' (1856 год)<ref>Dziennik Urzędowy Województwa Augustowskiego. Nr. 43, 1856. S. 619.</ref>; ''Karol Esmunt'' (1866 год)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 161.</ref>; ''Adam Esmont'' (14 студзеня 1888 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 160.</ref>; ''Antonina Esmontowicz'' (1896 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22171/cmentarz-rossa-stara-litwa-spis Cmentarz Rossa Stara. Litwa. Spis], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>; ''Felicyan Jeszmont'' (29 кастрычніка 1902 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 74.</ref>. == Носьбіты == * [[Асмунд]] ({{†}} па 946) — выхавальнік малалетняга [[Кіеўская Русь|кіеўскага]] князя [[Сьвятаслаў Ігаравіч|Сьвятаслава Ігаравіча]] * Есмунт — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў перапісу харугваў 1421 году<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=txIWAAAAYAAJ&q=%D0%95%D1%81%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%82%D1%8A+1421#v=snippet&q=%D0%95%D1%81%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%82%D1%8A%201421&f=false С. 47].</ref> * Пелагея Есмантовіч (1883—1938) — [[Беларусы|беларуска]] з ваколіцаў [[Вызна|Вызны]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забітая ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9F%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%8F_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0_(1883) Есмантовіч Пелагея Нестараўна (1883)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Андрэй Есьмантовіч (1883—?) — беларус зь [[Семежаў|Семежава]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%95%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D1%8D%D0%B9_%D0%94%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1883) Есьмантовіч Андрэй Данілавіч (1883)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Антон Есмантовіч (1891—?) — беларус з ваколіцаў [[Глуск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%86%D1%96%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1891) Есмантовіч Антон Марцінавіч (1891)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Уладзіслаў Эсьмантовіч (1899—?) — беларус з ваколіцаў [[Жыткавічы|Жыткавічаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1899) Эсьмантовіч Уладзіслаў Адамавіч (1899)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Есьманты — [[койданаў]]скія [[Мяшчане|мяшчане]], якія ўпамінаюцца ў XVIII стагодзьдзі<ref>Калечыц В. Зямяне і баяры маёнтка Койданаў Менскага павета ў XVI―XVIII стст. // [[Герольд Litherland]]. № 22, 2021. С. 61.</ref>. У канцы XVIII ст. на [[Полацкае ваяводзтва|гістарычнай Полаччыне]] адзначаўся шляхецкі род Эсмантаў<ref>Анішчанка Я. Шляхецкія ваколіцы ўсходнебеларускіх губерняў 1783—1785 і 1798—1799 // Годнасьць. № 1 (3), 1997. С. 29.</ref>. Есьманты (Jeśmont) — прыгонныя з [[Троцкі павет|Троцкага павету]], які ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 383.</ref>. Ясманты (Jasmont) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Лідзкі павет|Лідзкага]] і [[Троцкі павет|Троцкага]] паветаў<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 91.</ref><ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 296.</ref>. Эсьманты (Eśmont) і Эсмунты (Esmunt) — літоўскія шляхецкія роды зь [[Вільня|Вільні]] і [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 481.</ref>. Есьманты, Ясманты або Яшманты (Jesmont, Jasmont, Jaszmont) — літоўскі шляхецкі род зь Лідзкага павету<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 93.</ref>. Эсманты (Esmont) гербу [[Кораб (герб)|Кораб]] — літоўскі шляхецкі род<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 120.</ref>. Есьмантовічы (Jeśmantowicz) гербу [[Пабог]] — літоўскі шляхецкі род<ref>Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 6. — Менск, 2020. С. 50.</ref>. Эсмант (Esmont) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У [[Беларусь|Беларусі]] адзначаюцца прозьвішчы Асмантовіч, Ешмант, Эсмант, Эсмантовіч і Эшмантовіч<ref>Гурская Ю. А. К истории формирования древних фамилий: Эйсмонты // Карповские научные чтения: сб. науч. ст. Вып. 5: в 2 ч. Ч. 1 / редкол.: А. И. Головня (отв. ред.) [и др.] — Минск: «Белорусский Дом печати», 2011. С. 36—39.</ref>, на [[Смаленскі павет|гістарычнай Смаленшчыне]] — Есмант<ref>Гурская Ю. А. Фамилии балтийского происхождения на территории Смоленщины и Беларуси // Смоленск и Смоленщина в именах и названиях: история и современность (к 1150-летию со дня основания города): сб. статей по материалам докл. и сообщ., Смоленск, 4-5 окт. 2012 г.; редкол.: И. А. Королева [и др.]. С. 27—32.</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналіся дзьве ўвалокі пустога грунту Ясмонтоўшчызна (''Есмонтовщизна'') у [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскім ваяводзтве]] і Ясмонцкае (''Есмонтское'') староства ў [[Аршанскі павет|Аршанскім павеце]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 271.</ref>. На 1903 год існаваў [[засьценак]] Асмонтаўка ў Вількамірскім павеце<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 69.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Ашка|Аск]] * [[Ас (імя)|Аса]] * [[Мунд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай аск}} {{Імёны з асновай ас}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] n0vn6j7i4mmf98b484t1ypqo0l213xo Межгел 0 274459 2678351 2674018 2026-07-09T08:36:15Z ~2026-39019-02 98804 /* Паходжаньне */ 2678351 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Межґел |лацінка = Miežgieł / Miežhieł |арыгінал = Mesgilo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Маж|Mess]] + [[Гіль (імя)|Gill]] |варыянт = Мазгіль, Мезгель, Мазгел, Масгал, Мазгаль, Мазгайла, Мізгель, Мізгайла, Машкала |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Межгел''' (''Мезгель'', ''Мазгел'', ''Масгал''), '''Мазгіль''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Месгіла або Мезгіла (Mesgilo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Meskilinfeld#v=snippet&q=Meskilinfeld&f=false S. 1108].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Маж|маз- (мез-, мас-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мажэйка (імя)|Мажэйка]], [[Мазан]], [[Мажэла]]; германскія імёны Mazecha, Massana, Mazela) узыходзіць да [[Гоцкая мова|гоцкага]] *Matja 'есьці, ядун'<ref>Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. S. 166.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] maz 'ежа'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Mazo%2C+Maas#v=snippet&q=Mazo%2C%20Maas&f=false S. 1119].</ref> ([[Беларуская мова|беларускае]] мажны{{Заўвага|Параўн.: муж > мужны, вежа > вежны і пад.}} 'рослы, поўны, моцнага целаскладу; тоўсты'), а аснова [[Гіль (імя)|-гіл- (-кіл-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гілін]], [[Гілімонт]], [[Таўцігіл]]; германскія імёны Gillin, Gilmondus, Theudigilius) паходзіць ад германскага Gisala, Gisila 'патомак, нашчадак'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 70.</ref>. У Польшчы ў 1633 годзе адзначалася прозьвішча Mazgała<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 434.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''[[Сунігайла|Sungalonis]] et Mosgalonis fratrum germanorum'' (14 лютага 1415 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 93.</ref>; ''Олехно Мызкголовіч''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 64.</ref>, ''Воитех Мозкгалевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 147.</ref>, ''Мизъкгаило''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 157.</ref> (1528 год); ''боярин нашъ [[Амсьціслаў|мстиславскии]] Олехно Мызкгайло'' (5 сакавіка 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 298.</ref>; ''Jewa Mazgelowna'' (1602—1615 гады)<ref>Зинкявичус З. К вопросу о литовско-польских языковых контактах по данным антропонимики г. Вильнюса начала XVII в. // Балто-славянские исследования. — М., 1974. С. 138.</ref>; ''Anna Mazgiel'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wasiliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Magdalena Mazgielewicz'' (1805 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgielewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Krystyna Maszkało'' (1807 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Maszka%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wasiliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wincenty Mazgalewicz'' (1812 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgalewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Apolonia Miezgielewicz'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Miezgielewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Helena Mozgiel'' (1836 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mozgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Szejbakpol], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszka Mizgiel'' (1890 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mizgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Adolf Mazgel'' (1945 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22836/cmentarz-szawle-lit-siauliai-hist-saules-spis-grobow Cmentarz Szawle (lit. Šiauliai (hist. Saulės) — spis grobów], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * Войцех Мазгалевіч — [[Бельск Падляскі|бельскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Мізгайла — [[амсьціслаў]]скі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Аляксей Мазгайла (1892—?) — [[Беларусы|беларус]] з ваколіцаў Асьціслава, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>{{Літаратура/Даведнік Маракова|РС|1|1|РС|РС}} С. 29.</ref> Мазгілевічы (Mazgilewicz) — прыгонныя зь вёскі [[Багацькі|Багацькаў]] (каля [[Сьвір (мястэчка)|Сьвіру]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 48.</ref>. Межгелы (Mieżgiełł) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 352.</ref>. Мізгайлы (Mizgayłło) гербу [[Гіпацэнтаўр (герб)|Гіпацэнтаўр]] — шляхецкі род [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>Gajl T. Herby Szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow. — Gdańsk, 2003. S. 294.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Маж]] * [[Гіль (імя)|Гіла]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай маз}} {{Імёны з асновай гіл}} {{Германскія імёны на -іла}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ql0562nyco89ggowbityag5da969gq5 2678352 2678351 2026-07-09T08:50:09Z ~2026-39019-02 98804 2678352 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Межґел |лацінка = Miežgieł / Miežhieł |арыгінал = Mesgilo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Маж|Mess]] + [[Гіль (імя)|Gill]] |варыянт = Мазгіль, Мезгель, Мазгел, Масгал, Мазгаль, Мазгайла, Мізгель, Мізгайла, Машкала |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Межгел''' (''Мезгель'', ''Мазгел'', ''Масгал''), '''Мазгіль''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Месгіла або Мезгіла (Mesgilo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Meskilinfeld#v=snippet&q=Meskilinfeld&f=false S. 1108].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Маж|маз- (мез-, мас-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мажэйка (імя)|Мажэйка]], [[Мазан]], [[Мажэла]]; германскія імёны Mazecha, Massana, Mazela) узыходзіць да [[Гоцкая мова|гоцкага]] *Matja 'есьці, ядун'<ref>Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. S. 166.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] maz 'ежа'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Mazo%2C+Maas#v=snippet&q=Mazo%2C%20Maas&f=false S. 1119].</ref> ([[Беларуская мова|беларускае]] мажны{{Заўвага|Параўн.: муж > мужны, вежа > вежны і пад.}} 'рослы, поўны, моцнага целаскладу; тоўсты'), а аснова [[Гіль (імя)|-гіл- (-кіл-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гілін]], [[Гілімонт]], [[Таўцігіл]]; германскія імёны Gillin, Gilmondus, Theudigilius) паходзіць ад германскага Gisala, Gisila 'патомак, нашчадак'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 70.</ref>. У Польшчы ў 1633 годзе адзначалася прозьвішча Mazgała<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 434.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''[[Сунігайла|Sungalonis]] et Mosgalonis fratrum germanorum'' (14 лютага 1415 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 93.</ref>; ''Олехно Мызкголович… Мартин Мызкгаловичъ ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 64.</ref>, ''Воитех Мозкгалевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 147.</ref>, ''Мизъкгаило''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 157.</ref> (1528 год); ''боярин нашъ [[Амсьціслаў|мстиславскии]] Олехно Мызкгайло'' (5 сакавіка 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 298.</ref>; ''Jewa Mazgelowna'' (1602—1615 гады)<ref>Зинкявичус З. К вопросу о литовско-польских языковых контактах по данным антропонимики г. Вильнюса начала XVII в. // Балто-славянские исследования. — М., 1974. С. 138.</ref>; ''Anna Mazgiel'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wasiliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Magdalena Mazgielewicz'' (1805 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgielewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Krystyna Maszkało'' (1807 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Maszka%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wasiliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wincenty Mazgalewicz'' (1812 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgalewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Apolonia Miezgielewicz'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Miezgielewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Helena Mozgiel'' (1836 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mozgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Szejbakpol], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszka Mizgiel'' (1890 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mizgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Adolf Mazgel'' (1945 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22836/cmentarz-szawle-lit-siauliai-hist-saules-spis-grobow Cmentarz Szawle (lit. Šiauliai (hist. Saulės) — spis grobów], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * Войцех Мазгалевіч — [[Бельск Падляскі|бельскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Мізгайла — [[амсьціслаў]]скі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Аляксей Мазгайла (1892—?) — [[Беларусы|беларус]] з ваколіцаў Асьціслава, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>{{Літаратура/Даведнік Маракова|РС|1|1|РС|РС}} С. 29.</ref> Мазгілевічы (Mazgilewicz) — прыгонныя зь вёскі [[Багацькі|Багацькаў]] (каля [[Сьвір (мястэчка)|Сьвіру]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 48.</ref>. Межгелы (Mieżgiełł) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 352.</ref>. Мізгайлы (Mizgayłło) гербу [[Гіпацэнтаўр (герб)|Гіпацэнтаўр]] — шляхецкі род [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>Gajl T. Herby Szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow. — Gdańsk, 2003. S. 294.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Маж]] * [[Гіль (імя)|Гіла]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай маз}} {{Імёны з асновай гіл}} {{Германскія імёны на -іла}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] t5sqmdokev0qojlfn06l6rq2ye8axrr 2678353 2678352 2026-07-09T08:50:35Z ~2026-39019-02 98804 /* Паходжаньне */ 2678353 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Межґел |лацінка = Miežgieł / Miežhieł |арыгінал = Mesgilo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Маж|Mess]] + [[Гіль (імя)|Gill]] |варыянт = Мазгіль, Мезгель, Мазгел, Масгал, Мазгаль, Мазгайла, Мізгель, Мізгайла, Машкала |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Межгел''' (''Мезгель'', ''Мазгел'', ''Масгал''), '''Мазгіль''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Месгіла або Мезгіла (Mesgilo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Meskilinfeld#v=snippet&q=Meskilinfeld&f=false S. 1108].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Маж|маз- (мез-, мас-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мажэйка (імя)|Мажэйка]], [[Мазан]], [[Мажэла]]; германскія імёны Mazecha, Massana, Mazela) узыходзіць да [[Гоцкая мова|гоцкага]] *Matja 'есьці, ядун'<ref>Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. S. 166.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] maz 'ежа'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Mazo%2C+Maas#v=snippet&q=Mazo%2C%20Maas&f=false S. 1119].</ref> ([[Беларуская мова|беларускае]] мажны{{Заўвага|Параўн.: муж > мужны, вежа > вежны і пад.}} 'рослы, поўны, моцнага целаскладу; тоўсты'), а аснова [[Гіль (імя)|-гіл- (-кіл-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гілін]], [[Гілімонт]], [[Таўцігіл]]; германскія імёны Gillin, Gilmondus, Theudigilius) паходзіць ад германскага Gisala, Gisila 'патомак, нашчадак'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 70.</ref>. У Польшчы ў 1633 годзе адзначалася прозьвішча Mazgała<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 434.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''[[Сунігайла|Sungalonis]] et Mosgalonis fratrum germanorum'' (14 лютага 1415 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 93.</ref>; ''Олехно Мызкголович… Мартин Мызкгаловичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 64.</ref>, ''Воитех Мозкгалевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 147.</ref>, ''Мизъкгаило''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 157.</ref> (1528 год); ''боярин нашъ [[Амсьціслаў|мстиславскии]] Олехно Мызкгайло'' (5 сакавіка 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 298.</ref>; ''Jewa Mazgelowna'' (1602—1615 гады)<ref>Зинкявичус З. К вопросу о литовско-польских языковых контактах по данным антропонимики г. Вильнюса начала XVII в. // Балто-славянские исследования. — М., 1974. С. 138.</ref>; ''Anna Mazgiel'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wasiliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Magdalena Mazgielewicz'' (1805 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgielewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Krystyna Maszkało'' (1807 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Maszka%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wasiliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wincenty Mazgalewicz'' (1812 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgalewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Apolonia Miezgielewicz'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Miezgielewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Helena Mozgiel'' (1836 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mozgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Szejbakpol], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszka Mizgiel'' (1890 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mizgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Adolf Mazgel'' (1945 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22836/cmentarz-szawle-lit-siauliai-hist-saules-spis-grobow Cmentarz Szawle (lit. Šiauliai (hist. Saulės) — spis grobów], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * Войцех Мазгалевіч — [[Бельск Падляскі|бельскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Мізгайла — [[амсьціслаў]]скі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Аляксей Мазгайла (1892—?) — [[Беларусы|беларус]] з ваколіцаў Асьціслава, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>{{Літаратура/Даведнік Маракова|РС|1|1|РС|РС}} С. 29.</ref> Мазгілевічы (Mazgilewicz) — прыгонныя зь вёскі [[Багацькі|Багацькаў]] (каля [[Сьвір (мястэчка)|Сьвіру]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 48.</ref>. Межгелы (Mieżgiełł) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 352.</ref>. Мізгайлы (Mizgayłło) гербу [[Гіпацэнтаўр (герб)|Гіпацэнтаўр]] — шляхецкі род [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>Gajl T. Herby Szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow. — Gdańsk, 2003. S. 294.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Маж]] * [[Гіль (імя)|Гіла]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай маз}} {{Імёны з асновай гіл}} {{Германскія імёны на -іла}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] kkf956gumc98cuegu453fl4anmutyx1 2678356 2678353 2026-07-09T08:54:18Z ~2026-39019-02 98804 2678356 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Межґел |лацінка = Miežgieł / Miežhieł |арыгінал = Mesgilo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Маж|Mess]] + [[Гіль (імя)|Gill]] |варыянт = Мазгіль, Мезгель, Мазгел, Масгал, Мазгаль, Мазгайла, Мізгель, Мізгайла, Машкала, Мызгала |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Межгел''' (''Мезгель'', ''Мазгел'', ''Масгал''), '''Мазгіль''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Месгіла або Мезгіла (Mesgilo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Meskilinfeld#v=snippet&q=Meskilinfeld&f=false S. 1108].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Маж|маз- (мез-, мас-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мажэйка (імя)|Мажэйка]], [[Мазан]], [[Мажэла]]; германскія імёны Mazecha, Massana, Mazela) узыходзіць да [[Гоцкая мова|гоцкага]] *Matja 'есьці, ядун'<ref>Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. S. 166.</ref>, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] maz 'ежа'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Mazo%2C+Maas#v=snippet&q=Mazo%2C%20Maas&f=false S. 1119].</ref> ([[Беларуская мова|беларускае]] мажны{{Заўвага|Параўн.: муж > мужны, вежа > вежны і пад.}} 'рослы, поўны, моцнага целаскладу; тоўсты'), а аснова [[Гіль (імя)|-гіл- (-кіл-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гілін]], [[Гілімонт]], [[Таўцігіл]]; германскія імёны Gillin, Gilmondus, Theudigilius) паходзіць ад германскага Gisala, Gisila 'патомак, нашчадак'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 70.</ref>. У Польшчы ў 1633 годзе адзначалася прозьвішча Mazgała<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 434.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''[[Сунігайла|Sungalonis]] et Mosgalonis fratrum germanorum'' (14 лютага 1415 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 93.</ref>; ''Олехно Мызкголович… Мартин Мызкгаловичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 64.</ref>, ''Воитех Мозкгалевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 147.</ref>, ''Мизъкгаило''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 157.</ref> (1528 год); ''боярин нашъ [[Амсьціслаў|мстиславскии]] Олехно Мызкгайло'' (5 сакавіка 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 298.</ref>; ''Jewa Mazgelowna'' (1602—1615 гады)<ref>Зинкявичус З. К вопросу о литовско-польских языковых контактах по данным антропонимики г. Вильнюса начала XVII в. // Балто-славянские исследования. — М., 1974. С. 138.</ref>; ''Anna Mazgiel'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wasiliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Magdalena Mazgielewicz'' (1805 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgielewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Krystyna Maszkało'' (1807 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Maszka%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wasiliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wincenty Mazgalewicz'' (1812 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mazgalewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Apolonia Miezgielewicz'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Miezgielewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Helena Mozgiel'' (1836 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mozgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Szejbakpol], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszka Mizgiel'' (1890 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mizgiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Adolf Mazgel'' (1945 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22836/cmentarz-szawle-lit-siauliai-hist-saules-spis-grobow Cmentarz Szawle (lit. Šiauliai (hist. Saulės) — spis grobów], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * Войцех Мазгалевіч — [[Бельск Падляскі|бельскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Мізгайла — [[амсьціслаў]]скі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Аляксей Мазгайла (1892—?) — [[Беларусы|беларус]] з ваколіцаў Асьціслава, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>{{Літаратура/Даведнік Маракова|РС|1|1|РС|РС}} С. 29.</ref> Мазгілевічы (Mazgilewicz) — прыгонныя зь вёскі [[Багацькі|Багацькаў]] (каля [[Сьвір (мястэчка)|Сьвіру]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 48.</ref>. Межгелы (Mieżgiełł) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 352.</ref>. Мізгайлы (Mizgayłło) гербу [[Гіпацэнтаўр (герб)|Гіпацэнтаўр]] — шляхецкі род [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>Gajl T. Herby Szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow. — Gdańsk, 2003. S. 294.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Маж]] * [[Гіль (імя)|Гіла]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай маз}} {{Імёны з асновай гіл}} {{Германскія імёны на -іла}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 1p5wui7slinzv4nabjkfq9q7hfdrs13 Румін 0 274511 2678238 2589443 2026-07-08T17:08:58Z ~2026-38974-75 98784 /* Паходжаньне */ 2678238 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Румін |лацінка = Rumin |арыгінал = Rumin |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рума|Rumo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -н- (-n-)}} |варыянт = Ромен, Ромін |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Румін''' (''Ромін''), '''Ромен''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Румін або Ромен (Rumin{{Заўвага|Паводле назвы мясцовасьці Ruminisperch}}, Romenus) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ruminisperch%2C+Romenus#v=snippet&q=Ruminisperch%2C%20Romenus&f=false S. 883].</ref>. Іменная аснова [[Рума|рум- (ром-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Румель]], [[Румбольд]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Rummel, Rumbold, Romualt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *hrôms<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 151.</ref>, германскага hruom 'слава, славутасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Gryk z bratem Romienowiczowi'' (1554 год)<ref>Karalius L. 1554 metų Balninkų dvaro valakų matavimo registras // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 5, 2014. P. 243.</ref>; ''Балтромей Руминовичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A0%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%20%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 767].</ref>; ''Jan Ruminowicz''<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Ruminowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Olita], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Marianna Rominowicz''<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Rominowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Olita], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref> (1804 год). == Носьбіты == Руміновічы (Ruminowicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 399.</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -ін}} {{Імёны з асновай рум}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] p9zbtkcaoheq3n2zb4g36jtbot59zem Агар (імя) 0 274769 2678309 2674268 2026-07-09T01:31:17Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678309 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Аґар |лацінка = Agar / Ahar |арыгінал = Agihar |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Агі|Agi]] + [[Гір|Hari]] |варыянт = Агара, Ягер, Эгер |вытворныя = [[Эйгер]] |зьвязаныя = }} '''Агар''' (''Ягер''), '''Агара''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Агігар, Егігер, Агар або Агера (Agihar, Egiheri, Agar, Achar, Agero<ref>[https://celtiberia.net/es/biblioteca/?id=1670&cadena=Mara Antroponimia Altomedieval en Galicia (4ª Ed.)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Agihar%2C+Agar#v=snippet&q=Agihar%2C%20Agar&f=false S. 22].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Агі|ег- (аг-, ек-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ягвін]], [[Ягінт]], [[Ягоўд]]; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 39.</ref>, а аснова [[Гір|-гер- (-ер-)]] (імёны ліцьвінаў [[Герман (імя)|Герман]], [[Гунтэр]], [[Кіндэр]]; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 143.</ref>, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 124.</ref>, германскага heru 'меч'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Jakarowic<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 274.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''князь Костянтинъ Агара'' (1518—1522 гады)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — Петербург, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=zKI-AQAAIAAJ&q=%D0%90%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0#v=snippet&q=%D0%90%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0&f=false С. 1415—1416].</ref>; ''с поддаными… Ескомъ Акгаровичомъ'' (19 сакавіка 1562 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|249к}} P. 226.</ref>; ''Прокопъ Акгиренко'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 389.</ref>; ''Maciej Ogar'' (1760 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Ogar&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Werenowo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marta Jagierówna'' (1802 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Jagier%C3%B3wna&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Bolsie], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == Агары (Agar) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 386.</ref>. Эгер (Egier) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Наваградзкі павет|гістарычнай Наваградчыне]] існуюць вёскі [[Агарэвічы]] і [[Новыя Агарэвічы]]. == Глядзіце таксама == * [[Агі]] * [[Гір|Геры]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай аг}} {{Імёны з асновай гер}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 1jwfyhb6mchqnociviqdofj6rjemokg Акунд 0 274772 2678321 2665893 2026-07-09T03:49:21Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678321 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Акунд |лацінка = Akund |арыгінал = Agundia |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Агі|Agi]] + [[Гунт|Gundo]] |варыянт = Якунт, Яконт |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Акунд''', '''Якунт''', '''Яконт''' — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Агунда або Яконта (Agundia, Jaconta<ref>Bruckner W. Die Sprache der Langobarden. — Strassburg, 1895. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=pOwSOFBgFfQC&q=Jaconta#v=snippet&q=Jaconta&f=false S. 273].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Agundia#v=snippet&q=Agundia&f=false S. 20, 693].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Агі|ег- (аг-, ек-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ягвін]], [[Ягінт]], [[Ягоўд]]; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 39.</ref>, а аснова [[Гунт|-гунд- (-гунт-, -кунт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гунтэр|Гунтар]], [[Вігунт]], [[Вірконт]]; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Германскае паходжаньне імя Яконт сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Ягунт: ''[[Кляўз|Claws]] Jogundt'', ''Niclus Jogundt'' (1394 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Jogundt#v=snippet&q=Jogundt&f=false S. 39].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''князя Ивановы люди Юрьевича болничане… Яконтъ'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 37.</ref>; ''Мартинъ Яконтовичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 167.</ref>; ''Бутко Яконтович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%91%D1%83%D1%82%D0%BA%D0%BE%22&dq=%22%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%91%D1%83%D1%82%D0%BA%D0%BE%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi_n62x3teCAxVDs6QKHZR-AXMQ6AF6BAgHEAI P. 45, 229].</ref>; ''Józef Jakont Putrament'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 143.</ref>; ''Tekla Jakuntowicz'' (1801 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Jakuntowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Poniemunek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Марцін Яконтавіч — [[Дзірваны|дзірванскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * [[Бота|Буцька]] Яконтавіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох Акундовічы (Akundowicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 386.</ref>. Ягантовічы (Jagantowicz) — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 6. — Warszawa, 1936. S. 143.</ref>. Яхандовіч (Jachondowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Агі]] * [[Гунт]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай аг}} {{Імёны з асновай гунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 5f0cz5hto1gxongpqy6ytb916ysso3p Вісад 0 276182 2678341 2502321 2026-07-09T08:09:55Z ~2026-39019-02 98804 /* Паходжаньне */ 2678341 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Вісад |лацінка = Visad |арыгінал = Wisad |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Віс|Wis]] + [[Гадзь|Had]] <br> Wis + [[Шат|Sado]] |варыянт = Вішад, Вышад, Вісят |вытворныя = |зьвязаныя = Hadvisa }} '''Вісад''' (''Вісят''), '''Вішад''' (''Вышад'') — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Вісад (Wisad, Wisadus<ref name="Morlet-1971-223">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l'ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 223.</ref>, Wisod) і Адвіс (Aduisus, Hadvisa<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 14, 119.</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wisad#v=snippet&q=Wisad&f=false S. 1624].</ref><ref name="Morlet-1971-223"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, аснова [[Гадзь|-гад- (-ад-, -ат-)]] (імёны ліцьвінаў [[Ядвіга]], [[Гатман]], [[Бэрнат|Бернат]]; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) — ад гоцкага *haþus<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 70.</ref>, германскага hathu 'бой'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 87.</ref>, а аснова -сад- (-сат-) (імя ліцьвінаў [[Жадзьвін]]; германскае Saduinus) — ад гоцкага saths 'насычаны, задаволены'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 193.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Arczymy et Prony Vyszadovyczy… Szyenko Vyszadovycz, coram Arczymy et Prony, Jacobo et Malysz de ibidem'' (1486 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 414.</ref>; ''Arczymy Vyszadovycz'' (23 красавіка 1501 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 567.</ref>; ''Arczymy Wyszadovycz'' (5 сьнежня 1501 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 620.</ref>; ''et Wyszadovyczy Arczymy et Prony… Ego quidem nobilis Arczymy Petri filius Vyszadovycz… Ego quidem nobilis nomine et cognomine Prony Wyszadovycz… ego quidam nobilis Szyenyko Wyszadovycz… nobiles… Vyszadovyczy… Ego nobilis nomine Simon alias cognomine Szyenko Wysadowicz filius Wyszanarow'' (1502 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 625, 631, 633, 635—637.</ref>; ''Arczymy Vyszadovycz… Nos quidem nobiles nomine Arczymy et Prony cognomine Vyszadovyczy'' (1503 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 691.</ref>; ''Wisiaty'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>. == Носьбіты == У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпамінаўся маёнтак Вісяты ў [[Браслаўскі павет|Браслаўскім павеце]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 157.</ref>. На [[Браслаўскі павет|гістарычнай Браслаўшчыне]] існуе дзьве вёскі з назвай [[Вісяты]], на [[Наваградзкі павет|гістарычнай Наваградчыне]] — вёска [[Высадавічы]]. == Глядзіце таксама == * [[Віс]] * [[Гадзь|Гата]] * [[Шат]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай віс}} {{Імёны з асновай гад}} {{Імёны з асновамі шад і сад}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] hhqgklokge2t45zvyg64yiv1cnzix79 Вештарты 0 276569 2678246 2460815 2026-07-08T17:23:23Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678246 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вештарты |Лацінка = Vieštarty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вештартаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Пастаўскі раён|Пастаўскі]] |Сельсавет = [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пастаўскі раён)|Навасёлкаўскі]] |Пасялковы савет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 3 |Год падліку колькасьці = 2019 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 03 |Шырата сэкундаў = 05 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 01 |Даўгата сэкундаў = 22 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ве́штарты'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Лучайка (прыток Мядзелкі)|Лучайкі]]. Уваходзяць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пастаўскі раён)|Навасёлкаўскага сельсавету]] [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вештарт}} Вестард або Вістард (Westhard<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 484.</ref>, Guistardus) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Kremer-1972-235">Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 235.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віст|-віст- (-вест-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вістэла]], [[Віштэнь]], [[Вештар]]; германскія імёны Wistila, Wisten, Wistarius) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *wist<ref name="Kremer-1972-235"/>, германскага west 'захад'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=West+Vesta#v=snippet&q=West%20Vesta&f=false S. 1560].</ref>, а аснова [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>. == Насельніцтва == * 1921 год — 63 чалавекі<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. VII, cz. II: Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923. S. 27.</ref>. * 1931 год — 47 чалавек<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. 1. — Warszawa, 1938. S. 39.</ref>. * 2009 год — 3 чалавекі == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Навасёлкаўскі сельсавет (Пастаўскі раён)}} {{Браслаўскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёну]] [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Пастаўскі раён)]] gou12453skfcd7ocokx3l5g3e8ptei9 Гімбатаўка 0 276592 2678180 2469024 2026-07-08T15:41:08Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678180 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Гімбатаўка |Лацінка = Himbataŭka / Gimbataŭka |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Гімбатаўкі |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Магілёўская вобласьць|Магілёўская]] |Раён = [[Амсьціслаўскі раён|Амсьціслаўскі]] |Сельсавет = [[Капачоўскі сельсавет|Капачоўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 5 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 05 |Шырата сэкундаў = 19 |Даўгата градусаў = 31 |Даўгата хвілінаў = 42 |Даўгата сэкундаў = 07 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Гі́мбатаўка'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Віхра|Віхры]]. Уваходзіць у склад [[Капачоўскі сельсавет|Капачоўскага сельсавету]] [[Амсьціслаўскі раён|Амсьціслаўскага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Гінібут}} Генебод або Генбод (Genebod, Genobod<ref>Thüngen L. F. Das Namenbuch: Nachschlagewerk der Namenkunde. — Aschaffenburg, 2003. [https://books.google.by/books?id=mM5tAAAAMAAJ&q=Genobod&dq=Genobod&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwip_8WjweuBAxVLKewKHXo3AWUQ6AF6BAgHEAI S. 85, 202].</ref>, Genbaud<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Genbaud#v=snippet&q=Genbaud&f=false S. 628].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 552.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гін|-гін- (-ген-, -кін-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гендрута]], [[Кімант|Кімунд]], [[Мінгін|Менгін]]; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gin- 'пачатак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'<ref>[https://www.koeblergerhard.de/got/got_g.html G] // Köbler G. Gotisches Wörterbuch. 4. Aufl, 2014.</ref>), а аснова [[Бота|-бут- (-бот-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бутвід]], [[Бутырык (імя)|Бутрык]], [[Вільбут]]; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскага]] but- з значэньнем 'корань, камель' ([[Гепідзкая мова|гепідзкае]] butilo 'камель')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 16.</ref> або ад асновы [[Бода|-буд- (-бод-)]]<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 21.</ref>. == Насельніцтва == * 1910 год — 119 чалавек<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 93.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Капачоўскі сельсавет}} {{Амсьціслаўскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Амсьціслаўскага раёну]] [[Катэгорыя:Капачоўскі сельсавет]] s7b0ad1fdpq4cg4z210yix1ftbdijpv Вісяты (Мёрскі раён) 0 276609 2678236 2466027 2026-07-08T17:07:31Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678236 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Вісяты}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вісяты |Лацінка = Visiaty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вісятаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Мёрскі раён|Мёрскі]] |Сельсавет = [[Новапагосцкі сельсавет|Новапагосцкі]] |Пасялковы савет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 32 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 21 |Даўгата сэкундаў = 56 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Віся́ты'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля возера [[Вісяты (возера)|Вісятаў]]. Уваходзяць у склад [[Новапагосцкі сельсавет|Новапагосцкага сельсавету]] [[Мёрскі раён|Мёрскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вісад}} Вісад (Wisad) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wisad#v=snippet&q=Wisad&f=false S. 1624].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, аснова [[Гадзь|-гад- (-ад-, -ат-)]] (імёны ліцьвінаў [[Ядвіга]], [[Гатман]], [[Бэрнат|Бернат]]; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) — ад гоцкага *haþus<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 70.</ref>, германскага hathu 'бой'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 87.</ref>, а аснова -сад- (-сат-) (імя ліцьвінаў [[Жадзьвін]]; германскае Saduinus) — ад гоцкага saths 'насычаны, задаволены'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 193.</ref>. == Насельніцтва == * 1921 год — 129 чалавекi<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. VII, cz. II: Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923. S. 63.</ref> * 1931 год — 126 чалавек<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. 1. — Warszawa, 1938. S. 9.</ref> * 2009 год — 12 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Новапагосцкі сельсавет}} {{Мёрскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну]] [[Катэгорыя:Новапагосцкі сельсавет]] ktbm5b6xnqla8zurla4orn0uc222uja 2678344 2678236 2026-07-09T08:12:00Z ~2026-39019-02 98804 /* Назва */ 2678344 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Вісяты}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вісяты |Лацінка = Visiaty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вісятаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Мёрскі раён|Мёрскі]] |Сельсавет = [[Новапагосцкі сельсавет|Новапагосцкі]] |Пасялковы савет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 32 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 21 |Даўгата сэкундаў = 56 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Віся́ты'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля возера [[Вісяты (возера)|Вісятаў]]. Уваходзяць у склад [[Новапагосцкі сельсавет|Новапагосцкага сельсавету]] [[Мёрскі раён|Мёрскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вісад}} Вісад (Wisad, Wisadus<ref name="Morlet-1971-223">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l'ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 223.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wisad#v=snippet&q=Wisad&f=false S. 1624].</ref><ref name="Morlet-1971-223/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, аснова [[Гадзь|-гад- (-ад-, -ат-)]] (імёны ліцьвінаў [[Ядвіга]], [[Гатман]], [[Бэрнат|Бернат]]; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) — ад гоцкага *haþus<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 70.</ref>, германскага hathu 'бой'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 87.</ref>, а аснова -сад- (-сат-) (імя ліцьвінаў [[Жадзьвін]]; германскае Saduinus) — ад гоцкага saths 'насычаны, задаволены'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 193.</ref>. == Насельніцтва == * 1921 год — 129 чалавекi<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. VII, cz. II: Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923. S. 63.</ref> * 1931 год — 126 чалавек<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. 1. — Warszawa, 1938. S. 9.</ref> * 2009 год — 12 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Новапагосцкі сельсавет}} {{Мёрскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну]] [[Катэгорыя:Новапагосцкі сельсавет]] 50axpl0k7ko7s6gk2izxybfs5ngvdqn Рымуці 0 276648 2678195 2569565 2026-07-08T16:11:26Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678195 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Рымуці |Лацінка = Rymuci |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Рымуцяў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Браслаўскі раён|Браслаўскі]] |Сельсавет = [[Опсаўскі сельсавет|Опсаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 33 |Шырата сэкундаў = 10 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 15 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Рыму́ці'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], на беразе возера [[Пагошча|Пагошчы]]. Уваходзяць у склад [[Опсаўскі сельсавет|Опсаўскага сельсавету]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Рымут}} [[Рым (імя)|Рым]] (Rim) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rim+Rimo#v=snippet&q=Rim%20Rimo&f=false S. 1273].</ref>. Іменная аснова [[Рым (імя)|-рым-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рымель]], [[Рыман]], [[Рымант|Рымунд]]; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і ў [[Славянскія мовы|славянскіх]] мовах<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rymut<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 179.</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 25 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Опсаўскі сельсавет}} {{Браслаўскі раён}} [[Катэгорыя:Опсаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёну]] ev84hsmci0n5h02nj8xm95t375qap4i Рымашы (Віцебская вобласьць) 0 276649 2678178 2569564 2026-07-08T15:37:32Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678178 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Рымашы |Лацінка = Rymašy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Рымашоў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Браслаўскі раён|Браслаўскі]] |Сельсавет = [[Опсаўскі сельсавет|Опсаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 30 |Шырата сэкундаў = 14 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 45 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ры́машы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], каля вытоку ракі [[Янка|Янкі]]. Уваходзяць у склад [[Опсаўскі сельсавет|Опсаўскага сельсавету]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Рымша}} [[Рым (імя)|Рым]] (Rim) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rim+Rimo#v=snippet&q=Rim%20Rimo&f=false S. 1273].</ref>. Іменная аснова [[Рым (імя)|-рым-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рымель]], [[Рыман]], [[Рымант|Рымунд]]; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rymsza<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 208.</ref>. Германскае паходжаньне імя Рымша сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 162.</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 26 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Опсаўскі сельсавет}} {{Браслаўскі раён}} [[Катэгорыя:Опсаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёну]] h61kebav3okq584rad665prd6de3bwf Сурміно 0 276686 2678231 2567291 2026-07-08T17:01:02Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678231 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сурміно |Лацінка = Surmino |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сурміна |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкі]] |Сельсавет = [[Езярышчанскі сельсавет|Езярышчанскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 49 |Шырата сэкундаў = 17 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 54 |Даўгата сэкундаў = 25 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сурміно'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Абалянка (рака)|Абалянкі]]. Уваходзіць у склад [[Езярышчанскі сельсавет|Езярышчанскага сельсавету]] [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Сурмін}} [[Сыр (імя)|Сыры або Сура]] (Sirio, Surro) і [[Мін]]а (Minno) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 451.</ref><ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sirio+Siso#v=snippet&q=Sirio%20Siso&f=false S. 1125, 1345].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сыр (імя)|сір- (сіс-, сур-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сысымунд|Сірмонт]]; германскія імёны Siriaud, Sireguti, Sirmont) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, а аснова [[Мін|-мін- (-мен-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мінят]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Гайлімін|Гальмін]]; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, minthi 'памяць'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 169.</ref>. Такім парадкам, імя Сурмін азначае «заклён каханьня»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 26.</ref>. Адзначалася германскае імя [[Сурман|Surman]] (Sur-[[Ман|man]])<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Surman#v=snippet&q=Surman&f=false S. 762].</ref>. == Насельніцтва == * 1906 год — 239 чалавек<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 91.</ref> * 2009 год — 39 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Гарадоцкі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёну]] [[Катэгорыя:Езярышчанскі сельсавет]] 1o6rxmzxcbt97f2pc63owwla4a1mv0b Дарсунішкі 0 276808 2678250 2462636 2026-07-08T17:27:46Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678250 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Дарсунішкі |Лацінка = Darsuniški |Статус = мястэчка |Назва ў родным склоне = Дарсунішкаў |Назва летувіскай мовай = Darsūniškis |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Ковенскі павет|Ковенскі]] |Раён = [[Кашадарскі раён|Кашадарскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 43 |Шырата сэкундаў = 59 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 08 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Дарсунішкі''' ({{мова-lt|Darsūniškis|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], на правым беразе [[Нёман]]у. Уваходзяць у склад Кронскага староства [[Кашадарскі раён|Кашадарскага раёну]] [[Ковенскі павет|Ковенскага павету]]. Дарсунішкі — даўняе [[мястэчка]] [[Ковенскі павет (ВКЛ)|гістарычнай Ковеншчыны]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Дзірсун}} Назву вёскі выводзяць ад [[Асабовае імя|асабовага імя]]<ref>Vanagas A. Lietuvos miestų vardai (antrasis leidimas). — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2004. P. 42—44.</ref>. [[Дзір]]а (Dioro) і [[Суна (імя)|Суна]] (Sunna) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Teor%2C+Tier%2C+Dioro#v=snippet&q=Teor%2C%20Tier%2C%20Dioro&f=false S. 407, 1370].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Дзір|дзір- (дзер-, цір-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дзярэйка|Дзерык]], [[Дзірман]], [[Дзірмант|Дырмунт]]; германскія імёны Diericke, Direman, Deormund) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] dius, германскага tiur 'зьвер'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, а аснова [[Суна (імя)|-сун- (-сон-)]] (імёны ліцьвінаў [[Сунгард]], [[Сунігайла (імя)|Сунігайла]], [[Сонгуць]]; германскія імёны Sungart, Sunigelo, Sunegod) — ад гоцкага sunja 'праўда', sunis 'сапраўдны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Такім парадкам, імя Дзірсун азначае «сапраўдны зьвер»<ref name="Dajlida-2019-22">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Адзначаліся старажытныя германскія імёны Drasuno, Drusun<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Drusun#v=snippet&q=%40Drusun&f=false S. 430, 1463].</ref><ref name="Dajlida-2019-22"/>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Гісторыя == У 1486 годзе ўпамінаецца як мястэчка. У 1569 годзе тут было каля 50 двароў. == Насельніцтва == * 1865 год — 215 рэвіскіх душ<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/432 S. 432].</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Населеныя пункты на Нёмане}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету]] 9j6wbji4t35gx4ac2k00s3fk9w5ilx5 2678251 2678250 2026-07-08T17:28:15Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678251 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Дарсунішкі |Лацінка = Darsuniški |Статус = мястэчка |Назва ў родным склоне = Дарсунішкаў |Назва летувіскай мовай = Darsūniškis |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Ковенскі павет|Ковенскі]] |Раён = [[Кашадарскі раён|Кашадарскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 43 |Шырата сэкундаў = 59 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 08 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Дарсунішкі''' ({{мова-lt|Darsūniškis|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], на правым беразе [[Нёман]]у. Уваходзяць у склад Кронскага староства [[Кашадарскі раён|Кашадарскага раёну]] [[Ковенскі павет|Ковенскага павету]]. Дарсунішкі — даўняе [[мястэчка]] [[Ковенскі павет (ВКЛ)|гістарычнай Ковеншчыны]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Дзірсун}} Назву вёскі выводзяць ад [[Асабовае імя|асабовага імя]]<ref>Vanagas A. Lietuvos miestų vardai (antrasis leidimas). — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2004. P. 42—44.</ref>. [[Дзір]]а (Dioro) і [[Суна (імя)|Суна]] (Sunna) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Teor%2C+Tier%2C+Dioro#v=snippet&q=Teor%2C%20Tier%2C%20Dioro&f=false S. 407, 1370].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Дзір|дзір- (дзер-, цір-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дзярэйка|Дзерык]], [[Дзірман]], [[Дзірмант|Дырмунт]]; германскія імёны Diericke, Direman, Deormund) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] dius, германскага tiur 'зьвер'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>, а аснова [[Суна (імя)|-сун- (-сон-)]] (імёны ліцьвінаў [[Сунгард]], [[Сунігайла (імя)|Сунігайла]], [[Сонгуць]]; германскія імёны Sungart, Sunigelo, Sunegod) — ад гоцкага sunja 'праўда', sunis 'сапраўдны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Такім парадкам, імя Дзірсун азначае «сапраўдны зьвер»<ref name="Dajlida-2019-22">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Адзначаліся старажытныя германскія імёны Drasuno, Drusun<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Drusun#v=snippet&q=%40Drusun&f=false S. 430, 1463].</ref><ref name="Dajlida-2019-22"/>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Гісторыя == У 1486 годзе ўпамінаецца як мястэчка. У 1569 годзе тут было каля 50 двароў. == Насельніцтва == * 1865 год — 215 рэвіскіх душ<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/432 S. 432].</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Населеныя пункты на Нёмане}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету]] jr5uzcmjv5eoke6qp2gnt58i4kghhen Вершалі 0 276843 2678217 2462743 2026-07-08T16:41:44Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678217 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Польшча |Назва = Вершалі |Лацінка = Vieršali |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вершаляў |Назва на мове краіны = Wersele |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Ваяводзтва = [[Падляскае ваяводзтва|Падляскае]] |Павет = [[Сувальскі павет|Сувальскі]] |Гміна = [[Пераросьля (гміна)|Пераросьля]] |Прэзыдэнт места = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |Аўтамабільны нумарны знак = |TERYT = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 17 |Шырата сэкундаў = 21 |Даўгата градусаў = 22 |Даўгата хвілінаў = 45 |Даўгата сэкундаў = 13 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Вершалі'''<ref>{{Літаратура/ВГАБ|2к}} С. 86.</ref> ({{мова-pl|Wersele|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Польшча|Польшчы]], каля возера [[Віршалі (возера)|Віршалі]]. Уваходзяць у склад [[Пераросьля (гміна)|гміны Пераросьлі]] [[Сувальскі павет|Сувальскага павету]] [[Падляскае ваяводзтва|Падляскага ваяводзтва]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Віршыла}} Верзел або Вэрцэль (Werzel) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Andresen K. G. Konkurrenzen in der Erklärung der deutschen Geschlechtsnamen. — Heilbronn, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=xKNSAAAAcAAJ&q=Werzel#v=snippet&q=Werzel&f=false S. 18, 143].</ref>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскую]]) этымалёгію імёнаў [[Ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], іменная аснова [[Верза|верз- (вірс-)]] паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wairþs 'годны, дастойны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 20.</ref>. == Гісторыя == Уваходзіла ў склад [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]] [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Сувальскі павет}} [[Катэгорыя:Сувальскі павет]] gtg6eoznkb51xmae1pk9ih7ovda9p4g Жырвіны 0 276844 2678212 2462746 2026-07-08T16:36:18Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678212 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Польшча |Назва = Жырвіны |Лацінка = Žyrviny |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Жырвінаў |Назва на мове краіны = Żyrwiny |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Ваяводзтва = [[Падляскае ваяводзтва|Падляскае]] |Павет = [[Сувальскі павет|Сувальскі]] |Гміна = [[Шыплішкі (гміна)|Шыплішкі]] |Прэзыдэнт места = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |Аўтамабільны нумарны знак = |TERYT = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 15 |Шырата сэкундаў = 28 |Даўгата градусаў = 23 |Даўгата хвілінаў = 07 |Даўгата сэкундаў = 01 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Жырвіны''' ({{мова-pl|Żyrwiny|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Польшча|Польшчы]], у міжрэччы [[Шальментка|Шальменткі]] і [[Марыхна|Марыхны]]. Уваходзяць у склад [[Шыплішкі (гміна)|гміны Шыплішкі]] [[Сувальскі павет|Сувальскага павету]] [[Падляскае ваяводзтва|Падляскага ваяводзтва]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Сурвін}} Суравін (Surawine) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Bader W. Die althochdeutschen Fugenvokale in den ältesten Eigennamen. — Borna — Leipzig, 1909. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Gz0tAAAAYAAJ&q=Surawine#v=snippet&q=Surawine&f=false S. 27].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сыр (імя)|сір- (сіс-, сур-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сысымунд|Сірмонт]]; германскія імёны Siriaud, Sireguti, Sirmont) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, а аснова [[Віна (імя)|-він-]] (імёны ліцьвінаў [[Бутвін]], [[Мантывін|Монтвін]], [[Радавін]]; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wins 'сябар'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Сувальскі павет}} [[Катэгорыя:Сувальскі павет]] m8iddiait7hamlpjwgqphhirp8yrbos Керагелішкі 0 276956 2678248 2463634 2026-07-08T17:25:58Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678248 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Керагелішкі |Лацінка = Kieragieliški |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Керагелішкаў |Назва летувіскай мовай = Karageliškės |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Віленскі павет|Віленскі]] |Раён = |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = 16.8 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 34.8 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Керагелішкі''' ({{мова-lt|Karageliškės|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Вяльля|Вяльлі]]. Уваходзяць у склад Еўеўскага староства [[Электрэнскае самакіраваньне|Электрэнскага самакіраваньня]] [[Віленскі павет|Віленскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Карыгайла (імя)}} Каргіл (Kargil) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Kargil#v=snippet&q=Kargil&f=false S. 248, 732].</ref>{{Заўвага|Апроч таго, адзначаецца нямецкае прозьвішча Kargel (гістарычна бытавала на сучасным польска-нямецкім памежжы<ref>[https://nvk.genealogy.net/map/1890:Kargel Kargel], Namensverbreitungskarte</ref>), якое, аднак, зьвязваюць з хрысьціянскім (грэцкім) імём ''Makarius''<ref>Anne Rosar, [https://www.namenforschung.net/dfd/woerterbuch/liste/?tx_dfd_names%5Bname%5D=48368&tx_dfd_names%5BcurrentSelectedFacets%5D=&tx_dfd_names%5Bquery%5D=%2Agel&tx_dfd_names%5Boffset%5D=2&tx_dfd_names%5Baction%5D=show&tx_dfd_names%5Bcontroller%5D=Names&cHash=d460d5f030612d860a4418e780ea3bc1 Kargel], Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands</ref>}}. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Кор|-кар- (-кор-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Караман (імя)|Караман]], [[Карымонт]], [[Карыят (імя)|Карыят]]; германскія імёны Caroman, Caromond, Cariatto) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] kaurus 'цяжкі, важкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref> або гоцкага<ref>[https://www.koeblergerhard.de/got/got_k.html K] // Köbler G. Gotisches Wörterbuch. 4. Aufl, 2014.</ref> і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] kara 'турбота, клопат'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 134.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Гіль (імя)|-гісіл- (-гіл-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101.</ref>. Такім парадкам, імя Карыгайла азначае «важкі свавольствам»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. У Польшчы гістарычна бытавала імя Коргал: ''Petrus Corgal (kmetho in Oszeczek)'' (1443 год)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 3. — Wrocław, 1971—1973. S. 86.</ref>; а ў 1536 годзе адзначалася прозьвішча Kargol, у 1786 годзе — Korgiel (Korgel)<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 237, 282.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Гісторыя == У 1905 годзе жыхары Керагелішкаў выступілі супраць увядзеньня [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] ў набажэнствах<ref>Kwestia litewska w prasie polskiej. — Warszawa, 1905. S. 96.</ref>. == Насельніцтва == * 1905 год — 133 чалавекі ў вёсцы Керагелішках і 5 чалавек засьценку Керагелішках<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 319.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага павету (Летува)]] ta6inzrgc9koclwu44wh7dihg5dm619 2678249 2678248 2026-07-08T17:26:31Z ~2026-38974-75 98784 2678249 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Керагелішкі |Лацінка = Kieragieliški |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Керагелішкаў |Назва летувіскай мовай = Karageliškės |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Віленскі павет|Віленскі]] |Раён = |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = 16.8 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 34.8 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Керагелішкі''' ({{мова-lt|Karageliškės|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Вяльля|Вяльлі]]. Уваходзяць у склад Еўеўскага староства [[Электрэнскае самакіраваньне|Электрэнскага самакіраваньня]] [[Віленскі павет|Віленскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Карыгайла (імя)}} Каргіл (Kargil) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Kargil#v=snippet&q=Kargil&f=false S. 248, 732].</ref>{{Заўвага|Апроч таго, адзначаецца нямецкае прозьвішча Kargel (гістарычна бытавала на сучасным польска-нямецкім памежжы<ref>[https://nvk.genealogy.net/map/1890:Kargel Kargel], Namensverbreitungskarte</ref>), якое, аднак, зьвязваюць з хрысьціянскім (грэцкім) імём ''Makarius''<ref>Anne Rosar, [https://www.namenforschung.net/dfd/woerterbuch/liste/?tx_dfd_names%5Bname%5D=48368&tx_dfd_names%5BcurrentSelectedFacets%5D=&tx_dfd_names%5Bquery%5D=%2Agel&tx_dfd_names%5Boffset%5D=2&tx_dfd_names%5Baction%5D=show&tx_dfd_names%5Bcontroller%5D=Names&cHash=d460d5f030612d860a4418e780ea3bc1 Kargel], Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands</ref>}}. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Кор|-кар- (-кор-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Караман (імя)|Караман]], [[Карымонт]], [[Карыят (імя)|Карыят]]; германскія імёны Caroman, Caromond, Cariatto) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] kaurus 'цяжкі, важкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref> або гоцкага<ref>[https://www.koeblergerhard.de/got/got_k.html K] // Köbler G. Gotisches Wörterbuch. 4. Aufl, 2014.</ref> і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] kara 'турбота, клопат'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 134.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Гіль (імя)|-гісіл- (-гіл-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101.</ref>. Такім парадкам, імя Карыгайла азначае «важкі свавольствам»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. У Польшчы гістарычна бытавала імя Коргал: ''Petrus Corgal (kmetho in Oszeczek)'' (1443 год)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 3. — Wrocław, 1971—1973. S. 86.</ref>; а ў 1536 годзе адзначалася прозьвішча Kargol, у 1786 годзе — Korgiel (Korgel)<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 237, 282.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Гісторыя == У 1905 годзе жыхары Керагелішкаў выступілі супраць увядзеньня [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] ў набажэнствах<ref>Kwestia litewska w prasie polskiej. — Warszawa, 1905. S. 96.</ref>. == Насельніцтва == * 1905 год — 133 чалавекі ў вёсцы Керагелішках і 5 чалавек засьценку Керагелішках<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 319.</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага павету (Летува)]] af4dxx8mvs1z2kyjmk5q8zc8bc7g76l Візгіны 0 276962 2678252 2463649 2026-07-08T17:29:26Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678252 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Візгіны |Лацінка = Vizginy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Візгінаў |Назва летувіскай мовай = Visginai |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Ковенскі павет|Ковенскі]] |Раён = [[Кашадарскі раён|Кашадарскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 46 |Шырата сэкундаў = 33.6 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 9 |Даўгата сэкундаў = 32.4 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Візгіны''' ({{мова-lt|Visginai|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], на правым беразе [[Нёман]]у. Уваходзяць у склад Кронскага староства [[Кашадарскі раён|Кашадарскага раёну]] [[Ковенскі павет|Ковенскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вісігін}} Вісікін або Візікін, пазьней Вісэген, Вісэкен або Віскін (Visekin, Wizikin, Wissegen<ref>Urkunden und akten der stadt Strassburg. — Strassburg, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=AAlAAQAAMAAJ&q=wissegen#v=snippet&q=wissegen&f=false S. 250].</ref>, Wiseken<ref>Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=rjU1_4IcvqcC&q=Wiseken#v=snippet&q=Wiseken&f=false S. 447].</ref>, Whiskin<ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Whiskin#v=snippet&q=Whiskin&f=false P. 351].</ref>) і Генвіс (Genuis<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. P. 256.</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-356">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Visekin%2C+Wizikin#v=snippet&q=Visekin%2C%20Wizikin&f=false S. 356].</ref><ref name="Dajlida-2019-21">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны', а аснова [[Гін|-гін- (-ген-, -кін-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гендрута]], [[Кімант|Кімунд]], [[Мінгін|Менгін]]; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) — ад гоцкага gin- 'пачатак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'<ref>[https://www.koeblergerhard.de/got/got_g.html G] // Köbler G. Gotisches Wörterbuch. 4. Aufl, 2014.</ref>). Апроч таго, у германскіх імёнах адзначаецца суфікс-пашыральнік -кін (-кен)<ref name="Fo-1900-356"/>. Такім парадкам, імя Вісігін азначае «зачатак мудрасьці»<ref name="Dajlida-2019-21"/>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Гісторыя == У XIX ст. вёска Візгіны ўваходзіла ў склад Троцкага павету Віленскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/685 S. 685].</ref>. == Насельніцтва == * 1905 год — 85 чалавек<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 328.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Населеныя пункты на Нёмане}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету]] q1lfk1rgmggb3bodm4v2fn1bjjh7r7x 2678253 2678252 2026-07-08T17:30:05Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678253 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Візгіны |Лацінка = Vizginy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Візгінаў |Назва летувіскай мовай = Visginai |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Ковенскі павет|Ковенскі]] |Раён = [[Кашадарскі раён|Кашадарскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 46 |Шырата сэкундаў = 33.6 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 9 |Даўгата сэкундаў = 32.4 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Візгіны''' ({{мова-lt|Visginai|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], на правым беразе [[Нёман]]у. Уваходзяць у склад Кронскага староства [[Кашадарскі раён|Кашадарскага раёну]] [[Ковенскі павет|Ковенскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вісігін}} Вісікін або Візікін, пазьней Вісэген, Вісэкен або Віскін (Visekin, Wizikin, Wissegen<ref>Urkunden und akten der stadt Strassburg. — Strassburg, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=AAlAAQAAMAAJ&q=wissegen#v=snippet&q=wissegen&f=false S. 250].</ref>, Wiseken<ref>Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=rjU1_4IcvqcC&q=Wiseken#v=snippet&q=Wiseken&f=false S. 447].</ref>, Whiskin<ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Whiskin#v=snippet&q=Whiskin&f=false P. 351].</ref>) і Генвіс (Genuis<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. P. 256.</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-356">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Visekin%2C+Wizikin#v=snippet&q=Visekin%2C%20Wizikin&f=false S. 356].</ref><ref name="Dajlida-2019-21">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны', а аснова [[Гін|-гін- (-ген-, -кін-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гендрута]], [[Кімант|Кімунд]], [[Мінгін|Менгін]]; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) — ад гоцкага gin- 'пачатак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'<ref>[https://www.koeblergerhard.de/got/got_g.html G] // Köbler G. Gotisches Wörterbuch. 4. Aufl, 2014.</ref>). Апроч таго, у германскіх імёнах адзначаецца суфікс-пашыральнік -кін (-кен)<ref name="Fo-1900-356"/>. Такім парадкам, імя Вісігін азначае «зачатак мудрасьці»<ref name="Dajlida-2019-21"/>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Гісторыя == У XIX ст. вёска Візгіны ўваходзіла ў склад Троцкага павету Віленскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/685 S. 685].</ref>. == Насельніцтва == * 1905 год — 85 чалавек<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 328.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Населеныя пункты на Нёмане}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету]] n3fgndffo5dvmzugusrcbz1rx31d8ea 2678254 2678253 2026-07-08T17:30:35Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678254 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Візгіны |Лацінка = Vizginy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Візгінаў |Назва летувіскай мовай = Visginai |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Ковенскі павет|Ковенскі]] |Раён = [[Кашадарскі раён|Кашадарскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 46 |Шырата сэкундаў = 33.6 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 9 |Даўгата сэкундаў = 32.4 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Візгіны''' ({{мова-lt|Visginai|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], на правым беразе [[Нёман]]у. Уваходзяць у склад Кронскага староства [[Кашадарскі раён|Кашадарскага раёну]] [[Ковенскі павет|Ковенскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вісігін}} Вісікін або Візікін, пазьней Вісэген, Вісэкен або Віскін (Visekin, Wizikin, Wissegen<ref>Urkunden und akten der stadt Strassburg. — Strassburg, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=AAlAAQAAMAAJ&q=wissegen#v=snippet&q=wissegen&f=false S. 250].</ref>, Wiseken<ref>Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=rjU1_4IcvqcC&q=Wiseken#v=snippet&q=Wiseken&f=false S. 447].</ref>, Whiskin<ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Whiskin#v=snippet&q=Whiskin&f=false P. 351].</ref>) і Генвіс (Genuis<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. P. 256.</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-356">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Visekin%2C+Wizikin#v=snippet&q=Visekin%2C%20Wizikin&f=false S. 356].</ref><ref name="Dajlida-2019-21">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны', а аснова [[Гін|-гін- (-ген-, -кін-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гендрута]], [[Кімант|Кімунд]], [[Мінгін|Менгін]]; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) — ад гоцкага gin- 'пачатак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'<ref>[https://www.koeblergerhard.de/got/got_g.html G] // Köbler G. Gotisches Wörterbuch. 4. Aufl, 2014.</ref>). Апроч таго, у германскіх імёнах адзначаецца суфікс-пашыральнік -кін (-кен)<ref name="Fo-1900-356"/>. Такім парадкам, імя Вісігін азначае «зачатак мудрасьці»<ref name="Dajlida-2019-21"/>. == Гісторыя == У XIX ст. вёска Візгіны ўваходзіла ў склад Троцкага павету Віленскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/685 S. 685].</ref>. == Насельніцтва == * 1905 год — 85 чалавек<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 328.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Населеныя пункты на Нёмане}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету]] av4tq9pezucev9nrbtf3fw5vlbnsycu Сургонцішкі 0 276978 2678255 2463714 2026-07-08T17:31:46Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678255 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Сургонцішкі |Лацінка = Surgonciški |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сургонцішкаў |Назва летувіскай мовай = Surgantiškės |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Ковенскі павет|Ковенскі]] |Раён = [[Кашадарскі раён|Кашадарскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = 38.4 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = 15.6 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Сургонцішкі''' ({{мова-lt|Surgantiškės|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ўтоку ракі [[Стрэва|Стрэвы]] ў [[Нёман]]. Уваходзяць у склад Кронскага староства [[Кашадарскі раён|Кашадарскага раёну]] [[Ковенскі павет|Ковенскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Сургонт}} Сысыгунда, Сесекунда, Сурыгун або Сырыгун (Sisigunda, Sesecundus<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA494&dq=%22+Sesecundus+%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwipv63DsKWKAxW5nf0HHefgOhwQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22%20Sesecundus%20%22&f=false P. 494].</ref>, Sesecundo<ref>[https://www.celtiberia.net/es/biblioteca/?id=2133&cadena=galicia El Nombre de los Antepasados: Toponimia Gallega de Origen Antroponímico (I v2.0)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>, Surrigvn<ref name="SMP">[https://filemaker.isof.se/fmi/webd Sveriges medeltida personnamn — förnamnsregister Abbe-Øxvidh], Institutet för språk och folkminnen</ref>, Syrrigvn<ref name="SMP"/>) і Сургант (Surgant<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=S%C3%BCrgant#v=snippet&q=S%C3%BCrgant&f=false S. 762].</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tZZFdogozvUC&q=Sisigunda#v=snippet&q=Sisigunda&f=false S. 63].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сыр (імя)|сір- (сіс-, сур-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сысымунд|Сірмонт]]; германскія імёны Siriaud, Sireguti, Sirmont) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, аснова [[Гунт|-гунд- (-гунт-, -кунт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гунтэр|Гунтар]], [[Вігунт]], [[Вірконт]]; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва', а аснова [[Гента (імя)|-генд- (-гент-, -гінт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гінтэр]], [[Ягінт|Агінт]], [[Эйгінт]]; германскія імёны Genter, Aginto, Eigint) — ад гоцкага gands 'посах', пераноснае 'чары'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Сурконт азначае «заклён бітвы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Насельніцтва == * 1865 год — 25 рэвіскіх душаў<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/597 S. 597].</ref> * 1905 год — 58 чалавек<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 329.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету]] 7xoyafuyrz9mor6xni3glq80ur2ozlp Нартаўты 0 276997 2678243 2463819 2026-07-08T17:14:27Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678243 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Нартаўты |Лацінка = Nartaŭty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Нартаўтаў |Назва летувіскай мовай = Nartautai |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Ковенскі павет|Ковенскі]] |Раён = [[Кейданскі раён|Кейданскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 12 |Шырата сэкундаў = 25.2 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 8 |Даўгата сэкундаў = 6 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Нартаўты''' ({{мова-lt|Nartautai|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Ланкеса|Ланкесы]]. Уваходзяць у склад Пелегноскага староства [[Кейданскі раён|Кейданскага раёну]] [[Ковенскі павет|Ковенскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Нартаўт}} Норталд, Нарталд або Нарталт (Nortold<ref name="Schmittlein-1948-103">Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 103.</ref>, Nartold, Nartolt<ref name="Morlet-1971-172">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 172.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Nartold#v=snippet&q=Nartold&f=false S. 1153].</ref><ref name="Morlet-1971-172"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Нарт|норд- (нард-)]] паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] nord 'поўнач'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 182.</ref>, а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Адпаведнасьць імя Нартаўт германскаму імю Nortold сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref name="Schmittlein-1948-103"/>. == Гісторыя == У XIX ст. [[Дворышча (тып паселішча)|двор]] Нартаўты ўваходзіў у склад Ковенскага павету Ковенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-2к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/370 S. 370].</ref>. == Насельніцтва == * 1902 год — 50 чалавек у [[Ваколіца (тып паселішча)|ваколіцы]] Нартаўтах, 24 чалавекі ў вёсцы Нартаўтах, 15 чалавек у маёнтку Нартаўтах і 6 чалавек у [[Засьценак|засьценку]] Нартаўтах<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 37.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету]] hi297rif1ulqvd3pnoe9erp4uffa6hl Прышманты 0 276999 2678233 2463825 2026-07-08T17:03:39Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678233 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Прышманты |Лацінка = Pryšmanty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Прышмантаў |Назва летувіскай мовай = Pryšmantai |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Ковенскі павет|Ковенскі]] |Раён = [[Расенскі раён|Расенскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 23 |Шырата сэкундаў = 39.6 |Даўгата градусаў = 23 |Даўгата хвілінаў = 25 |Даўгата сэкундаў = 37.2 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Прышманты''' ({{мова-lt|Pryšmantai|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Дубіса|Дубісы]]. Уваходзяць у склад Бетыгольскага староства [[Расенскі раён|Расенскага раёну]] [[Ковенскі павет|Ковенскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Прышмонт}} Бросмунд або Просмунд (Brosmundus, Prosmund<ref>Debes H. J. Føroya søga 3. Frá kongligum einahandli til embætisveldi. — Tórshavn, 2000. [https://books.google.by/books?id=cFWZjQ55q9IC&pg=PA278&dq=%22prosmund%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjT0d_HmNn_AhUKKewKHYiUBz44MhDoAXoECAwQAg#v=onepage&q=%22prosmund%22&f=false S. 278].</ref><ref>Tarnovius T. J. Ferøers beskrifvelser. — København, 1950. [https://books.google.by/books?id=JVzHAAAAIAAJ&q=%22prosmund%22&dq=%22prosmund%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjT0d_HmNn_AhUKKewKHYiUBz44MhDoAXoECAYQAg S. 49].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Bruckner W. Die Sprache der Langobarden. — Strassburg, 1895. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=pOwSOFBgFfQC&q=Brosmundus#v=snippet&q=Brosmundus&f=false S. 239].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Прош|прэз- (проз-, прош-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імя]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Прэзгінт]]; германскія імёны Prezila, Prezzold) паходзіць ад старагерманскага proz 'каштоўнасьць, шляхетнае каменьне'<ref name="Dajlida-2019-18">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або [[Гоцкая мова|гоцкага]] munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref name="Dajlida-2019-18"/>. Такім парадкам, імя Прышмонт азначае «каштоўны палкасьцю»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 24.</ref>. == Гісторыя == У пачатку XX ст. Прышманты ўваходзілі ў склад Ковенскага павету Ковенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-2к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/520 S. 520].</ref>. == Насельніцтва == * 1902 год — 87 чалавек<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 27.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету]] mt9aqakvve2051i1gpqpn3k88nvx8d7 Рымгайлы 0 277002 2678230 2463837 2026-07-08T17:00:27Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678230 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Рымгайлы |Лацінка = Rymgajły |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Рымгайлаў |Назва летувіскай мовай = Rimgailai |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Ковенскі павет|Ковенскі]] |Раён = [[Расенскі раён|Расенскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 23 |Шырата сэкундаў = 9.6 |Даўгата градусаў = 23 |Даўгата хвілінаў = 28 |Даўгата сэкундаў = 33.6 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Рымгайлы''' ({{мова-lt|Rimgailai|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Дубіса|Дубісы]]. Уваходзяць у склад Бетыгольскага староства [[Расенскі раён|Расенскага раёну]] [[Ковенскі павет|Ковенскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Рымгайла}} [[Рымагіл (імя)|Рымагіл]] або Рымгілс (Rimagil<ref>Thüngen L. F. Das Namenbuch. — Aschaffenburg, 2003. [https://books.google.by/books?id=mM5tAAAAMAAJ&q=rimagil+remaklus&dq=rimagil+remaklus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiLtJ3ggun9AhVataQKHbTDAuQQ6AF6BAgHEAI S. 230].</ref>, Rimagilus, Rimgils<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=Rimgils#v=snippet&q=Rimgils&f=false P. 401].</ref>{{Заўвага|Паводле гэтага ж выданьня: Gilswith < [[Гайльсьвінта (імя)|Gelesuintha]]<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=Gilswith+Gelesuintha#v=snippet&q=Gilswith%20Gelesuintha&f=false P. 556].</ref>}}<ref>Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York, 1988. P. 403.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Baix F. L’hagiographie à Stavelot-Malmédy // Revue Bénédictine. Vol. 60, 1950. [https://books.google.by/books?id=lfnjAAAAMAAJ&q=Rimo+,+Rimoaldus+)+%2B+gilus+,+ou+Rim++%2B+agilus&dq=Rimo+,+Rimoaldus+)+%2B+gilus+,+ou+Rim++%2B+agilus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiExtPC-p-KAxV2hf0HHYxAFQUQ6AF6BAgFEAI P. 124].</ref><ref>Drees L. Der heilige Remaclus. — Sankt-Vith, 1967. [https://books.google.by/books?id=WJJIAAAAMAAJ&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&dq=Rimagilus+name&q=Rimagilus+name&hl=ru&redir_esc=y S. 55].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Рым (імя)|-рым-]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рымель]], [[Рыман]], [[Рымант|Рымунд]]; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Гіль (імя)|-гісіл- (-гіл-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101.</ref>. Такім парадкам, імя Рымгайла азначае «непарушная ганарыстасьць»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref>. == Насельніцтва == * 1859 год — 46 чалавек<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/98 S. 98].</ref> * 1902 год — 40 чалавек у вёсцы Рымгайлах і 27 чалавек у [[Ваколіца (тып паселішча)|ваколіцы]] Рымгайлах<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 51.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету]] j76k5jlfeeddbdlj240r7yl9jcndelx Ягміны 0 277007 2678239 2463854 2026-07-08T17:10:32Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678239 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Ягміны |Лацінка = Jagminy |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Ягмінаў |Назва летувіскай мовай = Jagminai |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Ковенскі павет|Ковенскі]] |Раён = [[Кейданскі раён|Кейданскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 13 |Шырата сэкундаў = 15.6 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 3 |Даўгата сэкундаў = 0 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Ягміны''' ({{мова-lt|Jagminai|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля вытокаў ракі [[Барупа|Барупы]]. Уваходзяць у склад Пелегноскага староства [[Кейданскі раён|Кейданскага раёну]] [[Ковенскі павет|Ковенскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Ягмін}} Агмін або Егімін (Agminus, Egiminus<ref>Notes históriques del bisbat de Barcelona. Vol. 12. — Barcelona, 1915. [https://books.google.by/books?newbks=1&hl=ru&id=TDnhsuH4vBkC&q=Egiminus#v=snippet&q=Egiminus&f=false P. 200].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 122.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Агі|ег- (аг-, ек-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ягвін]], [[Ягінт]], [[Ягоўд]]; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 39.</ref>, а аснова [[Мін|-мін- (-мен-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мінят]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Гайлімін|Гальмін]]; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, minthi 'памяць'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 169.</ref>. Імя Jagmyn адзначалася ў 1386 годзе ва [[Уроцлаў|Ўроцлаве]]<ref>Reichert H. Die deutschen Familiennamen: nach breslauer quellen des 13. und 14. Jahrhunderts. — Breslau, 1908. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CEwImm4TtCgC&q=178+Jagmyn+#v=snippet&q=178%20Jagmyn&f=false S. 11, 19].</ref>. Імя Якмін гістарычна бытавала ў Польшчы: ''Jakmyn de Nesmyrze'' (1399 год)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 2. — Wrocław, 1968—1970. S. 386.</ref>. == Гісторыя == У XIX ст. шляхецкая вёска Ягміны ўваходзіла ў склад Ковенскага павету Ковенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/369 S. 369].</ref>. == Насельніцтва == * 1902 год — 37 чалавек<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 63.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету]] lz0pg3tm78bj4j5ozs3al24p8wb59gz Ягмінішкі 0 277008 2678241 2463856 2026-07-08T17:11:20Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678241 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Ягмінішкі |Лацінка = Jagminiški |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Ягмінішкаў |Назва летувіскай мовай = Jagminiškiai |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Ковенскі павет|Ковенскі]] |Раён = [[Ковенскі раён|Ковенскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 2 |Шырата сэкундаў = 49.2 |Даўгата градусаў = 23 |Даўгата хвілінаў = 38 |Даўгата сэкундаў = 31.2 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Ягмінішкі''' ({{мова-lt|Jagminiškiai|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Нёман]]у. Уваходзяць у склад [[Вількі]]йскага староства [[Ковенскі раён|Ковенскага раёну]] [[Ковенскі павет|Ковенскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Ягмін}} Агмін або Егімін (Agminus, Egiminus<ref>Notes históriques del bisbat de Barcelona. Vol. 12. — Barcelona, 1915. [https://books.google.by/books?newbks=1&hl=ru&id=TDnhsuH4vBkC&q=Egiminus#v=snippet&q=Egiminus&f=false P. 200].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 122.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Агі|ег- (аг-, ек-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ягвін]], [[Ягінт]], [[Ягоўд]]; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 39.</ref>, а аснова [[Мін|-мін- (-мен-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мінят]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Гайлімін|Гальмін]]; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, minthi 'памяць'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 169.</ref>. Імя Jagmyn адзначалася ў 1386 годзе ва [[Уроцлаў|Ўроцлаве]]<ref>Reichert H. Die deutschen Familiennamen: nach breslauer quellen des 13. und 14. Jahrhunderts. — Breslau, 1908. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CEwImm4TtCgC&q=178+Jagmyn+#v=snippet&q=178%20Jagmyn&f=false S. 11, 19].</ref>. Імя Якмін гістарычна бытавала ў Польшчы: ''Jakmyn de Nesmyrze'' (1399 год)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 2. — Wrocław, 1968—1970. S. 386.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Гісторыя == У XIX ст. [[фальварак]] Ягмінішкі ўваходзіў у склад Ковенскага павету Ковенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/625 S. 625].</ref>. == Насельніцтва == * 1902 год — 81 чалавек<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 63.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету]] d9lja370sgr4sa8b7ojvld0j9hoqn98 Гердзьвілы 0 277033 2678229 2463969 2026-07-08T16:58:43Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678229 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Гердзьвілы |Лацінка = Gierźviły |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Гердзьвілаў |Назва летувіскай мовай = Gerdvilai |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Ковенскі павет|Ковенскі]] |Раён = [[Кейданскі раён|Кейданскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 22 |Шырата сэкундаў = 1.2 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 13 |Даўгата сэкундаў = 48 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Гердзьвілы''' ({{мова-lt|Gerdvilai|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Абеля|Абелі]]. Уваходзяць у склад Трускаўскага староства [[Кейданскі раён|Кейданскага раёну]] [[Ковенскі павет|Ковенскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Гердзівіл (імя)}} Вільгерд (Vilgerd, Vilgerðr) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Kruken K., Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Det Norske Samlaget, 1995.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Vilgerd Vilgerd], Nordic Names</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Герда|-гард- (-герд-, -герт-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Альгерд (імя)|Альгерд]], [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]], [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]]; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'), а аснова [[Віла|-віл-]] (імёны ліцьвінаў [[Вільбут]], [[Вільгейда]], [[Монтвіл|Мунтвіл]]; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Гердзівіл азначае «ахова волі»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref> (тое ж, што і імя [[Вільгерд]]). == Гісторыя == У XIX ст. Гердзьвілы ўваходзілі ў склад Вількамірскага павету Ковенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/497 S. 497].</ref>. == Насельніцтва == * 1902 год — 76 чалавек<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 86.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету]] 0ljn7qrqqc09oms9r0rw9cr6dls4knm Мільгедзе 0 277100 2678220 2464257 2026-07-08T16:53:21Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678220 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Мільгедзе |Лацінка = Milgiedzie |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Мільгедзя |Назва летувіскай мовай = Milgedžiai |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Уцянскі павет|Уцянскі]] |Раён = [[Езяроскі раён|Езяроскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 52 |Шырата сэкундаў = 51.6 |Даўгата градусаў = 26 |Даўгата хвілінаў = 4 |Даўгата сэкундаў = 19.2 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Мільгедзе''', '''Мельгедзе''' ({{мова-lt|Milgedžiai|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Мельнічэля|Мельнічэлі]]. Уваходзяць у склад Сувецкага староства [[Езяроскі раён|Езяроскага раёну]] [[Уцянскі павет|Ўцянскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Мелкід}} Мелігед (Meligedius) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Amory P. People and Identity in Ostrogothic Italy, 489—554. — Cambridge University Press, 1997. P. 350, 394.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Міл (імя)|-міл- (-мел-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мілейка]], [[Мільвід|Мельвід]], [[Мілар]]; германскія імёны Milike, Melvid, Milehar) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] mildeis 'мяккі, прыязны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 172.</ref><ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 179.</ref>, а аснова [[Геда|-гед- (-гад-, -гід-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гедзень]], [[Гедвін]], [[Гедмонт]]; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) — ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] geð 'нораў, тэмпэрамэнт'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або гоцкага gadiliggs 'сваяк, родзіч'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 97.</ref>. == Гісторыя == У XIX ст. Мільгедзе ўваходзілі ў склад Новааляксандраўскага павету Ковенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/425 S. 425].</ref>. == Насельніцтва == * 1902 год — 115 чалавек у вёсцы Мельгедзе і 56 чалавек у вёсцы Мільгедзах<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 229.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ўцянскага павету]] ld6oves20zhmo6rf4ogj5po4aw2s2rt Гетаўты 0 277119 2678242 2464365 2026-07-08T17:12:49Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678242 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Гетаўты |Лацінка = Gietaŭty |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Гетаўтаў |Назва летувіскай мовай = Getautai |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Шавельскі павет|Шавельскі]] |Раён = [[Пакройскі раён|Пакройскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 54 |Шырата сэкундаў = 21.6 |Даўгата градусаў = 23 |Даўгата хвілінаў = 59 |Даўгата сэкундаў = 9.6 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Гетаўты''' ({{мова-lt|Getautai|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Даўгівеня|Даўгівені]]. Уваходзяць у склад Клаванскага староства [[Пакройскі раён|Пакройскага раёну]] [[Шавельскі павет|Шавельскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Гетаўт (імя)}} Кеталд або Гетальд, пазьней Катальда або Катаўда (Ketold, Getoldus<ref>Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung. Bd. 105, H. 3—4, 1997. [https://books.google.by/books?id=_jG8gSB3ozAC&q=Getoldus&dq=Getoldus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiv9q-moZv_AhX5g_0HHfjoDX44FBDoAXoECAMQAg S. 314, 327].</ref><ref>Germania topochrono-stemmato-graphica sacra et profana. — Görlin, 1655. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=urs-AAAAcAAJ&q=Getoldus#v=snippet&q=Getoldus&f=false P. 179].</ref><ref>Thesaurus anecdotorum novissimus seu veterum monumentorum, praecipuè ecclesiasticorum, ex Germanicis potissimùm bibliothecis adornata collectio recentissima. T. 1. — Augsburg, 1721. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=VlXEgvE0sdoC&q=Getoldus#v=snippet&q=Getoldus&f=false P. 161].</ref>, Cataldo<ref name="Arcamone-1986-27">Arcamone M. G. Cognomi da antroponimi di origine germanica in Campania // Annali dell’Istituto Universitario Orientale di Napoli. Sezione Germanica. 28—29, 1985—1986. P. 27.</ref>, Cataudo<ref name="Arcamone-1986-27"/><ref>Jean Tosti, [https://jeantosti.com/noms/c3.html Noms commençant par C], Dictionnaire des noms de famille de France et d’ailleurs</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ketold#v=snippet&q=Ketold&f=false S. 985].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Геда|-гед- (-гад-, -гід-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гедзень]], [[Гедвін]], [[Гедмонт]]; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] geð 'нораў, тэмпэрамэнт'<ref name="Dajlida-2019-17">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або [[Гоцкая мова|гоцкага]] gadiliggs 'сваяк, родзіч'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 97.</ref>, а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref name="Dajlida-2019-17"/>. == Гісторыя == У XIX ст. Гетаўты ўваходзілі ў склад Панявескага павету Ковенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/499 S. 499].</ref>. == Насельніцтва == * 1902 год — 123 чалавекі<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 291.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шавельскага павету]] qrr2aug0iastc2jj4bw01sj3n3d0cil Мантэгайлішкі 0 277150 2678256 2464605 2026-07-08T17:33:14Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678256 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Мантэгайлішкі |Лацінка = Mantegajliški |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Мантэгайлішкаў |Назва летувіскай мовай = Mantagailiškis |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Панявескі павет|Панявескі]] |Раён = [[Біржаўскі раён|Біржаўскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 56 |Шырата хвілінаў = 12 |Шырата сэкундаў = 46.8 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 40 |Даўгата сэкундаў = 40.8 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Мантэгайлішкі''' ({{мова-lt|Mantagailiškis|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Апашча|Апашчы]]. Уваходзяць у склад Шырвенскага староства [[Біржаўскі раён|Біржаўскага раёну]] [[Панявескі павет|Панявескага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Мантыгайла (імя)}} Мантыгель (Montigel<ref>Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=i13cviZ0xYoC&q=Montigel#v=snippet&q=Montigel&f=false S. 64].</ref>) і Гайламунд (Gailamunds, Geilmundus<ref>Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=tZZFdogozvUC&q=Geilmundus#v=snippet&q=Geilmundus&f=false S. 71].</ref>) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 119.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або [[Гоцкая мова|гоцкага]] munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гельвіх]], [[Відзігайла]], [[Інгела]]; германскія імёны Geilwich, Widigail, Ingeila) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Монтгайла азначае «жвавая гарлівасьць»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Гісторыя == У пачатку XX ст. Мантэгайлішкі ўваходзілі ў склад Панявескага павету Ковенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-2к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/352 S. 352].</ref>. == Насельніцтва == * 1902 год — 51 чалавек у сядзібе Мантэгайлішкіх і 45 чалавек у маёнтку Мантэгайлішкіх<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 321.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Панявескага павету]] fit0sfal6sq43d35h9e6wiwwkgifnuo Гальвідзішкі 0 277169 2678257 2464708 2026-07-08T17:36:09Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678257 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Гальвідзішкі |Лацінка = Galvidziški |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Гальвідзішкаў |Назва летувіскай мовай = Galvydiškė |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Шавельскі павет|Шавельскі]] |Раён = [[Кельменскі раён|Кельменскі]] |Староства = |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 46 |Шырата сэкундаў = 55.2 |Даўгата градусаў = 22 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = 26.4 |Назва мапы = |Варыянт мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Гальвідзішкі''', '''Гальвідышкі''' ({{мова-lt|Galvydiškė|скарочана}}) — [[вёска]] ў [[Летува|Летуве]], каля ракі [[Шона (рака)|Шоны]]. Уваходзяць у склад Шаўкянскага староства [[Кельменскі раён|Кельменскага раёну]] [[Шавельскі павет|Шавельскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Гальвід}} Гельвіда (Gelvidis) і Відыгел або Відыгайл (Widigelus, Widigail) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung. Bd. 20. — Berlin, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Zs1AQAAMAAJ&q=widigail#v=snippet&q=widigail&f=false S. 434, 436].</ref><ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Widigelus#v=snippet&q=Widigelus&f=false S. 567, 1567].</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 98.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Галімонт|Галімунт]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Geilmundus, Ingeila, Montigel) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты', а аснова [[Від (імя)|-від-]] (імёны ліцьвінаў [[Відзімонт (імя)|Відмунд]], [[Мільвід|Мельвід]], [[Тарвід|Торвід]]; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Гальвід азначае «моц жвавасьці» (тое ж, што і [[Відзігайла]])<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 20.</ref>. Яшчэ этнограф і мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] зьвяртаў увагу на тое, што ў [[Латышы|латыскай]] [[Курляндыя|Курляндыі]], «''большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі''»<ref>Карский Е. Ф. Белорусы. Т. 1. — Минск, 2006. [https://books.google.by/books?id=ohcsAQAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&dq=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82+%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfmJmpp9X5AhUa7qQKHRoNCsAQ6AF6BAgBEAI С. 559].</ref>, пазьней у рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна [[балты]]йскія» і нават «тыпова [[Летувісы|летувіскія]]»<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj1/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_i_%D1%83%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D1%9E_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D1%87%D1%8B.html Балты цэнтральнай і ўсходняй Беларусі ў сярэднявеччы] // Спадчына. № 1, 1999. С. 61—72.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «''ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 31.</ref>. == Гісторыя == У XIX ст. Гальвідзішкі ўваходзілі ў склад Шавельскага павету Ковенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/486 S. 486].</ref>. == Насельніцтва == * 1902 год — 9 чалавек<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 378.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шавельскага павету]] 9yjn7eo12z0tlwpnfn3ctrvsf7djlkc Ягмінава 0 277313 2678240 2465480 2026-07-08T17:11:11Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678240 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ягмінава |Лацінка = Jagminava |Статус = былая вёска |Назва ў родным склоне = Ягмінава |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская]] |Раён = [[Кобрынскі раён|Кобрынскі]] |Сельсавет = [[Дзівінскі сельсавет|Дзівінскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 6 |Шырата сэкундаў = 54 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 43 |Даўгата сэкундаў = 30 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ягмінава''' — былая [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля возера [[Любань (возера)|Любані]]. Уваходзілі ў склад [[Дзівінскі сельсавет|Дзівінскага сельсавету]] [[Кобрынскі раён|Кобрынскага раёну]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Ягмін}} Агмін або Егімін (Agminus, Egiminus<ref>Notes históriques del bisbat de Barcelona. Vol. 12. — Barcelona, 1915. [https://books.google.by/books?newbks=1&hl=ru&id=TDnhsuH4vBkC&q=Egiminus#v=snippet&q=Egiminus&f=false P. 200].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 122.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Агі|ег- (аг-, ек-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ягвін]], [[Ягінт]], [[Ягоўд]]; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 39.</ref>, а аснова [[Мін|-мін- (-мен-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мінят]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Гайлімін|Гальмін]]; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, minthi 'памяць'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 169.</ref>. Імя Jagmyn адзначалася ў 1386 годзе ва [[Уроцлаў|Ўроцлаве]]<ref>Reichert H. Die deutschen Familiennamen: nach breslauer quellen des 13. und 14. Jahrhunderts. — Breslau, 1908. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CEwImm4TtCgC&q=178+Jagmyn+#v=snippet&q=178%20Jagmyn&f=false S. 11, 19].</ref>. Імя Якмін гістарычна бытавала ў Польшчы: ''Jakmyn de Nesmyrze'' (1399 год)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 2. — Wrocław, 1968—1970. S. 386.</ref>. == Гісторыя == У XIX ст. [[фальварак]] Ягмінава і сядзіба Ягмінцы ўваходзілі ў склад Кобрынскага павету Гарадзенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/625 S. 625].</ref>. == Насельніцтва == * 1905 год — 12 чалавек у фальварку Ягмінаўцы<ref>Указатель населенным местностям Гродненской губернии, с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродна, 1905. С. 110.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Дзівінскі сельсавет}} {{Кобрынскі раён}} [[Катэгорыя:Дзівінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну]] for9kb5sanbfa4gon7jmidexfu2cmaw Канашэва 0 277976 2678204 2469715 2026-07-08T16:17:17Z ~2026-38974-75 98784 /* Назва */ 2678204 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Канашэва |Лацінка = Kanaševa |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Канашэва |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Сеньненскі раён|Сеньненскі]] |Сельсавет = [[Какоўчынскі сельсавет|Какоўчынскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 40 |Шырата сэкундаў = 59 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 00 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Канашэ́ва'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Камяніца (рака)|Камяніцы]]. Уваходзіць у склад [[Какоўчынскі сельсавет|Какоўчынскага сельсавету]] [[Сеньненскі раён|Сеньненскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Кунаш}} Кунш (Kühnsch) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=K%C3%BChnsch#v=snippet&q=K%C3%BChnsch&f=false S. 44].</ref>. Іменная аснова [[Кона|-кон- (-кун-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Кондрут]], [[Конрад]], [[Якун]]; германскія імёны Cundrud, Konrad, Acun) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] koni- 'адважны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref> або германскага kunja, kuni '(хтосьці) з годнага, шляхецкага роду'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 150.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Konosz (Kunosz, Kuniesz, Kunisz, Kunsz)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 151.</ref>. == Насельніцтва == * 1910 год — 56 чалавек<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 187.</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Какоўчынскі сельсавет}} {{Сеньненскі раён}} [[Катэгорыя:Какоўчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Сеньненскага раёну]] 9dwq5p9jv7mvbx76yq6jau2o2e8cnos Вайнілы 0 277981 2678228 2469779 2026-07-08T16:57:39Z ~2026-38974-75 98784 2678228 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вайнілы |Лацінка = Vajniły |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вайнілаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Магілёўская вобласьць|Магілёўская]] |Раён = [[Чавускі раён|Чавускі]] |Сельсавет = [[Вайнілаўскі сельсавет (Чавускі раён)|Вайнілаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = 50 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 44 |Даўгата сэкундаў = 34 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Вайні́лы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Відлінка|Відлінцы]]. Цэнтар [[Вайнілаўскі сельсавет (Чавускі раён)|сельсавету]] [[Чавускі раён|Чавускага раёну]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Вайніла}} Вайнэль або Вайніла (Weinel, Wainilo{{Заўвага|{{мова-la|«Senones, dedicatio basilicae Sancti Stephani et matris ecclesiae, tempore Wainilonis constructae»|скарочана}}<ref>Henriet J. La cathédrale Saint-Etienne de Sens: le parti du premier Maître et les campagnes du XIIe siècle // Bulletin Monumental. T. 140, n. 2, 1982. P. 160.</ref>}}<ref>Courlon G. Le livre des reliques de l'abbaye de Saint-Pierre-le-Vif de Sens. — Sens, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=sWgWAAAAYAAJ&q=Wainilo#v=snippet&q=Wainilo&f=false P. 348].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Weinel#v=snippet&q=Weinel&f=false S. 64].</ref>. Іменная аснова [[Война|-вуйн- (-войн-, -вун-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Войнар]], [[Войнат]], [[Гервойна]]; германскія імёны Wunar, Voinot, Geruuni) паходзіць ад старагерманскага wunna, [[Гоцкая мова|гоцкага]] wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] vænn 'прыемны', [[Нямецкая мова|нямецкага]] gewohnt 'задаволены'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віна (імя)|-він- (-вайн-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Wanilo (Wenilo)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wanilo#v=snippet&q=Wanilo&f=false S. 1522].</ref>. == Насельніцтва == * 1910 год — 625 чалавек у вёсцы Вайнілах і 13 чалавек у [[Фальварак|фальварку]] Вайнілах<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 194.</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Вайнілаўскі сельсавет (Чавускі раён)}} {{Чавускі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёну]] [[Катэгорыя:Вайнілаўскі сельсавет (Чавускі раён)]] aodxzyynoiu7bid5qkdd9exabwiaoly Яўтар 0 278503 2678169 2595289 2026-07-08T13:02:07Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678169 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Яўтар |лацінка = Jaŭtar |арыгінал = Althar |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Олда|Aldo]] + [[Гір|Hari]] |варыянт = Алтар, Гаўтар |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Яўтар''' (''Алтар'', ''Гаўтар'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Алтар або Алтэр, пазьней Аўтэр (Althar, Alterius<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 31.</ref>, Autier<ref>Jean Tosti, [https://jeantosti.com/noms/a6.html Noms commençant par A], Dictionnaire des noms de famille de France et d’ailleurs</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Althar#v=snippet&q=Althar&f=false S. 61].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Олда|алд- (алт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Алдыка]], [[Альдона]], [[Аўтаўт]]; германскія імёны Aldiko, Aldona, Altolt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] alds 'стары'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 30.</ref> (з значэньнем мудрасьці<ref>Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=i13cviZ0xYoC&q=alt+Begriffe+Weisheit#v=snippet&q=alt%20Begriffe%20Weisheit&f=false S. 8].</ref>), а аснова [[Гір|-гер- (-ер-)]] (імёны ліцьвінаў [[Герман (імя)|Герман]], [[Гунтэр]], [[Кіндэр]]; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] harjis<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 143.</ref>, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 124.</ref>, германскага heru 'меч'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Апроч таго, адзначалася германскае імя Hautar ([[Ота|Haut]]-ar)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Hautar#v=snippet&q=Hautar&f=false S. 195].</ref>, Authari<ref>Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Autor''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Autor#v=snippet&q=Autor&f=false S. 15].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Josaphat Hautorowicz… filius Andreae Hautorowicz'' (1685 год)<ref name="Nadsan-2006-172">[[Аляксандар Надсан|Надсан А.]] Беларусы ў Грэцкай калегіі // [[Запісы БІНіМ]]. Т. 30. — New York — Miensk, 2006. С. 172.</ref>; ''Jawtory'' (1744 год)<ref>Opisy parafii diecezji wileńskiej z 1784 roku. T. 2: Dekanat Mińsk. — Białystok, 2009. S. 157.</ref>; ''[[Волма (Койданаўскі раён)|Wołma]]… wioski i miejsca do tej parafii należące… Jautory'' (1784 год)<ref>Opisy parafii diecezji wileńskiej z 1784 roku. T. 2: Dekanat Mińsk. — Białystok, 2009. S. 140—141.</ref>; ''Franciscam Altarowna'' (28 кастрычніка 1794 году)<ref>[https://mosedispromemoria.mozello.lt/r/ R], Mosėdžio miestelio ir aplinkinių kaimų senųjų gyventojų romos katalikų bažnyčios santuokos metrikų nuorašai</ref>. == Носьбіты == * Язафат Гаўтаровіч<ref name="Nadsan-2006-172"/> — рэлігійны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], архібіскуп смаленскі (1697 год) == Глядзіце таксама == * [[Олда|Алда]] * [[Гір|Геры]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай алд}} {{Імёны з асновай гер}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ad6dfr5dgoag5yyeme2w5t4cwwyispl Абрат 0 281865 2678306 2596144 2026-07-09T01:05:19Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678306 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Абрат |лацінка = Abrat |арыгінал = Abrada |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = Abo + [[Рад|Rado]] |варыянт = |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Абрат''' — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Абрада, пазьней Абрац (Abrada, Abraets<ref>Vroonen E. Les noms de famille de Belgique. Vol 2: Dictionnaire étymologique des noms de famille de Belgique. — Bruxelles, 1957.</ref><ref>[https://justitia-veritas.be/justitia-veritas/belgique/histoire/dictionnaire-noms-belges-woordenboek-belgische-familienamen/a/ A], Dictionnaire de tous les noms de famille belges</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 172.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] аб- (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Абека]], [[Абор]], [[Абуд]]; германскія імёны Abbeco, Abar, Abbud) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] aba 'мужчына, муж'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 41.</ref>, а аснова [[Рад|-рад- (-рат-)]] (імёны ліцьвінаў [[Радзівіл (імя)|Радзівіл]], [[Ратаўт|Раталт]], [[Конрад]]; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Konrad) — ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *rêþs<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 193.</ref>, германскага rad- 'рада'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. == Носьбіты == Абратовічы (Abratowicz) гербу [[Адравонж (герб)|Адравонж]] — літоўскі шляхецкі род, вядомы на [[Літва|Літве]] і [[Жамойць|Жамойці]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Rzeszów, 2001. S. 8.</ref> Абратовіч (Abratowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай аб}} {{Імёны з асновай рад}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 7pl4tuuen4mea3rmmjki00j5zd5xl7s Вайніловічы 0 282102 2678172 2505007 2026-07-08T15:32:37Z ~2026-38974-75 98784 /* Прозьвішча */ 2678172 wikitext text/x-wiki {{Род | Назва = Вайніловічы | Лацінка = Vajniłovičy | Герб = POL COA Syrokomla.svg | Подпіс выявы = Герб [[Сыракомля (герб)|Сыракомля]] | Дэвіз = | Краіна паходжаньня = [[Вялікае Княства Літоўскае]] | Тытул = | Прызнаныя ў = | Першы з роду = | Апошні з роду = | Адгалінаваньне роду = | Адгалінаваньні ад роду = }} '''Вайніловічы''' — [[Літва|літоўскі]] [[шляхта|шляхецкі]] род гербу ўласнага ([[Сыракомля (герб)|Сыракомля]] зьмененая). Валодалі маёнткамі ў [[Мазырскі павет|Мазырскім]], [[Слуцкае княства|Слуцкім]] (лінія савіцка-пузаўская, XVII ст.), [[Пінскі павет|Пінскім]] (лінія макранская, XIX ст.), [[Наваградзкі павет|Наваградзкім]] (лінія нянькаўская, XIX ст.) паветах. == Прозьвішча == {{Асноўны артыкул|Вайніла}} Вайнэль або Вайніла (Weinel, Wainilo{{Заўвага|{{мова-la|«Senones, dedicatio basilicae Sancti Stephani et matris ecclesiae, tempore Wainilonis constructae»|скарочана}}<ref>Henriet J. La cathédrale Saint-Etienne de Sens: le parti du premier Maître et les campagnes du XIIe siècle // Bulletin Monumental. T. 140, n. 2, 1982. P. 160.</ref>}}<ref>Courlon G. Le livre des reliques de l'abbaye de Saint-Pierre-le-Vif de Sens. — Sens, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=sWgWAAAAYAAJ&q=Wainilo#v=snippet&q=Wainilo&f=false P. 348].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Weinel#v=snippet&q=Weinel&f=false S. 64].</ref>. Іменная аснова [[Война|-вуйн- (-войн-, -вун-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Войнар]], [[Войнат]], [[Гервойна]]; германскія імёны Wunar, Voinot, Geruuni) паходзіць ад старагерманскага wunna, [[Гоцкая мова|гоцкага]] wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] vænn 'прыемны', [[Нямецкая мова|нямецкага]] gewohnt 'задаволены'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віна (імя)|-він- (-вайн-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Wanilo (Wenilo)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wanilo#v=snippet&q=Wanilo&f=false S. 1522].</ref>. == Гісторыя == Паводле некаторых крыніцаў, заснавальнікам роду быў Вайніла (канец XIV ст.)<ref>Баравы Р., Чарняўская Л. Вайніловічы // {{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 460.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|3}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды]] gwqi885nxm6oong6hm0lot9hr9h5z4z 2678174 2678172 2026-07-08T15:33:25Z ~2026-38974-75 98784 2678174 wikitext text/x-wiki {{Род | Назва = Вайніловічы | Лацінка = Vajniłovičy | Герб = POL COA Syrokomla.svg | Подпіс выявы = Герб [[Сыракомля (герб)|Сыракомля]] | Дэвіз = | Краіна паходжаньня = [[Вялікае Княства Літоўскае]] | Тытул = | Прызнаныя ў = | Першы з роду = | Апошні з роду = | Адгалінаваньне роду = | Адгалінаваньні ад роду = }} '''Вайніловічы''' — [[Літва|літоўскі]] [[шляхта|шляхецкі]] род гербу ўласнага ([[Сыракомля (герб)|Сыракомля]] зьмененая). Валодалі маёнткамі ў [[Мазырскі павет|Мазырскім]], [[Слуцкае княства|Слуцкім]] (лінія савіцка-пузаўская, XVII ст.), [[Пінскі павет|Пінскім]] (лінія макранская, XIX ст.), [[Наваградзкі павет|Наваградзкім]] (лінія нянькаўская, XIX ст.) паветах. == Прозьвішча == {{Асноўны артыкул|Вайніла}} Вайнэль або Вайніла (Weinel, Wainilo{{Заўвага|{{мова-la|«Senones, dedicatio basilicae Sancti Stephani et matris ecclesiae, tempore Wainilonis constructae»|скарочана}}<ref>Henriet J. La cathédrale Saint-Etienne de Sens: le parti du premier Maître et les campagnes du XIIe siècle // Bulletin Monumental. T. 140, n. 2, 1982. P. 160.</ref>}}<ref>Courlon G. Le livre des reliques de l'abbaye de Saint-Pierre-le-Vif de Sens. — Sens, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=sWgWAAAAYAAJ&q=Wainilo#v=snippet&q=Wainilo&f=false P. 348].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Weinel#v=snippet&q=Weinel&f=false S. 64].</ref>. Іменная аснова [[Война|-вуйн- (-войн-, -вун-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Войнар]], [[Войнат]], [[Гервойна]]; германскія імёны Wunar, Voinot, Geruuni) паходзіць ад старагерманскага wunna, [[Гоцкая мова|гоцкага]] wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] vænn 'прыемны', [[Нямецкая мова|нямецкага]] gewohnt 'задаволены'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Віна (імя)|-він- (-вайн-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Wanilo (Wenilo)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wanilo#v=snippet&q=Wanilo&f=false S. 1522].</ref>. == Гісторыя == Паводле некаторых крыніцаў, заснавальнікам роду быў Вайніла (канец XIV ст.)<ref>Баравы Р., Чарняўская Л. Вайніловічы // {{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 460.</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|3}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды]] 9lgk1krb8m9ces3dzys2iu085jtl03r Кубак Амэрыкі па футболе 2024 году 0 284804 2678226 2525581 2026-07-08T16:56:16Z ~2026-38787-96 98788 2678226 wikitext text/x-wiki {{Чэмпіянат сьвету па футболе |тып чэмпіянату = Амэрыкі |год = 2024 |месца = [[ЗША]] |назва = |іншыя назвы = |лягатып = Copa America USA 2024 logo.png |памер = |подпіс = |час = 20 чэрвеня — 14 ліпеня |удзельнікаў = |удзельнікаўфінал = 16 |фінал = [[Гард-Рок Стэдыюм]],<br />[[Маямі-Гардэнз]] |чэмпіён = {{Футбол|Аргентына}} |2 месца = {{Футбол|Калюмбія}} |3 месца = {{Футбол|Уругвай}} |гульняў = 32 |галоў = 70 |гледачоў = 1571878 |бамбардзір = [[Ляўтара Мартынэс]] (5 галоў) |год папярэдняга = 2021 |год наступнага = 2028 }} '''[[Кубак Амэрыкі па футболе]] 2024 году''' — 48-ы чэмпіянат сярод нацыянальных зборных [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыкі]], які ладзіўся арганізацыяй [[КОНМЭБОЛ]]. Між тым гэты турнір праходзіў у [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] і быў арганізаваны [[КОНКАКАФ]]<ref name="concacaf">[https://web.archive.org/web/20230317114746/https://www.concacaf.com/news/conmebol-and-concacaf-sign-strategic-collaboration-agreement/ «CONMEBOL and Concacaf sign strategic collaboration agreement»]. CONCACAF.</ref>. [[Зборная ЗША па футболе|Зборная ЗША]] брала ўдзел у турніры ужо ў другі раз пасьля таго, як у 2016 годзе яны бралі ўдзел у розыгрышу. Турнір прайшоў з 20 чэрвеня па 14 ліпеня 2024 году. [[Зборная Аргентыны па футболе|Зборная Аргентыны]] пасьпяхова абараніла свой тытул<ref>[https://web.archive.org/web/20210711014514/https://indianexpress.com/article/sports/football/copa-america-2021-final-live-score-argentina-vs-brazil-live-score-streaming-7398292/ «Copa America 2021 Final Highlights: Argentina beat Brazil 1–0, Messi wins first senior International trophy»]. The Indian Express.</ref>. Фінал быў згуляны 14 ліпеня 2024 году на стадыёне [[Гард-Рок Стэдыюм]] у [[Маямі-Гардэнз]] у штаце Флорыда<ref>[https://web.archive.org/web/20240214040206/https://www.miamiherald.com/sports/mls/inter-miami/article282095248.html «Golazo Miami! 2024 Copa America final to be held at Hard Rock Stadium next summer»]. Miami Herald.</ref>. == Выбары гаспадара == Чакалася, што Кубак Амэрыкі 2024 году будзе ладзіцца ў [[Эквадор]]ы праз парадак ратацыі гаспадароў [[КОНМЭБОЛ]]<ref>[https://web.archive.org/web/20190705193433/https://en.as.com/en/2017/03/19/football/1489921774_407918.html «Copa América to run in parallel with Euros from 2020»]. AS.</ref>. Аднак прэзыдэнт арганізацыі Алехандра Дамінгес сказаў, што Эквадор быў намінаваны, але яшчэ не абраны гаспадаром турніру. У лістападзе 2022 году краіна ўвогуле адмовілася ад правядзеньня турніру<ref>[https://web.archive.org/web/20221110000134/https://www.eluniverso.com/deportes/futbol/ya-es-oficial-ecuador-no-sera-sede-la-copa-america-2024-nota/ «Ya es oficial: Ecuador no será sede de la Copa América 2024»]. El Universo </ref>. У той жа час, [[Пэру]] і ЗША выказалі зацікаўленасьць у арганізацыі турніру<ref>[https://web.archive.org/web/20230320214904/https://www.goal.com/es/noticias/copa-america-2024-cuando-es-donde-y-todo-lo-que-hay-que/3r80fxu4mr2k10x1umj0bnhox «Copa América 2024: cuándo es, dónde y todo lo que hay que saber»]. Goal.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20230610075410/https://prosoccerwire.usatoday.com/2022/12/12/conmebol-united-states-could-host-2024-copa-america/ «CONMEBOL chief: 'Conversation remains open' on 2024 Copa America in United States»]. Pro Soccer Wire.</ref>. 27 студзеня 2023 году было абвешчана, што ў рамках новага стратэгічнага партнэрства КОНКАКАФ і КАНМЭБОЛ ЗША будуць ладзіць турнір у сябе, а агулам на першынство будуць запрошаныя шэсьць зборных з КОНКАКАФ, якія пройдуць праз кваліфікацыю [[Ліга нацыяў КОНКАКАФ 2023—2024 гадоў|Лігі нацыяў КОНКАКАФ 2023—2024 гадоў]]<ref name="concacaf"/>. Турнір таксама разглядаўся як частка падрыхтоўкі да чэмпіянату сьвету 2026 году, які поруч з ЗША прымуць [[Канада]] і [[Мэксыка]]<ref>[https://web.archive.org/web/20230401015320/https://www.starsandstripesfc.com/2023/1/27/23574283/usa-usmnt-host-2024-copa-america-concacaf-conmebol «United States to host 2024 Copa América»]. Stars and Stripes FC.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20230409211354/https://www.mlssoccer.com/news/copa-america-2024-to-be-hosted-in-usa «Copa América 2024 to be hosted in USA»]. MLS.</ref>. == Стадыёны == Матч адкрыцьця быў згуляны на стадыёне [[Мэрсэдэс-Бэнц (стадыён)|Мэрсэдэс-Бэнц]] у Атланце, а фінал ладзіўся на стадыёне [[Гард-Рок Стэдыюм]] у [[Маямі-Гардэнз]]. Пра гэтыя абедзьве пляцоўкі было абвешчана 20 лістапада 2023 году<ref>[https://web.archive.org/web/20231120202539/https://copaamerica.com/news/conmebol-anuncia-las-sedes-de-los-partidos-de-apertura-y-final-de-la-conmebol-copa-america-2024%EF%B8%8F/?lang=en «CONMEBOL Announces Host Venues for Opening and Final matches of the CONMEBOL Copa America 2024»]. Copa America.</ref>. Усе астатнія пляцоўкі былі абраныя і абвешчаныя 4 сьнежня 2023 году, праз два тыдні пасьля зацьверджаньня адкрыцьця і канчатковых пляцовак<ref>[https://web.archive.org/web/20231204214225/https://copaamerica.com/news/conmebol-anuncia-ciudades-sedes-estadios-y-calendario-de-la-conmebol-copa-america-2024/?lang=en «CONMEBOL announces venue cities, stadiums and schedule of the CONMEBOL Copa America 2024»]. Copa America.</ref>. == Склады == {{Асноўны артыкул|Кубак Амэрыкі па футболе 2024 году (склады)}} Максымальны склад камандаў быў павялічаны з 23 гульца да 26 гульцоў. Каманды мусілі надаць сьпіс, які зьмяшчае мінімум 23 гульцы і ня больш за 26 гульцоў да скрайняга тэрміну 15 чэрвеня. == Групавы этап == На групавым этапе каманды падзеленыя на 4 групы па 4 каманды. У 1/8 фіналу трапілі па дзьве найлепшыя каманды з кожнай групы. Лёсаваньне групавога этапу адбылося 7 сьнежня 2023 году ў [[Маямі]]. === Група A === {{ФутболТабліца10 |Каманда1 = {{Футбол|Аргентына}}|В1 = 3|Н1 = 0|П1 = 0|РМ1 = 5–0|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Футбол|Канада}} |В2 = 1|Н2 = 1|П2 = 1|РМ2 = 1–2|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Футбол|Чылі}} |В3 = 0|Н3 = 2|П3 = 1|РМ3 = 0–1|Колер3 = |Каманда4 = {{Футбол|Пэру}} |В4 = 0|Н4 = 1|П4 = 2|РМ4 = 0–3|Колер4 = }} {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Канада}} |галы1 = [[Хуліян Альварэс|Альварэс]] {{Гол|49}}<br>[[Ляўтара Мартынэс|Ляўт. Мартынэс]] {{Гол|88}} |галы2 = |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц (стадыён)|Мэрсэдэс-Бэнц]], [[Атланта]] |гледачы = 70564 |судзьдзя = [[Хэсус Валенсуэля]] (Вэнэсуэла) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726959 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 21 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Пэру|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Чылі}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[AT&T (стадыён)|AT&T]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = |судзьдзя = [[Вілтан Сампаю]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726960 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Пэру|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Канада}} |галы1 = |галы2 = [[Джонатан Крыстыян Дэйвід|Дэйвід]] {{Гол|74}} |стадыён = [[Чылдрэн-Мэрсі-Парк]], [[Канзас-Сіці]] |гледачы = |судзьдзя = [[Марыё Эскабар]] (Гватэмала) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726968 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Чылі|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Аргентына}} |галы1 = |галы2 = [[Ляўтара Мартынэс|Ляўт.&nbsp;Мартынэс]] {{Гол|88}} |стадыён = [[Мэтлайф (стадыён)|Мэтлайф]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 81106 |судзьдзя = [[Андрэс Матонтэ]] (Уругвай) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726967 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 29 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Пэру}} |галы1 = [[Ляўтара Мартынэс|Ляўт. Мартынэс]] {{Гол|47}}, {{Гол|86}} |галы2 = |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 64972 |судзьдзя = [[Сэсар Артура Рамас]] (Мэксыка) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726975 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 29 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Канада|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Чылі}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Інтэр-энд-Ко]], [[Арланда]] |гледачы = 24481 |судзьдзя = [[Вільмар Ральдан]] (Калюмбія) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726976 Справаздача] |смі = }} === Група B === {{ФутболТабліца10 |Каманда1 = {{Футбол|Вэнэсуэла}}|В1 = 3|Н1 = 0|П1 = 0|РМ1 = 6–1|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Футбол|Эквадор}} |В2 = 1|Н2 = 1|П2 = 1|РМ2 = 4–3|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Футбол|Мэксыка}} |В3 = 1|Н3 = 1|П3 = 1|РМ3 = 1–1|Колер3 = |Каманда4 = {{Футбол|Ямайка}} |В4 = 0|Н4 = 0|П4 = 3|РМ4 = 1–7|Колер4 = }} {{Справаздача пра матч |дата = 22 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Эквадор|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:2 |каманда2 = {{Футбол|Вэнэсуэла}} |галы1 = [[Хэрэмі Сарм’ента|Сарм’ента]] {{Гол|40}} |галы2 = [[Джондэр Кадыс|Кадыс]] {{Гол|64}}<br>[[Эдуард Бэльлё|Бэльлё]] {{Гол|74}} |стадыён = [[Лэвіс (стадыён)|Лэвіс]], [[Санта-Клара (ЗША)|Санта-Клара]] |гледачы = 29864 |судзьдзя = [[Вільмар Ральдан]] (Калюмбія) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726962 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 22 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Ямайка}} |галы1 = [[Хэрарда Артэага|Артэага]] {{Гол|69}} |галы2 = |стадыён = [[NRG (стадыён)|NRG]], [[Г’юстан]] |гледачы = 53763 |судзьдзя = [[Ісмаіл Элфат]] (ЗША) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726961 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Эквадор|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 |каманда2 = {{Футбол|Ямайка}} |галы1 = [[Кейсі Палмэр|Палмэр]] {{Гол|13|а/г}}<br>[[Кендры Паэс|Паэс]] {{Гол|45+4|пэн.}}<br>[[Алян Мінда|Мінда]] {{Гол|90+1}} |галы2 = [[Майкл Антоніё|Антоніё]] {{Гол|54}} |стадыён = [[Аледжаянт]], [[Лас-Вэгас]] |гледачы = 24074 |судзьдзя = [[Крыстыян Гарай]] (Чылі) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726970 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Вэнэсуэла|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Мэксыка}} |галы1 = [[Салямон Рандон|Рандон]] {{Гол|57|пэн.}} |галы2 = |стадыён = [[Софі (стадыён)|Софі]], [[Інглўуд (Каліфорнія)|Інглўуд]] |гледачы = 72773 |судзьдзя = [[Рафаэл Клаўс]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726969 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 30 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Эквадор}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Стэйт-Фарм]], [[Глендэйл (Арызона)|Глендэйл]] |гледачы = 62565 |судзьдзя = [[Марыё Эскабар]] (Гватэмала) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726977 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 30 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Ямайка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:3 |каманда2 = {{Футбол|Вэнэсуэла}} |галы1 = |галы2 = [[Эдуард Бэльлё|Бэльлё]] {{Гол|49}}<br>[[Салямон Рандон|Рандон]] {{Гол|56}}<br>[[Эрык Рамірэс|Рамірэс]] {{Гол|85}} |стадыён = [[Q2 (стадыён)|Q2]], [[Остын (Тэхас)|Остын]] |гледачы = 20240 |судзьдзя = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726978 Справаздача] |смі = }} === Група C === {{ФутболТабліца10 |Каманда1 = {{Футбол|Уругвай}} |В1 = 3|Н1 = 0|П1 = 0|РМ1 = 9–1|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Футбол|Панама}} |В2 = 2|Н2 = 0|П2 = 1|РМ2 = 6–5|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Футбол|ЗША}} |В3 = 1|Н3 = 0|П3 = 2|РМ3 = 3–3|Колер3 = |Каманда4 = {{Футбол|Балівія}} |В4 = 0|Н4 = 0|П4 = 3|РМ4 = 1–10|Колер4 = }} {{Справаздача пра матч |дата = 23 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Балівія}} |галы1 = [[Крыстыян Пулішыч|Пулішыч]] {{Гол|3}}<br>[[Фоларын Балоган|Балоган]] {{Гол|44}} |галы2 = |стадыён = [[AT&T (стадыён)|AT&T]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 47873 |судзьдзя = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726963 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 23 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Уругвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 |каманда2 = {{Футбол|Панама}} |галы1 = [[Максіміляна Арауха|М.&nbsp;Арауха]] {{Гол|16}}<br>[[Дарвін Нуньес|Нуньес]] {{Гол|85}}<br>[[Матыяс Віньня|Віньня]] {{Гол|90+1}} |галы2 = [[Мікаэль Мурыльлё|Мурыльлё]] {{Гол|90+5}} |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 33425 |судзьдзя = [[П’ера Маса]] (Чылі) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726964 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 27 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Панама|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|ЗША}} |галы1 = [[Сэсар Блэкман|Блэкман]] {{Гол|26}}<br>[[Хасэ Фахарда|Фахарда]] {{Гол|83}} |галы2 = [[Фоларын Балоган|Балоган]] {{Гол|22}} |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц (стадыён)|Мэрсэдэс-Бэнц]], [[Атланта]] |гледачы = 59145 |судзьдзя = [[Іван Бартан]] (Сальвадор) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726971 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 27 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Уругвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 5:0 |каманда2 = {{Футбол|Балівія}} |галы1 = [[Факунда Пэлістры|Пэлістры]] {{Гол|8}}<br>[[Дарвін Нуньес|Нуньес]] {{Гол|21}}<br>[[Максіміляна Арауха|М.&nbsp;Арауха]] {{Гол|77}}<br>[[Фэдэрыка Вальвэрдэ|Вальвэрдэ]] {{Гол|81}}<br>[[Радрыга Бэнтанкур|Бэнтанкур]] {{Гол|89}} |галы2 = |стадыён = [[Мэтлайф (стадыён)|Мэтлайф]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 48033 |судзьдзя = [[Хуан Бэнітэс]] (Парагвай) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726972 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 1 ліпеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Уругвай}} |галы1 = |галы2 = [[Матыяс Алівэра|М.&nbsp;Алівэра]] {{Гол|66}} |стадыён = [[Эраўгэд (стадыён)|Эраўгэд]], [[Канзас-Сіці]] |гледачы = 55460 |судзьдзя = [[Кевін Артэга]] (Пэру) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726979 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 1 ліпеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Балівія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:3 |каманда2 = {{Футбол|Панама}} |галы1 = [[Бруна Міранда|Міранда]] {{Гол|69}} |галы2 = [[Хасэ Фахарда|Фахарда]] {{Гол|22}}<br>[[Эдуарда Герэра (футбаліст)|Герэра]] {{Гол|79}}<br>[[Сэсар Яніс|Яніс]] {{Гол|90+1}} |стадыён = [[Інтэр-энд-Ко]], [[Арланда]] |гледачы = 16129 |судзьдзя = [[Эдына Алвэс Батыста|Эдына Алвэс]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726980 Справаздача] |смі = }} === Група D === {{ФутболТабліца10 |Каманда1 = {{Футбол|Калюмбія}} |В1 = 2|Н1 = 1|П1 = 0|РМ1 = 6–2|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Футбол|Бразылія}} |В2 = 1|Н2 = 2|П2 = 0|РМ2 = 5–2|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Футбол|Коста-Рыка}}|В3 = 1|Н3 = 1|П3 = 1|РМ3 = 2–4|Колер3 = |Каманда4 = {{Футбол|Парагвай}} |В4 = 0|Н4 = 0|П4 = 3|РМ4 = 3–8|Колер4 = }} {{Справаздача пра матч |дата = 24 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Парагвай}} |галы1 = [[Даніель Муньяс Мэхія|Муньяс]] {{Гол|32}}<br>[[Джэфэрсан Лерма|Лерма]] {{Гол|42}} |галы2 = [[Хуліё Сэсар Энсыса Эсьпіналя|Энсыса]] {{Гол|69}} |стадыён = [[NRG (стадыён)|NRG]], [[Г’юстан]] |гледачы = 67059 |судзьдзя = [[Дарыё Эрэра]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726966 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 24 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Коста-Рыка}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Софі (стадыён)|Софі]], [[Інглўуд (Каліфорнія)|Інглўуд]] |гледачы = 67158 |судзьдзя = [[Сэсар Артура Рамас]] (Мэксыка) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726965 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Коста-Рыка}} |галы1 = [[Люіс Фэрнанда Дыяс|Дыяс]] {{Гол|31|пэн.}}<br>[[Давінсан Санчэс|Санчэс]] {{Гол|59}}<br>[[Джон Кордаба|Кордаба]] {{Гол|62}} |галы2 = |стадыён = [[Стэйт-Фарм]], [[Глендэйл (Арызона)|Глендэйл]] |гледачы = 27386 |судзьдзя = [[Густава Тэхэра]] (Уругвай) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726974 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Парагвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:4 |каманда2 = {{Футбол|Бразылія}} |галы1 = [[Амар Альдэрэтэ|Альдэрэтэ]] {{Гол|48}} |галы2 = [[Вінісіюс Жуніяр|Вінісіюс]] {{Гол|35}}, {{Гол|45+5}}<br>[[Савію Марэйра дэ Алівэйра|Савію]] {{Гол|43}}<br>[[Лукас Пакета|Пакета]] {{Гол|65|пэн.}} |стадыён = [[Аледжаянт]], [[Лас-Вэгас]] |гледачы = 46939 |судзьдзя = [[П’ера Маса]] (Чылі) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726973 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 2 ліпеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Калюмбія}} |галы1 = [[Рафаэл Дыяс Бэлолі|Рафіньня]] {{Гол|12}} |галы2 = [[Даніель Муньяс Мэхія|Муньяс]] {{Гол|45+2}} |стадыён = [[Лэвіс (стадыён)|Лэвіс]], [[Санта-Клара (ЗША)|Санта-Клара]] |гледачы = 70971 |судзьдзя = [[Хэсус Валенсуэля]] (Вэнэсуэла) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726981 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 2 ліпеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Коста-Рыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Парагвай}} |галы1 = [[Франсіска Кальва|Кальва]] {{Гол|3}}<br>[[Хасымар Алькосэр|Алькосэр]] {{Гол|7}} |галы2 = [[Рамон Соса|Соса]] {{Гол|55}} |стадыён = [[Q2 (стадыён)|Q2]], [[Остын (Тэхас)|Остын]] |гледачы = 12765 |судзьдзя = [[Яэль Фалькон]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726982 Справаздача] |смі = }} == Плэй-оф == {{Турнір8 |4 ліпеня — [[Г’юстан]]|'''{{Футбол|Аргентына}}'''|'''1 (4)¹'''|{{Футбол|Эквадор}}|1 (2) |5 ліпеня — [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]|{{Футбол|Вэнэсуэла}}|1 (3)¹|'''{{Футбол|Канада}}'''|'''1 (4)''' |6 ліпеня — [[Лас-Вэгас]]|'''{{Футбол|Уругвай}}'''|'''0 (4)'''|{{Футбол|Бразылія}}|0 (2) |6 ліпеня — [[Глендэйл (Арызона)|Глендэйл]]|'''{{Футбол|Калюмбія}}'''|'''5'''|{{Футбол|Панама}}|0 |9 ліпеня — [[Іст-Ратэрфард]]|'''{{Футбол|Аргентына}}'''|'''2'''|{{Футбол|Канада}}|0 |10 ліпеня — [[Шарлот (Паўночная Караліна)|Шарлот]]|{{Футбол|Уругвай}}|0|'''{{Футбол|Калюмбія}}'''|'''1''' |14 ліпеня — [[Маямі-Гардэнз]]|'''{{Футбол|Аргентына}}'''|'''1²'''|{{Футбол|Калюмбія}}|0 |13 ліпеня — [[Шарлот (Паўночная Караліна)|Шарлот]]|{{Футбол|Канада}}|2 (3)¹|'''{{Футбол|Уругвай}}'''|'''2 (4)''' |За3месца=так }} :<small>¹ — матч завершыўся ў сэрыі пэнальці</small> :<small>² — матч завершыўся ў дадатковы час</small> === 1/4 фіналу === {{Справаздача пра матч |дата = 4 ліпеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Эквадор}} |галы1 = [[Лісандра Мартынэс|Ліс. Мартынэс]] {{Гол|35}} |галы2 = [[Кевін Хасэ Радрыгес|Радрыгес]] {{Гол|90+2}} |стадыён = [[NRG (стадыён)|NRG]], [[Г’юстан]] |гледачы = 69456 |судзьдзя = [[Андрэс Матонтэ]] (Уругвай) |лік па пэнальці = 4:2 |пэнальці1 = [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{пэнміма}}<br/>[[Хуліян Альварэс|Альварэс]] {{пэнгол}}<br/>[[Алексіс Мак Алістэр|Мак&nbsp;Алістэр]] {{пэнгол}}<br/>[[Гансалё Мантыель|Мантыель]] {{пэнгол}}<br/>[[Нікаляс Атамэндзі|Атамэндзі]] {{пэнгол}} |пэнальці2 = {{пэнміма}} [[Анхэль Мэна|Мэна]]<br/>{{пэнміма}} [[Алян Мінда|Мінда]]<br/>{{пэнгол}} [[Джон Ебоа|Ебоа]]<br/>{{пэнгол}} [[Хордзі Кайсэда|Х.&nbsp;Кайсэда]] |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726983 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 5 ліпеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Вэнэсуэла|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Канада}} |галы1 = [[Салямон Рандон|Рандон]] {{Гол|65}} |галы2 = [[Джэйкаб Шафэлбург|Шафэлбург]] {{Гол|13}} |стадыён = [[AT&T (стадыён)|AT&T]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 51080 |судзьдзя = [[Вілтан Сампаю]] (Бразылія) |лік па пэнальці = 3:4 |пэнальці1 = [[Салямон Рандон|Рандон]] {{пэнгол}}<br/>[[Янхэль Эрэра|Эрэра]] {{пэнміма}}<br/>[[Томас Рынкон|Рынкон]] {{пэнгол}}<br/>[[Джэфэрсан Саварына|Саварына]] {{пэнміма}}<br/>[[Джондэр Кадыс|Кадыс]] {{пэнгол}}<br/>[[Вількер Анхэль|Анхэль]] {{пэнміма}} |пэнальці2 = {{пэнгол}} [[Джонатан Крыстыян Дэйвід|Дэйвід]]<br/>{{пэнміма}} [[Ліям Мілар|Мілар]]<br/>{{пэнгол}} [[Мойс Бамбіто|Бамбіто]]<br/>{{пэнміма}} [[Стывэн Эўштакію|Эўштакію]]<br/>{{пэнгол}} [[Альфонса Дэйвіс|Дэйвіс]]<br/>{{пэнгол}} [[Ісмаэль Жардан Канэ|Канэ]] |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726984 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 6 ліпеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 5:0 |каманда2 = {{Футбол|Панама}} |галы1 = [[Джон Кордаба|Кордаба]] {{Гол|8}}<br>[[Хамэс Радрыгес|Радрыгес]] {{Гол|15|пэн.}}<br>[[Люіс Фэрнанда Дыяс|Дыяс]] {{Гол|41}}<br>[[Рычард Рыяс|Рыяс]] {{Гол|70}}<br>[[Мігель Борха|Борха]] {{Гол|90+4|пэн.}} |галы2 = |стадыён = [[Стэйт-Фарм]], [[Глендэйл (Арызона)|Глендэйл]] |гледачы = 39740 |судзьдзя = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726985 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 6 ліпеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Уругвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Бразылія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Аледжаянт]], [[Лас-Вэгас]] |гледачы = 55770 |лік па пэнальці = 4:2 |пэнальці1 = [[Фэдэрыка Вальвэрдэ|Вальвэрдэ]] {{пэнгол}}<br/>[[Радрыга Бэнтанкур|Бэнтанкур]] {{пэнгол}}<br/>[[Джорджыян Дэ Араскаэта|Дэ&nbsp;Араскаэта]] {{пэнгол}}<br/>[[Хасэ Марыя Хімэнэс|Хімэнэс]] {{пэнміма}}<br/>[[Мануэль Угартэ Рыбэйра|Угартэ]] {{пэнгол}} |пэнальці2 = {{пэнміма}} [[Эдэр Мілітан|Мілітан]]<br/>{{пэнгол}} [[Андрэас Пэрэйра|Пэрэйра]]<br/>{{пэнміма}} [[Дуглас Луіс]]<br/>{{пэнгол}} [[Габрыел Мартынэльлі|Мартынэльлі]] |судзьдзя = [[Дарыё Эрэра]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726986 Справаздача] |смі = }} === 1/2 фіналу === {{Справаздача пра матч |дата = 9 ліпеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Канада}} |галы1 = [[Хуліян Альварэс|Альварэс]] {{Гол|22}}<br>[[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|51}} |галы2 = |стадыён = [[Мэтлайф (стадыён)|Мэтлайф]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80102 |судзьдзя = [[П’ера Маса]] (Чылі) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726987 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 10 ліпеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Уругвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Калюмбія}} |галы1 = |галы2 = [[Джэфэрсан Лерма|Лерма]] {{Гол|39}} |стадыён = [[Банк оф Амэрыка (стадыён)|Банк оф Амэрыка]], [[Шарлот (Паўночная Караліна)|Шарлот]] |гледачы = 70644 |судзьдзя = [[Сэсар Артура Рамас]] (Мэксыка) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726988 Справаздача] |смі = }} === Матч за 3-е месца === {{Справаздача пра матч |дата = 13 ліпеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Канада|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:2 |каманда2 = {{Футбол|Уругвай}} |галы1 = [[Ісмаэль Жардан Канэ|Канэ]] {{Гол|22}}<br>[[Джонатан Крыстыян Дэйвід|Дэйвід]] {{Гол|80}} |галы2 = [[Радрыга Бэнтанкур|Бэнтанкур]] {{Гол|8}}<br>[[Люіс Суарэс|Суарэс]] {{Гол|90+2}} |стадыён = [[Банк оф Амэрыка (стадыён)|Банк оф Амэрыка]], [[Шарлот (Паўночная Караліна)|Шарлот]] |гледачы = 24386 |лік па пэнальці = 3:4 |пэнальці1 = [[Джонатан Крыстыян Дэйвід|Дэйвід]] {{пэнгол}}<br/>[[Мойс Бамбіто|Бамбіто]] {{пэнгол}}<br/>[[Ісмаэль Жардан Канэ|Канэ]] {{пэнміма}}<br/>[[Мат’ё Шуаньер|Шуаньер]] {{пэнгол}}<br/>[[Альфонса Дэйвіс|Дэйвіс]] {{пэнміма}} |пэнальці2 = {{пэнгол}} [[Фэдэрыка Вальвэрдэ|Вальвэрдэ]]<br/>{{пэнгол}} [[Радрыга Бэнтанкур|Бэнтанкур]]<br/>{{пэнгол}} [[Джорджыян Дэ Араскаэта|Дэ&nbsp;Араскаэта]]<br/>{{пэнгол}} [[Люіс Суарэс|Суарэс]] |судзьдзя = [[Алексіс Эрэра]] (Вэнэсуэла) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726989 Справаздача] |смі = }} === Фінал === {{Справаздача пра матч |дата = 14 ліпеня 2024 |час = |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 (д. ч.) |каманда2 = {{Футбол|Калюмбія}} |галы1 = [[Ляўтара Мартынэс|Ляўт. Мартынэс]] {{Гол|112}} |галы2 = |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 65300 |судзьдзя = [[Рафаэл Клаўс]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726990 Справаздача] |смі = }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://copaamerica.com/en/ Афіцыйны сайт]. [[Катэгорыя:Кубак Амэрыкі па футболе 2024 году| ]] [[Катэгорыя:2024 год у футболе]] dq5abpfd6imqt6mx9l7emysrpcje8ub Якш 0 291308 2678354 2675293 2026-07-09T08:52:32Z ~2026-39019-02 98804 2678354 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Якш |лацінка = Jakš |арыгінал = |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Агі|Akko]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -ш- (-sch-)}} |варыянт = Якша, Агша |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Якш''', '''Якша''', '''Агша''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Ага, Ака або Ека (Ago, Akko, Ekko) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Agi%2C+Egi%2C+Akko%2C+Ekko#v=snippet&q=Agi%2C%20Egi%2C%20Akko%2C%20Ekko&f=false S. 15—16].</ref>. Іменная аснова ег- (аг-, ек-) (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ягвін]], [[Ягінт]], [[Ягоўд]]; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч'<ref name="SEMSNO-1997-39">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 39.</ref>. У [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]] адзначалася германска-славянскае імя Якша<ref>Sitzmann A. Die skandinavischen Personennamen in den Birkenrindeninschriften // Scando-Slavica. T. 53, 2007. S. 27—28.</ref>, у Чэхіі — германскае імя Eysch<ref>Wenzel W. Personennamen des Amtes Schlieben // Onomastica Slavogermanica. III. — Berlin, 1967. S. 49.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала прозьвішча Jagusch<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=JAGUSCH&ofb=freystadt&modus=&lang=de JAGUSCH], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Пану Рагозе Якъшичу'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 26.</ref>; ''Якшишъку'' (1525 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|14к}} P. 228.</ref>; ''Якша'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 64.</ref>; ''Якъшъ Милевич'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 166, 351.</ref>; ''людей Леловскихъ Войтку Якъшовичу'' (3 траўня 1587 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 26. — Вильна, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XeYDAAAAYAAJ&q=%40%D0%9B%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%9B%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A&f=false С. 281].</ref>; ''Krystyna Agsza'' (1826 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=22br&rid=A&exac=&search_lastname=Agsza&search_lastname2=&from_date=&to_date= Indura], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Якша — [[Наваградак|наваградзкі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Якш [[Міл (імя)|Мілевіч]] — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох * Мацей Янавіч Якшэвіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1598 годзе<ref name="ODVCADAK-1905-302">Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 4. ― Вильна, 1905. С. 302.</ref> * Пётар Якшэвіч (1881—?) — [[Беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Узда|Узды]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AF%D0%BA%D1%88%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9F%D1%91%D1%82%D1%80_%D0%9F%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_(1881) Якшэвіч Пётр Пятровіч (1881)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Казімер Якшэвіч (1884—?) — беларус з ваколіцаў Узды, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AF%D0%BA%D1%88%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%9F%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_(1884) Якшэвіч Казімір Пятровіч (1884)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> У XVI ст. існавалі грунт і зямля Якшышкі (''Якшишки'') у Жамойцкім старостве<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=D-KlFQ7Bd3gC&q=%D0%AF%D0%BA%D1%88%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8#v=snippet&q=%D0%AF%D0%BA%D1%88%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8&f=false С. 350].</ref>. У 1598 годзе ўпамінаўся маёнтак Якшавічы (''Якшевичи'') каля [[Тандзягола|Тандзяголы]]<ref name="ODVCADAK-1905-302"/>. На [[Пінскі павет|гістарычнай Піншчыне]] існуе вёска [[Якша]], на [[Наваградзкі павет|гістарычнай Наваградчыне]] — [[Якшычы]], на [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]] — [[Якшыцы]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам ш}} {{Імёны з асновай аг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] anvqc99fgtg6wgafwc70ss1cr8d2hgf Андрат 0 291650 2678365 2582501 2026-07-09T10:52:55Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678365 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Андрат |лацінка = Andrat |арыгінал = Andrad |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Янда|Ando]] + [[Рад|Rado]] |варыянт = |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Антавіт''' — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Андрад або Антэрад (Andrad<ref>Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]</ref>, Anterad) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZHgKAAAAIAAJ&q=+Anterad+#v=snippet&q=Anterad&f=false S. 18].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Янда|анд- (ант-, энд-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Эндзель]], [[Янтаўт]], [[Эндрык|Андрык]]; германскія імёны Endil, Antolt, Andricus) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *andja 'востры канец, пік'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 52.</ref>, а аснова [[Рад|-рад- (-рат-)]] (імёны ліцьвінаў [[Радзівіл (імя)|Радзівіл]], [[Ратаўт|Раталт]], [[Конрад]]; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Konrad) — ад гоцкага *rêþs<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 193.</ref>, германскага rad- 'рада'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Янъ Анъдротовичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 161.</ref>; ''Piotr Andratowicz'' (1799 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=13138&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Antuzów], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Янда|Анда]] * [[Рад]]а == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай анд}} {{Імёны з асновай рад}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] j9qca26rzotsw3m79080vyodl9b8loq Ама 0 293320 2678362 2676355 2026-07-09T09:33:42Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678362 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ама |лацінка = Ama |арыгінал = Amo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Ям |вытворныя = |зьвязаныя = [[Ямейка]], [[Ямаўт]], [[Яман]], [[Ямін]], [[Амут]], [[Ямант]] }} '''Ама''' (''Ям'') — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Ама (Amo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Amo#v=snippet&q=Amo&f=false S. 87].</ref>. Іменная аснова ам- (ем-) мае значэньне 'актыўны, гарлівы, працавіты' і ўзыходзіць да [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] ama 'турбаваць, непакоіць'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 33.</ref>. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Ямейка]], [[Ямаўт]], [[Яман]], [[Ямін]], [[Амут]], [[Ямант]]. Адзначаліся германскія імёны Emmecke, Amolt, Aman, Ammin, Amota, Amunt. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Amin (Amen)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 5.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Rozalya Jamowiczowna'' (1826 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=22br&rid=D&exac=&search_lastname=Jamowicz&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=D&rpp1=&ordertable= Zabłoć], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Амбут (адзначаліся старажытныя германскія імёны Onboth<ref>Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York, 1988. P. 380.</ref> і Hanobod<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 350.</ref>): ''Jan Ambutowicz'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 1. — Warszawa, 2015. S. 57.</ref>, ''Władysław Michał Ambutowicz'' (6 чэрвеня 1722 году)<ref>Kamuntavičienė V. Filia katarzynek z Braniewa na Żmudzi: Klasztor katarzynek w Krokach w XVIII w. // Zapiski Historyczne. Z. 2, 2019. S. 50.</ref>; * Амарт (адзначалася старажытнае германскае імя Amardus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l'ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 33.</ref>): ''Karolina Amortowicz'' (1830 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Amortowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lida], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Амштын, Амштэйн: ''Jozefata Amsztyn'' (1803 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Amsztyn&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Roś], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Michał Amsztynowicz'' (1810 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Amsztynowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Roś], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Aleksander Amsztejn'' (1834 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Amsztejn&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Roś], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref> }}. == Носьбіты == Амовіч (Amowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай ам}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] aggcugp7iw42q61uc53kmmsezkt6uzt Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў 0 294742 2678328 2678128 2026-07-09T06:59:58Z Dymitr 10914 /* Першы кваліфікацыйны раўнд */ абнаўленьне зьвестак 2678328 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў |Арыгінальная назва = |Выява = |Шырыня = |Подпіс выявы = |Спаборніцтва = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА]] |Сэзон = 2026—2027 |Дата пачатку = 7 ліпеня 2026 |Дата заканчэньня = 5 чэрвеня 2027 |Колькасьць удзельнікаў = ''Асноўная частка:'' 36<br />''Усяго:'' 81 (з 53 асацыяцыяў) |Пераможца = |Фіналіст = |Гледачоў = |Згуляных матчаў = |Забітых галоў = |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў''' — 72-ы розыгрыш трафэю з часоў Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў і 35-ы розыгрыш пад назвай [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА]]. Фінал адбудзецца на стадыёне «[[Рыяд-Эйр Мэтрапалітана]]» у [[Мадрыд]]зе 5 чэрвеня 2026 году. Гэта будзе другі раз, калі «Мэтрапалітана» прыме фінал Лігі чэмпіёнаў УЭФА пасьля 2019 году. Сэзон пачнецца 7 ліпеня 2026 году кваліфікацыйнымі раўндамі, а лігавая фаза пачнецца 8 верасьня 2026 году. Пераможац турніру аўтаматычна кваліфікуюцца ў лігавую фазу [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў|Лігі чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў]], у фінал [[Міжкантынэнтальны кубак ФІФА 2027 году|Міжкантынэнтальнага кубка ФІФА 2027 году]], у групавы этап [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе 2029 году|клюбнага чэмпіянату сьвету ФІФА 2029 году]] і атрымаюць права згуляць супраць пераможцы [[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў]] у [[Супэркубак УЭФА 2027 году|Супэркубку УЭФА 2027 году]]. Свой тытул ужо другі год запар будзе абараняць «[[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]]». == Расклад матчаў == Яшчэ ў сьнежні 2025 году быў падрыхтаваны расклад матчаў сэзону<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/news-media/news/02a0-1f71bdf70a9a-b6067bd647f2-1000--2026-european-football-calendar-match-and-draw-dates-for-all/|загаловак=2026 European football calendar: Match and draw dates for all UEFA competitions, draws and events|выдавецтва=Union of European Football Associations|дата публікацыі=15.12.2025}}</ref>. {| class="wikitable" |+Расклад матчаў на Лігу чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 !Фаза !Раўнд !Лёсаваньне !Першы матч !Другі матч |- | rowspan="3" |Кваліфікацыя |Першы кваліфікацыйны |16 чэрвеня 2026 |7—8 ліпеня 2026 |14—15 ліпеня 2026 |- |Другі кваліфікацыйны |17 чэрвеня 2026 |21—22 ліпеня 2026 |28—29 ліпеня 2026 |- |Трэці кваліфікацыйны |20 ліпеня 2026 |4—5 жніўня 2026 |11 жніўня 2026 |- |Плэй-оф |Кваліфікацыйны плэй-оф |3 жніўня 2026 |18—19 жніўня 2026 |25—26 жніўня 2026 |- | rowspan="8" |Фаза адзінай лігі |1 гульнявы дзень | rowspan="8" |27 жніўня 2026 | colspan="2" |8—10 верасьня 2026 |- |2 гульнявы дзень | colspan="2" |13—14 кастрычніка 2026 |- |3 гульнявы дзень | colspan="2" |20—21 кастрычніка 2026 |- |4 гульнявы дзень | colspan="2" |3—4 лістапада 2026 |- |5 гульнявы дзень | colspan="2" |24—25 лістапада 2026 |- |6 гульнявы дзень | colspan="2" |8—9 сьнежня 2026 |- |7 гульнявы дзень | colspan="2" |19—20 студзеня 2027 |- |8 гульнявы дзень | colspan="2" |27 студзеня 2027 |- | rowspan="5" |Гульні на вылет |Папярэдні плэй-оф раўнд |29 студзеня 2027 |16—17 лютага 2027 |23—24 лютага 2027 |- |Раўнд шаснаццаці | rowspan="4" |26 лютага 2027 |9—10 сакавіка 2027 |16—17 сакавіка 2027 |- |Чвэрцьфіналы |6—7 красавіка 2027 |13—14 красавіка 2027 |- |Паўфіналы |27—28 красавіка 2027 |4—5 траўня 2027 |- |Фінал | colspan="2" |5 чэрвеня 2027 году |} == Кваліфікацыйныя раўнды == === Першы кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=так|caption= |[[Сабах Баку|Сабах]]|AZE|Матч 1|[[Нью-Сэйнтс Освэстры|Нью-Сэйнтс]]|WAL|2–0|14 ліп |[[Фларыяна (футбольны клюб)|Фларыяна]]|MLT|Матч 2|[[Шэмрак Ровэрз Дублін|Шэмрак Ровэрз]]|IRL|2–0|14 ліп |[[Флёра Талін]]|EST|Матч 3|[[Ібэрыя 1999 Тбілісі|Ібэрыя-1999]]|GEO|2–3|14 ліп |[[Лінкальн Рэд Імпс]]|GIB|Матч 4|[[Інтэр Эскальдэс-Энгардань]]|AND|3–1|14 ліп |[[Трэ Фіёры Фіярэнтына|Трэ Фіёры]]|SMR|Матч 5|[[Ларн (футбольны клюб)|Ларн]]|NIR|0–1|14 ліп |[[Арарат-Армэнія Ерэван|Арарат-Армэнія]]|ARM|Матч 6|[[Рыга (футбольны клюб)|Рыга]]|LVA|2–0|14 ліп |[[Вардар Скоп’е|Вардар]]|MKD|Матч 7|[[КуПС Куопіё|КуПС]]|FIN|0–2|14 ліп |[[Каўна Жальгірыс]]|LTU|Матч 8|[[Дрыта Гнілане|Дрыта]]|KOS|1–1|14 ліп |[[МЛ Віцебск]]|BLR|Матч 9|[[Унівэрсытаця Краёва]]|ROU|1–4|15 ліп |[[Пэтракуб Хынчэшць|Пэтракуб]]|MDA|Матч 10|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]|ALB|1–1|15 ліп |[[Борац Баня-Лука|Борац]]|BIH|Матч 11|[[Леўскі Сафія|Леўскі]]|BUL|1–1|14 ліп |[[Вікінгур Рэйк’явік]]|ISL|Матч 12|[[Д’ёр (футбольны клюб)|Д’ёр]]|HUN|1–0|14 ліп |[[Кайрат Алматы|Кайрат]]|KAZ|Матч 13|[[Сут’еска Нікшыч|Сут’еска]]|MNE|2–1|15 ліп |[[КІ Кляксвуйк|КІ Кляксьвік]]|FRO|Матч 14|[[Атэрт Бісэн|Атэрт]]|LUX|2–1|15 ліп }} === Другі кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=так |heading1=Шлях чэмпіёнаў |[[М’ельбю Гэлевік|М’ельбю]]|SWE|Матч 1|Пераможца матчу 4|<!--GIB/AND-->|21/22 ліп|28/29 ліп |Пераможца матчу 5|<!--SMR/NIR-->|Матч 2|[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]|SRB|21/22 ліп|28/29 ліп |Пераможца матчу 1|<!--AZE/WAL-->|Матч 3|Пераможца матчу 7|<!--MKD/FIN-->|21/22 ліп|28/29 ліп |Пераможца матчу 14|<!--FRO/LUX-->|Матч 4|Пераможца матчу 8|<!--LTU/KOS-->|21/22 ліп|28/29 ліп |[[Оргус (футбольны клюб)|Оргус]]|DEN|Матч 5|[[Лех Познань]]|POL|21/22 ліп|28/29 ліп |Пераможца матчу 6|<!--ARM/LVA-->|Матч 6|Пераможца матчу 2|<!--MLT/IRL-->|21/22 ліп|28/29 ліп |Пераможца матчу 11|<!--BIH/BUL-->|Матч 7|Пераможца матчу 9|<!--BLR/ROU-->|21/22 ліп|28/29 ліп |[[Амонія Нікасія]]|CYP|Матч 8|Пераможца матчу 13|<!--KAZ/MNE-->|21/22 ліп|28/29 ліп |[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]|SUI|Матч 9|[[Дынама Заграб]]|CRO|21/22 ліп|28/29 ліп |Пераможца матчу 12|<!--ISL/HUN-->|Матч 10|[[Гапаэль Бээршэба]]|ISR|21/22 ліп|28/29 ліп |Пераможца матчу 3|<!--EST/GEO-->|Матч 11|[[Слован Браціслава]]|SVK|21/22 ліп|28/29 ліп |Пераможца матчу 10|<!--MDA/ALB-->|Матч 12|[[Цэле (футбольны клюб)|Цэле]]|SVN|21/22 ліп|28/29 ліп |heading13=Шлях прадстаўнікоў ліг |[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]|TUR|Матч 1|[[Гурнік Забжэ]]|POL|21/22 ліп|28/29 ліп |[[Штурм Грац|Штурм]]|AUT|Матч 2|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]|SCO|21/22 ліп|28/29 ліп }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/ Афіцыйны сайт]. {{Ліга чэмпіёнаў УЭФА}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Ліга чэмпіёнаў УЭФА|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] fb4ghchhgsau72ixvpygkervm8sxfjj Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў 0 294743 2678329 2678132 2026-07-09T07:03:12Z Dymitr 10914 /* Першы кваліфікацыйны раўнд */ абнаўленьне зьвестак 2678329 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў |Арыгінальная назва = |Выява = |Шырыня = |Подпіс выявы = |Спаборніцтва = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА]] |Сэзон = 2026—2027 |Дата пачатку = ''Кваліфікацыя:''<br>9 ліпеня — 27 жніўня 2026<br>''Асноўная частка:''<br>15 кастрычніка 2026 |Дата заканчэньня = 2 чэрвеня 2027 |Колькасьць удзельнікаў = |Пераможца = |Фіналіст = |Гледачоў = |Згуляных матчаў = |Забітых галоў = |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў''' — 6-ы сэзон трэцяга паводле статуснасьці эўрапейскага турніру [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]. Пераможац турніру аўтаматычна кваліфікуецца ў лігавую фазу [[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў]], калі толькі папярэдне не атрымае месца ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў|Лізе чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў]] або тую ж Лігу Эўропы праз вынікі ў нацыянальным чэмпіянаце. Як дзейны чэмпіён ангельскі клюб «Крыстал Пэлас» аўтаматычна кваліфікаваўся ў лігавую фазу Лігі Эўропы, таму ня здолее абараніць свой тытул, бо новая фарматная сыстэма не дазваляе клюбам пераходзіць зь Лігі Эўропы ў Лігу канфэрэнцыяў пачынаючы зь лігавай фазы. Фінальны матч будзе згуляны на стадыёне «[[Бэшыкташ (стадыён)|Бэшыкташ]]» у [[Стамбул]]е<ref>[https://www.nss-sports.com/en/lifestyle/45432/besiktas-park-2026-europa-league-final-stadium Why is the Europa League final stadium shaped like an amphitheatre?]. NSS Sports.</ref>, які папярэдне за год за таго прымаў у сваіх сьценах фінал [[Ліга Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў]]. == Расклад матчаў == Матчы заплянаваныя быць згулянымі чацьвяргамі, акрамя фіналу, які адбыўся ў сераду, але ў выключных выпадках фінал мог ладзіцца ў аўторак ці сераду праз канфлікты ў раскладзе. {| class="wikitable" |+Расклад матчаў на Лігу канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 !Фаза !Раўнд !Лёсаваньне !Першы матч !Другі матч |- | rowspan="3" |Кваліфікацыя |Першы кваліфікацыйны |16 чэрвеня 2026 |9 ліпеня 2026 |16 ліпеня 2026 |- |Другі кваліфікацыйны |17 чэрвеня 2026 |23 ліпеня 2026 |30 ліпеня 2026 |- |Трэці кваліфікацыйны |20 ліпеня 2026 |6 жніўня 2026 |13 жніўня 2026 |- |Плэй-оф |Кваліфікацыйны плэй-оф |3 жніўня 2026 |20 жніўня 2026 |27 жніўня 2026 |- | rowspan="6" |Фаза адзінай лігі |1 гульнявы дзень | rowspan="6" |28 жніўня 2026 | colspan="2" |15 кастрычніка 2026 |- |2 гульнявы дзень | colspan="2" |22 кастрычніка 2026 |- |3 гульнявы дзень | colspan="2" |5 лістапада 2026 |- |4 гульнявы дзень | colspan="2" |26 лістапада 2026 |- |5 гульнявы дзень | colspan="2" |10 сьнежня 2026 |- |6 гульнявы дзень | colspan="2" |17 сьнежня 2026 |- | rowspan="5" |Гульні на вылет |Папярэдні плэй-оф раўнд |15 студзеня 2027 |18 лютага 2027 |25 лютага 2027 |- |Раўнд шаснаццаці | rowspan="4" |26 лютага 2027 |11 сакавіка 2027 |18 сакавіка 2027 |- |Чвэрцьфіналы |8 красавіка 2027 |15 красавіка 2027 |- |Паўфіналы |29 красавіка 2027 |6 траўня 2027 |- |Фінал | colspan="2" |2 чэрвеня 2027 году |} == Кваліфікацыйныя раўнды == === Першы кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |[[Вележ Мостар|Вележ]]|BIH|Матч 1|[[Мілсамі Архэй|Мілсамі]]|MDA|9 ліп|16 ліп |[[Багэміян Дублін|Багэміян]]|IRL|Матч 2|[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|Сэнт-Джозэфс]]|GIB|9 ліп|16 ліп |[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|Матч 3|[[Астана (футбольны клюб)|Астана]]|KAZ|9 ліп|16 ліп |[[Конас-Кій Номадс]]|WAL|Матч 4|[[Балкані Сухарэка|Балкані]]|KOS|0–0|16 ліп |[[Зіра Баку|Зіра]]|AZE|Матч 5|[[Тарпэда Кутаісі]]|GEO|3−0|16 ліп |[[Дыфэрданж 03 (футбольны клюб)|Дыфэрданж 03]]|LUX|Матч 6|[[Ільвэс Тампэрэ|Ільвэс]]|FIN|0–0|16 ліп |[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]|BLR|Матч 7|[[Сылекс Кратава|Сылекс]]|MKD|9 ліп|16 ліп |[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]]|LVA|Матч 8|[[Дэчыч Тузі|Дэчыч]]|MNE|9 ліп|15 ліп |[[Эльбасані (футбольны клюб)|Эльбасані]]|ALB|Матч 9|[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]|BLR|1–1|16 ліп |[[Глентаран Бэлфаст|Глентаран]]|NIR|Матч 10|[[Рыская футбольная школа|РФШ]]|LVA|9 ліп|16 ліп |[[Атлетык Эскальдэс-Энгардань|Атлетык Эскальдэс]]|AND|Матч 11|[[Морнар Бар|Морнар]]|MNE|9 ліп|16 ліп |[[Мандорф-ле-Бэн (футбольны клюб)|Мандорф-ле-Бэн]]|LUX|Матч 12|[[Дынама Тбілісі]]|GEO|9 ліп|16 ліп |[[Петравац (футбольны клюб)|Петравац]]|MNE|Матч 13|[[Жальгірыс Вільня]]|LTU|9 ліп|16 ліп |[[Карнарван Таўн]]|WAL|Матч 14|[[Левадыя Талін|Левадыя]]|EST|9 ліп|16 ліп |[[Марсашлок (футбольны клюб)|Марсашлок]]|MLT|Матч 15|[[Пюнік Ерэван|Пюнік]]|ARM|9 ліп|16 ліп |[[Гэгельман Коўна|Гэгельман]]|LTU|Матч 16|[[Лінамээсконд Пайдэ]]|EST|9 ліп|16 ліп |[[Алашкерт Ерэван|Алашкерт]]|ARM|Матч 17|[[Елімай Семей|Елімай]]|KAZ|9 ліп|16 ліп |[[Ст’ярнан Гардабайр|Ст’ярнан]]|ISL|Матч 18|[[Вікінгур Лейрвік|Вікінгур]]|FRO|9 ліп|16 ліп |[[Дыла Горы|Дыла]]|GEO|Матч 19|[[Віртус Акуавіва|Віртус]]|SMR|9 ліп|16 ліп |[[Сараева (футбольны клюб)|Сараева]]|BIH|Матч 20|[[Інтэр Турку]]|FIN|9 ліп|16 ліп |[[Эўропа Гібральтар|Эўропа]]|GIB|Матч 21|[[Шкендыя Тэтава|Шкендыя]]|MKD|9 ліп|16 ліп |[[Нымэ Калью Талін|Нымэ Калью]]|EST|Матч 22|[[Лінфілд Бэлфаст|Лінфілд]]|NIR|9 ліп|16 ліп |[[Пэн-і-Бонт Брыджэнд|Пэн-і-Бонт]]|WAL|Матч 23|[[Санта-Калёма (футбольны клюб)|Санта-Калёма]]|AND|9 ліп|16 ліп |[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]|FRO|Матч 24|[[Гамрун Спартанз]]|MLT|9 ліп|16 ліп |[[УНА Штрасэн]]|LUX|Матч 25|[[Ля Фіярыта Монтэджардана|Ля Фіярыта]]|SMR|1–0|14 ліп |[[Влазьнія Шкодэр|Влазьнія]]|ALB|Матч 26|[[Малішава (футбольны клюб)|Малішава]]|KOS|9 ліп|15 ліп }} === Другі кваліфікацыйны раўнд === {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не |heading1=Шлях чэмпіёнаў |Прагуляўшы матч ЛЧ 11|<!--BIH/BUL-->|Матч 1|Прагуляўшы матч ЛЧ 10|<!--MDA/ALB-->|23 ліп|30 ліп |Прагуляўшы матч ЛЧ 14|<!--FRO/LUX-->|Матч 2|Прагуляўшы матч ЛЧ 12|<!--ISL/HUN-->|23 ліп|30 ліп |Прагуляўшы матч ЛЧ 9|<!--BLR/ROU-->|Матч 3|Прагуляўшы матч ЛЧ 13|<!--KAZ/MNE-->|23 ліп|30 ліп |Прагуляўшы матч ЛЧ 3|<!--EST/GEO-->|Матч 4|Прагуляўшы матч ЛЧ 1|<!--AZE/WAL-->|23 ліп|30 ліп |Прагуляўшы матч ЛЧ 2|<!--MLT/IRL-->|Матч 5|Прагуляўшы матч ЛЧ 8|<!--LTU/KOS-->|23 ліп|30 ліп |Прагуляўшы матч ЛЧ 7|<!--MKD/FIN-->|Матч 6|Прагуляўшы матч ЛЧ 6|<!--ARM/LVA-->|23 ліп|30 ліп |heading7=Асноўны шлях |[[Рыека (футбольны клюб)|Рыека]]|CRO|Матч 1|Прагуляўшы матч ЛЭ 4|<!--BUL/IRL-->|23 ліп|30 ліп |[[Істанбул Башакшэхір]]|TUR|Матч 2|Пераможца матчу 20|<!--BIH/FIN-->|23 ліп|30 ліп |[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|Матч 3|[[Дукаджыні Кліна|Дукаджыні]]|KOS|23 ліп|30 ліп |[[ХІК Хэльсынкі]]|FIN|Матч 4|[[Колрэйн (футбольны клюб)|Колрэйн]]|NIR|23 ліп|30 ліп |[[Сьцяўа Бухарэст|ФКСБ]]|ROU|Матч 5|[[Аўда Кекава|Аўда]]|LVA|23 ліп|30 ліп |Пераможца матчу 10|<!--NIR/LVA-->|Матч 6|Прагуляўшы матч ЛЭ 2|<!--AZE/ISL-->|23 ліп|30 ліп |[[Ракаў Чанстахова|Ракаў]]|POL|Матч 7|[[Валета (футбольны клюб)|Валета]]|MLT|23 ліп|30 ліп |Пераможца матчу 8|<!--MNE/LVA-->|Матч 8|[[Аўстрыя Вена]]|AUT|23 ліп|30 ліп |[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]|HUN|Матч 9|Пераможца матчу 15|<!--MLT/ARM-->|23 ліп|30 ліп |[[ГАІС Гётэборг|ГАІС]]|SWE|Матч 10|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|23 ліп|30 ліп |[[Гётэборг (футбольны клюб)|Гётэборг]]|SWE|Матч 11|Пераможца матчу 14|<!--WAL/EST-->|23 ліп|30 ліп |Прагуляўшы матч ЛЭ 3|<!--CRO/SVK-->|Матч 12|[[ГКС Катавіцы]]|POL|23 ліп|30 ліп |[[Вараждзін]]|CRO|Матч 13|[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]]|CZE|23 ліп|30 ліп |Пераможца матчу 19|<!--GEO/SMR-->|Матч 14|[[Апалён Лімасол]]|CYP|23 ліп|30 ліп |[[Брава Любляна|Брава]]|SVN|Матч 15|Пераможца матчу 21|<!--GIB/MKD-->|23 ліп|30 ліп |Прагуляўшы матч ЛЭ 1|<!--UKR/ROU-->|Матч 16|[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|23 ліп|30 ліп |[[Шэлбурн Дублін|Шэлбурн]]|IRL|Матч 17|Пераможца матчу 22|<!--EST/NIR-->|23 ліп|30 ліп |[[Валюр Рэйк’явік]]|ISL|Матч 18|[[Зрынскі Мостар]]|BIH|23 ліп|30 ліп |[[Зымбру Кішынёў|Зымбру]]|MDA|Матч 19|[[Ноа Ерэван|Ноа]]|ARM|23 ліп|30 ліп |Пераможца матчу 12|<!--LUX/GEO-->|Матч 20|Пераможца матчу 13|<!--MNE/LTU-->|23 ліп|30 ліп |Прагуляўшы матч ЛЭ 5|<!--MDA/SVN-->|Матч 21|Пераможца матчу 3|<!--ALB/KAZ-->|23 ліп|30 ліп |[[ДАК 1904 Дунайска-Стрэда|ДАК 1904]]|SVK|Матч 22|Пераможца матчу 1|<!--BIH/MDA-->|23 ліп|30 ліп |Пераможца матчу 9|<!--ALB/BLR-->|Матч 23|[[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]|SUI|23 ліп|30 ліп |Пераможца матчу 18|<!--FRO/ISL-->|Матч 24|Пераможца матчу 6|<!--LUX/FIN-->|23 ліп|30 ліп |[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]|SCO|Матч 25|[[ГБ Торсгаўн]]|FRO|23 ліп|30 ліп |[[Панявеж (футбольны клюб)|Панявеж]]|LTU|Матч 26|[[Табол Кастанай|Табол]]|KAZ|23 ліп|30 ліп |Пераможца матчу 26|<!--ALB/KOS-->|Матч 27|[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]|SCO|23 ліп|30 ліп |[[Нэфтчы Баку]]|AZE|Матч 28|Пераможца матчу 7|<!--BLR/MKD-->|23 ліп|30 ліп |[[Пакш (футбольны клюб)|Пакш]]|HUN|Матч 29|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|23 ліп|30 ліп |[[Жалезьнічар Панчава]]|SRB|Матч 30|[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|23 ліп|30 ліп |Прагуляўшы матч ЛЭ 6|<!--SRB/HUN-->|Матч 31|[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|23 ліп|30 ліп |[[Палесьсе Жытомір|Палесьсе]]|UKR|Матч 32|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|23 ліп|30 ліп |[[ЛНЗ Чаркасы]]|UKR|Матч 33|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|23 ліп|30 ліп |Пераможца матчу 23|<!--WAL/AND-->|Матч 34|[[Рапід Вена]]|AUT|23 ліп|30 ліп |[[Гапаэль Тэль-Авіў]]|ISR|Матч 35|[[Лудагорац Разград|Лудагорац]]|BUL|23 ліп|30 ліп |Пераможца матчу 17|<!--ARM/KAZ-->|Матч 36|[[ЧФР Клуж]]|ROU|23 ліп|30 ліп |Пераможца матчу 2|<!--IRL/GIB-->|Матч 37|Пераможца матчу 4|<!--WAL/KOS-->|23 ліп|30 ліп |Пераможца матчу 16|<!--LTU/EST-->|Матч 38|Пераможца матчу 5|<!--AZE/GEO-->|23 ліп|30 ліп |[[Вадуц (футбольны клюб)|Вадуц]]|LIE|Матч 39|Пераможца матчу 11|<!--MNE/AND-->|23 ліп|30 ліп |[[Спартак Трнава]]|SVK|Матч 40|[[ЦСКА 1948 Сафія|ЦСКА 1948]]|BUL|23 ліп|30 ліп |Пераможца матчу 24|<!--FRO/MLT-->|Матч 41|[[Копэр (футбольны клюб)|Копэр]]|SVN|23 ліп|30 ліп |[[АЕК Лярнака]]|CYP|Матч 42|[[Бэйтар Ерусалім|Бэйтар]]|ISR|23 ліп|30 ліп |[[Партызан Бялград|Партызан]]|SRB|Матч 43|Пераможца матчу 25|<!--LUX/SMR-->|23 ліп|30 ліп }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/ Ліга канфэрэнцыяў УЭФА] на афіцыйным сайце УЭФА. {{Ліга канфэрэнцыяў УЭФА}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] 6ua8a3o76r3f73gpwlva47llhrwfz4f Ford F-Series 0 299788 2678267 2678106 2026-07-08T19:35:03Z ~2026-38116-85 98677 2678267 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Ford F-Series» |выява = [[Файл:2015 Ford F-150 Debut.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1948]]—present |зборка = |кляса = пікап |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае, заднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = |commons = }} '''Ford F-Series''' — гэта серыя лёгкіх грузавікоў, якія прадаюцца і вырабляюцца кампаніяй Ford Motor Company з 1948 мадэльнага года ў якасці лінейкі паўнапамерных пікапаў, якія займаюць месца паміж пікапамі [[Ford Ranger]] і [[Ford Super Duty]]. Акрамя F-150 (прадстаўленага ў 1975 годзе), серыя F таксама ўключае серыю Super Duty (прадстаўленую ў 1999 годзе), якая ўключае больш цяжкія пікапы ад F-250 да F-450, шасі з кабінай F-450/F-550 і камерцыйныя грузавікі класа 6–8 F-600/F-650/F-750. Найбольш папулярнай версіяй мадэльнага шэрагу з'яўляецца пікап F-150, які ў цяперашні час знаходзіцца ў чатырнаццатым пакаленні (прадстаўленым у 2021 мадэльным годзе). З 1953 па 1983 год базавым пікапам серыі F быў паўтонны F-100. Пачынаючы з 1984 года, базавым узроўнем стаў F-150. F-150 мае даўнюю высокапрадукцыйную пазадарожную камплектацыю, прадстаўленую ў 2010 годзе, прычым (SVT) Raptor у цяперашні час складаецца з трох пакаленняў. Вытворчасць F-150 SVT Raptor скончылася ў 2014 годзе, а ў 2017 годзе яго змяніў новы F-150 Raptor, які заснаваны на трынаццатым і чатырнаццатым пакаленнях F-150. Грузавікі серыі F былі распрацаваны ў шырокім дыяпазоне канфігурацый канструкцый. Нароўні з грузавікамі сярэдняй грузавіка і звычайнымі грузавікамі "Big Job" (папярэднікамі [[Ford L-Series Trucks|серыі Ford L]]), мадэльны шэраг прадаваўся як грузавік з кабінай шасі і фургон (папярэднік [[Ford E-Series|серыі Ford E]]). Серыя F служыла платформай для розных паўнапамерных пазадарожнікаў Ford, у тым ліку [[Ford Bronco]], [[Ford Expedition]]/[[Lincoln Navigator]] і [[Ford Excursion]]. Серыя F прадавалася трыма паўночнаамерыканскімі брэндамі: Mercury як серыя M (у Канадзе з 1948 па 1968 год), і Lincoln у 2000-х гадах як Blackwood і пазней Mark LT (у 2010-х гадах толькі ў Мексіцы). З 1977 года серыя F застаецца самай прадаванай лінейкай пікапаў у Злучаных Штатах; яна з'яўляецца самым прадаваным аўтамабілем у цэлым з 1981 года. Серыя F з'яўляецца самым прадаваным грузавіком у Канадзе больш за 50 гадоў. Па стане на 2018 мадэльны год, серыя F прынесла Ford 41 мільярд долараў (прыблізна 50,3 мільярда долараў у 2024 годзе) штогадовага даходу. Да студзеня 2022 года мадэлі серыі F прадалі больш за 40 мільёнаў адзінак. У цяперашні час Ford вырабляе серыю F на чатырох заводах у Злучаных Штатах. ==Першае пакаленне (1948–1952)== {{Аўтамабіль |назва = «1948–1952 Ford F-Series» |выява = [[Файл:Agricultural Museum, Heppner - DPLA - 78169cb579fdc0640497935b81977fdd (page 2).jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1948]]—[[1952]] |зборка = |папярэднік = [[Ford Six and Eight|1942–1947 Ford pickup]] |наступнік = [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|1953 Ford F-Series]] |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''F-1 Pickup Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3100 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC 100 Half-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1947-1950 Willys Jeep Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1950 Studebaker 2R5 Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1-1/2 Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-1 Pickup Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-110 Pickup Truck]]<br/>'''F-1 Pickup Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC 100 Half-Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-110 Pickup Truck]]<br/> [[Dodge B series|1951 Dodge 1-1/2 Ton Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3100 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R5 Pickup Truck]] <br/>'''F-1 Pickup Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 1-1/2 Ton Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC 100 Half-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-110 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3100 Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R5 Pickup Truck]]<br/> '''F-1 Panel Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3100 Panel Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1948-1950 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1-1/2 Ton Panel Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-1 Panel Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-110 Panel Truck]] <br/>'''F-1 Panel Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC Panel Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-110 Panel Truck]]<br/> [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3100 Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1951 Willys Jeep Panel Delivery]] <br/>'''F-1 Panel Truck (1952):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC Panel Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-110 Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1952 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3100 Panel Truck]]<br/> '''F-2 Pickup Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3600 Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-2 Pickup Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-120 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1950 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-2 Pickup Truck (1951):'''<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-120 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3600 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-2 Pickup Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-120 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3600 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/> '''F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-120 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-120 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-120 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>'''F-3 Single Rear Wheel Pickup Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-3 Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Pickup Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Pickup Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R10 Chassis Cab Truck]] <br/> '''F-4 Dually Chassis Cab Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3800 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-4 Dually Chassis Cab Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-140 Dually Chassis Cab Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1950 Studebaker 2R 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep Truck Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/>'''F-4 Dually Chassis Cab Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-140 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3800 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep Truck Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-4 Dually Chassis Cab Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-140 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3800 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]] <br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep Truck Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/> '''F-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1947-1950 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1951 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1952 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1947-1950 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1951 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1952 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/> '''F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1951 Nash Haul Thrift 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/> '''F-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/> '''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Diamond T|1948-1949 Diamond T COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International K & KB series|International Harvester KB-5/KB-6/KB-7/KB-8 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1950 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1951 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1952 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Diamond T|1948-1949 Diamond T COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International K & KB series|International Harvester KB-5/KB-6/KB-7/KB-8 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1950 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1951 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1952 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]] |commons = }} Пікап серыі F першага пакалення (вядомы як Ford Bonus-Built) быў прадстаўлены ў 1948 годзе ў якасці замены папярэдняй лінейкі пікапаў на базе легкавых аўтамабіляў, прадстаўленай у 1942 годзе. Серыя F прадавалася ў васьмі розных вагавых класах: F-1 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], і [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]]), F-2 & F-3 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], і [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]]), вагончык грузавік (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton Panel Truck (11C)]], і [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1942-1947)]]), COE Single Axle Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1941-1947)]]), COE Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Steam Wagon]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1941-1947)]]), COE Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]]), COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]]), F-4 Dually Chassis Cab Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-5 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-6 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle]] [[Fageol|Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), B-Series Dual Rear Wheel School Bus Chassis (пасля-[[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis without Cab]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 4x2 School Bus Chassis (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 4x2 School Bus Chassis]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], і [[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]), і дастаўка пасылак. ==Другое пакаленне (1953–1956)== {{Аўтамабіль |назва = «1953–1956 Ford F-Series» |выява = [[Файл:Dayville - DPLA - f778b41f43f15423f69cbd8c4c45f28d.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1953]]—[[1956]] |зборка = |папярэднік = [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|1952 Ford F-Series]] |наступнік = [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1957 Ford F-Series]] |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = |commons = }} У 1953 мадэльным годзе Ford прадставіў другое пакаленне грузавікоў серыі F. Павялічаныя габарыты, палепшаныя рухавікі і абноўленае шасі былі асаблівасцямі другога пакалення. У іншым змяненні наменклатура мадэляў F-Series была пашырана да трох нумароў; гэта застаецца ў выкарыстанні ў наш час, F-Series (1953-1956) вядомы сваёй трывалай канструкцыяй, сучаснымі сістэмамі бяспекі і зручнай тэхналогіяй, што робіць яго папулярным выбарам на рынку камерцыйных транспартных сродкаў, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: F-100 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]]), F-250 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 2-Door Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 2-Door Pickup (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 2-Door Pickup (1952)]]), F-350 Single Rear Wheel пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 2-Door Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 2-Door Pickup (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 2-Door Pickup (1952)]]), вагончык грузавік (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton Panel Truck (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1952)]]), COE Single Axle Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]]), COE Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Steam Wagon]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]]), COE Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-350 Dually Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1952)]]), F-500 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1952)]]), F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-600 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1952)]]), F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Rigid Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), і шасі школьнага аўтобуса. ==Трэцяе пакаленне (1957–1960)== {{Аўтамабіль |назва = «1957–1960 Ford F-Series» |выява = [[Файл:1957 Ford (9584864067).jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1957]]—[[1960]] |зборка = |папярэднік = [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|1956 Ford F-Series]] |наступнік = [[Ford E-Series#Першае пакаленьне|1961-1967 Ford Econoline]] (panel truck)<br/>[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-Series]] |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''F-100 Styleside Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 GMC Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Styleside Pickup Truck (1958):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 GMC Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958 Studebaker E-Series Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958 International Harvester A-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Styleside Pickup Truck (1959):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 GMC Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1959 Studebaker E-Series Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1959 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1959 International Harvester B-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Styleside Pickup Truck (1960):'''<br/>[[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet C-10 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet C/K|1960 GMC C-10 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker Champ|1960 Studebaker Champ Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1960 International Harvester B-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1957 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1958):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Apache Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1958 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958 International Harvester A-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1959):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Apache Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1959 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1959 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1959 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1959 International Harvester B-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1960):'''<br/>[[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet C-10 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker Champ|1960 Studebaker Champ Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1960 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1960 International Harvester B-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1957):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3100 Panel Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1957 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-100 Panel Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1958):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Panel Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1958 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958 International Harvester A-100 Panel Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1959):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1959 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1959 International Harvester B-100 Panel Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1960):'''<br/>[[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet C-10 Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1960 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1960 International Harvester B-100 Panel Truck]] |commons = }} Прадстаўленая ў 1957 годзе, трэцяе пакаленне серыі F было значнай мадэрнізацыяй і перапраектаваным. Пярэднія крылы сталі інтэграванымі ў кузаў, а новая платформа «Styleside» працягвала плаўныя лініі ў задняй частцы пікапа, F-Series (1957-1960) вядомы сваёй трывалай канструкцыяй, сучаснымі сістэмамі бяспекі і зручнай тэхналогіяй, што робіць яго папулярным выбарам на рынку камерцыйных транспартных сродкаў, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: F-100 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-100 Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]]), F-250 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-350 Single Rear Wheel Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-250 Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-350 Single Rear Wheel Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), вагончык грузавік (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton Panel Truck (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1956)]]), F-350 Dually Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1956)]]), F-500 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1956)]]), F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-600 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1956)]]), F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Rigid Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), і шасі школьнага аўтобуса. ==Чацвёртае пакаленне (1961–1966)== Ford F-Series 1961–1966 гадоў выпуску — гэта чацвёртае пакаленне культавай лінейкі пікапаў Ford. Вядомае сваёй шырокай кабінай і вытанчаным, квадратным стылем, гэта пакаленне з'яўляецца вельмі запатрабаванай класікай у аўтамабільным свеце, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: F-100 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1960)]]), F-100 Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1960)]]), F-250 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1960)]]), F-350 Single Rear Wheel Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1960)]]), F-350 Dually Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1960)]]), F-500 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1960)]]), F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960)]]), F-600 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1960)]]), F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Rigid Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1960)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1960)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1960)]]), і шасі школьнага аўтобуса. ==Пятае пакаленне (1967–1972)== ==Шостае пакаленне (1973–1979)== ==Сёмае пакаленне (1980–1986)== ==Восьмае пакаленне (1987–1991)== ==Дзевятае пакаленне (1992–1997)== Дзевятае пакаленне серыі F было прадстаўлена ў 1992 годзе як другая рэдызайн архітэктуры серыі F 1980 года. Адаптуючы элементы дызайну з нядаўна прадстаўленага Explorer і перапрацаваных серыі E і Ranger, серыя F атрымала крыху ніжэйшую лінію капота, акругленне пярэдніх крылаў, бампера і рашоткі радыятара. Лёгкія аўтамабілі серыі F атрымалі падушку бяспекі з боку кіроўцы, пачынаючы з 1994 мадэльнага года. ==Дзесятае пакаленне (1997–2004)== Дзясятае пакаленне Ford F-150 — гэта лінейка паўнапамерных пікапаў, якія выпускаліся кампаніяй Ford з 1997 па 2004 год. Гэта пакаленне ўяўляла сабой значныя змены для серыі F, бо яно мела зусім новую платформу, больш аэрадынамічны, круглявы дызайн экстэр'ера і новую лінейку рухавікоў. Ford пазіцыянаваў гэты F-150 як грузавік для асабістага карыстання, у той час як больш цяжкія F-250 і F-350 былі выдзелены ў асобную лінейку Super Duty для камерцыйнага выкарыстання, Ён даступны ў Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Short-Bed Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]]), Regular Cab Long-Bed Styleside Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Long-Bed Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]]), Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1992–1996)]]), Regular Cab Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Chassis Truck (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1992–1996)]]), SuperCab Chassis Truck, SuperCrew Chassis Truck, SuperCab Short-Bed Styleside Pickup, SuperCab Long-Bed Styleside Pickup, SuperCab Short-Bed Flareside Pickup, SuperCab Long-Bed Flareside Pickup, SuperCrew Short-Bed Styleside Pickup, SuperCrew Short-Bed Flareside Pickup, SuperCrew Long-Bed Styleside Pickup, і SuperCrew Long-Bed Flareside Pickup. ==Адзінаццатае пакаленне (2004–2008)== 11-е пакаленне Ford F-150, вырабленнае з 2004 па 2008 год, прадставіла перапрацаванае цела, новае шасі з незалежнай перадняй падвескай і вонкавымі заднімі амартызатарамі для лепшай якасці язды, а таксама прапанавала рухавікі Triton V8 разам з папулярнымі камплектацыямі, такімі як FX4 і King Ranch, вядомымі сваім унікальным дызайнам у стылі Super Duty, але таксама мелі агульныя праблемы з штыфтамі выхлапной сістэмы, свечкамі запальвання і фазавай сістэмай на 3-клапанных рухавіках, Ён даступны ў Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], і [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]]), Regular Cab Long-Bed Styleside Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], і [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]]), Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], і [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1997–2003)]]), SuperCab Short-Bed Flareside Pickup, і SuperCrew Short-Bed Flareside Pickup. ==Дванаццатае пакаленне (2009–2014)== Ford F-150 12-га пакалення (2009-2014) быў трывалым, папулярным пікапам, вядомым сваім смелым стылем, разнастайнымі камплектацыямі (у тым ліку першым Raptor) і абноўленымі сілавымі агрэгатамі, такімі як 5,0-літровы V8 і 3,5-літровы EcoBoost V6, якія забяспечвалі высокую прадукцыйнасць і буксіроўку, хоць некаторыя распаўсюджаныя праблемы ўключаюць уцечкі вадзянога помпы і патэнцыйныя праблемы з турбакампрэсарам/фазай фаз газаразмеркавання на рухавіках EcoBoost, якія часта можна вырашыць з дапамогай тэхнічнага абслугоўвання і звычайных мадэрнізацый, такіх як абарона парогаў, Ён даступны ў Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (2004—2008)]]), Regular Cab Long-Bed Styleside Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (2004—2008)]]), SuperCab Short-Bed Styleside Pickup, SuperCab Long-Bed Styleside Pickup, SuperCrew Short-Bed Styleside Pickup, і SuperCrew Long-Bed Styleside Pickup. ==Трынаццатае пакаленне (2015–2020)== Ford прадставіў 13-е пакаленне серыі F у мадэльным годзе 2015 года. Папярэдне прадстаўлены канцэпт-кар Ford Atlas на Дэтройцкім аўтасалоне 2013 года, новы дызайн быў вядомы шырокім выкарыстаннем алюмінію, што дазволіла знізіць вагу аўтамабіля амаль на 750 фунтаў без змяншэння яго знешняга выгляду. Алюмініевыя штампаваныя элементы кузава замянілі сталь, за выключэннем брандмаўэра. Сама рама засталася з высокатрывалай сталі. Каб праверыць трываласць канструкцыі з выкарыстаннем алюмінію падчас распрацоўкі, Ford выставіў камуфляжныя прататыпы на гонку на цягавітасць Baja 1000, дзе аўтамабілі фінішавалі, Ён даступны ў Regular Cab Short-Bed Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (2004—2008)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (2008—2014)]]), Regular Cab Long-Bed Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (2004—2008)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (2008—2014)]]), SuperCab Short-Bed Pickup, SuperCab Long-Bed Pickup, SuperCrew Short-Bed Pickup, і SuperCrew Long-Bed Pickup. ==Чатырнаццатае пакаленне (2021–цяперашні час)== 14-е пакаленне Ford F-150, якое выпускалася з 2021 года па цяперашні час, мае перапрацаваны кузаў з выкарыстаннем алюмінію, абноўлены інтэр'ер і новыя тэхналогіі, такія як даступная гібрыдная сістэма PowerBoost. Ключавыя асаблівасці ўключаюць новы 12-цалевы сэнсарны экран з сістэмай SYNC 4, Pro Power Onboard для знешняга харчавання і даступную тэхналогію кіравання без дапамогі рук BlueCruise. Абноўленая мадэль была выпушчана для мадэльнага года 2024 года, у тым ліку новы задні борт Pro Access для паляпшэння доступу да грузу, Ён даступны ў Regular Cab Short-Bed Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (2004—2008)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (2008—2014)]], [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Short-Bed Pickup (2014—2016)]], і [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Short-Bed Pickup (2017—2021)]]), Regular Cab Long-Bed Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (2004—2008)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (2008—2014)]], [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Long-Bed Pickup (2014—2016)]], і [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Long-Bed Pickup (2017—2021)]]), SuperCab Short-Bed Pickup, SuperCab Long-Bed Pickup, SuperCrew Short-Bed Pickup, і SuperCrew Long-Bed Pickup. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford|F-Series]] ftqtjecofb736e7j2r4jct8xpgm0fjq 2678268 2678267 2026-07-08T19:36:39Z ~2026-38116-85 98677 2678268 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Ford F-Series» |выява = [[Файл:2015 Ford F-150 Debut.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1948]]—present |зборка = |кляса = пікап |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае, заднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = |commons = }} '''Ford F-Series''' — гэта серыя лёгкіх грузавікоў, якія прадаюцца і вырабляюцца кампаніяй Ford Motor Company з 1948 мадэльнага года ў якасці лінейкі паўнапамерных пікапаў, якія займаюць месца паміж пікапамі [[Ford Ranger]] і [[Ford Super Duty]]. Акрамя F-150 (прадстаўленага ў 1975 годзе), серыя F таксама ўключае серыю Super Duty (прадстаўленую ў 1999 годзе), якая ўключае больш цяжкія пікапы ад F-250 да F-450, шасі з кабінай F-450/F-550 і камерцыйныя грузавікі класа 6–8 F-600/F-650/F-750. Найбольш папулярнай версіяй мадэльнага шэрагу з'яўляецца пікап F-150, які ў цяперашні час знаходзіцца ў чатырнаццатым пакаленні (прадстаўленым у 2021 мадэльным годзе). З 1953 па 1983 год базавым пікапам серыі F быў паўтонны F-100. Пачынаючы з 1984 года, базавым узроўнем стаў F-150. F-150 мае даўнюю высокапрадукцыйную пазадарожную камплектацыю, прадстаўленую ў 2010 годзе, прычым (SVT) Raptor у цяперашні час складаецца з трох пакаленняў. Вытворчасць F-150 SVT Raptor скончылася ў 2014 годзе, а ў 2017 годзе яго змяніў новы F-150 Raptor, які заснаваны на трынаццатым і чатырнаццатым пакаленнях F-150. Грузавікі серыі F былі распрацаваны ў шырокім дыяпазоне канфігурацый канструкцый. Нароўні з грузавікамі сярэдняй грузавіка і звычайнымі грузавікамі "Big Job" (папярэднікамі [[Ford L-Series Trucks|серыі Ford L]]), мадэльны шэраг прадаваўся як грузавік з кабінай шасі і фургон (папярэднік [[Ford E-Series|серыі Ford E]]). Серыя F служыла платформай для розных паўнапамерных пазадарожнікаў Ford, у тым ліку [[Ford Bronco]], [[Ford Expedition]]/[[Lincoln Navigator]] і [[Ford Excursion]]. Серыя F прадавалася трыма паўночнаамерыканскімі брэндамі: Mercury як серыя M (у Канадзе з 1948 па 1968 год), і Lincoln у 2000-х гадах як Blackwood і пазней Mark LT (у 2010-х гадах толькі ў Мексіцы). З 1977 года серыя F застаецца самай прадаванай лінейкай пікапаў у Злучаных Штатах; яна з'яўляецца самым прадаваным аўтамабілем у цэлым з 1981 года. Серыя F з'яўляецца самым прадаваным грузавіком у Канадзе больш за 50 гадоў. Па стане на 2018 мадэльны год, серыя F прынесла Ford 41 мільярд долараў (прыблізна 50,3 мільярда долараў у 2024 годзе) штогадовага даходу. Да студзеня 2022 года мадэлі серыі F прадалі больш за 40 мільёнаў адзінак. У цяперашні час Ford вырабляе серыю F на чатырох заводах у Злучаных Штатах. ==Першае пакаленне (1948–1952)== {{Аўтамабіль |назва = «1948–1952 Ford F-Series» |выява = [[Файл:Agricultural Museum, Heppner - DPLA - 78169cb579fdc0640497935b81977fdd (page 2).jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1948]]—[[1952]] |зборка = |папярэднік = [[Ford Six and Eight|1942–1947 Ford pickup]] |наступнік = [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|1953 Ford F-Series]] |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''F-1 Pickup Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3100 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC 100 Half-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1947-1950 Willys Jeep Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1950 Studebaker 2R5 Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1-1/2 Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-1 Pickup Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-110 Pickup Truck]]<br/>'''F-1 Pickup Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC 100 Half-Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-110 Pickup Truck]]<br/> [[Dodge B series|1951 Dodge 1-1/2 Ton Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3100 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R5 Pickup Truck]] <br/>'''F-1 Pickup Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 1-1/2 Ton Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC 100 Half-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-110 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3100 Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R5 Pickup Truck]]<br/> '''F-1 Panel Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3100 Panel Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1948-1950 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1-1/2 Ton Panel Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-1 Panel Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-110 Panel Truck]] <br/>'''F-1 Panel Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC Panel Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-110 Panel Truck]]<br/> [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3100 Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1951 Willys Jeep Panel Delivery]] <br/>'''F-1 Panel Truck (1952):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC Panel Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-110 Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1952 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3100 Panel Truck]]<br/> '''F-2 Pickup Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3600 Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-2 Pickup Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-120 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1950 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-2 Pickup Truck (1951):'''<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-120 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3600 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-2 Pickup Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-120 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3600 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/> '''F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-120 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-120 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-120 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>'''F-3 Single Rear Wheel Pickup Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-3 Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Pickup Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Pickup Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R10 Chassis Cab Truck]] <br/> '''F-4 Dually Chassis Cab Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3800 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-4 Dually Chassis Cab Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-140 Dually Chassis Cab Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1950 Studebaker 2R 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep Truck Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/>'''F-4 Dually Chassis Cab Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-140 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3800 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep Truck Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-4 Dually Chassis Cab Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-140 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3800 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]] <br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep Truck Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/> '''F-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1947-1950 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1951 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1952 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1947-1950 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1951 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1952 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/> '''F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1951 Nash Haul Thrift 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/> '''F-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/> '''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Diamond T|1948-1949 Diamond T COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International K & KB series|International Harvester KB-5/KB-6/KB-7/KB-8 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1950 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1951 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1952 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Diamond T|1948-1949 Diamond T COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International K & KB series|International Harvester KB-5/KB-6/KB-7/KB-8 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1950 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1951 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1952 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]] |commons = }} Пікап серыі F першага пакалення (вядомы як Ford Bonus-Built) быў прадстаўлены ў 1948 годзе ў якасці замены папярэдняй лінейкі пікапаў на базе легкавых аўтамабіляў, прадстаўленай у 1942 годзе. Серыя F прадавалася ў васьмі розных вагавых класах: F-1 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], і [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]]), F-2 & F-3 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], і [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]]), вагончык грузавік (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton Panel Truck (11C)]], і [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1942-1947)]]), COE Single Axle Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1941-1947)]]), COE Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Steam Wagon]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1941-1947)]]), COE Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]]), COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]]), F-4 Dually Chassis Cab Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-5 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-6 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle]] [[Fageol|Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), і B-Series Dual Rear Wheel School Bus Chassis (пасля-[[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis without Cab]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 4x2 School Bus Chassis (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 4x2 School Bus Chassis]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], і [[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]). ==Другое пакаленне (1953–1956)== {{Аўтамабіль |назва = «1953–1956 Ford F-Series» |выява = [[Файл:Dayville - DPLA - f778b41f43f15423f69cbd8c4c45f28d.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1953]]—[[1956]] |зборка = |папярэднік = [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|1952 Ford F-Series]] |наступнік = [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1957 Ford F-Series]] |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = |commons = }} У 1953 мадэльным годзе Ford прадставіў другое пакаленне грузавікоў серыі F. Павялічаныя габарыты, палепшаныя рухавікі і абноўленае шасі былі асаблівасцямі другога пакалення. У іншым змяненні наменклатура мадэляў F-Series была пашырана да трох нумароў; гэта застаецца ў выкарыстанні ў наш час, F-Series (1953-1956) вядомы сваёй трывалай канструкцыяй, сучаснымі сістэмамі бяспекі і зручнай тэхналогіяй, што робіць яго папулярным выбарам на рынку камерцыйных транспартных сродкаў, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: F-100 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]]), F-250 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 2-Door Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 2-Door Pickup (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 2-Door Pickup (1952)]]), F-350 Single Rear Wheel пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 2-Door Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 2-Door Pickup (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 2-Door Pickup (1952)]]), вагончык грузавік (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton Panel Truck (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1952)]]), COE Single Axle Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]]), COE Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Steam Wagon]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]]), COE Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-350 Dually Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1952)]]), F-500 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1952)]]), F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-600 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1952)]]), F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Rigid Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), і шасі школьнага аўтобуса. ==Трэцяе пакаленне (1957–1960)== {{Аўтамабіль |назва = «1957–1960 Ford F-Series» |выява = [[Файл:1957 Ford (9584864067).jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1957]]—[[1960]] |зборка = |папярэднік = [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|1956 Ford F-Series]] |наступнік = [[Ford E-Series#Першае пакаленьне|1961-1967 Ford Econoline]] (panel truck)<br/>[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-Series]] |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''F-100 Styleside Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 GMC Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Styleside Pickup Truck (1958):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 GMC Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958 Studebaker E-Series Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958 International Harvester A-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Styleside Pickup Truck (1959):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 GMC Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1959 Studebaker E-Series Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1959 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1959 International Harvester B-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Styleside Pickup Truck (1960):'''<br/>[[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet C-10 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet C/K|1960 GMC C-10 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker Champ|1960 Studebaker Champ Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1960 International Harvester B-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1957 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1958):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Apache Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1958 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958 International Harvester A-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1959):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Apache Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1959 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1959 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1959 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1959 International Harvester B-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1960):'''<br/>[[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet C-10 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker Champ|1960 Studebaker Champ Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1960 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1960 International Harvester B-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1957):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3100 Panel Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1957 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-100 Panel Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1958):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Panel Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1958 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958 International Harvester A-100 Panel Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1959):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1959 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1959 International Harvester B-100 Panel Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1960):'''<br/>[[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet C-10 Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1960 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1960 International Harvester B-100 Panel Truck]] |commons = }} Прадстаўленая ў 1957 годзе, трэцяе пакаленне серыі F было значнай мадэрнізацыяй і перапраектаваным. Пярэднія крылы сталі інтэграванымі ў кузаў, а новая платформа «Styleside» працягвала плаўныя лініі ў задняй частцы пікапа, F-Series (1957-1960) вядомы сваёй трывалай канструкцыяй, сучаснымі сістэмамі бяспекі і зручнай тэхналогіяй, што робіць яго папулярным выбарам на рынку камерцыйных транспартных сродкаў, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: F-100 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-100 Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]]), F-250 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-350 Single Rear Wheel Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-250 Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-350 Single Rear Wheel Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), вагончык грузавік (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton Panel Truck (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1956)]]), F-350 Dually Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1956)]]), F-500 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1956)]]), F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-600 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1956)]]), F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Rigid Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), і шасі школьнага аўтобуса. ==Чацвёртае пакаленне (1961–1966)== Ford F-Series 1961–1966 гадоў выпуску — гэта чацвёртае пакаленне культавай лінейкі пікапаў Ford. Вядомае сваёй шырокай кабінай і вытанчаным, квадратным стылем, гэта пакаленне з'яўляецца вельмі запатрабаванай класікай у аўтамабільным свеце, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: F-100 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1960)]]), F-100 Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1960)]]), F-250 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1960)]]), F-350 Single Rear Wheel Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1960)]]), F-350 Dually Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1960)]]), F-500 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1960)]]), F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960)]]), F-600 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1960)]]), F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Rigid Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1960)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1960)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1960)]]), і шасі школьнага аўтобуса. ==Пятае пакаленне (1967–1972)== ==Шостае пакаленне (1973–1979)== ==Сёмае пакаленне (1980–1986)== ==Восьмае пакаленне (1987–1991)== ==Дзевятае пакаленне (1992–1997)== Дзевятае пакаленне серыі F было прадстаўлена ў 1992 годзе як другая рэдызайн архітэктуры серыі F 1980 года. Адаптуючы элементы дызайну з нядаўна прадстаўленага Explorer і перапрацаваных серыі E і Ranger, серыя F атрымала крыху ніжэйшую лінію капота, акругленне пярэдніх крылаў, бампера і рашоткі радыятара. Лёгкія аўтамабілі серыі F атрымалі падушку бяспекі з боку кіроўцы, пачынаючы з 1994 мадэльнага года. ==Дзесятае пакаленне (1997–2004)== Дзясятае пакаленне Ford F-150 — гэта лінейка паўнапамерных пікапаў, якія выпускаліся кампаніяй Ford з 1997 па 2004 год. Гэта пакаленне ўяўляла сабой значныя змены для серыі F, бо яно мела зусім новую платформу, больш аэрадынамічны, круглявы дызайн экстэр'ера і новую лінейку рухавікоў. Ford пазіцыянаваў гэты F-150 як грузавік для асабістага карыстання, у той час як больш цяжкія F-250 і F-350 былі выдзелены ў асобную лінейку Super Duty для камерцыйнага выкарыстання, Ён даступны ў Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Short-Bed Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]]), Regular Cab Long-Bed Styleside Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Long-Bed Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]]), Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1992–1996)]]), Regular Cab Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Chassis Truck (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1992–1996)]]), SuperCab Chassis Truck, SuperCrew Chassis Truck, SuperCab Short-Bed Styleside Pickup, SuperCab Long-Bed Styleside Pickup, SuperCab Short-Bed Flareside Pickup, SuperCab Long-Bed Flareside Pickup, SuperCrew Short-Bed Styleside Pickup, SuperCrew Short-Bed Flareside Pickup, SuperCrew Long-Bed Styleside Pickup, і SuperCrew Long-Bed Flareside Pickup. ==Адзінаццатае пакаленне (2004–2008)== 11-е пакаленне Ford F-150, вырабленнае з 2004 па 2008 год, прадставіла перапрацаванае цела, новае шасі з незалежнай перадняй падвескай і вонкавымі заднімі амартызатарамі для лепшай якасці язды, а таксама прапанавала рухавікі Triton V8 разам з папулярнымі камплектацыямі, такімі як FX4 і King Ranch, вядомымі сваім унікальным дызайнам у стылі Super Duty, але таксама мелі агульныя праблемы з штыфтамі выхлапной сістэмы, свечкамі запальвання і фазавай сістэмай на 3-клапанных рухавіках, Ён даступны ў Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], і [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]]), Regular Cab Long-Bed Styleside Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], і [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]]), Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], і [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1997–2003)]]), SuperCab Short-Bed Flareside Pickup, і SuperCrew Short-Bed Flareside Pickup. ==Дванаццатае пакаленне (2009–2014)== Ford F-150 12-га пакалення (2009-2014) быў трывалым, папулярным пікапам, вядомым сваім смелым стылем, разнастайнымі камплектацыямі (у тым ліку першым Raptor) і абноўленымі сілавымі агрэгатамі, такімі як 5,0-літровы V8 і 3,5-літровы EcoBoost V6, якія забяспечвалі высокую прадукцыйнасць і буксіроўку, хоць некаторыя распаўсюджаныя праблемы ўключаюць уцечкі вадзянога помпы і патэнцыйныя праблемы з турбакампрэсарам/фазай фаз газаразмеркавання на рухавіках EcoBoost, якія часта можна вырашыць з дапамогай тэхнічнага абслугоўвання і звычайных мадэрнізацый, такіх як абарона парогаў, Ён даступны ў Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (2004—2008)]]), Regular Cab Long-Bed Styleside Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (2004—2008)]]), SuperCab Short-Bed Styleside Pickup, SuperCab Long-Bed Styleside Pickup, SuperCrew Short-Bed Styleside Pickup, і SuperCrew Long-Bed Styleside Pickup. ==Трынаццатае пакаленне (2015–2020)== Ford прадставіў 13-е пакаленне серыі F у мадэльным годзе 2015 года. Папярэдне прадстаўлены канцэпт-кар Ford Atlas на Дэтройцкім аўтасалоне 2013 года, новы дызайн быў вядомы шырокім выкарыстаннем алюмінію, што дазволіла знізіць вагу аўтамабіля амаль на 750 фунтаў без змяншэння яго знешняга выгляду. Алюмініевыя штампаваныя элементы кузава замянілі сталь, за выключэннем брандмаўэра. Сама рама засталася з высокатрывалай сталі. Каб праверыць трываласць канструкцыі з выкарыстаннем алюмінію падчас распрацоўкі, Ford выставіў камуфляжныя прататыпы на гонку на цягавітасць Baja 1000, дзе аўтамабілі фінішавалі, Ён даступны ў Regular Cab Short-Bed Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (2004—2008)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (2008—2014)]]), Regular Cab Long-Bed Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (2004—2008)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (2008—2014)]]), SuperCab Short-Bed Pickup, SuperCab Long-Bed Pickup, SuperCrew Short-Bed Pickup, і SuperCrew Long-Bed Pickup. ==Чатырнаццатае пакаленне (2021–цяперашні час)== 14-е пакаленне Ford F-150, якое выпускалася з 2021 года па цяперашні час, мае перапрацаваны кузаў з выкарыстаннем алюмінію, абноўлены інтэр'ер і новыя тэхналогіі, такія як даступная гібрыдная сістэма PowerBoost. Ключавыя асаблівасці ўключаюць новы 12-цалевы сэнсарны экран з сістэмай SYNC 4, Pro Power Onboard для знешняга харчавання і даступную тэхналогію кіравання без дапамогі рук BlueCruise. Абноўленая мадэль была выпушчана для мадэльнага года 2024 года, у тым ліку новы задні борт Pro Access для паляпшэння доступу да грузу, Ён даступны ў Regular Cab Short-Bed Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (2004—2008)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (2008—2014)]], [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Short-Bed Pickup (2014—2016)]], і [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Short-Bed Pickup (2017—2021)]]), Regular Cab Long-Bed Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (2004—2008)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (2008—2014)]], [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Long-Bed Pickup (2014—2016)]], і [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Long-Bed Pickup (2017—2021)]]), SuperCab Short-Bed Pickup, SuperCab Long-Bed Pickup, SuperCrew Short-Bed Pickup, і SuperCrew Long-Bed Pickup. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford|F-Series]] 8t2o9kavq5v9r8rjcwr4k60mcryo8le Mack AC 0 300208 2678202 2649132 2026-07-08T16:16:37Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678202 wikitext text/x-wiki '''Mack AC''' — [[грузавы аўтамабіль]] [[ЗША|амерыканскай]] кампаніі [[Mack Trucks]]. Выпускаўся з [[1916]] па [[1938]] год. Выпушчана 40 299 аўтамабіляў<ref name="ofsite">http://www.macktrucks.com/default.aspx?pageid=255 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130121185528/http://www.macktrucks.com/default.aspx?pageid=255 |date=21 студзеня 2013 }} Афіцыйны сайт Mack Trucks — Гісторыя</ref>, Уключаны канкурэнты REO Speed Wagon (1915–1930s), REO Heavy-Duty Series J, REO Model F, G, H heavy trucks, REO Gold Crown heavy trucks (mid-1930s), Armleder KW (1918-1922), Corbitt 1.5–7 ton trucks, Corbitt Model 12/15, Corbitt 600 / 800 heavy series, Armleder heavy 3–5 ton trucks, Autocar Type XXI / XXVI / XXVII, Autocar SCM, Autocar Dispatch, Liberty Truck (Class B), Nash Quad, Ford Model TT (1917–1927), Ford Model AA (1927–1929), Ford Model AA (1930–1931), Ford Model BB (1932–1934), Ford Model 51 / 67 / 70 commercial trucks (mid-1930s), Militor Truck, FWD Model B (1910s–1930s), GMC Big Brute Heavy Trucks (1920s–1930s), GMC T-Series trucks (1927–1929), GMC T-Series trucks (1930–1931), GMC T-Series trucks (1932–1934), GMC T-Series trucks (1935–1936), GMC F-Series (1930s), GMC AC/AF Heavy Series (mid-1930s), Chevrolet Series 490 trucks – 1918–1928 (1–2 ton), Chevrolet Medium-Duty Trucks – 1930-1932 (2–3 ton), Chevrolet Slant-Windshield Medium-Duty Trucks – 1933-1934 (2–3 ton), Chevrolet Slant-Windshield Medium-Duty Trucks – 1935-1936 (2–3 ton), Chevrolet Slant-Windshield Medium-Duty Trucks – 1937-1939 (2–3 ton), International F Series (1910s–20s), International S Series (late 1910s–20s), Sterling Truck (1921-1928), Sterling DW18-64 (1929-1930), International K Series (late 1910s–20s), International M-Series (medium/heavy), Consolidated Carting Crane Truck Version of International A Series (early 1930s),  International C Series (1934–1936), International D Series (1937–1940), International F-30 / F-40 heavy trucks, Brockway T Truck (1920-1924), 1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton Truck, і 1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton Truck. Масk АС выпускаўся ў некалькіх варыянтах з колавай формулай 4х2 і 6х4, і з некалькімі варыянтамі колавай базы. Грузападымальнасць вар'іравалася ад 3,5 да 7,5 тон. == Гісторыя == Аўтамабіль быў распрацаваны ў [[1915]] годзе канструктарам Альфрэдам Мейзьюры ({{lang-en|Alfred Masury}}). Першы прататып Е2 пабудавалі ў жніўні 1915 году, а серыйная вытворчасць шырокай гамы АС пачалася праз год<ref name="encvoenn">{{cite book|last=Кочнеў|first=Я.Д.|title=Энцыклапедыя ваенных аўтамабіляў. — 2-е выд., Перапрац. і дап.|pages=640 с|year=2008|publisher=ТАА «Кніжнае выдавецтва "За рулем"»|location=М.|isbn=5-9698-0040-6}}</ref>. У [[1917]] годзе пачаў выпускацца АС грузападымальнасцю 7,5 т. З [[1923]] г. на грузавікі сталі ўсталёўваць 6-цыліндравыя рухавікі магутнасцю 97–120 к.с. (мадэлі '''АН''', '''AJ''', '''AL'''). З [[1927]] года стала выпускацца мадэль '''АК''' з карданным прывадам. З [[1929]] года выпускаліся 2- і 3-восевыя '''АР''' грузападымальнасцю 7,5–10 т з новым 6-цыліндравым рухавіком ў 150 к.с. Для 2-восевых варыянтаў ужываўся карданны прывад, 3-восевыя грузавікі 6x2 мелі ланцужны прывад сярэдняга моста, але ў 1931 годзе атрымалі міжвосевы дыферэнцыял і прапаноўваліся з колавай формулай 6x4. Грузавікі АР, якія сталі развіццём серыі АС, атрымалі закрытую кабіну і дыскавыя колы з пнеўматычнымі шынамі. З [[1926]] па [[1938]] год былі пабудаваныя 285 адзінак гэтай мадыфікацыі<ref name="ofsite2">http://www.macktrucks.com/default.aspx?pageid=257 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130121185807/http://www.macktrucks.com/default.aspx?pageid=257 |date=21 студзеня 2013 }} Афіцыйны сайт Mack Trucks — Гісторыя</ref>. З [[1932]] году выпускаліся будаўнічыя самазвалы '''АС6''' з 6-цыліндравым 150-моцным рухавіком. Без асаблівых тэхнічных змяненняў аўтамабілі выпускалі да [[1938]] года. За 24 гады было выраблена 40 299 аўтамабіляў<ref name="ofsite"/>. == Канструкцыя == Грузавыя аўтамабілі Масk АС выпускаліся ў некалькіх варыянтах колавай формулы (4х2 і 6х4), і з некалькімі варыянтамі колавай базы (3962, 4267 і 4572 міліметраў), грузападымальнасць якіх вагалася ад 3,5 да 7,5 тон. === Кабіна === [[Выява:Mack AC cabin.jpg|thumb|Кабіна]] Характэрную форму перадняй частцы вызначыла размяшчэнне радыятара паміж маторным адсекам і адкрытай кабінай, што дазваляла, адкінуўшы капот, атрымаць доступ да рухавіка з трох бакоў. Акрамя таго, дзякуючы такой кампаноўцы, у непагадзь кіроўца, адкрываючы адмысловы лючок, мог задзейнічаць абагравальнік<ref name="os">{{артыкул |аўтар = А. Красноў |загаловак = BULLDOG |спасылка = http://www.os1.ru/article/history/2001_12_A_2005_04_08-11_48_20/ |выданне = «Основные Средства» |тып = часопіс |год = 2001 |нумар = 12 |старонкі = }}</ref>. У [[1925]] годзе з'явілася лабавое шкло<ref name="os"/>. === Рухавік === На аўтамабіле быў усталяваны радны чатырохцыліндравы рухавік, магутнасцю 75 конскіх сіл. Рухавік астуджаўся двума блокамі радыятараў, размешчаных справа і злева за капотам перад кабінай кіроўцы. Замест вентылятара выкарыстоўвалася «слімак» з крыльчаткай, замацаванай на махавіку. Пачынаючы з [[1923]] года грузавікі ''АС'' камплектаваліся шасціцыліндравымі рухавікамі, магутнасць якіх вагалася ад 97 да 120 к.с., а з 1932 года выпускаліся будаўнічыя самазвалы ''Mack АС6'', на якіх таксама ўсталёўваліся шасціцыліндравыя рухавікі, але ўжо магутнасцю 150 к.с. === Трансмісія === На аўтамабіль усталёўвалася механічная чатырохступеньчатая каробка перадач, якая была выканана разам з дыферэнцыялам і галоўнай перадачай у сярэдняй частцы шасі. Ад іх на заднія колы круцільны момант перадаваўся не карданным валам, а з дапамогай двух бакавых ланцугоў. На трохвосевых мадэлях, пры агульным ланцужным прывадзе з прамежкавага вала з дыферэнцыялам, пары бартавых колаў ахоплены яшчэ адной ланцугом такім чынам, што ўсе колы каляскі круцяцца ў адным кірунку з аднолькавай хуткасцю. Пазней аўтамабілі атрымалі і арыгінальны міжвосевы дыферэнцыял. Акрамя восі кручэння, задняя каляска трохвосевых варыянтаў мела чатыры вертыкальныя кароткія рысоры з гумавымі пракладкамі, якія дазвалялі ёй перамяшчацца ў невялікіх межах налева або направа. Пры пярэдніх вядучых колах ''(мадыфікацыі AP, 6х6)'' ролю швораня адыгрывалі пары канічных шасцерняў, адна з якіх была апорнай, а другая (верхняя) — вядучай. === Інавацыі === На канструктыўныя рашэнні, якія былі выкарыстаны ў грузавіку Масk АС, было выдадзена 18 патэнтаў<ref name="encvoenn"/><ref>https://web.archive.org/web/20251009113939/https://truck-auto.info/mack/610-as-bulldog.html</ref>. Былі запатэнтаваныя: поршні з шэрага [[чыгун]]у, адлітыя парамі з легіраванай сталі цыліндры, якія затым падвяргаліся тэрмаапрацоўцы. Таксама былі запатэнтаваныя штампаваная рама з хром-нікелевай сталі, металічныя працоўныя дэталі, якія ўзмоцнены метадам павярхоўнага ўшчыльнення, а таксама шэраг дэталяў са сплаваў [[Алюміній|алюмінію]], напрыклад [[Картэр (тэхніка)|картэр]] рухавіка. == Першая сусветная вайна == У ходзе [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] аўтамабілі Мack AC знаходзіліся на ўзбраенні войскаў [[ЗША]], [[Францыя|Францыі]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>https://web.archive.org/web/20120126035002/http://voenavto.com/universal/univ7.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120126035002/http://voenavto.com/universal/univ7.htm |date=26 студзеня 2012 }}</ref>. Аўтамабілі вялікімі партыямі пастаўляліся для Брытанскай арміі, 4470 адзінак былі накіраваны ў Францыю ў дапамогу пехацінцам Амерыканскай арміі. Большасць выкарыстоўваліся ва ўзброеных сілах як бартавыя грузавікі і артылерыйскія цягачы. Больш цяжкія, 7,5-тонныя мадыфікацыі, выкарыстоўваліся для перавозкі танкаў {{Не перакладзена 3|Renault FT17|Renault FT17|fr|Char Renault FT-17}}. == «Bulldog» == [[Выява:1917 Mack "Bulldog" Heavy-Duty Truck.jpg|thumb|left|''The «Bulldog» Mack'' — рэкламны плакат 1917 года]] За сваю характэрную знешнасць, — прысадзістую выправу, масіўны прасападобны капот, па баках якога ўсталёўваліся вялізныя фары, і даволі шырока расстаўленыя колы, — аўтамабіль атрымаў мянушку ''«Bulldog» (Бульдог)''. {{External media |topic = пласціна з выявай бульдога, які ірве кнігу ўліку кошту транспартных перавозак «Hauling Costs» |font-size = 110 | image1 = [http://www.macktrucks.com/default.aspx?pageid=485 macktrucks.com]}} Мянушка настолькі трывала прыжылася, што была ўзята кампаніяй Mack Brothers у якасці свайго сімвала, і ўжо з чэрвеня [[1921]] году да баку кабіны прыкаваныя сталёвыя штампаваныя пласціны з выявай бульдога, які ірве кнігу ўліку кошту транспартных перавозак «Hauling Costs». У 1922 годзе кампанія афіцыйна прыняла бульдога ў якасці карпаратыўнага знака<ref>http://www.macktrucks.com/default.aspx?pageid=256 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130121185712/http://www.macktrucks.com/default.aspx?pageid=256 |date=21 студзеня 2013 }} Афіцыйны сайт Mack Trucks — Гісторыя</ref>. [[Выява:Antique Truck (Klamath County, Oregon scenic images) (klaDA0111).jpg|thumb|Фігурка бульдога на цягачы {{Артыкул у іншым раздзеле|Mack B series|Mack B series|en|}}]] У [[1932]] годзе галоўны інжынер кампаніі Mack Trucks Alfred Masury падаў заяўку атрыманне патэнта на арыгінальны дызайн і канструкцыю статуэткі бульдога<ref name="ofsite2"/>. [[11 кастрычніка]] [[1932]] года патэнт быў выдадзены і з [[1933]] года капоты грузавікоў пачалі ўпрыгожваць маскатам бульдога, які ўсталёўваецца і на сучасных грузавіках кампаніі. {{clear}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар = А. Красноў |загаловак = BULLDOG |спасылка = http://www.os1.ru/article/history/2001_12_A_2005_04_08-11_48_20/ |выданне = «Основные Средства» |тып = часопіс |год = 2001 |нумар = 12 |старонкі = }} [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі паводле алфавіта]] 22r1west408hzhl151hwbh89r38qgp4 Ford Transit 0 300367 2678259 2678101 2026-07-08T18:06:23Z ~2026-38321-46 98728 2678259 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Ford Transit» |выява = [[Файл:M-ford-transit-negrete-villadiego-2025.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1965]]-present |зборка = |папярэднік = '''Europe:''' [[Ford Thames 400E]]<br/>'''North America:''' [[Ford E-Series]] | наступнік = [[Ford Transit Custom]] (for Ford Tourneo) |кляса = |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |commons = }} [[Ford Transit]] — гэта сямейства лёгкіх камерцыйных аўтамабіляў, якія вырабляюцца кампаніяй [[Ford Motor Company]] з 1965 года, у асноўным як грузавы фургон, але таксама даступны ў іншых канфігурацыях, у тым ліку як вялікі пасажырскі фургон (які прадаецца як Ford Tourneo на некаторых рынках з 1995 года), шасі фургона з разрэзам і пікап. Аўтамабіль таксама вядомы як Ford T-Series (T-150, T-250, T-350), гэтая наменклатура агульная з іншымі лёгкімі камерцыйнымі аўтамабілямі Ford, грузавікамі [[Ford F-Series]] і шасі [[Ford E-Series]]. Па стане на 2015 год было прададзена 8 мільёнаў фургонаў Transit, што робіць яго трэцім самым прадаваным фургонам усіх часоў, і ён выпускаўся на чатырох асноўных пакаленнях платформы (дэбютаваў у 1965, 1986, 2000 і 2013 гадах адпаведна), з рознымі «фэйсліфтінгавымі» версіямі кожнай з іх. ==Taunus Transit (1953)== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Taunus Transit» | выява = [[Файл:Techno-Classica 2025, Essen (P1045777).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford Motor Company]]» | гады = 1953-1965 |наступнік = [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 (1965-1970)]] | падобныя = '''Taunus Transit Panel Van:'''<br/>[[УАЗ-450|УАЗ-450 Panel Van]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T Panel Van]]<br/>[[Barkas B1000|1961-1966 Barkas B1000 Panel Van]]<br />[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 F]] <br/> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Panel Van]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]]<br>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 Panel Van]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 Panel Van]] <br/> [[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg Panel Furgon]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador Panel Van (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E Panel Van]]<br/>[[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster Panel Van]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 Panel Van]]<br/>[[VW T1|VW T1 Panel Van]]<br/> [[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 Panel Van]]<br />[[FSC Żuk|1958-1966 Żuk A-05]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette Panel Van]]<br/>[[РАФ-977|1964-1966 РАФ-977K]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield Panel Van]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Furgone (T10)]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 Furgone]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 Furgone]]<br/> [[Nysa|Nysa N59-F]]<br/>'''Taunus Transit Kombi Van:'''<br/>[[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster Kombi Van]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 Kombi Van]]<br/>[[VW T1|VW T1 Kombi]]<br/>[[УАЗ-450|УАЗ-450 Kombi Van]]<br/>[[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 Kombi Van]]<br /> [[Barkas B1000|1961-1966 Barkas B1000 Kombi Van]]<br>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 Kombi Van]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 Kombi Van]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Kombi Van (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 Kombi Van]] <br />[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 Kombi Van]] <br/>[[FSC Żuk|1958-1966 Żuk A-07]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette Crew Van]]<br/> [[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg Kombi Furgon]]<br/>[[РАФ-977|РАФ-977 D «Латвия» Kombi Van]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador Kombi Van (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E Kombi Van]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield Kombi Van]]<br/>[[Commer FC|1960-1966 Commer FC Kombi Van]]<br/> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Kombi Van]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Furgone Promiscuo (T10)]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 Furgone Promiscuo]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 Furgone Promiscuo]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T Kombi Van]]<br/> [[Nysa|Nysa N59 Kombi Van]]<br/>'''Taunus Transit Bus:'''<br/>[[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg Car (R2060)]] <br/>[[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster Minibus]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 Minibus]]<br/>[[VW T1|VW T1 Bus]] <br />[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 M]] <br/> [[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 Minibus]]<br />[[FSC Żuk|1958-1966 Żuk A-18]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette Minibus]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Omnibus (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]]<br/>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 Minibus]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 Minibus]]<br/>[[УАЗ-450|УАЗ-450 Minibus]]<br/>[[РАФ-977|РАФ-977 D «Латвия» Minibus]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield Minibus]]<br/> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Minibus]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T Minibus]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 Autobus]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador Minibus (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E Minibus]]<br/>'''Taunus Transit 2-Door Regular Cab Pickup Truck:'''<br/>[[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 2-Door Regular Cab Pickup Truck]] <br/> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[УАЗ-451|1961-1964 УАЗ-451 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br/> [[Volkswagen Transporter T1|VW T1 Regular Cab Pickup Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br />[[Barkas B1000|1961-1966 Barkas B1000 2-Door Regular Cab Pickup Truck]] <br/>[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 C 2-Door Single Cab Pickup Truck]] <br/>[[Żuk|1958-1966 Żuk A-13 Pickup Truck]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[РАФ-977|РАФ-977 D «Латвия» 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F 2-Door Regular Cab Pickup Truck (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador 2-Door Regular Cab Pickup Truck (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo T10 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 Regular Cab Pickup]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Nysa|Nysa N59 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/> '''Taunus Transit Doppelkabine Pickup Truck:'''<br/> [[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster 4-Door Double Cab Pickup Truck]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F 4-Door Double Cab Pickup Truck (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 4-Door Double Cab Pickup Truck]] <br/>[[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg 4-Door Double Cab Pickup]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador 4-Door Double Cab Pickup Truck (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Volkswagen Transporter T1|VW T1 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/> [[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 C 4-Door Double Cab Pickup Truck]] <br/>[[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br /> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Żuk|Żuk A-16 Pickup Truck]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Barkas B1000|1961-1966 Barkas B1000 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[УАЗ-451|1961-1964 УАЗ-451 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[РАФ-977|РАФ-977 D «Латвия» 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 4-Door Double Cab Pickup Truck]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo T10 4-Door Double Cab Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 4-Door Double Cab Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/> [[Nysa|Nysa N59 4-Door Double Cab Pickup Truck]] <br/>'''Taunus Transit 2-Door Standard Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/> [[FSC Żuk|1958-1966 Żuk A-11 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Barkas B 1000|1961-1964 Barkas B 1000 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 C Single Rear Wheel 2-Door Chassis Single Cab Truck]]<br/>[[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 2-door single cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Citroën Type H|Citroën Type H 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Lorry]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Lorry]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Chassis Truck]]<br/>[[Renault 1 000 kg|Renault Goélette Chassis Cabine (1956-1965)]]<br/>[[Renault Estafette|1959-1964 Renault Estafette 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Volkswagen Transporter T1|Volkswagen Transporter T1 2-Door Chassis Single Cab Unit]]<br/>'''Taunus Transit 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Citroën U23|1953-1956 Citroën Cabine Semi-Avancée 2-Door Single Cab Chassis Truck]]/[[Citroën Type 55|Citroën Type 55 Heuliez 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz L 319|Mercedes-Benz L 319 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1958-1964 Żuk A-08 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 622 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[Hanomag Markant|Hanomag Markant 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1952-1959)]]/[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1960-1964)]]<br/>[[Renault Galion|1957-1965 Saviem Galion 2-door standard cab chassis truck]] }} Папярэднік британска-нямецкага Transit, першы серыйны Ford з знакам «Transit», быў фургон, збудаваны на заводзе Ford у Кёльне, Германія. Ён быў прадстаўлены ў 1953 годзе як '''FK 1000''' (грузападымальнасць 1000 кг) з 1,2-літравым рухавіком Ford з бокавым клапанам ад сучаснага Taunus. У 1955 годзе аб'ём рухавіка павялічылі да 1,5 літра. З 1961 года гэтае аўто называлася '''Ford Taunus Transit'''. Выпуск гэтай мадэлі спыніўся ў 1965 годзе, пасля чаго мадэль была заменена першым пакаленнем [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 (1965-1970)]]. ==Першае пакаленне (1965)== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (1965-1977)» | выява = [[Файл:1973 Ford Transit.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford Motor Company]]» | гады = 1965-1977 | папярэднік = [[Ford Transit#Taunus Transit (1953)|Ford Taunus Transit]]<br/>[[Ford Thames 400E]] | наступнік = [[Ford Transit#1978—1985|1978—1985 Ford Transit]] | падобныя = '''Transit Mk1 Standard Roof Panel Van:'''<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F11 Standard Roof Panel Van]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F12 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 Panel Van]]<br/> [[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 Panel Van]]<br/>[[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 F]]<br/>[[FSC Żuk|Żuk A-05]]/[[FSC Żuk|Żuk A-06 B]]<br/>[[ZSD Nysa|Nysa 501 F]]/[[ZSD Nysa|Nysa 521 F]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA Standard Roof Panel Van]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Škoda 1203|1968-1977 Škoda 1203 Panel Van]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Fiat 238|Fiat 238 Standard Roof Panel Van (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 Standard Roof Panel Van]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa Standard Roof Panel Van]]<br/>[[УАЗ-452|1965-1976 УАЗ-452 Low Roof Panel Van]]<br />[[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762 Low Roof Panel Van]] <br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 1500 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Panel Furgon]]<br />[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette Standard Roof Panel Van]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 Panel Van]]<br/> '''Transit Mk1 Standard Roof Crew Van:'''<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 Crew Van]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 Crew Van]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-07]]/[[FSC Żuk|Żuk A-07 B]]<br/>[[Škoda 1203|1968-1980 Škoda 1203 Crew Van]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 Crew Van]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F11 Standard Roof Crew Van]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F12 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA Standard Roof Crew Van]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Standard Roof Crew Van]]<br/> [[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762 Low Roof Crew Van]] <br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Fiat 238|Fiat 238 Standard Roof Crew Van (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 Standard Roof Crew Van]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa Standard Roof Crew Van]]<br/> [[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Standard Roof Crew Van]]<br/> [[Peugeot J7|Peugeot J7 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 1500 Standard Roof Crew Van]]<br/> [[УАЗ-452|1965-1976 УАЗ-452 Low Roof Crew Van]]<br />[[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Crew Van]]<br />[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette Standard Roof Crew Van]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter Crew Van T2 (Typ 2)]]<br/>'''Transit Mk1 Standard Roof Minibus:'''<br/> [[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 Minibus]]<br/>[[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 M]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-18]]/[[FSC Żuk|Żuk A-18 B]]<br/>[[ZSD Nysa|Nysa 501 M]]/[[ZSD Nysa|Nysa 521 M]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 Minibus]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F11 Standard Roof Minibus]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F12 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA Standard Roof Minibus]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Standard Roof Minibus]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Standard Roof Minibus]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Standard Roof Minibus]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Standard Roof Minibus]]<br/> [[РАФ-977|РАФ-977ДМ Low Roof Minibus]]<br/>[[Škoda 1203|1968-1977 Škoda 1203 Minibus]]<br/>[[УАЗ-452|1965-1976 УАЗ-452 Low Roof Minibus]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Low Roof Minibus]]<br/>[[Fiat 238|Fiat 238 Standard Roof Minibus (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 Standard Roof Minibus]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa Standard Roof Minibus]]<br/> [[Peugeot J7|Peugeot J7 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 1500 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Minibus]]<br/> [[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette Standard Roof Minibus]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette Standard Roof Minibus]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Bus T2 (Typ 2)]]<br/> '''Transit Mk1 LWB Panel Van:'''<br/> [[Fiat 625|Fiat 625 N2 Furgone]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz Panel Van (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Dual Rear Wheel Panel Van]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Kastenwagen]]<br/>'''Transit Mk1 LWB Crew Van:'''<br/> [[Fiat 625|Fiat 625 N2 Furgone Promiscuo]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz Crew Van (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Dual Rear Wheel Crew Van]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Crew Van]]<br/>'''Transit Mk1 LWB Minibus:'''<br/> [[Fiat 625|Van Hool-Fiat 625 N2]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz Minibus (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Dual Rear Wheel Minibus]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Minibus]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Škoda 1203|1968-1977 Škoda 1203 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-11 2-door standard cab single rear wheel chassis truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-11 B 2-door standard cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Bedford CA|Bedford CALC Mk3 2-Door Chassis Cab]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[УАЗ-3303|1965-1977 УАЗ-3303 2-Door Standard Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 2-Door Chassis Cab]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa 2-Door Chassis Cab]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967-1977 Saviem SG2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 2-door single cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 2-door single cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce 2-Door Single Cab Chassis Truck (H10)]]<br/>[[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762Г 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 2-Door Chassis Single Cab Unit]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Škoda 1203|1968-1977 Škoda 1203 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-11 2-door cutaway cab single rear wheel chassis truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-11 B 2-door cutaway cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Bedford CA|Bedford CALC Mk3 2-Door Cutaway Cab and Chassis]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[УАЗ-3303|1965-1977 УАЗ-3303 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 2-Door Chassis Cutaway Cab]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa 2-Door Chassis Cutaway Cab]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 2500 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967-1977 Saviem SG2 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 2-door cutaway cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 2-door cutaway cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce 2-Door Cutaway Cab Chassis Truck (H10)]]<br/>[[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762Г 2-Door Cutaway Cab Chassis Truck]]<br/>[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 2-Door Chassis Cutaway Cab Unit]]<br/>'''Transit Mk1 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Škoda 1203|1968-1980 Škoda 1203 Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[УАЗ-3303|1965-1977 УАЗ-3303 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-16 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-16 B Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 double cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Bedford CA|Bedford CALC Mk3 Double Cab and Chassis Unit]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 4-Door Double Cab and Chassis Unit]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa 4-Door Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 2500 Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG2 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967-1977 Saviem SG2 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna Double Cab Single Rear Chassis Truck (1969–1977)]]<br/>[[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762Г Double Cab Chassis Truck]]<br/>[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette 4-Door Double Cab and Chassis Unit]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette 4-Door Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 Chassis Double Cab Unit]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis Cab Unit]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-08 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Żuk|Żuk A-11 B 2-Door Standard Cab on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna R U10 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis Cutaway Cab Unit]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-08 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Żuk|Żuk A-11 B 2-Door Cutaway Cab on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door cutaway cab chassis truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna R U10 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit Mk1 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-16 Double Cab on ГАЗ-51 truck chassis]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-16 B Double Cab on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna R U10 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck:'''<br/> [[Škoda 1203|1968-1980 Škoda 1203 2-Door Single Cab Pickup Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-11 2-door standard cab single rear wheel pickup truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-11 B 2-door standard cab single rear wheel pickup truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 2-door single cab pickup truck]]<br/>[[IMV Donau|1968-1974 IMV 1600 2-door single cab pickup truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 241|Fiat 241 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Regular Cab Pickup]]<br />[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 Single Cab Pickup Truck]]<br/> [[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762Г 2-Door Single Cab Pickup Truck]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 2-Door Single Cab Pickup Truck]]<br/>'''Transit Mk1 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck:'''<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 double cab pickup truck]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 double cab pickup truck]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Škoda 1203|1968-1980 Škoda 1203 Double Cab Pickup Truck]]<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-16 single rear wheel pickup truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-16 B single rear wheel pickup truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 241|Fiat 241 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Commer FC|Commer PB Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Crew Cab Pickup]]<br />[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br/> [[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762ВДП Crew Cab Pickup Truck]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab pickup truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna R U10 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-08 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[FSC Żuk|Żuk A-11 B 2-Door Standard Cab Pickup Truck on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Transit Mk1 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-16 Pickup Truck on ГАЗ-51 truck chassis]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-16 B Pickup Truck on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz double cab pickup truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]] <br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]] }} Ford Transit Mk1, выпушчаны ў 1965 годзе, — гэта камерцыйны фургон, які змяніў рынак лёгкіх камерцыйных аўтамабіляў у Вялікабрытаніі і Еўропе. Ён быў распрацаваны сумесна Ford of Britain і Ford of Germany, замяніўшы папярэднія мадэлі, такія як Thames 400E і Taunus Transit. Mk1 вядомы сваёй універсальнасцю, грузавой прасторай і пасадкай кіроўцы, падобнай да легкавога аўтамабіля, што робіць яго кіравальным лягчэйшым, чым многія яго канкурэнты, і выпускаўся да 1978 года. Mk1 задаў стандарт для будучых мадэляў Transit, зрабіўшы Ford вядучым імем у вытворчасці лёгкіх камерцыйных аўтамабіляў для пакаленняў рамеснікаў і дастаўшчыкоў, Арыгінальны Ford Transit Mk1 у асноўным выпускаўся з нізкім дахам панэльнага фургона (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]]), нізкім дахам мікрааўтобуса (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]]), пікапа з адзінарнай кабінай і адзінарным заднім колам (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]]), шасі з адзінарнай кабінай і адзінарным заднім колам (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]]), пікапа з адзінарнай кабінай і падвойным заднім колам (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], і [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]]), шасі з адзінарнай кабінай і падвойным заднім колам (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], і [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]]), панэльнага фургона з доўгай базай і падвойным заднім колам (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], і [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]]), мікрааўтобуса з доўгай базай і падвойным заднім колам (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], і [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]]), Low Roof Crew Kombi, LWB Crew Kombi, Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, і Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, Аднак усе грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на 1965-1977 Ford Transit Mk1 2-Door Cutaway Cab & Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck гадоў выпуску, былі параўнальныя па памеры і грузападымальнасці з усімі фургонамі 1965-1977 Ford Transit Mk1 Single Rear Wheel Parcel Van выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на 1965-1977 Ford Transit Mk1 2-Door Cutaway Cab & Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck гадоў выпуску, былі падобныя да ўсіх фургонаў 1965-1977 Ford Transit Mk1 Dual Rear Wheel Parcel Van выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікоў, грузавікоў для пераездаў і грузавікоў для дастаўкі выпуску і мела дызайн кабіны, больш падобны да аўтамабільнага, што забяспечвала палепшаны камфорт і агляднасць кіроўцы. ===1978—1985=== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (1978-1985)» | выява = [[Файл:1978 Ford Transit van, ice cream van conversion (22381174286).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford]]» | гады = 1978-1985 | папярэднік = [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|1971-1977 Ford Transit]] | наступнік = [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|1986-2000 Ford Transit]] | падобныя = '''Transit Standard Roof Panel Van (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Standard Roof Panel Van (1980-1985)]]<br/>[[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Standard Roof Panel Van]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[РАФ-2203|1978-1985 РАФ-2203 Panel Van]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Standard Roof Panel Van]] <br />[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Furgón]]<br/>[[Volkswagen Transporter T3|VW Panel Van Type 2 (T3)]]<br/>[[Mercedes-Benz MB100|Mercedes-Benz MB90 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Renault Trafic|Renault Trafic Low Roof Panel Van (1981-1985)]]<br/>[[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Standard Roof Panel Van]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Standard Roof Panel Van]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette Standard Roof Panel Van (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master Standard Roof Panel Van]] <br /> [[Toyota HiAce|1977-1983 Toyota HiAce Standard Roof Panel Van]]/[[Toyota HiAce|1984-1986 Toyota HiAce Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Standard Roof Panel Van]]<br/> '''Transit Mk1 Standard Roof Crew Van (1978-1985):'''<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Standard Roof Crew Van]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Standard Roof Crew Van]] <br/>[[РАФ-2203|1978-1985 РАФ-2203 Crew Van]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Standard Roof Crew Van (1980-1985)]]<br/> [[Toyota HiAce|1977-1983 Toyota HiAce Standard Roof Crew Van]]/[[Toyota HiAce|1984-1986 Toyota HiAce Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Standard Roof Crew Van]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Standard Roof Crew Van]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Standard Roof Crew Van]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette Standard Roof Crew Van (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master Standard Roof Crew Van]]<br /> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Standard Roof Crew Van]]<br/>'''Transit Standard Roof Minibus (1978-1985):'''<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Standard Roof Minibus]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Standard Roof Minibus]] <br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Standard Roof Minibus (1980-1985)]]<br/> [[Toyota HiAce|1977-1983 Toyota HiAce Standard Roof Minibus]]/[[Toyota HiAce|1984-1986 Toyota HiAce Standard Roof Minibus]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Standard Roof Minibus]]<br/> [[РАФ-2203|1978-1985 РАФ-2203 Minibus]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Furgón mixto 9 plazas]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Standard Roof Minibus]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Standard Roof Minibus]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Standard Roof Minibus]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette Standard Roof Minibus (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master Standard Roof Minibus]] <br /> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Standard Roof Minibus]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1980-1985)]]<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette 2-Door Regular Cab Pickup Truck (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Transit Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1980-1985)]]<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette Double Cab Pickup Truck (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> '''Transit LWB Dual Rear Wheel Panel Van (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Medium Roof Dual Rear Tyre Panel Van]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Dual Rear Tyre Panel Van]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/> [[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Dual Rear Tyre Panel Van]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Medium Roof Dual Rear Tyre Panel Van]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/> '''Transit LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Medium Roof Dual Rear Tyre Crew Van]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Dual Rear Tyre Crew Van]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/> [[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Dual Rear Tyre Crew Van]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Medium Roof Dual Rear Tyre Crew Van]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/>'''Transit LWB Dual Rear Wheel Minibus (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Medium Roof Dual Rear Tyre Minibus]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Dual Rear Tyre Minibus]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Dual Rear Tyre Minibus]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Dual Rear Tyre Minibus]]<br/> [[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Dual Rear Tyre Minibus]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Medium Roof Dual Rear Tyre Minibus]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Dual Rear Tyre Minibus]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Dual Rear Tyre Minibus]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Dual Rear Tyre Minibus]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1980-1985)]]<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J5|Peugeot J5 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-2 Super Goélette 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master T35D 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1980-1985)]]<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J5|Peugeot J5 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-2 Super Goélette Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master T35D Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1978-1985):'''<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-3 Super Goélette 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Toyota ToyoAce|1979-1985 Toyota ToyoAce 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br/>'''Transit Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-3 Super Goélette Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Toyota ToyoAce|1979-1985 Toyota ToyoAce Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1978-1985):'''<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-3 Super Goélette 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br />[[Toyota ToyoAce|1979-1985 Toyota ToyoAce 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br />[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Transit Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-3 Super Goélette Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Toyota ToyoAce|1979-1985 Toyota ToyoAce Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]] }} У жніўні 1977 года была прадстаўлена абноўленая версія — унутры Ford яна называлася «Transit 1978 1⁄2», але звычайна яе называлі Transit Mark II, — якая атрымала перароблены, даўжэйшы носавы адсек, здольны цяпер правільна прымаць шэрагавы рухавік замест Essex і Cologne V4, таму рухавік Pinto з Cortina стаў асноўнай сілавой устаноўкай Transit. Новы дызайн пярэдняй часткі прывёў Transit у адпаведнасць з астатнімі аўтамабілямі пасажырскага класа Ford of Europe таго часу з квадратнымі фарамі і чорнай красавіцай з жалюзямі, хаця задняя частка засталася нязменнай. Суровы прыборны шчыт Mk1 з адным блокам прыбораў быў заменены на шырокую пластыкавую панэль з больш поўным кластрам прыбораў і пераключальнікаў, узятых ад Taunus/Cortina Mk4. Многія ўладальнікі флоту сутыкнуліся з перадчасным зносам распрастанія кулачкоў у ранніх вузлах Pinto у Cortina, і на працягу двух гадоў Transit 75 быў даступны з рухавіком Ford Kent 1,6 л з крос-флоў канфігурацыяй, Арыгінальны Ford Transit Mk2 у асноўным выпускаўся з нізкім дахам панэльнага фургона (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Low Roof Cargo Van (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Low Roof Cargo Van (1971-1977)]]), нізкім дахам мікрааўтобуса (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Low Roof Minibus (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Low Roof Minibus (1971-1977)]]), пікапа з адзінарнай кабінай і адзінарным заднім колам (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]]), шасі з адзінарнай кабінай і адзінарным заднім колам (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]]), пікапа з адзінарнай кабінай і падвойным заднім колам (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]]), шасі з адзінарнай кабінай і падвойным заднім колам (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]]), панэльнага фургона з доўгай базай і падвойным заднім колам (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]]), мікрааўтобуса з доўгай базай і падвойным заднім колам (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]]), Low Roof Crew Kombi, LWB Crew Kombi, Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, і Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, Аднак усе грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на 1978-1985 Ford Transit Mk2 2-Door Cutaway Cab & Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck гадоў выпуску, былі параўнальныя па памеры і грузападымальнасці з усімі фургонамі 1978-1985 Ford Transit Mk2 Single Rear Wheel Dormobile Parcel Van выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на 1978-1985 Ford Transit Mk2 2-Door Cutaway Cab & Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck гадоў выпуску, былі падобныя да ўсіх фургонаў 1978-1985 Ford Transit Mk2 Dual Rear Wheel Dormobile Parcel Van выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікоў, грузавікоў для пераездаў і грузавікоў для дастаўкі выпуску і мела дызайн кабіны, больш падобны да аўтамабільнага, што забяспечвала палепшаны камфорт і агляднасць кіроўцы. ==Другое пакаленне (1986)== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (1986-2000)» | выява = [[Файл:1989 Ford Transit 190 Popular (13756998394).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford]]» | гады = 1986-2000 | папярэднік = [[Ford Transit#1978—1985|1978—1985 Ford Transit]] | наступнік = [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|2000-2006 Ford Transit]] | падобныя = '''Transit LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]<br/> '''Transit LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]<br/> '''Transit LWB Dual Rear Wheel Minibus (1986-2000):'''<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Minibus (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Minibus (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Minibus (1996-1999)]]<br/> [[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy LWB Dual Rear Wheel Minibus]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter LWB Dual Rear Wheel Minibus (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Minibus (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Minibus (1998-2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Minibus]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai Libero|Hyundai Libero Regular Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> '''Transit Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai Libero|Hyundai Libero Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Single Cab Truck]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Single Cab Truck]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Single Cab Truck]]<br/>[[FSC Lublin|1993-1999 FSC Lublin 3mi Iveco Daily Intrall Luveco 2.8 R4 Diesel 125 HP 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai Libero|Hyundai Libero Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> '''Transit Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 Dual Rear Wheel Chassis Crew Cab Truck]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 Dual Rear Wheel Chassis Crew Cab Truck]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy Dual Rear Wheel Chassis Crew Cab Truck]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1995-2000)]]<br/>[[FSC Lublin|1993-1999 FSC Lublin 3mi Iveco Daily Intrall Luveco 2.8 R4 Diesel 125 HP Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai Libero|Hyundai Libero Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit L1H1 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H1 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H1 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H1 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1975—1991 Volkswagen LT L1H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H1 Cargo Van]]<br/>'''Transit L2H1 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H1 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H1 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H1 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H1 Cargo Van]]<br/>'''Transit L3H1 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H1 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H1 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H1 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H1 Cargo Van]]<br/>'''Transit L1H1 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H1 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H1 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L1H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H1 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L1H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H1 Crew Van]]<br/>'''Transit L2H1 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H1 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H1 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (1981-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H1 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H1 Crew Van]]<br/>'''Transit L3H1 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H1 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H1 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H1 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H1 Crew Van]]<br/>'''Transit L1H1 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H1 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H1 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L1H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H1 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L1H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H1 Passenger Van]]<br/>'''Transit L2H1 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H1 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H1 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H1 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H1 Passenger Van]]<br/>'''Transit L3H1 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H1 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H1 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H1 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H1 Passenger Van]]<br/>'''Transit L1H2 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H2 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H2 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H2 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L1H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H2 Cargo Van]]<br/>'''Transit L2H2 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H2 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H2 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H2 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H2 Cargo Van]]<br/>'''Transit L3H2 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H2 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H2 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L3H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H2 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H2 Cargo Van]] <br/>'''Transit L1H2 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H2 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H2 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H2 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1975—1991 Volkswagen LT L1H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H2 Crew Van]]<br/>'''Transit L2H2 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H2 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H2 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H2 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H2 Crew Van]]<br/>'''Transit L3H2 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H2 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H2 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L3H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H2 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H2 Crew Van]] <br/>'''Transit L1H2 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H2 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H2 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H2 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L1H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H2 Passenger Van]]<br/>'''Transit L2H2 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H2 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H2 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H2 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H2 Passenger Van]]<br/>'''Transit L3H2 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H2 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H2 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L3H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H2 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H2 Passenger Van]] }} Другі пакаленне платформы Transit пад кодавым імем VE6 з'явілася ў студзені 1986 года і вылучалася цалкам новай аўтамабільнай скрынкай у дызайне «one-box» (г.зн. вітровое шкло і капот знаходзяцца пад амаль аднолькавым вуглом), а перадняя падвеска на версіях SWB была зменена на цалкам незалежную канфігурацыю. Спачатку ўсталёўваліся замкі Chubb AVA, але неўзабаве паставілі бочонкі Tibbe. Дыяпазон матораў здзіўляльна перанялі з апошняй мадэлі Mk.1 пасля абнаўлення 1978–1985 гадоў, хоць у 1989 годзе высокапрадукцыйны 3.0 Essex V6 бензінавы рухавік быў заменены на Cologne 2.9 EFI V6, у асноўным з-за нарматываў па выкідах, бо дызайн Essex V6 на той час быў амаль 25 гадоў і яшчэ выкарыстоўваў карбюратар. Трэцяе пакаленне Transit было распрацавана пад кодавым імем «Triton», Ford Transit Mk3, які выпускаўся з 1986 па 1991 год, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1984—1985)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1984—1985)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1984—1985)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1984—1985)]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1984—1985)]]), L3H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1984—1985)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1984—1985)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1984—1985)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1984—1985)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1984—1985)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1984—1985)]])), Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1984—1985)]]), 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ==Трэцяе пакаленне (2000)== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (2000-2005)» | выява = [[Файл:2001 Ford Transit 260 SWB TD 2.0 Front.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford]]» | гады = 2000-2005 | папярэднік = [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|1986-2000 Ford Transit]] | наступнік = [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|2006-2014 Ford Transit]] | падобныя = '''Transit L1H1 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L1H1 Cargo Van (2000–2005)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H1 Cargo Van]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H1 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H1 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[LDV Pilot|LDV Pilot L1H1 Crew Van (2000–2005)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H1 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L1H1 Minibus (2000–2005)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H1 Passenger Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H1 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L2H1 Cargo Van (2000–2005)]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H1 Cargo Van]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H1 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H1 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[LDV Pilot|LDV Pilot L2H1 Crew Van (2000–2005)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H1 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L2H1 Minibus (2000–2005)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H1 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H1 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H1 Cargo Van]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L3H1 Cargo Van (2000–2005)]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H1 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Crew Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1999-2006)]]<br/> [[LDV Pilot|LDV Pilot L3H1 Crew Van (2000–2005)]]<br/>[[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H1 Crew Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H1 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H1 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Passenger Van (2000-2006)]]<br/> '''Transit L1H2 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H2 Cargo Van]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H2 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H2 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H2 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H2 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H2 Passenger Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H2 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H2 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H2 Cargo Van]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H2 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H2 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H2 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H2 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H2 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H2 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H2 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H2 Cargo Van]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H2 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Crew Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H2 Crew Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H2 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H2 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H2 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H2 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H3 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Cargo Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H3 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H3 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Crew Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Crew Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H3 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H3 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Passenger Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Passenger Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H3 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H3 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H3 Cargo Van]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H3 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H3 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H3 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H3 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H3 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H3 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H3 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H3 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H3 Cargo Van]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H3 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H3 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Crew Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H3 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H3 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H3 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H3 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)'''<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[LDV Convoy|LDV Convoy 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002-2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]] <br/>'''Transit 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2004-2007)]]<br /> [[LDV Convoy|LDV Convoy 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]] <br/>'''Transit 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)'''<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002-2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]] }} Ford Transit 2000-2006 гадоў выпуску, вядомы як Mk6, быў значна перапрацаваны і меў новыя дызельныя рухавікі Duratorq, пярэдні прывад (FWD) для меншай загрузкі або задні прывад (RWD) для буксіроўкі, а таксама розныя тыпы кузава (L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1994-2000)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1994-2000)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1994-2000)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1994-2000)]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1994-2000)]]), L3H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1994-2000)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1994-2000)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1994-2000)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model TT|Ford Model TT C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1994-2000)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Pickup Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1994-2000)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1994-2000)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1994-2000)]]), 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van) з рознымі колавымі базамі, вышынёй і даўжынёй даху, што рабіла яго універсальным, папулярным і адносна простым у абслугоўванні камерцыйным аўтамабілем. ===Падцяжка твару (2006)=== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (2006-2014)» | выява = [[Файл:2011 Ford Transit in Frozen White, front left, 06-05-2025.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford]]» | гады = 2006-2014 | папярэднік = [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|2000-2006 Ford Transit]] | наступнік = [[Ford Transit Custom]]<br/>[[Ford Transit#Чацвёртае пакаленне (2014)|Ford Transit (2014-present)]] | падобныя = [[Citroën Jumper|Citroën Jumper (2006-2014)]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato (2006-2014)]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex (2004-2007)]]/[[Hyundai H-1#Другое пакаленне|Hyundai Starex (2008-2014)]]<br/>[[LDV Maxus|2005–2009 LDV Maxus]]/[[LDV Maxus|2010-2012 Maxus V80]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily (2006-2009)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily (2009-2011)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily (2011-2014)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter (2006–2013)]]<br/>[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer (2006-2014)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master (2006-2009)]]/[[Renault Master|Renault Master (2010-2014)]]<br/>[[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter (2006-2011)]] }} Ford Transit 2006-2014 гадоў выпуску адносіцца да пакалення Mark 7 — універсальны, вялікі камерцыйны фургон (і меншы Transit Connect), вядомы сваёй разнастайнасцю тыпаў кузаваў, надзейнасцю (пры належным абслугоўванні) і практычнасцю, а таксама розныя тыпы кузава (L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L1H1 Panel Van (2000-2006)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L1H1 Minibus (2000-2006)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L2H1 Panel Van (2000-2006)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L2H1 Minibus (2000-2006)]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L3H1 Panel Van (2000-2006)]]), L3H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L3H1 Minibus (2000-2006)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (2000-2006)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (2000-2006)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (2000-2006)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (2000-2006)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (2000-2006)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (2000-2006)]]), 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van) з рознымі колавымі базамі. Ён мае такія паляпшэнні, як дыскавыя тормазы на ўсіх колах, пярэдні і задні прывад, а таксама выдатную грузавую прастору, але часам складанае абслугоўванне (напрыклад, праблемы з мокрым рамянём у некаторых дызельных мадэлях). ==Чацвёртае пакаленне (2014)== {{Аўтамабіль |назва = «Ford Transit Mk8» |выява = [[Файл:'20 Ford Transit ELAL.png|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[2014]]-present |зборка = |кляса = |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''Transit L1H1 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H1 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Maxus V90|Maxus V90 L1H1 Cargo Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H1 Cargo Van]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H1 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H1 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H1 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H1 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H1 Cargo Van (7C0)]]<br/> '''Transit L1H2 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H2 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H2 Cargo Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H2 Cargo Van]]<br/>[[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H2 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H2 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H2 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H2 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H2 Cargo Van (7C0)]] <br/> '''Transit L1H3 Cargo Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H3 Cargo Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H3 Cargo Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H3 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H3 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H3 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H3 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H3 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H3 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H3 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H3 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H3 Cargo Van (7C0)]]<br/>'''Transit L1H1 Crew Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H1 Crew Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H1 Crew Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H1 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H1 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H1 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H1 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H1 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H1 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H1 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H1 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L1H2 Crew Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H2 Crew Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H2 Crew Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H2 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H2 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H2 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H2 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H2 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H2 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H2 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H2 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H2 Crew Van (7C0)]] <br/> '''Transit L1H3 Crew Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H3 Crew Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H3 Crew Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H3 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H3 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H3 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H3 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H3 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H3 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H3 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H3 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H3 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H3 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H3 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L1H1 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H1 Passenger Van (2014-present)]]<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H1 Passenger Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H1 Passenger Van]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H1 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H1 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H1 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H1 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H1 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H1 Passenger Van (7C0)]]<br/> '''Transit L1H2 Passenger Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H2 Passenger Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H2 Passenger Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H2 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H2 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H2 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H2 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H2 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H2 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H2 Passenger Van (7C0)]] <br/> '''Transit L1H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H3 Passenger Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H3 Passenger Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H3 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H3 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H3 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H3 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H3 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H3 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H3 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H3 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H3 Passenger Van (7C0)]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2014-present):'''<br/>[[Maxus V90|Maxus V90 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Opel Movano|Opel Movano 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (7C0)]] <br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (2014-present):'''<br/>[[Maxus V90|Maxus V90 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (2014-present)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (VS30)]] <br /> [[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (7C0)]]<br/>'''Transit 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2014-present):'''<br/>[[Maxus V90|Maxus V90 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Opel Movano|Opel Movano 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (7C0)]] <br/>'''Transit 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano B 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (7C0)]] <br /> [[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit L2H1 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H1 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H1 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H1 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H1 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H1 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H1 Cargo Van (7C0)]]<br/> '''Transit L2H2 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H2 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H2 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H2 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H2 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H2 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H2 Cargo Van (7C0)]] <br/> '''Transit L2H3 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H3 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H3 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H3 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H3 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H3 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H3 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H3 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H3 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H3 Cargo Van (7C0)]]<br/>'''Transit L2H1 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H1 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H1 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H1 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H1 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H1 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H1 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H1 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H1 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L2H2 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H2 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H2 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H2 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H2 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H2 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H2 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H2 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H2 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H2 Crew Van (7C0)]] <br/> '''Transit L2H3 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H3 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H3 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H3 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H3 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H3 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H3 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H3 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H3 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H3 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H3 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H3 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L2H1 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H1 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H1 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H1 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H1 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H1 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H1 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H1 Passenger Van (7C0)]]<br/> '''Transit L2H2 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H2 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H2 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H2 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H2 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H2 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H2 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H2 Passenger Van (7C0)]] <br/> '''Transit L2H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H3 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H3 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H3 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H3 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H3 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H3 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H3 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H3 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H3 Passenger Van (7C0)]]<br/>'''Transit L4H3 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L4H3 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L4H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L4H3 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L4H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L4H3 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L4H3 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L4H3 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L4H3 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L4H3 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L4H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L4H3 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L4H3 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L4H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L4H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L4H3 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L4H3 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L4H3 Cargo Van (7C0)]]<br/>'''Transit L4H3 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L4H3 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L4H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L4H3 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L4H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L4H3 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L4H3 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L4H3 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L4H3 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L4H3 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L4H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L4H3 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L4H3 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L4H3 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L4H3 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L4H3 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L4H3 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L4H3 Crew Van (7C0)]]<br/>'''Transit L4H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L4H3 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L4H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L4H3 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L4H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L4H3 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L4H3 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L4H3 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L4H3 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L4H3 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L4H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L4H3 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L4H3 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L4H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L4H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L4H3 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L4H3 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L4H3 Passenger Van (7C0)]]<br/>'''Transit Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Opel Movano|Opel Movano B Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (VS30)]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (XDD)]]<br> [[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT Cargo Van]]<br />[[Renault Master|2014–2019 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (7C0)]]<br/>'''Transit Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Opel Movano|Opel Movano B Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (VS30)]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (XDD)]]<br> [[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT Crew Van]]<br />[[Renault Master|2014–2019 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (7C0)]]<br/>'''Transit Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Opel Movano|Opel Movano B Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT Minibus]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (VS30)]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H1 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H1 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H1 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H1 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H1 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H1 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H1 Cargo Van (7C0)]] <br/> '''Transit L3H2 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H2 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H2 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H2 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H2 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H2 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H2 Cargo Van (7C0)]] <br/> '''Transit L3H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H3 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H3 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H3 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H3 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H3 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H3 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H3 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H3 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H3 Cargo Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H1 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H1 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H1 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H1 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H1 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H1 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H1 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H1 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H1 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H2 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H2 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H2 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H2 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H2 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H2 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H2 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H2 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H2 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H2 Crew Van (7C0)]] <br/> '''Transit L3H3 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H3 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H3 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H3 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H3 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H3 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H3 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H3 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H3 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H3 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H3 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H3 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H1 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H1 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H1 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H1 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H1 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H1 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H1 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H1 Passenger Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H2 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H2 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H2 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H2 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H2 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H2 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H2 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H2 Passenger Van (7C0)]] <br/> '''Transit L3H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H3 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H3 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H3 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H3 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H3 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H3 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H3 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H3 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H3 Passenger Van (7C0)]] |commons = }} Вялікі Ford Transit (2014-цяперашні час) адносіцца да паўнапамернага камерцыйнага фургона, які прыйшоў на замену Transit (2006-2014). Даступны ў розных памерах (кароткая, доўгая, падоўжаная колавая база) і вышыні даху (сярэдняя, ​​высокая) з вялікай колькасцю грузавой прасторы для бізнес-канфігурацый або пасажырскіх перавозак, прапаноўваючы ўніверсальнасць, сучасныя функцыі і такія опцыі, як поўны прывад, у адрозненне ад меншага Transit Connect. Ён вядомы сваёй надзейнай практычнасцю і адаптыўнасцю, ад простых перавозак грузаў да спецыялізаваных мабільных майстэрняў або вялікіх пасажырскіх аўтобусаў (да 15 месцаў), а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L1H1 Panel Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L1H1 Panel Van (2006-2014)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L1H1 Minibus (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L1H1 Minibus (2006-2014)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L2H1 Panel Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L2H1 Panel Van (2006-2014)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L2H1 Minibus (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L2H1 Minibus (2006-2014)]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L3H1 Panel Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L3H1 Panel Van (2006-2014)]]), L3H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L3H1 Minibus (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L3H1 Minibus (2006-2014)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (2006-2014)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (2006-2014)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (2006-2014)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (2006-2014)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (2006-2014)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (2006-2014)]]), 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ===Паўночная Амэрыка=== Ford Transit у Паўночнай Амэрыцы (2014-цяперашні час) — гэта універсальная лінейка камерцыйных фургонаў, якая замяніла серыю E. Прапануецца ў паўнапамерных (Transit) і кампактных (Transit Connect) мадэлях для перавозкі грузаў і пасажыраў. Мае розныя варыянты вышыні даху, даўжыні і сілавых агрэгатаў (EcoBoost, дызель, бензінавы V6) для задавальнення розных патрэб бізнесу. Ford Transit стаў хітом продажаў дзякуючы сваёй адаптыўнасці і прасторнасці, а таксама розныя тыпы кузава: Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door chassis cab]], [[Ford E-Series#Другое пакаленьне|Ford Econoline E-300 Single Rear Wheel 2-Door Chassis Cab (1968-1970)]], [[Ford E-Series#Другое пакаленьне|Ford Econoline E-300 Single Rear Wheel 2-Door Chassis Cab (1971-1974)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1975-1978)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1979-1982)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1983-1991)]], [[Ford E-Series#1992–1996|1992–1996 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], [[Ford E-Series#1997–2002|1997–2002 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], [[Ford E-Series#2003–2007|2003–2007 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], і [[Ford E-Series#2008-2014|2008–2014 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]), Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cutaway Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cutaway Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Enclosed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Enclosed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck (1971-1974)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1975-1978)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1979-1982)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1983-1991)]], [[Ford E-Series#1992–1996|1992–1996 Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], [[Ford E-Series#1997–2002|1997–2002 Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], [[Ford E-Series#2003–2007|2003–2007 Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], і [[Ford E-Series#2008-2013|2008–2013 Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]), L1H1 Cargo Van, L1H1 Passenger Van, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. == Спасылкі == {{commonscat-inline|Ford Transit}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford|Transit]] 70yvgjq4ak4lcs260h2mrgctcibvevc 2678260 2678259 2026-07-08T18:12:10Z ~2026-38116-85 98677 /* 1978—1985 */ 2678260 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Ford Transit» |выява = [[Файл:M-ford-transit-negrete-villadiego-2025.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1965]]-present |зборка = |папярэднік = '''Europe:''' [[Ford Thames 400E]]<br/>'''North America:''' [[Ford E-Series]] | наступнік = [[Ford Transit Custom]] (for Ford Tourneo) |кляса = |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |commons = }} [[Ford Transit]] — гэта сямейства лёгкіх камерцыйных аўтамабіляў, якія вырабляюцца кампаніяй [[Ford Motor Company]] з 1965 года, у асноўным як грузавы фургон, але таксама даступны ў іншых канфігурацыях, у тым ліку як вялікі пасажырскі фургон (які прадаецца як Ford Tourneo на некаторых рынках з 1995 года), шасі фургона з разрэзам і пікап. Аўтамабіль таксама вядомы як Ford T-Series (T-150, T-250, T-350), гэтая наменклатура агульная з іншымі лёгкімі камерцыйнымі аўтамабілямі Ford, грузавікамі [[Ford F-Series]] і шасі [[Ford E-Series]]. Па стане на 2015 год было прададзена 8 мільёнаў фургонаў Transit, што робіць яго трэцім самым прадаваным фургонам усіх часоў, і ён выпускаўся на чатырох асноўных пакаленнях платформы (дэбютаваў у 1965, 1986, 2000 і 2013 гадах адпаведна), з рознымі «фэйсліфтінгавымі» версіямі кожнай з іх. ==Taunus Transit (1953)== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Taunus Transit» | выява = [[Файл:Techno-Classica 2025, Essen (P1045777).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford Motor Company]]» | гады = 1953-1965 |наступнік = [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 (1965-1970)]] | падобныя = '''Taunus Transit Panel Van:'''<br/>[[УАЗ-450|УАЗ-450 Panel Van]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T Panel Van]]<br/>[[Barkas B1000|1961-1966 Barkas B1000 Panel Van]]<br />[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 F]] <br/> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Panel Van]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]]<br>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 Panel Van]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 Panel Van]] <br/> [[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg Panel Furgon]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador Panel Van (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E Panel Van]]<br/>[[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster Panel Van]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 Panel Van]]<br/>[[VW T1|VW T1 Panel Van]]<br/> [[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 Panel Van]]<br />[[FSC Żuk|1958-1966 Żuk A-05]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette Panel Van]]<br/>[[РАФ-977|1964-1966 РАФ-977K]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield Panel Van]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Furgone (T10)]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 Furgone]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 Furgone]]<br/> [[Nysa|Nysa N59-F]]<br/>'''Taunus Transit Kombi Van:'''<br/>[[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster Kombi Van]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 Kombi Van]]<br/>[[VW T1|VW T1 Kombi]]<br/>[[УАЗ-450|УАЗ-450 Kombi Van]]<br/>[[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 Kombi Van]]<br /> [[Barkas B1000|1961-1966 Barkas B1000 Kombi Van]]<br>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 Kombi Van]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 Kombi Van]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Kombi Van (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 Kombi Van]] <br />[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 Kombi Van]] <br/>[[FSC Żuk|1958-1966 Żuk A-07]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette Crew Van]]<br/> [[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg Kombi Furgon]]<br/>[[РАФ-977|РАФ-977 D «Латвия» Kombi Van]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador Kombi Van (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E Kombi Van]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield Kombi Van]]<br/>[[Commer FC|1960-1966 Commer FC Kombi Van]]<br/> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Kombi Van]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Furgone Promiscuo (T10)]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 Furgone Promiscuo]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 Furgone Promiscuo]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T Kombi Van]]<br/> [[Nysa|Nysa N59 Kombi Van]]<br/>'''Taunus Transit Bus:'''<br/>[[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg Car (R2060)]] <br/>[[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster Minibus]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 Minibus]]<br/>[[VW T1|VW T1 Bus]] <br />[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 M]] <br/> [[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 Minibus]]<br />[[FSC Żuk|1958-1966 Żuk A-18]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette Minibus]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Omnibus (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]]<br/>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 Minibus]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 Minibus]]<br/>[[УАЗ-450|УАЗ-450 Minibus]]<br/>[[РАФ-977|РАФ-977 D «Латвия» Minibus]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield Minibus]]<br/> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Minibus]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T Minibus]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 Autobus]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador Minibus (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E Minibus]]<br/>'''Taunus Transit 2-Door Regular Cab Pickup Truck:'''<br/>[[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 2-Door Regular Cab Pickup Truck]] <br/> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[УАЗ-451|1961-1964 УАЗ-451 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br/> [[Volkswagen Transporter T1|VW T1 Regular Cab Pickup Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br />[[Barkas B1000|1961-1966 Barkas B1000 2-Door Regular Cab Pickup Truck]] <br/>[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 C 2-Door Single Cab Pickup Truck]] <br/>[[Żuk|1958-1966 Żuk A-13 Pickup Truck]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[РАФ-977|РАФ-977 D «Латвия» 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F 2-Door Regular Cab Pickup Truck (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador 2-Door Regular Cab Pickup Truck (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo T10 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 Regular Cab Pickup]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Nysa|Nysa N59 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/> '''Taunus Transit Doppelkabine Pickup Truck:'''<br/> [[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster 4-Door Double Cab Pickup Truck]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F 4-Door Double Cab Pickup Truck (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 4-Door Double Cab Pickup Truck]] <br/>[[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg 4-Door Double Cab Pickup]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador 4-Door Double Cab Pickup Truck (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Volkswagen Transporter T1|VW T1 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/> [[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 C 4-Door Double Cab Pickup Truck]] <br/>[[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br /> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Żuk|Żuk A-16 Pickup Truck]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Barkas B1000|1961-1966 Barkas B1000 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[УАЗ-451|1961-1964 УАЗ-451 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[РАФ-977|РАФ-977 D «Латвия» 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 4-Door Double Cab Pickup Truck]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo T10 4-Door Double Cab Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 4-Door Double Cab Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/> [[Nysa|Nysa N59 4-Door Double Cab Pickup Truck]] <br/>'''Taunus Transit 2-Door Standard Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/> [[FSC Żuk|1958-1966 Żuk A-11 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Barkas B 1000|1961-1964 Barkas B 1000 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 C Single Rear Wheel 2-Door Chassis Single Cab Truck]]<br/>[[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 2-door single cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Citroën Type H|Citroën Type H 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Lorry]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Lorry]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Chassis Truck]]<br/>[[Renault 1 000 kg|Renault Goélette Chassis Cabine (1956-1965)]]<br/>[[Renault Estafette|1959-1964 Renault Estafette 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Volkswagen Transporter T1|Volkswagen Transporter T1 2-Door Chassis Single Cab Unit]]<br/>'''Taunus Transit 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Citroën U23|1953-1956 Citroën Cabine Semi-Avancée 2-Door Single Cab Chassis Truck]]/[[Citroën Type 55|Citroën Type 55 Heuliez 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz L 319|Mercedes-Benz L 319 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1958-1964 Żuk A-08 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 622 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[Hanomag Markant|Hanomag Markant 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1952-1959)]]/[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1960-1964)]]<br/>[[Renault Galion|1957-1965 Saviem Galion 2-door standard cab chassis truck]] }} Папярэднік британска-нямецкага Transit, першы серыйны Ford з знакам «Transit», быў фургон, збудаваны на заводзе Ford у Кёльне, Германія. Ён быў прадстаўлены ў 1953 годзе як '''FK 1000''' (грузападымальнасць 1000 кг) з 1,2-літравым рухавіком Ford з бокавым клапанам ад сучаснага Taunus. У 1955 годзе аб'ём рухавіка павялічылі да 1,5 літра. З 1961 года гэтае аўто называлася '''Ford Taunus Transit'''. Выпуск гэтай мадэлі спыніўся ў 1965 годзе, пасля чаго мадэль была заменена першым пакаленнем [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 (1965-1970)]]. ==Першае пакаленне (1965)== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (1965-1977)» | выява = [[Файл:1973 Ford Transit.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford Motor Company]]» | гады = 1965-1977 | папярэднік = [[Ford Transit#Taunus Transit (1953)|Ford Taunus Transit]]<br/>[[Ford Thames 400E]] | наступнік = [[Ford Transit#1978—1985|1978—1985 Ford Transit]] | падобныя = '''Transit Mk1 Standard Roof Panel Van:'''<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F11 Standard Roof Panel Van]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F12 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 Panel Van]]<br/> [[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 Panel Van]]<br/>[[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 F]]<br/>[[FSC Żuk|Żuk A-05]]/[[FSC Żuk|Żuk A-06 B]]<br/>[[ZSD Nysa|Nysa 501 F]]/[[ZSD Nysa|Nysa 521 F]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA Standard Roof Panel Van]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Škoda 1203|1968-1977 Škoda 1203 Panel Van]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Fiat 238|Fiat 238 Standard Roof Panel Van (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 Standard Roof Panel Van]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa Standard Roof Panel Van]]<br/>[[УАЗ-452|1965-1976 УАЗ-452 Low Roof Panel Van]]<br />[[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762 Low Roof Panel Van]] <br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 1500 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Panel Furgon]]<br />[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette Standard Roof Panel Van]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 Panel Van]]<br/> '''Transit Mk1 Standard Roof Crew Van:'''<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 Crew Van]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 Crew Van]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-07]]/[[FSC Żuk|Żuk A-07 B]]<br/>[[Škoda 1203|1968-1980 Škoda 1203 Crew Van]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 Crew Van]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F11 Standard Roof Crew Van]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F12 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA Standard Roof Crew Van]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Standard Roof Crew Van]]<br/> [[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762 Low Roof Crew Van]] <br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Fiat 238|Fiat 238 Standard Roof Crew Van (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 Standard Roof Crew Van]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa Standard Roof Crew Van]]<br/> [[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Standard Roof Crew Van]]<br/> [[Peugeot J7|Peugeot J7 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 1500 Standard Roof Crew Van]]<br/> [[УАЗ-452|1965-1976 УАЗ-452 Low Roof Crew Van]]<br />[[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Crew Van]]<br />[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette Standard Roof Crew Van]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter Crew Van T2 (Typ 2)]]<br/>'''Transit Mk1 Standard Roof Minibus:'''<br/> [[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 Minibus]]<br/>[[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 M]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-18]]/[[FSC Żuk|Żuk A-18 B]]<br/>[[ZSD Nysa|Nysa 501 M]]/[[ZSD Nysa|Nysa 521 M]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 Minibus]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F11 Standard Roof Minibus]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F12 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA Standard Roof Minibus]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Standard Roof Minibus]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Standard Roof Minibus]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Standard Roof Minibus]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Standard Roof Minibus]]<br/> [[РАФ-977|РАФ-977ДМ Low Roof Minibus]]<br/>[[Škoda 1203|1968-1977 Škoda 1203 Minibus]]<br/>[[УАЗ-452|1965-1976 УАЗ-452 Low Roof Minibus]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Low Roof Minibus]]<br/>[[Fiat 238|Fiat 238 Standard Roof Minibus (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 Standard Roof Minibus]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa Standard Roof Minibus]]<br/> [[Peugeot J7|Peugeot J7 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 1500 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Minibus]]<br/> [[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette Standard Roof Minibus]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette Standard Roof Minibus]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Bus T2 (Typ 2)]]<br/> '''Transit Mk1 LWB Panel Van:'''<br/> [[Fiat 625|Fiat 625 N2 Furgone]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz Panel Van (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Dual Rear Wheel Panel Van]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Kastenwagen]]<br/>'''Transit Mk1 LWB Crew Van:'''<br/> [[Fiat 625|Fiat 625 N2 Furgone Promiscuo]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz Crew Van (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Dual Rear Wheel Crew Van]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Crew Van]]<br/>'''Transit Mk1 LWB Minibus:'''<br/> [[Fiat 625|Van Hool-Fiat 625 N2]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz Minibus (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Dual Rear Wheel Minibus]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Minibus]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Škoda 1203|1968-1977 Škoda 1203 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-11 2-door standard cab single rear wheel chassis truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-11 B 2-door standard cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Bedford CA|Bedford CALC Mk3 2-Door Chassis Cab]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[УАЗ-3303|1965-1977 УАЗ-3303 2-Door Standard Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 2-Door Chassis Cab]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa 2-Door Chassis Cab]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967-1977 Saviem SG2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 2-door single cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 2-door single cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce 2-Door Single Cab Chassis Truck (H10)]]<br/>[[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762Г 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 2-Door Chassis Single Cab Unit]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Škoda 1203|1968-1977 Škoda 1203 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-11 2-door cutaway cab single rear wheel chassis truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-11 B 2-door cutaway cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Bedford CA|Bedford CALC Mk3 2-Door Cutaway Cab and Chassis]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[УАЗ-3303|1965-1977 УАЗ-3303 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 2-Door Chassis Cutaway Cab]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa 2-Door Chassis Cutaway Cab]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 2500 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967-1977 Saviem SG2 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 2-door cutaway cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 2-door cutaway cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce 2-Door Cutaway Cab Chassis Truck (H10)]]<br/>[[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762Г 2-Door Cutaway Cab Chassis Truck]]<br/>[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 2-Door Chassis Cutaway Cab Unit]]<br/>'''Transit Mk1 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Škoda 1203|1968-1980 Škoda 1203 Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[УАЗ-3303|1965-1977 УАЗ-3303 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-16 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-16 B Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 double cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Bedford CA|Bedford CALC Mk3 Double Cab and Chassis Unit]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 4-Door Double Cab and Chassis Unit]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa 4-Door Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 2500 Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG2 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967-1977 Saviem SG2 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna Double Cab Single Rear Chassis Truck (1969–1977)]]<br/>[[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762Г Double Cab Chassis Truck]]<br/>[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette 4-Door Double Cab and Chassis Unit]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette 4-Door Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 Chassis Double Cab Unit]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis Cab Unit]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-08 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Żuk|Żuk A-11 B 2-Door Standard Cab on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna R U10 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis Cutaway Cab Unit]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-08 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Żuk|Żuk A-11 B 2-Door Cutaway Cab on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door cutaway cab chassis truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna R U10 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit Mk1 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-16 Double Cab on ГАЗ-51 truck chassis]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-16 B Double Cab on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna R U10 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck:'''<br/> [[Škoda 1203|1968-1980 Škoda 1203 2-Door Single Cab Pickup Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-11 2-door standard cab single rear wheel pickup truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-11 B 2-door standard cab single rear wheel pickup truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 2-door single cab pickup truck]]<br/>[[IMV Donau|1968-1974 IMV 1600 2-door single cab pickup truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 241|Fiat 241 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Regular Cab Pickup]]<br />[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 Single Cab Pickup Truck]]<br/> [[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762Г 2-Door Single Cab Pickup Truck]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 2-Door Single Cab Pickup Truck]]<br/>'''Transit Mk1 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck:'''<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 double cab pickup truck]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 double cab pickup truck]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Škoda 1203|1968-1980 Škoda 1203 Double Cab Pickup Truck]]<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-16 single rear wheel pickup truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-16 B single rear wheel pickup truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 241|Fiat 241 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Commer FC|Commer PB Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Crew Cab Pickup]]<br />[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br/> [[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762ВДП Crew Cab Pickup Truck]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab pickup truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna R U10 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-08 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[FSC Żuk|Żuk A-11 B 2-Door Standard Cab Pickup Truck on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Transit Mk1 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-16 Pickup Truck on ГАЗ-51 truck chassis]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-16 B Pickup Truck on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz double cab pickup truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]] <br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]] }} Ford Transit Mk1, выпушчаны ў 1965 годзе, — гэта камерцыйны фургон, які змяніў рынак лёгкіх камерцыйных аўтамабіляў у Вялікабрытаніі і Еўропе. Ён быў распрацаваны сумесна Ford of Britain і Ford of Germany, замяніўшы папярэднія мадэлі, такія як Thames 400E і Taunus Transit. Mk1 вядомы сваёй універсальнасцю, грузавой прасторай і пасадкай кіроўцы, падобнай да легкавога аўтамабіля, што робіць яго кіравальным лягчэйшым, чым многія яго канкурэнты, і выпускаўся да 1978 года. Mk1 задаў стандарт для будучых мадэляў Transit, зрабіўшы Ford вядучым імем у вытворчасці лёгкіх камерцыйных аўтамабіляў для пакаленняў рамеснікаў і дастаўшчыкоў, Арыгінальны Ford Transit Mk1 у асноўным выпускаўся з нізкім дахам панэльнага фургона (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]]), нізкім дахам мікрааўтобуса (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]]), пікапа з адзінарнай кабінай і адзінарным заднім колам (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]]), шасі з адзінарнай кабінай і адзінарным заднім колам (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]]), пікапа з адзінарнай кабінай і падвойным заднім колам (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], і [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]]), шасі з адзінарнай кабінай і падвойным заднім колам (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], і [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]]), панэльнага фургона з доўгай базай і падвойным заднім колам (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], і [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]]), мікрааўтобуса з доўгай базай і падвойным заднім колам (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], і [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]]), Low Roof Crew Kombi, LWB Crew Kombi, Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, і Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, Аднак усе грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на 1965-1977 Ford Transit Mk1 2-Door Cutaway Cab & Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck гадоў выпуску, былі параўнальныя па памеры і грузападымальнасці з усімі фургонамі 1965-1977 Ford Transit Mk1 Single Rear Wheel Parcel Van выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на 1965-1977 Ford Transit Mk1 2-Door Cutaway Cab & Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck гадоў выпуску, былі падобныя да ўсіх фургонаў 1965-1977 Ford Transit Mk1 Dual Rear Wheel Parcel Van выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікоў, грузавікоў для пераездаў і грузавікоў для дастаўкі выпуску і мела дызайн кабіны, больш падобны да аўтамабільнага, што забяспечвала палепшаны камфорт і агляднасць кіроўцы. ===1978—1985=== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (1978-1985)» | выява = [[Файл:1978 Ford Transit van, ice cream van conversion (22381174286).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford]]» | гады = 1978-1985 | папярэднік = [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|1971-1977 Ford Transit]] | наступнік = [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|1986-2000 Ford Transit]] | падобныя = '''Transit Standard Roof Panel Van (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Standard Roof Panel Van (1980-1985)]]<br/>[[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Standard Roof Panel Van]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[РАФ-2203|1978-1985 РАФ-2203 Panel Van]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Standard Roof Panel Van]] <br />[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Furgón]]<br/>[[Volkswagen Transporter T3|VW Panel Van Type 2 (T3)]]<br/>[[Mercedes-Benz MB100|Mercedes-Benz MB90 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Renault Trafic|Renault Trafic Low Roof Panel Van (1981-1985)]]<br/>[[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Standard Roof Panel Van]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Standard Roof Panel Van]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette Standard Roof Panel Van (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master Standard Roof Panel Van]] <br /> [[Toyota HiAce|1977-1983 Toyota HiAce Standard Roof Panel Van]]/[[Toyota HiAce|1984-1986 Toyota HiAce Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Standard Roof Panel Van]]<br/> '''Transit Mk1 Standard Roof Crew Van (1978-1985):'''<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Standard Roof Crew Van]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Standard Roof Crew Van]] <br/>[[РАФ-2203|1978-1985 РАФ-2203 Crew Van]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Standard Roof Crew Van (1980-1985)]]<br/> [[Toyota HiAce|1977-1983 Toyota HiAce Standard Roof Crew Van]]/[[Toyota HiAce|1984-1986 Toyota HiAce Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Standard Roof Crew Van]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Standard Roof Crew Van]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Standard Roof Crew Van]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette Standard Roof Crew Van (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master Standard Roof Crew Van]]<br /> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Standard Roof Crew Van]]<br/>'''Transit Standard Roof Minibus (1978-1985):'''<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Standard Roof Minibus]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Standard Roof Minibus]] <br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Standard Roof Minibus (1980-1985)]]<br/> [[Toyota HiAce|1977-1983 Toyota HiAce Standard Roof Minibus]]/[[Toyota HiAce|1984-1986 Toyota HiAce Standard Roof Minibus]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Standard Roof Minibus]]<br/> [[РАФ-2203|1978-1985 РАФ-2203 Minibus]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Furgón mixto 9 plazas]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Standard Roof Minibus]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Standard Roof Minibus]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Standard Roof Minibus]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette Standard Roof Minibus (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master Standard Roof Minibus]] <br /> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Standard Roof Minibus]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1980-1985)]]<br/>[[РАФ-2203|1978-1985 РАФ-2203 2-Door Single Cab Pickup Truck]]<br/>[[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette 2-Door Regular Cab Pickup Truck (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Transit Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1980-1985)]]<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[РАФ-2203|1978-1985 РАФ-2203 Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette Double Cab Pickup Truck (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> '''Transit LWB Dual Rear Wheel Panel Van (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Medium Roof Dual Rear Tyre Panel Van]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Dual Rear Tyre Panel Van]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/> [[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Dual Rear Tyre Panel Van]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Medium Roof Dual Rear Tyre Panel Van]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/> '''Transit LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Medium Roof Dual Rear Tyre Crew Van]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Dual Rear Tyre Crew Van]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/> [[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Dual Rear Tyre Crew Van]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Medium Roof Dual Rear Tyre Crew Van]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/>'''Transit LWB Dual Rear Wheel Minibus (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Medium Roof Dual Rear Tyre Minibus]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Dual Rear Tyre Minibus]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Dual Rear Tyre Minibus]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Dual Rear Tyre Minibus]]<br/> [[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Dual Rear Tyre Minibus]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Medium Roof Dual Rear Tyre Minibus]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Dual Rear Tyre Minibus]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Dual Rear Tyre Minibus]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Dual Rear Tyre Minibus]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1980-1985)]]<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J5|Peugeot J5 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-2 Super Goélette 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master T35D 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1980-1985)]]<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J5|Peugeot J5 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-2 Super Goélette Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master T35D Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1978-1985):'''<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-3 Super Goélette 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Toyota ToyoAce|1979-1985 Toyota ToyoAce 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br/>'''Transit Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-3 Super Goélette Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Toyota ToyoAce|1979-1985 Toyota ToyoAce Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1978-1985):'''<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-3 Super Goélette 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br />[[Toyota ToyoAce|1979-1985 Toyota ToyoAce 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br />[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Transit Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-3 Super Goélette Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Toyota ToyoAce|1979-1985 Toyota ToyoAce Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]] }} У жніўні 1977 года была прадстаўлена абноўленая версія — унутры Ford яна называлася «Transit 1978 1⁄2», але звычайна яе называлі Transit Mark II, — якая атрымала перароблены, даўжэйшы носавы адсек, здольны цяпер правільна прымаць шэрагавы рухавік замест Essex і Cologne V4, таму рухавік Pinto з Cortina стаў асноўнай сілавой устаноўкай Transit. Новы дызайн пярэдняй часткі прывёў Transit у адпаведнасць з астатнімі аўтамабілямі пасажырскага класа Ford of Europe таго часу з квадратнымі фарамі і чорнай красавіцай з жалюзямі, хаця задняя частка засталася нязменнай. Суровы прыборны шчыт Mk1 з адным блокам прыбораў быў заменены на шырокую пластыкавую панэль з больш поўным кластрам прыбораў і пераключальнікаў, узятых ад Taunus/Cortina Mk4. Многія ўладальнікі флоту сутыкнуліся з перадчасным зносам распрастанія кулачкоў у ранніх вузлах Pinto у Cortina, і на працягу двух гадоў Transit 75 быў даступны з рухавіком Ford Kent 1,6 л з крос-флоў канфігурацыяй, Арыгінальны Ford Transit Mk2 у асноўным выпускаўся з нізкім дахам панэльнага фургона (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Low Roof Cargo Van (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Low Roof Cargo Van (1971-1977)]]), нізкім дахам мікрааўтобуса (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Low Roof Minibus (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Low Roof Minibus (1971-1977)]]), пікапа з адзінарнай кабінай і адзінарным заднім колам (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]]), шасі з адзінарнай кабінай і адзінарным заднім колам (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]]), пікапа з адзінарнай кабінай і падвойным заднім колам (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]]), шасі з адзінарнай кабінай і падвойным заднім колам (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]]), панэльнага фургона з доўгай базай і падвойным заднім колам (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]]), мікрааўтобуса з доўгай базай і падвойным заднім колам (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]]), Low Roof Crew Kombi, LWB Crew Kombi, Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, і Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, Аднак усе грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на 1978-1985 Ford Transit Mk2 2-Door Cutaway Cab & Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck гадоў выпуску, былі параўнальныя па памеры і грузападымальнасці з усімі фургонамі 1978-1985 Ford Transit Mk2 Single Rear Wheel Dormobile Parcel Van выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на 1978-1985 Ford Transit Mk2 2-Door Cutaway Cab & Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck гадоў выпуску, былі падобныя да ўсіх фургонаў 1978-1985 Ford Transit Mk2 Dual Rear Wheel Dormobile Parcel Van выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікоў, грузавікоў для пераездаў і грузавікоў для дастаўкі выпуску і мела дызайн кабіны, больш падобны да аўтамабільнага, што забяспечвала палепшаны камфорт і агляднасць кіроўцы. ==Другое пакаленне (1986)== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (1986-2000)» | выява = [[Файл:1989 Ford Transit 190 Popular (13756998394).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford]]» | гады = 1986-2000 | папярэднік = [[Ford Transit#1978—1985|1978—1985 Ford Transit]] | наступнік = [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|2000-2006 Ford Transit]] | падобныя = '''Transit LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]<br/> '''Transit LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]<br/> '''Transit LWB Dual Rear Wheel Minibus (1986-2000):'''<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Minibus (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Minibus (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Minibus (1996-1999)]]<br/> [[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy LWB Dual Rear Wheel Minibus]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter LWB Dual Rear Wheel Minibus (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Minibus (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Minibus (1998-2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Minibus]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai Libero|Hyundai Libero Regular Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> '''Transit Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai Libero|Hyundai Libero Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Single Cab Truck]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Single Cab Truck]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Single Cab Truck]]<br/>[[FSC Lublin|1993-1999 FSC Lublin 3mi Iveco Daily Intrall Luveco 2.8 R4 Diesel 125 HP 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai Libero|Hyundai Libero Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> '''Transit Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 Dual Rear Wheel Chassis Crew Cab Truck]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 Dual Rear Wheel Chassis Crew Cab Truck]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy Dual Rear Wheel Chassis Crew Cab Truck]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1995-2000)]]<br/>[[FSC Lublin|1993-1999 FSC Lublin 3mi Iveco Daily Intrall Luveco 2.8 R4 Diesel 125 HP Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai Libero|Hyundai Libero Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit L1H1 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H1 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H1 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H1 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1975—1991 Volkswagen LT L1H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H1 Cargo Van]]<br/>'''Transit L2H1 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H1 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H1 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H1 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H1 Cargo Van]]<br/>'''Transit L3H1 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H1 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H1 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H1 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H1 Cargo Van]]<br/>'''Transit L1H1 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H1 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H1 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L1H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H1 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L1H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H1 Crew Van]]<br/>'''Transit L2H1 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H1 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H1 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (1981-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H1 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H1 Crew Van]]<br/>'''Transit L3H1 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H1 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H1 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H1 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H1 Crew Van]]<br/>'''Transit L1H1 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H1 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H1 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L1H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H1 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L1H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H1 Passenger Van]]<br/>'''Transit L2H1 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H1 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H1 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H1 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H1 Passenger Van]]<br/>'''Transit L3H1 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H1 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H1 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H1 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H1 Passenger Van]]<br/>'''Transit L1H2 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H2 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H2 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H2 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L1H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H2 Cargo Van]]<br/>'''Transit L2H2 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H2 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H2 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H2 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H2 Cargo Van]]<br/>'''Transit L3H2 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H2 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H2 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L3H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H2 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H2 Cargo Van]] <br/>'''Transit L1H2 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H2 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H2 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H2 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1975—1991 Volkswagen LT L1H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H2 Crew Van]]<br/>'''Transit L2H2 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H2 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H2 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H2 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H2 Crew Van]]<br/>'''Transit L3H2 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H2 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H2 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L3H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H2 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H2 Crew Van]] <br/>'''Transit L1H2 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H2 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H2 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H2 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L1H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H2 Passenger Van]]<br/>'''Transit L2H2 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H2 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H2 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H2 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H2 Passenger Van]]<br/>'''Transit L3H2 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H2 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H2 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L3H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H2 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H2 Passenger Van]] }} Другі пакаленне платформы Transit пад кодавым імем VE6 з'явілася ў студзені 1986 года і вылучалася цалкам новай аўтамабільнай скрынкай у дызайне «one-box» (г.зн. вітровое шкло і капот знаходзяцца пад амаль аднолькавым вуглом), а перадняя падвеска на версіях SWB была зменена на цалкам незалежную канфігурацыю. Спачатку ўсталёўваліся замкі Chubb AVA, але неўзабаве паставілі бочонкі Tibbe. Дыяпазон матораў здзіўляльна перанялі з апошняй мадэлі Mk.1 пасля абнаўлення 1978–1985 гадоў, хоць у 1989 годзе высокапрадукцыйны 3.0 Essex V6 бензінавы рухавік быў заменены на Cologne 2.9 EFI V6, у асноўным з-за нарматываў па выкідах, бо дызайн Essex V6 на той час быў амаль 25 гадоў і яшчэ выкарыстоўваў карбюратар. Трэцяе пакаленне Transit было распрацавана пад кодавым імем «Triton», Ford Transit Mk3, які выпускаўся з 1986 па 1991 год, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1984—1985)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1984—1985)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1984—1985)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1984—1985)]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1984—1985)]]), L3H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1984—1985)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1984—1985)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1984—1985)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1984—1985)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1984—1985)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1984—1985)]])), Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1984—1985)]]), 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ==Трэцяе пакаленне (2000)== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (2000-2005)» | выява = [[Файл:2001 Ford Transit 260 SWB TD 2.0 Front.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford]]» | гады = 2000-2005 | папярэднік = [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|1986-2000 Ford Transit]] | наступнік = [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|2006-2014 Ford Transit]] | падобныя = '''Transit L1H1 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L1H1 Cargo Van (2000–2005)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H1 Cargo Van]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H1 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H1 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[LDV Pilot|LDV Pilot L1H1 Crew Van (2000–2005)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H1 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L1H1 Minibus (2000–2005)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H1 Passenger Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H1 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L2H1 Cargo Van (2000–2005)]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H1 Cargo Van]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H1 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H1 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[LDV Pilot|LDV Pilot L2H1 Crew Van (2000–2005)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H1 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L2H1 Minibus (2000–2005)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H1 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H1 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H1 Cargo Van]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L3H1 Cargo Van (2000–2005)]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H1 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Crew Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1999-2006)]]<br/> [[LDV Pilot|LDV Pilot L3H1 Crew Van (2000–2005)]]<br/>[[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H1 Crew Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H1 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H1 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Passenger Van (2000-2006)]]<br/> '''Transit L1H2 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H2 Cargo Van]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H2 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H2 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H2 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H2 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H2 Passenger Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H2 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H2 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H2 Cargo Van]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H2 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H2 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H2 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H2 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H2 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H2 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H2 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H2 Cargo Van]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H2 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Crew Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H2 Crew Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H2 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H2 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H2 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H2 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H3 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Cargo Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H3 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H3 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Crew Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Crew Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H3 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H3 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Passenger Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Passenger Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H3 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H3 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H3 Cargo Van]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H3 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H3 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H3 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H3 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H3 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H3 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H3 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H3 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H3 Cargo Van]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H3 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H3 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Crew Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H3 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H3 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H3 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H3 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)'''<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[LDV Convoy|LDV Convoy 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002-2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]] <br/>'''Transit 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2004-2007)]]<br /> [[LDV Convoy|LDV Convoy 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]] <br/>'''Transit 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)'''<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002-2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]] }} Ford Transit 2000-2006 гадоў выпуску, вядомы як Mk6, быў значна перапрацаваны і меў новыя дызельныя рухавікі Duratorq, пярэдні прывад (FWD) для меншай загрузкі або задні прывад (RWD) для буксіроўкі, а таксама розныя тыпы кузава (L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1994-2000)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1994-2000)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1994-2000)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1994-2000)]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1994-2000)]]), L3H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1994-2000)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1994-2000)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1994-2000)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model TT|Ford Model TT C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1994-2000)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Pickup Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1994-2000)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1994-2000)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1994-2000)]]), 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van) з рознымі колавымі базамі, вышынёй і даўжынёй даху, што рабіла яго універсальным, папулярным і адносна простым у абслугоўванні камерцыйным аўтамабілем. ===Падцяжка твару (2006)=== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (2006-2014)» | выява = [[Файл:2011 Ford Transit in Frozen White, front left, 06-05-2025.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford]]» | гады = 2006-2014 | папярэднік = [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|2000-2006 Ford Transit]] | наступнік = [[Ford Transit Custom]]<br/>[[Ford Transit#Чацвёртае пакаленне (2014)|Ford Transit (2014-present)]] | падобныя = [[Citroën Jumper|Citroën Jumper (2006-2014)]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato (2006-2014)]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex (2004-2007)]]/[[Hyundai H-1#Другое пакаленне|Hyundai Starex (2008-2014)]]<br/>[[LDV Maxus|2005–2009 LDV Maxus]]/[[LDV Maxus|2010-2012 Maxus V80]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily (2006-2009)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily (2009-2011)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily (2011-2014)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter (2006–2013)]]<br/>[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer (2006-2014)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master (2006-2009)]]/[[Renault Master|Renault Master (2010-2014)]]<br/>[[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter (2006-2011)]] }} Ford Transit 2006-2014 гадоў выпуску адносіцца да пакалення Mark 7 — універсальны, вялікі камерцыйны фургон (і меншы Transit Connect), вядомы сваёй разнастайнасцю тыпаў кузаваў, надзейнасцю (пры належным абслугоўванні) і практычнасцю, а таксама розныя тыпы кузава (L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L1H1 Panel Van (2000-2006)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L1H1 Minibus (2000-2006)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L2H1 Panel Van (2000-2006)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L2H1 Minibus (2000-2006)]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L3H1 Panel Van (2000-2006)]]), L3H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L3H1 Minibus (2000-2006)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (2000-2006)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (2000-2006)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (2000-2006)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (2000-2006)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (2000-2006)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (2000-2006)]]), 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van) з рознымі колавымі базамі. Ён мае такія паляпшэнні, як дыскавыя тормазы на ўсіх колах, пярэдні і задні прывад, а таксама выдатную грузавую прастору, але часам складанае абслугоўванне (напрыклад, праблемы з мокрым рамянём у некаторых дызельных мадэлях). ==Чацвёртае пакаленне (2014)== {{Аўтамабіль |назва = «Ford Transit Mk8» |выява = [[Файл:'20 Ford Transit ELAL.png|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[2014]]-present |зборка = |кляса = |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''Transit L1H1 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H1 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Maxus V90|Maxus V90 L1H1 Cargo Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H1 Cargo Van]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H1 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H1 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H1 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H1 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H1 Cargo Van (7C0)]]<br/> '''Transit L1H2 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H2 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H2 Cargo Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H2 Cargo Van]]<br/>[[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H2 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H2 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H2 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H2 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H2 Cargo Van (7C0)]] <br/> '''Transit L1H3 Cargo Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H3 Cargo Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H3 Cargo Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H3 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H3 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H3 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H3 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H3 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H3 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H3 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H3 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H3 Cargo Van (7C0)]]<br/>'''Transit L1H1 Crew Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H1 Crew Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H1 Crew Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H1 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H1 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H1 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H1 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H1 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H1 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H1 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H1 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L1H2 Crew Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H2 Crew Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H2 Crew Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H2 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H2 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H2 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H2 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H2 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H2 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H2 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H2 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H2 Crew Van (7C0)]] <br/> '''Transit L1H3 Crew Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H3 Crew Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H3 Crew Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H3 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H3 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H3 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H3 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H3 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H3 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H3 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H3 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H3 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H3 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H3 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L1H1 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H1 Passenger Van (2014-present)]]<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H1 Passenger Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H1 Passenger Van]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H1 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H1 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H1 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H1 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H1 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H1 Passenger Van (7C0)]]<br/> '''Transit L1H2 Passenger Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H2 Passenger Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H2 Passenger Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H2 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H2 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H2 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H2 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H2 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H2 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H2 Passenger Van (7C0)]] <br/> '''Transit L1H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H3 Passenger Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H3 Passenger Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H3 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H3 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H3 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H3 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H3 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H3 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H3 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H3 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H3 Passenger Van (7C0)]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2014-present):'''<br/>[[Maxus V90|Maxus V90 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Opel Movano|Opel Movano 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (7C0)]] <br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (2014-present):'''<br/>[[Maxus V90|Maxus V90 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (2014-present)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (VS30)]] <br /> [[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (7C0)]]<br/>'''Transit 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2014-present):'''<br/>[[Maxus V90|Maxus V90 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Opel Movano|Opel Movano 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (7C0)]] <br/>'''Transit 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano B 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (7C0)]] <br /> [[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit L2H1 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H1 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H1 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H1 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H1 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H1 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H1 Cargo Van (7C0)]]<br/> '''Transit L2H2 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H2 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H2 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H2 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H2 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H2 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H2 Cargo Van (7C0)]] <br/> '''Transit L2H3 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H3 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H3 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H3 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H3 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H3 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H3 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H3 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H3 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H3 Cargo Van (7C0)]]<br/>'''Transit L2H1 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H1 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H1 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H1 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H1 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H1 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H1 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H1 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H1 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L2H2 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H2 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H2 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H2 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H2 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H2 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H2 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H2 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H2 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H2 Crew Van (7C0)]] <br/> '''Transit L2H3 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H3 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H3 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H3 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H3 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H3 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H3 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H3 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H3 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H3 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H3 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H3 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L2H1 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H1 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H1 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H1 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H1 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H1 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H1 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H1 Passenger Van (7C0)]]<br/> '''Transit L2H2 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H2 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H2 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H2 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H2 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H2 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H2 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H2 Passenger Van (7C0)]] <br/> '''Transit L2H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H3 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H3 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H3 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H3 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H3 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H3 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H3 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H3 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H3 Passenger Van (7C0)]]<br/>'''Transit L4H3 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L4H3 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L4H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L4H3 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L4H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L4H3 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L4H3 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L4H3 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L4H3 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L4H3 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L4H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L4H3 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L4H3 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L4H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L4H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L4H3 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L4H3 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L4H3 Cargo Van (7C0)]]<br/>'''Transit L4H3 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L4H3 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L4H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L4H3 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L4H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L4H3 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L4H3 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L4H3 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L4H3 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L4H3 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L4H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L4H3 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L4H3 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L4H3 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L4H3 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L4H3 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L4H3 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L4H3 Crew Van (7C0)]]<br/>'''Transit L4H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L4H3 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L4H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L4H3 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L4H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L4H3 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L4H3 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L4H3 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L4H3 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L4H3 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L4H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L4H3 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L4H3 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L4H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L4H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L4H3 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L4H3 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L4H3 Passenger Van (7C0)]]<br/>'''Transit Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Opel Movano|Opel Movano B Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (VS30)]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (XDD)]]<br> [[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT Cargo Van]]<br />[[Renault Master|2014–2019 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (7C0)]]<br/>'''Transit Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Opel Movano|Opel Movano B Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (VS30)]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (XDD)]]<br> [[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT Crew Van]]<br />[[Renault Master|2014–2019 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (7C0)]]<br/>'''Transit Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Opel Movano|Opel Movano B Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT Minibus]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (VS30)]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H1 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H1 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H1 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H1 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H1 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H1 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H1 Cargo Van (7C0)]] <br/> '''Transit L3H2 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H2 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H2 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H2 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H2 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H2 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H2 Cargo Van (7C0)]] <br/> '''Transit L3H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H3 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H3 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H3 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H3 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H3 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H3 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H3 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H3 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H3 Cargo Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H1 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H1 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H1 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H1 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H1 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H1 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H1 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H1 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H1 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H2 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H2 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H2 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H2 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H2 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H2 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H2 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H2 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H2 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H2 Crew Van (7C0)]] <br/> '''Transit L3H3 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H3 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H3 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H3 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H3 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H3 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H3 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H3 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H3 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H3 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H3 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H3 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H1 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H1 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H1 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H1 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H1 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H1 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H1 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H1 Passenger Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H2 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H2 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H2 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H2 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H2 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H2 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H2 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H2 Passenger Van (7C0)]] <br/> '''Transit L3H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H3 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H3 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H3 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H3 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H3 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H3 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H3 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H3 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H3 Passenger Van (7C0)]] |commons = }} Вялікі Ford Transit (2014-цяперашні час) адносіцца да паўнапамернага камерцыйнага фургона, які прыйшоў на замену Transit (2006-2014). Даступны ў розных памерах (кароткая, доўгая, падоўжаная колавая база) і вышыні даху (сярэдняя, ​​высокая) з вялікай колькасцю грузавой прасторы для бізнес-канфігурацый або пасажырскіх перавозак, прапаноўваючы ўніверсальнасць, сучасныя функцыі і такія опцыі, як поўны прывад, у адрозненне ад меншага Transit Connect. Ён вядомы сваёй надзейнай практычнасцю і адаптыўнасцю, ад простых перавозак грузаў да спецыялізаваных мабільных майстэрняў або вялікіх пасажырскіх аўтобусаў (да 15 месцаў), а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L1H1 Panel Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L1H1 Panel Van (2006-2014)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L1H1 Minibus (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L1H1 Minibus (2006-2014)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L2H1 Panel Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L2H1 Panel Van (2006-2014)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L2H1 Minibus (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L2H1 Minibus (2006-2014)]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L3H1 Panel Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L3H1 Panel Van (2006-2014)]]), L3H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L3H1 Minibus (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L3H1 Minibus (2006-2014)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (2006-2014)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (2006-2014)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (2006-2014)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (2006-2014)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (2006-2014)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (2006-2014)]]), 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ===Паўночная Амэрыка=== Ford Transit у Паўночнай Амэрыцы (2014-цяперашні час) — гэта універсальная лінейка камерцыйных фургонаў, якая замяніла серыю E. Прапануецца ў паўнапамерных (Transit) і кампактных (Transit Connect) мадэлях для перавозкі грузаў і пасажыраў. Мае розныя варыянты вышыні даху, даўжыні і сілавых агрэгатаў (EcoBoost, дызель, бензінавы V6) для задавальнення розных патрэб бізнесу. Ford Transit стаў хітом продажаў дзякуючы сваёй адаптыўнасці і прасторнасці, а таксама розныя тыпы кузава: Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door chassis cab]], [[Ford E-Series#Другое пакаленьне|Ford Econoline E-300 Single Rear Wheel 2-Door Chassis Cab (1968-1970)]], [[Ford E-Series#Другое пакаленьне|Ford Econoline E-300 Single Rear Wheel 2-Door Chassis Cab (1971-1974)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1975-1978)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1979-1982)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1983-1991)]], [[Ford E-Series#1992–1996|1992–1996 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], [[Ford E-Series#1997–2002|1997–2002 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], [[Ford E-Series#2003–2007|2003–2007 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], і [[Ford E-Series#2008-2014|2008–2014 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]), Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cutaway Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cutaway Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Enclosed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Enclosed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck (1971-1974)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1975-1978)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1979-1982)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1983-1991)]], [[Ford E-Series#1992–1996|1992–1996 Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], [[Ford E-Series#1997–2002|1997–2002 Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], [[Ford E-Series#2003–2007|2003–2007 Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], і [[Ford E-Series#2008-2013|2008–2013 Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]), L1H1 Cargo Van, L1H1 Passenger Van, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. == Спасылкі == {{commonscat-inline|Ford Transit}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford|Transit]] nuywkk3dkqbjzl39jypd808wx0aoqe6 2678261 2678260 2026-07-08T18:24:05Z ~2026-38116-85 98677 /* Першае пакаленне (1965) */ 2678261 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Ford Transit» |выява = [[Файл:M-ford-transit-negrete-villadiego-2025.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1965]]-present |зборка = |папярэднік = '''Europe:''' [[Ford Thames 400E]]<br/>'''North America:''' [[Ford E-Series]] | наступнік = [[Ford Transit Custom]] (for Ford Tourneo) |кляса = |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |commons = }} [[Ford Transit]] — гэта сямейства лёгкіх камерцыйных аўтамабіляў, якія вырабляюцца кампаніяй [[Ford Motor Company]] з 1965 года, у асноўным як грузавы фургон, але таксама даступны ў іншых канфігурацыях, у тым ліку як вялікі пасажырскі фургон (які прадаецца як Ford Tourneo на некаторых рынках з 1995 года), шасі фургона з разрэзам і пікап. Аўтамабіль таксама вядомы як Ford T-Series (T-150, T-250, T-350), гэтая наменклатура агульная з іншымі лёгкімі камерцыйнымі аўтамабілямі Ford, грузавікамі [[Ford F-Series]] і шасі [[Ford E-Series]]. Па стане на 2015 год было прададзена 8 мільёнаў фургонаў Transit, што робіць яго трэцім самым прадаваным фургонам усіх часоў, і ён выпускаўся на чатырох асноўных пакаленнях платформы (дэбютаваў у 1965, 1986, 2000 і 2013 гадах адпаведна), з рознымі «фэйсліфтінгавымі» версіямі кожнай з іх. ==Taunus Transit (1953)== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Taunus Transit» | выява = [[Файл:Techno-Classica 2025, Essen (P1045777).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford Motor Company]]» | гады = 1953-1965 |наступнік = [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 (1965-1970)]] | падобныя = '''Taunus Transit Panel Van:'''<br/>[[УАЗ-450|УАЗ-450 Panel Van]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T Panel Van]]<br/>[[Barkas B1000|1961-1966 Barkas B1000 Panel Van]]<br />[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 F]] <br/> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Panel Van]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]]<br>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 Panel Van]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 Panel Van]] <br/> [[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg Panel Furgon]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador Panel Van (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E Panel Van]]<br/>[[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster Panel Van]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 Panel Van]]<br/>[[VW T1|VW T1 Panel Van]]<br/> [[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 Panel Van]]<br />[[FSC Żuk|1958-1966 Żuk A-05]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette Panel Van]]<br/>[[РАФ-977|1964-1966 РАФ-977K]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield Panel Van]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Furgone (T10)]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 Furgone]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 Furgone]]<br/> [[Nysa|Nysa N59-F]]<br/>'''Taunus Transit Kombi Van:'''<br/>[[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster Kombi Van]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 Kombi Van]]<br/>[[VW T1|VW T1 Kombi]]<br/>[[УАЗ-450|УАЗ-450 Kombi Van]]<br/>[[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 Kombi Van]]<br /> [[Barkas B1000|1961-1966 Barkas B1000 Kombi Van]]<br>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 Kombi Van]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 Kombi Van]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Kombi Van (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 Kombi Van]] <br />[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 Kombi Van]] <br/>[[FSC Żuk|1958-1966 Żuk A-07]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette Crew Van]]<br/> [[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg Kombi Furgon]]<br/>[[РАФ-977|РАФ-977 D «Латвия» Kombi Van]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador Kombi Van (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E Kombi Van]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield Kombi Van]]<br/>[[Commer FC|1960-1966 Commer FC Kombi Van]]<br/> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Kombi Van]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Furgone Promiscuo (T10)]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 Furgone Promiscuo]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 Furgone Promiscuo]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T Kombi Van]]<br/> [[Nysa|Nysa N59 Kombi Van]]<br/>'''Taunus Transit Bus:'''<br/>[[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg Car (R2060)]] <br/>[[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster Minibus]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 Minibus]]<br/>[[VW T1|VW T1 Bus]] <br />[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 M]] <br/> [[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 Minibus]]<br />[[FSC Żuk|1958-1966 Żuk A-18]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette Minibus]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Omnibus (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]]<br/>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 Minibus]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 Minibus]]<br/>[[УАЗ-450|УАЗ-450 Minibus]]<br/>[[РАФ-977|РАФ-977 D «Латвия» Minibus]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield Minibus]]<br/> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Minibus]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T Minibus]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo Autotutto Autobus (T10)]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 Autobus]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 Autobus]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador Minibus (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E Minibus]]<br/>'''Taunus Transit 2-Door Regular Cab Pickup Truck:'''<br/>[[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 2-Door Regular Cab Pickup Truck]] <br/> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[УАЗ-451|1961-1964 УАЗ-451 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br/> [[Volkswagen Transporter T1|VW T1 Regular Cab Pickup Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br />[[Barkas B1000|1961-1966 Barkas B1000 2-Door Regular Cab Pickup Truck]] <br/>[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 C 2-Door Single Cab Pickup Truck]] <br/>[[Żuk|1958-1966 Żuk A-13 Pickup Truck]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[РАФ-977|РАФ-977 D «Латвия» 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F 2-Door Regular Cab Pickup Truck (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador 2-Door Regular Cab Pickup Truck (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo T10 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 Regular Cab Pickup]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 Regular Cab Pickup Truck]]<br/>[[Nysa|Nysa N59 2-Door Regular Cab Pickup Truck]]<br/> '''Taunus Transit Doppelkabine Pickup Truck:'''<br/> [[DKW-Schnellaster|DKW-Schnellaster 4-Door Double Cab Pickup Truck]]/[[Mercedes-Benz N1300|1963-1966 DKW F1000 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 1500 F 4-Door Double Cab Pickup Truck (BO611)]]/[[Borgward B 611|Borgward B 611 4-Door Double Cab Pickup Truck]] <br/>[[Renault 1 000 kg|Renault 1,000 kg 4-Door Double Cab Pickup]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador 4-Door Double Cab Pickup Truck (1949-1952)]]/[[Harburg Transporter|Tempo Matador E 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Volkswagen Transporter T1|VW T1 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/> [[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 C 4-Door Double Cab Pickup Truck]] <br/>[[Mercedes-Benz L319|Mercedes-Benz L319 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br /> [[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Żuk|Żuk A-16 Pickup Truck]]<br />[[Renault Estafette|Renault Estafette 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Barkas B1000|1961-1966 Barkas B1000 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 1100|Fiat 1100T 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[УАЗ-451|1961-1964 УАЗ-451 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[РАФ-977|РАФ-977 D «Латвия» 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1947-1964 Citroën Type H Split Windshield 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D3 4-Door Double Cab Pickup Truck]]/[[Peugeot D3 і D4|Peugeot D4 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo T10 4-Door Double Cab Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 4-Door Double Cab Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 4-Door Double Cab Pickup Truck]]<br/> [[Nysa|Nysa N59 4-Door Double Cab Pickup Truck]] <br/>'''Taunus Transit 2-Door Standard Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/> [[FSC Żuk|1958-1966 Żuk A-11 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Barkas B 1000|1961-1964 Barkas B 1000 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Rocar TV|1958-1963 Rocar TV 4 C Single Rear Wheel 2-Door Chassis Single Cab Truck]]<br/>[[IMV Donau|1962–1965 IMV 1000 2-door single cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Citroën Type H|Citroën Type H 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Lorry]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo Romeo 3 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Lorry]]<br/>[[Harburg Transporter|Tempo Matador E 2-Door Regular Cab Chassis Truck]]<br/>[[Renault 1 000 kg|Renault Goélette Chassis Cabine (1956-1965)]]<br/>[[Renault Estafette|1959-1964 Renault Estafette 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Volkswagen Transporter T1|Volkswagen Transporter T1 2-Door Chassis Single Cab Unit]]<br/>'''Taunus Transit 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Citroën U23|1953-1956 Citroën Cabine Semi-Avancée 2-Door Single Cab Chassis Truck]]/[[Citroën Type 55|Citroën Type 55 Heuliez 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz L 319|Mercedes-Benz L 319 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1958-1964 Żuk A-08 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Borgward B 611|Borgward B 622 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[Hanomag Markant|Hanomag Markant 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1952-1959)]]/[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1960-1964)]]<br/>[[Renault Galion|1957-1965 Saviem Galion 2-door standard cab chassis truck]] }} Папярэднік британска-нямецкага Transit, першы серыйны Ford з знакам «Transit», быў фургон, збудаваны на заводзе Ford у Кёльне, Германія. Ён быў прадстаўлены ў 1953 годзе як '''FK 1000''' (грузападымальнасць 1000 кг) з 1,2-літравым рухавіком Ford з бокавым клапанам ад сучаснага Taunus. У 1955 годзе аб'ём рухавіка павялічылі да 1,5 літра. З 1961 года гэтае аўто называлася '''Ford Taunus Transit'''. Выпуск гэтай мадэлі спыніўся ў 1965 годзе, пасля чаго мадэль была заменена першым пакаленнем [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 (1965-1970)]]. ==Першае пакаленне (1965)== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (1965-1977)» | выява = [[Файл:1973 Ford Transit.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford Motor Company]]» | гады = 1965-1977 | папярэднік = [[Ford Transit#Taunus Transit (1953)|Ford Taunus Transit]]<br/>[[Ford Thames 400E]] | наступнік = [[Ford Transit#1978—1985|1978—1985 Ford Transit]] | падобныя = '''Transit Mk1 Standard Roof Panel Van:'''<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F11 Standard Roof Panel Van]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F12 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 Panel Van]]<br/> [[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 Panel Van]]<br/>[[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 F]]<br/>[[FSC Żuk|Żuk A-05]]/[[FSC Żuk|Żuk A-06 B]]<br/>[[ZSD Nysa|Nysa 501 F]]/[[ZSD Nysa|Nysa 521 F]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA Standard Roof Panel Van]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Škoda 1203|1968-1977 Škoda 1203 Panel Van]]<br/>[[Nissan Caravan|Datsun E20 Panel Van]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Fiat 238|Fiat 238 Standard Roof Panel Van (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 Standard Roof Panel Van]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa Standard Roof Panel Van]]<br/>[[УАЗ-452|1965-1976 УАЗ-452 Low Roof Panel Van]]<br />[[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762 Low Roof Panel Van]] <br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 1500 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Panel Furgon]]<br />[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette Standard Roof Panel Van]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 Panel Van]]<br/> '''Transit Mk1 Standard Roof Crew Van:'''<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 Crew Van]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 Crew Van]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-07]]/[[FSC Żuk|Żuk A-07 B]]<br/>[[Nissan Caravan|Datsun E20 Crew Van]]<br/>[[Škoda 1203|1968-1980 Škoda 1203 Crew Van]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 Crew Van]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F11 Standard Roof Crew Van]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F12 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA Standard Roof Crew Van]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Standard Roof Crew Van]]<br/> [[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762 Low Roof Crew Van]] <br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Fiat 238|Fiat 238 Standard Roof Crew Van (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 Standard Roof Crew Van]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa Standard Roof Crew Van]]<br/> [[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Standard Roof Crew Van]]<br/> [[Peugeot J7|Peugeot J7 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 1500 Standard Roof Crew Van]]<br/> [[УАЗ-452|1965-1976 УАЗ-452 Low Roof Crew Van]]<br />[[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Crew Van]]<br />[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette Standard Roof Crew Van]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter Crew Van T2 (Typ 2)]]<br/>'''Transit Mk1 Standard Roof Minibus:'''<br/> [[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 Minibus]]<br/>[[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 M]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-18]]/[[FSC Żuk|Żuk A-18 B]]<br/>[[ZSD Nysa|Nysa 501 M]]/[[ZSD Nysa|Nysa 521 M]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 Minibus]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F11 Standard Roof Minibus]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo F12 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA Standard Roof Minibus]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Standard Roof Minibus]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Standard Roof Minibus]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Standard Roof Minibus]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Standard Roof Minibus]]<br/> [[РАФ-977|РАФ-977ДМ Low Roof Minibus]]<br/>[[Škoda 1203|1968-1977 Škoda 1203 Minibus]]<br/>[[УАЗ-452|1965-1976 УАЗ-452 Low Roof Minibus]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Low Roof Minibus]]<br/>[[Fiat 238|Fiat 238 Standard Roof Minibus (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 Standard Roof Minibus]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa Standard Roof Minibus]]<br/>[[Nissan Caravan|Prince Homy Microbus (B640)]]/[[Nissan Caravan|Nissan Caravan Minibus (E20)]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 1500 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Minibus]]<br/> [[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette Standard Roof Minibus]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette Standard Roof Minibus]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Bus T2 (Typ 2)]]<br/> '''Transit Mk1 LWB Panel Van:'''<br/> [[Fiat 625|Fiat 625 N2 Furgone]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz Panel Van (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Dual Rear Wheel Panel Van]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Kastenwagen]]<br/>'''Transit Mk1 LWB Crew Van:'''<br/> [[Fiat 625|Fiat 625 N2 Furgone Promiscuo]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz Crew Van (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Dual Rear Wheel Crew Van]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Crew Van]]<br/>'''Transit Mk1 LWB Minibus:'''<br/> [[Fiat 625|Van Hool-Fiat 625 N2]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz Minibus (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Dual Rear Wheel Minibus]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Minibus]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Škoda 1203|1968-1977 Škoda 1203 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-11 2-door standard cab single rear wheel chassis truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-11 B 2-door standard cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Bedford CA|Bedford CALC Mk3 2-Door Chassis Cab]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[УАЗ-3303|1965-1977 УАЗ-3303 2-Door Standard Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 2-Door Chassis Cab]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa 2-Door Chassis Cab]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 2500 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967-1977 Saviem SG2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 2-door single cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 2-door single cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce 2-Door Single Cab Chassis Truck (H10)]]<br/>[[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762Г 2-Door Single Cab Chassis Truck]]<br/>[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette 2-Door Single Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 2-Door Chassis Single Cab Unit]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Škoda 1203|1968-1977 Škoda 1203 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-11 2-door cutaway cab single rear wheel chassis truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-11 B 2-door cutaway cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Bedford CA|Bedford CALC Mk3 2-Door Cutaway Cab and Chassis]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[УАЗ-3303|1965-1977 УАЗ-3303 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 2-Door Chassis Cutaway Cab]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa 2-Door Chassis Cutaway Cab]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 2500 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967-1977 Saviem SG2 2-Door Cutaway Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 2-door cutaway cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 2-door cutaway cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce 2-Door Cutaway Cab Chassis Truck (H10)]]<br/>[[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762Г 2-Door Cutaway Cab Chassis Truck]]<br/>[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette 2-Door Cutaway Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 2-Door Chassis Cutaway Cab Unit]]<br/>'''Transit Mk1 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/>[[Škoda 1203|1968-1980 Škoda 1203 Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[УАЗ-3303|1965-1977 УАЗ-3303 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-16 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-16 B Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 double cab single rear wheel chassis truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Bedford CA|Bedford CALC Mk3 Double Cab and Chassis Unit]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 4-Door Double Cab and Chassis Unit]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa 4-Door Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 2500 Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG2 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967-1977 Saviem SG2 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna Double Cab Single Rear Chassis Truck (1969–1977)]]<br/>[[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762Г Double Cab Chassis Truck]]<br/>[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette 4-Door Double Cab and Chassis Unit]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette 4-Door Double Cab and Chassis Unit]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 Chassis Double Cab Unit]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis Cab Unit]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-08 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Żuk|Żuk A-11 B 2-Door Standard Cab on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna R U10 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Chassis Cutaway Cab Unit]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-08 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[FSC Żuk|Żuk A-11 B 2-Door Cutaway Cab on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door cutaway cab chassis truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna R U10 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 2-Door Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit Mk1 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-16 Double Cab on ГАЗ-51 truck chassis]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-16 B Double Cab on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna R U10 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck:'''<br/> [[Škoda 1203|1968-1980 Škoda 1203 2-Door Single Cab Pickup Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-11 2-door standard cab single rear wheel pickup truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-11 B 2-door standard cab single rear wheel pickup truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 2-door single cab pickup truck]]<br/>[[IMV Donau|1968-1974 IMV 1600 2-door single cab pickup truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 241|Fiat 241 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Commer FC|Commer PB 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Regular Cab Pickup]]<br />[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 Single Cab Pickup Truck]]<br/> [[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762Г 2-Door Single Cab Pickup Truck]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 2-Door Single Cab Pickup Truck]]<br/>'''Transit Mk1 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck:'''<br/>[[Mercedes-Benz N1300|1967-1976 DKW F1000 double cab pickup truck]]<br/>[[IMV Donau|1968-1977 IMV 1600 double cab pickup truck]]<br/>[[Barkas B 1000|1967-1978 Barkas B 1000 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Škoda 1203|1968-1980 Škoda 1203 Double Cab Pickup Truck]]<br/> [[Rocar TV|1968-1977 Rocar TV 41 Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-16 single rear wheel pickup truck]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-16 B single rear wheel pickup truck]]<br/>[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Morris 250 JU Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Peugeot J7|Peugeot J7 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Morris 250 JU|Austin 250 JU Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Bedford CA|1964-1969 Bedford CA Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|1970-1979 Bedford CF Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Type H|1965-1977 Citroën Type H Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Harburg Transporter|Mercedes-Benz L 206 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 241|Fiat 241 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1966-1978)]]<br/>[[Morris Commercial J4|1965-1974 Morris Commercial J4 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Leyland Sherpa|1975-1978 Leyland Sherpa Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Commer FC|Commer PB Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|Renault-Saviem SG2 Crew Cab Pickup]]<br />[[Renault Estafette|1965-1972 Renault Estafette Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Estafette|1973-1977 Renault Estafette Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Toyota HiAce|Toyota HiAce H10 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br/> [[ЕрАЗ-762|ЕрАЗ-762ВДП Crew Cab Pickup Truck]]<br/>[[Volkswagen Transporter T2|Volkswagen Transporter T2 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Transit Mk1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Commer Walk-Thru|Commer Walk-Thru 3-Ton Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab pickup truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna R U10 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-08 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[FSC Żuk|Żuk A-11 B 2-Door Standard Cab Pickup Truck on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Transit Mk1 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck:'''<br/> [[Renault Super Goélette|1968-1977 Avia Renault-Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën Belphégor|Citroën Belphégor N350 Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Berliet Dauphin K|1975-1978 Berliet Citroen 380K Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz T2|1967–1977 Mercedes-Benz T2 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat 616|1968-1971 Fiat 616 N2 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Fiat 616|1972-1976 Fiat 616 N3 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Hanomag F-series|Hanomag-Henschel F-45 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[FSC Żuk|1965-1974 Żuk A-16 Pickup Truck on ГАЗ-51 truck chassis]]/[[FSC Żuk|1975-1978 Żuk A-16 B Pickup Truck on ГАЗ-51 truck chassis]]<br/>[[Opel Blitz|Opel Blitz double cab pickup truck (1965-1970)]]/[[Bedford CF|1971-1978 Bedford CF Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1965-1966 Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Super Goélette|1967–1977 Saviem SG3 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]] <br/>[[Saviem Super Galion|MAN Saviem 7-90 Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]] }} Ford Transit Mk1, выпушчаны ў 1965 годзе, — гэта камерцыйны фургон, які змяніў рынак лёгкіх камерцыйных аўтамабіляў у Вялікабрытаніі і Еўропе. Ён быў распрацаваны сумесна Ford of Britain і Ford of Germany, замяніўшы папярэднія мадэлі, такія як Thames 400E і Taunus Transit. Mk1 вядомы сваёй універсальнасцю, грузавой прасторай і пасадкай кіроўцы, падобнай да легкавога аўтамабіля, што робіць яго кіравальным лягчэйшым, чым многія яго канкурэнты, і выпускаўся да 1978 года. Mk1 задаў стандарт для будучых мадэляў Transit, зрабіўшы Ford вядучым імем у вытворчасці лёгкіх камерцыйных аўтамабіляў для пакаленняў рамеснікаў і дастаўшчыкоў, Арыгінальны Ford Transit Mk1 у асноўным выпускаўся з нізкім дахам панэльнага фургона (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]]), нізкім дахам мікрааўтобуса (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]]), пікапа з адзінарнай кабінай і адзінарным заднім колам (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]]), шасі з адзінарнай кабінай і адзінарным заднім колам (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]]), пікапа з адзінарнай кабінай і падвойным заднім колам (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], і [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]]), шасі з адзінарнай кабінай і падвойным заднім колам (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], і [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]]), панэльнага фургона з доўгай базай і падвойным заднім колам (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], і [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]]), мікрааўтобуса з доўгай базай і падвойным заднім колам (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], і [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]]), Low Roof Crew Kombi, LWB Crew Kombi, Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, і Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, Аднак усе грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на 1965-1977 Ford Transit Mk1 2-Door Cutaway Cab & Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck гадоў выпуску, былі параўнальныя па памеры і грузападымальнасці з усімі фургонамі 1965-1977 Ford Transit Mk1 Single Rear Wheel Parcel Van выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на 1965-1977 Ford Transit Mk1 2-Door Cutaway Cab & Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck гадоў выпуску, былі падобныя да ўсіх фургонаў 1965-1977 Ford Transit Mk1 Dual Rear Wheel Parcel Van выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікоў, грузавікоў для пераездаў і грузавікоў для дастаўкі выпуску і мела дызайн кабіны, больш падобны да аўтамабільнага, што забяспечвала палепшаны камфорт і агляднасць кіроўцы. ===1978—1985=== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (1978-1985)» | выява = [[Файл:1978 Ford Transit van, ice cream van conversion (22381174286).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford]]» | гады = 1978-1985 | папярэднік = [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|1971-1977 Ford Transit]] | наступнік = [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|1986-2000 Ford Transit]] | падобныя = '''Transit Standard Roof Panel Van (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Standard Roof Panel Van (1980-1985)]]<br/>[[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Standard Roof Panel Van]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[РАФ-2203|1978-1985 РАФ-2203 Panel Van]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Standard Roof Panel Van]] <br />[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Furgón]]<br/>[[Volkswagen Transporter T3|VW Panel Van Type 2 (T3)]]<br/>[[Mercedes-Benz MB100|Mercedes-Benz MB90 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Renault Trafic|Renault Trafic Low Roof Panel Van (1981-1985)]]<br/>[[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Standard Roof Panel Van]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Standard Roof Panel Van]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette Standard Roof Panel Van (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master Standard Roof Panel Van]] <br /> [[Toyota HiAce|1977-1983 Toyota HiAce Standard Roof Panel Van]]/[[Toyota HiAce|1984-1986 Toyota HiAce Standard Roof Panel Van]]<br/>[[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Standard Roof Panel Van]]<br/> '''Transit Mk1 Standard Roof Crew Van (1978-1985):'''<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Standard Roof Crew Van]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Standard Roof Crew Van]] <br/>[[РАФ-2203|1978-1985 РАФ-2203 Crew Van]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Standard Roof Crew Van (1980-1985)]]<br/> [[Toyota HiAce|1977-1983 Toyota HiAce Standard Roof Crew Van]]/[[Toyota HiAce|1984-1986 Toyota HiAce Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Standard Roof Crew Van]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Standard Roof Crew Van]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Standard Roof Crew Van]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 Standard Roof Crew Van]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette Standard Roof Crew Van (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master Standard Roof Crew Van]]<br /> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Standard Roof Crew Van]]<br/>'''Transit Standard Roof Minibus (1978-1985):'''<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Standard Roof Minibus]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Standard Roof Minibus]] <br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Standard Roof Minibus (1980-1985)]]<br/> [[Toyota HiAce|1977-1983 Toyota HiAce Standard Roof Minibus]]/[[Toyota HiAce|1984-1986 Toyota HiAce Standard Roof Minibus]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Standard Roof Minibus]]<br/> [[РАФ-2203|1978-1985 РАФ-2203 Minibus]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Furgón mixto 9 plazas]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Standard Roof Minibus]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Standard Roof Minibus]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Standard Roof Minibus]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 Standard Roof Minibus]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette Standard Roof Minibus (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master Standard Roof Minibus]] <br /> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Standard Roof Minibus]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1980-1985)]]<br/>[[РАФ-2203|1978-1985 РАФ-2203 2-Door Single Cab Pickup Truck]]<br/>[[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette 2-Door Regular Cab Pickup Truck (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Transit Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (1980-1985)]]<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[РАФ-2203|1978-1985 РАФ-2203 Double Cab Pickup Truck]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br />[[Peugeot J5|Peugeot J5 Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Renault Estafette|Renault Estafette Double Cab Pickup Truck (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br /> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Double Cab Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> '''Transit LWB Dual Rear Wheel Panel Van (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Medium Roof Dual Rear Tyre Panel Van]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Dual Rear Tyre Panel Van]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/> [[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Dual Rear Tyre Panel Van]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Medium Roof Dual Rear Tyre Panel Van]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Dual Rear Tyre Panel Van]]<br/> '''Transit LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Medium Roof Dual Rear Tyre Crew Van]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Dual Rear Tyre Crew Van]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/> [[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Dual Rear Tyre Crew Van]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Medium Roof Dual Rear Tyre Crew Van]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Dual Rear Tyre Crew Van]]<br/>'''Transit LWB Dual Rear Wheel Minibus (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Medium Roof Dual Rear Tyre Minibus]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Dual Rear Tyre Minibus]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Dual Rear Tyre Minibus]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Dual Rear Tyre Minibus]]<br/> [[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Dual Rear Tyre Minibus]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Medium Roof Dual Rear Tyre Minibus]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Dual Rear Tyre Minibus]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Dual Rear Tyre Minibus]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Dual Rear Tyre Minibus]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1980-1985)]]<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J5|Peugeot J5 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-2 Super Goélette 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master T35D 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1978-1985):'''<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1980-1985)]]<br/> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën C25|1981–1985 Citroën C25 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz T1 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Fiat 242|1980-1987 Fiat 242 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Fiat Ducato|1981–1985 Fiat Ducato Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Peugeot J5|Peugeot J5 Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-2 Super Goélette Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1977-1980)]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Master T35D Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1978-1985):'''<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-3 Super Goélette 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Toyota ToyoAce|1979-1985 Toyota ToyoAce 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br/>'''Transit Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-3 Super Goélette Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Toyota ToyoAce|1979-1985 Toyota ToyoAce Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1978-1985):'''<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-3 Super Goélette 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br />[[Toyota ToyoAce|1979-1985 Toyota ToyoAce 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br />[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Transit Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1978-1985):'''<br/> [[Iveco Daily|1978-1985 Fiat Daily 35F8 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Bedford CF|1980-1983 Bedford CF Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Bedford CF|Bedford CF2 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Nissan Trade#Ebro/Avia|Nissan Ebro F350 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Renault Super Goélette|1977-1980 Saviem SG-3 Super Goélette Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Renault Master|1981-1985 Renault Messenger B120 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Iveco Daily|1978-1985 Iveco Daily Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br /> [[Mercedes-Benz TN|1978-1985 Mercedes-Benz 410 D T1 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br />[[Toyota ToyoAce|1979-1985 Toyota ToyoAce Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Leyland Sherpa|1984-1986 Freight Rover Sherpa 300 Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[Volkswagen LT|1978-1985 Volkswagen LT Double Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]] }} У жніўні 1977 года была прадстаўлена абноўленая версія — унутры Ford яна называлася «Transit 1978 1⁄2», але звычайна яе называлі Transit Mark II, — якая атрымала перароблены, даўжэйшы носавы адсек, здольны цяпер правільна прымаць шэрагавы рухавік замест Essex і Cologne V4, таму рухавік Pinto з Cortina стаў асноўнай сілавой устаноўкай Transit. Новы дызайн пярэдняй часткі прывёў Transit у адпаведнасць з астатнімі аўтамабілямі пасажырскага класа Ford of Europe таго часу з квадратнымі фарамі і чорнай красавіцай з жалюзямі, хаця задняя частка засталася нязменнай. Суровы прыборны шчыт Mk1 з адным блокам прыбораў быў заменены на шырокую пластыкавую панэль з больш поўным кластрам прыбораў і пераключальнікаў, узятых ад Taunus/Cortina Mk4. Многія ўладальнікі флоту сутыкнуліся з перадчасным зносам распрастанія кулачкоў у ранніх вузлах Pinto у Cortina, і на працягу двух гадоў Transit 75 быў даступны з рухавіком Ford Kent 1,6 л з крос-флоў канфігурацыяй, Арыгінальны Ford Transit Mk2 у асноўным выпускаўся з нізкім дахам панэльнага фургона (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Low Roof Cargo Van (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Low Roof Cargo Van (1971-1977)]]), нізкім дахам мікрааўтобуса (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Low Roof Minibus (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Low Roof Minibus (1971-1977)]]), пікапа з адзінарнай кабінай і адзінарным заднім колам (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], і [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]]), шасі з адзінарнай кабінай і адзінарным заднім колам (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]]), пікапа з адзінарнай кабінай і падвойным заднім колам (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]]), шасі з адзінарнай кабінай і падвойным заднім колам (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]]), панэльнага фургона з доўгай базай і падвойным заднім колам (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]]), мікрааўтобуса з доўгай базай і падвойным заднім колам (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], і [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]]), Low Roof Crew Kombi, LWB Crew Kombi, Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, і Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, Аднак усе грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на 1978-1985 Ford Transit Mk2 2-Door Cutaway Cab & Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck гадоў выпуску, былі параўнальныя па памеры і грузападымальнасці з усімі фургонамі 1978-1985 Ford Transit Mk2 Single Rear Wheel Dormobile Parcel Van выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікі з фургонамі для сухіх грузаў, грузавікі з кубічным кузавам, і грузавікі з фургонамі для перавозкі мэблі з кузавам, пабудаваныя на 1978-1985 Ford Transit Mk2 2-Door Cutaway Cab & Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck гадоў выпуску, былі падобныя да ўсіх фургонаў 1978-1985 Ford Transit Mk2 Dual Rear Wheel Dormobile Parcel Van выкарыстоўваюцца ў якасці паштовых грузавікоў, грузавікоў для пераездаў і грузавікоў для дастаўкі выпуску і мела дызайн кабіны, больш падобны да аўтамабільнага, што забяспечвала палепшаны камфорт і агляднасць кіроўцы. ==Другое пакаленне (1986)== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (1986-2000)» | выява = [[Файл:1989 Ford Transit 190 Popular (13756998394).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford]]» | гады = 1986-2000 | папярэднік = [[Ford Transit#1978—1985|1978—1985 Ford Transit]] | наступнік = [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|2000-2006 Ford Transit]] | падобныя = '''Transit LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Cargo Van]]<br/> '''Transit LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Crew Van]]<br/> '''Transit LWB Dual Rear Wheel Minibus (1986-2000):'''<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Minibus (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Minibus (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily LWB Dual Rear Wheel Minibus (1996-1999)]]<br/> [[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy LWB Dual Rear Wheel Minibus]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter LWB Dual Rear Wheel Minibus (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Minibus (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master LWB Dual Rear Wheel Minibus (1998-2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Minibus]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT LWB Dual Rear Wheel Minibus]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai Libero|Hyundai Libero Regular Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> '''Transit Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai Libero|Hyundai Libero Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Single Cab Truck]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Single Cab Truck]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Single Cab Truck]]<br/>[[FSC Lublin|1993-1999 FSC Lublin 3mi Iveco Daily Intrall Luveco 2.8 R4 Diesel 125 HP 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai Libero|Hyundai Libero Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> '''Transit Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/> [[LDV Convoy#Freight Rover Sherpa 300|1986-1988 Freight Rover Sherpa 300 Dual Rear Wheel Chassis Crew Cab Truck]]/[[LDV Convoy#Leyland DAF 400 Series (1989–1993)|Leyland DAF 400 Dual Rear Wheel Chassis Crew Cab Truck]]/[[LDV Convoy|1996-2000 LDV Convoy Dual Rear Wheel Chassis Crew Cab Truck]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1996-1999)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1995-2000)]]<br/>[[FSC Lublin|1993-1999 FSC Lublin 3mi Iveco Daily Intrall Luveco 2.8 R4 Diesel 125 HP Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br />[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai Libero|Hyundai Libero Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit L1H1 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H1 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H1 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H1 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1975—1991 Volkswagen LT L1H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H1 Cargo Van]]<br/>'''Transit L2H1 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H1 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H1 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H1 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H1 Cargo Van]]<br/>'''Transit L3H1 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H1 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H1 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H1 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H1 Cargo Van]]<br/>'''Transit L1H1 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H1 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H1 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L1H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H1 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L1H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H1 Crew Van]]<br/>'''Transit L2H1 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H1 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H1 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (1981-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H1 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H1 Crew Van]]<br/>'''Transit L3H1 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H1 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H1 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H1 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H1 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H1 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H1 Crew Van]]<br/>'''Transit L1H1 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H1 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H1 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L1H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H1 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L1H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H1 Passenger Van]]<br/>'''Transit L2H1 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H1 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H1 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H1 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H1 Passenger Van]]<br/>'''Transit L3H1 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H1 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H1 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H1 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H1 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H1 Passenger Van]]<br/>'''Transit L1H2 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H2 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H2 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H2 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L1H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H2 Cargo Van]]<br/>'''Transit L2H2 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H2 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H2 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H2 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H2 Cargo Van]]<br/>'''Transit L3H2 Cargo Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H2 Cargo Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H2 Cargo Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L3H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H2 Cargo Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H2 Cargo Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H2 Cargo Van]] <br/>'''Transit L1H2 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H2 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H2 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H2 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1975—1991 Volkswagen LT L1H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H2 Crew Van]]<br/>'''Transit L2H2 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H2 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H2 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H2 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H2 Crew Van]]<br/>'''Transit L3H2 Crew Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H2 Crew Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H2 Crew Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L3H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Crew Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H2 Crew Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H2 Crew Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H2 Crew Van]] <br/>'''Transit L1H2 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L1H2 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L1H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L1H2 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L1H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L1H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L1H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L1H2 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L1H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L1H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L1H2 Passenger Van]]<br/>'''Transit L2H2 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L2H2 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L2H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L2H2 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L2H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L2H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L2H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L2H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L2H2 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L2H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L2H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L2H2 Passenger Van]]<br/>'''Transit L3H2 Passenger Van (1986-2000):'''<br/>[[Nissan Trade|1986-2000 Nissan Trade L3H2 Passenger Van]]<br/>[[Citroën C25|1986-1993 Citroën C25 L3H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Citroën C35|Citroën C35 L3H2 Passenger Van (1986–1991)]]<br/>[[Fiat Ducato|1986-1993 Fiat Ducato L3H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Duacto L3H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (1985-1988)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (1989-1996)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (1996-1999)]]<br/>[[Peugeot J5|1986-1993 Peugeot J5 L3H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van (1994–2002)]]<br/>[[Mercedes-Benz T1|1986-1994 Mercedes-Benz T1 L3H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van (1995-2000)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (1986-1994)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (1994—1997)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (1998-2000)]]<br/>[[Hyundai H-1|Hyundai Starex L3H2 Passenger Van (1997—2000)]]<br/>[[Volkswagen LT|1986—1991 Volkswagen LT L3H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1991—1996 Volkswagen LT L3H2 Passenger Van]]/[[Volkswagen LT|1996-2000 Volkswagen LT L3H2 Passenger Van]] }} Другі пакаленне платформы Transit пад кодавым імем VE6 з'явілася ў студзені 1986 года і вылучалася цалкам новай аўтамабільнай скрынкай у дызайне «one-box» (г.зн. вітровое шкло і капот знаходзяцца пад амаль аднолькавым вуглом), а перадняя падвеска на версіях SWB была зменена на цалкам незалежную канфігурацыю. Спачатку ўсталёўваліся замкі Chubb AVA, але неўзабаве паставілі бочонкі Tibbe. Дыяпазон матораў здзіўляльна перанялі з апошняй мадэлі Mk.1 пасля абнаўлення 1978–1985 гадоў, хоць у 1989 годзе высокапрадукцыйны 3.0 Essex V6 бензінавы рухавік быў заменены на Cologne 2.9 EFI V6, у асноўным з-за нарматываў па выкідах, бо дызайн Essex V6 на той час быў амаль 25 гадоў і яшчэ выкарыстоўваў карбюратар. Трэцяе пакаленне Transit было распрацавана пад кодавым імем «Triton», Ford Transit Mk3, які выпускаўся з 1986 па 1991 год, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1984—1985)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1984—1985)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1984—1985)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1984—1985)]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1984—1985)]]), L3H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1984—1985)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1984—1985)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1984—1985)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1984—1985)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1984—1985)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1984—1985)]])), Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1978—1983)]], і [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1984—1985)]]), 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ==Трэцяе пакаленне (2000)== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (2000-2005)» | выява = [[Файл:2001 Ford Transit 260 SWB TD 2.0 Front.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford]]» | гады = 2000-2005 | папярэднік = [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|1986-2000 Ford Transit]] | наступнік = [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|2006-2014 Ford Transit]] | падобныя = '''Transit L1H1 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L1H1 Cargo Van (2000–2005)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H1 Cargo Van]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H1 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H1 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[LDV Pilot|LDV Pilot L1H1 Crew Van (2000–2005)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H1 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H1 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L1H1 Minibus (2000–2005)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H1 Passenger Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H1 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H1 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L2H1 Cargo Van (2000–2005)]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H1 Cargo Van]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H1 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H1 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[LDV Pilot|LDV Pilot L2H1 Crew Van (2000–2005)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H1 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H1 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L2H1 Minibus (2000–2005)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H1 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H1 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H1 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H1 Cargo Van]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[LDV Pilot|LDV Pilot L3H1 Cargo Van (2000–2005)]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H1 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Crew Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (1999-2006)]]<br/> [[LDV Pilot|LDV Pilot L3H1 Crew Van (2000–2005)]]<br/>[[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H1 Crew Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H1 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H1 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H1 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H1 Passenger Van (2000-2006)]]<br/> '''Transit L1H2 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H2 Cargo Van]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H2 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H2 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H2 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H2 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H2 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H2 Passenger Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H2 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H2 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H2 Cargo Van]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H2 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H2 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H2 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H2 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H2 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H2 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H2 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H2 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H2 Cargo Van]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H2 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H2 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Crew Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H2 Crew Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H2 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H2 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H2 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H2 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H3 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Cargo Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H3 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H3 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Crew Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Crew Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H3 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L1H3 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L1H3 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Passenger Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L1H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L1H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Passenger Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L1H3 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H3 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H3 Cargo Van]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H3 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H3 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Crew Van (2004-2007)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H3 Crew Van]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H3 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L2H3 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L2H3 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L2H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L2H3 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L2H3 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H3 Cargo Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H3 Cargo Van]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Cargo Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Cargo Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Cargo Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Cargo Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Cargo Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Cargo Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H3 Cargo Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Cargo Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H3 Cargo Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H3 Crew Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H2 Crew Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (1999-2006)]]<br/> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Crew Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Crew Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Crew Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Crew Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Crew Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H3 Crew Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Crew Van (2003-2006)]]<br />[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H3 Crew Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit L3H3 Passenger Van (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex L3H3 Passenger Van (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Passenger Van (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Passenger Van (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Passenger Van (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Passenger Van (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Passenger Van (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Passenger Van (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin L3H3 Passenger Van]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT L3H3 Passenger Van (2000-2006)]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)'''<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[LDV Convoy|LDV Convoy 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002-2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]] <br/>'''Transit 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)'''<br/>[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2004-2007)]]<br /> [[LDV Convoy|LDV Convoy 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002-2006)]]<br />[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2002–2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]] <br/>'''Transit 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)'''<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Libero 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2004-2007)]]<br />[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1999-2006)]]<br/>[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002–2003)]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2002)]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2002-2006)]]<br />[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2003)]]/[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2003-2006)]]<br /> [[FSC Lublin|2000-2006 Daewoo Lublin 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Volkswagen LT|Volkswagen LT 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (2000-2006)]] }} Ford Transit 2000-2006 гадоў выпуску, вядомы як Mk6, быў значна перапрацаваны і меў новыя дызельныя рухавікі Duratorq, пярэдні прывад (FWD) для меншай загрузкі або задні прывад (RWD) для буксіроўкі, а таксама розныя тыпы кузава (L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1994-2000)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1994-2000)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1994-2000)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1994-2000)]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1994-2000)]]), L3H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1994-2000)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1994-2000)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1994-2000)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model TT|Ford Model TT C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1994-2000)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Pickup Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1994-2000)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1994-2000)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1992-1994)]], і [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1994-2000)]]), 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van) з рознымі колавымі базамі, вышынёй і даўжынёй даху, што рабіла яго універсальным, папулярным і адносна простым у абслугоўванні камерцыйным аўтамабілем. ===Падцяжка твару (2006)=== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Transit (2006-2014)» | выява = [[Файл:2011 Ford Transit in Frozen White, front left, 06-05-2025.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford]]» | гады = 2006-2014 | папярэднік = [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|2000-2006 Ford Transit]] | наступнік = [[Ford Transit Custom]]<br/>[[Ford Transit#Чацвёртае пакаленне (2014)|Ford Transit (2014-present)]] | падобныя = [[Citroën Jumper|Citroën Jumper (2006-2014)]]<br/>[[Fiat Ducato|Fiat Ducato (2006-2014)]]<br/>[[Hyundai H-1#Першае пакаленне|Hyundai Starex (2004-2007)]]/[[Hyundai H-1#Другое пакаленне|Hyundai Starex (2008-2014)]]<br/>[[LDV Maxus|2005–2009 LDV Maxus]]/[[LDV Maxus|2010-2012 Maxus V80]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily (2006-2009)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily (2009-2011)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily (2011-2014)]]<br/>[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter (2006–2013)]]<br/>[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer (2006-2014)]]<br/>[[Renault Master|Renault Master (2006-2009)]]/[[Renault Master|Renault Master (2010-2014)]]<br/>[[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter (2006-2011)]] }} Ford Transit 2006-2014 гадоў выпуску адносіцца да пакалення Mark 7 — універсальны, вялікі камерцыйны фургон (і меншы Transit Connect), вядомы сваёй разнастайнасцю тыпаў кузаваў, надзейнасцю (пры належным абслугоўванні) і практычнасцю, а таксама розныя тыпы кузава (L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L1H1 Panel Van (2000-2006)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L1H1 Minibus (2000-2006)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L2H1 Panel Van (2000-2006)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L2H1 Minibus (2000-2006)]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L3H1 Panel Van (2000-2006)]]), L3H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L3H1 Minibus (2000-2006)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (2000-2006)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (2000-2006)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (2000-2006)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (2000-2006)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (2000-2006)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1994-2000)]], і [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (2000-2006)]]), 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van) з рознымі колавымі базамі. Ён мае такія паляпшэнні, як дыскавыя тормазы на ўсіх колах, пярэдні і задні прывад, а таксама выдатную грузавую прастору, але часам складанае абслугоўванне (напрыклад, праблемы з мокрым рамянём у некаторых дызельных мадэлях). ==Чацвёртае пакаленне (2014)== {{Аўтамабіль |назва = «Ford Transit Mk8» |выява = [[Файл:'20 Ford Transit ELAL.png|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[2014]]-present |зборка = |кляса = |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''Transit L1H1 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H1 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Maxus V90|Maxus V90 L1H1 Cargo Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H1 Cargo Van]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H1 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H1 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H1 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H1 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H1 Cargo Van (7C0)]]<br/> '''Transit L1H2 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H2 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H2 Cargo Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H2 Cargo Van]]<br/>[[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H2 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H2 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H2 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H2 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H2 Cargo Van (7C0)]] <br/> '''Transit L1H3 Cargo Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H3 Cargo Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H3 Cargo Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H3 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H3 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H3 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H3 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H3 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H3 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H3 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H3 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H3 Cargo Van (7C0)]]<br/>'''Transit L1H1 Crew Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H1 Crew Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H1 Crew Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H1 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H1 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H1 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H1 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H1 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H1 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H1 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H1 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L1H2 Crew Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H2 Crew Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H2 Crew Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H2 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H2 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H2 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H2 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H2 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H2 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H2 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H2 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H2 Crew Van (7C0)]] <br/> '''Transit L1H3 Crew Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H3 Crew Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H3 Crew Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H3 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H3 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H3 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H3 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H3 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H3 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H3 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H3 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H3 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H3 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H3 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L1H1 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H1 Passenger Van (2014-present)]]<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H1 Passenger Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H1 Passenger Van]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H1 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H1 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H1 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H1 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H1 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H1 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H1 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H1 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H1 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H1 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H1 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H1 Passenger Van (7C0)]]<br/> '''Transit L1H2 Passenger Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H2 Passenger Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H2 Passenger Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H2 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H2 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H2 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H2 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H2 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H2 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H2 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H2 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H2 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H2 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H2 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H2 Passenger Van (7C0)]] <br/> '''Transit L1H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 L1H3 Passenger Van]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray L1H3 Passenger Van]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L1H3 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L1H3 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L1H3 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L1H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L1H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L1H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L1H3 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L1H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L1H3 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L1H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L1H3 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L1H3 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L1H3 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L1H3 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L1H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L1H3 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L1H3 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L1H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L1H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H3 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L1H3 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L1H3 Passenger Van (7C0)]]<br/>'''Transit 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2014-present):'''<br/>[[Maxus V90|Maxus V90 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Opel Movano|Opel Movano 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Truck (7C0)]] <br/>'''Transit 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (2014-present):'''<br/>[[Maxus V90|Maxus V90 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (2014-present)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (VS30)]] <br /> [[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]] <br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|Renault Master 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Truck (7C0)]]<br/>'''Transit 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2014-present):'''<br/>[[Maxus V90|Maxus V90 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Opel Movano|Opel Movano 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter 4-Door Double Cab Single Rear Wheel Truck (7C0)]] <br/>'''Transit 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (2014-present):'''<br/> [[Maxus V90|Maxus V90 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[JAC Sunray|JAC Sunray 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[Opel Movano|Opel Movano B 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck]]/[[Renault Master|Renault Master 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Truck (7C0)]] <br /> [[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT 4-Door Double Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>'''Transit L2H1 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H1 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H1 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H1 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H1 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H1 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H1 Cargo Van (7C0)]]<br/> '''Transit L2H2 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H2 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H2 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H2 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H2 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H2 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H2 Cargo Van (7C0)]] <br/> '''Transit L2H3 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H3 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H3 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H3 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H3 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H3 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H3 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H3 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H3 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H3 Cargo Van (7C0)]]<br/>'''Transit L2H1 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H1 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H1 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H1 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H1 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H1 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H1 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H1 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H1 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L2H2 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H2 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H2 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H2 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H2 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H2 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H2 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H2 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L1H2 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H2 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H2 Crew Van (7C0)]] <br/> '''Transit L2H3 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H3 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H3 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H3 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H3 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H3 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H3 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H3 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H3 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H3 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H3 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H3 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L2H1 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H1 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H1 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H1 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H1 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H1 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H1 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H1 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H1 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H1 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H1 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H1 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H1 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H1 Passenger Van (7C0)]]<br/> '''Transit L2H2 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H2 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H2 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H2 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H2 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H2 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L2H2 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H2 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H2 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H2 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H2 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H2 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H2 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H2 Passenger Van (7C0)]] <br/> '''Transit L2H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L2H3 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L2H3 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L2H3 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L2H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L2H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L2H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L2H3 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L2H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L2H3 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L2H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L2H3 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L2H3 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L2H3 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L1H3 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L2H3 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L2H3 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L2H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L2H3 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L2H3 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L2H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L2H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L2H3 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L2H3 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L2H3 Passenger Van (7C0)]]<br/>'''Transit L4H3 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L4H3 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L4H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L4H3 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L4H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L4H3 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L4H3 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L4H3 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L4H3 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L4H3 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L4H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L4H3 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L4H3 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L4H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L4H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L4H3 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L4H3 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L4H3 Cargo Van (7C0)]]<br/>'''Transit L4H3 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L4H3 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L4H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L4H3 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L4H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L4H3 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L4H3 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L4H3 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L4H3 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L4H3 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L4H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L4H3 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L4H3 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L4H3 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L4H3 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L4H3 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L4H3 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L4H3 Crew Van (7C0)]]<br/>'''Transit L4H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L4H3 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L4H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L4H3 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L4H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L4H3 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L4H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L4H3 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L4H3 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L4H3 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L4H3 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L4H3 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L4H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L4H3 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L4H3 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L4H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L4H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L4H3 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L4H3 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L4H3 Passenger Van (7C0)]]<br/>'''Transit Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Opel Movano|Opel Movano B Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (VS30)]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (XDD)]]<br> [[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT Cargo Van]]<br />[[Renault Master|2014–2019 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter Dual Rear Wheel High-Roof Cargo Van (7C0)]]<br/>'''Transit Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Opel Movano|Opel Movano B Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (VS30)]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (XDD)]]<br> [[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT Crew Van]]<br />[[Renault Master|2014–2019 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van (7C0)]]<br/>'''Transit Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Opel Movano|Opel Movano B Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[ГАЗель-NEXT|ГАЗель-NEXT Minibus]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (VS30)]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (XDD)]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter Dual Rear Wheel High-Roof Passenger Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H1 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H1 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H1 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H1 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H1 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H1 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H1 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H1 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H1 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H1 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H1 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H1 Cargo Van (7C0)]] <br/> '''Transit L3H2 Cargo Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H2 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H2 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H2 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H2 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H2 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H2 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H2 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H2 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H2 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H2 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H2 Cargo Van (7C0)]] <br/> '''Transit L3H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H3 Cargo Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H3 Cargo Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Cargo Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H3 Cargo Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H3 Cargo Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H3 Cargo Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Cargo Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Cargo Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Cargo Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H3 Cargo Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Cargo Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Cargo Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H3 Cargo Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Cargo Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H3 Cargo Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H3 Cargo Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Cargo Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H3 Cargo Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Cargo Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H3 Cargo Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H3 Cargo Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H1 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H1 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H1 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H1 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H1 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H1 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H1 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H1 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H1 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H1 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H1 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H1 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H1 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H1 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H2 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H2 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H2 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H2 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H2 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H2 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H2 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H2 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H2 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H2 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H2 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H2 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H2 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H2 Crew Van (7C0)]] <br/> '''Transit L3H3 Crew Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H3 Crew Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H3 Crew Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Crew Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H3 Crew Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H3 Crew Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H3 Crew Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Crew Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Crew Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Crew Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H3 Crew Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Crew Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Crew Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H3 Crew Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Crew Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H3 Crew Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H3 Crew Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Crew Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H3 Crew Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H3 Crew Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Crew Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H3 Crew Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H3 Crew Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H1 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H1 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H1 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H1 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H1 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H1 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H1 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H1 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H1 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H1 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H1 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H1 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H1 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H1 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H1 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H1 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H1 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H1 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H1 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H1 Passenger Van (7C0)]]<br/> '''Transit L3H2 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H2 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H2 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H2 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H2 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H2 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H2 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H2 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H2 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H2 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H2 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H2 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H2 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H2 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H2 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H2 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H2 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H2 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H2 Passenger Van (7C0)]] <br/> '''Transit L3H3 Passenger Van (2014-present):'''<br/>[[Chevrolet Express|Chevrolet Express L3H3 Passenger Van (2014-present)]]<br/>[[Citroën Jumper|2015-2023 Citroën Jumper L3H3 Passenger Van]]/[[Citroën Jumper|Citroën Jumper L3H3 Passenger Van (2024-present)]]<br/>[[Ram ProMaster|2013-2018 Ram ProMaster L3H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|2019-2023 Ram ProMaster L3H3 Passenger Van]]/[[Ram ProMaster|Ram ProMaster L3H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Fiat Ducato|2015-2023 Fiat Ducato L3H3 Passenger Van]]/[[Fiat Ducato|Fiat Ducato L3H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Opel Movano|Opel Movano B L3H3 Passenger Van]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Passenger Van (2021–2023)]]/[[Opel Movano|Opel Movano L3H3 Passenger Van (2024-present)]] <br /> [[Iveco Daily|Iveco Daily L3H3 Passenger Van (2014-present)]]<br />[[MAN TGE|MAN TGE L3H3 Passenger Van]]<br/> [[Mercedes-Benz Sprinter|2013–2018 Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Passenger Van]]/[[Mercedes-Benz Sprinter|Mercedes-Benz Sprinter L3H3 Passenger Van (VS30)]]<br />[[Peugeot Boxer|2015-2023 Peugeot Boxer L3H3 Passenger Van]]/[[Peugeot Boxer|Peugeot Boxer L3H3 Passenger Van (2024-present)]]<br>[[Hyundai H350|Hyundai H350 L3H3 Passenger Van]]<br/>[[Nissan NV400|Nissan NV400 L3H3 Passenger Van]]/[[Nissan Interstar|Nissan Interstar L3H3 Passenger Van (XDD)]]<br>[[Renault Master|2014–2019 Renault Master L3H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|2019–2024 Renault Master L3H3 Passenger Van]]/[[Renault Master|Renault Master L3H3 Passenger Van (XDD)]]<br/>[[Toyota ProAce Max|Toyota ProAce Max L3H3 Passenger Van]]<br /> [[Volkswagen Crafter|Volkswagen Crafter L3H3 Passenger Van (7C0)]] |commons = }} Вялікі Ford Transit (2014-цяперашні час) адносіцца да паўнапамернага камерцыйнага фургона, які прыйшоў на замену Transit (2006-2014). Даступны ў розных памерах (кароткая, доўгая, падоўжаная колавая база) і вышыні даху (сярэдняя, ​​высокая) з вялікай колькасцю грузавой прасторы для бізнес-канфігурацый або пасажырскіх перавозак, прапаноўваючы ўніверсальнасць, сучасныя функцыі і такія опцыі, як поўны прывад, у адрозненне ад меншага Transit Connect. Ён вядомы сваёй надзейнай практычнасцю і адаптыўнасцю, ад простых перавозак грузаў да спецыялізаваных мабільных майстэрняў або вялікіх пасажырскіх аўтобусаў (да 15 месцаў), а таксама розныя тыпы кузава: L1H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Panel Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L1H1 Panel Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L1H1 Panel Van (2006-2014)]]), L1H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L1H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L1H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L1H1 Minibus (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L1H1 Minibus (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L1H1 Minibus (2006-2014)]]), L2H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Panel Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L2H1 Panel Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L2H1 Panel Van (2006-2014)]]), L2H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L2H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L2H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L2H1 Minibus (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L2H1 Minibus (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L2H1 Minibus (2006-2014)]]), L3H1 Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot Van]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W panel van]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Cargo Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Panel Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L3H1 Panel Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L3H1 Panel Van (2006-2014)]]), L3H1 Passenger Van (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames Estate Car (E83W)]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 15cwt Minibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit L3H1 Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit L3H1 Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit L3H1 Minibus (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit L3H1 Minibus (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit L3H1 Minibus (2006-2014)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel chassis truck (2006-2014)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel chassis truck (2006-2014)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 85-A Panel Delivery (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model AA 210-A Panel Delivery (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Long Wheelbase Dual Rear Wheel Panel Delivery]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford 1-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck (1938-1939)]], [[Ford V3000S|1940-1947 Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Panel Truck]], [[Hanomag L 28|Hanomag L 28 Panel Van]], [[Borgward B 611|Borgward B 1500 F Panel Van (BO611)]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Panel Van]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Panel Van (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Cargo Van (2006-2014)]]), Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 330-B Tour Bus (1930-1931)]], [[ГАЗ-03-30|1932-1938 ГАЗ-03-30]], [[ГАЗ-03-30|1938-1948 ГАЗ-03-30]], [[ГЗА-651]], [[РАФ-251]], [[Borgward B 611|Borgward B 611 Omnibus]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit Mk1 LWB Minibus (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit Extended-Length Dual Rear Wheel Passenger Van (2006-2014)]]), 2-Door Single Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C-Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model 48|1935 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|1936 Ford V8 30 hp 2-door single cab pickup truck (60)]], [[Ford Model 48|Ford V8 22 hp 2-door single cab pickup truck (62)]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab pickup truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door single cab pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit 2-door single cab single rear wheel pickup truck (2006-2014)]]), 2-Door Single Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Dropside Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab Pickup Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Regular Cab Pickup Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door single cab dual rear wheel pickup truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1971-1977)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1978—1983)]], [[Ford Transit#1978—1985|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1984—1985)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1986-1992)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1992-1994)]], [[Ford Transit#Другое пакаленне (1986)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (1994-2000)]], [[Ford Transit#Трэцяе пакаленне (2000)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (2000-2006)]], і [[Ford Transit#Падцяжка твару (2006)|Ford Transit 2-door single cab dual rear wheel pickup truck (2006-2014)]]), 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. ===Паўночная Амэрыка=== Ford Transit у Паўночнай Амэрыцы (2014-цяперашні час) — гэта універсальная лінейка камерцыйных фургонаў, якая замяніла серыю E. Прапануецца ў паўнапамерных (Transit) і кампактных (Transit Connect) мадэлях для перавозкі грузаў і пасажыраў. Мае розныя варыянты вышыні даху, даўжыні і сілавых агрэгатаў (EcoBoost, дызель, бензінавы V6) для задавальнення розных патрэб бізнесу. Ford Transit стаў хітом продажаў дзякуючы сваёй адаптыўнасці і прасторнасці, а таксама розныя тыпы кузава: Single Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Fordson E88W|Fordson V8 E88W 25cwt Chassis Truck (61)]], [[Fordson Thames E83W|1952-1956 Thames E83W 2-door single cab chassis truck]], [[Fordson Thames 400E|Ford Thames 400E 2-door chassis cab]], [[Ford E-Series#Другое пакаленьне|Ford Econoline E-300 Single Rear Wheel 2-Door Chassis Cab (1968-1970)]], [[Ford E-Series#Другое пакаленьне|Ford Econoline E-300 Single Rear Wheel 2-Door Chassis Cab (1971-1974)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1975-1978)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1979-1982)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1983-1991)]], [[Ford E-Series#1992–1996|1992–1996 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], [[Ford E-Series#1997–2002|1997–2002 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], [[Ford E-Series#2003–2007|2003–2007 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], і [[Ford E-Series#2008-2014|2008–2014 Ford Econoline Single Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]), Dual Rear Wheel 2-Door Cutaway Van Chassis (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cutaway Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cutaway Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Enclosed Cutaway Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1938-1939)]], [[Ford V-3000S|Ford V-3000S 2-Door Enclosed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Ford Ruhr|Ford Ruhr 2-Door Enclosed Cutaway Cab Chassis Truck]], [[Ford FK#Першае пакаленне (1951-1954)|Ford FK 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck (1951-1954)]], [[Ford FK#Другое пакаленне (1955-1961)|Ford FK 3500 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck (1955-1961)]], [[Thames Trader|1962-1965 Thames Trader NC 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck (1965-1970)]], [[Ford Transit#Першае пакаленне (1965)|Ford Transit 2-door cutaway cab dual rear wheel chassis truck (1971-1974)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1975-1978)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1979-1982)]], [[Ford E-Series#Трэцяе пакаленьне|Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis (1983-1991)]], [[Ford E-Series#1992–1996|1992–1996 Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], [[Ford E-Series#1997–2002|1997–2002 Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], [[Ford E-Series#2003–2007|2003–2007 Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]], і [[Ford E-Series#2008-2013|2008–2013 Ford E-350 Dual Rear Wheel Cutaway Van Chassis]]), L1H1 Cargo Van, L1H1 Passenger Van, L1H2 Cargo Van, L1H2 Passenger Van, L1H3 Cargo Van, L1H3 Passenger Van, L2H2 Cargo Van, L2H2 Passenger Van, L2H3 Cargo Van, L2H3 Passenger Van, L3H2 Cargo Van, L3H2 Passenger Van, High Roof Dual Rear Wheel Cargo Van, High Roof Dual Rear Wheel Passenger Van, L3H3 Cargo Van, L3H3 Passenger Van, L4H2 Cargo Van, L4H2 Passenger Van, L4H3 Cargo Van, L4H3 Passenger Van, і Crew Van. == Спасылкі == {{commonscat-inline|Ford Transit}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford|Transit]] oym21fbukby1sr7wyjm41s2zpn8ukxr 1949 Ford 0 300374 2678297 2667305 2026-07-09T00:06:34Z ~2026-38730-53 98799 2678297 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «1949 Ford» | выява = [[Файл:1949 Ford (10753863304).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford Motor Company]]» | гады = 1949-1951 | падобныя = '''Tudor Sedan (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion 2-door sedan]] <br/> [[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 2-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker 2-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet 2-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 2-door sedan]]<br/>'''Tudor Sedan (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 2-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion 2-door sedan]] <br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker 2-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet 2-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 2-door sedan]]<br/>'''Tudor Sedan (1951)''':<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion 2-door sedan]] <br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 2-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker 2-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet 2-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 2-door sedan]]<br/>'''Fordor Sedan (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 4-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker 4-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion 4-door sedan]] <br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet 4-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 4-door sedan]]<br/>'''Fordor Sedan (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 4-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion 4-door sedan]] <br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker 4-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet 4-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 4-door sedan]]<br/>'''Fordor Sedan (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 4-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker 4-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion 4-door sedan]] <br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet 4-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 4-door sedan]]<br/>'''Station Wagon (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Station Wagon]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Station Wagon]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Station Wagon]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Station Wagon]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Station Wagon]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion Station Wagon]] <br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Station Wagon]]<br/>'''Station Wagon (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Station Wagon]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Station Wagon]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Station Wagon]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Station Wagon]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion Station Wagon]] <br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Station Wagon]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Station Wagon]]<br/>'''Station Wagon (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Station Wagon]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Station Wagon]] <br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Station Wagon]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Station Wagon]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Station Wagon]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Station Wagon]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Station Wagon]]<br/>'''Club Coupé (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion Club Coupé]] <br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Club Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Club Coupé]]<br/>'''Club Coupé (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion Club Coupé]] <br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Club Coupé]]<br/>'''Club Coupé (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Club Coupé]] <br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Club Coupé]]<br/>'''Business Coupé (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Business Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Business Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Business Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Business Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Business Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Business Coupé]]<br/>'''Business Coupé (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Business Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Business Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Business Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Business Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Business Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Business Coupé]]<br/>'''Business Coupé (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Business Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Business Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Business Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Business Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Business Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Business Coupé]]<br/>'''Convertible Club Coupé (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Convertible Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Convertible Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Convertible Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] <br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Convertible Club Coupé]]<br/>'''Convertible Club Coupé (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Convertible Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Convertible Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Convertible Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] <br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Convertible Club Coupé]]<br/>'''Convertible Club Coupé (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Convertible Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] <br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Convertible Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Convertible Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Convertible Club Coupé]]<br/>[[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] |наступнік=[[1952 Ford]]|папярэднік=[[1941 Ford]]}} '''1949 Ford''' — гэта лінейка аўтамабіляў, якая выраблялася кампаніяй [[Ford]] з 1949 па 1951 мадэльныя гады. Наступнік перадваеннага [[1941 Ford]], гэтая мадэльная лінейка была першай поўнаразмернай Ford, распрацаванай пасля Другой сусветнай вайны, стаўшы першай лінейкай Ford, выпушчанай пасля смерці Эдсела Форда і Генры Форда. З 1946 па 1948 гады кожны з трох вялікіх амерыканскіх аўтавытворцаў канцэнтраваўся на аднаўленні вытворчасці аўтамабіляў, прапаноўваючы абноўленыя версіі сваіх мадэляў 1941–1942 гадоў. Выпушчаны ў чэрвені 1948 года, Ford 1949 стаў першай буйной «пасьляваеннай» амерыканскай лінейкай аўтамабіляў, апярэдзіўшы [[Chevrolet]] на шэсць месяцаў і [[Plymouth]] на дзевяць. У адказ на ягоны дызайн лінейку мадэляў называлі «Shoebox Ford», адзначаючы яе «понтонны» дызайн з плоскімі бакамі. Хоць дызайнерская тэма выкарыстоўвалася з канца 1920-х гадоў для аэрадынамічнага аблягчэння аўтамабіляў, Ford 1949 адзначыў яе найшырэйшае выкарыстанне, цалкам адмяніўшы хадовыя дошкі і інтэгруючы пераднія і заднія крыла ў адзіны, сплаўны корпус. ==1949== Форд 1949 года быў упершыню прадстаўлены на гала-меропррыемства ў гатэлі Waldorf-Astoria у Нью-Ёрку ў чэрвені 1948 года, з каруселлю новых мадэляў, дапоўненых кручанай дэманстрацыяй новага шасі; новая інтэграваная сталевая канструкцыя рэкламуецца як «каркас бяспекі». Хаця дрэва зноў выкарыстоўвалася для знешніх панэляў корпуса, станцыя «woody» прыняла сталёвую ўнутраную канструкцыю корпуса. Для павышэння трываласці корпуса фрэйм кабрыялета атрымаў умацаванне «X member», У мадэлі Ford 1949 года было некалькі розных стыляў кузова, уключаючы Tudor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Franklin Automobile Company|1921 Franklin Series 9-B 2-Door Touring Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]] [[Essex Motor Company|1922 Essex 2-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Tudor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback 2-door sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Humpback 2-door sedan]], і [[Packard One-Twenty#1939–1942|1939–1942 Packard One-Twenty 2-door Touring Sedan]]), Fordor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], і [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]]), Club Coupe (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]]), Business Coupe (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Oldsmobile|1903 Oldsmobile Coupe “Doctor’s Car”]], [[Ford Model T|Ford Model T Enclosed Coupé (1908–1912)]], [[Ford Model T|1917–1922 Ford Model T Enclosed Coupe]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 45-A Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 45-B Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Coupe]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Standard Business Coupe]], [[Ford 1941#1946|1946 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Standard Business Coupe]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Standard Business Coupe]]), Convertible (пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[Stutz Motor Car Company|1932 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Stutz Motor Car Company|1933 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Packard|1934 Packard 1108 Twelve Convertible Victoria by Dietrich]], [[Lincoln|1935 Lincoln Model K Convertible Victoria by Brunn]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Club Cabriolet]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Super Deluxe Club Convertible]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Super Deluxe Club Convertible]]), і Station Wagon (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]]). ==1950== У 1950 годзе Ford перанёс невялікія змены, галоўным чынам у знешнім выглядзе. У рамках змены эмблемы літары "FORD" былі заменены на новую гербавую эмблему; у розных формах Ford выкарыстоўваў гербовую эмблему на сваёй поўнаразмернай лінейцы на працягу наступных чатырох дзесяцігоддзяў. Наменклатура камплектацый была перагледжана: Standard і Custom сталі адпаведна Deluxe і Custom Deluxe. Deluxe Business Coupe была самай даступнай мадэллю Ford. У адказ на негатыўныя водгукі спажыўцоў механізм замка дзвярэй быў мадэрнізаваны з некалькімі ўзмоцненымі мерамі бяспекі, У мадэлі Ford 1950 года было некалькі розных стыляў кузова, уключаючы Tudor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Franklin Automobile Company|1921 Franklin Series 9-B 2-Door Touring Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]] [[Essex Motor Company|1922 Essex 2-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Tudor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback 2-door sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Humpback 2-door sedan]], [[Packard One-Twenty#1939–1942|1939–1942 Packard One-Twenty 2-door Touring Sedan]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford 2-door sedan]]), Fordor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48|1935 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48|1936 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1937 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford 4-Door Sedan]]), Club Coupe (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford|1948 Ford Club Coupé]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Coupé]]), Business Coupe (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Oldsmobile|1903 Oldsmobile Coupe “Doctor’s Car”]], [[Ford Model T|Ford Model T Enclosed Coupé (1908–1912)]], [[Ford Model T|1917–1922 Ford Model T Enclosed Coupe]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 45-A Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 45-B Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Coupe]], [[Ford 1932|1934 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1935 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1936 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1937 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1939 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1940 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1941 Ford|1941 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1942 Ford Standard Business Coupe]], [[Ford 1941|1946 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1947 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1948 Ford Standard Business Coupe]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Business Coupe]]), Convertible (пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[Stutz Motor Car Company|1932 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Stutz Motor Car Company|1933 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Packard|1934 Packard 1108 Twelve Convertible Victoria by Dietrich]], [[Lincoln|1935 Lincoln Model K Convertible Victoria by Brunn]], [[Ford Model 48|1936 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1937 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1938 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1939 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1940 Ford Club Cabriolet]], [[1941 Ford|1941 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1942 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1946 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1947 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1948 Ford Super Deluxe Club Convertible]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Convertible]]), і Station Wagon (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Station Wagon]]). Для канкурэнцыі з Chevrolet Bel Air hardtop Ford прадставіў Ford Crestliner "sport sedan". Гэта была першая самастойная амерыканская марка Ford, Crestliner з’яўляўся прэміяльнай версіяй Tudor, абсталяванай двухколернай афарбоўкай і вініловым дахам. Двухдверны станцыйны вэн Ford быў перайменаваны ў Ford Country Squire; у рамках функцыянальнай мадэрнізацыі станцыйны вэн атрымаў заднія сядзенні, якія складаюцца ў роўную паверхню. ==1951== Для 1951 года Ford перайшоў праз некалькі змен, якія адрозніваліся звонку ўводзінамі жалюзі «двойная куля». Назва Victoria (апошні раз выкарыстоўвалася ў 1934 годзе) вярнулася для двухдвернага хардтопа, даючы Ford канкурэнта супраць Chevrolet Bel Air і Plymouth Belvedere; Tudor-версія Crestliner таксама вярнулася. Прадавалася на амаль 10% лепш за Bel Air, і Ford Victoria стала паспяховай на рынку, уключаючы Tudor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Franklin Automobile Company|1921 Franklin Series 9-B 2-Door Touring Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]] [[Essex Motor Company|1922 Essex 2-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Tudor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback 2-door sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Humpback 2-door sedan]], [[Packard One-Twenty#1939–1942|1939–1942 Packard One-Twenty 2-door Touring Sedan]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford 2-door sedan]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford 2-door sedan]]), Fordor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48|1935 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48|1936 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1937 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford 4-door sedan]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford 4-door sedan]]), Club Coupe (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Coupé]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Club Coupé]]), Business Coupe (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Oldsmobile|1903 Oldsmobile Coupe “Doctor’s Car”]], [[Ford Model T|Ford Model T Enclosed Coupé (1908–1912)]], [[Ford Model T|1917–1922 Ford Model T Enclosed Coupe]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 45-A Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 45-B Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Coupe]], [[Ford 1932|1934 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1935 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1936 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1937 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1939 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1940 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1941 Ford|1941 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1942 Ford Standard Business Coupe]], [[Ford 1941|1946 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1947 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1948 Ford Standard Business Coupe]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Business Coupe]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Business Coupe]]), Convertible (пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[Stutz Motor Car Company|1932 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Stutz Motor Car Company|1933 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Packard|1934 Packard 1108 Twelve Convertible Victoria by Dietrich]], [[Lincoln|1935 Lincoln Model K Convertible Victoria by Brunn]], [[Ford Model 48|1936 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1937 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1938 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1939 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1940 Ford Club Cabriolet]], [[1941 Ford|1941 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1942 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1946 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1947 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1948 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Convertible]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Convertible Club Coupé]]), і Station Wagon (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Station Wagon]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Station Wagon]]). Разам з Victoria, Crestliner і Country Squire, лінейка седанаў Ford перажыла нязначныя змены ў аздабленні, пры гэтым Custom Deluxe стаў Custom. У лістападзе 1950 года была прадстаўлена як опцыя трохступеністая аўтаматычная трансмісія Ford-O-Matic, якая стала першай аўтаматычнай скрынкай перадач, прапанаванай у аўтамабілях Ford. У рамках функцыянальнага абнаўлення Ford замяніў кнопку запуску на запушчэнне з ключом. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford]] a9bhrobjzs6aj3pv3jvmt6h4dn3mmfu 2678299 2678297 2026-07-09T00:08:21Z ~2026-38730-53 98799 /* 1951 */ 2678299 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «1949 Ford» | выява = [[Файл:1949 Ford (10753863304).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford Motor Company]]» | гады = 1949-1951 | падобныя = '''Tudor Sedan (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion 2-door sedan]] <br/> [[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 2-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker 2-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet 2-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 2-door sedan]]<br/>'''Tudor Sedan (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 2-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion 2-door sedan]] <br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker 2-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet 2-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 2-door sedan]]<br/>'''Tudor Sedan (1951)''':<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion 2-door sedan]] <br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 2-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker 2-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet 2-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 2-door sedan]]<br/>'''Fordor Sedan (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 4-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker 4-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion 4-door sedan]] <br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet 4-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 4-door sedan]]<br/>'''Fordor Sedan (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 4-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion 4-door sedan]] <br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker 4-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet 4-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 4-door sedan]]<br/>'''Fordor Sedan (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 4-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker 4-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion 4-door sedan]] <br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet 4-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 4-door sedan]]<br/>'''Station Wagon (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Station Wagon]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Station Wagon]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Station Wagon]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Station Wagon]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Station Wagon]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion Station Wagon]] <br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Station Wagon]]<br/>'''Station Wagon (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Station Wagon]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Station Wagon]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Station Wagon]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Station Wagon]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion Station Wagon]] <br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Station Wagon]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Station Wagon]]<br/>'''Station Wagon (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Station Wagon]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Station Wagon]] <br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Station Wagon]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Station Wagon]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Station Wagon]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Station Wagon]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Station Wagon]]<br/>'''Club Coupé (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion Club Coupé]] <br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Club Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Club Coupé]]<br/>'''Club Coupé (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion Club Coupé]] <br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Club Coupé]]<br/>'''Club Coupé (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Club Coupé]] <br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Club Coupé]]<br/>'''Business Coupé (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Business Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Business Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Business Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Business Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Business Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Business Coupé]]<br/>'''Business Coupé (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Business Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Business Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Business Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Business Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Business Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Business Coupé]]<br/>'''Business Coupé (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Business Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Business Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Business Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Business Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Business Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Business Coupé]]<br/>'''Convertible Club Coupé (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Convertible Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Convertible Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Convertible Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] <br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Convertible Club Coupé]]<br/>'''Convertible Club Coupé (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Convertible Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Convertible Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Convertible Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] <br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Convertible Club Coupé]]<br/>'''Convertible Club Coupé (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Convertible Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] <br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Convertible Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Convertible Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Convertible Club Coupé]]<br/>[[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] |наступнік=[[1952 Ford]]|папярэднік=[[1941 Ford]]}} '''1949 Ford''' — гэта лінейка аўтамабіляў, якая выраблялася кампаніяй [[Ford]] з 1949 па 1951 мадэльныя гады. Наступнік перадваеннага [[1941 Ford]], гэтая мадэльная лінейка была першай поўнаразмернай Ford, распрацаванай пасля Другой сусветнай вайны, стаўшы першай лінейкай Ford, выпушчанай пасля смерці Эдсела Форда і Генры Форда. З 1946 па 1948 гады кожны з трох вялікіх амерыканскіх аўтавытворцаў канцэнтраваўся на аднаўленні вытворчасці аўтамабіляў, прапаноўваючы абноўленыя версіі сваіх мадэляў 1941–1942 гадоў. Выпушчаны ў чэрвені 1948 года, Ford 1949 стаў першай буйной «пасьляваеннай» амерыканскай лінейкай аўтамабіляў, апярэдзіўшы [[Chevrolet]] на шэсць месяцаў і [[Plymouth]] на дзевяць. У адказ на ягоны дызайн лінейку мадэляў называлі «Shoebox Ford», адзначаючы яе «понтонны» дызайн з плоскімі бакамі. Хоць дызайнерская тэма выкарыстоўвалася з канца 1920-х гадоў для аэрадынамічнага аблягчэння аўтамабіляў, Ford 1949 адзначыў яе найшырэйшае выкарыстанне, цалкам адмяніўшы хадовыя дошкі і інтэгруючы пераднія і заднія крыла ў адзіны, сплаўны корпус. ==1949== Форд 1949 года быў упершыню прадстаўлены на гала-меропррыемства ў гатэлі Waldorf-Astoria у Нью-Ёрку ў чэрвені 1948 года, з каруселлю новых мадэляў, дапоўненых кручанай дэманстрацыяй новага шасі; новая інтэграваная сталевая канструкцыя рэкламуецца як «каркас бяспекі». Хаця дрэва зноў выкарыстоўвалася для знешніх панэляў корпуса, станцыя «woody» прыняла сталёвую ўнутраную канструкцыю корпуса. Для павышэння трываласці корпуса фрэйм кабрыялета атрымаў умацаванне «X member», У мадэлі Ford 1949 года было некалькі розных стыляў кузова, уключаючы Tudor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Franklin Automobile Company|1921 Franklin Series 9-B 2-Door Touring Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]] [[Essex Motor Company|1922 Essex 2-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Tudor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback 2-door sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Humpback 2-door sedan]], і [[Packard One-Twenty#1939–1942|1939–1942 Packard One-Twenty 2-door Touring Sedan]]), Fordor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], і [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]]), Club Coupe (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]]), Business Coupe (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Oldsmobile|1903 Oldsmobile Coupe “Doctor’s Car”]], [[Ford Model T|Ford Model T Enclosed Coupé (1908–1912)]], [[Ford Model T|1917–1922 Ford Model T Enclosed Coupe]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 45-A Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 45-B Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Coupe]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Standard Business Coupe]], [[Ford 1941#1946|1946 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Standard Business Coupe]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Standard Business Coupe]]), Convertible (пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[Stutz Motor Car Company|1932 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Stutz Motor Car Company|1933 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Packard|1934 Packard 1108 Twelve Convertible Victoria by Dietrich]], [[Lincoln|1935 Lincoln Model K Convertible Victoria by Brunn]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Club Cabriolet]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Super Deluxe Club Convertible]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Super Deluxe Club Convertible]]), і Station Wagon (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]]). ==1950== У 1950 годзе Ford перанёс невялікія змены, галоўным чынам у знешнім выглядзе. У рамках змены эмблемы літары "FORD" былі заменены на новую гербавую эмблему; у розных формах Ford выкарыстоўваў гербовую эмблему на сваёй поўнаразмернай лінейцы на працягу наступных чатырох дзесяцігоддзяў. Наменклатура камплектацый была перагледжана: Standard і Custom сталі адпаведна Deluxe і Custom Deluxe. Deluxe Business Coupe была самай даступнай мадэллю Ford. У адказ на негатыўныя водгукі спажыўцоў механізм замка дзвярэй быў мадэрнізаваны з некалькімі ўзмоцненымі мерамі бяспекі, У мадэлі Ford 1950 года было некалькі розных стыляў кузова, уключаючы Tudor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Franklin Automobile Company|1921 Franklin Series 9-B 2-Door Touring Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]] [[Essex Motor Company|1922 Essex 2-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Tudor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback 2-door sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Humpback 2-door sedan]], [[Packard One-Twenty#1939–1942|1939–1942 Packard One-Twenty 2-door Touring Sedan]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford 2-door sedan]]), Fordor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48|1935 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48|1936 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1937 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford 4-Door Sedan]]), Club Coupe (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford|1948 Ford Club Coupé]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Coupé]]), Business Coupe (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Oldsmobile|1903 Oldsmobile Coupe “Doctor’s Car”]], [[Ford Model T|Ford Model T Enclosed Coupé (1908–1912)]], [[Ford Model T|1917–1922 Ford Model T Enclosed Coupe]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 45-A Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 45-B Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Coupe]], [[Ford 1932|1934 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1935 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1936 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1937 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1939 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1940 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1941 Ford|1941 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1942 Ford Standard Business Coupe]], [[Ford 1941|1946 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1947 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1948 Ford Standard Business Coupe]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Business Coupe]]), Convertible (пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[Stutz Motor Car Company|1932 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Stutz Motor Car Company|1933 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Packard|1934 Packard 1108 Twelve Convertible Victoria by Dietrich]], [[Lincoln|1935 Lincoln Model K Convertible Victoria by Brunn]], [[Ford Model 48|1936 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1937 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1938 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1939 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1940 Ford Club Cabriolet]], [[1941 Ford|1941 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1942 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1946 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1947 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1948 Ford Super Deluxe Club Convertible]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Convertible]]), і Station Wagon (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Station Wagon]]). Для канкурэнцыі з Chevrolet Bel Air hardtop Ford прадставіў Ford Crestliner "sport sedan". Гэта была першая самастойная амерыканская марка Ford, Crestliner з’яўляўся прэміяльнай версіяй Tudor, абсталяванай двухколернай афарбоўкай і вініловым дахам. Двухдверны станцыйны вэн Ford быў перайменаваны ў Ford Country Squire; у рамках функцыянальнай мадэрнізацыі станцыйны вэн атрымаў заднія сядзенні, якія складаюцца ў роўную паверхню. ==1951== Для 1951 года Ford перайшоў праз некалькі змен, якія адрозніваліся звонку ўводзінамі жалюзі «двойная куля». Назва Victoria (апошні раз выкарыстоўвалася ў 1934 годзе) вярнулася для двухдвернага хардтопа, даючы Ford канкурэнта супраць Chevrolet Bel Air і Plymouth Belvedere; Tudor-версія Crestliner таксама вярнулася. Прадавалася на амаль 10% лепш за Bel Air, і Ford Victoria стала паспяховай на рынку, уключаючы Tudor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Franklin Automobile Company|1921 Franklin Series 9-B 2-Door Touring Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]] [[Essex Motor Company|1922 Essex 2-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Tudor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback 2-door sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Humpback 2-door sedan]], [[Packard One-Twenty#1939–1942|1939–1942 Packard One-Twenty 2-door Touring Sedan]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford 2-door sedan]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford 2-door sedan]]), Fordor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48|1935 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48|1936 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1937 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford 4-door sedan]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford 4-door sedan]]), Club Coupe (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Coupé]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Club Coupé]]), Business Coupe (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Oldsmobile|1903 Oldsmobile Coupe “Doctor’s Car”]], [[Ford Model T|Ford Model T Enclosed Coupé (1908–1912)]], [[Ford Model T|1917–1922 Ford Model T Enclosed Coupe]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 45-A Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 45-B Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Coupe]], [[Ford 1932|1934 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1935 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1936 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1937 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1939 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1940 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1941 Ford|1941 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1942 Ford Standard Business Coupe]], [[Ford 1941|1946 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1947 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1948 Ford Standard Business Coupe]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Business Coupe]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Business Coupe]]), Convertible (пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[Stutz Motor Car Company|1932 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Stutz Motor Car Company|1933 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Packard|1934 Packard 1108 Twelve Convertible Victoria by Dietrich]], [[Lincoln|1935 Lincoln Model K Convertible Victoria by Brunn]], [[Ford Model 48|1936 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1937 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1938 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1939 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1940 Ford Club Cabriolet]], [[1941 Ford|1941 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1942 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1946 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1947 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1948 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Convertible]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Convertible Club Coupé]]), і Station Wagon (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Station Wagon]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Station Wagon]]). Разам з Victoria, Crestliner і Country Squire, лінейка седанаў Ford перажыла нязначныя змены ў аздабленні, пры гэтым Custom Deluxe стаў Custom. У лістападзе 1950 года была прадстаўлена як опцыя трохступеністая аўтаматычная трансмісія Ford-O-Matic, якая стала першай аўтаматычнай скрынкай перадач, прапанаванай у аўтамабілях Ford. У рамках функцыянальнага абнаўлення Ford замяніў кнопку запуску на запушчэнне з ключом. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford]] 3nqtcpyk77sxkb3w6v3ya66jm8z12pq 2678300 2678299 2026-07-09T00:08:43Z ~2026-38730-53 98799 2678300 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «1949 Ford» | выява = [[Файл:1949 Ford (10753863304).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford Motor Company]]» | гады = 1949-1951 | падобныя = '''Tudor Sedan (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion 2-door sedan]] <br/> [[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 2-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker 2-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet 2-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 2-door sedan]]<br/>'''Tudor Sedan (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 2-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion 2-door sedan]] <br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker 2-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet 2-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 2-door sedan]]<br/>'''Tudor Sedan (1951)''':<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion 2-door sedan]] <br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 2-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker 2-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet 2-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 2-door sedan]]<br/>'''Fordor Sedan (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 4-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker 4-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion 4-door sedan]] <br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet 4-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 4-door sedan]]<br/>'''Fordor Sedan (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 4-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion 4-door sedan]] <br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker 4-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet 4-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 4-door sedan]]<br/>'''Fordor Sedan (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 4-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker 4-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion 4-door sedan]] <br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet 4-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 4-door sedan]]<br/>'''Station Wagon (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Station Wagon]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Station Wagon]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Station Wagon]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Station Wagon]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Station Wagon]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion Station Wagon]] <br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Station Wagon]]<br/>'''Station Wagon (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Station Wagon]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Station Wagon]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Station Wagon]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Station Wagon]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion Station Wagon]] <br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Station Wagon]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Station Wagon]]<br/>'''Station Wagon (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Station Wagon]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Station Wagon]] <br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Station Wagon]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Station Wagon]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Station Wagon]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Station Wagon]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Station Wagon]]<br/>'''Club Coupé (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion Club Coupé]] <br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Club Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Club Coupé]]<br/>'''Club Coupé (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion Club Coupé]] <br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Club Coupé]]<br/>'''Club Coupé (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Club Coupé]] <br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Club Coupé]]<br/>'''Business Coupé (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Business Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Business Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Business Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Business Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Business Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Business Coupé]]<br/>'''Business Coupé (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Business Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Business Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Business Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Business Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Business Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Business Coupé]]<br/>'''Business Coupé (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Business Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Business Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Business Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Business Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Business Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Business Coupé]]<br/>'''Convertible Club Coupé (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Convertible Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Convertible Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Convertible Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] <br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Convertible Club Coupé]]<br/>'''Convertible Club Coupé (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Convertible Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Convertible Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Convertible Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] <br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Convertible Club Coupé]]<br/>'''Convertible Club Coupé (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Convertible Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] <br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Convertible Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Convertible Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Convertible Club Coupé]]<br/>[[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] |наступнік=[[1952 Ford]]|папярэднік=[[1941 Ford]]}} '''1949 Ford''' — гэта лінейка аўтамабіляў, якая выраблялася кампаніяй [[Ford]] з 1949 па 1951 мадэльныя гады. Наступнік перадваеннага [[1941 Ford]], гэтая мадэльная лінейка была першай поўнаразмернай Ford, распрацаванай пасля Другой сусветнай вайны, стаўшы першай лінейкай Ford, выпушчанай пасля смерці Эдсела Форда і Генры Форда. З 1946 па 1948 гады кожны з трох вялікіх амерыканскіх аўтавытворцаў канцэнтраваўся на аднаўленні вытворчасці аўтамабіляў, прапаноўваючы абноўленыя версіі сваіх мадэляў 1941–1942 гадоў. Выпушчаны ў чэрвені 1948 года, Ford 1949 стаў першай буйной «пасьляваеннай» амерыканскай лінейкай аўтамабіляў, апярэдзіўшы [[Chevrolet]] на шэсць месяцаў і [[Plymouth]] на дзевяць. У адказ на ягоны дызайн лінейку мадэляў называлі «Shoebox Ford», адзначаючы яе «понтонны» дызайн з плоскімі бакамі. Хоць дызайнерская тэма выкарыстоўвалася з канца 1920-х гадоў для аэрадынамічнага аблягчэння аўтамабіляў, Ford 1949 адзначыў яе найшырэйшае выкарыстанне, цалкам адмяніўшы хадовыя дошкі і інтэгруючы пераднія і заднія крыла ў адзіны, сплаўны корпус. ==1949== Форд 1949 года быў упершыню прадстаўлены на гала-меропррыемства ў гатэлі Waldorf-Astoria у Нью-Ёрку ў чэрвені 1948 года, з каруселлю новых мадэляў, дапоўненых кручанай дэманстрацыяй новага шасі; новая інтэграваная сталевая канструкцыя рэкламуецца як «каркас бяспекі». Хаця дрэва зноў выкарыстоўвалася для знешніх панэляў корпуса, станцыя «woody» прыняла сталёвую ўнутраную канструкцыю корпуса. Для павышэння трываласці корпуса фрэйм кабрыялета атрымаў умацаванне «X member», У мадэлі Ford 1949 года было некалькі розных стыляў кузова, уключаючы Tudor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Franklin Automobile Company|1921 Franklin Series 9-B 2-Door Touring Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]] [[Essex Motor Company|1922 Essex 2-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Tudor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback 2-door sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Humpback 2-door sedan]], і [[Packard One-Twenty#1939–1942|1939–1942 Packard One-Twenty 2-door Touring Sedan]]), Fordor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], і [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]]), Club Coupe (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]]), Business Coupe (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Oldsmobile|1903 Oldsmobile Coupe “Doctor’s Car”]], [[Ford Model T|Ford Model T Enclosed Coupé (1908–1912)]], [[Ford Model T|1917–1922 Ford Model T Enclosed Coupe]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 45-A Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 45-B Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Coupe]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Standard Business Coupe]], [[Ford 1941#1946|1946 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Standard Business Coupe]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Standard Business Coupe]]), Convertible (пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[Stutz Motor Car Company|1932 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Stutz Motor Car Company|1933 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Packard|1934 Packard 1108 Twelve Convertible Victoria by Dietrich]], [[Lincoln|1935 Lincoln Model K Convertible Victoria by Brunn]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Club Cabriolet]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Super Deluxe Club Convertible]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Super Deluxe Club Convertible]]), і Station Wagon (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]]). ==1950== У 1950 годзе Ford перанёс невялікія змены, галоўным чынам у знешнім выглядзе. У рамках змены эмблемы літары "FORD" былі заменены на новую гербавую эмблему; у розных формах Ford выкарыстоўваў гербовую эмблему на сваёй поўнаразмернай лінейцы на працягу наступных чатырох дзесяцігоддзяў. Наменклатура камплектацый была перагледжана: Standard і Custom сталі адпаведна Deluxe і Custom Deluxe. Deluxe Business Coupe была самай даступнай мадэллю Ford. У адказ на негатыўныя водгукі спажыўцоў механізм замка дзвярэй быў мадэрнізаваны з некалькімі ўзмоцненымі мерамі бяспекі, У мадэлі Ford 1950 года было некалькі розных стыляў кузова, уключаючы Tudor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Franklin Automobile Company|1921 Franklin Series 9-B 2-Door Touring Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]] [[Essex Motor Company|1922 Essex 2-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Tudor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback 2-door sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Humpback 2-door sedan]], [[Packard One-Twenty#1939–1942|1939–1942 Packard One-Twenty 2-door Touring Sedan]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford 2-door sedan]]), Fordor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48|1935 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48|1936 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1937 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford 4-Door Sedan]]), Club Coupe (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Coupé]]), Business Coupe (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Oldsmobile|1903 Oldsmobile Coupe “Doctor’s Car”]], [[Ford Model T|Ford Model T Enclosed Coupé (1908–1912)]], [[Ford Model T|1917–1922 Ford Model T Enclosed Coupe]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 45-A Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 45-B Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Coupe]], [[Ford 1932|1934 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1935 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1936 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1937 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1939 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1940 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1941 Ford|1941 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1942 Ford Standard Business Coupe]], [[Ford 1941|1946 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1947 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1948 Ford Standard Business Coupe]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Business Coupe]]), Convertible (пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[Stutz Motor Car Company|1932 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Stutz Motor Car Company|1933 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Packard|1934 Packard 1108 Twelve Convertible Victoria by Dietrich]], [[Lincoln|1935 Lincoln Model K Convertible Victoria by Brunn]], [[Ford Model 48|1936 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1937 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1938 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1939 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1940 Ford Club Cabriolet]], [[1941 Ford|1941 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1942 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1946 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1947 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1948 Ford Super Deluxe Club Convertible]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Convertible]]), і Station Wagon (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Station Wagon]]). Для канкурэнцыі з Chevrolet Bel Air hardtop Ford прадставіў Ford Crestliner "sport sedan". Гэта была першая самастойная амерыканская марка Ford, Crestliner з’яўляўся прэміяльнай версіяй Tudor, абсталяванай двухколернай афарбоўкай і вініловым дахам. Двухдверны станцыйны вэн Ford быў перайменаваны ў Ford Country Squire; у рамках функцыянальнай мадэрнізацыі станцыйны вэн атрымаў заднія сядзенні, якія складаюцца ў роўную паверхню. ==1951== Для 1951 года Ford перайшоў праз некалькі змен, якія адрозніваліся звонку ўводзінамі жалюзі «двойная куля». Назва Victoria (апошні раз выкарыстоўвалася ў 1934 годзе) вярнулася для двухдвернага хардтопа, даючы Ford канкурэнта супраць Chevrolet Bel Air і Plymouth Belvedere; Tudor-версія Crestliner таксама вярнулася. Прадавалася на амаль 10% лепш за Bel Air, і Ford Victoria стала паспяховай на рынку, уключаючы Tudor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Franklin Automobile Company|1921 Franklin Series 9-B 2-Door Touring Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]] [[Essex Motor Company|1922 Essex 2-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Tudor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback 2-door sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Humpback 2-door sedan]], [[Packard One-Twenty#1939–1942|1939–1942 Packard One-Twenty 2-door Touring Sedan]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford 2-door sedan]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford 2-door sedan]]), Fordor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48|1935 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48|1936 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1937 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford 4-door sedan]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford 4-door sedan]]), Club Coupe (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Coupé]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Club Coupé]]), Business Coupe (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Oldsmobile|1903 Oldsmobile Coupe “Doctor’s Car”]], [[Ford Model T|Ford Model T Enclosed Coupé (1908–1912)]], [[Ford Model T|1917–1922 Ford Model T Enclosed Coupe]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 45-A Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 45-B Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Coupe]], [[Ford 1932|1934 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1935 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1936 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1937 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1939 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1940 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1941 Ford|1941 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1942 Ford Standard Business Coupe]], [[Ford 1941|1946 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1947 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1948 Ford Standard Business Coupe]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Business Coupe]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Business Coupe]]), Convertible (пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[Stutz Motor Car Company|1932 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Stutz Motor Car Company|1933 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Packard|1934 Packard 1108 Twelve Convertible Victoria by Dietrich]], [[Lincoln|1935 Lincoln Model K Convertible Victoria by Brunn]], [[Ford Model 48|1936 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1937 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1938 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1939 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1940 Ford Club Cabriolet]], [[1941 Ford|1941 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1942 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1946 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1947 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1948 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Convertible]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Convertible Club Coupé]]), і Station Wagon (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Station Wagon]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Station Wagon]]). Разам з Victoria, Crestliner і Country Squire, лінейка седанаў Ford перажыла нязначныя змены ў аздабленні, пры гэтым Custom Deluxe стаў Custom. У лістападзе 1950 года была прадстаўлена як опцыя трохступеністая аўтаматычная трансмісія Ford-O-Matic, якая стала першай аўтаматычнай скрынкай перадач, прапанаванай у аўтамабілях Ford. У рамках функцыянальнага абнаўлення Ford замяніў кнопку запуску на запушчэнне з ключом. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford]] p1dd6dgv6rj0cb1oud8w3ef2be3j7ih Iveco Stralis 0 300442 2678318 2677718 2026-07-09T03:15:54Z ~2026-38730-53 98799 2678318 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Iveco Stralis» | выява = [[Файл:2016 Iveco Stralis (Bulmers), front right, 06-12-2025.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Iveco]]» | гады = 2002–2021 | падобныя = }} [[Iveco Stralis]] — гэта грузавік цяжкага класа, які вырабляе італьянскі вытворца Iveco з 2002 па 2021 год. Stralis замяніў мадэлі [[Iveco EuroStar]] і [[Iveco EuroTech]]; ён знаходзіцца ў сегменце зверху ад Eurocargo, вага ад 19 да 44 тон. Пажарная версія Stralis выпускалася сумесна з нямецкім [[Magirus|Iveco Magirus]]. ==Першае пакаленне (2002-2007)== {{Аўтамабіль | назва = «Iveco Stralis (2002-2007)» | выява = [[File:IVECO Stralis AS430 Containersattelzug.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Iveco]]» | гады = 2002-2007 | падобныя = '''Stralis Day Cab 4x2 Rigid Truck (2002-2007):'''<br/>[[DAF XF|DAF XF Day Cab 4x2 Rigid Truck (2002—2006)]]<br/>[[MAN TGA|2002-2007 MAN TGA Day Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Actros|2003—2008 Mercedes-Benz Actros Day Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>[[Renault Premium|2002—2006 Renault Premium Route Day Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>[[Scania 4|Scania R114 Day Cab 4x2 Rigid Truck]]/[[Scania R|2004-2006 Scania R Series Day Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>[[Volvo FH|Volvo FH Day Cab 4x2 Rigid Truck (2002—2008)]]<br/>[[МАЗ-5340|МАЗ-5340 Day Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>'''Stralis Day Cab Tandem Axle Rigid Truck (2002-2007):'''<br/>[[DAF XF|DAF XF Day Cab Tandem Axle Rigid Truck (2002—2006)]]<br/>[[MAN TGA|2002-2007 MAN TGA Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Actros|2003—2008 Mercedes-Benz Actros Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Renault Premium|2002—2006 Renault Premium Route Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Scania 4|Scania R114 Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]]/[[Scania R|2004-2006 Scania R Series Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Volvo FH|Volvo FH Day Cab Tandem Axle Rigid Truck (2002—2008)]]<br/>'''Stralis Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (2002-2007):'''<br/>[[DAF XF|DAF XF Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (2002—2006)]]<br/>[[MAN TGA|2002-2007 MAN TGA Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Actros|2003—2008 Mercedes-Benz Actros Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Renault Premium|2002—2006 Renault Premium Route Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Scania 4|Scania R114 Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]/[[Scania R|2004-2006 Scania R Series Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Volvo FH|Volvo FH Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (2002—2008)]]<br/>[[МАЗ-5440|2002-2007 МАЗ-5440 Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]<br/>'''Stralis Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002-2007):'''<br/>[[DAF XF|DAF XF Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002—2006)]]<br/>[[MAN TGA|2002-2007 MAN TGA Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Actros|2003—2008 Mercedes-Benz Actros Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Renault Premium|2002—2006 Renault Premium Route Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Scania 4|Scania R114 Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Scania R|2004-2006 Scania R Series Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Volvo FH|Volvo FH Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002—2008)]]<br/>[[МАЗ-6430|2002—2007 МАЗ-6430 Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''Stralis Low Roof Sleeper Cab 4x2 Rigid Truck (2002-2007):'''<br/>'''Stralis Low Roof Sleeper Cab Tandem-Axle Rigid Truck (2002-2007):'''<br/>'''Stralis Low Roof Sleeper Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (2002-2007):'''<br/>'''Stralis Low Roof Sleeper Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (2002-2007):'''<br/> [[DAF XF|DAF XF Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002—2006)]]<br/>[[MAN TGA|2002-2007 MAN TGA L Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Actros|2003—2008 Mercedes-Benz Actros Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Renault Premium|2002—2006 Renault Premium Route Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Scania 4|Scania R114 Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Scania R|2004-2006 Scania R Series Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Volvo FH|Volvo FH Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002—2008)]]<br/>[[МАЗ-6430|2002—2007 МАЗ-6430 Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''Stralis High Roof Sleeper Cab 4x2 Rigid Truck (2002-2007):'''<br/>'''Stralis High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Rigid Truck (2002-2007):'''<br/>'''Stralis High Roof Sleeper Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (2002-2007):'''<br/>'''Stralis High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002-2007):'''<br/> [[DAF XF|DAF XF Space Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002—2006)]]<br/>[[MAN TGA|2002-2007 MAN TGA LX Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Actros|2003—2008 Mercedes-Benz Actros High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Renault Premium|2002—2006 Renault Premium Route High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> [[Renault Magnum#Трэцяе пакаленне (2001—2006)|Renault Magnum Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2001—2006)]]<br/>[[Scania 4|Scania R114 High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Scania R|2004-2006 Scania R Series High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Volvo FH|Volvo FH High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002—2008)]]<br/>[[МАЗ-6430|2002—2007 МАЗ-6430 High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] |наступнік=[[Iveco Stralis#Другое пакаленне (2007-2012)|Iveco Stralis (2007-2012)]] |папярэднік=[[Iveco EuroTech]]<br/>[[Iveco EuroStar]] }} Iveco Stralis (2002-2007) — гэта цяжкі камерцыйны паўпрычэп, які вырабляецца італьянскім аўтавытворцам Iveco. Прызначаны для рэгіянальных і міжгародніх перавозак, ён ахоплівае дыяпазон вагі ад 19 да 44 тон. Ён стаў вядомым як першы цяжкі грузавік, які меў аўтаматызаваную каробку перадач у якасці стандартнага абсталявання, Iveco Stralis (2002-2007) прапаноўваў тры асноўныя серыі кабін: Active Day Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab 4x2 rigid chassis lorry]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab 4x2 rigid chassis lorry]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab 4x2 rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab 4x2 rigid chassis lorry (1965-1969)]], [[Fiat 619 N1|1970-1972 Fiat 619N1 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck]], [[Fiat 619 N1|1973-1975 Fiat 619N1 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck]], [[Iveco Turbo|Iveco Fiat 130 NC 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck]], [[Iveco Turbotech|Iveco 190-36 TurboTech 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck]], і [[Iveco Eurotech|Iveco EuroTech 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck]]), Active Day Cab Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1937)]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames Sussex 2-door standard cab 6x4 rigid chassis lorry]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab 6x4 rigid chassis lorry]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab 6x4 rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab 6x4 rigid chassis lorry (1965-1969)]], [[Fiat 619 N1|1970-1972 Fiat 619N1 2-Door Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]], [[Fiat 619 N1|1973-1975 Fiat 619N1 2-Door Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]], [[Iveco Turbo|Iveco Fiat 130 NC 2-Door Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]], [[Iveco Turbotech|Iveco 190-36 TurboTech 2-Door Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]], і [[Iveco Eurotech|Iveco EuroTech 2-Door Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]]), Active Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab 4x2 semi-tractor unit]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab 4x2 semi-tractor unit]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab 4x2 semi-tractor unit]], [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab 4x2 semi-tractor unit (1965-1969)]], [[Fiat 619 N1|1970-1972 Fiat 619N1 2-Door Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Fiat 619 N1|1973-1975 Fiat 619N1 2-Door Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Iveco Turbo|Iveco Fiat 130 NC 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck]], [[Iveco Turbotech|Iveco 190-36 TurboTech 2-Door Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Iveco Eurotech|Iveco EuroTech 2-Door Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]), Active Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames Sussex 2-door standard cab 6x4 semi-tractor unit]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab 6x4 semi-tractor unit]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab 6x4 semi-tractor unit]], [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab 6x4 semi-tractor unit (1965-1969)]], [[Fiat 619 N1|1970-1972 Fiat 619N1 2-Door Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fiat 619 N1|1973-1975 Fiat 619N1 2-Door Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Iveco Turbo|Iveco Fiat 130 NC 2-Door Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Iveco Turbotech|Iveco 190-36 TurboTech 2-Door Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Iveco Eurotech|Iveco EuroTech 2-Door Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]), Active Space (AS) для міжгародняга камфорту (шырокая, высокая дахавая), і Active Time (AT) для сярэдніх/доўгіх маршрутаў (стандартны/высокі дах, ужо). Яны прапаноўвалі розную шырыню (2,48 м AS супраць 2,28 м AT/AD), вышыню даху і варыянты для сну/захоўвання, каб адпавядаць розным патрэбам перавозкі, ад кантынентальных паездак да шматкропкавых даставак. ==Другое пакаленне (2007-2012)== ==Трэцяе пакаленне (2012-2016)== ==Чацвёртае пакаленне (2016-2019)== [[Катэгорыя:Аўтамабілі Iveco|Stralis]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Грузавікі Італіі]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі 2000-х]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі 2010-х]] grz6tk0z5nshjrxzncaitmx29w8qp2p Iveco EuroCargo 0 300449 2678302 2672634 2026-07-09T00:17:58Z ~2026-38730-53 98799 2678302 wikitext text/x-wiki [[Iveco EuroCargo]] — гэта серыя сярэднетанажных грузавікоў, якія вырабляюцца італьянскім вытворцам [[Iveco]] з 1991 года. EuroCargo займае месца паміж лёгкім [[Iveco Daily|Daily]] і цяжкім [[Iveco Stralis|Stralis]] у лінейцы Iveco. EuroCargo замяніў мадэль [[Iveco Zeta|Zeta]], якая выпускалася ў 1970-х гадах. ==Першае пакаленне (1991-2002)== Першае пакаленне было распрацавана Дызайнерскім цэнтрам IVECO (Неў-Ульм) пад кіраўніцтвам Леангарда Шмудэ з дапамогай Джарэтта Джуджара з Italdesign. Максімальная поўная вага складала 6-15 тон, а для мадэляў, вырабленых у Ланглеі (Вялікабрытанія), да 17 тон. Былі даступныя як 4x2, так і 4x4 (10 і 14 тон), Iveco Eurocargo (першае пакаленне) 1991-2002 гадоў выпуску прапаноўваў некалькі канфігурацый кабіны, у першую чаргу стандартную дзённую кабіну (пасьля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], і [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]]), падоўжаную кабіну (са спальным месцам або без яго, высокім або нізкім дахам або без яго) і падвойную кабіну, якая задавальняла розныя патрэбы дыстрыбуцыі і перавозак на вялікія адлегласці дзякуючы такім асаблівасцям, як эрганамічны дызайн, даступны кандыцыянер і практычнае месца для захоўвання рэчаў. Асноўныя варыяцыі ўключалі кароткую MLC (дыстрыбуцыйную), падоўжаную MLL (нізкі/высокі дах для далёкіх перавозак) і двайную/двойную кабіну, а таксама опцыі са спальнымі месцамі, халадзільнікамі і трывалымі сістэмамі падвескі. ==Другое пакаленне (2002-2008)== Другое пакаленне гэтай серыі, прадстаўленае ў 2002 годзе, было распрацавана Бертонэ. Яно выпускалася ў Брэшыі ў Італіі, сэтэ-Лагоас у Бразіліі (з студзеня 2005 года) і ў Ферэйры ў Аргенціне, а таксама збіралася ў Венесуэле, Было даступна 4 тыпы кабін: Standard Time (MLC; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Citroën U23|1935-1947 Citroën Type 23 Standard Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]], і [[Iveco EuroCargo#Першае пакаленне (1991-2002)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1991-2002)]]), падоўжаная пасцель (MLL, з адным або двума двух'яруснымі ложкамі), пашыраная пасцель і Extended Crew (MLD, для мадэляў ад 7,5 да 15 т) для кіроўцы і шасці пасажыраў. ==Трэцяе пакаленне (2008-2015)== Iveco Eurocargo 2008-2015 гадоў выпуску быў папулярным грузавіком сярэдняй грузавіка, які меў абноўлены дызайн кабіны ў 2008 годзе, каробкі перадач ZF (5-, 6-, 9-ступеністыя) і рухавікі Tector (4-цыліндравы 3,9-літровы, 6-цыліндравы 5,9-літровы), якія адпавядалі стандарту Euro 5 і выкарыстоўвалі тэхналогію SCR. Ён прапаноўваў магутнасць ад 140 да 299 к.с. з бакамі для дызельнага паліва/AdBlue. Асноўныя асаблівасці ўключалі розныя варыянты кабін: дзённую (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Citroën U23|1935-1947 Citroën Type 23 Standard Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]], [[Iveco EuroCargo#Першае пакаленне (1991-2002)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1991-2002)]], і [[Iveco EuroCargo#Другое пакаленне (2002-2008)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (2002-2008)]]), падоўжаную, падвойную, дадатковую пнеўматычную падвеску, сістэму HI-SCR для павышэння эфектыўнасці і перадавыя тэхналогіі бяспекі, такія як дадатковае папярэджанне аб выездзе з паласы руху, да 2015 года, з акцэнтам на эфектыўнасць і надзейнасць гарадскіх перавозак. ==Чацвёртае пакаленне (2015-present)== Новая версія Eurocargo была прадстаўлена 15 верасня 2015 года. Аўтамабіль вырабляецца на заводзе ў Брэсіі. Форма новых паветразаборнікаў і новай радыятарнай решоткі мае тое, што апісваецца як форма «ўсмешкі». Галоўныя інавацыі гэтай мадэлі датычацца ўнутранага і знешняга дызайну: ёсць панэль прыбораў, абсталяваная новымі органамі кіравання, якімі можна карыстацца падчас руху, падушка бяспекі, убудаваная ў руль, стандартныя электронныя прылады для дапамогі кіраванню, такія як LDWS, EVSC, AEBS, ACC, святлодыёдныя дзённыя святлодыёдныя фары (DRL). Мадэль 2015 года выкарыстоўвае сістэму HI-SCR, «заслону» на выхлапе, якая ўтрымлівае гарачыя газы для хуткага разагрэву сістэмы, а таксама сістэмы EcoSwitch і EcoRoll, Iveco Eurocargo (2015–сёння) прапануе тры асноўныя тыпы кабін: дзённая кабіна (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Brockway Motor Company|1926 Brockway Model R 3 1/2-4 Ton 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Citroën U23|1935-1947 Citroën Type 23 Standard Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]], [[Iveco EuroCargo#Першае пакаленне (1991-2002)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1991-2002)]], [[Iveco EuroCargo#Другое пакаленне (2002-2008)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (2002-2008)]], і [[Iveco EuroCargo#Трэцяе пакаленне (2008-2015)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (2008-2015)]]), спальная кабіна (стандартная або высокі дах) і кабіна для экіпажа, кожная прызначана для пэўных аперацыйных задач і патрабаванняў камфорту кіроўцы. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Iveco|EuroCargo]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] e61uhefd5x500hakjqhyfwtxvllji35 2678303 2678302 2026-07-09T00:18:23Z ~2026-38730-53 98799 2678303 wikitext text/x-wiki [[Iveco EuroCargo]] — гэта серыя сярэднетанажных грузавікоў, якія вырабляюцца італьянскім вытворцам [[Iveco]] з 1991 года. EuroCargo займае месца паміж лёгкім [[Iveco Daily|Daily]] і цяжкім [[Iveco Stralis|Stralis]] у лінейцы Iveco. EuroCargo замяніў мадэль [[Iveco Zeta|Zeta]], якая выпускалася ў 1970-х гадах. ==Першае пакаленне (1991-2002)== Першае пакаленне было распрацавана Дызайнерскім цэнтрам IVECO (Неў-Ульм) пад кіраўніцтвам Леангарда Шмудэ з дапамогай Джарэтта Джуджара з Italdesign. Максімальная поўная вага складала 6-15 тон, а для мадэляў, вырабленых у Ланглеі (Вялікабрытанія), да 17 тон. Былі даступныя як 4x2, так і 4x4 (10 і 14 тон), Iveco Eurocargo (першае пакаленне) 1991-2002 гадоў выпуску прапаноўваў некалькі канфігурацый кабіны, у першую чаргу стандартную дзённую кабіну (пасьля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], і [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]]), падоўжаную кабіну (са спальным месцам або без яго, высокім або нізкім дахам або без яго) і падвойную кабіну, якая задавальняла розныя патрэбы дыстрыбуцыі і перавозак на вялікія адлегласці дзякуючы такім асаблівасцям, як эрганамічны дызайн, даступны кандыцыянер і практычнае месца для захоўвання рэчаў. Асноўныя варыяцыі ўключалі кароткую MLC (дыстрыбуцыйную), падоўжаную MLL (нізкі/высокі дах для далёкіх перавозак) і двайную/двойную кабіну, а таксама опцыі са спальнымі месцамі, халадзільнікамі і трывалымі сістэмамі падвескі. ==Другое пакаленне (2002-2008)== Другое пакаленне гэтай серыі, прадстаўленае ў 2002 годзе, было распрацавана Бертонэ. Яно выпускалася ў Брэшыі ў Італіі, сэтэ-Лагоас у Бразіліі (з студзеня 2005 года) і ў Ферэйры ў Аргенціне, а таксама збіралася ў Венесуэле, Было даступна 4 тыпы кабін: Standard Time (MLC; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]], і [[Iveco EuroCargo#Першае пакаленне (1991-2002)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1991-2002)]]), падоўжаная пасцель (MLL, з адным або двума двух'яруснымі ложкамі), пашыраная пасцель і Extended Crew (MLD, для мадэляў ад 7,5 да 15 т) для кіроўцы і шасці пасажыраў. ==Трэцяе пакаленне (2008-2015)== Iveco Eurocargo 2008-2015 гадоў выпуску быў папулярным грузавіком сярэдняй грузавіка, які меў абноўлены дызайн кабіны ў 2008 годзе, каробкі перадач ZF (5-, 6-, 9-ступеністыя) і рухавікі Tector (4-цыліндравы 3,9-літровы, 6-цыліндравы 5,9-літровы), якія адпавядалі стандарту Euro 5 і выкарыстоўвалі тэхналогію SCR. Ён прапаноўваў магутнасць ад 140 да 299 к.с. з бакамі для дызельнага паліва/AdBlue. Асноўныя асаблівасці ўключалі розныя варыянты кабін: дзённую (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Citroën U23|1935-1947 Citroën Type 23 Standard Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]], [[Iveco EuroCargo#Першае пакаленне (1991-2002)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1991-2002)]], і [[Iveco EuroCargo#Другое пакаленне (2002-2008)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (2002-2008)]]), падоўжаную, падвойную, дадатковую пнеўматычную падвеску, сістэму HI-SCR для павышэння эфектыўнасці і перадавыя тэхналогіі бяспекі, такія як дадатковае папярэджанне аб выездзе з паласы руху, да 2015 года, з акцэнтам на эфектыўнасць і надзейнасць гарадскіх перавозак. ==Чацвёртае пакаленне (2015-present)== Новая версія Eurocargo была прадстаўлена 15 верасня 2015 года. Аўтамабіль вырабляецца на заводзе ў Брэсіі. Форма новых паветразаборнікаў і новай радыятарнай решоткі мае тое, што апісваецца як форма «ўсмешкі». Галоўныя інавацыі гэтай мадэлі датычацца ўнутранага і знешняга дызайну: ёсць панэль прыбораў, абсталяваная новымі органамі кіравання, якімі можна карыстацца падчас руху, падушка бяспекі, убудаваная ў руль, стандартныя электронныя прылады для дапамогі кіраванню, такія як LDWS, EVSC, AEBS, ACC, святлодыёдныя дзённыя святлодыёдныя фары (DRL). Мадэль 2015 года выкарыстоўвае сістэму HI-SCR, «заслону» на выхлапе, якая ўтрымлівае гарачыя газы для хуткага разагрэву сістэмы, а таксама сістэмы EcoSwitch і EcoRoll, Iveco Eurocargo (2015–сёння) прапануе тры асноўныя тыпы кабін: дзённая кабіна (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Brockway Motor Company|1926 Brockway Model R 3 1/2-4 Ton 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Citroën U23|1935-1947 Citroën Type 23 Standard Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]], [[Iveco EuroCargo#Першае пакаленне (1991-2002)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1991-2002)]], [[Iveco EuroCargo#Другое пакаленне (2002-2008)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (2002-2008)]], і [[Iveco EuroCargo#Трэцяе пакаленне (2008-2015)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (2008-2015)]]), спальная кабіна (стандартная або высокі дах) і кабіна для экіпажа, кожная прызначана для пэўных аперацыйных задач і патрабаванняў камфорту кіроўцы. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Iveco|EuroCargo]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] 58e6rdfl2oz5pdbad87y1g7e1bs9d4y 2678304 2678303 2026-07-09T00:19:34Z ~2026-38730-53 98799 2678304 wikitext text/x-wiki [[Iveco EuroCargo]] — гэта серыя сярэднетанажных грузавікоў, якія вырабляюцца італьянскім вытворцам [[Iveco]] з 1991 года. EuroCargo займае месца паміж лёгкім [[Iveco Daily|Daily]] і цяжкім [[Iveco Stralis|Stralis]] у лінейцы Iveco. EuroCargo замяніў мадэль [[Iveco Zeta|Zeta]], якая выпускалася ў 1970-х гадах. ==Першае пакаленне (1991-2002)== Першае пакаленне было распрацавана Дызайнерскім цэнтрам IVECO (Неў-Ульм) пад кіраўніцтвам Леангарда Шмудэ з дапамогай Джарэтта Джуджара з Italdesign. Максімальная поўная вага складала 6-15 тон, а для мадэляў, вырабленых у Ланглеі (Вялікабрытанія), да 17 тон. Былі даступныя як 4x2, так і 4x4 (10 і 14 тон), Iveco Eurocargo (першае пакаленне) 1991-2002 гадоў выпуску прапаноўваў некалькі канфігурацый кабіны, у першую чаргу стандартную дзённую кабіну (пасьля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], і [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]]), падоўжаную кабіну (са спальным месцам або без яго, высокім або нізкім дахам або без яго) і падвойную кабіну, якая задавальняла розныя патрэбы дыстрыбуцыі і перавозак на вялікія адлегласці дзякуючы такім асаблівасцям, як эрганамічны дызайн, даступны кандыцыянер і практычнае месца для захоўвання рэчаў. Асноўныя варыяцыі ўключалі кароткую MLC (дыстрыбуцыйную), падоўжаную MLL (нізкі/высокі дах для далёкіх перавозак) і двайную/двойную кабіну, а таксама опцыі са спальнымі месцамі, халадзільнікамі і трывалымі сістэмамі падвескі. ==Другое пакаленне (2002-2008)== Другое пакаленне гэтай серыі, прадстаўленае ў 2002 годзе, было распрацавана Бертонэ. Яно выпускалася ў Брэшыі ў Італіі, сэтэ-Лагоас у Бразіліі (з студзеня 2005 года) і ў Ферэйры ў Аргенціне, а таксама збіралася ў Венесуэле, Было даступна 4 тыпы кабін: Standard Time (MLC; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]], і [[Iveco EuroCargo#Першае пакаленне (1991-2002)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1991-2002)]]), падоўжаная пасцель (MLL, з адным або двума двух'яруснымі ложкамі), пашыраная пасцель і Extended Crew (MLD, для мадэляў ад 7,5 да 15 т) для кіроўцы і шасці пасажыраў. ==Трэцяе пакаленне (2008-2015)== Iveco Eurocargo 2008-2015 гадоў выпуску быў папулярным грузавіком сярэдняй грузавіка, які меў абноўлены дызайн кабіны ў 2008 годзе, каробкі перадач ZF (5-, 6-, 9-ступеністыя) і рухавікі Tector (4-цыліндравы 3,9-літровы, 6-цыліндравы 5,9-літровы), якія адпавядалі стандарту Euro 5 і выкарыстоўвалі тэхналогію SCR. Ён прапаноўваў магутнасць ад 140 да 299 к.с. з бакамі для дызельнага паліва/AdBlue. Асноўныя асаблівасці ўключалі розныя варыянты кабін: дзённую (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]], [[Iveco EuroCargo#Першае пакаленне (1991-2002)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1991-2002)]], і [[Iveco EuroCargo#Другое пакаленне (2002-2008)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (2002-2008)]]), падоўжаную, падвойную, дадатковую пнеўматычную падвеску, сістэму HI-SCR для павышэння эфектыўнасці і перадавыя тэхналогіі бяспекі, такія як дадатковае папярэджанне аб выездзе з паласы руху, да 2015 года, з акцэнтам на эфектыўнасць і надзейнасць гарадскіх перавозак. ==Чацвёртае пакаленне (2015-present)== Новая версія Eurocargo была прадстаўлена 15 верасня 2015 года. Аўтамабіль вырабляецца на заводзе ў Брэсіі. Форма новых паветразаборнікаў і новай радыятарнай решоткі мае тое, што апісваецца як форма «ўсмешкі». Галоўныя інавацыі гэтай мадэлі датычацца ўнутранага і знешняга дызайну: ёсць панэль прыбораў, абсталяваная новымі органамі кіравання, якімі можна карыстацца падчас руху, падушка бяспекі, убудаваная ў руль, стандартныя электронныя прылады для дапамогі кіраванню, такія як LDWS, EVSC, AEBS, ACC, святлодыёдныя дзённыя святлодыёдныя фары (DRL). Мадэль 2015 года выкарыстоўвае сістэму HI-SCR, «заслону» на выхлапе, якая ўтрымлівае гарачыя газы для хуткага разагрэву сістэмы, а таксама сістэмы EcoSwitch і EcoRoll, Iveco Eurocargo (2015–сёння) прапануе тры асноўныя тыпы кабін: дзённая кабіна (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Brockway Motor Company|1926 Brockway Model R 3 1/2-4 Ton 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Citroën U23|1935-1947 Citroën Type 23 Standard Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]], [[Iveco EuroCargo#Першае пакаленне (1991-2002)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1991-2002)]], [[Iveco EuroCargo#Другое пакаленне (2002-2008)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (2002-2008)]], і [[Iveco EuroCargo#Трэцяе пакаленне (2008-2015)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (2008-2015)]]), спальная кабіна (стандартная або высокі дах) і кабіна для экіпажа, кожная прызначана для пэўных аперацыйных задач і патрабаванняў камфорту кіроўцы. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Iveco|EuroCargo]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] a2ucwn4xqvo4wrem35mfzekbdljzhwe 2678305 2678304 2026-07-09T00:19:49Z ~2026-38730-53 98799 2678305 wikitext text/x-wiki [[Iveco EuroCargo]] — гэта серыя сярэднетанажных грузавікоў, якія вырабляюцца італьянскім вытворцам [[Iveco]] з 1991 года. EuroCargo займае месца паміж лёгкім [[Iveco Daily|Daily]] і цяжкім [[Iveco Stralis|Stralis]] у лінейцы Iveco. EuroCargo замяніў мадэль [[Iveco Zeta|Zeta]], якая выпускалася ў 1970-х гадах. ==Першае пакаленне (1991-2002)== Першае пакаленне было распрацавана Дызайнерскім цэнтрам IVECO (Неў-Ульм) пад кіраўніцтвам Леангарда Шмудэ з дапамогай Джарэтта Джуджара з Italdesign. Максімальная поўная вага складала 6-15 тон, а для мадэляў, вырабленых у Ланглеі (Вялікабрытанія), да 17 тон. Былі даступныя як 4x2, так і 4x4 (10 і 14 тон), Iveco Eurocargo (першае пакаленне) 1991-2002 гадоў выпуску прапаноўваў некалькі канфігурацый кабіны, у першую чаргу стандартную дзённую кабіну (пасьля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], і [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]]), падоўжаную кабіну (са спальным месцам або без яго, высокім або нізкім дахам або без яго) і падвойную кабіну, якая задавальняла розныя патрэбы дыстрыбуцыі і перавозак на вялікія адлегласці дзякуючы такім асаблівасцям, як эрганамічны дызайн, даступны кандыцыянер і практычнае месца для захоўвання рэчаў. Асноўныя варыяцыі ўключалі кароткую MLC (дыстрыбуцыйную), падоўжаную MLL (нізкі/высокі дах для далёкіх перавозак) і двайную/двойную кабіну, а таксама опцыі са спальнымі месцамі, халадзільнікамі і трывалымі сістэмамі падвескі. ==Другое пакаленне (2002-2008)== Другое пакаленне гэтай серыі, прадстаўленае ў 2002 годзе, было распрацавана Бертонэ. Яно выпускалася ў Брэшыі ў Італіі, сэтэ-Лагоас у Бразіліі (з студзеня 2005 года) і ў Ферэйры ў Аргенціне, а таксама збіралася ў Венесуэле, Было даступна 4 тыпы кабін: Standard Time (MLC; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]], і [[Iveco EuroCargo#Першае пакаленне (1991-2002)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1991-2002)]]), падоўжаная пасцель (MLL, з адным або двума двух'яруснымі ложкамі), пашыраная пасцель і Extended Crew (MLD, для мадэляў ад 7,5 да 15 т) для кіроўцы і шасці пасажыраў. ==Трэцяе пакаленне (2008-2015)== Iveco Eurocargo 2008-2015 гадоў выпуску быў папулярным грузавіком сярэдняй грузавіка, які меў абноўлены дызайн кабіны ў 2008 годзе, каробкі перадач ZF (5-, 6-, 9-ступеністыя) і рухавікі Tector (4-цыліндравы 3,9-літровы, 6-цыліндравы 5,9-літровы), якія адпавядалі стандарту Euro 5 і выкарыстоўвалі тэхналогію SCR. Ён прапаноўваў магутнасць ад 140 да 299 к.с. з бакамі для дызельнага паліва/AdBlue. Асноўныя асаблівасці ўключалі розныя варыянты кабін: дзённую (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]], [[Iveco EuroCargo#Першае пакаленне (1991-2002)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1991-2002)]], і [[Iveco EuroCargo#Другое пакаленне (2002-2008)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (2002-2008)]]), падоўжаную, падвойную, дадатковую пнеўматычную падвеску, сістэму HI-SCR для павышэння эфектыўнасці і перадавыя тэхналогіі бяспекі, такія як дадатковае папярэджанне аб выездзе з паласы руху, да 2015 года, з акцэнтам на эфектыўнасць і надзейнасць гарадскіх перавозак. ==Чацвёртае пакаленне (2015-present)== Новая версія Eurocargo была прадстаўлена 15 верасня 2015 года. Аўтамабіль вырабляецца на заводзе ў Брэсіі. Форма новых паветразаборнікаў і новай радыятарнай решоткі мае тое, што апісваецца як форма «ўсмешкі». Галоўныя інавацыі гэтай мадэлі датычацца ўнутранага і знешняга дызайну: ёсць панэль прыбораў, абсталяваная новымі органамі кіравання, якімі можна карыстацца падчас руху, падушка бяспекі, убудаваная ў руль, стандартныя электронныя прылады для дапамогі кіраванню, такія як LDWS, EVSC, AEBS, ACC, святлодыёдныя дзённыя святлодыёдныя фары (DRL). Мадэль 2015 года выкарыстоўвае сістэму HI-SCR, «заслону» на выхлапе, якая ўтрымлівае гарачыя газы для хуткага разагрэву сістэмы, а таксама сістэмы EcoSwitch і EcoRoll, Iveco Eurocargo (2015–сёння) прапануе тры асноўныя тыпы кабін: дзённая кабіна (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Brockway Motor Company|1926 Brockway Model R 3 1/2-4 Ton 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Fiat OM 65|Unic-Fiat OM 65 2-door standard cab truck]], [[Iveco Zeta|Iveco Zeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1977-1987)]], [[Iveco Zeta|Iveco TurboZeta 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1987-1991)]], [[Iveco EuroCargo#Першае пакаленне (1991-2002)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (1991-2002)]], [[Iveco EuroCargo#Другое пакаленне (2002-2008)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (2002-2008)]], і [[Iveco EuroCargo#Трэцяе пакаленне (2008-2015)|Iveco EuroCargo 2-door standard cab single axle rigid chassis truck (2008-2015)]]), спальная кабіна (стандартная або высокі дах) і кабіна для экіпажа, кожная прызначана для пэўных аперацыйных задач і патрабаванняў камфорту кіроўцы. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Iveco|EuroCargo]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] bei77phv8944lr51z1n117jcsp5nan3 Nissan NT500 0 300458 2678301 2672658 2026-07-09T00:17:17Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678301 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва=«Nissan NT500» |выява=[[Файл:2014-07-13 15-50-11 tour-de-france.jpg|300пкс]] |вытворца=«[[Nissan]]» |гады=2013-present |папярэднік=«[[Nissan Atleon]]» |падобныя= '''NT500 Standard Cab:'''<br/>[[DAF LF|DAF LF 2-Door Standard Cab (2013—2017)]]/[[DAF LF|DAF LF 2-Door Standard Cab (2017-2023)]]/[[DAF LF|DAF XD 2-Door Standard Cab]]<br/>[[Foton Aumark|Foton Aumark S3 2-Door Standard Cab]]<br/>[[Hyundai e-Mighty|Hyundai Mighty 2-Door Standard Cab (2013-2015)]]/[[Hyundai Mighty|Hyundai Mighty 2-Door Standard Cab (2016-present)]]<br/>[[Iveco EuroCargo|Iveco EuroCargo 2-Door Standard Cab]]<br/>[[Tata LPT-613|Tata LPT-613 2-Door Standard Cab]]<br/>[[Isuzu Elf|Isuzu Elf 2-Door Standard Cab (2013-2022)]]/[[Isuzu Elf|Isuzu Elf 2-Door Standard Cab (2023-present)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-Door Standard Cab (2013-present)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Canter|Mitsubishi Fuso Canter 2-Door Standard Cab (2013-2019)]]/[[Mitsubishi Fuso Canter|Mitsubishi Fuso Canter 2-Door Standard Cab (2020-present)]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna 2-Door Standard Cab (2013-present)]]<br>[[Volvo FL|Volvo FL 2-Door Standard Cab (2013-present)]] }} [[Nissan NT500]] — гэта сярэднетанажны грузавік тыпу «шасі над рухавіком», выпушчаны ў Еўропе прыкладна ў 2014 годзе як пераемнік [[Nissan Atleon]]. Ён быў прызначаны для прафесійнага выкарыстання з поўнай масай аўтамабіляў ад 3,5 да 7,5 тон. Ён быў вядомы сваёй практычнай кабінай, дызельнымі рухавікамі стандарту Euro 6 і ўніверсальнасцю для кузаваў, хоць пазней яго вытворчасць была спынена, і яго лёс быў звязаны з заводам [[Nissan]] у Авіле ў Іспаніі, Nissan NT500 — гэта грузавік сярэдняй грузападымальнасці з кабінай над рухавіком, які ў Еўропе ў асноўным прапаноўваўся ў канфігурацыі шасі з адной кабінай (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Ebro B-35 C 2-door standard cab 4x2 chassis truck]], [[Thames Trader|Ebro C-500 2-door standard cab 4x2 chassis truck]], [[Ford D-series|Ebro P-137 2-door standard cab 4x2 chassis truck]], [[Nissan Atleon#L/M-Series (1980–2000)|Ebro L/M-Series 2-door standard cab 4x2 chassis truck (1980–1986)]], [[Nissan Atleon#L/M-Series (1980–2000)|Ebro L/M-Series 2-door standard cab 4x2 chassis truck (1987–1996)]], [[Nissan Atleon#ECO-T (Atleon) (1997–2000)|Nissan ECO-T.200 (Atleon) 2-door standard cab 4x2 chassis truck (1997–2000)]], [[Nissan Atleon#Atleon (2000-2013)|2000-2006 Nissan Atleon 2-door standard cab 4x2 chassis truck]], і [[Nissan Atleon#Atleon (2000-2013)|2006-2013 Nissan Atleon 2-door standard cab 4x2 chassis truck]]). Канструкцыя з кабінай над рухавіком забяспечвае выдатную агляднасць і манеўранасць у цесных прасторах, што ідэальна падыходзіць для прафесійнага выкарыстання, напрыклад, у будаўніцтве і дыстрыбуцыі. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Nissan|Atleon]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] 93ihyjkb63mxlw49t54aedwsz974e11 Hyundai Mega Truck 0 300928 2678366 2676694 2026-07-09T11:17:18Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678366 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Hyundai Mega Truck» | выява = [[Файл:Pozhmashina AD-30 fire engine (Hyundai HD120 chassis), Kyiv, 2019 03.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Hyundai Motor Company]]» | гады = 1997-2021 | папярэднік = «[[Hyundai Super Truck#Hyundai Super Truck Medium|Hyundai Super Truck Medium]]» | наступнік = «[[Hyundai Pavise]]» | падобныя = '''Mega Truck 2-door standard cab:'''<br/>[[DAF LF|DAF LF 2-door standard cab (2001-2006)]]/[[DAF LF|DAF LF 2-door standard cab (2006-2013)]]/[[DAF LF|DAF LF 2-door standard cab (2013-2017)]]/[[DAF LF|DAF LF 2-door standard cab (2017-2021)]]<br/>[[Nissan Atleon|Nissan Eco-T (Atleon) 2-door standard cab (1997-2000)]]/[[Nissan Atleon|Nissan Atleon 2-door standard cab (2000-2006)]]/[[Nissan Atleon#Atleon (2000-2013)|Nissan Atleon 2-door standard cab (2006-2013)]]<br/> [[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 2-door standard cab (1997-2002)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 2-door standard cab (2002-2008)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 2-door standard cab (2008-2015)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 2-door standard cab (2015-2021)]]<br/>[[MAN LE|MAN LE 2-door standard cab]]/[[MAN TGL#Першае пакаленне|MAN TGL 2-door standard cab (2005—2020)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab (1998—2004)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab (2004—2010)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab (2010—2012)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab (2013-2021)]]<br/>[[Renault Midlum|Renault Midlum 2-door standard cab (2000-2006)]]/[[Renault Midlum|Renault Midlum 2-door standard cab (2006-2013)]] <br/> [[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab (1997-1999)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab (2000-2006)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab (2007-2012)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab (2013-2021)]]<br/>[[ЗІЛ-5301|ЗиЛ-5301 2-door standard cab]] <br/> [[КамАЗ-4308|КамАЗ-4308 2-door standard cab]] <br/>[[МАЗ-4370|МАЗ-4370 2-door standard cab]]/[[МАЗ-4371|МАЗ-4371 2-door standard cab]]<br/>[[Foton Aumark|Foton Aumark S5 2-door standard cab]]<br/> [[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab (1997-2000)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab (2001-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab (2017-2022)]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab (1999-2005)]]/[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab (2005-2021)]] <br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab (1994—2007)]]/[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab (2007-2022)]] <br/> [[Nissan Diesel Condor|1993-2011 UD Condor 2-door standard cab]]/[[Nissan Diesel Condor|2010-2017 UD Condor 2-door standard cab]]/[[Nissan Diesel Condor|2017-2021 UD Condor 2-door standard cab]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab]]<br/> '''Mega Truck 4-door crew cab:'''<br/>[[DAF LF|DAF LF 4-door crew cab (2001-2006)]]/[[DAF LF|DAF LF 4-door crew cab (2006-2013)]]/[[DAF LF|DAF LF 4-door crew cab (2013-2017)]]/[[DAF LF|DAF LF 4-door crew cab (2017-2021)]]<br/>[[Nissan Atleon|Nissan Eco-T (Atleon) 4-door crew cab (1997-2000)]]/[[Nissan Atleon|Nissan Atleon 4-door crew cab (2000-2006)]]/[[Nissan Atleon#Atleon (2000-2013)|Nissan Atleon 4-door crew cab (2006-2013)]]<br/> [[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 4-door crew cab (1997-2002)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 4-door crew cab (2002-2008)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 4-door crew cab (2008-2015)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 4-door crew cab (2015-2021)]]<br/>[[MAN LE|MAN LE 4-door crew cab]]/[[MAN TGL#Першае пакаленне|MAN TGL 4-door crew cab (2005—2020)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab (1998—2004)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab (2004—2010)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab (2010—2012)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab (2013-2021)]]<br/>[[Renault Midlum|Renault Midlum 4-door crew cab (2000-2006)]]/[[Renault Midlum|Renault Midlum 4-door crew cab (2006-2013)]] <br/> [[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab (1997-1999)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab (2000-2006)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab (2007-2012)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab (2013-2021)]]<br/>[[ЗІЛ-5301|ЗиЛ-5301 4-door crew cab]] <br/> [[КамАЗ-4308|КамАЗ-4308 4-door crew cab]] <br/>[[МАЗ-4370|МАЗ-4370 4-door crew cab]]/[[МАЗ-4371|МАЗ-4371 4-door crew cab]]<br/>[[Foton Aumark|Foton Aumark S5 4-door crew cab]]<br/> [[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab (1997-2000)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab (2001-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab (2017-2022)]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 4-door crew cab (1999-2005)]]/[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 4-door crew cab (2005-2021)]] <br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 4-door crew cab (1994—2007)]]/[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 4-door crew cab (2007-2022)]] <br/> [[Nissan Diesel Condor|1993-2011 UD Condor 4-door crew cab]]/[[Nissan Diesel Condor|2010-2017 UD Condor 4-door crew cab]]/[[Nissan Diesel Condor|2017-2021 UD Condor 4-door crew cab]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 4-door crew cab]] }} [[Hyundai Mega Truck]] (хангыль:현대 메가트럭) — гэта лінейка сярэднетанажных камерцыйных аўтамабіляў кампаніі [[Hyundai Motor Company]]. Мадэль у асноўным была даступная ў выглядзе грузавых і самазвальных аўтамабіляў. Мадэльная назва грузавіка — «Hyundai», Hyundai HD120 прапануе гнуткія канфігурацыі кабіны, у асноўным як Standard Day Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab chassis lorry (1965-1971)]], [[Hyundai Bison|Hyundai Bison 2-door standard cab dual rear wheel chassis truck]], [[Hyundai 4.5 to 5-ton truck|Hyundai 4.5 to 5-ton 2-door standard cab chassis truck]], і [[Hyundai Super Truck#Hyundai Super Truck Medium|Hyundai Super Truck Medium 2-door standard cab chassis truck]]), Crew Cab, і даступную спальную кабіну Sleeper Cab, распрацаваную для камфорту і даўгавечнасці, з функцыяй нахілу для доступу да рухавіка і эрганамічнай планіроўкай з прасторнымі салонамі, паваротнымі прыборнымі панэлямі і зручнымі сядзеннямі, з магчымасцю выбару паміж спіральнай або пнеўматычнай падвескай кабіны для задавальнення розных патрэб грузаперавозак і камфорту пры перавозцы на вялікія адлегласці. [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Грузавікі Hyundai|Mega Truck]] ixf1u1oytasba1v396ngeu80jfv26r6 2678368 2678366 2026-07-09T11:25:28Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678368 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Hyundai Mega Truck» | выява = [[Файл:Pozhmashina AD-30 fire engine (Hyundai HD120 chassis), Kyiv, 2019 03.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Hyundai Motor Company]]» | гады = 1997-2021 | папярэднік = «[[Hyundai Super Truck#Hyundai Super Truck Medium|Hyundai Super Truck Medium]]» | наступнік = «[[Hyundai Pavise]]» | падобныя = '''Mega Truck 2-door standard cab:'''<br/>[[DAF LF|DAF LF 2-door standard cab (2001-2006)]]/[[DAF LF|DAF LF 2-door standard cab (2006-2013)]]/[[DAF LF|DAF LF 2-door standard cab (2013-2017)]]/[[DAF LF|DAF LF 2-door standard cab (2017-2021)]]<br/>[[Nissan Atleon|Nissan Eco-T (Atleon) 2-door standard cab (1997-2000)]]/[[Nissan Atleon|Nissan Atleon 2-door standard cab (2000-2006)]]/[[Nissan Atleon#Atleon (2000-2013)|Nissan Atleon 2-door standard cab (2006-2013)]]<br/> [[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 2-door standard cab (1997-2002)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 2-door standard cab (2002-2008)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 2-door standard cab (2008-2015)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 2-door standard cab (2015-2021)]]<br/>[[MAN LE|MAN LE 2-door standard cab]]/[[MAN TGL#Першае пакаленне|MAN TGL 2-door standard cab (2005—2020)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab (1998—2004)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab (2004—2010)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab (2010—2012)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab (2013-2021)]]<br/>[[Renault Midlum|Renault Midlum 2-door standard cab (2000-2006)]]/[[Renault Midlum|Renault Midlum 2-door standard cab (2006-2013)]] <br/> [[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab (1997-1999)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab (2000-2006)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab (2007-2012)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab (2013-2021)]]<br/>[[ЗІЛ-5301|ЗиЛ-5301 2-door standard cab]] <br/> [[КамАЗ-4308|КамАЗ-4308 2-door standard cab]] <br/>[[МАЗ-4370|МАЗ-4370 2-door standard cab]]/[[МАЗ-4371|МАЗ-4371 2-door standard cab]]<br/>[[Foton Ollin|Foton Ollin CTX 2-door standard cab]]/[[Foton Aumark|Foton Aumark S5 2-door standard cab]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab (1997-2000)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab (2001-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab (2017-2022)]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab (1999-2005)]]/[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab (2005-2021)]] <br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab (1994—2007)]]/[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab (2007-2022)]] <br/> [[Nissan Diesel Condor|1993-2011 UD Condor 2-door standard cab]]/[[Nissan Diesel Condor|2010-2017 UD Condor 2-door standard cab]]/[[Nissan Diesel Condor|2017-2021 UD Condor 2-door standard cab]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab]]<br/> '''Mega Truck 4-door crew cab:'''<br/>[[DAF LF|DAF LF 4-door crew cab (2001-2006)]]/[[DAF LF|DAF LF 4-door crew cab (2006-2013)]]/[[DAF LF|DAF LF 4-door crew cab (2013-2017)]]/[[DAF LF|DAF LF 4-door crew cab (2017-2021)]]<br/>[[Nissan Atleon|Nissan Eco-T (Atleon) 4-door crew cab (1997-2000)]]/[[Nissan Atleon|Nissan Atleon 4-door crew cab (2000-2006)]]/[[Nissan Atleon#Atleon (2000-2013)|Nissan Atleon 4-door crew cab (2006-2013)]]<br/> [[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 4-door crew cab (1997-2002)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 4-door crew cab (2002-2008)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 4-door crew cab (2008-2015)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 4-door crew cab (2015-2021)]]<br/>[[MAN LE|MAN LE 4-door crew cab]]/[[MAN TGL#Першае пакаленне|MAN TGL 4-door crew cab (2005—2020)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab (1998—2004)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab (2004—2010)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab (2010—2012)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab (2013-2021)]]<br/>[[Renault Midlum|Renault Midlum 4-door crew cab (2000-2006)]]/[[Renault Midlum|Renault Midlum 4-door crew cab (2006-2013)]] <br/> [[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab (1997-1999)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab (2000-2006)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab (2007-2012)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab (2013-2021)]]<br/>[[ЗІЛ-5301|ЗиЛ-5301 4-door crew cab]] <br/> [[КамАЗ-4308|КамАЗ-4308 4-door crew cab]] <br/>[[МАЗ-4370|МАЗ-4370 4-door crew cab]]/[[МАЗ-4371|МАЗ-4371 4-door crew cab]]<br/>[[Foton Ollin|Foton Ollin CTX 4-door crew cab]]/[[Foton Aumark|Foton Aumark S5 4-door crew cab]]<br/> [[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab (1997-2000)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab (2001-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab (2017-2022)]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 4-door crew cab (1999-2005)]]/[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 4-door crew cab (2005-2021)]] <br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 4-door crew cab (1994—2007)]]/[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 4-door crew cab (2007-2022)]] <br/> [[Nissan Diesel Condor|1993-2011 UD Condor 4-door crew cab]]/[[Nissan Diesel Condor|2010-2017 UD Condor 4-door crew cab]]/[[Nissan Diesel Condor|2017-2021 UD Condor 4-door crew cab]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 4-door crew cab]] }} [[Hyundai Mega Truck]] (хангыль:현대 메가트럭) — гэта лінейка сярэднетанажных камерцыйных аўтамабіляў кампаніі [[Hyundai Motor Company]]. Мадэль у асноўным была даступная ў выглядзе грузавых і самазвальных аўтамабіляў. Мадэльная назва грузавіка — «Hyundai», Hyundai HD120 прапануе гнуткія канфігурацыі кабіны, у асноўным як Standard Day Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab chassis lorry (1965-1971)]], [[Hyundai Bison|Hyundai Bison 2-door standard cab dual rear wheel chassis truck]], [[Hyundai 4.5 to 5-ton truck|Hyundai 4.5 to 5-ton 2-door standard cab chassis truck]], і [[Hyundai Super Truck#Hyundai Super Truck Medium|Hyundai Super Truck Medium 2-door standard cab chassis truck]]), Crew Cab, і даступную спальную кабіну Sleeper Cab, распрацаваную для камфорту і даўгавечнасці, з функцыяй нахілу для доступу да рухавіка і эрганамічнай планіроўкай з прасторнымі салонамі, паваротнымі прыборнымі панэлямі і зручнымі сядзеннямі, з магчымасцю выбару паміж спіральнай або пнеўматычнай падвескай кабіны для задавальнення розных патрэб грузаперавозак і камфорту пры перавозцы на вялікія адлегласці. [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Грузавікі Hyundai|Mega Truck]] 5c1oilmg6y8z2xfvfip1e2brfm9bj6c 2678370 2678368 2026-07-09T11:46:34Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678370 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Hyundai Mega Truck» | выява = [[Файл:Pozhmashina AD-30 fire engine (Hyundai HD120 chassis), Kyiv, 2019 03.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Hyundai Motor Company]]» | гады = 1997-2021 | папярэднік = «[[Hyundai Super Truck#Hyundai Super Truck Medium|Hyundai Super Truck Medium]]» | наступнік = «[[Hyundai Pavise]]» | падобныя = '''Mega Truck 2-door standard cab:'''<br/>[[DAF LF|DAF LF 2-door standard cab (2001-2006)]]/[[DAF LF|DAF LF 2-door standard cab (2006-2013)]]/[[DAF LF|DAF LF 2-door standard cab (2013-2017)]]/[[DAF LF|DAF LF 2-door standard cab (2017-2021)]]<br/>[[Dongfeng KR|2008-2013 Dongfeng Kingrun 2-Door Standard Cab]]/[[Dongfeng KR|2014-2018 Dongfeng KR 2-Door Standard Cab]]/[[Dongfeng KR|2019-2021 Dongfeng KR 2-Door Standard Cab]]<br/>[[Nissan Atleon|Nissan Eco-T (Atleon) 2-door standard cab (1997-2000)]]/[[Nissan Atleon|Nissan Atleon 2-door standard cab (2000-2006)]]/[[Nissan Atleon#Atleon (2000-2013)|Nissan Atleon 2-door standard cab (2006-2013)]]<br/> [[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 2-door standard cab (1997-2002)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 2-door standard cab (2002-2008)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 2-door standard cab (2008-2015)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 2-door standard cab (2015-2021)]]<br/>[[MAN LE|MAN LE 2-door standard cab]]/[[MAN TGL#Першае пакаленне|MAN TGL 2-door standard cab (2005—2020)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab (1998—2004)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab (2004—2010)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab (2010—2012)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab (2013-2021)]]<br/>[[Renault Midlum|Renault Midlum 2-door standard cab (2000-2006)]]/[[Renault Midlum|Renault Midlum 2-door standard cab (2006-2013)]] <br/> [[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab (1997-1999)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab (2000-2006)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab (2007-2012)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab (2013-2021)]]<br/>[[ЗІЛ-5301|ЗиЛ-5301 2-door standard cab]] <br/> [[КамАЗ-4308|КамАЗ-4308 2-door standard cab]] <br/>[[МАЗ-4370|МАЗ-4370 2-door standard cab]]/[[МАЗ-4371|МАЗ-4371 2-door standard cab]]<br/>[[Foton Ollin|Foton Ollin CTX 2-door standard cab]]/[[Foton Aumark|Foton Aumark S5 2-door standard cab]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab (1997-2000)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab (2001-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab (2017-2022)]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab (1999-2005)]]/[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab (2005-2021)]] <br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab (1994—2007)]]/[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab (2007-2022)]] <br/> [[Nissan Diesel Condor|1993-2011 UD Condor 2-door standard cab]]/[[Nissan Diesel Condor|2010-2017 UD Condor 2-door standard cab]]/[[Nissan Diesel Condor|2017-2021 UD Condor 2-door standard cab]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab]]<br/> '''Mega Truck 4-door crew cab:'''<br/>[[DAF LF|DAF LF 4-door crew cab (2001-2006)]]/[[DAF LF|DAF LF 4-door crew cab (2006-2013)]]/[[DAF LF|DAF LF 4-door crew cab (2013-2017)]]/[[DAF LF|DAF LF 4-door crew cab (2017-2021)]]<br/>[[Dongfeng KR|2008-2013 Dongfeng Kingrun 4-door crew cab]]/[[Dongfeng KR|2014-2018 Dongfeng KR 4-door crew cab]]/[[Dongfeng KR|2019-2021 Dongfeng KR 4-door crew cab]]<br/>[[Nissan Atleon|Nissan Eco-T (Atleon) 4-door crew cab (1997-2000)]]/[[Nissan Atleon|Nissan Atleon 4-door crew cab (2000-2006)]]/[[Nissan Atleon#Atleon (2000-2013)|Nissan Atleon 4-door crew cab (2006-2013)]]<br/> [[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 4-door crew cab (1997-2002)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 4-door crew cab (2002-2008)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 4-door crew cab (2008-2015)]]/[[Iveco Eurocargo|Iveco EuroCargo 4-door crew cab (2015-2021)]]<br/>[[MAN LE|MAN LE 4-door crew cab]]/[[MAN TGL#Першае пакаленне|MAN TGL 4-door crew cab (2005—2020)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab (1998—2004)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab (2004—2010)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab (2010—2012)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab (2013-2021)]]<br/>[[Renault Midlum|Renault Midlum 4-door crew cab (2000-2006)]]/[[Renault Midlum|Renault Midlum 4-door crew cab (2006-2013)]] <br/> [[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab (1997-1999)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab (2000-2006)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab (2007-2012)]]/[[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab (2013-2021)]]<br/>[[ЗІЛ-5301|ЗиЛ-5301 4-door crew cab]] <br/> [[КамАЗ-4308|КамАЗ-4308 4-door crew cab]] <br/>[[МАЗ-4370|МАЗ-4370 4-door crew cab]]/[[МАЗ-4371|МАЗ-4371 4-door crew cab]]<br/>[[Foton Ollin|Foton Ollin CTX 4-door crew cab]]/[[Foton Aumark|Foton Aumark S5 4-door crew cab]]<br/> [[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab (1997-2000)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab (2001-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab (2017-2022)]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 4-door crew cab (1999-2005)]]/[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 4-door crew cab (2005-2021)]] <br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 4-door crew cab (1994—2007)]]/[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 4-door crew cab (2007-2022)]] <br/> [[Nissan Diesel Condor|1993-2011 UD Condor 4-door crew cab]]/[[Nissan Diesel Condor|2010-2017 UD Condor 4-door crew cab]]/[[Nissan Diesel Condor|2017-2021 UD Condor 4-door crew cab]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 4-door crew cab]] }} [[Hyundai Mega Truck]] (хангыль:현대 메가트럭) — гэта лінейка сярэднетанажных камерцыйных аўтамабіляў кампаніі [[Hyundai Motor Company]]. Мадэль у асноўным была даступная ў выглядзе грузавых і самазвальных аўтамабіляў. Мадэльная назва грузавіка — «Hyundai», Hyundai HD120 прапануе гнуткія канфігурацыі кабіны, у асноўным як Standard Day Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab chassis lorry (1965-1971)]], [[Hyundai Bison|Hyundai Bison 2-door standard cab dual rear wheel chassis truck]], [[Hyundai 4.5 to 5-ton truck|Hyundai 4.5 to 5-ton 2-door standard cab chassis truck]], і [[Hyundai Super Truck#Hyundai Super Truck Medium|Hyundai Super Truck Medium 2-door standard cab chassis truck]]), Crew Cab, і даступную спальную кабіну Sleeper Cab, распрацаваную для камфорту і даўгавечнасці, з функцыяй нахілу для доступу да рухавіка і эрганамічнай планіроўкай з прасторнымі салонамі, паваротнымі прыборнымі панэлямі і зручнымі сядзеннямі, з магчымасцю выбару паміж спіральнай або пнеўматычнай падвескай кабіны для задавальнення розных патрэб грузаперавозак і камфорту пры перавозцы на вялікія адлегласці. [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Грузавікі Hyundai|Mega Truck]] 4nznqnltz1e64hq4bi9xn0w6brofnkq Hyundai Mighty II 0 301292 2678367 2672605 2026-07-09T11:18:29Z ~2026-38730-53 98799 2678367 wikitext text/x-wiki [[Hyundai Mighty II]] (хангыль:현대 마이티 투, 현대 마이티 II) — гэта лінейка лёгкіх камерцыйных аўтамабіляў, вырабленых кампаніяй [[Hyundai Motor Company]]. Мадэльны шэраг быў даступны ў асноўным у Карэі і некаторых іншых азіяцкіх краінах, хоць ён таксама прадаваўся ў Злучаных Штатах. Вытворчасць Mighty II пачалася ў жніўні 1997 года, прычым першыя аўтамабілі адправіліся ў Карэю. Іншыя рэгіёны, для якіх Mighty II імпартаваўся або вырабляўся, уключалі Еўропу, Блізкі Усход і Паўночную Амэрыку. На многіх рынках Mighty II быў вельмі дарагім і быў заменены на Hyundai Truck, калі гэтая мадэль стала даступнай. Вытворчасць Mighty II скончылася ў 2004 годзе, Hyundai Mighty II быў у асноўным канструкцыяй з нізкай кабінай наперадзе (LCF) і даступны як стандартная кабіна з падвойным заднім колам (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab 4x2 Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab 4x2 rigid chassis lorry]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab 4x2 rigid chassis lorry]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab 4x2 rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-series 2-door standard cab 4x2 rigid chassis lorry (1965-1971)]], [[Hyundai Bison|Hyundai Bison 2-door standard cab dual rear wheel 4x2 rigid chassis truck]], [[Hyundai Mighty|1987-1994 Hyundai Mighty 2-door standard cab dual rear wheel 4x2 rigid chassis truck]], і [[Hyundai Mighty|1994-1998 Hyundai Mighty 2-door standard cab dual rear wheel 4x2 rigid chassis truck]]), грузавік з падвойным заднім колам Extended Cab, і грузавік з падвойным заднім колам Crew Cab. [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Грузавікі Hyundai|Mighty II]] jdj5dacocf5vinheu2s9o7yqek7oqns Ashok Leyland U-Truck 0 302265 2678320 2672633 2026-07-09T03:27:35Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678320 wikitext text/x-wiki '''Ashok Leyland U-Truck''' — гэта універсальная платформа для камерцыйных аўтамабіляў высокай грузападымальнасці (16–49 тон) з сучаснымі, трывалымі кабінамі з высокай ударатрываласцю. Ён можа пахваліцца перадавымі рухавікамі серыі H (180–300 к. с.), модульнай канструкцыяй для лёгкай налады і спецыялізаванымі опцыямі, такімі як самазвалы, цягачы і цыстэрны, аптымізаванымі для перавозак на вялікія адлегласці і будаўніцтва, Серыя грузавікоў Ashok Leyland U-Truck (Value Cab) прапануе модульныя канфігурацыі кабіны, распрацаваныя для камфорту і даўгавечнасці, у тым ліку аднавосевыя жорсткія грузавікі з дзённай кабінай (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Brockway Motor Company|1926 Brockway Model R 3 1/2-4 Ton 2-Door Enclosed Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1965-1977)]], і [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab single axle rigid chassis lorry (1978-1981)]]), жорсткія грузавікі з тандэмнай воссю і дзённай кабінай (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1937)]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab tandem axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab tandem axle rigid chassis lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab tandem axle rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab tandem axle rigid chassis lorry (1965-1977)]], і [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab tandem axle rigid chassis lorry (1978-1981)]]), аднавосевыя цягачы з дзённай кабінай (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab single axle semi-tractor lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab single axle semi-tractor lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab single axle semi-tractor lorry]], [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab single axle semi-tractor lorry (1965-1977)]], і [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab single axle semi-tractor lorry (1978-1981)]]), тандэмныя цягачы з дзённай кабінай (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab tandem axle semi-tractor lorry]], [[Thames Trader#Thames Trader FC|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab tandem axle semi-tractor lorry]], [[Thames Trader#Mk2|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab tandem axle semi-tractor lorry]], [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab tandem axle semi-tractor lorry (1965-1977)]], і [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab tandem axle semi-tractor lorry (1978-1981)]]), шматвосевыя грузавікі з дзённай кабінай, спальныя кабіны і варыянты з высокім дахам з дадатковым кандыцыянерам. Даступныя ў эканамічным, стандартным і люксавым варыянтах, гэтыя грузавікі абсталяваны падвеснымі нахільнымі кабінамі для розных мэтаў прымянення, у тым ліку для цягачоў і самазвалаў. [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Грузавікі Ashok Leyland]] n295ttxarw48me52tcejnkef042njq0 Dodge 100 "Kew" 0 303020 2678316 2677726 2026-07-09T03:07:11Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678316 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Dodge 100 "Kew"» |выява = [[Файл:Dodge Kew (12441186963).jpg|300пкс]] |вытворца = [[Dodge]] |вядомы як = |гады = [[1949]]—[[1957]] |зборка = |папярэднік = [[Dodge|1946-49 Dodge Kew]] |наступнік = [[Dodge 300]]<br/>[[Dodge 200]] |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''100 Parrot Nose 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry:'''<br/>[[Commer Superpoise|1948-1956 Commer Superpoise Mk2 4/5-Ton 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]]<br/>[[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]]<br/>[[Bedford M series|1949-1953 Bedford M series 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]]/[[Bedford TA|1955-1957 Bedford TA 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]]<br/>[[Austin Loadstar|Austin Loadstar 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]]/[[Morris WE|1956-1958 Morris WE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]]<br/>[[Leyland Comet|Leyland Comet 90 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry (1947-1954)]]<br/>'''100 Parrot Nose 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit:'''<br/>[[Commer Superpoise|1948-1956 Commer Superpoise Mk2 4/5-Ton 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit]]<br/>[[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 Single Axle Tractor Unit]]<br/>[[Bedford M series|1949-1953 Bedford M series Single Axle Tractor Unit]]/[[Bedford TA|1955-1957 Bedford TA Single Axle Tractor Unit]]<br/>[[Austin Loadstar|Austin Loadstar Single Axle Tractor Unit]]/[[Morris WE|1956-1958 Morris WE Single Axle Tractor Unit]]<br/>[[Leyland Comet|Leyland Comet 90 Single Axle Tractor Unit (1947-1954)]] }} '''Dodge 100 "Kew"''' — гэта серыя грузавікоў, якія выпускаліся з 1949 па 1957 год амерыканскай кампаніяй [[Dodge]] на яе брытанскім заводзе ў К'ю, Лондан.<ref>{{Cite web|url=http://rustytrucks.tripod.com/id15.html|title=A Brief History of Dodge Trucks in the UK}}</ref> Грузавікі часта атрымлівалі мянушку «папугайскі нос» з-за характэрнай формы капотаў і рашотак радыятара. Большасць грузавікоў былі абсталяваны дызельнымі рухавікамі Perkins або бензінавымі рухавікамі Chrysler. Кузаў быў выраблены кампаніяй Briggs Motor Bodies і выкарыстоўваўся ў [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7]] і [[Leyland Comet]]. Яны былі паказаны ў фільме 1957 года «Пекельныя кіроўцы», а таксама розныя тыпы кузава: 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Lorry (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Company|Brockway T 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Brockway Motor Company|1926 Brockway Model R 3 1/2-4 Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1928-1929 Graham Brothers 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1930-1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab 4x2 Rigid Dual Chassis Truck (F-30)]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers 2-Ton Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Brothers 2-Ton Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGC 2-Door Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], і [[Dodge|1946-49 Dodge Kew 2-Door Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]]), 2-Door Standard Cab 4x2 Semi-Tractor Unit (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Dodge|1928-1929 Graham Brothers 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Dodge|1930-1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 semi-tractor truck (F-30)]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers 2-Ton Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Dodge|1934 Dodge Brothers 2-Ton Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Renault AGx|Renault AGC 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Dodge|1946-49 Dodge Kew 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Unit]]), і Various. У Індыі тая ж мадэль выраблялася кампаніяй [[Premier Automobiles Limited]], і вытворчасць працягвалася да 1980-х гадоў. Па стане на 2016 год у некаторых рэгіёнах многія з іх усё яшчэ працавалі. З пачатку 1970-х гадоў ён быў вядомы як Premier Roadmaster для дызельных версій і Pioneer для бензінавых версій, інакш проста як Fargo. == Галерэя == <gallery mode="packed" heights="140"> File:1952 Dodge Kew "Parrot Nose" truck in red.jpg|Dodge Kew "Parrot Nose" File:Dodge Kew lorry TPG 866, 2007 HCVS London to Brighton run.jpg|Dodge Kew "Parrot Nose" tipper truck File:1954 Fargo (27844270150).jpg|1954 Fargo in New Zealand </gallery> {{Clear}} ==Спасылкі== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Dodge 100 Kew}} [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Dodge]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі, якія з'явіліся ў 1949 годзе]] nm7xud1reojk3r90xw7he01gh12g87m Fordson Thames ET 0 303034 2678317 2677567 2026-07-09T03:10:56Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678317 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Fordson Thames ET» |выява = [[Файл:Brighton Commercial Vehicle run 2005 - Flickr - Elsie esq. (44).jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1949]]—[[1957]] |зборка = |папярэднік = [[Fordson Thames 7V]] |наступнік = [[Thames Trader|Thames Trader FC]] |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''ET6/ET7 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry:'''<br/>[[Commer Superpoise|1948-1956 Commer Superpoise Mk2 4/5-Ton 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]]<br/>[[Dodge 100 "Kew"|Dodge 100 "Kew" 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]]<br/>[[Bedford M series|1949-1953 Bedford M series 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]]/[[Bedford TA|1955-1957 Bedford TA 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]]<br/>[[Austin Loadstar|Austin Loadstar 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]]/[[Morris WE|1956-1958 Morris WE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]]<br/>[[Leyland Comet|Leyland Comet 90 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry (1947-1954)]]<br/>'''ET6/ET7 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit:'''<br/>[[Commer Superpoise|1948-1956 Commer Superpoise Mk2 4/5-Ton 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit]]<br/>[[Dodge 100 "Kew"|Dodge 100 "Kew" 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit]]<br/>[[Bedford M series|1949-1953 Bedford M series 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit]]/[[Bedford TA|1955-1957 Bedford TA 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit]]<br/>[[Austin Loadstar|Austin Loadstar 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit]]/[[Morris WE|1956-1958 Morris WE 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit]]<br/>[[Leyland Comet|Leyland Comet 90 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit (1947-1954)]] }} '''Fordson Thames ET''' (дакладней ET6 і ET7) — класічны камерцыйны [[грузавік]], які вырабляўся ў Вялікабрытаніі кампаніяй [[Ford Motor Company|Ford of Britain]] паміж 1949 і 1957 гадамі. Гэта быў папулярны пасляваенны працоўны аўтамабіль, які выпускаўся ў розных канфігурацыях, у тым ліку ад 3 да 8 тон, і абсталяваны альбо плоскім рухавіком V8 Ford, альбо дызельным рухавіком Perkins, а таксама розныя тыпы кузава: 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Lorry (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Lorry]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Lorry]], і [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Lorry]]), 2-Door Standard Cab 4x2 Semi-Tractor Unit (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|Fordson BBE 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Unit]], [[Fordson Thames 7V|1937-1939 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Unit]], [[Fordson Thames 7V|1939-1945 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Unit]], і [[Fordson Thames 7V|1945-1949 Fordson Thames 7V 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Unit]]), і Various. ==Спасылкі== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Dodge 100 Kew}} [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Ford]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі, якія з'явіліся ў 1949 годзе]] spkssxiexdvysvyfb5j6zt7ju98n3md Абмеркаваньне:Грамады Швэцыі 1 303116 2678258 2678055 2026-07-08T17:39:14Z Ліцьвін 847 /* Абгрунтаваньне пераносу? */ меркаваньне 2678258 wikitext text/x-wiki == Абгрунтаваньне пераносу? == Ці было недзе абмеркаваньне, каб перанесьці "камуны" у "грамады"? [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Lesnas ättling|гутаркі]]) 22:29, 7 ліпеня 2026 (+03) : Перанёс [[удзельнік:Taravyvan Adijene]], таму лепш непасрэдна спытаць у яго. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Ліцьвін|гутаркі]]) 20:39, 8 ліпеня 2026 (+03) 0gev5m56yczl35pi260eyly67lyf0ai Вячаслаў Шамшур 0 303118 2678273 2678079 2026-07-08T20:27:53Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне сельсавет 2678273 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Вячаслаў Шамшур |Лацінка = Viačaslaŭ Šamšur |Арыгінал імя = |Фота = |Памер выявы = |Подпіс выявы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|20|8|1942|1}} |Месца нараджэньня = [[Пціцкія]], [[Мёрскі сельсавет]], [[Мёрскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] |Дата сьмерці = |Месца сьмерці = |Навуковая сфэра = [[мастацтва]]знаўца |Месца працы = [[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт]] |Альма-матэр = мастацка-графічны факультэт [[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Віцебскага пэдагагічнага інстытуту]] |Навуковая ступень = [[Кандыдат навук|кандыдат мастацтвазнаўства]] |Навуковы кіраўнік = |Папярэднікі = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Сайт = https://vsu.by/persons/1979-458.html }} {{Іншыя значэньні|Шамшур (неадназначнасьць)}} '''Вячаслаў Вячаслававіч Шамшур''' ({{Н}} 20 жніўня 1942, вёска [[Пціцкія]], [[Мёрскі сельсавет]], [[Мёрскі раён]], [[Віцебская вобласьць]]) — беларускі [[мастацтва]]знаўца, [[мастак]], [[пэдагог]], [[прафэсар]], [[сябра]] [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюзу мастакоў]]. == Жыцьцяпіс == Закончыў сярэднюю школу ў [[Мёры|Мёрах]], мастацка-графічны факультэт [[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Віцебскага пэдагагічнага інстытуту]] (1970), асьпірантуру [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуту мастацтвазнаўства]] (1978). На працы выкладчыкам у [[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Віцебскім дзяржаўным унівэрсытэце]] з 1970 году. [[Кандыдат навук|Кандыдат мастацтвазнаўства]] ў 1980 годзе<ref>{{Кніга|аўтар = Шамшур Вячеслав Вячеславович. |частка = |загаловак = Художественное оформление советских массовых праздников в Белоруссии, 1918—1941 гг.: автореферат диссертации кандидата искусствоведения — 17.00.04|арыгінал = |спасылка = |адказны = Министерство культуры СССР, Всесоюзный научно-исследовательский институт искусствознания |выданьне = |месца = [[Масква|Москва]] |выдавецтва = |год = 1980|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>, дацэнт з 1984 году, прафэсар з 1993 году. З 1986 па 2005 зьяўляўся загадчыкам катэдры мастацтваў, з 2006 – прафэсарам катэдры дызайну. З 2010 – прафэсар катэдры дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва й тэхнічнай графікі. == Навуковая дзейнасьць == Пачынаў з вывучэньня творчай спадчыны беларускага мастацтва першай паловы мінулага стагодзьдзя й непасрэдна творчасьці сучасных віцебскіх мастакоў. Друкуецца ў пэрыядычных выданьнях з 1977 году. Адзін з першых беларускіх дасьледчыкаў творчасьці [[Казімер Малевіч|Казімера Малевіча]], [[Марк Шагал|Марка Шагала]], [[Лазар Лісіцкі|Эля Лісіцкага]] й іншых мастакоў пасьлярэвалюцыйнага [[Віцебск]]у. Аўтар манаграфіі «Аб агітацыйна-афармленчым мастацтве Беларусі» (1989), разьдзела 6-га тома «Гісторыі беларускага мастацтва», шэрагу навуковых артыкулаў у пэрыядычным друку па этнаграфіі й мастацтве Беларусі, мэтадычных і навучальных дапаможнікаў. == Творчасьць == Вячаслаў Шамшура спачатку засвоіў тэхніку стварэньня лінарытаў і пазьней тэхнікай пастэлі. Удзельнік мастацкіх выстаў з 1986 году. З 1993-га ён — сябра Беларускага саюза мастакоў. Удзельнік мноства пленэраў у «Усход-Захад» у м. Горліцы (Польшча) (2000, 2004, 2011), й беларускіх, што прысьвячаліся Ўладзімеру Караткевічу (2005), Рыгору Барадуліну (2006), Напалеону Ордзе (2006), Язэпу Драздовічу (2007), Васілю Быкаву (2008, 2012, 2013), Івану Хруцкаму (2008), Яну Баршчэўскаму (2009), Эміліі Плятэр (2010). Майстар у станковай графіцы: пэйзаж, партрэт, натурморт. Стварыў сэрыю графічных прац «Дарога на Мёры», «Віцебск і Віцебшчына», шмат асобных карцін — «Зімовыя карцінкі» (1986), «Хутка ў вырай» (1987), «Забавы дзяцінства. Калаўрот» (1987), «Аколіца» (1988), «Велікодная раніца» (1990), «Вячэрняя літургія» (1996) і інш. Творы вызначаюцца выразнасьцю плястычнай мовы, нацыянальным калярытам, эмацыянальным настроем. Вялікае месца ў творчасьці мастака займаюць матывы роднай Мёршчыны. == Узнагароды == Узнагароджаны мэдалямі «20 лет Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне», «Ветэран працы», знакам «Выдатнік народнай асьветы» (1983), Ганаровай граматай Міністэрства асьветы БССР (1997). == Пэрсанальныя выставы == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * 1987 — [[Зялёна Гура]]. [[Польшча]]. Выстава сэрыі лінарытаў у зяленагурскай вышэйшай пэдагагічнай школе. * 1991, 1999, 2001 — [[Мёры]]. Некалькі пэрсанальных мастацкіх выстаў у [[Мёры|Мёpах]]<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Міхась Цыбульскi|М. Л. Цыбульскi]]. | загаловак = Успамін аб Міёрах| спасылка = | мова = | выданьне =[[Культура (газэта)|Культура]] | тып = газэта | год = 13 студзеня 2001| том = | нумар = 2| старонкі = 9 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * 2002 — [[Віцебск]]. Пэрсанальная мастацкая выстава, прысьвечаная адкрыцьцю «Польскага дома». * 2003 — [[Віцебск]]. Пэрсанальная выстава ў студзені 2003 году ў рэчышчы агульнай акцыi «Дарога да храма» у вiцебскай ратушы была прадстаулена рэтраспэктыўная выстава пастэляў Вячаслава Шамшура<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Міхась Цыбульскi|М. Л. Цыбульскi]].| загаловак = Хроніка. | спасылка = https://rep.vsu.by/bitstream/123456789/36362/1/%d0%92%d0%b5%d1%81%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%ba%20%e2%84%96%201%202003_compressed.pdf | мова = | выданьне = Веснік Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта | тып = часопіс | год = 2003 | том = | нумар = 1 (27)| старонкі = 152 | issn = 20074—8566| архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * 2003 — [[Віцебск]]. Юбілейная мастацкая выстава ў выставачнай зале Саюза мастакоў, прысьвечаная 60-годзьдзю мастака<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Міхась Цыбульскi|М. Л. Цыбульскi]].| загаловак = Імя ў навуцы і ў мастацтве. | спасылка = | мова = | выданьне = Веснік Віцебскага дзяржаўнага універсітэта | тып = часопіс | год = 2003| том = | нумар = 1| старонкі = 154—156 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Міхась Цыбульскi|М. Л. Цыбульскi]].| загаловак = Аксамітавы «голас» пастэлі| спасылка = | мова = | выданьне =[[Віцьбічы]] (Дадатак: «Вечерний Витебск»)| тып = часопіс | год = 27 сакавіка 2003 | том = | нумар = | старонкі = 5 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * 2007 — [[Віцебск]]. Сакавік. Персанальная выстава Вячаслава Шамшура, * 2010 — [[Віцебск]]. Персанальная мастацкая выстава сябра Беларускага саюза мастакоў Вячаслава Шамшура, прысьвечаная 40-годзьдзю яго пэдагагічнай і творчай дзейнасьці, адкрылася ў выставачнай зале мастацка-графічнага факультэту Віцебскага дзяржаўнага ўніверсытэту<ref>{{Артыкул| аўтар = Соловьева Т.| загаловак = К трем юбилеям : выставка работ Вячеслава Шамшура| спасылка = | мова = | выданьне = Витебский проспект | тып = газэта | год = 8 красавіка 2010 | том = | нумар = | старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. {{слупок-2}} * 2010 — [[Віцебск]]. Пэрсанальная мастацкая выстава «Каляды 2010» у касьцёле «Ісуса Міласэрнага». * 2012 — [[Віцебск]]. Персанальная юбілейная мастацкая выстава<ref>{{Артыкул| аўтар = Мар'ян Даргель.| загаловак = Пабыў у казцы | спасылка = https://kamunikat.org/nasha-slova-44-1091-2012| мова = | выданьне =[[Наша слова]] | тып = часопіс | год = 31 кастрычніка 2012| том = | нумар = 44 (1091)| старонкі = 8 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * 2013 — [[Гарадок]]. Персанальная мастацкая выстава<ref>{{Артыкул| аўтар = гутарыла Настасся Чартарыжская. | загаловак = «Мне лёгка, калі я працую» Вячаслаў Шамшур. | спасылка = https://rep.vsu.by/handle/123456789/14484 | мова = | выданьне = Мы i час | тып = газэта | год = 19 студзенч 2013 | том = | нумар = 1 (195)| старонкі = 8 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * 2016 — [[Віцебск]]. Выстава «Прывітаньне, родная старонка» з 24 сакавіка 2016 ў Кіраўскай сельскай бібліятэцы на вуліцы Міра<ref>{{Артыкул| аўтар = Георгий Корженевский.| загаловак = Вячеслав Шамшур: искусство по велению сердца| спасылка = https://vkurier.by/51784 | мова = ru | выданьне =[[Витебский Курьер]] | тып = газэта | год = 26 сакавіка 2016| том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * 2018 — [[Віцебск]]. Юбілейная выстава Вячаслава Шамшура пад назовам «Пад блакітам нябёсаў» у Мастацкім музэі<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = «Пад блакітам нябёсаў» Вячаслава Шамшура| спасылка = https://vsu.by/images/%D0%BC%D1%8B%20%D0%B8%20%D1%87%D0%B0%D1%81/%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A2_compressed%20(2)-min.pdf | мова = | выданьне = Мы i час | тып = газэта | год = 28 сакавіка 2018 | том = | нумар = 6(310)| старонкі = 8 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. * 2023 — [[Менск]]. [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музэй Беларусі]] з 7 верасьня да 22 кастрычніка 2023 году выстава беларускага мастака Вячаслава Шамшура «У суладзьдзі душэўнасьці і цеплыні». У экспазыцыі былі прадстаўлены больш за 30 твораў у тэхніцы пастэлі і алейнага жывапісу з калекцыі аўтара, выкананых ім на працягу апошніх 30 гадоў<ref>{{Спасылка | аўтар = Куратары выставы – Сьвятлана Кот, загадчык аддзела беларускага мастацтва ХХ—ХХІ стст. Нацынальнага мастацкага музэя Рэспублікі Беларусь; Натальля Сяліцкая, вядучы навуковы супрацоўнік аддзела беларускага мастацтва ХХ—ХХІ стст. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = верасень 2023| url = https://artmuseum.by/events-news/u-suladdzi-dusheunastci-i-tceplyni | копія = | дата копіі = | загаловак = «У суладзьдзі душэўнасьці і цеплыні». Выстава беларускага мастака Вячаслава Шамшура. | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Яўгенія Шыцька]].| загаловак = Аrt-кірунак. Віцебскай палітрай. | спасылка = https://zviazda.by/sites/default/files/37-2023.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = часопіс | год = 15 верасня 2023| том = | нумар = 37 (5246)| старонкі = 14 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. {{слупок-канец}} == Кнігапіс == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} === Артыкулы === * {{Артыкул| аўтар = Вячаслаў Шамшур.| загаловак = Пасланцы новага свету. | спасылка = | мова = | выданьне = [[Мастацтва Беларусі (часопіс)|Мастацтва Беларусі]] | тып = часопіс | год = 1983 | том = | нумар = 11 | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ** {{Артыкул| аўтар = Людміла Налівайка.| загаловак = З чаго пачыналася мастацтва беларускага агітплаката. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2014-01.pdf| мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год = 2014 | том = | нумар = 1 (313) | старонкі = 90—92 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = В. В. Шамшур.| загаловак = Афармленчае мастацтва. | спасылка = https://knihi.com/none/Historyja_bielaruskaha_mastactva_zip.html | мова = | аўтар выданьня = Рэдактары тома: [[Леанід Дробаў|Л. М. Дробаў]], [[Віктар Шматаў|В. Ф. Шматаў]] | выданьне = Гісторыя беларускага мастацтва| тып = у шасці тамах | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] | год = 1990 | том = 4. 1917—1941 | старонкі = 62—74 | isbn = 5-343-00157-2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = запісаў [[Міхась Цыбульскі]].| загаловак = Вячаслаў Шамшур. «У снах я бачу родны край». | спасылка = | мова = | выданьне = [[Витебский Курьер]] | тып = газэта | год = 1 красавіка 2003 | том = | нумар = | старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Міхась Цыбульскі]]. | загаловак = Душэўнай шчырасці цяпло. | спасылка = https://kamunikat.org/mastatstva-chasopis-ministerstva-kultury-respubliki-belarus-4-2003 | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып = часопіс | год = 2003 | том = | нумар = 4| старонкі = 38—39 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = В. В. Шамшур. |частка = |загаловак = Вобразны свет пастэлі : вучэбна-метадычны дапаможнік|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = [[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт]] |год = |том = |старонкі = |старонак = 19 |сэрыя = |isbn = 978-985-425-925-3|наклад = 22}} * {{Артыкул| аўтар = Алена Басікірская.| загаловак = Каб апець сваё Прыдзвінне. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Krajaznaucaja_hezieta.pdf.zip/2009-39.pdf| мова = | выданьне =[[Краязнаўчая газета]] | тып = часопіс | год = 2009| том = | нумар = 39 (296)| старонкі = 7 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Шамшур, В. В. | загаловак = Беларуская графіка. Лінарыт. Погляд у мінулае. | спасылка = https://rep.vsu.by/handle/123456789/14741| мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Изобразительное, декоративно-прикладное искусство и дизайн в системе художественного образования| тып =материалы VII Международной научно-практической конференции, Витебск, 24 ноября 2010 г. | месца =[[Віцебск]]| выдавецтва =[[ВДУ]] | год = 2011 | том = | старонкі = 119—124 | isbn = 978-985-517-285-8| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Міхась Цыбульскі]]. | загаловак = Лаканічная выразнасць: віцебская школа гравюры| спасылка = https://issuu.com/pullet/docs/2017-03-web | мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып = часопіс | год = сававік 2017 | том = | нумар = 3 (408) | старонкі = 20—22 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[МіхасьЦыбульскі|Цыбульскі, М. Л.]] | загаловак = Лёс творцы: у сугуччы душэўнасці і шчырасці: да 80-годдзя з дня нараджэння мастака, навукоўцы і педагога Вячаслава Шамшура. | спасылка = https://rep.vsu.by/handle/123456789/36283 | мова = | выданьне = Искусство и культура | тып = часопіс | год = 2022 | том = | нумар = 4| старонкі = 5—9+6 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Шамшур, В. В. | загаловак = Дидактический ресурс витебского авангарда. | спасылка = https://rep.vsu.by/handle/123456789/36149| мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Традиции и инновации в современном искусстве и художественном образовании (к 100-летию первого выпуска Витебского народного художественного училища)| тып =материалы междунар. науч.-практ. конф., Витебск, 17-18 ноября 2022 г. | месца =[[Віцебск]]| выдавецтва = ВДУ| год = 2022 | том = | старонкі = 97—100 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = Францішак Дубраўскі. | загаловак = Падарунак земляка| спасылка = https://ave-maria.by/events/3331-padarunak-zemlyaka| мова = | выданьне = [[Ave Maria (часопіс)|«Ave Maria»]] | тып = часопіс | год = 27 красавіка 2024| том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} === Кнігі === * {{Кніга|аўтар = В. В. Шамшур. |частка = |загаловак = Празднества революции : организация и оформление советских массовых торжеств в Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = редактор [[Пётар Карнач]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1989 |том = |старонкі = |старонак = 156, 3, 16 |сэрыя = |isbn = 5-343-00372-9 |наклад = 3670}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Руска-беларускі спецыяльны слоўнік : Выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладнае мастацтва. Архітэктура. Пластанатомія|арыгінал = |спасылка = |адказны = складальнік В. В. Шамшур |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = [[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Віцебскі педінстытут]] |год =1993 |том = |старонкі = |старонак = 24 |сэрыя = |isbn = |наклад = 100 }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Русско-белорусский словарь-справочник по технической графике: более 300 терминов |арыгінал = |спасылка = |адказны = составители: В. В. Шамшур, Л. Н. Коваленко |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = [[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт]] |год =1997 |том = |старонкі = |старонак = 43 |сэрыя = |isbn = |наклад = 100}} * {{Кніга|аўтар = В. В. Шамшур |частка = |загаловак = Лінарыт: мастацтва і тэхніка. Вучэбна-метадычны дапаможнік для настаўнікаў агульнаадукацыйных школ з мастацкім ухілам|арыгінал = |спасылка = |адказны = мастакі: Вячаслаў Шамшур, Жанна Шамшур |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = НМЦентр |год = 2000 |том = |старонкі = |старонак = 112, 4 |сэрыя = |isbn = 985-449-023-8 |наклад = 1000}} ** {{Артыкул| аўтар = [[Міхась Цыбульскі]].| загаловак = Рэцэнзія на кнігу: Шамшур, В. В. Лінарыт: мастацтва і тэхніка. Вучэбна-метадычны дапаможнік для настаўнікаў агульнаадукацыйных школ з мастацкім ухілам. Мінск: НМЦэнтр, 2000. 112 с.| спасылка = | мова = | выданьне = Веснік Віцебскага дзяржаўнага універсітэта | тып = часопіс | год = 2001 | том = | нумар = 1 | старонкі = 119 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = Вячаслаў Шамшур. |частка = |загаловак = Паазер'е у мастацкіх вобразах. Альбом |арыгінал = |спасылка = |адказны = аўтар прадмовы [[Міхась Цыбульскі]] |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = [[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт]] |год = 2002 |том = |старонкі = |старонак = 55, 2 |сэрыя = |isbn = |наклад = 75}} * {{Кніга|аўтар = Вячаслаў Шамшур. |частка = |загаловак = Класіка сучаснага пейзажа: каталог |арыгінал = |спасылка = https://pdf.vlib.by/BS-2014/Szamszur_block-mail.pdf |адказны = [[Віцебская абласная бібліятэка]], складальнікі: В. А. Дарафеева, [[Міхась Цыбульскі|М. Л. Цыбульскі]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] |год = 2014 |том = |старонкі = |старонак = 111 |сэрыя = |isbn = 975-985-7039-35-7|наклад = 45}} ** {{Артыкул| аўтар = Алена Басікірская.| загаловак = Новая кніга Вячаслава Шамшура.| спасылка = https://www.mijory.by/rubriki/kultura/ovaya-kniga-yachaslava-amshura/| мова = | выданьне = Міёрскія навіны | тып = часопіс | год = 11 верасьня 2014| том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = Алена Басікірская. | загаловак = Дарога праз Станулёва. Прафесар і мастак Вячаслаў Шамшур — пра карціны, выхаванне моладзі і першыя карункі, якія выразаў на кашулі. | спасылка = | https://www.sb.by/articles/daroga-praz-stanulyeva.html мова = | выданьне =[[Сельская газета]] | тып = газэта | год = 9 сентября 2021 | том = | нумар = 21542| старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Наталля Салаўёва.| загаловак = Міёршчына, зямля натхнення. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2007-14.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = часопіс | год = 6 красавіка 2007 | том = | нумар = 14 (4405)| старонкі = 10 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Міхась Цыбульскі|М. Л. Цыбульскi]].| загаловак = Аксамітавы «голас» пастэлі: пра творчасць мастака, выкладчыка Вячаслава Шамшура. | спасылка = | мова = | выданьне = Витьбичи | тып = часопіс | год = 27 сакавіка 2003 | том = | нумар = | старонкі = 5 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Міхась Цыбульскi|М. Л. Цыбульскi]].| загаловак = Iмя навуцы i мастацтве (да 60-годдзя з дня нараджэння В. В. Шамшура i адкрыцця юбiлейнай персанальнай выставы мастака). | спасылка = https://rep.vsu.by/bitstream/123456789/36362/1/%d0%92%d0%b5%d1%81%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%ba%20%e2%84%96%201%202003_compressed.pdf | мова = | выданьне = [[Веснік Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] | тып = часопіс | год = 2003 | том = | нумар = 1 (27)| старонкі = 154—156 | issn = 20074—8566| архіўная спасылка = | недасяжны}} === Энцыкляпэдыі, даведнікі === * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Беларускі саюз мастакоў: Энцыклапедычны даведнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = аўтар-складальнік [[Барыс Крэпак|Б. А. Крэпак]] і інш.|выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = ВТАА «Кавалер Паблішерс» |год = 1998 |том = |старонкі = 606 |старонак = 664 |сэрыя = |isbn = 985-6427-09-6|наклад = 3000}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Уладзімір Караткевіч: энцыклапедыя |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдкалегія: В. У. Ваніна (галоўны рэдактар) і інш. |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]] |год = 2020 |том = |старонкі = 413 |старонак = 431 |сэрыя = |isbn = 978-985-11-1257-5 |наклад = 1000}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Саюз творцаў = A union of creators |арыгінал = |спасылка = |адказны = укладальнік і аўтар тэксту [[Міхась Цыбульскі]]; пераклад на ангельскую мову Аляксандра Казекі ; уступнае слова Ўладзімера Андрэйчанкі ; фотаздымкі Віталія Балоціна ; Віцебская арганізацыя Беларускага саюза мастакоў |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2005 |том = |старонкі = 136 |старонак = 146 |сэрыя = |isbn = 985-01-0544-5|наклад = 1000}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Сучасныя мастакі Віцебшчыны: біябібліяграфічны слоўнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = складальнік Вера Ібрагімаўна Аліева ; рэдактар Нэлі Васільеўна Курсо |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = |год = 1994 |том = |старонкі = 119 |старонак = 133 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * Цыбульскі М. Л. Шамшур Вячаслаў Вячаслававіч. // {{Літаратура/БелЭн|17|367}} * Шамшур Вячаслаў Вячаслававіч. // {{Літаратура/Памяць/Мёрскі раён|к}} С. 549. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [https://pridvinie.vlib.by/index.php/mtree-lib/mastaki/shamshur-vyachasla-vyachaslavavich Шамшур Вячаслаў Вячаслававіч]: «Прадзьвінскі край — гісторыя, сучаснасьць» * [https://painters.vlib.by/by/147-partfolijo-category-by/zhivopis-grafika-by/shamshur-vyacheslav-by Шамшур Вячаслаў]: «Мастакі Віцебшчыны» {{слупок-2}} * [https://miory-biblioteka.by/kraevedenie/miorchane/mastaki Шамшур Вячаслаў Вячаслававіч]: «Мастакi Міёрскі раён» * [https://bis.nlb.by/ru/documents/135348 Шамшур Вячаслаў Вячаслававіч]: «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» {{слупок-канец}} {{DEFAULTSORT:Шамшур Вячаслаў Вячаслававіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне]] [[Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі]] [[Катэгорыя:Беларускія мастацтвазнаўцы]] [[Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] s1j3hsgj79slili7vodpahcstlocqly Citroën DS 0 303119 2678270 2678098 2026-07-08T20:02:57Z ~2026-38683-65 98791 2678270 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Citroën DS» |выява = [[Файл:1974 Citroen DS (7764241268).jpg|300пкс]] |вытворца = [[Citroën]] |гады = 1955—1975 |папярэднік = [[Citroën Traction Avant]] |наступнік = [[Citroën CX]] |кляса = Executive car (E) |падобныя = '''DS Sedan (1955-1967):'''<br/>[[Alfa Romeo 1900|Alfa Romeo 1900 Berlina]]/[[Alfa Romeo 2000|Alfa Romeo 2000 Berlina]]<br />[[Borgward P100]]<br/>[[Simca Vedette|Simca Vedette 4-door saloon (1954–1957)]]/[[Simca Vedette|Simca Vedette 4-door saloon (1958–1961)]]<br/>[[BMW 501|BMW 501 4-door sedan]]<br/>[[Fiat 1900|Fiat 1900 4-door sedan]]/[[Fiat 1800|Fiat 1800/2100/2300 4-door sedan]]<br />[[Ford Zephyr#Mark I|Ford Zephyr Mark I 4-door saloon]]/[[Ford Zephyr#Mark II|Ford Zephyr Mark II 4-door saloon]]/[[Ford Zephyr#Mark III|Ford Zephyr Mark III 4-door saloon]]<br />[[Ford Zephyr#Mark I|Ford Zodiac Mark I 4-door saloon]]/[[Ford Zephyr#Mark II|Ford Zodiac Mark II 4-door saloon]]/[[Ford Zephyr#Mark III|Ford Zodiac Mark III 4-door saloon]]<br />[[Lancia Flaminia|1957-1966 Lancia Flaminia Berlina]]<br />[[Opel Kapitän#Kapitän (1953–1958)|Opel Kapitän 4-door sedan (1955–1958)]]/[[Opel Kapitän#Opel Kapitän P1 4-door sedan (1958-1959)|Opel Kapitän P1 4-door sedan]]/[[Opel Kapitän#Opel Kapitän P2 (1959-1963)|Opel Kapitän P2 4-door sedan]]/[[Opel Diplomat#Opel Diplomat A (1964–1968)|Opel Diplomat A 4-door sedan]]<br/>[[Peugeot 404|1960-1966 Peugeot 404 4-door sedan]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Frégate 4-door sedan]]/[[Rambler Classic|1961–1962 Rambler Classic 4-door sedan]]/[[Rambler Classic|1963–1964 Rambler Classic 4-door sedan]]/[[Rambler Classic|1965–1966 Rambler Classic 4-door sedan]]<br/>[[Tatra 603|Tatra 603 4-door sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W105|Mercedes-Benz W105 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W111|Mercedes-Benz W111 4-door sedan]]<br/>'''DS Sedan (1968-1975):'''<br/>[[Alfa Romeo 2600|Alfa Romeo 2600 4-door sedan]]<br/>[[Fiat 130|Fiat 130 4-door sedan]]<br/>[[Rover P6]]<br />[[Ford Zephyr#Mark IV|Ford Zephyr Mark IV 4-door saloon]]<br />[[Ford Zephyr#Mark IV|Ford Zodiac Mark IV 4-door saloon]]<br />[[Peugeot 404|1967-1978 Peugeot 404 4-door sedan]]<br/>[[Opel Diplomat#Opel Diplomat B (1969–1977)|Opel Diplomat B 4-door sedan]]<br/>[[Lancia Flavia|1968-1971 Lancia Flavia Berlina]]<br/>[[AMC Rebel|1967 Renault Rambler Rebel 4-door sedan]]/[[AMC Rebel|1968 Renault Rambler Rebel 4-door sedan]]/[[AMC Rebel|1969 Renault Rambler Rebel 4-door sedan]]<br/>[[Tatra 603|Tatra 2-603 4-door sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W108/W109]]<br/>'''DS Station Wagon (1955-1967):'''<br/>[[Simca Vedette|Simca Vedette 5-door station wagon (1954–1957)]]/[[Simca Vedette|Simca Vedette 5-door station wagon (1958–1961)]]<br/>[[Peugeot 404|1960-1966 Peugeot 404 5-door station wagon]]<br/>[[Fiat 1800|Fiat 1800/2100/2300 5-door station wagon]]<br />[[Ford Zephyr#Mark I|Ford Zodiac Mark I 5-door station wagon]]/[[Ford Zephyr#Mark II|Ford Zodiac Mark II 5-door station wagon]]/[[Ford Zephyr#Mark III|Ford Zodiac Mark III 5-door station wagon]]<br />[[Ford Zephyr#Mark I|Ford Zephyr Mark I 5-door station wagon]]/[[Ford Zephyr#Mark II|Ford Zephyr Mark II 5-door station wagon]]/[[Ford Zephyr#Mark III|Ford Zephyr Mark III 5-door station wagon]]<br />[[Opel Kapitän#Kapitän (1953–1958)|Opel Kapitän 5-door station wagon (1955-1958)]]/[[Opel Kapitän#Opel Kapitän P1 5-door station wagon (1958-1959)|Opel Kapitän P1 5-door station wagon]]/[[Opel Kapitän#Opel Kapitän P2 (1959-1963)|Opel Kapitän P2 5-door station wagon]]/[[Opel Diplomat#Opel Diplomat A (1964–1968)|Opel Diplomat A 5-door station wagon]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Domaine/Manoir]]/[[Rambler Classic|1961–1962 Rambler Classic 5-door station wagon]]/[[Rambler Classic|1963–1964 Rambler Classic 5-door station wagon]]/[[Rambler Classic|1965–1966 Rambler Classic 5-door station wagon]]<br/>[[Mercedes-Benz W105|Mercedes-Benz W105 5-door station wagon]]/[[Mercedes-Benz W111|Mercedes-Benz W111 5-door station wagon]]<br/>'''DS 5-door station wagon (1968-1975):'''<br/>[[Alfa Romeo 2600|Alfa Romeo 2600 5-door station wagon]]<br/>[[Fiat 130|Fiat 130 5-door station wagon]]<br />[[Ford Zephyr#Mark IV|Ford Zephyr Mark IV 5-door station wagon]]<br />[[Ford Zephyr#Mark IV|Ford Zodiac Mark IV 5-door station wagon]]<br /> [[Peugeot 404|1967-1978 Peugeot 404 5-door station wagon]]<br/>[[Opel Diplomat#Opel Diplomat B (1969–1977)|Opel Diplomat B 5-door station wagon]]<br/>[[AMC Rebel|1967 Renault Rambler Rebel 5-door station wagon]]/[[AMC Rebel|1968 Renault Rambler Rebel 5-door station wagon]]/[[AMC Rebel|1969 Renault Rambler Rebel 5-door station wagon]] }} '''Citroën DS''' (французскае вымаўленне: [si.tʁɔ.ɛn de.ɛs]) — гэта аўтамабіль бізнес-класа з пярэднім цэнтральным размяшчэннем рухавіка і пярэднім прывадам, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Citroën]] з 1955 па 1975 год у кузавах фастбэк/седан (), універсал і кабрыялет на працягу аднаго пакалення, якое складалася з трох серый. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Citroën|DS]] tpazbt47q1dwgmpzqtciq8exglxsjgk 2678271 2678270 2026-07-08T20:17:16Z ~2026-38321-46 98728 /* */ 2678271 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Citroën DS» |выява = [[Файл:1974 Citroen DS (7764241268).jpg|300пкс]] |вытворца = [[Citroën]] |гады = 1955—1975 |папярэднік = [[Citroën Traction Avant]] |наступнік = [[Citroën CX]] |кляса = Executive car (E) |падобныя = '''DS Sedan (1955-1967):'''<br/>[[Alfa Romeo 1900|Alfa Romeo 1900 Berlina]]/[[Alfa Romeo 2000|Alfa Romeo 2000 Berlina]]<br />[[Borgward P100]]<br/>[[Simca Vedette|Simca Vedette 4-door saloon (1954–1957)]]/[[Simca Vedette|Simca Vedette 4-door saloon (1958–1961)]]<br/>[[BMW 501|BMW 501 4-door sedan]]<br/>[[Fiat 1900|Fiat 1900 4-door sedan]]/[[Fiat 1800|Fiat 1800/2100/2300 4-door sedan]]<br />[[Ford Zephyr#Mark I|Ford Zephyr Mark I 4-door saloon]]/[[Ford Zephyr#Mark II|Ford Zephyr Mark II 4-door saloon]]/[[Ford Zephyr#Mark III|Ford Zephyr Mark III 4-door saloon]]<br />[[Ford Zephyr#Mark I|Ford Zodiac Mark I 4-door saloon]]/[[Ford Zephyr#Mark II|Ford Zodiac Mark II 4-door saloon]]/[[Ford Zephyr#Mark III|Ford Zodiac Mark III 4-door saloon]]<br />[[Lancia Flaminia|1957-1966 Lancia Flaminia Berlina]]<br />[[Opel Kapitän#Kapitän (1953–1958)|Opel Kapitän 4-door sedan (1955–1958)]]/[[Opel Kapitän#Opel Kapitän P1 4-door sedan (1958-1959)|Opel Kapitän P1 4-door sedan]]/[[Opel Kapitän#Opel Kapitän P2 (1959-1963)|Opel Kapitän P2 4-door sedan]]/[[Opel Diplomat#Opel Diplomat A (1964–1968)|Opel Diplomat A 4-door sedan]]<br/>[[Peugeot 404|1960-1966 Peugeot 404 4-door sedan]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Frégate 4-door sedan]]/[[Rambler Classic|1961–1962 Rambler Classic 4-door sedan]]/[[Rambler Classic|1963–1964 Rambler Classic 4-door sedan]]/[[Rambler Classic|1965–1966 Rambler Classic 4-door sedan]]<br/>[[Tatra 603|Tatra 603 4-door sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W105|Mercedes-Benz W105 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W111|Mercedes-Benz W111 4-door sedan]]<br/>'''DS Sedan (1968-1975):'''<br/>[[Alfa Romeo 2600|Alfa Romeo 2600 4-door sedan]]<br/>[[Fiat 130|Fiat 130 4-door sedan]]<br/>[[Rover P6]]<br />[[Ford Zephyr#Mark IV|Ford Zephyr Mark IV 4-door saloon]]<br />[[Ford Zephyr#Mark IV|Ford Zodiac Mark IV 4-door saloon]]<br />[[Peugeot 404|1967-1978 Peugeot 404 4-door sedan]]<br/>[[Opel Diplomat#Opel Diplomat B (1969–1977)|Opel Diplomat B 4-door sedan]]<br/>[[Lancia Flavia|1968-1971 Lancia Flavia Berlina]]<br/>[[AMC Rebel|1967 Renault Rambler Rebel 4-door sedan]]/[[AMC Rebel|1968 Renault Rambler Rebel 4-door sedan]]/[[AMC Rebel|1969 Renault Rambler Rebel 4-door sedan]]<br/>[[Tatra 603|Tatra 2-603 4-door sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W108/W109]]<br/>'''DS Station Wagon (1955-1967):'''<br/>[[Simca Vedette|Simca Vedette 5-door station wagon (1954–1957)]]/[[Simca Vedette|Simca Vedette 5-door station wagon (1958–1961)]]<br/>[[Peugeot 404|1960-1966 Peugeot 404 5-door station wagon]]<br/>[[Fiat 1800|Fiat 1800/2100/2300 5-door station wagon]]<br />[[Ford Zephyr#Mark I|Ford Zodiac Mark I 5-door station wagon]]/[[Ford Zephyr#Mark II|Ford Zodiac Mark II 5-door station wagon]]/[[Ford Zephyr#Mark III|Ford Zodiac Mark III 5-door station wagon]]<br />[[Ford Zephyr#Mark I|Ford Zephyr Mark I 5-door station wagon]]/[[Ford Zephyr#Mark II|Ford Zephyr Mark II 5-door station wagon]]/[[Ford Zephyr#Mark III|Ford Zephyr Mark III 5-door station wagon]]<br />[[Opel Kapitän#Kapitän (1953–1958)|Opel Kapitän 5-door station wagon (1955-1958)]]/[[Opel Kapitän#Opel Kapitän P1 5-door station wagon (1958-1959)|Opel Kapitän P1 5-door station wagon]]/[[Opel Kapitän#Opel Kapitän P2 (1959-1963)|Opel Kapitän P2 5-door station wagon]]/[[Opel Diplomat#Opel Diplomat A (1964–1968)|Opel Diplomat A 5-door station wagon]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Domaine/Manoir]]/[[Rambler Classic|1961–1962 Rambler Classic 5-door station wagon]]/[[Rambler Classic|1963–1964 Rambler Classic 5-door station wagon]]/[[Rambler Classic|1965–1966 Rambler Classic 5-door station wagon]]<br/>[[Mercedes-Benz W105|Mercedes-Benz W105 5-door station wagon]]/[[Mercedes-Benz W111|Mercedes-Benz W111 5-door station wagon]]<br/>'''DS 5-door station wagon (1968-1975):'''<br/>[[Alfa Romeo 2600|Alfa Romeo 2600 5-door station wagon]]<br/>[[Fiat 130|Fiat 130 5-door station wagon]]<br />[[Ford Zephyr#Mark IV|Ford Zephyr Mark IV 5-door station wagon]]<br />[[Ford Zephyr#Mark IV|Ford Zodiac Mark IV 5-door station wagon]]<br /> [[Peugeot 404|1967-1978 Peugeot 404 5-door station wagon]]<br/>[[Opel Diplomat#Opel Diplomat B (1969–1977)|Opel Diplomat B 5-door station wagon]]<br/>[[AMC Rebel|1967 Renault Rambler Rebel 5-door station wagon]]/[[AMC Rebel|1968 Renault Rambler Rebel 5-door station wagon]]/[[AMC Rebel|1969 Renault Rambler Rebel 5-door station wagon]] }} '''Citroën DS''' (французскае вымаўленне: [si.tʁɔ.ɛn de.ɛs]) — гэта аўтамабіль бізнес-класа з пярэднім цэнтральным размяшчэннем рухавіка і пярэднім прывадам, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Citroën]] з 1955 па 1975 год у кузавах фастбэк/седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Willys|1923 Willys-Knight 3-Door Trunkback Coupé]], [[Dort Motor Car Company|1924 Dort Six Three-Door Trunkback Coupé]], [[Hupmobile|1925 Hupmobile Model R 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Citroën C4 і C6|1928-1929 Citroen B14 G Berline Luxe]], [[Citroën C4 і C6|1930-1931 Citroen C4 F Berline Luxe]], [[Citroën Rosalie|1932-1934 Citroën Rosalie 8A Berline Luxe]], і [[Citroën Traction Avant|Citroën Traction Avant 15CV 4-Door Trunk Back Berline]]), універсал і кабрыялет на працягу аднаго пакалення, якое складалася з трох серый. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Citroën|DS]] f4vdtnw7g3wnuv8a7tjisu33a5p9bs4 Шаблён:Выява дня/2026-07-09 10 303122 2678168 2026-07-08T13:01:48Z Jim 415 Створаная старонка са зьместам „Dolina-dolnej-wisly-2.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude>“ 2678168 wikitext text/x-wiki Dolina-dolnej-wisly-2.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude> qhe0mvpwo867juvc8jajva4b68zv54c IC BE 0 303124 2678266 2026-07-08T19:30:06Z ~2026-38116-85 98677 Створаная старонка са зьместам „'''IC BE''' (у прыватнасці, '''BE200''') — гэта ўнікальны [[школьны аўтобус]] сярэдняга памеру тыпу B, які вырабляецца кампаніяй [[IC Bus]]. Ён замяняе прабел паміж [[IC AE]] і большым [[IC CE]]. [[Катэгорыя:Аўтобусы IC]]“ 2678266 wikitext text/x-wiki '''IC BE''' (у прыватнасці, '''BE200''') — гэта ўнікальны [[школьны аўтобус]] сярэдняга памеру тыпу B, які вырабляецца кампаніяй [[IC Bus]]. Ён замяняе прабел паміж [[IC AE]] і большым [[IC CE]]. [[Катэгорыя:Аўтобусы IC]] 1cd5f1qa64zenmyhcw1md087cs7k87p 2678313 2678266 2026-07-09T02:22:07Z ~2026-38762-27 98800 2678313 wikitext text/x-wiki '''IC BE''' (у прыватнасці, '''BE200''') — гэта ўнікальны [[школьны аўтобус]] сярэдняга памеру тыпу B (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Enclosed Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Enclosed Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Citroën C4 і C6|Citroën C6 Série G Bus]], [[International Harvester C-Series (1934-1937)|International CS-30 2-Door Standard Cab 4x2 Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series (1937-1940)|International Harvester DS-30 2-Door Standard Cab 4x2 Chassis Truck]], [[International K & KB series|International Harvester K-6 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International K & KB series|International Harvester KB-6 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International Harvester L-Series|International Harvester L-160 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International Harvester R-Series|International Harvester R-160 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600/1700 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1962-1963)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600/1700 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1964-1966)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600/1700 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1967-1971)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600/1700 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Chassis Truck with tilting hood (1972-1978)]], [[International Harvester S-Series|1987–1989 International S-Series AmTran Type B School Bus]], [[International Harvester S-Series|1987–1989 International S-Series AmTran Type B School Bus]], і [[International Harvester S-Series|1990–2004 International 3800 AmTran Type B School Bus]]), які вырабляецца кампаніяй [[IC Bus]]. Ён замяняе прабел паміж [[IC AE]] і большым [[IC CE]]. [[Катэгорыя:Аўтобусы IC]] sw4kgsfnogokswnrm5mriaj6z8lg5cn 2678314 2678313 2026-07-09T02:34:30Z ~2026-38762-27 98800 2678314 wikitext text/x-wiki '''IC BE''' (у прыватнасці, '''BE200''') — гэта ўнікальны [[школьны аўтобус]] сярэдняга памеру тыпу B (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, [[Fifth Avenue Coach Company|1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus]], [[Yellow Coach Manufacturing Company|Yellow City Service Enclosed Bus-Z-33]], [[American Car and Foundry|1926 ACF Enclosed Single-Deck Enclosed Passenger Bus]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929)]], [[Citroën C4 і C6|Citroën C6 Série G Bus]], [[International Harvester C-Series (1934-1937)|1934-1936 Wayne International Bus for Rohrer]], [[International Harvester D-Series (1937-1940)|1937-1940 International Harvester Hicks School Bus]], [[International K & KB series|International Harvester K-6 Superior School Bus]], [[International K & KB series|International Harvester KB-6 Superior School Bus]], [[International Harvester L-Series|International Harvester L-160 Short-Medium School Bus]], [[International Harvester R-Series|International Harvester R-160 1½-Ton 20 Passenger School Bus]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar Schoolmaster 36 Seater Carpenter School Bus (1962-1963)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar Schoolmaster 36 Seater Carpenter School Bus (1964-1966)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar Schoolmaster 36 Seater Carpenter School Bus (1967-1971)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar Schoolmaster 36 Seater Carpenter School Bus with tilting hood (1972-1978)]], [[International Harvester S-Series|1987–1989 International S-Series AmTran Type B School Bus]], [[International Harvester S-Series|1987–1989 International S-Series AmTran Type B School Bus]], і [[International Harvester S-Series|1990–2004 International 3800 AmTran Type B School Bus]]), які вырабляецца кампаніяй [[IC Bus]]. Ён замяняе прабел паміж [[IC AE]] і большым [[IC CE]]. [[Катэгорыя:Аўтобусы IC]] 0gxunb4uy9hek85tv0ctrr1yskolik2 Volvo Amazon 0 303125 2678293 2026-07-08T23:01:56Z ~2026-38730-53 98799 Створаная старонка са зьместам „[[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]]“ 2678293 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]] 6eqb52k48f701wvvfvfda0mykjz7qqn 2678296 2678293 2026-07-08T23:07:13Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678296 wikitext text/x-wiki [[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-, [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-, [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]). [[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]] pwd2dwz4qtd82wop1il3gwokurtrldv 2678298 2678296 2026-07-09T00:07:25Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678298 wikitext text/x-wiki [[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupe]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupe]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupe]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Country Squire]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Country Squire]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Country Squire]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Country Sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Country Sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Country Sedan]]). [[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]] 8z97ophnn3c2kuc0w3sj9qhxri2vug4 Drum Ecstasy 0 303126 2678357 2026-07-09T09:05:20Z Taravyvan Adijene 1924 Створаная старонка са зьместам „{{Музычны гурт}} '''Drum Ecstasy''' ({{Мова-бел|Драм Экстазі}}) — беларускі рок-гурт, заснаваны ў 1992 року ў Менску. == Мінуўшчына == Пасьля распаду гурту FTTF бубначы Аляксандар Краўцоў і Марат Джумагулаў запрасілі на свае рэпэтыцыі Філіпа Чмыра, і гэт...“ 2678357 wikitext text/x-wiki {{Музычны гурт}} '''Drum Ecstasy''' ({{Мова-бел|Драм Экстазі}}) — беларускі рок-гурт, заснаваны ў 1992 року ў Менску. == Мінуўшчына == Пасьля распаду гурту FTTF бубначы Аляксандар Краўцоў і Марат Джумагулаў запрасілі на свае рэпэтыцыі Філіпа Чмыра, і гэтая тройка склала касьцяк новага гурту<ref name="ex1" />, які пачаткова называўся «Група імя Каралеўскага геаграфічнага таварыства, якая грае ў стылі барабаннага экстазу». Днём заснаваньня гурту лічыцца 28 верасьня, і штороку ў гэты дзень музыкі традыцыйна ладзілі «канцэрт пад мостам»<ref name="ex2" /> у менскім [[Парк Горкага (Менск)|парку Горкага]]. Першыя выступы адбываліся ў [[Беларускі дзяржаўны моладзевы тэатар|Моладзевым тэатры]]. Неўзабаве Джумагулаў зьехаў у Францыю, і да гурта далучыўся Макс Назараў, а пазьней "Граф" і Валянцін Грышко. Пасьля сыходу Грышка ў склад ненадоўга вяртаўся Марат Джумагулаў. У 1997 року ў гурт прыйшоў Аляксандар Гарох з гурту "Зьніч". У 2004 року гурт ненадоўга трапіў у беларускі «чорны сьпіс» забароненых гуртоў<ref name="ex2" />. У 2011 року гурт атрымаў [[Рок-каранацыя|Рок-карону]] «за адданасьць жанру»<ref name="ex3" />. Музыка гурту выкарыстаная ў беларускім фільме «Салетра №7»; расейскіх фільмах «{{Не перакладзена|Дзённая варта (фільм)|Дзённая варта|d|Q529053}}», «{{Не перакладзена|Начная варта (фільм)|Начная варта|d|Q1045388}}», «{{Не перакладзена|Гітлер капут!||d|Q2474366}}», «{{Не перакладзена|Найлепшы фільм||d|Q4407197}}», "Пацалунак крыветкі", «{{Не перакладзена|Цёмны сьвет||d|Q2086903}}», «Мужчыны ня плачуць». == Удзельнікі == * Філіп Чмыр == Дыскаграфія == * Drums Only (2004) * H.D.M. (2005) * Play Loud (2012) * Numerals (EP, 2014) * Scheisse (самотнік, 2017) * Happy Day (самотнік, 2018) * Nuclear Spring (самотнік, 2019) * Voice (2019) * Cut (2022) == Крыніцы == {{Крыніцы|refs = <ref name="ex1">{{Спасылка | аўтар = ОК.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 5 жніўня 2010| url = https://www.experty.by/content/lider-drum-ecstasy-filipp-chmyr-nam-deistvitelno-naplevat-na-efiry-foto| копія = | дата копіі = | загаловак = Лидер Drum Ecstasy Филипп Чмырь: «Нам действительно наплевать на эфиры» (+фото)| фармат = | назва праекту = [[Experty.by]]| выдавец = nightlab.by| дата доступу = 8 ліпеня 2026 | мова = ru| камэнтар = }}</ref> <ref name="ex2">{{Спасылка | аўтар = Лена Сідоза, Ціна Сікорская.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 1 чэрвеня 2011| url = https://www.experty.by/content/drum-ecstasy-nam-velm-doraga-syadzets-15-sutak-za-nelegalny-kantsert| копія = | дата копіі = | загаловак = Drum Ecstasy: „Нам вельмі дорага сядзець 15 сутак за нелегальны канцэрт!“| фармат = | назва праекту = [[Experty.by]]| выдавец = [[Эўрарадыё]]| дата доступу = 8 ліпеня 2026 | мова = | камэнтар = }}</ref> <ref name="ex3">{{Спасылка | аўтар = Сяргей Будкін.| прозьвішча = Будкін| імя = Сяргей| аўтарlink = Сяргей Будкін| суаўтары = | дата публікацыі = 2 красавіка 2012| url = https://www.experty.by/content/rok-kanstatatsyya-razgrom-belaruskaga-rok-rukhu-fota| копія = | дата копіі = | загаловак = Рок-канстатацыя: разгром беларускага рок-руху (+фота)| фармат = | назва праекту = [[Experty.by]]| выдавец = [[Budzma.org]]| дата доступу = 8 ліпеня 2026 | мова = | камэнтар = }}</ref> }} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = [[Зьміцер Падбярэскі|Д. П.]] |імя = |прозьвішча = |частка = |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |арыгінал = |спасылка = |адказны = уклад. [[Зьміцер Падбярэскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |выданьне = |месца = [[Менск|Мінск]] |выдавецтва = [[Зьміцер Колас|Зміцер Колас]] |год = 2008 |том = |старонкі = 100—101 |старонак = 368 |сэрыя = |isbn = 978-985-6783-42-8 |наклад = 2000 |ref = ЭБПМ }} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.drumecstasy.com/ Афіцыйная бачына] {{ref-en}} [[Катэгорыя:Беларускія рок-гурты]] [[Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1992 годзе]] 0ixewonjorr30wp9lyds5sx1bafm1gr