Дынама Менск (футбольны клюб)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be-tarask">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікіпэдыя</sitename>
    <dbname>be_x_oldwiki</dbname>
    <base>https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мэдыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Спэцыяльныя</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Абмеркаваньне</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Гутаркі ўдзельніка</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікіпэдыя</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Абмеркаваньне Вікіпэдыі</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Абмеркаваньне файла</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Абмеркаваньне MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблён</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Абмеркаваньне шаблёну</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Дапамога</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Абмеркаваньне дапамогі</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Абмеркаваньне катэгорыі</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Партал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Абмеркаваньне парталу</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Абмеркаваньне модулю</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Дынама Менск (футбольны клюб)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1532</id>
    <revision>
      <id>2678451</id>
      <parentid>2678332</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T22:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Удзел у эўракубках */ абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90882" sha1="3hdtfalwh6fnhkpjl8dqlbvpjpq0nea" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Дынама Менск (неадназначнасьць)}}
{{Футбольны клюб
|Назва            = Дынама Менск
|Лягатып          = Dinamo Minsk.PNG
|ПоўнаяНазва      = Футбольны клюб «Дынама Менск»
|Горад            = [[Менск]], [[Беларусь]]
|Заснаваны        = 1927
|Стадыён          = [[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]
|Умяшчальнасьць   = 22 246
|Пасада кіраўніка = Генэральны дырэктар
|Кіраўнік         = Андрэй Толмач
|Трэнэр           = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенсЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенсСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенс}}
|Прыналежнасьць   = Беларускія
|Сайт             = http://www.dinamo-minsk.by/
|pattern_la1      = 
|pattern_b1       = _Dinamo Minsk 2017g
|pattern_ra1      = 
|pattern_sh1      = _Dinamo Minsk 2016g
|pattern_so1      = _long Dinamo Minsk 2016g
|leftarm1         = 
|body1            = 
|rightarm1        = 
|shorts1          = FFFFFF
|socks1           = 
|pattern_la2      = 
|pattern_b2       = _Dinamo Minsk 2017h
|pattern_ra2      = 
|pattern_sh2      = _Dinamo Minsk 2016h
|pattern_so2      = _long Dinamo Minsk 2016h
|leftarm2         = 2E7AE3
|body2            = 
|rightarm2        = 2E7AE3
|shorts2          = 
|socks2           = 
}}
«'''Дына́ма'''» — футбольны клюб з сталіцы [[Беларусь|Беларусі]], [[Менск]]у. [[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіён СССР]] 1982 году, сяміразовы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіён Беларусі]], трохразовы ўладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]. Клюб быў заснаваны ў 1927 годзе. Першую гульню каманда правяла 18 чэрвеня 1927 году ў [[Смаленск]]у супраць мясцовага «[[Дынама Смаленск|Дынама]]» і выйграла зь лікам 2:1. Клюб выступаў пад назвамі «Спартак» (1954—1959), «Беларусь» (1960—1962).

«Дынама» зьяўляецца адзіным беларускім клюбам, які браў удзел у 39 з 54 розыгрышаў [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіянату СССР]], і аднойчы станавіўся чэмпіёнам СССР у 1982 годзе. Акрамя таго, клюб разам зь берасьцейскім «[[Дынама Берасьце|Дынама]]» і салігорскім «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]» зьяўляецца адзіным клюбам, які браў удзел ва ўсіх розыгрышах [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]].

Раней старшынём праўленьня ЗАТ «Дынама-Менск» быў колішні адзін з самых заможных людзей Беларусі й кіраўнік фірмы «[[Трайпл]]» [[Юры Чыж]]. За ягоным часам не зусім добрыя вынікі выступаў клюбу многія спэцыялісты зьвязваюць з сталай зьменай галоўных трэнэраў, якія за апошнія дзесяць гадоў ня здолелі правесьці на гэтай пасадзе больш за год. У 2019 годзе кантроль над клюбам атрымаў [[Менскі гарадзкі выканаўчы камітэт|Менгарвыканкам]].

== Гісторыя ==
=== Раньнія гады ===
Днём нараджэньня менскага «Дынама» прынята лічыць дату першага дакумэнтальна пацьверджанага матча каманды. Ён адбыўся 18 чэрвеня 1927 году ў [[Смаленск]]у, дзе менчукі сустрэліся зь мясцовымі аднаклюбнікамі й атрымалі першую ў сваёй гісторыі перамогу зь лікам 2:1.

У тым жа 1927 годзе «Дынама» паклала ў сваю скарбонку й першы трафэй, атрымаўшы перамогу ў [[чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянаце БССР]]. Цікава, што першапачаткова ўдзел у гэтым спаборніцтве прымалі каманды гарадоў. Сярод іх была й зборная [[Менск]]у, якая заваявала пуцёўку ў фінальны турнір, дзе сталічным футбалістам супрацьстаялі зборныя [[Гомель|Гомля]] й [[Віцебск]]у. Аднак у фінале гуляла ўжо ня зборная Менску, а футбольная каманда «Дынама». Справа ў тым, што калектыў практычна цалкам складаўся з «дынамаўцаў», якія й настаялі на тым, каб выступаць пад такой назвай. Нежаданьне выступаць пад сьцягам гораду выклікала абуранасьць з боку грамадзкасьці. Футбалістаў вінавацілі ў паводзінах, нявартым савецкіх грамадзян, у схільнасьці ўплыву буржуазных спартовых грамадзтваў. «Дынама» ў бліскучым стылі расправілася з супраціўнікамі й заваявала званьне чэмпіёна БССР.

Спачатку з рахункам 4:1 былі пераможаныя гаспадары фінальнага турніру зборная Гомля. Затым быў цяжкі матч зь [[Віцебск]]ам, перапынены пры рахунку 1:1 з-за цемры. Пераігроўка выдалася ня мянш зацятай, матч скончыўся зь лікам 2:2 у асноўны час, і толькі на 9-й хвіліне трэцяга дадатковага тайма менчук Ціхаміраў прынёс перамогу сваёй камандзе. На наступны год «дынамаўцы» ня здолелі паўтарыць свой посьпех, паколькі ва Ўсебеларускай спартакіядзе зноўку выступала зборная Менску, сфармаваная з футбалістаў трох найлепшых камандаў рэспублікі, а ня толькі з гульцоў «Дынама». Сталічныя футбалісты скончылі свой выступ на стадыі паўфіналу, саступіўшы камандзе [[Полацак|Полацку]].

Галоўнай падзеяй футбольнага жыцьця [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у 1928 годзе стала правядзеньне Ўсесаюзнай спартакіяды ў [[Масква|Маскве]], удзел у якой прыняла й зборная БССР, якая заняла пятае месца. Найлепшым бамбардзірам беларускай каманды стаў «дынамавец» Ціхаміраў, які забіў 4 мячы. Яшчэ гэты год быў знамянальны тым, што спартовае таварыства «Дынама» прыступіла да будаўніцтва новага спартовага стадыёну на месцы былога іпадрому.

[[Файл:Miensk, Lachaŭka, Dynama. Менск, Ляхаўка, Дынама (1936).jpg|значак|Першы драўляны стадыён «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]». Фатаздымак 1936 году.]]
У пачатку 1930-х гадоў у менскага «Дынама» зьявіўся свой стадыён. Разьмяшчаўся ён там, дзе сёньня знаходзіцца паркавая частка сучаснага стадыёну, быў драўляным і зьмяшчаў 10 тысячаў гледачоў. Характэрна, што кожны з дынамаўцаў зрабіў свой унёсак у будаўніцтва спартовай арэны, бескарысьліва адпрацаваўшы па 100 гадзінаў. Дагэтуль футбол стаў ужо самым папулярным відам спорту ў СССР. Не была выключэньнем і Беларусь. Футбалісты менскага «Дынама» хадзілі ў кумірах у сталічнай публікі. Шмат у чым паспрыяў гэтаму выхад на экраны ў 1936 годзе мастацкага фільму «[[Брамнік (фільм)|Брамнік]]». Каб трапіць на яго, у менскіх кінатэатраў выбудоўваліся велізарныя чэргі.

У 1936 годзе прайшоў першы [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіянат СССР]]. Аднак менскае «Дынама» ўдзел у розыгрышы ня брала. Менчукі, якія яшчэ ня мелі статусу каманды майстроў, гулялі на першынстве рэспублікі, у якім у чарговы раз перамаглі ў 1937 годзе. Толькі праз два гады сталічная каманда стала камандай майстроў. У 1940 годзе яна была ўлучана ў склад пятнаццаці камандаў, якія на наступны год атрымалі магчымасьць выступаць у найвышэйшай лізе саюзнага чэмпіянату.

27 красавіка 1941 году «Дынама» правяло ў Менску першы матч саюзнага першынства супраць іншага дэбютанта найвышэйшай лігі ленінградзкага «[[Спартак Ленінград|Спартаку]]» й атрымала перамогу зь лікам 2:1. Далей каманду чакала параза ў [[Тбілісі]] ад мясцовых аднаклюбнікаў, вікторыя ў [[Масква|Маскве]] над першай прафзьвязнай камандай, і запар дзьве паразы ад адэскага «[[Спартак Адэса|Спартаку]]» й ад дзейнага чэмпіёна — маскоўскага «[[Дынама Масква (футбольны клюб)|Дынама]]». Наступная гульня на хатнім стадыёне зноўку скончылася паразай. Пасьля гэтага чэмпіянат быў тэрмінова скончаны з-за пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].

=== За часам вайны ===
Вайна засьпела футбалістаў «Дынама» ў Менску. Праз два дні яны былі адпраўленыя ў Маскву, дзе фармавалася Асобная мотастралковая брыгада адмысловага прызначэньня (АМСБАП). У склад брыгады былі залічаны і менскія футбалісты. АМСБАП несла патрульную службу, удзельнічала ў стварэньні абарончых рубяжоў, мінаваньню важных аб’ектаў, ажыцьцяўляла выведвальныя і дывэрсійныя дзеяньні на акупаванай ворагам тэрыторыі.

Касьцяк каманды пры гэтым захаваўся, і пасьля перамогі пад [[Валгаград|Сталінградам]] з гульцоў зноўку сфармавалі футбольную каманду, якая некаторы час выступала ў першынстве Масквы пад назвай «Вайсковая частка маёра Іванова». Затым каманду перайменавалі ў «Дынама-2». У 1944 годзе дынамаўская каманда ўжо брала ўдзел у [[Кубак СССР па футболе|Кубку СССР]], прычым дайшла да паўфіналу.

=== Пасьля вайны ===
14 траўня 1945 году менскае «Дынама» матчам супраць ленінградзкага «Зэніту» стартавала ў першым пасьляваенным чэмпіянаце СССР. Матч праходзіў у Тбілісі і скончыўся зь лікам 1:1, за менчукоў гол забіў [[Барыс Курнеў]]. Стары стадыён каманды быў разбураны, на ўзьвядзеньне новага патрабаваўся час. Было прынята рашэньне падрыхтаваць для выступаў у чэмпіянаце стадыён «Харчавік». 14 чэрвеня «Дынама» правяло першы пасьля вайны хатні матч. У госьці прыехалі маскоўскія аднаклюбнікі. Матч скончыўся перамогай масквічоў (0:3). Паводле вынікаў гэтага чэмпіянату «Дынама» заняло 9-ы радок, набраўшы 17 пунктаў у 22 матчах.

Чэмпіянаты краіны 1946—1949 гадоў прайшлі для менчукоў няўдала. У іх каманда вырашала задачу захаваньня прапіскі ў найвышэйшай лізе. У сэзоне 1947 году клюб вярнуўся на зноўку адбудаваны стадыён «Дынама».

У 1950 годзе «Дынама» і зусім апусьцілася ў клясу «Б». Але ўжо ў 1951 годзе «бела-блакітныя» вярнулі сабе месца сярод наймацнейшых камандаў клясы «А». Аднак з-за няздольнасьці супрацьстаяць найлепшым камандам Саюзу, сталічная дружына паводле вынікаў сэзону зноўку адправілася ў клясу «Б». Такая сытуацыя не задавальняла кіраўніцтва рэспублікі. Таму было прынята рашэньне ствараць калектыў, здольны ня толькі вярнуць прапіску ў найвышэйшай лізе, але і трывала там замацавацца. З гэтай мэтай у каманду быў запрошаны знакаміты галкіпэр [[Аляксей Хоміч]]. Актыўна ўводзілася ў склад таленавітая моладзь, [[Іван Мозэр]], [[Уладзімер Нуждын]], [[Вячаслаў Арцёмаў]], [[Юры Прохараў]]. У 1953 годзе абноўленае «Дынама» вярнулася ў групу наймацнейшых.

=== Пад рознымі назвамі ===
У 1954 годзе загадам Упраўленьня па фізычнай культуры і спорце Міністэрства адукацыі БССР каманда была перайменаваная ў «Спартак». У пачатку сэзону клюб паказваў яскравую гульню. Былі абыграны лідэры савецкага першынства: маскоўскія «[[Спартак Масква (футбольны клюб)|Спартак]]» (2:1), ЦСКА (1:0) і «Дынама» (1:0). Менскі «Спартак» лідыраваў у чэмпіянаце. Далей мінчане страцілі лідэрства, аднак здолелі сабрацца. Былі здабытыя важныя перамогі ў матчах з «[[Крылы Саветаў Самара|Крыламі Саветаў]]» (2:0), «Зэнітам» (2:0), «[[Тарпэда Масква|Тарпэда]]» (2:1) і кіеўскім «[[Дынама Кіеў|Дынама]]» (3:2). У тым годзе каманда ўпершыню ў гісторыі заваявала бронзавыя мэдалі чэмпіянату СССР.

У наступным сэзоне каманда страціла сваю гульню і, заняўшы апошняе месца, апусьцілася ў клясу «Б». Праз год зноўку вярнулася ў найвышэйшы дывізіён, аднак і на гэты раз таксама страціла месца ў эліце.

У 1960 годзе ў гонар рэспублікі ў чэмпіянаце СССР прадстаўніцтва Беларусі даверылі камандзе пад назвай «Беларусь». Яе склалі гульцы менскага «Спартака» і «Ўраджаю». Былі запрошаны гульцы зь іншых камандаў найвышэйшай лігі. Старт «Беларусі» ў чэмпіянаце выдаўся фэерычным — пяць перамогаў запар. Сярод клюбаў, якія трывалі паразу ад беларускага клюбу, былі маскоўскі «Спартак» і кіеўскае «Дынама». За ўсё першае кола менчукі пацярпелі ўсяго дзьве паразы — ад алматынскага «[[Кайрат Алматы|Кайрату]]» (0:2) і ЦСКА (0:3) — і займалі першае месца ў сваёй групе. Аднак потым каманда збавіла абароты і скончыла сэзон на адзінаццатым радку. Чэмпіянаты 1961 і 1962 гадоў «Беларусь» скончыла на 19 месцы.

=== У чаканьні посьпехаў ===
У 1963 годзе клюб вярнуўся да назвы «Дынама». У гэтым жа сэзоне была заваявана другая бронза чэмпіянату. У сэзонах з 1964 па 1973 гады менчукі ўзысьці на п’едэстал ня здолелі. Больш за тое, у сэзоне 1973 году, заняўшы 15 месца, апусьціліся ў першую лігу. У гэты час завяршыў гульнявую кар’еру найлепшы бамбардзір у гісторыі каманды [[Эдуард Малафееў]]. Цырымонія провадаў гульца зь вялікага футболу адбылася 21 кастрычніка 1971 году на менскім стадыёне «Дынама».

Два гады сталічны клюб правёў у першай лізе. Вярнуўся ў эліту ў 1976 годзе. Гэты год для савецкага футболу выдаўся незвычайным. У сувязі з удзелам зборнай СССР у [[чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянаце Эўропы]] і [[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульнях]] было праведзена два чэмпіянаты краіны — вясновы і восеньскі. У вясновай частцы чэмпіянату менчукі выглядалі цалкам годна, заняўшы 9-е выніковае месца, а вось на восень сілаў у іх ужо не хапіла. Атрымаўшы ўсяго дзьве перамогі, «Дынама» разьмясьцілася на апошнім 16-м месцы і пакінула найвышэйшую лігу. Няўдалы выступ пацягнуў за сабой чарговую зьмену кіраўніцтва. На чале каманды ўстаў [[Алег Базілевіч]], які працаваў раней з кіеўскім «Дынама», аднак працаваў новы штаб паўтара году. Каманда ня здолела паказаць яскравай гульні, і ў сярэдзіне сэзону 1978 году галоўным трэнэрам стаў Эдуард Малафееў. Каманда здолела аднавіцца і, заняўшы 3 месца, вярнулася ў найвышэйшую лігу. Больш «Дынама» ў першы дывізіён не вылятаў.

=== Залатыя часы ===
Новы трэнэр стаў будаваць новую каманду. Малафееў патрабаваў ад гульцоў яскравай гульні, шчырых эмоцыяў, футболу, які падабаўся б гледачам. «Дынама» камплектавалася выхаванцамі беларускага футболу. Ужо ў [[чэмпіянат СССР па футболе 1979 году|чэмпіянаце 1979 году]] гульня менчукоў забліскала новымі фарбамі. Каманда дзейнічала сьмела, са сталым акцэнтам на напад. Аднак, адчувалася, што тактычныя схемы яшчэ да канца не адпрацаваны. Як сьледзтва, толькі 6-е выніковае месца.

У наступным сэзоне высокіх вынікаў дамагчыся не атрымалася. Клюб заняў толькі 9-ю пазыцыю. Пры гэтым «Дынама» ў кожнай сустрэчы дзейнічала тэмпэрамэнтна, неардынарна, чым прыцягвала сымпатыі заўзятараў.

[[чэмпіянат СССР па футболе 1982 году|Чэмпіянат 1982 году]] менчукі пачалі актыўна. Гулялі ў атакуючы футбол і ў хатніх сустрэчах, і ў гасьцёх. Дзейнічалі сьмела і вынікова. Такім чынам аднаасобнае лідэрства менскага «Дынама» пасьля дзесяці тураў нікім не ўспрымалася, як выпадковасьць. Тым часам беларуская дружына ўсё далей сыходзіла наперад і ў пачатку другога кола нашмат апярэджвала фаварытаў. Тыя накіраваліся ў пагоню. Першымі ня вытрымалі тэмпу гонкі тбіліскія дынамаўцы. За два туры да фінішу канчаткова страцілі шанец на «золата» спартакаўцы. Толькі кіеўскі клюб да апошняга спрабаваў нагнаць менскіх аднаклюбнікаў, якім таксама не ўдалося пазьбегнуць гульнявых зрываў. Але менчукі праявілі характар​​, майстэрства, камандны дух і здолелі захаваць за сабой першы радок у турнірнай табліцы. У заключным туры, перамогшы маскоўскі «Спартак» на выезьдзе (4:3), менскае «Дынама» ўпершыню ў сваёй гісторыі заваявала званьне [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіёна Савецкага Саюзу]].

Посьпех менчукоў быў адзначаны яшчэ трыма ганаровымі трафэямі. Паводле вынікаў сэзону менскаму «Дынама» былі ўручаны [[прыз імя Грыгорыя Фядотава|прыз імя Рыгора Фядотава]], Кубак прагрэсу, прысвоена званьне «агрэсіўнага госьця».

У «залаты склад» каманды ўвайшлі [[Юры Курненін]], [[Аляксандар Пракапенка]], [[Віктар Янушэўскі]], [[Міхаіл Вергеенка]], [[Сяргей Бароўскі]], [[Пётар Васілеўскі]], [[Юры Пудышаў]], [[Людас Румбуціс]], [[Андрэй Зыгмантовіч]], [[Георгі Кандрацьеў]], [[Віктар Шышкін]], [[Віктар Сокал (1954)|Віктар Сокал]], [[Сяргей Алейнікаў]], [[Ігар Гурыновіч]], [[Ігар Бялоў]], [[Юры Курбыка]], [[Юры Трухан]], [[Сяргей Гоцманаў]].

=== Дэбют у Эўропе ===
У наступным сэзоне «Дынама» дэбютавала ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў]]. Лёсаваньне вызначыла ў супраціўнікі менчукоў швайцарскі «[[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэрс]]». Зь цяжкасьцю, але дынамаўцы пераадолелі бар’ер (1:0 дома, 2:2 у гасьцёх). Затым у 1/8 фіналу была пройдзеная вугорская «[[Д’ёр (футбольны клюб)|Раба ЭТО]]» (6:3, 3:1). Менчукі дэманстравалі добрую гульню, аднак у 1/4 ня здолелі адолець па суме двух матчаў бухарэсцкае «[[Дынама Бухарэст|Дынама]]» (1:1, 0:1). У гэтым жа сэзоне былі заваяваны бронзавыя мэдалі, трэція па ліку, у чэмпіянаце СССР.

Гэты посьпех дазволіў дынамаўцам у 1984 годзе выступіць у другім па значнасьці эўратурніры — [[Ліга Эўропы УЭФА|Кубку УЭФА]]. У 1/32 фіналу «Дынама» разграміла фінскі [[ХІК Хэльсынкі|ХІК]] (4:0, 6:0). У 1/16 фіналу прызь лёсаваньне беларусы атрымалі ў супраціўнікі партугальскі «[[Спортынг Лісабон|Спортынг]]». Лісабонцы трывалі паразу толькі ў сэрыі пэнальці ў хатнім матчы — 5:4 (пасьля 0:2 у гасьцёх, 2:0 дома). У 1/8 фінале менчукі прайшлі польскі «[[Відзэў Лодзь|Відзэў]]» (2:0, 0:1), у 1/4 прайгралі югаслаўскаму «[[Жалезьнічар Сараева|Жалезьнічару]]» (0:2 у гасьцёх, 1:1 дома).

У 1987 годзе менскае «Дынама», як фіналіст [[Кубак СССР па футболе|Кубка СССР]], дэбютавала ў [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубку ўладальнікаў кубкаў]]. На стадыі 1/16 фіналу быў пераможаны турэцкі «[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]]» (2:0, 2:1). У 1/8 фіналу пройдзены гішпанскі «[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]» — 1:1, 0:0. У 1/4 фінале, аднак, клюб зь беларускай сталіцы ня здолеў перагуляць бэльгійскі «[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]]» (0:1, 1:1). Гэтыя чвэрцьфіналы трох самых прэстыжных турніраў Старога сьвету па сёньняшні дзень застаюцца найбуйнейшым дасягненьнем клюбу на эўрапейскай арэне.

=== Часы незалежнасьці ===
[[Файл:Dinamo Minsk versus BATE.jpg|значак|300пкс|Матч «Дынама» супраць [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] на стадыёне «[[Трактар (стадыён)|Трактар]]» ў 2014 годзе.]]
У 1992 годзе стартаваў першы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянат сувэрэннай Беларусі]], сярод удзельнікаў якога было і менскае «Дынама», кіраваў якім вядомы ў мінулым галкіпэр «бела-блакітных» [[Міхаіл Вергеенка]]. У камандзе выстапалі наймацнейшыя на той момант футбалісты рэспублікі, таму клюб фактычна не сустракаў аніякай канкурэнцыі і за відавочнай перавагай атрымліваў перамогу ў чэмпіянаце раз-поразу. У пэрыяд з 1992 па 1995 гады менчукі пяць разоў запар станавіліся чэмпіёнамі краіны. Да канца 1990-х «Дынама» страціла чэмпіёнскі ход. Паступова завяршалі гульнявую кар’еру вэтэраны, шматлікія вядучыя футбалісты адпраўляліся ў замежныя чэмпіянаты. Супернікі з кожным годам станавіліся мацней.

У сьнежні 1999 году зьмяніўся ўласьнік клюбу — старшынём праўленьня ЗАТ «Дынама-Менск» стаў кіраўнік фірмы «Трайпл» [[Юры Чыж]]. Пад ягоным кіраўніцтвам «Дынама» толькі аднойчы заняло першае месца ў чэмпіянаце. У апошні на дадзены момант раз чэмпіёнам Беларусі сталічны клюб станавіўся ў 2004 годзе. Да залатых мэдалёў каманду прывёў [[Юры Шуканаў]]. Многія сэзоны «Дынама» спрабавала вярнуцца ў асноўную сетку эўрапейскіх турніраў, аднак непераадольнымі бар’ерамі станавіліся 2-і і 3-і кваліфікацыйныя раўнды. У [[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|сэзоне 2010—2011 гадоў]] [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]] менчукі спыніліся за крок ад групавога этапу. Былі выгуляны эстонскі «[[Калеў Сыламяэ|Калеў]]» (5:1, 5:0) і ізраільскі «[[Макабі Хайфа|Макабі]]» (3:1, 0:1). Аднак у плэй-оф «Дынама» не знайшло ключ да брамы бэльгійскага «[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]» (2:3, 1:2). У той момант камандай кіраваў [[Уладзімер Гольмак]]. [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2010 году|Сэзон 2010 году]] чэмпіянату Беларусі сталічная каманда скончыла на 4 месцы. Наступныя два сэзоны дружына не брала ўдзелу ў эўракубкавых матчах. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|сэзоне 2011 году]], пад кіраўніцтвам расейскіх трэнэраў, спачатку [[Алег Васіленка|Алега Васіленкі]], потым [[Сяргей Аўчыньнікаў|Сяргея Аўчыньнікава]], менчукі таксама занялі 4 месца, што не дазволіла паўдзельнічаць у эўрапейскіх спаборніцтвах.

[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|Сэзон 2012 году]] «Дынама» пачала пад кіраўніцтвам [[Аляксандар Сяднёў|Аляксандра Сяднёва]]. Аднак у ліпені трэнэр падаў у адстаўку. Каманда была ачоленая ўкраінскім трэнэрам [[Алег Пратасаваў|Алегам Пратасавым]]. Каманда здабыла бронзавыя мэдалі ў 2012 годзе, а таксама прасунулася ў фінал [[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|Кубка Беларусі]] ў 2013 годзе. Па звальненьні Пратасава новым трэнэрам «Дынама» стаў нідэрляндзкі адмысловец [[Робэрт Мааскант]]. Зь ім клюб пасьпяхова пачаў розыгрыш Лігі Эўропы, то бок у першым кваліфікацыйным раўндзе была пераможаная летувіская «[[Круоя Пакрой|Круоя]]» (3:0, 5:0), у двубоі беларусы перамаглі харвацкую «[[Лякаматыва Загрэб|Лякаматыву]]» (1:2, 3:2). Непераадольным бар’ерам для менчукоў стаўся ў трэцім раўндзе турэцкі «[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]» (0:1, 0:0). У чэмпіянаце Беларусі каманда паўтарыла вынік папярэдняга сэзону, заняўшы трэці радок.

[[Файл:Uladzimir Zhuravel.png|значак|зьлева|[[Уладзімер Журавель]] на прэсавай канфэрэнцыі перад гульнёй з [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОКам]].]]
31 сьнежня 2013 году галоўным трэнэрам «Дынама» быў прызначаны [[Уладзімер Журавель|Ўладзімер Журавель]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140101113437/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/zhuravel_31_12_2013 Главным тренером «Динамо» стал Владимир Журавель]{{Ref-ru}} ФК Дынама-Менск.&lt;/ref&gt;, колішні футбаліст клюбу ў 1990-х гадах. Пад ягоным кіраўніцтвам менчукі ўдала пачалі сэзон, які рушыў зь пяці перамог і адной нічыі. Пасьля чацьвертага тура «Дынама» ўпершыню з 2004 году аднаасобна ачоліла турнірную табліцу&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141215001417/http://by.tribuna.com/football/159594932.html Минское «Динамо» впервые с 2004 года единолично возглавило таблицу чемпионата]{{Ref-ru}} Tribuna.&lt;/ref&gt;. Дынамаўцы мелі самую надзейную абарону, дзякуючы якой першы мяч быў прапушчаны толькі ў шостым туры. Улетку каманда ўчыніла сэрыю з васьмі пераможных матчах у чэмпіянаце. Адначасова, сталічны клюб распачаў пасьпяховы эўракубкавы сэзон. «Бела-блакітныя» без паразаў прайшлі ўсю кваліфікацыю [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|Лігі Эўропы 2014—2015 гадоў]]. Пачало «Дынама» з другога раўнду матчамі супраць фінскай [[МюПа-47 Каўвола|МюПы-47]] (3:0, 0:0). Двойчы быў перагуляны румынскі «[[ЧФР Клуж|Клуж]]» (1:0, 2:0). У плэй-оф дзьве перамогі былі здабытыя над партугальскім «[[Насьёнал Фуншал|Насьёналам]]» (2:0, 3:2). «Дынама», такім чынам, стала другой беларускай дружынай, якая прасоўвалася ў групавы этап Лігі Эўропы. Паводле вынікаў лёсаваньня «Дынама» патрапіла ў групу K, куды таксама накіраваліся італьянская «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]», грэцкі [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] і францускі «[[Генгам (футбольны клюб)|Генгам]]»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141214235908/http://by.tribuna.com/football/1023210280.html Жеребьевка группового этапа Лиги Европы. Минское «Динамо» сыграет с «Фиорентиной», «Генгамом» и ПАОКом].{{Ref-ru}} Tribuna.&lt;/ref&gt;. Дэбют у новым кубку для дынамаўцаў быў няўдалым. Пасьля паразы ад ПАОКа зь лікам 1:6, «Дынама» прагуляла «Фіярэнтыне» зь лікам 0:3. У першай сустрэчы з «Генгамам» сталічныя футбалісты валодалі ініцыятывай, але лік ня быў адкрыты. У другім матчы з французамі ўжо ў іх дома беларусы атрымалі паразу зь лікам 2:0 і страцілі ўсе шанцы на выхад з групы. У роўнай хатняй гульні з грэкамі менчукі прапусьцілі галы ў апошнія дзесяць хвілінаў матчу (0:2). Ужо ў фінальным матчы групы ў Італіі «Дынама» сенсацыйна здабывало перамогу зь лікам 1:2. На галы [[Сяргей Канцавы|Сяргея Канцавога]] і [[Неманья Нікаліч (1988)|Неманьі Нікаліча]] ў італьянцаў адказаў [[Марка Марын]]. Увосень пагоршыліся вынікі ў айчынным першынстве. Сталічная дружына прангуляла ключавыя матчы і ня здолела вярнуць сабе першы радок. Вынікам сэзона былі срэбныя мэдалі, якія, аднак, не задаволілі кіраўніцтва. У рэшце, Журавель быў звольнены з сваёй пасады.

[[Файл:Vuk Rašović.png|значак|[[Вук Рашавіч]] на прэсавай канфэрэнцыі перад матчам «Дынама» ў Лізе Эўропы.]]
Новым галоўным трэнэрам быў прызначаны чэскі адмысловец [[Душан Угрын (1967)|Душан Угрын-малодшы]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141220001125/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/New_coach_19_12_2014 Душан Угрин-младший — новый главный тренер нашего клуба]. ФК «Дынама» Менск.&lt;/ref&gt;. Пасьля таго як з паўфіналу Кубка Беларусі «Дынама» было выбітае, а ў першынстве каманду чакаў дрэнны старт, чэх быў звольнены з сваёй пасады. Выканаўчым абавязкі ў далейшым выконваў спартовы дырэктар клюбу сэрб [[Вук Рашавіч]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150506054103/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/dusan_ugrin_30_04_2015 Официально]. ФК «Дынама» Менск.&lt;/ref&gt;. З новым трэнэрам вынікі каманды палепшыліся. «Дынама» ўзьнялося на другі радок, але першае месца было недасяжным, бо шмат пунктаў было страчана на пачатку сэзону. У Лізе Эўропы менчукі паўтарылі леташні посьпех, прабіўшыся ў групавую стадыю эўракубка. У кваліфікацыі былі пераможаныя баўгарскае «[[Чорнае Мора Варна|Чорнае Мора]]», швайцарскі «[[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]» і аўстрыйскі «[[Рэд Бул Зальцбург|Рэд Бул]]». Пры гэтым з апошнім клюбам дынамаўцы абмяняліся перамогамі зь лікам 2:0. Квіток да групы беларусы набылі ўжо ў сэрыі пэнальці, а сапраўдным героем матчу стаў дынамаўскі брамнік [[Аляксандар Гутар]]. Супернікамі на асноўнай стадыі Лігі Эўропы сталіся гішпанскі «[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]», аўстрыйскі «[[Рапід Вена|Рапід]]» і чэская «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыя]]». Толькі напрыканцы розыгрышу, ужо страціўшы ўсе шанцы на прасоўваньне далей, «Дынама» здабыла адзіныя тры пункты, перамогшы ў хатнім паядынку чэскую «Вікторыю». У сакавіку 2016 году Юры Чыж быў затрыманы па падазрэньні ва ўхіленьні ад выплаты падаткаў у асабліва вялікім маштабе. У траўні ягоны сын Сяргей ачоліў раду клюбу&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160525190546/http://www.pressball.by/news/football/233708 Футбол. Сергей Чиж избран на пост председателя наблюдательного совета «Динамо» Минск]{{Ref-ru}} Прессбол.&lt;/ref&gt;. У клюбе пачаліся фінансавыя цяжкасьці, што прывяло да сыходу лідэраў, то бок з дружыны ўзімку сышлі [[Фатас Бэчырай]], [[Чыгозэ Ўдоджы]]. У траўні быў звольнены з пасады трэнэра Вук Рашавіч, а ягонае месца заняў [[Сяргей Бароўскі]]. Ужо летам зьнізіўся абарончы патэнцыял «Дынама» па сыходзе галоўнага абаронцы [[Умару Бангура|Ўмару Бангуры]] і брамніка Аляксандра Гутара. Каманда змагалася толькі за 3 радок, на якім дружына і скончыла першынство. У розыгрышы Лігі Эўропы менчукі былі выбітыя з трэцяга раўнду сэрбскай «[[Ваяводзіна Нові Сад|Ваяводзінай]]».

[[Файл:Siarhiej Hurenka.2020.1.jpg|значак|зьлева|[[Сяргей Гурэнка]] правёў у «Дынама» сэзон як футбаліст у 2009 годзе, а пасьля шматкроць запрашаўся на пасаду галоўнага трэнэра каманды.]]
На 2017 год клюб падмацаваўся абаронцам [[Ніна Галавіч]]ам, а таксама нападнікам [[Арцём Сарока|Арцёмам Сарокам]], які да таго добра гуляў і здабыўваў галы за «[[Гарадзея (футбольны клюб)|Гарадзею]]». Пачаў раскрывацца [[Ураш Нікаліч|Ўраш Нікаліч]], які далучыўся да «Дынама» ўлетку 2016 году. На пачатку сэзону менскі клюб спыніўся на чвэрцьфінале Кубка Беларусі, а няўдалы пачатак чэмпіянату прывёў да адхідленьня Бароўскага з пасады, а ягонае месца заняў [[Сяргей Гурэнка]]. Зьяўленьне новага трэнэра адрадзіла гульню каманды. Менчукі рэдка гублялі пункты і змагаліся за першы радок. У Лізе Эўропы каманда зноўку як і ў папярэднім сэзоне дасягнула трэці кваліфікацыйны раўнд, дзе атрымалі паразу ад кіпрскага [[АЕК Лярнака|АЕКу]]. Лёс мэдалёў чэмпіянату вызначыў апошні тур. Тры клубы, як то [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]], «Дынама» і «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]», мелі мажлівасьць заняць першы радок. Каб здабыць доўгачаканы тытул «Дынама» мусіла перамагчы ў гасьцях «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]]» і чакаць на перамогу «Гарадзеі» ў сустрэчы супраць БАТЭ. «Дынама» выгуляла ў віцебскай каманды зь лікам 4:1, аднак, БАТЭ толькі на апошняй хвіліне выратаваўся ў сустрэчы з «цукровымі» і скончыў матч унічыю зь лікам 3:3. Такім чынам, «Дынама» атрымала толькі срэбныя мэдалі. У 2018 годзе клюб выбыў з паўфіналу Кубка Беларусі і няблага пачаў сэзон, захапіўшы 2 радок. Доўгі час «Дынама» не магло нагнаць БАТЭ, а ў другой палове сэзону нават саступіла другое месца «Шахцёр». У канцы сэзону «Дынама» нават магло саступіць трэці радок «Віцебску», але сталічная каманда здолела перамагчы ў барацьбе за мэдалі ў паўночнікаў. У Лізе Эўропы прасунуўшыся да трэцяга кваліфікацыйнага раўнда «Дынама» пасьля хатняй перамогі зь лікам 4:0 у выніку саступіла расейскаму «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніту]]» ў матчы ў адказ зь лікам 8:1 у дадатковы час. 

[[Файл:Dynamoša.2020.1.jpg|значак|Клюбны маскот Дынамоша.]]
Па сканчэньні сэзону Гурэнка сышоў з сваёй пасады, а ў клюб быў запрошаны расеец [[Раман Піліпчук]]. Разам з трэнэрам да «Дынама» далучыўся шэраг расейскіх выканаўцаў. Чэмпіянат пачаўся вельмі няўдала і ўжо напрыканцы траўня «Дынама» займала толькі 6 радок. Піліпчук быў звольнены, а на ягонае месца павярнуўся Гурэнка. У той жа час [[эканамічны суд Менску]] пастанавіў, што «Дынама» ня можа належыць Чыжу. Клюб быў перададзены на балянс [[Менскі гарадзкі выканаўчы камітэт|Менскага гарадзкога выканаўчага камітэту]]. Каманда ня здолела стабілізаваць вынікі і скончыла сэзон на 4 месцы. Пасьля няўдалага сэзону з клюбу сышоў нападнік [[Кегіндэ Фатаі]], які за 23 матчы здабыў усяго 3 галы, у той час як у 2018 годзе па далучэньні да менчукоў з «[[Уфа (футбольны клюб)|Уфы]]» ўлучыў 5 галоў у браму супернікаў у 9 матчах. Наступны сэзон стаўся такім жа няўдалым, за першыя два туры «Дынама» атрымала дзьве паразы. У красавіку 2020 году Гурэнка быў звольнены з пасады, а новым трэнэрам быў прызначаны [[Леанід Кучук]]. «Дынама» працягнула ісьці ў сярэдзіне табліцы і толькі ў другім коле менчукі прасунуліся вышэй і скончылі на 6 месцы.

На сэзон 2021 году «Дынама» падмацавалася легіянэрамі [[Жан-Марэль По|Жанам-Марэлем По]] і [[Абляй Мбэнг|Абляем Мбэнгам]]. Таксама былі запрошаныя дасьведчаныя былі гульцы клюбу, як то [[Антон Пуціла]], [[Сяргей Кісьляк]] і [[Арцём Быкаў]]. Пачатак як у папярэднія сэзоны выйшаў жахлівы, то бок пасьля 5 туру «Дынама» займала 7 радок, але пакрысе вынікі палепшыліся ажно да 3 месцы. Тым ня менш улетку каманда апусьцілася ніжэй. У чэрвені ачоліў клюб былы абаронца клюбу [[Арцём Чалядзінскі]], і каманда зноўку зачапілася за тройку. Да сканчэньня сэзону з дружыны быў адкліканы нападнік «[[Ахмат Грозны|Ахмата]]» Абляй Мбэнг, які стаў найлепшым бамбардзірам каманды гэтага сэзону. «Дынама» гэтак і скончыла сэзон на трэцім месцы. Яшчэ на верасень 2021 году сярэднемесячны заробак футбалістаў асноўнага складу «Дынама» складаў 4000 даляраў ЗША (10 000 рублёў), які надалей вырашылі абмежаваць 8000 [[Беларускі рубель|рублёў]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лукашэнка аб выступленьні беларускіх футбалістаў: яны ж выйшлі на поле адпачыць|спасылка=https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-ab-vystuplenni-belaruskih-futbalistau-jany-zh-vyjshli-na-pole-adpachyts-103603-2021/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=3 верасьня 2021|дата доступу=3 верасьня 2021}}&lt;/ref&gt;. Перад пачаткам новага сэзону 2022 году з клюбу сышлі легіянэры-лідэры, але да каманды прыядналіся былі футбалісты клюбу [[Раман Бегуноў]] і [[Аляксандар Сачыўка]]. З нападнікаў застаўся [[Іван Бахар]] і [[Душан Бакіч]], на якіх у 2022 годзе рабілася надзея трэнэрскага штабу. «Дынама» адразу захапіла пазыцыі ў першай тройцы табліцы. У пачатку траўня пры крыху больш за 10 тысячаў заўзятараў сталічная дружына выратавала гульню з БАТЭ, дзякуючы галам Бахара. У выніку матч скончыўся зь лікам 2:2. Аднак празь некалькі дзён дынамаўцы атрымалі паразу ад канкурэнта салігорскага «Шахцёра», выбыўшы з тройкі. У канцы сэзону менчукі прэтэндавалі на мэдалі, але шэраг няўдалых матчаў, у тым ліку зьнішчальнай паразы ад «[[Энэргетык-БДУ Менск|Энэргетыка-БДУ]]» зь лікам 1:4, вымусіў каманду скончыць толькі на 4 месцы. Па сканчэньні год Чалядзінскі быў адхілены ад пасады галоўнага трэнэра, а на ягоную пасаду быў запрошаны [[Вадзім Скрыпчанка]].

У новым [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|сэзоне 2023 году]] «Дынама» адразу набрало добры тэмп, атрымаўшы на пачатку пяць перамогаў запар. У шостым туры каманда зьведала паразу ад гарадзенскага «[[Нёман Горадня|Нёману]]», аднак у наступным дынамаўцы гэтак жа ладна працягнулі набіраць пункты. Менчукі ўвесь час ачольвалі табліцу, але далёка адарвацца ад спачатку жодзінскага «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]», а потым «Нёману» не выпадала. Толькі ў перадапошнім туры сталічнікі здабылі залатыя мэдалі чэмпіянату, упершыню амаль за 20 гадоў&lt;ref&gt;[https://football.by/news/181180 «В Бобруйске все-таки нашли „золото“. Здесь минское „Динамо“ завершило бестрофейную эпоху»]. Football.by.&lt;/ref&gt;.

== Стадыён ==
[[Файл:Stadion Dinamo Minsk.JPG|значак|зьлева|Стары стадыён «Дынама» быў хатнім для клюбу працяглы час.]]
Ад свайго пачатку яшчэ ў часы СССР клюб прымаў супраціўніка на стадыёне «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]», які месьціцца ў самым цэнтры Менску. Урачыстае адкрыцьцё стадыёну адбылося ў 1934 годзе. Аднак, яму было наканавана двойчы перажыць сваё нараджэньне. У гады гітлераўскай акупацыі стадыён быў цалкам разбураны, але пасьля вызваленьня Менску жыхары ізноў аднавілі яго, і ўжо ў 1945 годзе стадыён прыняў першых удзельнікаў чэмпіянату СССР па футболе і першых гледачоў.

Стадыён «Дынама» быў адным зь месцаў правядзеньня спаборніцтваў падчас [[Летнія Алімпійскія гульні 1980 году|Алімпійскіх гульняў 1980 году]], перад якімі была зроблена рэканструкцыяў, у выніку якой зьявіўся невялікі брыль, сэктар прэсы, а зьмяшчальнасьць стадыёну была павялічаная да 50 тысячаў. Крыху пазьней з-за дрэннага тэхнічнага стану другі ярус быў зачынены, а зьмяшчальнасьць зьнізілася да 34 тысячаў. Пасьля атрыманьня незалежнасьці стадыён застаўся ў камунальнай уласнасьці, але «Дынама» карысталася стадыёнам на правах арэнды. Акрамя таго, спартовы аб’ект быў хатняй арэнай [[зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай зборнай Беларусі па футболе]]. У 2012 годзе стадыён «Дынама» быў зачынены на рэканструкцыю, аднак яшчэ з [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|сэзону 2009 году]] свае хатнія матчы клюб праводзіў на стадыёне «[[Дынама-Юні (стадыён)|Дынама-Юні]]» ў мікрараёне [[Кунцаўшчына (мікрараён)|Кунцаўшчына]] на захадзе сталіцы, які напачатку кастрычніка 2008 году быў выкуплены ў футбольнага клюбу «[[Дарыда Менскі раён|Дарыды]]». Новы клюбны стадыён меў зьмяшчальнасьць у 4500 чалавек. У студзені 2013 году аднак і гэты стадыён быў зачынены на рэканструкцыю.

[[Файл:Dinamo Stadium Minsk.png|значак|Сучасны перабудаваны стадыён «Дынама», дзе клюб ладзіць свае матчы.]]
Свае хатнія матчы футбольны клюб «Дынама» па закрыцьці ўзгаданых стадыёнаў мусіў ладзіць на сталічным стадыёне «[[Трактар (стадыён)|Трактар]]». Гэты стадыён каманда ўжо выкарыстоўвала ў 1960-я гады, калі выступала пад назовам «Беларусь» і ў канцы 1970-х, калі стадыён «Дынама» быў зачынены на рэкантрукцыю ў сувязі з падрыхтоўкай да [[Летнія Алімпійскія гульні 1980 году|Алімпійскіх гульняў 1980 году]]. Варта заўважыць, што стадыён «Трактар» ня меў права на правядзеньне матчаў эўракубкаў з стадыі 3 кваліфікацыйнага раўнду, таму менчукі свае хатнія матчы на гэтай стадыі праводзілі спачатку на стадыёне ў [[Берасьце|Берасьці]], а з [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|сэзону 2014—2015 гадоў]] на «[[Барысаў-Арэна|Барысаў-Арэне]]».

Улетку 2018 году, калі па рэканструкцыі быў адкрыты абноўлены стадыён «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]», каманда пачала праводзіць свае матчы менавіта на ім. З мэтай зьберагчы травяное пакрыцьцё на адбудаваным стадыёне матчы на пачатку вясны і напрыканцы восені каманда ладзіла на стадыёнах [[Стадыён ФК «Менск»|ФК «Менск»]] ці [[РЦАП-БДУ]], якія маюць штучнае пакрыцьцё. З сканчэньнем будаўнічых работ на ўласным стадыёне ў Кунцаўшчыне ў 2021 годзе «Дынама» свае матчы ў памянёныя паравіны году цяпер ладзіць на ім. З адкрыцьцём [[Нацыянальны футбольны стадыён (Менск)|Нацыянальнага футбольнага стадыёну]] ўлетку 2025 году «Дынама» ўсё часьцей пачало абіраць яго замест стадыёна «Дынама», каб прымаць гасьцявыя клюбы ў матчах Найвышэйшай лігі і Кубка Беларусі.

== Дасягненьні ==
''' [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15пкс]] '''Чэмпіён''' (9): [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992 году|1992]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992—1993 гадоў|1992/93]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1993—1994 гадоў|1993/94]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1994—1995 гадоў|1994/95]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1995 году|1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1997 году|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]]
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15пкс]] '''Срэбны прызэр''' (10): 1996, 2001, 2005, 2006, 2008, [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]]
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15пкс]] '''Бронзавы прызэр''' (7): [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2003 году|2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]]

'''[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак Беларусі]]'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца''' (3): 1992, 1994, 2003
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (3): 1996, 1998, 2013

'''[[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубак Беларусі]]'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца''': 2025

''Турнір дублёраў чэмпіянату Беларусі''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіён (7): 2004, 2005, 2006, 2007, 2009, 2010, 2014
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Срэбны прызэр (4): 2002, 2011, 2012, 2015
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызэр: 2013

'''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' ('''Найвышэйшая ліга''')
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён''': [[Чэмпіянат СССР па футболе 1982 году|1982]]
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызэр''' (3): 1954, 1963, 1983

'''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' (''Першая ліга'')
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіён (2): 1953, 1956
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Срэбраны прызэр (2): 1951, 1975
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызэр (2): 1974, 1978

'''Кубак СССР'''
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (2): 1965, 1987

'''Кубак Футбольнага саюзу СССР'''
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''': 1989

'''Чэмпіянат БССР'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён''' (8): 1937, 1938, 1939, 1945, 1951, 1953, 1956, 1975
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Срэбны прызэр''' (5): 1934, 1935, 1946, 1952, 1977
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызэр''' (2): 1940, 1947

'''Кубак БССР'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік''' (2): 1936, 1940
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (2): 1963, 1968

== Турніры ==
'''[[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]''' (з 1992)
:* '''[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая ліга]]''' (з 1992)

'''[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак Беларусі]]''' (з 1992)

'''[[Эўрапейскія клюбныя турніры па футболе|Эўракубкі]]'''
:* [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Кубак чэмпіёнаў]] (1983/84, 1993/94, 1998/99, 2005/06)
:* [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубак кубкаў]] (1987/88)
:* [[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА/Ліга Эўропы]] (1984/85, 1986/87, 1988/89, 1994/95, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 2002/03, [[Ліга Эўропы УЭФА 2013—2014 гадоў|2013/14]], [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|2014/15]], [[Ліга Эўропы УЭФА 2015—2016 гадоў|2015/16]])
:* [[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]] (2001, 2004)

'''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' (1941—1992)

'''[[Кубак СССР па футболе|Кубак СССР]]''' (1936—1992)

== Склад ==
: ''Актуальны на 21 сакавіка 2026 году''
{{Склад}}
{{Гулец1|1|Q130529604|Бр|}}
{{Гулец1|3|Q24452283|Аб|}}
{{Гулец1|7|Q97930403|Нап|}}
{{Гулец1|8|Q4715408|ПА|}}
{{Гулец1|10|Q111479060|Нап|}}
{{Гулец1|11|Q64929851|Нап|}}
{{Гулец1|12|Q18533425|Аб|}}
{{Гулец1|13|Q106901861|ПА|}}
{{Гулец1|16|Q111470683|Бр|}}
{{Гулец1|17|Q18602581|Нап|}}
{{Гулец1|19|Q43195033|Нап|}}
{{Гулец1|22|Q139212968|ПА|}}
{{Падзел складу}}
{{Гулец1|23|Q133868565|ПА|}}
{{Гулец1|24|Q24433044|Аб|}}
{{Гулец1|25|Q125217694|Аб|}}
{{Гулец1|26|Q107506453|Аб|}}
{{Гулец1|30|Q132126628|Нап|}}
{{Гулец1|33|Q17047362|Аб|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[МЛ Віцебск|МЛ]]}}
{{Гулец1|42|Q134983029|ПА|}}
{{Гулец1|55|Q33154718|ПА|}}
{{Гулец1|67|Q1522803|Аб|капітан}}
{{Гулец1|78|Q124953200|ПА|}}
{{Гулец1|80|Q124742401|Нап|}}
{{Гулец1|99|Q102314370|Нап|}}
{{Канец складу}}

== Галоўныя трэнэры ==
{|
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;toccolours&quot;
|-
!bgcolor=silver|Трэнэр
!bgcolor=silver|Пэрыяд
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Юры Курненін]]||11.1999—06.2000
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Павал Раднёнак]]||06.2000—12.2000
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Піскароў]]||12.2000—07.2001
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Георгі Кандрацьеў]]||07.2001—10.2001
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Эдуард Малафееў]]||10.2001—04.2002
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Андрэй Зыгмантовіч]]||04.2002—10.2002
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Веніямін Арзамасцаў]]||10.2002—11.2002
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Георгі Гюраў]]||12.2002—05.2003
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Анатоль Байдачны]]||05.2003—11.2003
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Пётар Шубін]]||12.2003—05.2004
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Юры Шуканаў]]||05.2004—05.2005
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Башмакоў]]||05.2005—07.2005
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Рабаконь]]||07.2005—05.2006
|}
|width=&quot;0&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;toccolours&quot;
!bgcolor=silver|Трэнэр
!bgcolor=silver|Пэрыяд
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксей Пятрушын]]||05.2006—11.2006
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Пётар Качура]]||11.2006—04.2007
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Хацкевіч]]||04.2007—11.2007
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Ігар Крывушэнка]]||11.2007—09.2008
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Славалюб Мусьлін]]||09.2008—07.2009
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Кірыл Альшэўскі]]||07.2009—08.2009
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Гурэнка]]||08.2009—05.2010
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Сяргей Саладоўнікаў]]||05.2010
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Уладзімер Гольмак]]||05.2010—11.2010
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Алег Васіленка]]||12.2010—05.2011
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Аўчыньнікаў]]||05.2011—11.2011
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Сяднёў]]||12.2011—07.2012
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Алег Пратасаў]]||07.2012—06.2013
|}
|width=&quot;0&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;toccolours&quot;
!bgcolor=silver|Трэнэр
!bgcolor=silver|Пэрыяд
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Робэрт Мааскант]]||06.2013—12.2013
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Уладзімер Журавель]]||12.2013—12.2014
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Душан Угрын (1967)|Душан Угрын]]||12.2014—04.2015
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Вук Рашавіч]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/69526.html Вук Рашович утвержден главным тренером минского «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||05.2015—07.2016
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Бароўскі]]&lt;ref&gt;[http://by.tribuna.com/football/1042089628.html Рашович отправлен в отставку, главным тренером минского «Динамо» назначен Боровский]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||07.2016—04.2017
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Гурэнка]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/99127.html Гуренко назначен и. о. главного тренера «Динамо» Минск]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/122011.html Минское «Динамо» официально подтвердило уход Сергея Гуренко]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||05.2017—01.2019
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Раман Піліпчук]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/122824.html Роман Пилипчук официально занял пост главного тренера минского «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||02.2019—05.2019
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Гурэнка]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/127471.html Сергей Гуренко вновь возглавил минское «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||06.2019—04.2020
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Леанід Кучук]]&lt;ref&gt;[https://football.by/news/139016.html Официально: Леонид Кучук — главный тренер минского «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||04.2020—06.2021
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Арцём Чалядзінскі]]||06.2021—11.2022
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Вадзім Скрыпчанка]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-08-13 |url = https://dinamo-minsk.by/blr/pres-centr/naviny/20252/zhniven6/vadzim-skrypchanka-pakinu-minskae-dynama |загаловак = Вадзім Скрыпчанка пакінуў мінскае &quot;Дынама&quot; |выдавец = Афіцыйны сайт ФК «Дынама» Менск |дата доступу = 2025-12-06 |мова = be}}&lt;/ref&gt;||11.2022—08.2025
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Аляксандар Паўлаў (футбаліст)|Аляксандар Паўлаў]]||08.2025—12.2025
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Шагойка]]&lt;ref&gt;[https://football.by/news/212157 Александр Шагойко возглавил столичное &quot;Динамо&quot;]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||01.2026—
|}
|}

== Статыстыка ==
=== Чэмпіянат і Кубак Беларусі ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=55|Сэзон
!width=50|Ліга
!width=30|Месца
!width=30|{{Падказка|Г|Гульні}}
!width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}}
!width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}}
!width=30|{{Падказка|П|Паразы}}
!width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}}
!width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}}
![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 16 || 8 || 6 || 37–19 || 56 || [[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 32 || 15 || 9 || 8 || 44–33 || 54 || [[Кубак Беларусі па футболе 2013—2014 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 32 || 18 || 7 || 7 || 44–21 || 61 || [[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 26 || 15 || 8 || 3 || 36–13 || 53 || [[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 15 || 10 || 5 || 46–28 || 55 || [[Кубак Беларусі па футболе 2016—2017 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017 году|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 30 || 22 || 2 || 6 || 46–15 || 68 || [[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 18 || 9 || 3 || 41–17 || 63 || [[Кубак Беларусі па футболе 2018—2019 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2019 году|2019]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019 году|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 15 || 5 || 10 || 43–39 || 50 || [[Кубак Беларусі па футболе 2019—2020 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2020 году|2020]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Найвышэйшая]] || '''6''' || 30 || 16 || 4 || 10 || 38–25 || 52 || [[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 19 || 5 || 6 || 55–20 || 62 || [[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 16 || 11 || 3 || 50–25 || 59 || [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|Найвышэйшая]] || {{Залаты мэдаль}} || 28 || 22 || 3 || 3 || 72–21 || 69 || [[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Найвышэйшая]] || {{Залаты мэдаль}} || 30 || 20 || 8 || 2 || 50–13 || 68 || [[Кубак Беларусі па футболе 2024—2025 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 30 || 19 || 6 || 5 || 52–27 || 63 || [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|}

=== Удзел у эўракубках ===
{{Асноўны артыкул|Дынама Менск у эўракубках}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
!Кубак
!width=30|Г
!width=30|В
!width=30|Н
!width=30|П
!width=70|М
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]||18||5||7||6||22—23
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА/Ліга Эўропы]]||109||42||23||44||142—141
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]||15||2||2||11||11—26
|-
|[[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубак кубкаў]]||6||2||3||1||6—4
|-
|Усяго||148||51||35||62||181—194
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сэзон
! Спаборніцтва
! Раўнд
!
! Супраціўнік
! Дома
! У гасьцёх
! Вынік
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|2010/11]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Эстоніі}}
|[[Калеў Сыламяэ]]
|5:1
|5:0
|'''10:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Ізраілю}}
|[[Макабі Хайфа]]
|3:1
|0:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Бэльгіі}}
|[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]
|2:3
|1:2
|'''3:5'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2013—2014 гадоў|2013/14]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Летувы}}
|[[Круоя Пакрой|Круоя]]
|5:0
|3:0
|'''8:0'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Харватыі}}
|[[Лякаматыва Заграб|Лякаматыва]]
|1:2
|3:2
|'''4:4'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Турэччыны}}
|[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]
|0:1
|0:0
|'''0:1'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|2014/15]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Фінляндыі}}
|[[МюПа-47 Каўвола|МюПа-47]]
|3:0
|0:0
|'''3:0'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Румыніі}}
|[[ЧФР Клуж]]
|1:0
|2:0
|'''3:0'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Партугаліі}}
|[[Насьёнал Фуншал]]
|2:0
|3:2
|'''5:2'''
|-
|
|
|Група K
|{{Сьцяг Грэцыі}}
|[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]
|0:2
|1:6
|-
|
|
|Група K
|{{Сьцяг Італіі}}
|[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]
|0:3
|2:1
|-
|
|
|Група K
|{{Сьцяг Францыі}}
|[[Генгам (футбольны клюб)|Генгам]]
|0:0
|0:2
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2015—2016 гадоў|2015/16]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Чорнае Мора Варна|Чорнае Мора]]
|4:0
|1:1
|'''5:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Швайцарыі}}
|[[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]
|1:1 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}})
|1:0
|'''2:1'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Аўстрыі}}
|[[Рэд Бул Зальцбург]]
|2:0
|0:2 (3:2, [[пэнальці (футбол)|пэн]].)
|'''2:2'''
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Чэхіі}}
|[[Вікторыя Пльзень]]
|1:0
|0:2
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Аўстрыі}}
|[[Рапід Вена]]
|0:1
|1:2
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]
|1:2
|0:4
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2016—2017 гадоў|2016/17]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Латвіі}}
|[[Спартакс Юрмала|Спартакс]]
|2:1
|2:0
|'''4:1'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Ірляндыі}}
|[[Сэнт-Патрыкс Атлетык Дублін|Сэнт-Патрыкс Атлетык]]
|1:1
|1:0
|'''2:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Сэрбіі}}
|[[Ваяводзіна Новы Сад|Ваяводзіна]]
|0:2
|1:1
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў|2017/18]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Фарэрскіх астравоў}}
|[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]
|2:1
|2:0
|'''4:1'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Македоніі}}
|[[Работнічкі Скоп’е|Работнічкі]]
|3:0
|1:1
|'''4:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Кіпру}}
|[[АЕК Лярнака]]
|1:1
|0:2
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2018—2019 гадоў|2018/19]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Ірляндыі}}
|[[Дэры Сіці]]
|1:2
|2:0
|'''3:2'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Славаччыны}}
|[[ДАК 1904 Дунайска-Стрэда|ДАК 1904]]
|4:1
|3:1
|'''7:2'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Расеі}}
|[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніт]]
|4:0
|1:8 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}})
|'''5:8'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2019—2020 гадоў|2019/20]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Латвіі}}
|[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]]
|1:2
|1:1
|'''2:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2020—2021 гадоў|2020/21]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Польшчы}}
|[[Пяст Глівіцы|Пяст]]
|0:2
|—
|'''0:2'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2022—2023 гадоў|2022/23]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Чарнагорыі}}
|[[Дэчыч Тузі|Дэчыч]]
|1:1
|2:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Ізраілю}}
|[[Гапаэль Бээршэба]]
|0:1
|1:2
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2023—2024 гадоў|2023/24]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Босьніі і Герцагавіны}}
|[[Жалезьнічар Сараева|Жалезьнічар]]
|1:2
|2:2
|'''3:4'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Армэніі}}
|[[Пюнік Ерэван|Пюнік]]
|0:0
|1:0
|'''1:0'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Лудагорац Разград|Лудагорац]]
|1:0
|0:2
|'''1:2'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|3 к/р
|{{Сьцяг Гібральтару}}
|[[Лінкальн Рэд Імпс]]
|2:0
|1:2
|'''3:2'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Бэльгіі}}
|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]
|0:1
|0:1
|'''0:2'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|Лігавы этап
|{{Сьцяг Шатляндыі}}
|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]
|1:2
|—
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Фінляндыі}}
|[[ХІК Хэльсынкі|ХІК]]
|—
|0:1
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Польшчы}}
|[[Легія Варшава|Легія]]
|—
|0:4
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Даніі}}
|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]
|1:2
|—
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Паўночнай Ірляндыі}}
|[[Ларн (футбольны клюб)|Ларн]]
|2:0
|—
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Грэцыі}}
|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]
|—
|0:4
|—
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025/26]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Лудагорац Разград|Лудагорац]]
|2:2 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}})
|0:1
|'''2:3'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025/26]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Альбаніі}}
|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]
|0:2
|0:1
|'''0:3'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў|2026/27]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Паўночнай Македоніі}}
|[[Сылекс Кратава|Сылекс]]
|0:1
|:
|''':'''
|}

== Санкцыі ЭЗ ==
23 сакавіка 2012 году {{артыкул у іншым разьдзеле|Эўрапейская рада|Эўрапейская рада|be|Еўрапейскі савет}} дадала [[Юры Чыж|Юрыя Чыжа]] і ягоныя кампаніі, у тым ліку «Дынама-Менск», да [[Чорны сьпіс Эўразьвязу|Чорнага сьпісу Эўразьвязу]]&lt;ref name=&quot;3A32012D0642&quot;&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32012D0642 Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=ru|url=http://news.tut.by/politics/280743.html|title=ЕС обнародовал черный список из 12 человек и 29 компаний|date=2012-03-25|publisher=[[TUT.BY]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325211424/http://news.tut.by/politics/280743.html|archivedate=2012-03-25|accessdate=2012-03-25|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;. 6 лістапада 2015 году санкцыі супраць Чыжа й ягоных актываў былі зьнятыя&lt;ref&gt;{{cite web|date=2015-10-6|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=157529|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151006171032/http://nn.by/?c=ar&amp;i=157529|archivedate=2015-10-06|title=Санкцыі ЕС у дачыненні да Юрыя Чыжа і яго актываў знятыя|publisher=[[Наша Ніва]]|accessdate=2015-10-06|language=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;РС2&quot;&gt;''ИК''. [http://www.svaboda.org/content/krutoje-pikie-juryja-cyza/27606470.html Крутое пике Юрия Чижа: от самого успешного бизнесмена Беларуси к арестанту?] «[[Радыё Свабода]]», 12.03.2016&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.dinamo-minsk.by/ Афіцыйная старонка клюбу]
* [http://www.dinamo-minsk.org/ Неафіцыйная старонка]{{ref-ru}}

{{Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}}
{{Чэмпіёны Беларусі па футболе}}
{{Уладальнікі Кубка Беларусі па футболе}}
{{Шаблён:Сьпіс беларускіх службоўцаў, у стаўленьні да якіх былі ўведзеныя санкцыі ЭЗ}}
[[Катэгорыя:Дынама Менск| ]]
[[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя  асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ]]</text>
      <sha1>3hdtfalwh6fnhkpjl8dqlbvpjpq0nea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678452</id>
      <parentid>2678451</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T22:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Стадыён */ [[Вікіпэдыя:Выявы|выява]]</comment>
      <origin>2678452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90942" sha1="sd2nei0i9fubpvygm0xmw6yj03gpwca" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Дынама Менск (неадназначнасьць)}}
{{Футбольны клюб
|Назва            = Дынама Менск
|Лягатып          = Dinamo Minsk.PNG
|ПоўнаяНазва      = Футбольны клюб «Дынама Менск»
|Горад            = [[Менск]], [[Беларусь]]
|Заснаваны        = 1927
|Стадыён          = [[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]
|Умяшчальнасьць   = 22 246
|Пасада кіраўніка = Генэральны дырэктар
|Кіраўнік         = Андрэй Толмач
|Трэнэр           = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенсЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенсСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенс}}
|Прыналежнасьць   = Беларускія
|Сайт             = http://www.dinamo-minsk.by/
|pattern_la1      = 
|pattern_b1       = _Dinamo Minsk 2017g
|pattern_ra1      = 
|pattern_sh1      = _Dinamo Minsk 2016g
|pattern_so1      = _long Dinamo Minsk 2016g
|leftarm1         = 
|body1            = 
|rightarm1        = 
|shorts1          = FFFFFF
|socks1           = 
|pattern_la2      = 
|pattern_b2       = _Dinamo Minsk 2017h
|pattern_ra2      = 
|pattern_sh2      = _Dinamo Minsk 2016h
|pattern_so2      = _long Dinamo Minsk 2016h
|leftarm2         = 2E7AE3
|body2            = 
|rightarm2        = 2E7AE3
|shorts2          = 
|socks2           = 
}}
«'''Дына́ма'''» — футбольны клюб з сталіцы [[Беларусь|Беларусі]], [[Менск]]у. [[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіён СССР]] 1982 году, сяміразовы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіён Беларусі]], трохразовы ўладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]. Клюб быў заснаваны ў 1927 годзе. Першую гульню каманда правяла 18 чэрвеня 1927 году ў [[Смаленск]]у супраць мясцовага «[[Дынама Смаленск|Дынама]]» і выйграла зь лікам 2:1. Клюб выступаў пад назвамі «Спартак» (1954—1959), «Беларусь» (1960—1962).

«Дынама» зьяўляецца адзіным беларускім клюбам, які браў удзел у 39 з 54 розыгрышаў [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіянату СССР]], і аднойчы станавіўся чэмпіёнам СССР у 1982 годзе. Акрамя таго, клюб разам зь берасьцейскім «[[Дынама Берасьце|Дынама]]» і салігорскім «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]» зьяўляецца адзіным клюбам, які браў удзел ва ўсіх розыгрышах [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]].

Раней старшынём праўленьня ЗАТ «Дынама-Менск» быў колішні адзін з самых заможных людзей Беларусі й кіраўнік фірмы «[[Трайпл]]» [[Юры Чыж]]. За ягоным часам не зусім добрыя вынікі выступаў клюбу многія спэцыялісты зьвязваюць з сталай зьменай галоўных трэнэраў, якія за апошнія дзесяць гадоў ня здолелі правесьці на гэтай пасадзе больш за год. У 2019 годзе кантроль над клюбам атрымаў [[Менскі гарадзкі выканаўчы камітэт|Менгарвыканкам]].

== Гісторыя ==
=== Раньнія гады ===
Днём нараджэньня менскага «Дынама» прынята лічыць дату першага дакумэнтальна пацьверджанага матча каманды. Ён адбыўся 18 чэрвеня 1927 году ў [[Смаленск]]у, дзе менчукі сустрэліся зь мясцовымі аднаклюбнікамі й атрымалі першую ў сваёй гісторыі перамогу зь лікам 2:1.

У тым жа 1927 годзе «Дынама» паклала ў сваю скарбонку й першы трафэй, атрымаўшы перамогу ў [[чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянаце БССР]]. Цікава, што першапачаткова ўдзел у гэтым спаборніцтве прымалі каманды гарадоў. Сярод іх была й зборная [[Менск]]у, якая заваявала пуцёўку ў фінальны турнір, дзе сталічным футбалістам супрацьстаялі зборныя [[Гомель|Гомля]] й [[Віцебск]]у. Аднак у фінале гуляла ўжо ня зборная Менску, а футбольная каманда «Дынама». Справа ў тым, што калектыў практычна цалкам складаўся з «дынамаўцаў», якія й настаялі на тым, каб выступаць пад такой назвай. Нежаданьне выступаць пад сьцягам гораду выклікала абуранасьць з боку грамадзкасьці. Футбалістаў вінавацілі ў паводзінах, нявартым савецкіх грамадзян, у схільнасьці ўплыву буржуазных спартовых грамадзтваў. «Дынама» ў бліскучым стылі расправілася з супраціўнікамі й заваявала званьне чэмпіёна БССР.

Спачатку з рахункам 4:1 былі пераможаныя гаспадары фінальнага турніру зборная Гомля. Затым быў цяжкі матч зь [[Віцебск]]ам, перапынены пры рахунку 1:1 з-за цемры. Пераігроўка выдалася ня мянш зацятай, матч скончыўся зь лікам 2:2 у асноўны час, і толькі на 9-й хвіліне трэцяга дадатковага тайма менчук Ціхаміраў прынёс перамогу сваёй камандзе. На наступны год «дынамаўцы» ня здолелі паўтарыць свой посьпех, паколькі ва Ўсебеларускай спартакіядзе зноўку выступала зборная Менску, сфармаваная з футбалістаў трох найлепшых камандаў рэспублікі, а ня толькі з гульцоў «Дынама». Сталічныя футбалісты скончылі свой выступ на стадыі паўфіналу, саступіўшы камандзе [[Полацак|Полацку]].

Галоўнай падзеяй футбольнага жыцьця [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у 1928 годзе стала правядзеньне Ўсесаюзнай спартакіяды ў [[Масква|Маскве]], удзел у якой прыняла й зборная БССР, якая заняла пятае месца. Найлепшым бамбардзірам беларускай каманды стаў «дынамавец» Ціхаміраў, які забіў 4 мячы. Яшчэ гэты год быў знамянальны тым, што спартовае таварыства «Дынама» прыступіла да будаўніцтва новага спартовага стадыёну на месцы былога іпадрому.

[[Файл:Miensk, Lachaŭka, Dynama. Менск, Ляхаўка, Дынама (1936).jpg|значак|Першы драўляны стадыён «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]». Фатаздымак 1936 году.]]
У пачатку 1930-х гадоў у менскага «Дынама» зьявіўся свой стадыён. Разьмяшчаўся ён там, дзе сёньня знаходзіцца паркавая частка сучаснага стадыёну, быў драўляным і зьмяшчаў 10 тысячаў гледачоў. Характэрна, што кожны з дынамаўцаў зрабіў свой унёсак у будаўніцтва спартовай арэны, бескарысьліва адпрацаваўшы па 100 гадзінаў. Дагэтуль футбол стаў ужо самым папулярным відам спорту ў СССР. Не была выключэньнем і Беларусь. Футбалісты менскага «Дынама» хадзілі ў кумірах у сталічнай публікі. Шмат у чым паспрыяў гэтаму выхад на экраны ў 1936 годзе мастацкага фільму «[[Брамнік (фільм)|Брамнік]]». Каб трапіць на яго, у менскіх кінатэатраў выбудоўваліся велізарныя чэргі.

У 1936 годзе прайшоў першы [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіянат СССР]]. Аднак менскае «Дынама» ўдзел у розыгрышы ня брала. Менчукі, якія яшчэ ня мелі статусу каманды майстроў, гулялі на першынстве рэспублікі, у якім у чарговы раз перамаглі ў 1937 годзе. Толькі праз два гады сталічная каманда стала камандай майстроў. У 1940 годзе яна была ўлучана ў склад пятнаццаці камандаў, якія на наступны год атрымалі магчымасьць выступаць у найвышэйшай лізе саюзнага чэмпіянату.

27 красавіка 1941 году «Дынама» правяло ў Менску першы матч саюзнага першынства супраць іншага дэбютанта найвышэйшай лігі ленінградзкага «[[Спартак Ленінград|Спартаку]]» й атрымала перамогу зь лікам 2:1. Далей каманду чакала параза ў [[Тбілісі]] ад мясцовых аднаклюбнікаў, вікторыя ў [[Масква|Маскве]] над першай прафзьвязнай камандай, і запар дзьве паразы ад адэскага «[[Спартак Адэса|Спартаку]]» й ад дзейнага чэмпіёна — маскоўскага «[[Дынама Масква (футбольны клюб)|Дынама]]». Наступная гульня на хатнім стадыёне зноўку скончылася паразай. Пасьля гэтага чэмпіянат быў тэрмінова скончаны з-за пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].

=== За часам вайны ===
Вайна засьпела футбалістаў «Дынама» ў Менску. Праз два дні яны былі адпраўленыя ў Маскву, дзе фармавалася Асобная мотастралковая брыгада адмысловага прызначэньня (АМСБАП). У склад брыгады былі залічаны і менскія футбалісты. АМСБАП несла патрульную службу, удзельнічала ў стварэньні абарончых рубяжоў, мінаваньню важных аб’ектаў, ажыцьцяўляла выведвальныя і дывэрсійныя дзеяньні на акупаванай ворагам тэрыторыі.

Касьцяк каманды пры гэтым захаваўся, і пасьля перамогі пад [[Валгаград|Сталінградам]] з гульцоў зноўку сфармавалі футбольную каманду, якая некаторы час выступала ў першынстве Масквы пад назвай «Вайсковая частка маёра Іванова». Затым каманду перайменавалі ў «Дынама-2». У 1944 годзе дынамаўская каманда ўжо брала ўдзел у [[Кубак СССР па футболе|Кубку СССР]], прычым дайшла да паўфіналу.

=== Пасьля вайны ===
14 траўня 1945 году менскае «Дынама» матчам супраць ленінградзкага «Зэніту» стартавала ў першым пасьляваенным чэмпіянаце СССР. Матч праходзіў у Тбілісі і скончыўся зь лікам 1:1, за менчукоў гол забіў [[Барыс Курнеў]]. Стары стадыён каманды быў разбураны, на ўзьвядзеньне новага патрабаваўся час. Было прынята рашэньне падрыхтаваць для выступаў у чэмпіянаце стадыён «Харчавік». 14 чэрвеня «Дынама» правяло першы пасьля вайны хатні матч. У госьці прыехалі маскоўскія аднаклюбнікі. Матч скончыўся перамогай масквічоў (0:3). Паводле вынікаў гэтага чэмпіянату «Дынама» заняло 9-ы радок, набраўшы 17 пунктаў у 22 матчах.

Чэмпіянаты краіны 1946—1949 гадоў прайшлі для менчукоў няўдала. У іх каманда вырашала задачу захаваньня прапіскі ў найвышэйшай лізе. У сэзоне 1947 году клюб вярнуўся на зноўку адбудаваны стадыён «Дынама».

У 1950 годзе «Дынама» і зусім апусьцілася ў клясу «Б». Але ўжо ў 1951 годзе «бела-блакітныя» вярнулі сабе месца сярод наймацнейшых камандаў клясы «А». Аднак з-за няздольнасьці супрацьстаяць найлепшым камандам Саюзу, сталічная дружына паводле вынікаў сэзону зноўку адправілася ў клясу «Б». Такая сытуацыя не задавальняла кіраўніцтва рэспублікі. Таму было прынята рашэньне ствараць калектыў, здольны ня толькі вярнуць прапіску ў найвышэйшай лізе, але і трывала там замацавацца. З гэтай мэтай у каманду быў запрошаны знакаміты галкіпэр [[Аляксей Хоміч]]. Актыўна ўводзілася ў склад таленавітая моладзь, [[Іван Мозэр]], [[Уладзімер Нуждын]], [[Вячаслаў Арцёмаў]], [[Юры Прохараў]]. У 1953 годзе абноўленае «Дынама» вярнулася ў групу наймацнейшых.

=== Пад рознымі назвамі ===
У 1954 годзе загадам Упраўленьня па фізычнай культуры і спорце Міністэрства адукацыі БССР каманда была перайменаваная ў «Спартак». У пачатку сэзону клюб паказваў яскравую гульню. Былі абыграны лідэры савецкага першынства: маскоўскія «[[Спартак Масква (футбольны клюб)|Спартак]]» (2:1), ЦСКА (1:0) і «Дынама» (1:0). Менскі «Спартак» лідыраваў у чэмпіянаце. Далей мінчане страцілі лідэрства, аднак здолелі сабрацца. Былі здабытыя важныя перамогі ў матчах з «[[Крылы Саветаў Самара|Крыламі Саветаў]]» (2:0), «Зэнітам» (2:0), «[[Тарпэда Масква|Тарпэда]]» (2:1) і кіеўскім «[[Дынама Кіеў|Дынама]]» (3:2). У тым годзе каманда ўпершыню ў гісторыі заваявала бронзавыя мэдалі чэмпіянату СССР.

У наступным сэзоне каманда страціла сваю гульню і, заняўшы апошняе месца, апусьцілася ў клясу «Б». Праз год зноўку вярнулася ў найвышэйшы дывізіён, аднак і на гэты раз таксама страціла месца ў эліце.

У 1960 годзе ў гонар рэспублікі ў чэмпіянаце СССР прадстаўніцтва Беларусі даверылі камандзе пад назвай «Беларусь». Яе склалі гульцы менскага «Спартака» і «Ўраджаю». Былі запрошаны гульцы зь іншых камандаў найвышэйшай лігі. Старт «Беларусі» ў чэмпіянаце выдаўся фэерычным — пяць перамогаў запар. Сярод клюбаў, якія трывалі паразу ад беларускага клюбу, былі маскоўскі «Спартак» і кіеўскае «Дынама». За ўсё першае кола менчукі пацярпелі ўсяго дзьве паразы — ад алматынскага «[[Кайрат Алматы|Кайрату]]» (0:2) і ЦСКА (0:3) — і займалі першае месца ў сваёй групе. Аднак потым каманда збавіла абароты і скончыла сэзон на адзінаццатым радку. Чэмпіянаты 1961 і 1962 гадоў «Беларусь» скончыла на 19 месцы.

=== У чаканьні посьпехаў ===
У 1963 годзе клюб вярнуўся да назвы «Дынама». У гэтым жа сэзоне была заваявана другая бронза чэмпіянату. У сэзонах з 1964 па 1973 гады менчукі ўзысьці на п’едэстал ня здолелі. Больш за тое, у сэзоне 1973 году, заняўшы 15 месца, апусьціліся ў першую лігу. У гэты час завяршыў гульнявую кар’еру найлепшы бамбардзір у гісторыі каманды [[Эдуард Малафееў]]. Цырымонія провадаў гульца зь вялікага футболу адбылася 21 кастрычніка 1971 году на менскім стадыёне «Дынама».

Два гады сталічны клюб правёў у першай лізе. Вярнуўся ў эліту ў 1976 годзе. Гэты год для савецкага футболу выдаўся незвычайным. У сувязі з удзелам зборнай СССР у [[чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянаце Эўропы]] і [[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульнях]] было праведзена два чэмпіянаты краіны — вясновы і восеньскі. У вясновай частцы чэмпіянату менчукі выглядалі цалкам годна, заняўшы 9-е выніковае месца, а вось на восень сілаў у іх ужо не хапіла. Атрымаўшы ўсяго дзьве перамогі, «Дынама» разьмясьцілася на апошнім 16-м месцы і пакінула найвышэйшую лігу. Няўдалы выступ пацягнуў за сабой чарговую зьмену кіраўніцтва. На чале каманды ўстаў [[Алег Базілевіч]], які працаваў раней з кіеўскім «Дынама», аднак працаваў новы штаб паўтара году. Каманда ня здолела паказаць яскравай гульні, і ў сярэдзіне сэзону 1978 году галоўным трэнэрам стаў Эдуард Малафееў. Каманда здолела аднавіцца і, заняўшы 3 месца, вярнулася ў найвышэйшую лігу. Больш «Дынама» ў першы дывізіён не вылятаў.

=== Залатыя часы ===
Новы трэнэр стаў будаваць новую каманду. Малафееў патрабаваў ад гульцоў яскравай гульні, шчырых эмоцыяў, футболу, які падабаўся б гледачам. «Дынама» камплектавалася выхаванцамі беларускага футболу. Ужо ў [[чэмпіянат СССР па футболе 1979 году|чэмпіянаце 1979 году]] гульня менчукоў забліскала новымі фарбамі. Каманда дзейнічала сьмела, са сталым акцэнтам на напад. Аднак, адчувалася, што тактычныя схемы яшчэ да канца не адпрацаваны. Як сьледзтва, толькі 6-е выніковае месца.

У наступным сэзоне высокіх вынікаў дамагчыся не атрымалася. Клюб заняў толькі 9-ю пазыцыю. Пры гэтым «Дынама» ў кожнай сустрэчы дзейнічала тэмпэрамэнтна, неардынарна, чым прыцягвала сымпатыі заўзятараў.

[[чэмпіянат СССР па футболе 1982 году|Чэмпіянат 1982 году]] менчукі пачалі актыўна. Гулялі ў атакуючы футбол і ў хатніх сустрэчах, і ў гасьцёх. Дзейнічалі сьмела і вынікова. Такім чынам аднаасобнае лідэрства менскага «Дынама» пасьля дзесяці тураў нікім не ўспрымалася, як выпадковасьць. Тым часам беларуская дружына ўсё далей сыходзіла наперад і ў пачатку другога кола нашмат апярэджвала фаварытаў. Тыя накіраваліся ў пагоню. Першымі ня вытрымалі тэмпу гонкі тбіліскія дынамаўцы. За два туры да фінішу канчаткова страцілі шанец на «золата» спартакаўцы. Толькі кіеўскі клюб да апошняга спрабаваў нагнаць менскіх аднаклюбнікаў, якім таксама не ўдалося пазьбегнуць гульнявых зрываў. Але менчукі праявілі характар​​, майстэрства, камандны дух і здолелі захаваць за сабой першы радок у турнірнай табліцы. У заключным туры, перамогшы маскоўскі «Спартак» на выезьдзе (4:3), менскае «Дынама» ўпершыню ў сваёй гісторыі заваявала званьне [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіёна Савецкага Саюзу]].

Посьпех менчукоў быў адзначаны яшчэ трыма ганаровымі трафэямі. Паводле вынікаў сэзону менскаму «Дынама» былі ўручаны [[прыз імя Грыгорыя Фядотава|прыз імя Рыгора Фядотава]], Кубак прагрэсу, прысвоена званьне «агрэсіўнага госьця».

У «залаты склад» каманды ўвайшлі [[Юры Курненін]], [[Аляксандар Пракапенка]], [[Віктар Янушэўскі]], [[Міхаіл Вергеенка]], [[Сяргей Бароўскі]], [[Пётар Васілеўскі]], [[Юры Пудышаў]], [[Людас Румбуціс]], [[Андрэй Зыгмантовіч]], [[Георгі Кандрацьеў]], [[Віктар Шышкін]], [[Віктар Сокал (1954)|Віктар Сокал]], [[Сяргей Алейнікаў]], [[Ігар Гурыновіч]], [[Ігар Бялоў]], [[Юры Курбыка]], [[Юры Трухан]], [[Сяргей Гоцманаў]].

=== Дэбют у Эўропе ===
У наступным сэзоне «Дынама» дэбютавала ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў]]. Лёсаваньне вызначыла ў супраціўнікі менчукоў швайцарскі «[[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэрс]]». Зь цяжкасьцю, але дынамаўцы пераадолелі бар’ер (1:0 дома, 2:2 у гасьцёх). Затым у 1/8 фіналу была пройдзеная вугорская «[[Д’ёр (футбольны клюб)|Раба ЭТО]]» (6:3, 3:1). Менчукі дэманстравалі добрую гульню, аднак у 1/4 ня здолелі адолець па суме двух матчаў бухарэсцкае «[[Дынама Бухарэст|Дынама]]» (1:1, 0:1). У гэтым жа сэзоне былі заваяваны бронзавыя мэдалі, трэція па ліку, у чэмпіянаце СССР.

Гэты посьпех дазволіў дынамаўцам у 1984 годзе выступіць у другім па значнасьці эўратурніры — [[Ліга Эўропы УЭФА|Кубку УЭФА]]. У 1/32 фіналу «Дынама» разграміла фінскі [[ХІК Хэльсынкі|ХІК]] (4:0, 6:0). У 1/16 фіналу прызь лёсаваньне беларусы атрымалі ў супраціўнікі партугальскі «[[Спортынг Лісабон|Спортынг]]». Лісабонцы трывалі паразу толькі ў сэрыі пэнальці ў хатнім матчы — 5:4 (пасьля 0:2 у гасьцёх, 2:0 дома). У 1/8 фінале менчукі прайшлі польскі «[[Відзэў Лодзь|Відзэў]]» (2:0, 0:1), у 1/4 прайгралі югаслаўскаму «[[Жалезьнічар Сараева|Жалезьнічару]]» (0:2 у гасьцёх, 1:1 дома).

У 1987 годзе менскае «Дынама», як фіналіст [[Кубак СССР па футболе|Кубка СССР]], дэбютавала ў [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубку ўладальнікаў кубкаў]]. На стадыі 1/16 фіналу быў пераможаны турэцкі «[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]]» (2:0, 2:1). У 1/8 фіналу пройдзены гішпанскі «[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]» — 1:1, 0:0. У 1/4 фінале, аднак, клюб зь беларускай сталіцы ня здолеў перагуляць бэльгійскі «[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]]» (0:1, 1:1). Гэтыя чвэрцьфіналы трох самых прэстыжных турніраў Старога сьвету па сёньняшні дзень застаюцца найбуйнейшым дасягненьнем клюбу на эўрапейскай арэне.

=== Часы незалежнасьці ===
[[Файл:Dinamo Minsk versus BATE.jpg|значак|300пкс|Матч «Дынама» супраць [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] на стадыёне «[[Трактар (стадыён)|Трактар]]» ў 2014 годзе.]]
У 1992 годзе стартаваў першы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянат сувэрэннай Беларусі]], сярод удзельнікаў якога было і менскае «Дынама», кіраваў якім вядомы ў мінулым галкіпэр «бела-блакітных» [[Міхаіл Вергеенка]]. У камандзе выстапалі наймацнейшыя на той момант футбалісты рэспублікі, таму клюб фактычна не сустракаў аніякай канкурэнцыі і за відавочнай перавагай атрымліваў перамогу ў чэмпіянаце раз-поразу. У пэрыяд з 1992 па 1995 гады менчукі пяць разоў запар станавіліся чэмпіёнамі краіны. Да канца 1990-х «Дынама» страціла чэмпіёнскі ход. Паступова завяршалі гульнявую кар’еру вэтэраны, шматлікія вядучыя футбалісты адпраўляліся ў замежныя чэмпіянаты. Супернікі з кожным годам станавіліся мацней.

У сьнежні 1999 году зьмяніўся ўласьнік клюбу — старшынём праўленьня ЗАТ «Дынама-Менск» стаў кіраўнік фірмы «Трайпл» [[Юры Чыж]]. Пад ягоным кіраўніцтвам «Дынама» толькі аднойчы заняло першае месца ў чэмпіянаце. У апошні на дадзены момант раз чэмпіёнам Беларусі сталічны клюб станавіўся ў 2004 годзе. Да залатых мэдалёў каманду прывёў [[Юры Шуканаў]]. Многія сэзоны «Дынама» спрабавала вярнуцца ў асноўную сетку эўрапейскіх турніраў, аднак непераадольнымі бар’ерамі станавіліся 2-і і 3-і кваліфікацыйныя раўнды. У [[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|сэзоне 2010—2011 гадоў]] [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]] менчукі спыніліся за крок ад групавога этапу. Былі выгуляны эстонскі «[[Калеў Сыламяэ|Калеў]]» (5:1, 5:0) і ізраільскі «[[Макабі Хайфа|Макабі]]» (3:1, 0:1). Аднак у плэй-оф «Дынама» не знайшло ключ да брамы бэльгійскага «[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]» (2:3, 1:2). У той момант камандай кіраваў [[Уладзімер Гольмак]]. [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2010 году|Сэзон 2010 году]] чэмпіянату Беларусі сталічная каманда скончыла на 4 месцы. Наступныя два сэзоны дружына не брала ўдзелу ў эўракубкавых матчах. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|сэзоне 2011 году]], пад кіраўніцтвам расейскіх трэнэраў, спачатку [[Алег Васіленка|Алега Васіленкі]], потым [[Сяргей Аўчыньнікаў|Сяргея Аўчыньнікава]], менчукі таксама занялі 4 месца, што не дазволіла паўдзельнічаць у эўрапейскіх спаборніцтвах.

[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|Сэзон 2012 году]] «Дынама» пачала пад кіраўніцтвам [[Аляксандар Сяднёў|Аляксандра Сяднёва]]. Аднак у ліпені трэнэр падаў у адстаўку. Каманда была ачоленая ўкраінскім трэнэрам [[Алег Пратасаваў|Алегам Пратасавым]]. Каманда здабыла бронзавыя мэдалі ў 2012 годзе, а таксама прасунулася ў фінал [[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|Кубка Беларусі]] ў 2013 годзе. Па звальненьні Пратасава новым трэнэрам «Дынама» стаў нідэрляндзкі адмысловец [[Робэрт Мааскант]]. Зь ім клюб пасьпяхова пачаў розыгрыш Лігі Эўропы, то бок у першым кваліфікацыйным раўндзе была пераможаная летувіская «[[Круоя Пакрой|Круоя]]» (3:0, 5:0), у двубоі беларусы перамаглі харвацкую «[[Лякаматыва Загрэб|Лякаматыву]]» (1:2, 3:2). Непераадольным бар’ерам для менчукоў стаўся ў трэцім раўндзе турэцкі «[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]» (0:1, 0:0). У чэмпіянаце Беларусі каманда паўтарыла вынік папярэдняга сэзону, заняўшы трэці радок.

[[Файл:Uladzimir Zhuravel.png|значак|зьлева|[[Уладзімер Журавель]] на прэсавай канфэрэнцыі перад гульнёй з [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОКам]].]]
31 сьнежня 2013 году галоўным трэнэрам «Дынама» быў прызначаны [[Уладзімер Журавель|Ўладзімер Журавель]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140101113437/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/zhuravel_31_12_2013 Главным тренером «Динамо» стал Владимир Журавель]{{Ref-ru}} ФК Дынама-Менск.&lt;/ref&gt;, колішні футбаліст клюбу ў 1990-х гадах. Пад ягоным кіраўніцтвам менчукі ўдала пачалі сэзон, які рушыў зь пяці перамог і адной нічыі. Пасьля чацьвертага тура «Дынама» ўпершыню з 2004 году аднаасобна ачоліла турнірную табліцу&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141215001417/http://by.tribuna.com/football/159594932.html Минское «Динамо» впервые с 2004 года единолично возглавило таблицу чемпионата]{{Ref-ru}} Tribuna.&lt;/ref&gt;. Дынамаўцы мелі самую надзейную абарону, дзякуючы якой першы мяч быў прапушчаны толькі ў шостым туры. Улетку каманда ўчыніла сэрыю з васьмі пераможных матчах у чэмпіянаце. Адначасова, сталічны клюб распачаў пасьпяховы эўракубкавы сэзон. «Бела-блакітныя» без паразаў прайшлі ўсю кваліфікацыю [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|Лігі Эўропы 2014—2015 гадоў]]. Пачало «Дынама» з другога раўнду матчамі супраць фінскай [[МюПа-47 Каўвола|МюПы-47]] (3:0, 0:0). Двойчы быў перагуляны румынскі «[[ЧФР Клуж|Клуж]]» (1:0, 2:0). У плэй-оф дзьве перамогі былі здабытыя над партугальскім «[[Насьёнал Фуншал|Насьёналам]]» (2:0, 3:2). «Дынама», такім чынам, стала другой беларускай дружынай, якая прасоўвалася ў групавы этап Лігі Эўропы. Паводле вынікаў лёсаваньня «Дынама» патрапіла ў групу K, куды таксама накіраваліся італьянская «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]», грэцкі [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] і францускі «[[Генгам (футбольны клюб)|Генгам]]»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141214235908/http://by.tribuna.com/football/1023210280.html Жеребьевка группового этапа Лиги Европы. Минское «Динамо» сыграет с «Фиорентиной», «Генгамом» и ПАОКом].{{Ref-ru}} Tribuna.&lt;/ref&gt;. Дэбют у новым кубку для дынамаўцаў быў няўдалым. Пасьля паразы ад ПАОКа зь лікам 1:6, «Дынама» прагуляла «Фіярэнтыне» зь лікам 0:3. У першай сустрэчы з «Генгамам» сталічныя футбалісты валодалі ініцыятывай, але лік ня быў адкрыты. У другім матчы з французамі ўжо ў іх дома беларусы атрымалі паразу зь лікам 2:0 і страцілі ўсе шанцы на выхад з групы. У роўнай хатняй гульні з грэкамі менчукі прапусьцілі галы ў апошнія дзесяць хвілінаў матчу (0:2). Ужо ў фінальным матчы групы ў Італіі «Дынама» сенсацыйна здабывало перамогу зь лікам 1:2. На галы [[Сяргей Канцавы|Сяргея Канцавога]] і [[Неманья Нікаліч (1988)|Неманьі Нікаліча]] ў італьянцаў адказаў [[Марка Марын]]. Увосень пагоршыліся вынікі ў айчынным першынстве. Сталічная дружына прангуляла ключавыя матчы і ня здолела вярнуць сабе першы радок. Вынікам сэзона былі срэбныя мэдалі, якія, аднак, не задаволілі кіраўніцтва. У рэшце, Журавель быў звольнены з сваёй пасады.

[[Файл:Vuk Rašović.png|значак|[[Вук Рашавіч]] на прэсавай канфэрэнцыі перад матчам «Дынама» ў Лізе Эўропы.]]
Новым галоўным трэнэрам быў прызначаны чэскі адмысловец [[Душан Угрын (1967)|Душан Угрын-малодшы]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141220001125/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/New_coach_19_12_2014 Душан Угрин-младший — новый главный тренер нашего клуба]. ФК «Дынама» Менск.&lt;/ref&gt;. Пасьля таго як з паўфіналу Кубка Беларусі «Дынама» было выбітае, а ў першынстве каманду чакаў дрэнны старт, чэх быў звольнены з сваёй пасады. Выканаўчым абавязкі ў далейшым выконваў спартовы дырэктар клюбу сэрб [[Вук Рашавіч]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150506054103/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/dusan_ugrin_30_04_2015 Официально]. ФК «Дынама» Менск.&lt;/ref&gt;. З новым трэнэрам вынікі каманды палепшыліся. «Дынама» ўзьнялося на другі радок, але першае месца было недасяжным, бо шмат пунктаў было страчана на пачатку сэзону. У Лізе Эўропы менчукі паўтарылі леташні посьпех, прабіўшыся ў групавую стадыю эўракубка. У кваліфікацыі былі пераможаныя баўгарскае «[[Чорнае Мора Варна|Чорнае Мора]]», швайцарскі «[[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]» і аўстрыйскі «[[Рэд Бул Зальцбург|Рэд Бул]]». Пры гэтым з апошнім клюбам дынамаўцы абмяняліся перамогамі зь лікам 2:0. Квіток да групы беларусы набылі ўжо ў сэрыі пэнальці, а сапраўдным героем матчу стаў дынамаўскі брамнік [[Аляксандар Гутар]]. Супернікамі на асноўнай стадыі Лігі Эўропы сталіся гішпанскі «[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]», аўстрыйскі «[[Рапід Вена|Рапід]]» і чэская «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыя]]». Толькі напрыканцы розыгрышу, ужо страціўшы ўсе шанцы на прасоўваньне далей, «Дынама» здабыла адзіныя тры пункты, перамогшы ў хатнім паядынку чэскую «Вікторыю». У сакавіку 2016 году Юры Чыж быў затрыманы па падазрэньні ва ўхіленьні ад выплаты падаткаў у асабліва вялікім маштабе. У траўні ягоны сын Сяргей ачоліў раду клюбу&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160525190546/http://www.pressball.by/news/football/233708 Футбол. Сергей Чиж избран на пост председателя наблюдательного совета «Динамо» Минск]{{Ref-ru}} Прессбол.&lt;/ref&gt;. У клюбе пачаліся фінансавыя цяжкасьці, што прывяло да сыходу лідэраў, то бок з дружыны ўзімку сышлі [[Фатас Бэчырай]], [[Чыгозэ Ўдоджы]]. У траўні быў звольнены з пасады трэнэра Вук Рашавіч, а ягонае месца заняў [[Сяргей Бароўскі]]. Ужо летам зьнізіўся абарончы патэнцыял «Дынама» па сыходзе галоўнага абаронцы [[Умару Бангура|Ўмару Бангуры]] і брамніка Аляксандра Гутара. Каманда змагалася толькі за 3 радок, на якім дружына і скончыла першынство. У розыгрышы Лігі Эўропы менчукі былі выбітыя з трэцяга раўнду сэрбскай «[[Ваяводзіна Нові Сад|Ваяводзінай]]».

[[Файл:Siarhiej Hurenka.2020.1.jpg|значак|зьлева|[[Сяргей Гурэнка]] правёў у «Дынама» сэзон як футбаліст у 2009 годзе, а пасьля шматкроць запрашаўся на пасаду галоўнага трэнэра каманды.]]
На 2017 год клюб падмацаваўся абаронцам [[Ніна Галавіч]]ам, а таксама нападнікам [[Арцём Сарока|Арцёмам Сарокам]], які да таго добра гуляў і здабыўваў галы за «[[Гарадзея (футбольны клюб)|Гарадзею]]». Пачаў раскрывацца [[Ураш Нікаліч|Ўраш Нікаліч]], які далучыўся да «Дынама» ўлетку 2016 году. На пачатку сэзону менскі клюб спыніўся на чвэрцьфінале Кубка Беларусі, а няўдалы пачатак чэмпіянату прывёў да адхідленьня Бароўскага з пасады, а ягонае месца заняў [[Сяргей Гурэнка]]. Зьяўленьне новага трэнэра адрадзіла гульню каманды. Менчукі рэдка гублялі пункты і змагаліся за першы радок. У Лізе Эўропы каманда зноўку як і ў папярэднім сэзоне дасягнула трэці кваліфікацыйны раўнд, дзе атрымалі паразу ад кіпрскага [[АЕК Лярнака|АЕКу]]. Лёс мэдалёў чэмпіянату вызначыў апошні тур. Тры клубы, як то [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]], «Дынама» і «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]», мелі мажлівасьць заняць першы радок. Каб здабыць доўгачаканы тытул «Дынама» мусіла перамагчы ў гасьцях «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]]» і чакаць на перамогу «Гарадзеі» ў сустрэчы супраць БАТЭ. «Дынама» выгуляла ў віцебскай каманды зь лікам 4:1, аднак, БАТЭ толькі на апошняй хвіліне выратаваўся ў сустрэчы з «цукровымі» і скончыў матч унічыю зь лікам 3:3. Такім чынам, «Дынама» атрымала толькі срэбныя мэдалі. У 2018 годзе клюб выбыў з паўфіналу Кубка Беларусі і няблага пачаў сэзон, захапіўшы 2 радок. Доўгі час «Дынама» не магло нагнаць БАТЭ, а ў другой палове сэзону нават саступіла другое месца «Шахцёр». У канцы сэзону «Дынама» нават магло саступіць трэці радок «Віцебску», але сталічная каманда здолела перамагчы ў барацьбе за мэдалі ў паўночнікаў. У Лізе Эўропы прасунуўшыся да трэцяга кваліфікацыйнага раўнда «Дынама» пасьля хатняй перамогі зь лікам 4:0 у выніку саступіла расейскаму «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніту]]» ў матчы ў адказ зь лікам 8:1 у дадатковы час. 

[[Файл:Dynamoša.2020.1.jpg|значак|Клюбны маскот Дынамоша.]]
Па сканчэньні сэзону Гурэнка сышоў з сваёй пасады, а ў клюб быў запрошаны расеец [[Раман Піліпчук]]. Разам з трэнэрам да «Дынама» далучыўся шэраг расейскіх выканаўцаў. Чэмпіянат пачаўся вельмі няўдала і ўжо напрыканцы траўня «Дынама» займала толькі 6 радок. Піліпчук быў звольнены, а на ягонае месца павярнуўся Гурэнка. У той жа час [[эканамічны суд Менску]] пастанавіў, што «Дынама» ня можа належыць Чыжу. Клюб быў перададзены на балянс [[Менскі гарадзкі выканаўчы камітэт|Менскага гарадзкога выканаўчага камітэту]]. Каманда ня здолела стабілізаваць вынікі і скончыла сэзон на 4 месцы. Пасьля няўдалага сэзону з клюбу сышоў нападнік [[Кегіндэ Фатаі]], які за 23 матчы здабыў усяго 3 галы, у той час як у 2018 годзе па далучэньні да менчукоў з «[[Уфа (футбольны клюб)|Уфы]]» ўлучыў 5 галоў у браму супернікаў у 9 матчах. Наступны сэзон стаўся такім жа няўдалым, за першыя два туры «Дынама» атрымала дзьве паразы. У красавіку 2020 году Гурэнка быў звольнены з пасады, а новым трэнэрам быў прызначаны [[Леанід Кучук]]. «Дынама» працягнула ісьці ў сярэдзіне табліцы і толькі ў другім коле менчукі прасунуліся вышэй і скончылі на 6 месцы.

На сэзон 2021 году «Дынама» падмацавалася легіянэрамі [[Жан-Марэль По|Жанам-Марэлем По]] і [[Абляй Мбэнг|Абляем Мбэнгам]]. Таксама былі запрошаныя дасьведчаныя былі гульцы клюбу, як то [[Антон Пуціла]], [[Сяргей Кісьляк]] і [[Арцём Быкаў]]. Пачатак як у папярэднія сэзоны выйшаў жахлівы, то бок пасьля 5 туру «Дынама» займала 7 радок, але пакрысе вынікі палепшыліся ажно да 3 месцы. Тым ня менш улетку каманда апусьцілася ніжэй. У чэрвені ачоліў клюб былы абаронца клюбу [[Арцём Чалядзінскі]], і каманда зноўку зачапілася за тройку. Да сканчэньня сэзону з дружыны быў адкліканы нападнік «[[Ахмат Грозны|Ахмата]]» Абляй Мбэнг, які стаў найлепшым бамбардзірам каманды гэтага сэзону. «Дынама» гэтак і скончыла сэзон на трэцім месцы. Яшчэ на верасень 2021 году сярэднемесячны заробак футбалістаў асноўнага складу «Дынама» складаў 4000 даляраў ЗША (10 000 рублёў), які надалей вырашылі абмежаваць 8000 [[Беларускі рубель|рублёў]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лукашэнка аб выступленьні беларускіх футбалістаў: яны ж выйшлі на поле адпачыць|спасылка=https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-ab-vystuplenni-belaruskih-futbalistau-jany-zh-vyjshli-na-pole-adpachyts-103603-2021/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=3 верасьня 2021|дата доступу=3 верасьня 2021}}&lt;/ref&gt;. Перад пачаткам новага сэзону 2022 году з клюбу сышлі легіянэры-лідэры, але да каманды прыядналіся былі футбалісты клюбу [[Раман Бегуноў]] і [[Аляксандар Сачыўка]]. З нападнікаў застаўся [[Іван Бахар]] і [[Душан Бакіч]], на якіх у 2022 годзе рабілася надзея трэнэрскага штабу. «Дынама» адразу захапіла пазыцыі ў першай тройцы табліцы. У пачатку траўня пры крыху больш за 10 тысячаў заўзятараў сталічная дружына выратавала гульню з БАТЭ, дзякуючы галам Бахара. У выніку матч скончыўся зь лікам 2:2. Аднак празь некалькі дзён дынамаўцы атрымалі паразу ад канкурэнта салігорскага «Шахцёра», выбыўшы з тройкі. У канцы сэзону менчукі прэтэндавалі на мэдалі, але шэраг няўдалых матчаў, у тым ліку зьнішчальнай паразы ад «[[Энэргетык-БДУ Менск|Энэргетыка-БДУ]]» зь лікам 1:4, вымусіў каманду скончыць толькі на 4 месцы. Па сканчэньні год Чалядзінскі быў адхілены ад пасады галоўнага трэнэра, а на ягоную пасаду быў запрошаны [[Вадзім Скрыпчанка]].

У новым [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|сэзоне 2023 году]] «Дынама» адразу набрало добры тэмп, атрымаўшы на пачатку пяць перамогаў запар. У шостым туры каманда зьведала паразу ад гарадзенскага «[[Нёман Горадня|Нёману]]», аднак у наступным дынамаўцы гэтак жа ладна працягнулі набіраць пункты. Менчукі ўвесь час ачольвалі табліцу, але далёка адарвацца ад спачатку жодзінскага «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]», а потым «Нёману» не выпадала. Толькі ў перадапошнім туры сталічнікі здабылі залатыя мэдалі чэмпіянату, упершыню амаль за 20 гадоў&lt;ref&gt;[https://football.by/news/181180 «В Бобруйске все-таки нашли „золото“. Здесь минское „Динамо“ завершило бестрофейную эпоху»]. Football.by.&lt;/ref&gt;.

== Стадыён ==
[[Файл:Stadion Dinamo Minsk.JPG|значак|зьлева|Стары стадыён «Дынама» быў хатнім для клюбу працяглы час.]]
Ад свайго пачатку яшчэ ў часы СССР клюб прымаў супраціўніка на стадыёне «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]», які месьціцца ў самым цэнтры Менску. Урачыстае адкрыцьцё стадыёну адбылося ў 1934 годзе. Аднак, яму было наканавана двойчы перажыць сваё нараджэньне. У гады гітлераўскай акупацыі стадыён быў цалкам разбураны, але пасьля вызваленьня Менску жыхары ізноў аднавілі яго, і ўжо ў 1945 годзе стадыён прыняў першых удзельнікаў чэмпіянату СССР па футболе і першых гледачоў.

Стадыён «Дынама» быў адным зь месцаў правядзеньня спаборніцтваў падчас [[Летнія Алімпійскія гульні 1980 году|Алімпійскіх гульняў 1980 году]], перад якімі была зроблена рэканструкцыяў, у выніку якой зьявіўся невялікі брыль, сэктар прэсы, а зьмяшчальнасьць стадыёну была павялічаная да 50 тысячаў. Крыху пазьней з-за дрэннага тэхнічнага стану другі ярус быў зачынены, а зьмяшчальнасьць зьнізілася да 34 тысячаў. Пасьля атрыманьня незалежнасьці стадыён застаўся ў камунальнай уласнасьці, але «Дынама» карысталася стадыёнам на правах арэнды. Акрамя таго, спартовы аб’ект быў хатняй арэнай [[зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай зборнай Беларусі па футболе]]. У 2012 годзе стадыён «Дынама» быў зачынены на рэканструкцыю, аднак яшчэ з [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|сэзону 2009 году]] свае хатнія матчы клюб праводзіў на стадыёне «[[Дынама-Юні (стадыён)|Дынама-Юні]]» ў мікрараёне [[Кунцаўшчына (мікрараён)|Кунцаўшчына]] на захадзе сталіцы, які напачатку кастрычніка 2008 году быў выкуплены ў футбольнага клюбу «[[Дарыда Менскі раён|Дарыды]]». Новы клюбны стадыён меў зьмяшчальнасьць у 4500 чалавек. У студзені 2013 году аднак і гэты стадыён быў зачынены на рэканструкцыю.

[[Файл:Мінск. Вуліца Ульянаўская (кастрычнік 2018) (04).jpg|значак|Сучасны перабудаваны стадыён «Дынама», дзе клюб ладзіць свае матчы.]]
Свае хатнія матчы футбольны клюб «Дынама» па закрыцьці ўзгаданых стадыёнаў мусіў ладзіць на сталічным стадыёне «[[Трактар (стадыён)|Трактар]]». Гэты стадыён каманда ўжо выкарыстоўвала ў 1960-я гады, калі выступала пад назовам «Беларусь» і ў канцы 1970-х, калі стадыён «Дынама» быў зачынены на рэкантрукцыю ў сувязі з падрыхтоўкай да [[Летнія Алімпійскія гульні 1980 году|Алімпійскіх гульняў 1980 году]]. Варта заўважыць, што стадыён «Трактар» ня меў права на правядзеньне матчаў эўракубкаў з стадыі 3 кваліфікацыйнага раўнду, таму менчукі свае хатнія матчы на гэтай стадыі праводзілі спачатку на стадыёне ў [[Берасьце|Берасьці]], а з [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|сэзону 2014—2015 гадоў]] на «[[Барысаў-Арэна|Барысаў-Арэне]]».

Улетку 2018 году, калі па рэканструкцыі быў адкрыты абноўлены стадыён «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]», каманда пачала праводзіць свае матчы менавіта на ім. З мэтай зьберагчы травяное пакрыцьцё на адбудаваным стадыёне матчы на пачатку вясны і напрыканцы восені каманда ладзіла на стадыёнах [[Стадыён ФК «Менск»|ФК «Менск»]] ці [[РЦАП-БДУ]], якія маюць штучнае пакрыцьцё. З сканчэньнем будаўнічых работ на ўласным стадыёне ў Кунцаўшчыне ў 2021 годзе «Дынама» свае матчы ў памянёныя паравіны году цяпер ладзіць на ім. З адкрыцьцём [[Нацыянальны футбольны стадыён (Менск)|Нацыянальнага футбольнага стадыёну]] ўлетку 2025 году «Дынама» ўсё часьцей пачало абіраць яго замест стадыёна «Дынама», каб прымаць гасьцявыя клюбы ў матчах Найвышэйшай лігі і Кубка Беларусі.

== Дасягненьні ==
''' [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15пкс]] '''Чэмпіён''' (9): [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992 году|1992]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992—1993 гадоў|1992/93]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1993—1994 гадоў|1993/94]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1994—1995 гадоў|1994/95]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1995 году|1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1997 году|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]]
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15пкс]] '''Срэбны прызэр''' (10): 1996, 2001, 2005, 2006, 2008, [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]]
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15пкс]] '''Бронзавы прызэр''' (7): [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2003 году|2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]]

'''[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак Беларусі]]'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца''' (3): 1992, 1994, 2003
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (3): 1996, 1998, 2013

'''[[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубак Беларусі]]'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца''': 2025

''Турнір дублёраў чэмпіянату Беларусі''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіён (7): 2004, 2005, 2006, 2007, 2009, 2010, 2014
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Срэбны прызэр (4): 2002, 2011, 2012, 2015
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызэр: 2013

'''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' ('''Найвышэйшая ліга''')
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён''': [[Чэмпіянат СССР па футболе 1982 году|1982]]
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызэр''' (3): 1954, 1963, 1983

'''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' (''Першая ліга'')
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіён (2): 1953, 1956
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Срэбраны прызэр (2): 1951, 1975
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызэр (2): 1974, 1978

'''Кубак СССР'''
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (2): 1965, 1987

'''Кубак Футбольнага саюзу СССР'''
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''': 1989

'''Чэмпіянат БССР'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён''' (8): 1937, 1938, 1939, 1945, 1951, 1953, 1956, 1975
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Срэбны прызэр''' (5): 1934, 1935, 1946, 1952, 1977
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызэр''' (2): 1940, 1947

'''Кубак БССР'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік''' (2): 1936, 1940
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (2): 1963, 1968

== Турніры ==
'''[[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]''' (з 1992)
:* '''[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая ліга]]''' (з 1992)

'''[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак Беларусі]]''' (з 1992)

'''[[Эўрапейскія клюбныя турніры па футболе|Эўракубкі]]'''
:* [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Кубак чэмпіёнаў]] (1983/84, 1993/94, 1998/99, 2005/06)
:* [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубак кубкаў]] (1987/88)
:* [[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА/Ліга Эўропы]] (1984/85, 1986/87, 1988/89, 1994/95, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 2002/03, [[Ліга Эўропы УЭФА 2013—2014 гадоў|2013/14]], [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|2014/15]], [[Ліга Эўропы УЭФА 2015—2016 гадоў|2015/16]])
:* [[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]] (2001, 2004)

'''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' (1941—1992)

'''[[Кубак СССР па футболе|Кубак СССР]]''' (1936—1992)

== Склад ==
: ''Актуальны на 21 сакавіка 2026 году''
{{Склад}}
{{Гулец1|1|Q130529604|Бр|}}
{{Гулец1|3|Q24452283|Аб|}}
{{Гулец1|7|Q97930403|Нап|}}
{{Гулец1|8|Q4715408|ПА|}}
{{Гулец1|10|Q111479060|Нап|}}
{{Гулец1|11|Q64929851|Нап|}}
{{Гулец1|12|Q18533425|Аб|}}
{{Гулец1|13|Q106901861|ПА|}}
{{Гулец1|16|Q111470683|Бр|}}
{{Гулец1|17|Q18602581|Нап|}}
{{Гулец1|19|Q43195033|Нап|}}
{{Гулец1|22|Q139212968|ПА|}}
{{Падзел складу}}
{{Гулец1|23|Q133868565|ПА|}}
{{Гулец1|24|Q24433044|Аб|}}
{{Гулец1|25|Q125217694|Аб|}}
{{Гулец1|26|Q107506453|Аб|}}
{{Гулец1|30|Q132126628|Нап|}}
{{Гулец1|33|Q17047362|Аб|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[МЛ Віцебск|МЛ]]}}
{{Гулец1|42|Q134983029|ПА|}}
{{Гулец1|55|Q33154718|ПА|}}
{{Гулец1|67|Q1522803|Аб|капітан}}
{{Гулец1|78|Q124953200|ПА|}}
{{Гулец1|80|Q124742401|Нап|}}
{{Гулец1|99|Q102314370|Нап|}}
{{Канец складу}}

== Галоўныя трэнэры ==
{|
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;toccolours&quot;
|-
!bgcolor=silver|Трэнэр
!bgcolor=silver|Пэрыяд
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Юры Курненін]]||11.1999—06.2000
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Павал Раднёнак]]||06.2000—12.2000
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Піскароў]]||12.2000—07.2001
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Георгі Кандрацьеў]]||07.2001—10.2001
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Эдуард Малафееў]]||10.2001—04.2002
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Андрэй Зыгмантовіч]]||04.2002—10.2002
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Веніямін Арзамасцаў]]||10.2002—11.2002
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Георгі Гюраў]]||12.2002—05.2003
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Анатоль Байдачны]]||05.2003—11.2003
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Пётар Шубін]]||12.2003—05.2004
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Юры Шуканаў]]||05.2004—05.2005
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Башмакоў]]||05.2005—07.2005
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Рабаконь]]||07.2005—05.2006
|}
|width=&quot;0&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;toccolours&quot;
!bgcolor=silver|Трэнэр
!bgcolor=silver|Пэрыяд
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксей Пятрушын]]||05.2006—11.2006
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Пётар Качура]]||11.2006—04.2007
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Хацкевіч]]||04.2007—11.2007
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Ігар Крывушэнка]]||11.2007—09.2008
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Славалюб Мусьлін]]||09.2008—07.2009
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Кірыл Альшэўскі]]||07.2009—08.2009
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Гурэнка]]||08.2009—05.2010
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Сяргей Саладоўнікаў]]||05.2010
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Уладзімер Гольмак]]||05.2010—11.2010
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Алег Васіленка]]||12.2010—05.2011
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Аўчыньнікаў]]||05.2011—11.2011
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Сяднёў]]||12.2011—07.2012
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Алег Пратасаў]]||07.2012—06.2013
|}
|width=&quot;0&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;toccolours&quot;
!bgcolor=silver|Трэнэр
!bgcolor=silver|Пэрыяд
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Робэрт Мааскант]]||06.2013—12.2013
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Уладзімер Журавель]]||12.2013—12.2014
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Душан Угрын (1967)|Душан Угрын]]||12.2014—04.2015
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Вук Рашавіч]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/69526.html Вук Рашович утвержден главным тренером минского «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||05.2015—07.2016
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Бароўскі]]&lt;ref&gt;[http://by.tribuna.com/football/1042089628.html Рашович отправлен в отставку, главным тренером минского «Динамо» назначен Боровский]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||07.2016—04.2017
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Гурэнка]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/99127.html Гуренко назначен и. о. главного тренера «Динамо» Минск]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/122011.html Минское «Динамо» официально подтвердило уход Сергея Гуренко]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||05.2017—01.2019
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Раман Піліпчук]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/122824.html Роман Пилипчук официально занял пост главного тренера минского «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||02.2019—05.2019
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Гурэнка]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/127471.html Сергей Гуренко вновь возглавил минское «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||06.2019—04.2020
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Леанід Кучук]]&lt;ref&gt;[https://football.by/news/139016.html Официально: Леонид Кучук — главный тренер минского «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||04.2020—06.2021
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Арцём Чалядзінскі]]||06.2021—11.2022
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Вадзім Скрыпчанка]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-08-13 |url = https://dinamo-minsk.by/blr/pres-centr/naviny/20252/zhniven6/vadzim-skrypchanka-pakinu-minskae-dynama |загаловак = Вадзім Скрыпчанка пакінуў мінскае &quot;Дынама&quot; |выдавец = Афіцыйны сайт ФК «Дынама» Менск |дата доступу = 2025-12-06 |мова = be}}&lt;/ref&gt;||11.2022—08.2025
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Аляксандар Паўлаў (футбаліст)|Аляксандар Паўлаў]]||08.2025—12.2025
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Шагойка]]&lt;ref&gt;[https://football.by/news/212157 Александр Шагойко возглавил столичное &quot;Динамо&quot;]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||01.2026—
|}
|}

== Статыстыка ==
=== Чэмпіянат і Кубак Беларусі ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=55|Сэзон
!width=50|Ліга
!width=30|Месца
!width=30|{{Падказка|Г|Гульні}}
!width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}}
!width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}}
!width=30|{{Падказка|П|Паразы}}
!width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}}
!width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}}
![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 16 || 8 || 6 || 37–19 || 56 || [[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 32 || 15 || 9 || 8 || 44–33 || 54 || [[Кубак Беларусі па футболе 2013—2014 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 32 || 18 || 7 || 7 || 44–21 || 61 || [[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 26 || 15 || 8 || 3 || 36–13 || 53 || [[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 15 || 10 || 5 || 46–28 || 55 || [[Кубак Беларусі па футболе 2016—2017 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017 году|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 30 || 22 || 2 || 6 || 46–15 || 68 || [[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 18 || 9 || 3 || 41–17 || 63 || [[Кубак Беларусі па футболе 2018—2019 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2019 году|2019]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019 году|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 15 || 5 || 10 || 43–39 || 50 || [[Кубак Беларусі па футболе 2019—2020 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2020 году|2020]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Найвышэйшая]] || '''6''' || 30 || 16 || 4 || 10 || 38–25 || 52 || [[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 19 || 5 || 6 || 55–20 || 62 || [[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 16 || 11 || 3 || 50–25 || 59 || [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|Найвышэйшая]] || {{Залаты мэдаль}} || 28 || 22 || 3 || 3 || 72–21 || 69 || [[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Найвышэйшая]] || {{Залаты мэдаль}} || 30 || 20 || 8 || 2 || 50–13 || 68 || [[Кубак Беларусі па футболе 2024—2025 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 30 || 19 || 6 || 5 || 52–27 || 63 || [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|}

=== Удзел у эўракубках ===
{{Асноўны артыкул|Дынама Менск у эўракубках}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
!Кубак
!width=30|Г
!width=30|В
!width=30|Н
!width=30|П
!width=70|М
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]||18||5||7||6||22—23
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА/Ліга Эўропы]]||109||42||23||44||142—141
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]||15||2||2||11||11—26
|-
|[[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубак кубкаў]]||6||2||3||1||6—4
|-
|Усяго||148||51||35||62||181—194
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сэзон
! Спаборніцтва
! Раўнд
!
! Супраціўнік
! Дома
! У гасьцёх
! Вынік
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|2010/11]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Эстоніі}}
|[[Калеў Сыламяэ]]
|5:1
|5:0
|'''10:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Ізраілю}}
|[[Макабі Хайфа]]
|3:1
|0:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Бэльгіі}}
|[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]
|2:3
|1:2
|'''3:5'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2013—2014 гадоў|2013/14]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Летувы}}
|[[Круоя Пакрой|Круоя]]
|5:0
|3:0
|'''8:0'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Харватыі}}
|[[Лякаматыва Заграб|Лякаматыва]]
|1:2
|3:2
|'''4:4'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Турэччыны}}
|[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]
|0:1
|0:0
|'''0:1'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|2014/15]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Фінляндыі}}
|[[МюПа-47 Каўвола|МюПа-47]]
|3:0
|0:0
|'''3:0'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Румыніі}}
|[[ЧФР Клуж]]
|1:0
|2:0
|'''3:0'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Партугаліі}}
|[[Насьёнал Фуншал]]
|2:0
|3:2
|'''5:2'''
|-
|
|
|Група K
|{{Сьцяг Грэцыі}}
|[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]
|0:2
|1:6
|-
|
|
|Група K
|{{Сьцяг Італіі}}
|[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]
|0:3
|2:1
|-
|
|
|Група K
|{{Сьцяг Францыі}}
|[[Генгам (футбольны клюб)|Генгам]]
|0:0
|0:2
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2015—2016 гадоў|2015/16]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Чорнае Мора Варна|Чорнае Мора]]
|4:0
|1:1
|'''5:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Швайцарыі}}
|[[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]
|1:1 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}})
|1:0
|'''2:1'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Аўстрыі}}
|[[Рэд Бул Зальцбург]]
|2:0
|0:2 (3:2, [[пэнальці (футбол)|пэн]].)
|'''2:2'''
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Чэхіі}}
|[[Вікторыя Пльзень]]
|1:0
|0:2
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Аўстрыі}}
|[[Рапід Вена]]
|0:1
|1:2
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]
|1:2
|0:4
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2016—2017 гадоў|2016/17]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Латвіі}}
|[[Спартакс Юрмала|Спартакс]]
|2:1
|2:0
|'''4:1'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Ірляндыі}}
|[[Сэнт-Патрыкс Атлетык Дублін|Сэнт-Патрыкс Атлетык]]
|1:1
|1:0
|'''2:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Сэрбіі}}
|[[Ваяводзіна Новы Сад|Ваяводзіна]]
|0:2
|1:1
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў|2017/18]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Фарэрскіх астравоў}}
|[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]
|2:1
|2:0
|'''4:1'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Македоніі}}
|[[Работнічкі Скоп’е|Работнічкі]]
|3:0
|1:1
|'''4:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Кіпру}}
|[[АЕК Лярнака]]
|1:1
|0:2
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2018—2019 гадоў|2018/19]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Ірляндыі}}
|[[Дэры Сіці]]
|1:2
|2:0
|'''3:2'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Славаччыны}}
|[[ДАК 1904 Дунайска-Стрэда|ДАК 1904]]
|4:1
|3:1
|'''7:2'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Расеі}}
|[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніт]]
|4:0
|1:8 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}})
|'''5:8'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2019—2020 гадоў|2019/20]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Латвіі}}
|[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]]
|1:2
|1:1
|'''2:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2020—2021 гадоў|2020/21]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Польшчы}}
|[[Пяст Глівіцы|Пяст]]
|0:2
|—
|'''0:2'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2022—2023 гадоў|2022/23]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Чарнагорыі}}
|[[Дэчыч Тузі|Дэчыч]]
|1:1
|2:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Ізраілю}}
|[[Гапаэль Бээршэба]]
|0:1
|1:2
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2023—2024 гадоў|2023/24]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Босьніі і Герцагавіны}}
|[[Жалезьнічар Сараева|Жалезьнічар]]
|1:2
|2:2
|'''3:4'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Армэніі}}
|[[Пюнік Ерэван|Пюнік]]
|0:0
|1:0
|'''1:0'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Лудагорац Разград|Лудагорац]]
|1:0
|0:2
|'''1:2'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|3 к/р
|{{Сьцяг Гібральтару}}
|[[Лінкальн Рэд Імпс]]
|2:0
|1:2
|'''3:2'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Бэльгіі}}
|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]
|0:1
|0:1
|'''0:2'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|Лігавы этап
|{{Сьцяг Шатляндыі}}
|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]
|1:2
|—
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Фінляндыі}}
|[[ХІК Хэльсынкі|ХІК]]
|—
|0:1
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Польшчы}}
|[[Легія Варшава|Легія]]
|—
|0:4
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Даніі}}
|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]
|1:2
|—
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Паўночнай Ірляндыі}}
|[[Ларн (футбольны клюб)|Ларн]]
|2:0
|—
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Грэцыі}}
|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]
|—
|0:4
|—
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025/26]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Лудагорац Разград|Лудагорац]]
|2:2 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}})
|0:1
|'''2:3'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025/26]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Альбаніі}}
|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]
|0:2
|0:1
|'''0:3'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў|2026/27]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Паўночнай Македоніі}}
|[[Сылекс Кратава|Сылекс]]
|0:1
|:
|''':'''
|}

== Санкцыі ЭЗ ==
23 сакавіка 2012 году {{артыкул у іншым разьдзеле|Эўрапейская рада|Эўрапейская рада|be|Еўрапейскі савет}} дадала [[Юры Чыж|Юрыя Чыжа]] і ягоныя кампаніі, у тым ліку «Дынама-Менск», да [[Чорны сьпіс Эўразьвязу|Чорнага сьпісу Эўразьвязу]]&lt;ref name=&quot;3A32012D0642&quot;&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32012D0642 Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=ru|url=http://news.tut.by/politics/280743.html|title=ЕС обнародовал черный список из 12 человек и 29 компаний|date=2012-03-25|publisher=[[TUT.BY]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325211424/http://news.tut.by/politics/280743.html|archivedate=2012-03-25|accessdate=2012-03-25|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;. 6 лістапада 2015 году санкцыі супраць Чыжа й ягоных актываў былі зьнятыя&lt;ref&gt;{{cite web|date=2015-10-6|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=157529|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151006171032/http://nn.by/?c=ar&amp;i=157529|archivedate=2015-10-06|title=Санкцыі ЕС у дачыненні да Юрыя Чыжа і яго актываў знятыя|publisher=[[Наша Ніва]]|accessdate=2015-10-06|language=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;РС2&quot;&gt;''ИК''. [http://www.svaboda.org/content/krutoje-pikie-juryja-cyza/27606470.html Крутое пике Юрия Чижа: от самого успешного бизнесмена Беларуси к арестанту?] «[[Радыё Свабода]]», 12.03.2016&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.dinamo-minsk.by/ Афіцыйная старонка клюбу]
* [http://www.dinamo-minsk.org/ Неафіцыйная старонка]{{ref-ru}}

{{Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}}
{{Чэмпіёны Беларусі па футболе}}
{{Уладальнікі Кубка Беларусі па футболе}}
{{Шаблён:Сьпіс беларускіх службоўцаў, у стаўленьні да якіх былі ўведзеныя санкцыі ЭЗ}}
[[Катэгорыя:Дынама Менск| ]]
[[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя  асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ]]</text>
      <sha1>sd2nei0i9fubpvygm0xmw6yj03gpwca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678473</id>
      <parentid>2678452</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T06:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Склад */ абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90870" sha1="43flkktq6szx502n5udy6nzoi3iercg" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Дынама Менск (неадназначнасьць)}}
{{Футбольны клюб
|Назва            = Дынама Менск
|Лягатып          = Dinamo Minsk.PNG
|ПоўнаяНазва      = Футбольны клюб «Дынама Менск»
|Горад            = [[Менск]], [[Беларусь]]
|Заснаваны        = 1927
|Стадыён          = [[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]
|Умяшчальнасьць   = 22 246
|Пасада кіраўніка = Генэральны дырэктар
|Кіраўнік         = Андрэй Толмач
|Трэнэр           = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенсЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенсСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенс}}
|Прыналежнасьць   = Беларускія
|Сайт             = http://www.dinamo-minsk.by/
|pattern_la1      = 
|pattern_b1       = _Dinamo Minsk 2017g
|pattern_ra1      = 
|pattern_sh1      = _Dinamo Minsk 2016g
|pattern_so1      = _long Dinamo Minsk 2016g
|leftarm1         = 
|body1            = 
|rightarm1        = 
|shorts1          = FFFFFF
|socks1           = 
|pattern_la2      = 
|pattern_b2       = _Dinamo Minsk 2017h
|pattern_ra2      = 
|pattern_sh2      = _Dinamo Minsk 2016h
|pattern_so2      = _long Dinamo Minsk 2016h
|leftarm2         = 2E7AE3
|body2            = 
|rightarm2        = 2E7AE3
|shorts2          = 
|socks2           = 
}}
«'''Дына́ма'''» — футбольны клюб з сталіцы [[Беларусь|Беларусі]], [[Менск]]у. [[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіён СССР]] 1982 году, сяміразовы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіён Беларусі]], трохразовы ўладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]. Клюб быў заснаваны ў 1927 годзе. Першую гульню каманда правяла 18 чэрвеня 1927 году ў [[Смаленск]]у супраць мясцовага «[[Дынама Смаленск|Дынама]]» і выйграла зь лікам 2:1. Клюб выступаў пад назвамі «Спартак» (1954—1959), «Беларусь» (1960—1962).

«Дынама» зьяўляецца адзіным беларускім клюбам, які браў удзел у 39 з 54 розыгрышаў [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіянату СССР]], і аднойчы станавіўся чэмпіёнам СССР у 1982 годзе. Акрамя таго, клюб разам зь берасьцейскім «[[Дынама Берасьце|Дынама]]» і салігорскім «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]» зьяўляецца адзіным клюбам, які браў удзел ва ўсіх розыгрышах [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]].

Раней старшынём праўленьня ЗАТ «Дынама-Менск» быў колішні адзін з самых заможных людзей Беларусі й кіраўнік фірмы «[[Трайпл]]» [[Юры Чыж]]. За ягоным часам не зусім добрыя вынікі выступаў клюбу многія спэцыялісты зьвязваюць з сталай зьменай галоўных трэнэраў, якія за апошнія дзесяць гадоў ня здолелі правесьці на гэтай пасадзе больш за год. У 2019 годзе кантроль над клюбам атрымаў [[Менскі гарадзкі выканаўчы камітэт|Менгарвыканкам]].

== Гісторыя ==
=== Раньнія гады ===
Днём нараджэньня менскага «Дынама» прынята лічыць дату першага дакумэнтальна пацьверджанага матча каманды. Ён адбыўся 18 чэрвеня 1927 году ў [[Смаленск]]у, дзе менчукі сустрэліся зь мясцовымі аднаклюбнікамі й атрымалі першую ў сваёй гісторыі перамогу зь лікам 2:1.

У тым жа 1927 годзе «Дынама» паклала ў сваю скарбонку й першы трафэй, атрымаўшы перамогу ў [[чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянаце БССР]]. Цікава, што першапачаткова ўдзел у гэтым спаборніцтве прымалі каманды гарадоў. Сярод іх была й зборная [[Менск]]у, якая заваявала пуцёўку ў фінальны турнір, дзе сталічным футбалістам супрацьстаялі зборныя [[Гомель|Гомля]] й [[Віцебск]]у. Аднак у фінале гуляла ўжо ня зборная Менску, а футбольная каманда «Дынама». Справа ў тым, што калектыў практычна цалкам складаўся з «дынамаўцаў», якія й настаялі на тым, каб выступаць пад такой назвай. Нежаданьне выступаць пад сьцягам гораду выклікала абуранасьць з боку грамадзкасьці. Футбалістаў вінавацілі ў паводзінах, нявартым савецкіх грамадзян, у схільнасьці ўплыву буржуазных спартовых грамадзтваў. «Дынама» ў бліскучым стылі расправілася з супраціўнікамі й заваявала званьне чэмпіёна БССР.

Спачатку з рахункам 4:1 былі пераможаныя гаспадары фінальнага турніру зборная Гомля. Затым быў цяжкі матч зь [[Віцебск]]ам, перапынены пры рахунку 1:1 з-за цемры. Пераігроўка выдалася ня мянш зацятай, матч скончыўся зь лікам 2:2 у асноўны час, і толькі на 9-й хвіліне трэцяга дадатковага тайма менчук Ціхаміраў прынёс перамогу сваёй камандзе. На наступны год «дынамаўцы» ня здолелі паўтарыць свой посьпех, паколькі ва Ўсебеларускай спартакіядзе зноўку выступала зборная Менску, сфармаваная з футбалістаў трох найлепшых камандаў рэспублікі, а ня толькі з гульцоў «Дынама». Сталічныя футбалісты скончылі свой выступ на стадыі паўфіналу, саступіўшы камандзе [[Полацак|Полацку]].

Галоўнай падзеяй футбольнага жыцьця [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у 1928 годзе стала правядзеньне Ўсесаюзнай спартакіяды ў [[Масква|Маскве]], удзел у якой прыняла й зборная БССР, якая заняла пятае месца. Найлепшым бамбардзірам беларускай каманды стаў «дынамавец» Ціхаміраў, які забіў 4 мячы. Яшчэ гэты год быў знамянальны тым, што спартовае таварыства «Дынама» прыступіла да будаўніцтва новага спартовага стадыёну на месцы былога іпадрому.

[[Файл:Miensk, Lachaŭka, Dynama. Менск, Ляхаўка, Дынама (1936).jpg|значак|Першы драўляны стадыён «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]». Фатаздымак 1936 году.]]
У пачатку 1930-х гадоў у менскага «Дынама» зьявіўся свой стадыён. Разьмяшчаўся ён там, дзе сёньня знаходзіцца паркавая частка сучаснага стадыёну, быў драўляным і зьмяшчаў 10 тысячаў гледачоў. Характэрна, што кожны з дынамаўцаў зрабіў свой унёсак у будаўніцтва спартовай арэны, бескарысьліва адпрацаваўшы па 100 гадзінаў. Дагэтуль футбол стаў ужо самым папулярным відам спорту ў СССР. Не была выключэньнем і Беларусь. Футбалісты менскага «Дынама» хадзілі ў кумірах у сталічнай публікі. Шмат у чым паспрыяў гэтаму выхад на экраны ў 1936 годзе мастацкага фільму «[[Брамнік (фільм)|Брамнік]]». Каб трапіць на яго, у менскіх кінатэатраў выбудоўваліся велізарныя чэргі.

У 1936 годзе прайшоў першы [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіянат СССР]]. Аднак менскае «Дынама» ўдзел у розыгрышы ня брала. Менчукі, якія яшчэ ня мелі статусу каманды майстроў, гулялі на першынстве рэспублікі, у якім у чарговы раз перамаглі ў 1937 годзе. Толькі праз два гады сталічная каманда стала камандай майстроў. У 1940 годзе яна была ўлучана ў склад пятнаццаці камандаў, якія на наступны год атрымалі магчымасьць выступаць у найвышэйшай лізе саюзнага чэмпіянату.

27 красавіка 1941 году «Дынама» правяло ў Менску першы матч саюзнага першынства супраць іншага дэбютанта найвышэйшай лігі ленінградзкага «[[Спартак Ленінград|Спартаку]]» й атрымала перамогу зь лікам 2:1. Далей каманду чакала параза ў [[Тбілісі]] ад мясцовых аднаклюбнікаў, вікторыя ў [[Масква|Маскве]] над першай прафзьвязнай камандай, і запар дзьве паразы ад адэскага «[[Спартак Адэса|Спартаку]]» й ад дзейнага чэмпіёна — маскоўскага «[[Дынама Масква (футбольны клюб)|Дынама]]». Наступная гульня на хатнім стадыёне зноўку скончылася паразай. Пасьля гэтага чэмпіянат быў тэрмінова скончаны з-за пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].

=== За часам вайны ===
Вайна засьпела футбалістаў «Дынама» ў Менску. Праз два дні яны былі адпраўленыя ў Маскву, дзе фармавалася Асобная мотастралковая брыгада адмысловага прызначэньня (АМСБАП). У склад брыгады былі залічаны і менскія футбалісты. АМСБАП несла патрульную службу, удзельнічала ў стварэньні абарончых рубяжоў, мінаваньню важных аб’ектаў, ажыцьцяўляла выведвальныя і дывэрсійныя дзеяньні на акупаванай ворагам тэрыторыі.

Касьцяк каманды пры гэтым захаваўся, і пасьля перамогі пад [[Валгаград|Сталінградам]] з гульцоў зноўку сфармавалі футбольную каманду, якая некаторы час выступала ў першынстве Масквы пад назвай «Вайсковая частка маёра Іванова». Затым каманду перайменавалі ў «Дынама-2». У 1944 годзе дынамаўская каманда ўжо брала ўдзел у [[Кубак СССР па футболе|Кубку СССР]], прычым дайшла да паўфіналу.

=== Пасьля вайны ===
14 траўня 1945 году менскае «Дынама» матчам супраць ленінградзкага «Зэніту» стартавала ў першым пасьляваенным чэмпіянаце СССР. Матч праходзіў у Тбілісі і скончыўся зь лікам 1:1, за менчукоў гол забіў [[Барыс Курнеў]]. Стары стадыён каманды быў разбураны, на ўзьвядзеньне новага патрабаваўся час. Было прынята рашэньне падрыхтаваць для выступаў у чэмпіянаце стадыён «Харчавік». 14 чэрвеня «Дынама» правяло першы пасьля вайны хатні матч. У госьці прыехалі маскоўскія аднаклюбнікі. Матч скончыўся перамогай масквічоў (0:3). Паводле вынікаў гэтага чэмпіянату «Дынама» заняло 9-ы радок, набраўшы 17 пунктаў у 22 матчах.

Чэмпіянаты краіны 1946—1949 гадоў прайшлі для менчукоў няўдала. У іх каманда вырашала задачу захаваньня прапіскі ў найвышэйшай лізе. У сэзоне 1947 году клюб вярнуўся на зноўку адбудаваны стадыён «Дынама».

У 1950 годзе «Дынама» і зусім апусьцілася ў клясу «Б». Але ўжо ў 1951 годзе «бела-блакітныя» вярнулі сабе месца сярод наймацнейшых камандаў клясы «А». Аднак з-за няздольнасьці супрацьстаяць найлепшым камандам Саюзу, сталічная дружына паводле вынікаў сэзону зноўку адправілася ў клясу «Б». Такая сытуацыя не задавальняла кіраўніцтва рэспублікі. Таму было прынята рашэньне ствараць калектыў, здольны ня толькі вярнуць прапіску ў найвышэйшай лізе, але і трывала там замацавацца. З гэтай мэтай у каманду быў запрошаны знакаміты галкіпэр [[Аляксей Хоміч]]. Актыўна ўводзілася ў склад таленавітая моладзь, [[Іван Мозэр]], [[Уладзімер Нуждын]], [[Вячаслаў Арцёмаў]], [[Юры Прохараў]]. У 1953 годзе абноўленае «Дынама» вярнулася ў групу наймацнейшых.

=== Пад рознымі назвамі ===
У 1954 годзе загадам Упраўленьня па фізычнай культуры і спорце Міністэрства адукацыі БССР каманда была перайменаваная ў «Спартак». У пачатку сэзону клюб паказваў яскравую гульню. Былі абыграны лідэры савецкага першынства: маскоўскія «[[Спартак Масква (футбольны клюб)|Спартак]]» (2:1), ЦСКА (1:0) і «Дынама» (1:0). Менскі «Спартак» лідыраваў у чэмпіянаце. Далей мінчане страцілі лідэрства, аднак здолелі сабрацца. Былі здабытыя важныя перамогі ў матчах з «[[Крылы Саветаў Самара|Крыламі Саветаў]]» (2:0), «Зэнітам» (2:0), «[[Тарпэда Масква|Тарпэда]]» (2:1) і кіеўскім «[[Дынама Кіеў|Дынама]]» (3:2). У тым годзе каманда ўпершыню ў гісторыі заваявала бронзавыя мэдалі чэмпіянату СССР.

У наступным сэзоне каманда страціла сваю гульню і, заняўшы апошняе месца, апусьцілася ў клясу «Б». Праз год зноўку вярнулася ў найвышэйшы дывізіён, аднак і на гэты раз таксама страціла месца ў эліце.

У 1960 годзе ў гонар рэспублікі ў чэмпіянаце СССР прадстаўніцтва Беларусі даверылі камандзе пад назвай «Беларусь». Яе склалі гульцы менскага «Спартака» і «Ўраджаю». Былі запрошаны гульцы зь іншых камандаў найвышэйшай лігі. Старт «Беларусі» ў чэмпіянаце выдаўся фэерычным — пяць перамогаў запар. Сярод клюбаў, якія трывалі паразу ад беларускага клюбу, былі маскоўскі «Спартак» і кіеўскае «Дынама». За ўсё першае кола менчукі пацярпелі ўсяго дзьве паразы — ад алматынскага «[[Кайрат Алматы|Кайрату]]» (0:2) і ЦСКА (0:3) — і займалі першае месца ў сваёй групе. Аднак потым каманда збавіла абароты і скончыла сэзон на адзінаццатым радку. Чэмпіянаты 1961 і 1962 гадоў «Беларусь» скончыла на 19 месцы.

=== У чаканьні посьпехаў ===
У 1963 годзе клюб вярнуўся да назвы «Дынама». У гэтым жа сэзоне была заваявана другая бронза чэмпіянату. У сэзонах з 1964 па 1973 гады менчукі ўзысьці на п’едэстал ня здолелі. Больш за тое, у сэзоне 1973 году, заняўшы 15 месца, апусьціліся ў першую лігу. У гэты час завяршыў гульнявую кар’еру найлепшы бамбардзір у гісторыі каманды [[Эдуард Малафееў]]. Цырымонія провадаў гульца зь вялікага футболу адбылася 21 кастрычніка 1971 году на менскім стадыёне «Дынама».

Два гады сталічны клюб правёў у першай лізе. Вярнуўся ў эліту ў 1976 годзе. Гэты год для савецкага футболу выдаўся незвычайным. У сувязі з удзелам зборнай СССР у [[чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянаце Эўропы]] і [[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульнях]] было праведзена два чэмпіянаты краіны — вясновы і восеньскі. У вясновай частцы чэмпіянату менчукі выглядалі цалкам годна, заняўшы 9-е выніковае месца, а вось на восень сілаў у іх ужо не хапіла. Атрымаўшы ўсяго дзьве перамогі, «Дынама» разьмясьцілася на апошнім 16-м месцы і пакінула найвышэйшую лігу. Няўдалы выступ пацягнуў за сабой чарговую зьмену кіраўніцтва. На чале каманды ўстаў [[Алег Базілевіч]], які працаваў раней з кіеўскім «Дынама», аднак працаваў новы штаб паўтара году. Каманда ня здолела паказаць яскравай гульні, і ў сярэдзіне сэзону 1978 году галоўным трэнэрам стаў Эдуард Малафееў. Каманда здолела аднавіцца і, заняўшы 3 месца, вярнулася ў найвышэйшую лігу. Больш «Дынама» ў першы дывізіён не вылятаў.

=== Залатыя часы ===
Новы трэнэр стаў будаваць новую каманду. Малафееў патрабаваў ад гульцоў яскравай гульні, шчырых эмоцыяў, футболу, які падабаўся б гледачам. «Дынама» камплектавалася выхаванцамі беларускага футболу. Ужо ў [[чэмпіянат СССР па футболе 1979 году|чэмпіянаце 1979 году]] гульня менчукоў забліскала новымі фарбамі. Каманда дзейнічала сьмела, са сталым акцэнтам на напад. Аднак, адчувалася, што тактычныя схемы яшчэ да канца не адпрацаваны. Як сьледзтва, толькі 6-е выніковае месца.

У наступным сэзоне высокіх вынікаў дамагчыся не атрымалася. Клюб заняў толькі 9-ю пазыцыю. Пры гэтым «Дынама» ў кожнай сустрэчы дзейнічала тэмпэрамэнтна, неардынарна, чым прыцягвала сымпатыі заўзятараў.

[[чэмпіянат СССР па футболе 1982 году|Чэмпіянат 1982 году]] менчукі пачалі актыўна. Гулялі ў атакуючы футбол і ў хатніх сустрэчах, і ў гасьцёх. Дзейнічалі сьмела і вынікова. Такім чынам аднаасобнае лідэрства менскага «Дынама» пасьля дзесяці тураў нікім не ўспрымалася, як выпадковасьць. Тым часам беларуская дружына ўсё далей сыходзіла наперад і ў пачатку другога кола нашмат апярэджвала фаварытаў. Тыя накіраваліся ў пагоню. Першымі ня вытрымалі тэмпу гонкі тбіліскія дынамаўцы. За два туры да фінішу канчаткова страцілі шанец на «золата» спартакаўцы. Толькі кіеўскі клюб да апошняга спрабаваў нагнаць менскіх аднаклюбнікаў, якім таксама не ўдалося пазьбегнуць гульнявых зрываў. Але менчукі праявілі характар​​, майстэрства, камандны дух і здолелі захаваць за сабой першы радок у турнірнай табліцы. У заключным туры, перамогшы маскоўскі «Спартак» на выезьдзе (4:3), менскае «Дынама» ўпершыню ў сваёй гісторыі заваявала званьне [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіёна Савецкага Саюзу]].

Посьпех менчукоў быў адзначаны яшчэ трыма ганаровымі трафэямі. Паводле вынікаў сэзону менскаму «Дынама» былі ўручаны [[прыз імя Грыгорыя Фядотава|прыз імя Рыгора Фядотава]], Кубак прагрэсу, прысвоена званьне «агрэсіўнага госьця».

У «залаты склад» каманды ўвайшлі [[Юры Курненін]], [[Аляксандар Пракапенка]], [[Віктар Янушэўскі]], [[Міхаіл Вергеенка]], [[Сяргей Бароўскі]], [[Пётар Васілеўскі]], [[Юры Пудышаў]], [[Людас Румбуціс]], [[Андрэй Зыгмантовіч]], [[Георгі Кандрацьеў]], [[Віктар Шышкін]], [[Віктар Сокал (1954)|Віктар Сокал]], [[Сяргей Алейнікаў]], [[Ігар Гурыновіч]], [[Ігар Бялоў]], [[Юры Курбыка]], [[Юры Трухан]], [[Сяргей Гоцманаў]].

=== Дэбют у Эўропе ===
У наступным сэзоне «Дынама» дэбютавала ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў]]. Лёсаваньне вызначыла ў супраціўнікі менчукоў швайцарскі «[[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэрс]]». Зь цяжкасьцю, але дынамаўцы пераадолелі бар’ер (1:0 дома, 2:2 у гасьцёх). Затым у 1/8 фіналу была пройдзеная вугорская «[[Д’ёр (футбольны клюб)|Раба ЭТО]]» (6:3, 3:1). Менчукі дэманстравалі добрую гульню, аднак у 1/4 ня здолелі адолець па суме двух матчаў бухарэсцкае «[[Дынама Бухарэст|Дынама]]» (1:1, 0:1). У гэтым жа сэзоне былі заваяваны бронзавыя мэдалі, трэція па ліку, у чэмпіянаце СССР.

Гэты посьпех дазволіў дынамаўцам у 1984 годзе выступіць у другім па значнасьці эўратурніры — [[Ліга Эўропы УЭФА|Кубку УЭФА]]. У 1/32 фіналу «Дынама» разграміла фінскі [[ХІК Хэльсынкі|ХІК]] (4:0, 6:0). У 1/16 фіналу прызь лёсаваньне беларусы атрымалі ў супраціўнікі партугальскі «[[Спортынг Лісабон|Спортынг]]». Лісабонцы трывалі паразу толькі ў сэрыі пэнальці ў хатнім матчы — 5:4 (пасьля 0:2 у гасьцёх, 2:0 дома). У 1/8 фінале менчукі прайшлі польскі «[[Відзэў Лодзь|Відзэў]]» (2:0, 0:1), у 1/4 прайгралі югаслаўскаму «[[Жалезьнічар Сараева|Жалезьнічару]]» (0:2 у гасьцёх, 1:1 дома).

У 1987 годзе менскае «Дынама», як фіналіст [[Кубак СССР па футболе|Кубка СССР]], дэбютавала ў [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубку ўладальнікаў кубкаў]]. На стадыі 1/16 фіналу быў пераможаны турэцкі «[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]]» (2:0, 2:1). У 1/8 фіналу пройдзены гішпанскі «[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]» — 1:1, 0:0. У 1/4 фінале, аднак, клюб зь беларускай сталіцы ня здолеў перагуляць бэльгійскі «[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]]» (0:1, 1:1). Гэтыя чвэрцьфіналы трох самых прэстыжных турніраў Старога сьвету па сёньняшні дзень застаюцца найбуйнейшым дасягненьнем клюбу на эўрапейскай арэне.

=== Часы незалежнасьці ===
[[Файл:Dinamo Minsk versus BATE.jpg|значак|300пкс|Матч «Дынама» супраць [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] на стадыёне «[[Трактар (стадыён)|Трактар]]» ў 2014 годзе.]]
У 1992 годзе стартаваў першы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянат сувэрэннай Беларусі]], сярод удзельнікаў якога было і менскае «Дынама», кіраваў якім вядомы ў мінулым галкіпэр «бела-блакітных» [[Міхаіл Вергеенка]]. У камандзе выстапалі наймацнейшыя на той момант футбалісты рэспублікі, таму клюб фактычна не сустракаў аніякай канкурэнцыі і за відавочнай перавагай атрымліваў перамогу ў чэмпіянаце раз-поразу. У пэрыяд з 1992 па 1995 гады менчукі пяць разоў запар станавіліся чэмпіёнамі краіны. Да канца 1990-х «Дынама» страціла чэмпіёнскі ход. Паступова завяршалі гульнявую кар’еру вэтэраны, шматлікія вядучыя футбалісты адпраўляліся ў замежныя чэмпіянаты. Супернікі з кожным годам станавіліся мацней.

У сьнежні 1999 году зьмяніўся ўласьнік клюбу — старшынём праўленьня ЗАТ «Дынама-Менск» стаў кіраўнік фірмы «Трайпл» [[Юры Чыж]]. Пад ягоным кіраўніцтвам «Дынама» толькі аднойчы заняло першае месца ў чэмпіянаце. У апошні на дадзены момант раз чэмпіёнам Беларусі сталічны клюб станавіўся ў 2004 годзе. Да залатых мэдалёў каманду прывёў [[Юры Шуканаў]]. Многія сэзоны «Дынама» спрабавала вярнуцца ў асноўную сетку эўрапейскіх турніраў, аднак непераадольнымі бар’ерамі станавіліся 2-і і 3-і кваліфікацыйныя раўнды. У [[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|сэзоне 2010—2011 гадоў]] [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]] менчукі спыніліся за крок ад групавога этапу. Былі выгуляны эстонскі «[[Калеў Сыламяэ|Калеў]]» (5:1, 5:0) і ізраільскі «[[Макабі Хайфа|Макабі]]» (3:1, 0:1). Аднак у плэй-оф «Дынама» не знайшло ключ да брамы бэльгійскага «[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]» (2:3, 1:2). У той момант камандай кіраваў [[Уладзімер Гольмак]]. [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2010 году|Сэзон 2010 году]] чэмпіянату Беларусі сталічная каманда скончыла на 4 месцы. Наступныя два сэзоны дружына не брала ўдзелу ў эўракубкавых матчах. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|сэзоне 2011 году]], пад кіраўніцтвам расейскіх трэнэраў, спачатку [[Алег Васіленка|Алега Васіленкі]], потым [[Сяргей Аўчыньнікаў|Сяргея Аўчыньнікава]], менчукі таксама занялі 4 месца, што не дазволіла паўдзельнічаць у эўрапейскіх спаборніцтвах.

[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|Сэзон 2012 году]] «Дынама» пачала пад кіраўніцтвам [[Аляксандар Сяднёў|Аляксандра Сяднёва]]. Аднак у ліпені трэнэр падаў у адстаўку. Каманда была ачоленая ўкраінскім трэнэрам [[Алег Пратасаваў|Алегам Пратасавым]]. Каманда здабыла бронзавыя мэдалі ў 2012 годзе, а таксама прасунулася ў фінал [[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|Кубка Беларусі]] ў 2013 годзе. Па звальненьні Пратасава новым трэнэрам «Дынама» стаў нідэрляндзкі адмысловец [[Робэрт Мааскант]]. Зь ім клюб пасьпяхова пачаў розыгрыш Лігі Эўропы, то бок у першым кваліфікацыйным раўндзе была пераможаная летувіская «[[Круоя Пакрой|Круоя]]» (3:0, 5:0), у двубоі беларусы перамаглі харвацкую «[[Лякаматыва Загрэб|Лякаматыву]]» (1:2, 3:2). Непераадольным бар’ерам для менчукоў стаўся ў трэцім раўндзе турэцкі «[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]» (0:1, 0:0). У чэмпіянаце Беларусі каманда паўтарыла вынік папярэдняга сэзону, заняўшы трэці радок.

[[Файл:Uladzimir Zhuravel.png|значак|зьлева|[[Уладзімер Журавель]] на прэсавай канфэрэнцыі перад гульнёй з [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОКам]].]]
31 сьнежня 2013 году галоўным трэнэрам «Дынама» быў прызначаны [[Уладзімер Журавель|Ўладзімер Журавель]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140101113437/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/zhuravel_31_12_2013 Главным тренером «Динамо» стал Владимир Журавель]{{Ref-ru}} ФК Дынама-Менск.&lt;/ref&gt;, колішні футбаліст клюбу ў 1990-х гадах. Пад ягоным кіраўніцтвам менчукі ўдала пачалі сэзон, які рушыў зь пяці перамог і адной нічыі. Пасьля чацьвертага тура «Дынама» ўпершыню з 2004 году аднаасобна ачоліла турнірную табліцу&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141215001417/http://by.tribuna.com/football/159594932.html Минское «Динамо» впервые с 2004 года единолично возглавило таблицу чемпионата]{{Ref-ru}} Tribuna.&lt;/ref&gt;. Дынамаўцы мелі самую надзейную абарону, дзякуючы якой першы мяч быў прапушчаны толькі ў шостым туры. Улетку каманда ўчыніла сэрыю з васьмі пераможных матчах у чэмпіянаце. Адначасова, сталічны клюб распачаў пасьпяховы эўракубкавы сэзон. «Бела-блакітныя» без паразаў прайшлі ўсю кваліфікацыю [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|Лігі Эўропы 2014—2015 гадоў]]. Пачало «Дынама» з другога раўнду матчамі супраць фінскай [[МюПа-47 Каўвола|МюПы-47]] (3:0, 0:0). Двойчы быў перагуляны румынскі «[[ЧФР Клуж|Клуж]]» (1:0, 2:0). У плэй-оф дзьве перамогі былі здабытыя над партугальскім «[[Насьёнал Фуншал|Насьёналам]]» (2:0, 3:2). «Дынама», такім чынам, стала другой беларускай дружынай, якая прасоўвалася ў групавы этап Лігі Эўропы. Паводле вынікаў лёсаваньня «Дынама» патрапіла ў групу K, куды таксама накіраваліся італьянская «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]», грэцкі [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] і францускі «[[Генгам (футбольны клюб)|Генгам]]»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141214235908/http://by.tribuna.com/football/1023210280.html Жеребьевка группового этапа Лиги Европы. Минское «Динамо» сыграет с «Фиорентиной», «Генгамом» и ПАОКом].{{Ref-ru}} Tribuna.&lt;/ref&gt;. Дэбют у новым кубку для дынамаўцаў быў няўдалым. Пасьля паразы ад ПАОКа зь лікам 1:6, «Дынама» прагуляла «Фіярэнтыне» зь лікам 0:3. У першай сустрэчы з «Генгамам» сталічныя футбалісты валодалі ініцыятывай, але лік ня быў адкрыты. У другім матчы з французамі ўжо ў іх дома беларусы атрымалі паразу зь лікам 2:0 і страцілі ўсе шанцы на выхад з групы. У роўнай хатняй гульні з грэкамі менчукі прапусьцілі галы ў апошнія дзесяць хвілінаў матчу (0:2). Ужо ў фінальным матчы групы ў Італіі «Дынама» сенсацыйна здабывало перамогу зь лікам 1:2. На галы [[Сяргей Канцавы|Сяргея Канцавога]] і [[Неманья Нікаліч (1988)|Неманьі Нікаліча]] ў італьянцаў адказаў [[Марка Марын]]. Увосень пагоршыліся вынікі ў айчынным першынстве. Сталічная дружына прангуляла ключавыя матчы і ня здолела вярнуць сабе першы радок. Вынікам сэзона былі срэбныя мэдалі, якія, аднак, не задаволілі кіраўніцтва. У рэшце, Журавель быў звольнены з сваёй пасады.

[[Файл:Vuk Rašović.png|значак|[[Вук Рашавіч]] на прэсавай канфэрэнцыі перад матчам «Дынама» ў Лізе Эўропы.]]
Новым галоўным трэнэрам быў прызначаны чэскі адмысловец [[Душан Угрын (1967)|Душан Угрын-малодшы]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141220001125/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/New_coach_19_12_2014 Душан Угрин-младший — новый главный тренер нашего клуба]. ФК «Дынама» Менск.&lt;/ref&gt;. Пасьля таго як з паўфіналу Кубка Беларусі «Дынама» было выбітае, а ў першынстве каманду чакаў дрэнны старт, чэх быў звольнены з сваёй пасады. Выканаўчым абавязкі ў далейшым выконваў спартовы дырэктар клюбу сэрб [[Вук Рашавіч]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150506054103/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/dusan_ugrin_30_04_2015 Официально]. ФК «Дынама» Менск.&lt;/ref&gt;. З новым трэнэрам вынікі каманды палепшыліся. «Дынама» ўзьнялося на другі радок, але першае месца было недасяжным, бо шмат пунктаў было страчана на пачатку сэзону. У Лізе Эўропы менчукі паўтарылі леташні посьпех, прабіўшыся ў групавую стадыю эўракубка. У кваліфікацыі былі пераможаныя баўгарскае «[[Чорнае Мора Варна|Чорнае Мора]]», швайцарскі «[[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]» і аўстрыйскі «[[Рэд Бул Зальцбург|Рэд Бул]]». Пры гэтым з апошнім клюбам дынамаўцы абмяняліся перамогамі зь лікам 2:0. Квіток да групы беларусы набылі ўжо ў сэрыі пэнальці, а сапраўдным героем матчу стаў дынамаўскі брамнік [[Аляксандар Гутар]]. Супернікамі на асноўнай стадыі Лігі Эўропы сталіся гішпанскі «[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]», аўстрыйскі «[[Рапід Вена|Рапід]]» і чэская «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыя]]». Толькі напрыканцы розыгрышу, ужо страціўшы ўсе шанцы на прасоўваньне далей, «Дынама» здабыла адзіныя тры пункты, перамогшы ў хатнім паядынку чэскую «Вікторыю». У сакавіку 2016 году Юры Чыж быў затрыманы па падазрэньні ва ўхіленьні ад выплаты падаткаў у асабліва вялікім маштабе. У траўні ягоны сын Сяргей ачоліў раду клюбу&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160525190546/http://www.pressball.by/news/football/233708 Футбол. Сергей Чиж избран на пост председателя наблюдательного совета «Динамо» Минск]{{Ref-ru}} Прессбол.&lt;/ref&gt;. У клюбе пачаліся фінансавыя цяжкасьці, што прывяло да сыходу лідэраў, то бок з дружыны ўзімку сышлі [[Фатас Бэчырай]], [[Чыгозэ Ўдоджы]]. У траўні быў звольнены з пасады трэнэра Вук Рашавіч, а ягонае месца заняў [[Сяргей Бароўскі]]. Ужо летам зьнізіўся абарончы патэнцыял «Дынама» па сыходзе галоўнага абаронцы [[Умару Бангура|Ўмару Бангуры]] і брамніка Аляксандра Гутара. Каманда змагалася толькі за 3 радок, на якім дружына і скончыла першынство. У розыгрышы Лігі Эўропы менчукі былі выбітыя з трэцяга раўнду сэрбскай «[[Ваяводзіна Нові Сад|Ваяводзінай]]».

[[Файл:Siarhiej Hurenka.2020.1.jpg|значак|зьлева|[[Сяргей Гурэнка]] правёў у «Дынама» сэзон як футбаліст у 2009 годзе, а пасьля шматкроць запрашаўся на пасаду галоўнага трэнэра каманды.]]
На 2017 год клюб падмацаваўся абаронцам [[Ніна Галавіч]]ам, а таксама нападнікам [[Арцём Сарока|Арцёмам Сарокам]], які да таго добра гуляў і здабыўваў галы за «[[Гарадзея (футбольны клюб)|Гарадзею]]». Пачаў раскрывацца [[Ураш Нікаліч|Ўраш Нікаліч]], які далучыўся да «Дынама» ўлетку 2016 году. На пачатку сэзону менскі клюб спыніўся на чвэрцьфінале Кубка Беларусі, а няўдалы пачатак чэмпіянату прывёў да адхідленьня Бароўскага з пасады, а ягонае месца заняў [[Сяргей Гурэнка]]. Зьяўленьне новага трэнэра адрадзіла гульню каманды. Менчукі рэдка гублялі пункты і змагаліся за першы радок. У Лізе Эўропы каманда зноўку як і ў папярэднім сэзоне дасягнула трэці кваліфікацыйны раўнд, дзе атрымалі паразу ад кіпрскага [[АЕК Лярнака|АЕКу]]. Лёс мэдалёў чэмпіянату вызначыў апошні тур. Тры клубы, як то [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]], «Дынама» і «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]», мелі мажлівасьць заняць першы радок. Каб здабыць доўгачаканы тытул «Дынама» мусіла перамагчы ў гасьцях «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]]» і чакаць на перамогу «Гарадзеі» ў сустрэчы супраць БАТЭ. «Дынама» выгуляла ў віцебскай каманды зь лікам 4:1, аднак, БАТЭ толькі на апошняй хвіліне выратаваўся ў сустрэчы з «цукровымі» і скончыў матч унічыю зь лікам 3:3. Такім чынам, «Дынама» атрымала толькі срэбныя мэдалі. У 2018 годзе клюб выбыў з паўфіналу Кубка Беларусі і няблага пачаў сэзон, захапіўшы 2 радок. Доўгі час «Дынама» не магло нагнаць БАТЭ, а ў другой палове сэзону нават саступіла другое месца «Шахцёр». У канцы сэзону «Дынама» нават магло саступіць трэці радок «Віцебску», але сталічная каманда здолела перамагчы ў барацьбе за мэдалі ў паўночнікаў. У Лізе Эўропы прасунуўшыся да трэцяга кваліфікацыйнага раўнда «Дынама» пасьля хатняй перамогі зь лікам 4:0 у выніку саступіла расейскаму «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніту]]» ў матчы ў адказ зь лікам 8:1 у дадатковы час. 

[[Файл:Dynamoša.2020.1.jpg|значак|Клюбны маскот Дынамоша.]]
Па сканчэньні сэзону Гурэнка сышоў з сваёй пасады, а ў клюб быў запрошаны расеец [[Раман Піліпчук]]. Разам з трэнэрам да «Дынама» далучыўся шэраг расейскіх выканаўцаў. Чэмпіянат пачаўся вельмі няўдала і ўжо напрыканцы траўня «Дынама» займала толькі 6 радок. Піліпчук быў звольнены, а на ягонае месца павярнуўся Гурэнка. У той жа час [[эканамічны суд Менску]] пастанавіў, што «Дынама» ня можа належыць Чыжу. Клюб быў перададзены на балянс [[Менскі гарадзкі выканаўчы камітэт|Менскага гарадзкога выканаўчага камітэту]]. Каманда ня здолела стабілізаваць вынікі і скончыла сэзон на 4 месцы. Пасьля няўдалага сэзону з клюбу сышоў нападнік [[Кегіндэ Фатаі]], які за 23 матчы здабыў усяго 3 галы, у той час як у 2018 годзе па далучэньні да менчукоў з «[[Уфа (футбольны клюб)|Уфы]]» ўлучыў 5 галоў у браму супернікаў у 9 матчах. Наступны сэзон стаўся такім жа няўдалым, за першыя два туры «Дынама» атрымала дзьве паразы. У красавіку 2020 году Гурэнка быў звольнены з пасады, а новым трэнэрам быў прызначаны [[Леанід Кучук]]. «Дынама» працягнула ісьці ў сярэдзіне табліцы і толькі ў другім коле менчукі прасунуліся вышэй і скончылі на 6 месцы.

На сэзон 2021 году «Дынама» падмацавалася легіянэрамі [[Жан-Марэль По|Жанам-Марэлем По]] і [[Абляй Мбэнг|Абляем Мбэнгам]]. Таксама былі запрошаныя дасьведчаныя былі гульцы клюбу, як то [[Антон Пуціла]], [[Сяргей Кісьляк]] і [[Арцём Быкаў]]. Пачатак як у папярэднія сэзоны выйшаў жахлівы, то бок пасьля 5 туру «Дынама» займала 7 радок, але пакрысе вынікі палепшыліся ажно да 3 месцы. Тым ня менш улетку каманда апусьцілася ніжэй. У чэрвені ачоліў клюб былы абаронца клюбу [[Арцём Чалядзінскі]], і каманда зноўку зачапілася за тройку. Да сканчэньня сэзону з дружыны быў адкліканы нападнік «[[Ахмат Грозны|Ахмата]]» Абляй Мбэнг, які стаў найлепшым бамбардзірам каманды гэтага сэзону. «Дынама» гэтак і скончыла сэзон на трэцім месцы. Яшчэ на верасень 2021 году сярэднемесячны заробак футбалістаў асноўнага складу «Дынама» складаў 4000 даляраў ЗША (10 000 рублёў), які надалей вырашылі абмежаваць 8000 [[Беларускі рубель|рублёў]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лукашэнка аб выступленьні беларускіх футбалістаў: яны ж выйшлі на поле адпачыць|спасылка=https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-ab-vystuplenni-belaruskih-futbalistau-jany-zh-vyjshli-na-pole-adpachyts-103603-2021/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=3 верасьня 2021|дата доступу=3 верасьня 2021}}&lt;/ref&gt;. Перад пачаткам новага сэзону 2022 году з клюбу сышлі легіянэры-лідэры, але да каманды прыядналіся былі футбалісты клюбу [[Раман Бегуноў]] і [[Аляксандар Сачыўка]]. З нападнікаў застаўся [[Іван Бахар]] і [[Душан Бакіч]], на якіх у 2022 годзе рабілася надзея трэнэрскага штабу. «Дынама» адразу захапіла пазыцыі ў першай тройцы табліцы. У пачатку траўня пры крыху больш за 10 тысячаў заўзятараў сталічная дружына выратавала гульню з БАТЭ, дзякуючы галам Бахара. У выніку матч скончыўся зь лікам 2:2. Аднак празь некалькі дзён дынамаўцы атрымалі паразу ад канкурэнта салігорскага «Шахцёра», выбыўшы з тройкі. У канцы сэзону менчукі прэтэндавалі на мэдалі, але шэраг няўдалых матчаў, у тым ліку зьнішчальнай паразы ад «[[Энэргетык-БДУ Менск|Энэргетыка-БДУ]]» зь лікам 1:4, вымусіў каманду скончыць толькі на 4 месцы. Па сканчэньні год Чалядзінскі быў адхілены ад пасады галоўнага трэнэра, а на ягоную пасаду быў запрошаны [[Вадзім Скрыпчанка]].

У новым [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|сэзоне 2023 году]] «Дынама» адразу набрало добры тэмп, атрымаўшы на пачатку пяць перамогаў запар. У шостым туры каманда зьведала паразу ад гарадзенскага «[[Нёман Горадня|Нёману]]», аднак у наступным дынамаўцы гэтак жа ладна працягнулі набіраць пункты. Менчукі ўвесь час ачольвалі табліцу, але далёка адарвацца ад спачатку жодзінскага «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]», а потым «Нёману» не выпадала. Толькі ў перадапошнім туры сталічнікі здабылі залатыя мэдалі чэмпіянату, упершыню амаль за 20 гадоў&lt;ref&gt;[https://football.by/news/181180 «В Бобруйске все-таки нашли „золото“. Здесь минское „Динамо“ завершило бестрофейную эпоху»]. Football.by.&lt;/ref&gt;.

== Стадыён ==
[[Файл:Stadion Dinamo Minsk.JPG|значак|зьлева|Стары стадыён «Дынама» быў хатнім для клюбу працяглы час.]]
Ад свайго пачатку яшчэ ў часы СССР клюб прымаў супраціўніка на стадыёне «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]», які месьціцца ў самым цэнтры Менску. Урачыстае адкрыцьцё стадыёну адбылося ў 1934 годзе. Аднак, яму было наканавана двойчы перажыць сваё нараджэньне. У гады гітлераўскай акупацыі стадыён быў цалкам разбураны, але пасьля вызваленьня Менску жыхары ізноў аднавілі яго, і ўжо ў 1945 годзе стадыён прыняў першых удзельнікаў чэмпіянату СССР па футболе і першых гледачоў.

Стадыён «Дынама» быў адным зь месцаў правядзеньня спаборніцтваў падчас [[Летнія Алімпійскія гульні 1980 году|Алімпійскіх гульняў 1980 году]], перад якімі была зроблена рэканструкцыяў, у выніку якой зьявіўся невялікі брыль, сэктар прэсы, а зьмяшчальнасьць стадыёну была павялічаная да 50 тысячаў. Крыху пазьней з-за дрэннага тэхнічнага стану другі ярус быў зачынены, а зьмяшчальнасьць зьнізілася да 34 тысячаў. Пасьля атрыманьня незалежнасьці стадыён застаўся ў камунальнай уласнасьці, але «Дынама» карысталася стадыёнам на правах арэнды. Акрамя таго, спартовы аб’ект быў хатняй арэнай [[зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай зборнай Беларусі па футболе]]. У 2012 годзе стадыён «Дынама» быў зачынены на рэканструкцыю, аднак яшчэ з [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|сэзону 2009 году]] свае хатнія матчы клюб праводзіў на стадыёне «[[Дынама-Юні (стадыён)|Дынама-Юні]]» ў мікрараёне [[Кунцаўшчына (мікрараён)|Кунцаўшчына]] на захадзе сталіцы, які напачатку кастрычніка 2008 году быў выкуплены ў футбольнага клюбу «[[Дарыда Менскі раён|Дарыды]]». Новы клюбны стадыён меў зьмяшчальнасьць у 4500 чалавек. У студзені 2013 году аднак і гэты стадыён быў зачынены на рэканструкцыю.

[[Файл:Мінск. Вуліца Ульянаўская (кастрычнік 2018) (04).jpg|значак|Сучасны перабудаваны стадыён «Дынама», дзе клюб ладзіць свае матчы.]]
Свае хатнія матчы футбольны клюб «Дынама» па закрыцьці ўзгаданых стадыёнаў мусіў ладзіць на сталічным стадыёне «[[Трактар (стадыён)|Трактар]]». Гэты стадыён каманда ўжо выкарыстоўвала ў 1960-я гады, калі выступала пад назовам «Беларусь» і ў канцы 1970-х, калі стадыён «Дынама» быў зачынены на рэкантрукцыю ў сувязі з падрыхтоўкай да [[Летнія Алімпійскія гульні 1980 году|Алімпійскіх гульняў 1980 году]]. Варта заўважыць, што стадыён «Трактар» ня меў права на правядзеньне матчаў эўракубкаў з стадыі 3 кваліфікацыйнага раўнду, таму менчукі свае хатнія матчы на гэтай стадыі праводзілі спачатку на стадыёне ў [[Берасьце|Берасьці]], а з [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|сэзону 2014—2015 гадоў]] на «[[Барысаў-Арэна|Барысаў-Арэне]]».

Улетку 2018 году, калі па рэканструкцыі быў адкрыты абноўлены стадыён «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]», каманда пачала праводзіць свае матчы менавіта на ім. З мэтай зьберагчы травяное пакрыцьцё на адбудаваным стадыёне матчы на пачатку вясны і напрыканцы восені каманда ладзіла на стадыёнах [[Стадыён ФК «Менск»|ФК «Менск»]] ці [[РЦАП-БДУ]], якія маюць штучнае пакрыцьцё. З сканчэньнем будаўнічых работ на ўласным стадыёне ў Кунцаўшчыне ў 2021 годзе «Дынама» свае матчы ў памянёныя паравіны году цяпер ладзіць на ім. З адкрыцьцём [[Нацыянальны футбольны стадыён (Менск)|Нацыянальнага футбольнага стадыёну]] ўлетку 2025 году «Дынама» ўсё часьцей пачало абіраць яго замест стадыёна «Дынама», каб прымаць гасьцявыя клюбы ў матчах Найвышэйшай лігі і Кубка Беларусі.

== Дасягненьні ==
''' [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15пкс]] '''Чэмпіён''' (9): [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992 году|1992]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992—1993 гадоў|1992/93]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1993—1994 гадоў|1993/94]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1994—1995 гадоў|1994/95]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1995 году|1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1997 году|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]]
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15пкс]] '''Срэбны прызэр''' (10): 1996, 2001, 2005, 2006, 2008, [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]]
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15пкс]] '''Бронзавы прызэр''' (7): [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2003 году|2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]]

'''[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак Беларусі]]'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца''' (3): 1992, 1994, 2003
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (3): 1996, 1998, 2013

'''[[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубак Беларусі]]'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца''': 2025

''Турнір дублёраў чэмпіянату Беларусі''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіён (7): 2004, 2005, 2006, 2007, 2009, 2010, 2014
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Срэбны прызэр (4): 2002, 2011, 2012, 2015
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызэр: 2013

'''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' ('''Найвышэйшая ліга''')
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён''': [[Чэмпіянат СССР па футболе 1982 году|1982]]
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызэр''' (3): 1954, 1963, 1983

'''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' (''Першая ліга'')
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіён (2): 1953, 1956
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Срэбраны прызэр (2): 1951, 1975
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызэр (2): 1974, 1978

'''Кубак СССР'''
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (2): 1965, 1987

'''Кубак Футбольнага саюзу СССР'''
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''': 1989

'''Чэмпіянат БССР'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён''' (8): 1937, 1938, 1939, 1945, 1951, 1953, 1956, 1975
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Срэбны прызэр''' (5): 1934, 1935, 1946, 1952, 1977
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызэр''' (2): 1940, 1947

'''Кубак БССР'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік''' (2): 1936, 1940
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (2): 1963, 1968

== Турніры ==
'''[[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]''' (з 1992)
:* '''[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая ліга]]''' (з 1992)

'''[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак Беларусі]]''' (з 1992)

'''[[Эўрапейскія клюбныя турніры па футболе|Эўракубкі]]'''
:* [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Кубак чэмпіёнаў]] (1983/84, 1993/94, 1998/99, 2005/06)
:* [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубак кубкаў]] (1987/88)
:* [[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА/Ліга Эўропы]] (1984/85, 1986/87, 1988/89, 1994/95, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 2002/03, [[Ліга Эўропы УЭФА 2013—2014 гадоў|2013/14]], [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|2014/15]], [[Ліга Эўропы УЭФА 2015—2016 гадоў|2015/16]])
:* [[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]] (2001, 2004)

'''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' (1941—1992)

'''[[Кубак СССР па футболе|Кубак СССР]]''' (1936—1992)

== Склад ==
: ''Актуальны на 21 сакавіка 2026 году''
{{Склад}}
{{Гулец1|1|Q130529604|Бр|}}
{{Гулец1|3|Q24452283|Аб|}}
{{Гулец1|7|Q97930403|Нап|}}
{{Гулец1|8|Q4715408|ПА|}}
{{Гулец1|10|Q111479060|Нап|}}
{{Гулец1|11|Q64929851|Нап|}}
{{Гулец1|12|Q18533425|Аб|}}
{{Гулец1|13|Q106901861|ПА|}}
{{Гулец1|16|Q111470683|Бр|}}
{{Гулец1|17|Q18602581|Нап|}}
{{Гулец1|19|Q43195033|Нап|}}
{{Гулец1|22|Q139212968|ПА|}}
{{Падзел складу}}
{{Гулец1|23|Q133868565|ПА|}}
{{Гулец1|24|Q24433044|Аб|}}
{{Гулец1|25|Q125217694|Аб|}}
{{Гулец1|26|Q107506453|Аб|}}
{{Гулец1|30|Q132126628|Нап|}}
{{Гулец1|42|Q134983029|ПА|}}
{{Гулец1|44|Q67791472|Аб|}}
{{Гулец1|55|Q33154718|ПА|}}
{{Гулец1|67|Q1522803|Аб|капітан}}
{{Гулец1|78|Q124953200|ПА|}}
{{Гулец1|80|Q124742401|Нап|}}
{{Гулец1||Q109374635|ПА|}}
{{Канец складу}}

== Галоўныя трэнэры ==
{|
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;toccolours&quot;
|-
!bgcolor=silver|Трэнэр
!bgcolor=silver|Пэрыяд
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Юры Курненін]]||11.1999—06.2000
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Павал Раднёнак]]||06.2000—12.2000
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Піскароў]]||12.2000—07.2001
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Георгі Кандрацьеў]]||07.2001—10.2001
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Эдуард Малафееў]]||10.2001—04.2002
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Андрэй Зыгмантовіч]]||04.2002—10.2002
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Веніямін Арзамасцаў]]||10.2002—11.2002
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Георгі Гюраў]]||12.2002—05.2003
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Анатоль Байдачны]]||05.2003—11.2003
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Пётар Шубін]]||12.2003—05.2004
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Юры Шуканаў]]||05.2004—05.2005
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Башмакоў]]||05.2005—07.2005
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Рабаконь]]||07.2005—05.2006
|}
|width=&quot;0&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;toccolours&quot;
!bgcolor=silver|Трэнэр
!bgcolor=silver|Пэрыяд
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксей Пятрушын]]||05.2006—11.2006
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Пётар Качура]]||11.2006—04.2007
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Хацкевіч]]||04.2007—11.2007
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Ігар Крывушэнка]]||11.2007—09.2008
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Славалюб Мусьлін]]||09.2008—07.2009
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Кірыл Альшэўскі]]||07.2009—08.2009
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Гурэнка]]||08.2009—05.2010
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Сяргей Саладоўнікаў]]||05.2010
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Уладзімер Гольмак]]||05.2010—11.2010
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Алег Васіленка]]||12.2010—05.2011
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Аўчыньнікаў]]||05.2011—11.2011
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Сяднёў]]||12.2011—07.2012
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Алег Пратасаў]]||07.2012—06.2013
|}
|width=&quot;0&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;toccolours&quot;
!bgcolor=silver|Трэнэр
!bgcolor=silver|Пэрыяд
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Робэрт Мааскант]]||06.2013—12.2013
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Уладзімер Журавель]]||12.2013—12.2014
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Душан Угрын (1967)|Душан Угрын]]||12.2014—04.2015
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Вук Рашавіч]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/69526.html Вук Рашович утвержден главным тренером минского «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||05.2015—07.2016
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Бароўскі]]&lt;ref&gt;[http://by.tribuna.com/football/1042089628.html Рашович отправлен в отставку, главным тренером минского «Динамо» назначен Боровский]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||07.2016—04.2017
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Гурэнка]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/99127.html Гуренко назначен и. о. главного тренера «Динамо» Минск]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/122011.html Минское «Динамо» официально подтвердило уход Сергея Гуренко]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||05.2017—01.2019
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Раман Піліпчук]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/122824.html Роман Пилипчук официально занял пост главного тренера минского «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||02.2019—05.2019
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Гурэнка]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/127471.html Сергей Гуренко вновь возглавил минское «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||06.2019—04.2020
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Леанід Кучук]]&lt;ref&gt;[https://football.by/news/139016.html Официально: Леонид Кучук — главный тренер минского «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||04.2020—06.2021
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Арцём Чалядзінскі]]||06.2021—11.2022
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Вадзім Скрыпчанка]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-08-13 |url = https://dinamo-minsk.by/blr/pres-centr/naviny/20252/zhniven6/vadzim-skrypchanka-pakinu-minskae-dynama |загаловак = Вадзім Скрыпчанка пакінуў мінскае &quot;Дынама&quot; |выдавец = Афіцыйны сайт ФК «Дынама» Менск |дата доступу = 2025-12-06 |мова = be}}&lt;/ref&gt;||11.2022—08.2025
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Аляксандар Паўлаў (футбаліст)|Аляксандар Паўлаў]]||08.2025—12.2025
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Шагойка]]&lt;ref&gt;[https://football.by/news/212157 Александр Шагойко возглавил столичное &quot;Динамо&quot;]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||01.2026—
|}
|}

== Статыстыка ==
=== Чэмпіянат і Кубак Беларусі ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=55|Сэзон
!width=50|Ліга
!width=30|Месца
!width=30|{{Падказка|Г|Гульні}}
!width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}}
!width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}}
!width=30|{{Падказка|П|Паразы}}
!width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}}
!width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}}
![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 16 || 8 || 6 || 37–19 || 56 || [[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 32 || 15 || 9 || 8 || 44–33 || 54 || [[Кубак Беларусі па футболе 2013—2014 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 32 || 18 || 7 || 7 || 44–21 || 61 || [[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 26 || 15 || 8 || 3 || 36–13 || 53 || [[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 15 || 10 || 5 || 46–28 || 55 || [[Кубак Беларусі па футболе 2016—2017 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017 году|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 30 || 22 || 2 || 6 || 46–15 || 68 || [[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 18 || 9 || 3 || 41–17 || 63 || [[Кубак Беларусі па футболе 2018—2019 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2019 году|2019]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019 году|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 15 || 5 || 10 || 43–39 || 50 || [[Кубак Беларусі па футболе 2019—2020 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2020 году|2020]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Найвышэйшая]] || '''6''' || 30 || 16 || 4 || 10 || 38–25 || 52 || [[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 19 || 5 || 6 || 55–20 || 62 || [[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 16 || 11 || 3 || 50–25 || 59 || [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|Найвышэйшая]] || {{Залаты мэдаль}} || 28 || 22 || 3 || 3 || 72–21 || 69 || [[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Найвышэйшая]] || {{Залаты мэдаль}} || 30 || 20 || 8 || 2 || 50–13 || 68 || [[Кубак Беларусі па футболе 2024—2025 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 30 || 19 || 6 || 5 || 52–27 || 63 || [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|}

=== Удзел у эўракубках ===
{{Асноўны артыкул|Дынама Менск у эўракубках}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
!Кубак
!width=30|Г
!width=30|В
!width=30|Н
!width=30|П
!width=70|М
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]||18||5||7||6||22—23
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА/Ліга Эўропы]]||109||42||23||44||142—141
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]||15||2||2||11||11—26
|-
|[[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубак кубкаў]]||6||2||3||1||6—4
|-
|Усяго||148||51||35||62||181—194
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сэзон
! Спаборніцтва
! Раўнд
!
! Супраціўнік
! Дома
! У гасьцёх
! Вынік
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|2010/11]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Эстоніі}}
|[[Калеў Сыламяэ]]
|5:1
|5:0
|'''10:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Ізраілю}}
|[[Макабі Хайфа]]
|3:1
|0:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Бэльгіі}}
|[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]
|2:3
|1:2
|'''3:5'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2013—2014 гадоў|2013/14]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Летувы}}
|[[Круоя Пакрой|Круоя]]
|5:0
|3:0
|'''8:0'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Харватыі}}
|[[Лякаматыва Заграб|Лякаматыва]]
|1:2
|3:2
|'''4:4'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Турэччыны}}
|[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]
|0:1
|0:0
|'''0:1'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|2014/15]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Фінляндыі}}
|[[МюПа-47 Каўвола|МюПа-47]]
|3:0
|0:0
|'''3:0'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Румыніі}}
|[[ЧФР Клуж]]
|1:0
|2:0
|'''3:0'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Партугаліі}}
|[[Насьёнал Фуншал]]
|2:0
|3:2
|'''5:2'''
|-
|
|
|Група K
|{{Сьцяг Грэцыі}}
|[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]
|0:2
|1:6
|-
|
|
|Група K
|{{Сьцяг Італіі}}
|[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]
|0:3
|2:1
|-
|
|
|Група K
|{{Сьцяг Францыі}}
|[[Генгам (футбольны клюб)|Генгам]]
|0:0
|0:2
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2015—2016 гадоў|2015/16]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Чорнае Мора Варна|Чорнае Мора]]
|4:0
|1:1
|'''5:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Швайцарыі}}
|[[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]
|1:1 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}})
|1:0
|'''2:1'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Аўстрыі}}
|[[Рэд Бул Зальцбург]]
|2:0
|0:2 (3:2, [[пэнальці (футбол)|пэн]].)
|'''2:2'''
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Чэхіі}}
|[[Вікторыя Пльзень]]
|1:0
|0:2
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Аўстрыі}}
|[[Рапід Вена]]
|0:1
|1:2
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]
|1:2
|0:4
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2016—2017 гадоў|2016/17]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Латвіі}}
|[[Спартакс Юрмала|Спартакс]]
|2:1
|2:0
|'''4:1'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Ірляндыі}}
|[[Сэнт-Патрыкс Атлетык Дублін|Сэнт-Патрыкс Атлетык]]
|1:1
|1:0
|'''2:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Сэрбіі}}
|[[Ваяводзіна Новы Сад|Ваяводзіна]]
|0:2
|1:1
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў|2017/18]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Фарэрскіх астравоў}}
|[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]
|2:1
|2:0
|'''4:1'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Македоніі}}
|[[Работнічкі Скоп’е|Работнічкі]]
|3:0
|1:1
|'''4:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Кіпру}}
|[[АЕК Лярнака]]
|1:1
|0:2
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2018—2019 гадоў|2018/19]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Ірляндыі}}
|[[Дэры Сіці]]
|1:2
|2:0
|'''3:2'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Славаччыны}}
|[[ДАК 1904 Дунайска-Стрэда|ДАК 1904]]
|4:1
|3:1
|'''7:2'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Расеі}}
|[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніт]]
|4:0
|1:8 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}})
|'''5:8'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2019—2020 гадоў|2019/20]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Латвіі}}
|[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]]
|1:2
|1:1
|'''2:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2020—2021 гадоў|2020/21]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Польшчы}}
|[[Пяст Глівіцы|Пяст]]
|0:2
|—
|'''0:2'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2022—2023 гадоў|2022/23]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Чарнагорыі}}
|[[Дэчыч Тузі|Дэчыч]]
|1:1
|2:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Ізраілю}}
|[[Гапаэль Бээршэба]]
|0:1
|1:2
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2023—2024 гадоў|2023/24]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Босьніі і Герцагавіны}}
|[[Жалезьнічар Сараева|Жалезьнічар]]
|1:2
|2:2
|'''3:4'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Армэніі}}
|[[Пюнік Ерэван|Пюнік]]
|0:0
|1:0
|'''1:0'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Лудагорац Разград|Лудагорац]]
|1:0
|0:2
|'''1:2'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|3 к/р
|{{Сьцяг Гібральтару}}
|[[Лінкальн Рэд Імпс]]
|2:0
|1:2
|'''3:2'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Бэльгіі}}
|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]
|0:1
|0:1
|'''0:2'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|Лігавы этап
|{{Сьцяг Шатляндыі}}
|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]
|1:2
|—
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Фінляндыі}}
|[[ХІК Хэльсынкі|ХІК]]
|—
|0:1
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Польшчы}}
|[[Легія Варшава|Легія]]
|—
|0:4
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Даніі}}
|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]
|1:2
|—
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Паўночнай Ірляндыі}}
|[[Ларн (футбольны клюб)|Ларн]]
|2:0
|—
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Грэцыі}}
|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]
|—
|0:4
|—
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025/26]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Лудагорац Разград|Лудагорац]]
|2:2 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}})
|0:1
|'''2:3'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025/26]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Альбаніі}}
|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]
|0:2
|0:1
|'''0:3'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў|2026/27]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Паўночнай Македоніі}}
|[[Сылекс Кратава|Сылекс]]
|0:1
|:
|''':'''
|}

== Санкцыі ЭЗ ==
23 сакавіка 2012 году {{артыкул у іншым разьдзеле|Эўрапейская рада|Эўрапейская рада|be|Еўрапейскі савет}} дадала [[Юры Чыж|Юрыя Чыжа]] і ягоныя кампаніі, у тым ліку «Дынама-Менск», да [[Чорны сьпіс Эўразьвязу|Чорнага сьпісу Эўразьвязу]]&lt;ref name=&quot;3A32012D0642&quot;&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32012D0642 Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=ru|url=http://news.tut.by/politics/280743.html|title=ЕС обнародовал черный список из 12 человек и 29 компаний|date=2012-03-25|publisher=[[TUT.BY]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325211424/http://news.tut.by/politics/280743.html|archivedate=2012-03-25|accessdate=2012-03-25|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;. 6 лістапада 2015 году санкцыі супраць Чыжа й ягоных актываў былі зьнятыя&lt;ref&gt;{{cite web|date=2015-10-6|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=157529|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151006171032/http://nn.by/?c=ar&amp;i=157529|archivedate=2015-10-06|title=Санкцыі ЕС у дачыненні да Юрыя Чыжа і яго актываў знятыя|publisher=[[Наша Ніва]]|accessdate=2015-10-06|language=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;РС2&quot;&gt;''ИК''. [http://www.svaboda.org/content/krutoje-pikie-juryja-cyza/27606470.html Крутое пике Юрия Чижа: от самого успешного бизнесмена Беларуси к арестанту?] «[[Радыё Свабода]]», 12.03.2016&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.dinamo-minsk.by/ Афіцыйная старонка клюбу]
* [http://www.dinamo-minsk.org/ Неафіцыйная старонка]{{ref-ru}}

{{Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}}
{{Чэмпіёны Беларусі па футболе}}
{{Уладальнікі Кубка Беларусі па футболе}}
{{Шаблён:Сьпіс беларускіх службоўцаў, у стаўленьні да якіх былі ўведзеныя санкцыі ЭЗ}}
[[Катэгорыя:Дынама Менск| ]]
[[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя  асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ]]</text>
      <sha1>43flkktq6szx502n5udy6nzoi3iercg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678477</id>
      <parentid>2678473</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Склад */ абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90835" sha1="53r0j2arx4doax23s2qbgkrogxvlyx9" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Дынама Менск (неадназначнасьць)}}
{{Футбольны клюб
|Назва            = Дынама Менск
|Лягатып          = Dinamo Minsk.PNG
|ПоўнаяНазва      = Футбольны клюб «Дынама Менск»
|Горад            = [[Менск]], [[Беларусь]]
|Заснаваны        = 1927
|Стадыён          = [[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]
|Умяшчальнасьць   = 22 246
|Пасада кіраўніка = Генэральны дырэктар
|Кіраўнік         = Андрэй Толмач
|Трэнэр           = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенсЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенсСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДынамаМенс}}
|Прыналежнасьць   = Беларускія
|Сайт             = http://www.dinamo-minsk.by/
|pattern_la1      = 
|pattern_b1       = _Dinamo Minsk 2017g
|pattern_ra1      = 
|pattern_sh1      = _Dinamo Minsk 2016g
|pattern_so1      = _long Dinamo Minsk 2016g
|leftarm1         = 
|body1            = 
|rightarm1        = 
|shorts1          = FFFFFF
|socks1           = 
|pattern_la2      = 
|pattern_b2       = _Dinamo Minsk 2017h
|pattern_ra2      = 
|pattern_sh2      = _Dinamo Minsk 2016h
|pattern_so2      = _long Dinamo Minsk 2016h
|leftarm2         = 2E7AE3
|body2            = 
|rightarm2        = 2E7AE3
|shorts2          = 
|socks2           = 
}}
«'''Дына́ма'''» — футбольны клюб з сталіцы [[Беларусь|Беларусі]], [[Менск]]у. [[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіён СССР]] 1982 году, сяміразовы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіён Беларусі]], трохразовы ўладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]. Клюб быў заснаваны ў 1927 годзе. Першую гульню каманда правяла 18 чэрвеня 1927 году ў [[Смаленск]]у супраць мясцовага «[[Дынама Смаленск|Дынама]]» і выйграла зь лікам 2:1. Клюб выступаў пад назвамі «Спартак» (1954—1959), «Беларусь» (1960—1962).

«Дынама» зьяўляецца адзіным беларускім клюбам, які браў удзел у 39 з 54 розыгрышаў [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіянату СССР]], і аднойчы станавіўся чэмпіёнам СССР у 1982 годзе. Акрамя таго, клюб разам зь берасьцейскім «[[Дынама Берасьце|Дынама]]» і салігорскім «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]» зьяўляецца адзіным клюбам, які браў удзел ва ўсіх розыгрышах [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]].

Раней старшынём праўленьня ЗАТ «Дынама-Менск» быў колішні адзін з самых заможных людзей Беларусі й кіраўнік фірмы «[[Трайпл]]» [[Юры Чыж]]. За ягоным часам не зусім добрыя вынікі выступаў клюбу многія спэцыялісты зьвязваюць з сталай зьменай галоўных трэнэраў, якія за апошнія дзесяць гадоў ня здолелі правесьці на гэтай пасадзе больш за год. У 2019 годзе кантроль над клюбам атрымаў [[Менскі гарадзкі выканаўчы камітэт|Менгарвыканкам]].

== Гісторыя ==
=== Раньнія гады ===
Днём нараджэньня менскага «Дынама» прынята лічыць дату першага дакумэнтальна пацьверджанага матча каманды. Ён адбыўся 18 чэрвеня 1927 году ў [[Смаленск]]у, дзе менчукі сустрэліся зь мясцовымі аднаклюбнікамі й атрымалі першую ў сваёй гісторыі перамогу зь лікам 2:1.

У тым жа 1927 годзе «Дынама» паклала ў сваю скарбонку й першы трафэй, атрымаўшы перамогу ў [[чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянаце БССР]]. Цікава, што першапачаткова ўдзел у гэтым спаборніцтве прымалі каманды гарадоў. Сярод іх была й зборная [[Менск]]у, якая заваявала пуцёўку ў фінальны турнір, дзе сталічным футбалістам супрацьстаялі зборныя [[Гомель|Гомля]] й [[Віцебск]]у. Аднак у фінале гуляла ўжо ня зборная Менску, а футбольная каманда «Дынама». Справа ў тым, што калектыў практычна цалкам складаўся з «дынамаўцаў», якія й настаялі на тым, каб выступаць пад такой назвай. Нежаданьне выступаць пад сьцягам гораду выклікала абуранасьць з боку грамадзкасьці. Футбалістаў вінавацілі ў паводзінах, нявартым савецкіх грамадзян, у схільнасьці ўплыву буржуазных спартовых грамадзтваў. «Дынама» ў бліскучым стылі расправілася з супраціўнікамі й заваявала званьне чэмпіёна БССР.

Спачатку з рахункам 4:1 былі пераможаныя гаспадары фінальнага турніру зборная Гомля. Затым быў цяжкі матч зь [[Віцебск]]ам, перапынены пры рахунку 1:1 з-за цемры. Пераігроўка выдалася ня мянш зацятай, матч скончыўся зь лікам 2:2 у асноўны час, і толькі на 9-й хвіліне трэцяга дадатковага тайма менчук Ціхаміраў прынёс перамогу сваёй камандзе. На наступны год «дынамаўцы» ня здолелі паўтарыць свой посьпех, паколькі ва Ўсебеларускай спартакіядзе зноўку выступала зборная Менску, сфармаваная з футбалістаў трох найлепшых камандаў рэспублікі, а ня толькі з гульцоў «Дынама». Сталічныя футбалісты скончылі свой выступ на стадыі паўфіналу, саступіўшы камандзе [[Полацак|Полацку]].

Галоўнай падзеяй футбольнага жыцьця [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у 1928 годзе стала правядзеньне Ўсесаюзнай спартакіяды ў [[Масква|Маскве]], удзел у якой прыняла й зборная БССР, якая заняла пятае месца. Найлепшым бамбардзірам беларускай каманды стаў «дынамавец» Ціхаміраў, які забіў 4 мячы. Яшчэ гэты год быў знамянальны тым, што спартовае таварыства «Дынама» прыступіла да будаўніцтва новага спартовага стадыёну на месцы былога іпадрому.

[[Файл:Miensk, Lachaŭka, Dynama. Менск, Ляхаўка, Дынама (1936).jpg|значак|Першы драўляны стадыён «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]». Фатаздымак 1936 году.]]
У пачатку 1930-х гадоў у менскага «Дынама» зьявіўся свой стадыён. Разьмяшчаўся ён там, дзе сёньня знаходзіцца паркавая частка сучаснага стадыёну, быў драўляным і зьмяшчаў 10 тысячаў гледачоў. Характэрна, што кожны з дынамаўцаў зрабіў свой унёсак у будаўніцтва спартовай арэны, бескарысьліва адпрацаваўшы па 100 гадзінаў. Дагэтуль футбол стаў ужо самым папулярным відам спорту ў СССР. Не была выключэньнем і Беларусь. Футбалісты менскага «Дынама» хадзілі ў кумірах у сталічнай публікі. Шмат у чым паспрыяў гэтаму выхад на экраны ў 1936 годзе мастацкага фільму «[[Брамнік (фільм)|Брамнік]]». Каб трапіць на яго, у менскіх кінатэатраў выбудоўваліся велізарныя чэргі.

У 1936 годзе прайшоў першы [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіянат СССР]]. Аднак менскае «Дынама» ўдзел у розыгрышы ня брала. Менчукі, якія яшчэ ня мелі статусу каманды майстроў, гулялі на першынстве рэспублікі, у якім у чарговы раз перамаглі ў 1937 годзе. Толькі праз два гады сталічная каманда стала камандай майстроў. У 1940 годзе яна была ўлучана ў склад пятнаццаці камандаў, якія на наступны год атрымалі магчымасьць выступаць у найвышэйшай лізе саюзнага чэмпіянату.

27 красавіка 1941 году «Дынама» правяло ў Менску першы матч саюзнага першынства супраць іншага дэбютанта найвышэйшай лігі ленінградзкага «[[Спартак Ленінград|Спартаку]]» й атрымала перамогу зь лікам 2:1. Далей каманду чакала параза ў [[Тбілісі]] ад мясцовых аднаклюбнікаў, вікторыя ў [[Масква|Маскве]] над першай прафзьвязнай камандай, і запар дзьве паразы ад адэскага «[[Спартак Адэса|Спартаку]]» й ад дзейнага чэмпіёна — маскоўскага «[[Дынама Масква (футбольны клюб)|Дынама]]». Наступная гульня на хатнім стадыёне зноўку скончылася паразай. Пасьля гэтага чэмпіянат быў тэрмінова скончаны з-за пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].

=== За часам вайны ===
Вайна засьпела футбалістаў «Дынама» ў Менску. Праз два дні яны былі адпраўленыя ў Маскву, дзе фармавалася Асобная мотастралковая брыгада адмысловага прызначэньня (АМСБАП). У склад брыгады былі залічаны і менскія футбалісты. АМСБАП несла патрульную службу, удзельнічала ў стварэньні абарончых рубяжоў, мінаваньню важных аб’ектаў, ажыцьцяўляла выведвальныя і дывэрсійныя дзеяньні на акупаванай ворагам тэрыторыі.

Касьцяк каманды пры гэтым захаваўся, і пасьля перамогі пад [[Валгаград|Сталінградам]] з гульцоў зноўку сфармавалі футбольную каманду, якая некаторы час выступала ў першынстве Масквы пад назвай «Вайсковая частка маёра Іванова». Затым каманду перайменавалі ў «Дынама-2». У 1944 годзе дынамаўская каманда ўжо брала ўдзел у [[Кубак СССР па футболе|Кубку СССР]], прычым дайшла да паўфіналу.

=== Пасьля вайны ===
14 траўня 1945 году менскае «Дынама» матчам супраць ленінградзкага «Зэніту» стартавала ў першым пасьляваенным чэмпіянаце СССР. Матч праходзіў у Тбілісі і скончыўся зь лікам 1:1, за менчукоў гол забіў [[Барыс Курнеў]]. Стары стадыён каманды быў разбураны, на ўзьвядзеньне новага патрабаваўся час. Было прынята рашэньне падрыхтаваць для выступаў у чэмпіянаце стадыён «Харчавік». 14 чэрвеня «Дынама» правяло першы пасьля вайны хатні матч. У госьці прыехалі маскоўскія аднаклюбнікі. Матч скончыўся перамогай масквічоў (0:3). Паводле вынікаў гэтага чэмпіянату «Дынама» заняло 9-ы радок, набраўшы 17 пунктаў у 22 матчах.

Чэмпіянаты краіны 1946—1949 гадоў прайшлі для менчукоў няўдала. У іх каманда вырашала задачу захаваньня прапіскі ў найвышэйшай лізе. У сэзоне 1947 году клюб вярнуўся на зноўку адбудаваны стадыён «Дынама».

У 1950 годзе «Дынама» і зусім апусьцілася ў клясу «Б». Але ўжо ў 1951 годзе «бела-блакітныя» вярнулі сабе месца сярод наймацнейшых камандаў клясы «А». Аднак з-за няздольнасьці супрацьстаяць найлепшым камандам Саюзу, сталічная дружына паводле вынікаў сэзону зноўку адправілася ў клясу «Б». Такая сытуацыя не задавальняла кіраўніцтва рэспублікі. Таму было прынята рашэньне ствараць калектыў, здольны ня толькі вярнуць прапіску ў найвышэйшай лізе, але і трывала там замацавацца. З гэтай мэтай у каманду быў запрошаны знакаміты галкіпэр [[Аляксей Хоміч]]. Актыўна ўводзілася ў склад таленавітая моладзь, [[Іван Мозэр]], [[Уладзімер Нуждын]], [[Вячаслаў Арцёмаў]], [[Юры Прохараў]]. У 1953 годзе абноўленае «Дынама» вярнулася ў групу наймацнейшых.

=== Пад рознымі назвамі ===
У 1954 годзе загадам Упраўленьня па фізычнай культуры і спорце Міністэрства адукацыі БССР каманда была перайменаваная ў «Спартак». У пачатку сэзону клюб паказваў яскравую гульню. Былі абыграны лідэры савецкага першынства: маскоўскія «[[Спартак Масква (футбольны клюб)|Спартак]]» (2:1), ЦСКА (1:0) і «Дынама» (1:0). Менскі «Спартак» лідыраваў у чэмпіянаце. Далей мінчане страцілі лідэрства, аднак здолелі сабрацца. Былі здабытыя важныя перамогі ў матчах з «[[Крылы Саветаў Самара|Крыламі Саветаў]]» (2:0), «Зэнітам» (2:0), «[[Тарпэда Масква|Тарпэда]]» (2:1) і кіеўскім «[[Дынама Кіеў|Дынама]]» (3:2). У тым годзе каманда ўпершыню ў гісторыі заваявала бронзавыя мэдалі чэмпіянату СССР.

У наступным сэзоне каманда страціла сваю гульню і, заняўшы апошняе месца, апусьцілася ў клясу «Б». Праз год зноўку вярнулася ў найвышэйшы дывізіён, аднак і на гэты раз таксама страціла месца ў эліце.

У 1960 годзе ў гонар рэспублікі ў чэмпіянаце СССР прадстаўніцтва Беларусі даверылі камандзе пад назвай «Беларусь». Яе склалі гульцы менскага «Спартака» і «Ўраджаю». Былі запрошаны гульцы зь іншых камандаў найвышэйшай лігі. Старт «Беларусі» ў чэмпіянаце выдаўся фэерычным — пяць перамогаў запар. Сярод клюбаў, якія трывалі паразу ад беларускага клюбу, былі маскоўскі «Спартак» і кіеўскае «Дынама». За ўсё першае кола менчукі пацярпелі ўсяго дзьве паразы — ад алматынскага «[[Кайрат Алматы|Кайрату]]» (0:2) і ЦСКА (0:3) — і займалі першае месца ў сваёй групе. Аднак потым каманда збавіла абароты і скончыла сэзон на адзінаццатым радку. Чэмпіянаты 1961 і 1962 гадоў «Беларусь» скончыла на 19 месцы.

=== У чаканьні посьпехаў ===
У 1963 годзе клюб вярнуўся да назвы «Дынама». У гэтым жа сэзоне была заваявана другая бронза чэмпіянату. У сэзонах з 1964 па 1973 гады менчукі ўзысьці на п’едэстал ня здолелі. Больш за тое, у сэзоне 1973 году, заняўшы 15 месца, апусьціліся ў першую лігу. У гэты час завяршыў гульнявую кар’еру найлепшы бамбардзір у гісторыі каманды [[Эдуард Малафееў]]. Цырымонія провадаў гульца зь вялікага футболу адбылася 21 кастрычніка 1971 году на менскім стадыёне «Дынама».

Два гады сталічны клюб правёў у першай лізе. Вярнуўся ў эліту ў 1976 годзе. Гэты год для савецкага футболу выдаўся незвычайным. У сувязі з удзелам зборнай СССР у [[чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянаце Эўропы]] і [[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульнях]] было праведзена два чэмпіянаты краіны — вясновы і восеньскі. У вясновай частцы чэмпіянату менчукі выглядалі цалкам годна, заняўшы 9-е выніковае месца, а вось на восень сілаў у іх ужо не хапіла. Атрымаўшы ўсяго дзьве перамогі, «Дынама» разьмясьцілася на апошнім 16-м месцы і пакінула найвышэйшую лігу. Няўдалы выступ пацягнуў за сабой чарговую зьмену кіраўніцтва. На чале каманды ўстаў [[Алег Базілевіч]], які працаваў раней з кіеўскім «Дынама», аднак працаваў новы штаб паўтара году. Каманда ня здолела паказаць яскравай гульні, і ў сярэдзіне сэзону 1978 году галоўным трэнэрам стаў Эдуард Малафееў. Каманда здолела аднавіцца і, заняўшы 3 месца, вярнулася ў найвышэйшую лігу. Больш «Дынама» ў першы дывізіён не вылятаў.

=== Залатыя часы ===
Новы трэнэр стаў будаваць новую каманду. Малафееў патрабаваў ад гульцоў яскравай гульні, шчырых эмоцыяў, футболу, які падабаўся б гледачам. «Дынама» камплектавалася выхаванцамі беларускага футболу. Ужо ў [[чэмпіянат СССР па футболе 1979 году|чэмпіянаце 1979 году]] гульня менчукоў забліскала новымі фарбамі. Каманда дзейнічала сьмела, са сталым акцэнтам на напад. Аднак, адчувалася, што тактычныя схемы яшчэ да канца не адпрацаваны. Як сьледзтва, толькі 6-е выніковае месца.

У наступным сэзоне высокіх вынікаў дамагчыся не атрымалася. Клюб заняў толькі 9-ю пазыцыю. Пры гэтым «Дынама» ў кожнай сустрэчы дзейнічала тэмпэрамэнтна, неардынарна, чым прыцягвала сымпатыі заўзятараў.

[[чэмпіянат СССР па футболе 1982 году|Чэмпіянат 1982 году]] менчукі пачалі актыўна. Гулялі ў атакуючы футбол і ў хатніх сустрэчах, і ў гасьцёх. Дзейнічалі сьмела і вынікова. Такім чынам аднаасобнае лідэрства менскага «Дынама» пасьля дзесяці тураў нікім не ўспрымалася, як выпадковасьць. Тым часам беларуская дружына ўсё далей сыходзіла наперад і ў пачатку другога кола нашмат апярэджвала фаварытаў. Тыя накіраваліся ў пагоню. Першымі ня вытрымалі тэмпу гонкі тбіліскія дынамаўцы. За два туры да фінішу канчаткова страцілі шанец на «золата» спартакаўцы. Толькі кіеўскі клюб да апошняга спрабаваў нагнаць менскіх аднаклюбнікаў, якім таксама не ўдалося пазьбегнуць гульнявых зрываў. Але менчукі праявілі характар​​, майстэрства, камандны дух і здолелі захаваць за сабой першы радок у турнірнай табліцы. У заключным туры, перамогшы маскоўскі «Спартак» на выезьдзе (4:3), менскае «Дынама» ўпершыню ў сваёй гісторыі заваявала званьне [[чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіёна Савецкага Саюзу]].

Посьпех менчукоў быў адзначаны яшчэ трыма ганаровымі трафэямі. Паводле вынікаў сэзону менскаму «Дынама» былі ўручаны [[прыз імя Грыгорыя Фядотава|прыз імя Рыгора Фядотава]], Кубак прагрэсу, прысвоена званьне «агрэсіўнага госьця».

У «залаты склад» каманды ўвайшлі [[Юры Курненін]], [[Аляксандар Пракапенка]], [[Віктар Янушэўскі]], [[Міхаіл Вергеенка]], [[Сяргей Бароўскі]], [[Пётар Васілеўскі]], [[Юры Пудышаў]], [[Людас Румбуціс]], [[Андрэй Зыгмантовіч]], [[Георгі Кандрацьеў]], [[Віктар Шышкін]], [[Віктар Сокал (1954)|Віктар Сокал]], [[Сяргей Алейнікаў]], [[Ігар Гурыновіч]], [[Ігар Бялоў]], [[Юры Курбыка]], [[Юры Трухан]], [[Сяргей Гоцманаў]].

=== Дэбют у Эўропе ===
У наступным сэзоне «Дынама» дэбютавала ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў]]. Лёсаваньне вызначыла ў супраціўнікі менчукоў швайцарскі «[[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэрс]]». Зь цяжкасьцю, але дынамаўцы пераадолелі бар’ер (1:0 дома, 2:2 у гасьцёх). Затым у 1/8 фіналу была пройдзеная вугорская «[[Д’ёр (футбольны клюб)|Раба ЭТО]]» (6:3, 3:1). Менчукі дэманстравалі добрую гульню, аднак у 1/4 ня здолелі адолець па суме двух матчаў бухарэсцкае «[[Дынама Бухарэст|Дынама]]» (1:1, 0:1). У гэтым жа сэзоне былі заваяваны бронзавыя мэдалі, трэція па ліку, у чэмпіянаце СССР.

Гэты посьпех дазволіў дынамаўцам у 1984 годзе выступіць у другім па значнасьці эўратурніры — [[Ліга Эўропы УЭФА|Кубку УЭФА]]. У 1/32 фіналу «Дынама» разграміла фінскі [[ХІК Хэльсынкі|ХІК]] (4:0, 6:0). У 1/16 фіналу прызь лёсаваньне беларусы атрымалі ў супраціўнікі партугальскі «[[Спортынг Лісабон|Спортынг]]». Лісабонцы трывалі паразу толькі ў сэрыі пэнальці ў хатнім матчы — 5:4 (пасьля 0:2 у гасьцёх, 2:0 дома). У 1/8 фінале менчукі прайшлі польскі «[[Відзэў Лодзь|Відзэў]]» (2:0, 0:1), у 1/4 прайгралі югаслаўскаму «[[Жалезьнічар Сараева|Жалезьнічару]]» (0:2 у гасьцёх, 1:1 дома).

У 1987 годзе менскае «Дынама», як фіналіст [[Кубак СССР па футболе|Кубка СССР]], дэбютавала ў [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубку ўладальнікаў кубкаў]]. На стадыі 1/16 фіналу быў пераможаны турэцкі «[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]]» (2:0, 2:1). У 1/8 фіналу пройдзены гішпанскі «[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]» — 1:1, 0:0. У 1/4 фінале, аднак, клюб зь беларускай сталіцы ня здолеў перагуляць бэльгійскі «[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]]» (0:1, 1:1). Гэтыя чвэрцьфіналы трох самых прэстыжных турніраў Старога сьвету па сёньняшні дзень застаюцца найбуйнейшым дасягненьнем клюбу на эўрапейскай арэне.

=== Часы незалежнасьці ===
[[Файл:Dinamo Minsk versus BATE.jpg|значак|300пкс|Матч «Дынама» супраць [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] на стадыёне «[[Трактар (стадыён)|Трактар]]» ў 2014 годзе.]]
У 1992 годзе стартаваў першы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянат сувэрэннай Беларусі]], сярод удзельнікаў якога было і менскае «Дынама», кіраваў якім вядомы ў мінулым галкіпэр «бела-блакітных» [[Міхаіл Вергеенка]]. У камандзе выстапалі наймацнейшыя на той момант футбалісты рэспублікі, таму клюб фактычна не сустракаў аніякай канкурэнцыі і за відавочнай перавагай атрымліваў перамогу ў чэмпіянаце раз-поразу. У пэрыяд з 1992 па 1995 гады менчукі пяць разоў запар станавіліся чэмпіёнамі краіны. Да канца 1990-х «Дынама» страціла чэмпіёнскі ход. Паступова завяршалі гульнявую кар’еру вэтэраны, шматлікія вядучыя футбалісты адпраўляліся ў замежныя чэмпіянаты. Супернікі з кожным годам станавіліся мацней.

У сьнежні 1999 году зьмяніўся ўласьнік клюбу — старшынём праўленьня ЗАТ «Дынама-Менск» стаў кіраўнік фірмы «Трайпл» [[Юры Чыж]]. Пад ягоным кіраўніцтвам «Дынама» толькі аднойчы заняло першае месца ў чэмпіянаце. У апошні на дадзены момант раз чэмпіёнам Беларусі сталічны клюб станавіўся ў 2004 годзе. Да залатых мэдалёў каманду прывёў [[Юры Шуканаў]]. Многія сэзоны «Дынама» спрабавала вярнуцца ў асноўную сетку эўрапейскіх турніраў, аднак непераадольнымі бар’ерамі станавіліся 2-і і 3-і кваліфікацыйныя раўнды. У [[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|сэзоне 2010—2011 гадоў]] [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]] менчукі спыніліся за крок ад групавога этапу. Былі выгуляны эстонскі «[[Калеў Сыламяэ|Калеў]]» (5:1, 5:0) і ізраільскі «[[Макабі Хайфа|Макабі]]» (3:1, 0:1). Аднак у плэй-оф «Дынама» не знайшло ключ да брамы бэльгійскага «[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]» (2:3, 1:2). У той момант камандай кіраваў [[Уладзімер Гольмак]]. [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2010 году|Сэзон 2010 году]] чэмпіянату Беларусі сталічная каманда скончыла на 4 месцы. Наступныя два сэзоны дружына не брала ўдзелу ў эўракубкавых матчах. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|сэзоне 2011 году]], пад кіраўніцтвам расейскіх трэнэраў, спачатку [[Алег Васіленка|Алега Васіленкі]], потым [[Сяргей Аўчыньнікаў|Сяргея Аўчыньнікава]], менчукі таксама занялі 4 месца, што не дазволіла паўдзельнічаць у эўрапейскіх спаборніцтвах.

[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|Сэзон 2012 году]] «Дынама» пачала пад кіраўніцтвам [[Аляксандар Сяднёў|Аляксандра Сяднёва]]. Аднак у ліпені трэнэр падаў у адстаўку. Каманда была ачоленая ўкраінскім трэнэрам [[Алег Пратасаваў|Алегам Пратасавым]]. Каманда здабыла бронзавыя мэдалі ў 2012 годзе, а таксама прасунулася ў фінал [[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|Кубка Беларусі]] ў 2013 годзе. Па звальненьні Пратасава новым трэнэрам «Дынама» стаў нідэрляндзкі адмысловец [[Робэрт Мааскант]]. Зь ім клюб пасьпяхова пачаў розыгрыш Лігі Эўропы, то бок у першым кваліфікацыйным раўндзе была пераможаная летувіская «[[Круоя Пакрой|Круоя]]» (3:0, 5:0), у двубоі беларусы перамаглі харвацкую «[[Лякаматыва Загрэб|Лякаматыву]]» (1:2, 3:2). Непераадольным бар’ерам для менчукоў стаўся ў трэцім раўндзе турэцкі «[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]» (0:1, 0:0). У чэмпіянаце Беларусі каманда паўтарыла вынік папярэдняга сэзону, заняўшы трэці радок.

[[Файл:Uladzimir Zhuravel.png|значак|зьлева|[[Уладзімер Журавель]] на прэсавай канфэрэнцыі перад гульнёй з [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОКам]].]]
31 сьнежня 2013 году галоўным трэнэрам «Дынама» быў прызначаны [[Уладзімер Журавель|Ўладзімер Журавель]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140101113437/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/zhuravel_31_12_2013 Главным тренером «Динамо» стал Владимир Журавель]{{Ref-ru}} ФК Дынама-Менск.&lt;/ref&gt;, колішні футбаліст клюбу ў 1990-х гадах. Пад ягоным кіраўніцтвам менчукі ўдала пачалі сэзон, які рушыў зь пяці перамог і адной нічыі. Пасьля чацьвертага тура «Дынама» ўпершыню з 2004 году аднаасобна ачоліла турнірную табліцу&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141215001417/http://by.tribuna.com/football/159594932.html Минское «Динамо» впервые с 2004 года единолично возглавило таблицу чемпионата]{{Ref-ru}} Tribuna.&lt;/ref&gt;. Дынамаўцы мелі самую надзейную абарону, дзякуючы якой першы мяч быў прапушчаны толькі ў шостым туры. Улетку каманда ўчыніла сэрыю з васьмі пераможных матчах у чэмпіянаце. Адначасова, сталічны клюб распачаў пасьпяховы эўракубкавы сэзон. «Бела-блакітныя» без паразаў прайшлі ўсю кваліфікацыю [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|Лігі Эўропы 2014—2015 гадоў]]. Пачало «Дынама» з другога раўнду матчамі супраць фінскай [[МюПа-47 Каўвола|МюПы-47]] (3:0, 0:0). Двойчы быў перагуляны румынскі «[[ЧФР Клуж|Клуж]]» (1:0, 2:0). У плэй-оф дзьве перамогі былі здабытыя над партугальскім «[[Насьёнал Фуншал|Насьёналам]]» (2:0, 3:2). «Дынама», такім чынам, стала другой беларускай дружынай, якая прасоўвалася ў групавы этап Лігі Эўропы. Паводле вынікаў лёсаваньня «Дынама» патрапіла ў групу K, куды таксама накіраваліся італьянская «[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]», грэцкі [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] і францускі «[[Генгам (футбольны клюб)|Генгам]]»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141214235908/http://by.tribuna.com/football/1023210280.html Жеребьевка группового этапа Лиги Европы. Минское «Динамо» сыграет с «Фиорентиной», «Генгамом» и ПАОКом].{{Ref-ru}} Tribuna.&lt;/ref&gt;. Дэбют у новым кубку для дынамаўцаў быў няўдалым. Пасьля паразы ад ПАОКа зь лікам 1:6, «Дынама» прагуляла «Фіярэнтыне» зь лікам 0:3. У першай сустрэчы з «Генгамам» сталічныя футбалісты валодалі ініцыятывай, але лік ня быў адкрыты. У другім матчы з французамі ўжо ў іх дома беларусы атрымалі паразу зь лікам 2:0 і страцілі ўсе шанцы на выхад з групы. У роўнай хатняй гульні з грэкамі менчукі прапусьцілі галы ў апошнія дзесяць хвілінаў матчу (0:2). Ужо ў фінальным матчы групы ў Італіі «Дынама» сенсацыйна здабывало перамогу зь лікам 1:2. На галы [[Сяргей Канцавы|Сяргея Канцавога]] і [[Неманья Нікаліч (1988)|Неманьі Нікаліча]] ў італьянцаў адказаў [[Марка Марын]]. Увосень пагоршыліся вынікі ў айчынным першынстве. Сталічная дружына прангуляла ключавыя матчы і ня здолела вярнуць сабе першы радок. Вынікам сэзона былі срэбныя мэдалі, якія, аднак, не задаволілі кіраўніцтва. У рэшце, Журавель быў звольнены з сваёй пасады.

[[Файл:Vuk Rašović.png|значак|[[Вук Рашавіч]] на прэсавай канфэрэнцыі перад матчам «Дынама» ў Лізе Эўропы.]]
Новым галоўным трэнэрам быў прызначаны чэскі адмысловец [[Душан Угрын (1967)|Душан Угрын-малодшы]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141220001125/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/New_coach_19_12_2014 Душан Угрин-младший — новый главный тренер нашего клуба]. ФК «Дынама» Менск.&lt;/ref&gt;. Пасьля таго як з паўфіналу Кубка Беларусі «Дынама» было выбітае, а ў першынстве каманду чакаў дрэнны старт, чэх быў звольнены з сваёй пасады. Выканаўчым абавязкі ў далейшым выконваў спартовы дырэктар клюбу сэрб [[Вук Рашавіч]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150506054103/http://dinamo-minsk.by/ru/press-tsentr/~shownews/dusan_ugrin_30_04_2015 Официально]. ФК «Дынама» Менск.&lt;/ref&gt;. З новым трэнэрам вынікі каманды палепшыліся. «Дынама» ўзьнялося на другі радок, але першае месца было недасяжным, бо шмат пунктаў было страчана на пачатку сэзону. У Лізе Эўропы менчукі паўтарылі леташні посьпех, прабіўшыся ў групавую стадыю эўракубка. У кваліфікацыі былі пераможаныя баўгарскае «[[Чорнае Мора Варна|Чорнае Мора]]», швайцарскі «[[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]» і аўстрыйскі «[[Рэд Бул Зальцбург|Рэд Бул]]». Пры гэтым з апошнім клюбам дынамаўцы абмяняліся перамогамі зь лікам 2:0. Квіток да групы беларусы набылі ўжо ў сэрыі пэнальці, а сапраўдным героем матчу стаў дынамаўскі брамнік [[Аляксандар Гутар]]. Супернікамі на асноўнай стадыі Лігі Эўропы сталіся гішпанскі «[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]», аўстрыйскі «[[Рапід Вена|Рапід]]» і чэская «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыя]]». Толькі напрыканцы розыгрышу, ужо страціўшы ўсе шанцы на прасоўваньне далей, «Дынама» здабыла адзіныя тры пункты, перамогшы ў хатнім паядынку чэскую «Вікторыю». У сакавіку 2016 году Юры Чыж быў затрыманы па падазрэньні ва ўхіленьні ад выплаты падаткаў у асабліва вялікім маштабе. У траўні ягоны сын Сяргей ачоліў раду клюбу&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160525190546/http://www.pressball.by/news/football/233708 Футбол. Сергей Чиж избран на пост председателя наблюдательного совета «Динамо» Минск]{{Ref-ru}} Прессбол.&lt;/ref&gt;. У клюбе пачаліся фінансавыя цяжкасьці, што прывяло да сыходу лідэраў, то бок з дружыны ўзімку сышлі [[Фатас Бэчырай]], [[Чыгозэ Ўдоджы]]. У траўні быў звольнены з пасады трэнэра Вук Рашавіч, а ягонае месца заняў [[Сяргей Бароўскі]]. Ужо летам зьнізіўся абарончы патэнцыял «Дынама» па сыходзе галоўнага абаронцы [[Умару Бангура|Ўмару Бангуры]] і брамніка Аляксандра Гутара. Каманда змагалася толькі за 3 радок, на якім дружына і скончыла першынство. У розыгрышы Лігі Эўропы менчукі былі выбітыя з трэцяга раўнду сэрбскай «[[Ваяводзіна Нові Сад|Ваяводзінай]]».

[[Файл:Siarhiej Hurenka.2020.1.jpg|значак|зьлева|[[Сяргей Гурэнка]] правёў у «Дынама» сэзон як футбаліст у 2009 годзе, а пасьля шматкроць запрашаўся на пасаду галоўнага трэнэра каманды.]]
На 2017 год клюб падмацаваўся абаронцам [[Ніна Галавіч]]ам, а таксама нападнікам [[Арцём Сарока|Арцёмам Сарокам]], які да таго добра гуляў і здабыўваў галы за «[[Гарадзея (футбольны клюб)|Гарадзею]]». Пачаў раскрывацца [[Ураш Нікаліч|Ўраш Нікаліч]], які далучыўся да «Дынама» ўлетку 2016 году. На пачатку сэзону менскі клюб спыніўся на чвэрцьфінале Кубка Беларусі, а няўдалы пачатак чэмпіянату прывёў да адхідленьня Бароўскага з пасады, а ягонае месца заняў [[Сяргей Гурэнка]]. Зьяўленьне новага трэнэра адрадзіла гульню каманды. Менчукі рэдка гублялі пункты і змагаліся за першы радок. У Лізе Эўропы каманда зноўку як і ў папярэднім сэзоне дасягнула трэці кваліфікацыйны раўнд, дзе атрымалі паразу ад кіпрскага [[АЕК Лярнака|АЕКу]]. Лёс мэдалёў чэмпіянату вызначыў апошні тур. Тры клубы, як то [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]], «Дынама» і «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]», мелі мажлівасьць заняць першы радок. Каб здабыць доўгачаканы тытул «Дынама» мусіла перамагчы ў гасьцях «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]]» і чакаць на перамогу «Гарадзеі» ў сустрэчы супраць БАТЭ. «Дынама» выгуляла ў віцебскай каманды зь лікам 4:1, аднак, БАТЭ толькі на апошняй хвіліне выратаваўся ў сустрэчы з «цукровымі» і скончыў матч унічыю зь лікам 3:3. Такім чынам, «Дынама» атрымала толькі срэбныя мэдалі. У 2018 годзе клюб выбыў з паўфіналу Кубка Беларусі і няблага пачаў сэзон, захапіўшы 2 радок. Доўгі час «Дынама» не магло нагнаць БАТЭ, а ў другой палове сэзону нават саступіла другое месца «Шахцёр». У канцы сэзону «Дынама» нават магло саступіць трэці радок «Віцебску», але сталічная каманда здолела перамагчы ў барацьбе за мэдалі ў паўночнікаў. У Лізе Эўропы прасунуўшыся да трэцяга кваліфікацыйнага раўнда «Дынама» пасьля хатняй перамогі зь лікам 4:0 у выніку саступіла расейскаму «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніту]]» ў матчы ў адказ зь лікам 8:1 у дадатковы час. 

[[Файл:Dynamoša.2020.1.jpg|значак|Клюбны маскот Дынамоша.]]
Па сканчэньні сэзону Гурэнка сышоў з сваёй пасады, а ў клюб быў запрошаны расеец [[Раман Піліпчук]]. Разам з трэнэрам да «Дынама» далучыўся шэраг расейскіх выканаўцаў. Чэмпіянат пачаўся вельмі няўдала і ўжо напрыканцы траўня «Дынама» займала толькі 6 радок. Піліпчук быў звольнены, а на ягонае месца павярнуўся Гурэнка. У той жа час [[эканамічны суд Менску]] пастанавіў, што «Дынама» ня можа належыць Чыжу. Клюб быў перададзены на балянс [[Менскі гарадзкі выканаўчы камітэт|Менскага гарадзкога выканаўчага камітэту]]. Каманда ня здолела стабілізаваць вынікі і скончыла сэзон на 4 месцы. Пасьля няўдалага сэзону з клюбу сышоў нападнік [[Кегіндэ Фатаі]], які за 23 матчы здабыў усяго 3 галы, у той час як у 2018 годзе па далучэньні да менчукоў з «[[Уфа (футбольны клюб)|Уфы]]» ўлучыў 5 галоў у браму супернікаў у 9 матчах. Наступны сэзон стаўся такім жа няўдалым, за першыя два туры «Дынама» атрымала дзьве паразы. У красавіку 2020 году Гурэнка быў звольнены з пасады, а новым трэнэрам быў прызначаны [[Леанід Кучук]]. «Дынама» працягнула ісьці ў сярэдзіне табліцы і толькі ў другім коле менчукі прасунуліся вышэй і скончылі на 6 месцы.

На сэзон 2021 году «Дынама» падмацавалася легіянэрамі [[Жан-Марэль По|Жанам-Марэлем По]] і [[Абляй Мбэнг|Абляем Мбэнгам]]. Таксама былі запрошаныя дасьведчаныя былі гульцы клюбу, як то [[Антон Пуціла]], [[Сяргей Кісьляк]] і [[Арцём Быкаў]]. Пачатак як у папярэднія сэзоны выйшаў жахлівы, то бок пасьля 5 туру «Дынама» займала 7 радок, але пакрысе вынікі палепшыліся ажно да 3 месцы. Тым ня менш улетку каманда апусьцілася ніжэй. У чэрвені ачоліў клюб былы абаронца клюбу [[Арцём Чалядзінскі]], і каманда зноўку зачапілася за тройку. Да сканчэньня сэзону з дружыны быў адкліканы нападнік «[[Ахмат Грозны|Ахмата]]» Абляй Мбэнг, які стаў найлепшым бамбардзірам каманды гэтага сэзону. «Дынама» гэтак і скончыла сэзон на трэцім месцы. Яшчэ на верасень 2021 году сярэднемесячны заробак футбалістаў асноўнага складу «Дынама» складаў 4000 даляраў ЗША (10 000 рублёў), які надалей вырашылі абмежаваць 8000 [[Беларускі рубель|рублёў]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лукашэнка аб выступленьні беларускіх футбалістаў: яны ж выйшлі на поле адпачыць|спасылка=https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-ab-vystuplenni-belaruskih-futbalistau-jany-zh-vyjshli-na-pole-adpachyts-103603-2021/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=3 верасьня 2021|дата доступу=3 верасьня 2021}}&lt;/ref&gt;. Перад пачаткам новага сэзону 2022 году з клюбу сышлі легіянэры-лідэры, але да каманды прыядналіся былі футбалісты клюбу [[Раман Бегуноў]] і [[Аляксандар Сачыўка]]. З нападнікаў застаўся [[Іван Бахар]] і [[Душан Бакіч]], на якіх у 2022 годзе рабілася надзея трэнэрскага штабу. «Дынама» адразу захапіла пазыцыі ў першай тройцы табліцы. У пачатку траўня пры крыху больш за 10 тысячаў заўзятараў сталічная дружына выратавала гульню з БАТЭ, дзякуючы галам Бахара. У выніку матч скончыўся зь лікам 2:2. Аднак празь некалькі дзён дынамаўцы атрымалі паразу ад канкурэнта салігорскага «Шахцёра», выбыўшы з тройкі. У канцы сэзону менчукі прэтэндавалі на мэдалі, але шэраг няўдалых матчаў, у тым ліку зьнішчальнай паразы ад «[[Энэргетык-БДУ Менск|Энэргетыка-БДУ]]» зь лікам 1:4, вымусіў каманду скончыць толькі на 4 месцы. Па сканчэньні год Чалядзінскі быў адхілены ад пасады галоўнага трэнэра, а на ягоную пасаду быў запрошаны [[Вадзім Скрыпчанка]].

У новым [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|сэзоне 2023 году]] «Дынама» адразу набрало добры тэмп, атрымаўшы на пачатку пяць перамогаў запар. У шостым туры каманда зьведала паразу ад гарадзенскага «[[Нёман Горадня|Нёману]]», аднак у наступным дынамаўцы гэтак жа ладна працягнулі набіраць пункты. Менчукі ўвесь час ачольвалі табліцу, але далёка адарвацца ад спачатку жодзінскага «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]», а потым «Нёману» не выпадала. Толькі ў перадапошнім туры сталічнікі здабылі залатыя мэдалі чэмпіянату, упершыню амаль за 20 гадоў&lt;ref&gt;[https://football.by/news/181180 «В Бобруйске все-таки нашли „золото“. Здесь минское „Динамо“ завершило бестрофейную эпоху»]. Football.by.&lt;/ref&gt;.

== Стадыён ==
[[Файл:Stadion Dinamo Minsk.JPG|значак|зьлева|Стары стадыён «Дынама» быў хатнім для клюбу працяглы час.]]
Ад свайго пачатку яшчэ ў часы СССР клюб прымаў супраціўніка на стадыёне «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]», які месьціцца ў самым цэнтры Менску. Урачыстае адкрыцьцё стадыёну адбылося ў 1934 годзе. Аднак, яму было наканавана двойчы перажыць сваё нараджэньне. У гады гітлераўскай акупацыі стадыён быў цалкам разбураны, але пасьля вызваленьня Менску жыхары ізноў аднавілі яго, і ўжо ў 1945 годзе стадыён прыняў першых удзельнікаў чэмпіянату СССР па футболе і першых гледачоў.

Стадыён «Дынама» быў адным зь месцаў правядзеньня спаборніцтваў падчас [[Летнія Алімпійскія гульні 1980 году|Алімпійскіх гульняў 1980 году]], перад якімі была зроблена рэканструкцыяў, у выніку якой зьявіўся невялікі брыль, сэктар прэсы, а зьмяшчальнасьць стадыёну была павялічаная да 50 тысячаў. Крыху пазьней з-за дрэннага тэхнічнага стану другі ярус быў зачынены, а зьмяшчальнасьць зьнізілася да 34 тысячаў. Пасьля атрыманьня незалежнасьці стадыён застаўся ў камунальнай уласнасьці, але «Дынама» карысталася стадыёнам на правах арэнды. Акрамя таго, спартовы аб’ект быў хатняй арэнай [[зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай зборнай Беларусі па футболе]]. У 2012 годзе стадыён «Дынама» быў зачынены на рэканструкцыю, аднак яшчэ з [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|сэзону 2009 году]] свае хатнія матчы клюб праводзіў на стадыёне «[[Дынама-Юні (стадыён)|Дынама-Юні]]» ў мікрараёне [[Кунцаўшчына (мікрараён)|Кунцаўшчына]] на захадзе сталіцы, які напачатку кастрычніка 2008 году быў выкуплены ў футбольнага клюбу «[[Дарыда Менскі раён|Дарыды]]». Новы клюбны стадыён меў зьмяшчальнасьць у 4500 чалавек. У студзені 2013 году аднак і гэты стадыён быў зачынены на рэканструкцыю.

[[Файл:Мінск. Вуліца Ульянаўская (кастрычнік 2018) (04).jpg|значак|Сучасны перабудаваны стадыён «Дынама», дзе клюб ладзіць свае матчы.]]
Свае хатнія матчы футбольны клюб «Дынама» па закрыцьці ўзгаданых стадыёнаў мусіў ладзіць на сталічным стадыёне «[[Трактар (стадыён)|Трактар]]». Гэты стадыён каманда ўжо выкарыстоўвала ў 1960-я гады, калі выступала пад назовам «Беларусь» і ў канцы 1970-х, калі стадыён «Дынама» быў зачынены на рэкантрукцыю ў сувязі з падрыхтоўкай да [[Летнія Алімпійскія гульні 1980 году|Алімпійскіх гульняў 1980 году]]. Варта заўважыць, што стадыён «Трактар» ня меў права на правядзеньне матчаў эўракубкаў з стадыі 3 кваліфікацыйнага раўнду, таму менчукі свае хатнія матчы на гэтай стадыі праводзілі спачатку на стадыёне ў [[Берасьце|Берасьці]], а з [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|сэзону 2014—2015 гадоў]] на «[[Барысаў-Арэна|Барысаў-Арэне]]».

Улетку 2018 году, калі па рэканструкцыі быў адкрыты абноўлены стадыён «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]», каманда пачала праводзіць свае матчы менавіта на ім. З мэтай зьберагчы травяное пакрыцьцё на адбудаваным стадыёне матчы на пачатку вясны і напрыканцы восені каманда ладзіла на стадыёнах [[Стадыён ФК «Менск»|ФК «Менск»]] ці [[РЦАП-БДУ]], якія маюць штучнае пакрыцьцё. З сканчэньнем будаўнічых работ на ўласным стадыёне ў Кунцаўшчыне ў 2021 годзе «Дынама» свае матчы ў памянёныя паравіны году цяпер ладзіць на ім. З адкрыцьцём [[Нацыянальны футбольны стадыён (Менск)|Нацыянальнага футбольнага стадыёну]] ўлетку 2025 году «Дынама» ўсё часьцей пачало абіраць яго замест стадыёна «Дынама», каб прымаць гасьцявыя клюбы ў матчах Найвышэйшай лігі і Кубка Беларусі.

== Дасягненьні ==
''' [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15пкс]] '''Чэмпіён''' (9): [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992 году|1992]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992—1993 гадоў|1992/93]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1993—1994 гадоў|1993/94]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1994—1995 гадоў|1994/95]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1995 году|1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1997 году|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]]
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15пкс]] '''Срэбны прызэр''' (10): 1996, 2001, 2005, 2006, 2008, [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]]
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15пкс]] '''Бронзавы прызэр''' (7): [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2003 году|2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]]

'''[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак Беларусі]]'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца''' (3): 1992, 1994, 2003
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (3): 1996, 1998, 2013

'''[[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубак Беларусі]]'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца''': 2025

''Турнір дублёраў чэмпіянату Беларусі''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіён (7): 2004, 2005, 2006, 2007, 2009, 2010, 2014
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Срэбны прызэр (4): 2002, 2011, 2012, 2015
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызэр: 2013

'''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' ('''Найвышэйшая ліга''')
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён''': [[Чэмпіянат СССР па футболе 1982 году|1982]]
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызэр''' (3): 1954, 1963, 1983

'''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' (''Першая ліга'')
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіён (2): 1953, 1956
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Срэбраны прызэр (2): 1951, 1975
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызэр (2): 1974, 1978

'''Кубак СССР'''
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (2): 1965, 1987

'''Кубак Футбольнага саюзу СССР'''
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''': 1989

'''Чэмпіянат БССР'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён''' (8): 1937, 1938, 1939, 1945, 1951, 1953, 1956, 1975
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Срэбны прызэр''' (5): 1934, 1935, 1946, 1952, 1977
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызэр''' (2): 1940, 1947

'''Кубак БССР'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік''' (2): 1936, 1940
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст''' (2): 1963, 1968

== Турніры ==
'''[[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]''' (з 1992)
:* '''[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая ліга]]''' (з 1992)

'''[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак Беларусі]]''' (з 1992)

'''[[Эўрапейскія клюбныя турніры па футболе|Эўракубкі]]'''
:* [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Кубак чэмпіёнаў]] (1983/84, 1993/94, 1998/99, 2005/06)
:* [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубак кубкаў]] (1987/88)
:* [[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА/Ліга Эўропы]] (1984/85, 1986/87, 1988/89, 1994/95, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 2002/03, [[Ліга Эўропы УЭФА 2013—2014 гадоў|2013/14]], [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|2014/15]], [[Ліга Эўропы УЭФА 2015—2016 гадоў|2015/16]])
:* [[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]] (2001, 2004)

'''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' (1941—1992)

'''[[Кубак СССР па футболе|Кубак СССР]]''' (1936—1992)

== Склад ==
: ''Актуальны на 21 сакавіка 2026 году''
{{Склад}}
{{Гулец1|1|Q130529604|Бр|}}
{{Гулец1|3|Q24452283|Аб|}}
{{Гулец1|7|Q97930403|Нап|}}
{{Гулец1|8|Q4715408|ПА|}}
{{Гулец1|10|Q111479060|Нап|}}
{{Гулец1|11|Q64929851|Нап|}}
{{Гулец1|12|Q18533425|Аб|}}
{{Гулец1|13|Q106901861|ПА|}}
{{Гулец1|16|Q111470683|Бр|}}
{{Гулец1|17|Q18602581|Нап|}}
{{Гулец1|19|Q43195033|Нап|}}
{{Гулец1|22|Q139212968|ПА|}}
{{Падзел складу}}
{{Гулец1|23|Q133868565|ПА|}}
{{Гулец1|24|Q24433044|Аб|}}
{{Гулец1|25|Q125217694|Аб|}}
{{Гулец1|26|Q107506453|Аб|}}
{{Гулец1|30|Q132126628|Нап|}}
{{Гулец1|42|Q134983029|ПА|}}
{{Гулец1|44|Q67791472|Аб|}}
{{Гулец1|67|Q1522803|Аб|капітан}}
{{Гулец1|78|Q124953200|ПА|}}
{{Гулец1|80|Q124742401|Нап|}}
{{Гулец1||Q109374635|ПА|}}
{{Канец складу}}

== Галоўныя трэнэры ==
{|
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;toccolours&quot;
|-
!bgcolor=silver|Трэнэр
!bgcolor=silver|Пэрыяд
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Юры Курненін]]||11.1999—06.2000
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Павал Раднёнак]]||06.2000—12.2000
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Піскароў]]||12.2000—07.2001
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Георгі Кандрацьеў]]||07.2001—10.2001
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Эдуард Малафееў]]||10.2001—04.2002
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Андрэй Зыгмантовіч]]||04.2002—10.2002
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Веніямін Арзамасцаў]]||10.2002—11.2002
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Георгі Гюраў]]||12.2002—05.2003
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Анатоль Байдачны]]||05.2003—11.2003
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Пётар Шубін]]||12.2003—05.2004
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Юры Шуканаў]]||05.2004—05.2005
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Башмакоў]]||05.2005—07.2005
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Рабаконь]]||07.2005—05.2006
|}
|width=&quot;0&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;toccolours&quot;
!bgcolor=silver|Трэнэр
!bgcolor=silver|Пэрыяд
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксей Пятрушын]]||05.2006—11.2006
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Пётар Качура]]||11.2006—04.2007
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Хацкевіч]]||04.2007—11.2007
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Ігар Крывушэнка]]||11.2007—09.2008
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Славалюб Мусьлін]]||09.2008—07.2009
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Кірыл Альшэўскі]]||07.2009—08.2009
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Гурэнка]]||08.2009—05.2010
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Сяргей Саладоўнікаў]]||05.2010
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Уладзімер Гольмак]]||05.2010—11.2010
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Алег Васіленка]]||12.2010—05.2011
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Аўчыньнікаў]]||05.2011—11.2011
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Сяднёў]]||12.2011—07.2012
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Алег Пратасаў]]||07.2012—06.2013
|}
|width=&quot;0&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;toccolours&quot;
!bgcolor=silver|Трэнэр
!bgcolor=silver|Пэрыяд
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Робэрт Мааскант]]||06.2013—12.2013
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Уладзімер Журавель]]||12.2013—12.2014
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Душан Угрын (1967)|Душан Угрын]]||12.2014—04.2015
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Вук Рашавіч]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/69526.html Вук Рашович утвержден главным тренером минского «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||05.2015—07.2016
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Бароўскі]]&lt;ref&gt;[http://by.tribuna.com/football/1042089628.html Рашович отправлен в отставку, главным тренером минского «Динамо» назначен Боровский]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||07.2016—04.2017
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Гурэнка]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/99127.html Гуренко назначен и. о. главного тренера «Динамо» Минск]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/122011.html Минское «Динамо» официально подтвердило уход Сергея Гуренко]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||05.2017—01.2019
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Раман Піліпчук]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/122824.html Роман Пилипчук официально занял пост главного тренера минского «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||02.2019—05.2019
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сяргей Гурэнка]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/127471.html Сергей Гуренко вновь возглавил минское «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||06.2019—04.2020
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Леанід Кучук]]&lt;ref&gt;[https://football.by/news/139016.html Официально: Леонид Кучук — главный тренер минского «Динамо»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||04.2020—06.2021
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Арцём Чалядзінскі]]||06.2021—11.2022
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Вадзім Скрыпчанка]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-08-13 |url = https://dinamo-minsk.by/blr/pres-centr/naviny/20252/zhniven6/vadzim-skrypchanka-pakinu-minskae-dynama |загаловак = Вадзім Скрыпчанка пакінуў мінскае &quot;Дынама&quot; |выдавец = Афіцыйны сайт ФК «Дынама» Менск |дата доступу = 2025-12-06 |мова = be}}&lt;/ref&gt;||11.2022—08.2025
|-bgcolor=#eeeeee
|style=&quot;text-align:left;&quot;|в. а. [[Аляксандар Паўлаў (футбаліст)|Аляксандар Паўлаў]]||08.2025—12.2025
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Аляксандар Шагойка]]&lt;ref&gt;[https://football.by/news/212157 Александр Шагойко возглавил столичное &quot;Динамо&quot;]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;||01.2026—
|}
|}

== Статыстыка ==
=== Чэмпіянат і Кубак Беларусі ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=55|Сэзон
!width=50|Ліга
!width=30|Месца
!width=30|{{Падказка|Г|Гульні}}
!width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}}
!width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}}
!width=30|{{Падказка|П|Паразы}}
!width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}}
!width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}}
![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 16 || 8 || 6 || 37–19 || 56 || [[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 32 || 15 || 9 || 8 || 44–33 || 54 || [[Кубак Беларусі па футболе 2013—2014 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 32 || 18 || 7 || 7 || 44–21 || 61 || [[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 26 || 15 || 8 || 3 || 36–13 || 53 || [[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 15 || 10 || 5 || 46–28 || 55 || [[Кубак Беларусі па футболе 2016—2017 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017 году|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 30 || 22 || 2 || 6 || 46–15 || 68 || [[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 18 || 9 || 3 || 41–17 || 63 || [[Кубак Беларусі па футболе 2018—2019 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2019 году|2019]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019 году|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 15 || 5 || 10 || 43–39 || 50 || [[Кубак Беларусі па футболе 2019—2020 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2020 году|2020]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Найвышэйшая]] || '''6''' || 30 || 16 || 4 || 10 || 38–25 || 52 || [[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021 году|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 30 || 19 || 5 || 6 || 55–20 || 62 || [[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 16 || 11 || 3 || 50–25 || 59 || [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|Найвышэйшая]] || {{Залаты мэдаль}} || 28 || 22 || 3 || 3 || 72–21 || 69 || [[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Найвышэйшая]] || {{Залаты мэдаль}} || 30 || 20 || 8 || 2 || 50–13 || 68 || [[Кубак Беларусі па футболе 2024—2025 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 30 || 19 || 6 || 5 || 52–27 || 63 || [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|}

=== Удзел у эўракубках ===
{{Асноўны артыкул|Дынама Менск у эўракубках}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
!Кубак
!width=30|Г
!width=30|В
!width=30|Н
!width=30|П
!width=70|М
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]||18||5||7||6||22—23
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА/Ліга Эўропы]]||109||42||23||44||142—141
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]||15||2||2||11||11—26
|-
|[[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубак кубкаў]]||6||2||3||1||6—4
|-
|Усяго||148||51||35||62||181—194
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сэзон
! Спаборніцтва
! Раўнд
!
! Супраціўнік
! Дома
! У гасьцёх
! Вынік
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|2010/11]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Эстоніі}}
|[[Калеў Сыламяэ]]
|5:1
|5:0
|'''10:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Ізраілю}}
|[[Макабі Хайфа]]
|3:1
|0:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Бэльгіі}}
|[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]
|2:3
|1:2
|'''3:5'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2013—2014 гадоў|2013/14]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Летувы}}
|[[Круоя Пакрой|Круоя]]
|5:0
|3:0
|'''8:0'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Харватыі}}
|[[Лякаматыва Заграб|Лякаматыва]]
|1:2
|3:2
|'''4:4'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Турэччыны}}
|[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]
|0:1
|0:0
|'''0:1'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|2014/15]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Фінляндыі}}
|[[МюПа-47 Каўвола|МюПа-47]]
|3:0
|0:0
|'''3:0'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Румыніі}}
|[[ЧФР Клуж]]
|1:0
|2:0
|'''3:0'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Партугаліі}}
|[[Насьёнал Фуншал]]
|2:0
|3:2
|'''5:2'''
|-
|
|
|Група K
|{{Сьцяг Грэцыі}}
|[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]
|0:2
|1:6
|-
|
|
|Група K
|{{Сьцяг Італіі}}
|[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]
|0:3
|2:1
|-
|
|
|Група K
|{{Сьцяг Францыі}}
|[[Генгам (футбольны клюб)|Генгам]]
|0:0
|0:2
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2015—2016 гадоў|2015/16]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Чорнае Мора Варна|Чорнае Мора]]
|4:0
|1:1
|'''5:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Швайцарыі}}
|[[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]
|1:1 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}})
|1:0
|'''2:1'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Аўстрыі}}
|[[Рэд Бул Зальцбург]]
|2:0
|0:2 (3:2, [[пэнальці (футбол)|пэн]].)
|'''2:2'''
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Чэхіі}}
|[[Вікторыя Пльзень]]
|1:0
|0:2
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Аўстрыі}}
|[[Рапід Вена]]
|0:1
|1:2
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]
|1:2
|0:4
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2016—2017 гадоў|2016/17]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Латвіі}}
|[[Спартакс Юрмала|Спартакс]]
|2:1
|2:0
|'''4:1'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Ірляндыі}}
|[[Сэнт-Патрыкс Атлетык Дублін|Сэнт-Патрыкс Атлетык]]
|1:1
|1:0
|'''2:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Сэрбіі}}
|[[Ваяводзіна Новы Сад|Ваяводзіна]]
|0:2
|1:1
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў|2017/18]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Фарэрскіх астравоў}}
|[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]
|2:1
|2:0
|'''4:1'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Македоніі}}
|[[Работнічкі Скоп’е|Работнічкі]]
|3:0
|1:1
|'''4:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Кіпру}}
|[[АЕК Лярнака]]
|1:1
|0:2
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2018—2019 гадоў|2018/19]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Ірляндыі}}
|[[Дэры Сіці]]
|1:2
|2:0
|'''3:2'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Славаччыны}}
|[[ДАК 1904 Дунайска-Стрэда|ДАК 1904]]
|4:1
|3:1
|'''7:2'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Расеі}}
|[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніт]]
|4:0
|1:8 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}})
|'''5:8'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2019—2020 гадоў|2019/20]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Латвіі}}
|[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]]
|1:2
|1:1
|'''2:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2020—2021 гадоў|2020/21]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Польшчы}}
|[[Пяст Глівіцы|Пяст]]
|0:2
|—
|'''0:2'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2022—2023 гадоў|2022/23]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Чарнагорыі}}
|[[Дэчыч Тузі|Дэчыч]]
|1:1
|2:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Ізраілю}}
|[[Гапаэль Бээршэба]]
|0:1
|1:2
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2023—2024 гадоў|2023/24]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Босьніі і Герцагавіны}}
|[[Жалезьнічар Сараева|Жалезьнічар]]
|1:2
|2:2
|'''3:4'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Армэніі}}
|[[Пюнік Ерэван|Пюнік]]
|0:0
|1:0
|'''1:0'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Лудагорац Разград|Лудагорац]]
|1:0
|0:2
|'''1:2'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|3 к/р
|{{Сьцяг Гібральтару}}
|[[Лінкальн Рэд Імпс]]
|2:0
|1:2
|'''3:2'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Бэльгіі}}
|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]
|0:1
|0:1
|'''0:2'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2024—2025 гадоў|2024/25]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|Лігавы этап
|{{Сьцяг Шатляндыі}}
|[[Гартс Эдынбург|Гартс]]
|1:2
|—
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Фінляндыі}}
|[[ХІК Хэльсынкі|ХІК]]
|—
|0:1
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Польшчы}}
|[[Легія Варшава|Легія]]
|—
|0:4
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Даніі}}
|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]
|1:2
|—
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Паўночнай Ірляндыі}}
|[[Ларн (футбольны клюб)|Ларн]]
|2:0
|—
|—
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Грэцыі}}
|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]
|—
|0:4
|—
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025/26]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Лудагорац Разград|Лудагорац]]
|2:2 ({{Падказка|д. ч.|дадатковы час}})
|0:1
|'''2:3'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025/26]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Альбаніі}}
|[[Эгнатыя Рагажына|Эгнатыя]]
|0:2
|0:1
|'''0:3'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў|2026/27]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Паўночнай Македоніі}}
|[[Сылекс Кратава|Сылекс]]
|0:1
|:
|''':'''
|}

== Санкцыі ЭЗ ==
23 сакавіка 2012 году {{артыкул у іншым разьдзеле|Эўрапейская рада|Эўрапейская рада|be|Еўрапейскі савет}} дадала [[Юры Чыж|Юрыя Чыжа]] і ягоныя кампаніі, у тым ліку «Дынама-Менск», да [[Чорны сьпіс Эўразьвязу|Чорнага сьпісу Эўразьвязу]]&lt;ref name=&quot;3A32012D0642&quot;&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32012D0642 Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=ru|url=http://news.tut.by/politics/280743.html|title=ЕС обнародовал черный список из 12 человек и 29 компаний|date=2012-03-25|publisher=[[TUT.BY]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325211424/http://news.tut.by/politics/280743.html|archivedate=2012-03-25|accessdate=2012-03-25|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;. 6 лістапада 2015 году санкцыі супраць Чыжа й ягоных актываў былі зьнятыя&lt;ref&gt;{{cite web|date=2015-10-6|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=157529|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151006171032/http://nn.by/?c=ar&amp;i=157529|archivedate=2015-10-06|title=Санкцыі ЕС у дачыненні да Юрыя Чыжа і яго актываў знятыя|publisher=[[Наша Ніва]]|accessdate=2015-10-06|language=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;РС2&quot;&gt;''ИК''. [http://www.svaboda.org/content/krutoje-pikie-juryja-cyza/27606470.html Крутое пике Юрия Чижа: от самого успешного бизнесмена Беларуси к арестанту?] «[[Радыё Свабода]]», 12.03.2016&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.dinamo-minsk.by/ Афіцыйная старонка клюбу]
* [http://www.dinamo-minsk.org/ Неафіцыйная старонка]{{ref-ru}}

{{Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}}
{{Чэмпіёны Беларусі па футболе}}
{{Уладальнікі Кубка Беларусі па футболе}}
{{Шаблён:Сьпіс беларускіх службоўцаў, у стаўленьні да якіх былі ўведзеныя санкцыі ЭЗ}}
[[Катэгорыя:Дынама Менск| ]]
[[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя  асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ]]</text>
      <sha1>53r0j2arx4doax23s2qbgkrogxvlyx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Летува</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2781</id>
    <revision>
      <id>2678441</id>
      <parentid>2676468</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T20:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38889-16</username>
        <id>98815</id>
      </contributor>
      <origin>2678441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="188965" sha1="qsko07u1bt44z0k5s0iuc1clt7oshd8" xml:space="preserve">{{Ня блытаць|Літва|Літвой}}
{{Іншыя значэньні}}
{{Краіна2
 | СУП ППЗ                               = 161,454 млрд $&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=NGDPDPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 «World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Lithuania)»]. International Monetary Fund.&lt;/ref&gt;
 | Год падліку СУП ППЗ                   = 2025
 | Месца паводле СУП ППЗ                 = 
 | СУП ППЗ на чалавека                   = 55 995 $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП ППЗ на чалавека       = 2025
 | Месца паводле СУП ППЗ на чалавека     = 
 | СУП намінал                           = 87,981 млрд $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП намінал               = 2025
 | Месца паводле СУП намінал             = 
 | СУП намінал на чалавека               = 30 514 $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП намінал на чалавека   = 2025
 | Месца паводле СУП намінал на чалавека = 
 | Лацінка=Letuva
|Выява=EU-Lithuania.svg}}
'''Летува́''', '''Летуві́ская Рэспу́бліка''' ({{мова-lt|Lietuvos Respublika|скарочана}}) — [[дзяржава]] ў [[Паўночная Эўропа|Паўночнай Эўропе]], найбольшая з трох [[Краіны Балтыі|балтыйскіх краінаў]]. Мяжуе зь [[Беларусь]]сю на ўсходзе (724 км), з [[Польшча]]й на поўдні (110 км), з [[Расея|расейскай]] [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьцю]] на паўднёвым захадзе (303 км) і з [[Латвія]]й на поўначы (працягласьць мяжы 610 км). На захадзе амываецца [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]] (даўжыня ўзьбярэжжа складае 99 км). Колькасьць насельніцтва краіны на 2016 год — 2 862 786 чалавек&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170228081633/https://osp.stat.gov.lt/en/home Official Statistics Portal]&lt;/ref&gt;. Сталіца і найбольшае [[Горад|места]] — [[Вільня]], у 1919—1939 гадох сталіцай была [[Коўна]]. Больш за 85% грамадзянаў этнічныя [[летувісы]]. Дзяржаўная мова — [[Летувіская мова|летувіская]]. 

Сябра [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], [[Рада Эўропы|Рады Эўропы]] і [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]], з 21 сьнежня 2007 году — паўнапраўны сябра [[Шэнгенскае пагадненьне|Шэнгенскага пагадненьня]].

== Назва ==
Летува&lt;ref&gt;[http://slounik.org/pbs/l15_12 Litwa ж. Літва, Летува] // Польска-беларускі слоўнік / Słownik polsko-białoruski. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская Энцыклапедыя, 2004. {{ISBN|985-11-0307-1}}. — С. 865.&lt;/ref&gt; — [[Летувіская мова|летувіская]] форма назвы [[Літва старажытная|Літва]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 349.&lt;/ref&gt;, афіцыйна ўзятая [[Летувісы|летувісамі]] для сваёй [[Нацыянальная дзяржава|нацыянальнай дзяржавы]] па [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайне]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-32&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 32.&lt;/ref&gt;. Шэраг гісторыкаў і мовазнаўцаў ([[Ян Станкевіч]]&lt;ref&gt;[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы з гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мінск)}}, 2003. С. 633—634.&lt;/ref&gt;, [[Павал Урбан]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 5.&lt;/ref&gt;, [[Мікола Ермаловіч]]&lt;ref&gt;[http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/ermalovich/Мікола_Ермаловіч._Успаміны,_творы,_фотаматэрыялы.html Яго чакала Беларусь чатыры стагоддзі: Зборнік дакументаў і матэрыялаў да 85-годдзя з дня нараджэння Міколы Ермаловіча. Успаміны, творы, фотаматэрыялы]. — {{Менск (Мн.)}}, 2007. — 360 с.&lt;/ref&gt;, [[Аляксандар Краўцэвіч]]&lt;ref name=&quot;Kraucevic-1993&quot;&gt;[[Алесь Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Як здарылася, што Жамойць пачала называцца Літвою? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Тэрміны «Літва» і «Летува» ў сучаснай беларускай гістарыяграфіі // [[Гістарычны Альманах]]. Том 9, 2004.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гісторыя ВКЛ (2013)|к}} С. 10—12.&lt;/ref&gt;, [[Генадзь Сагановіч]]&lt;ref&gt;[[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]], [[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [http://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 237.&lt;/ref&gt;, [[Ніна Баршчэўская]]&lt;ref&gt;[[Ніна Баршчэўская|Баршчэўская Н.]] Уплыў суседніх народаў на зьмену дзяржаўнага назову Беларусі ў ацэнцы беларускіх вучоных у дыяспары [https://web.archive.org/web/20210624204204/http://kamunikat.org/7942.html 1—4], [https://web.archive.org/web/20210624205558/http://kamunikat.org/7943.html 5—8] // Droga ku wzajemności. 50 lat białorutenistyki na Uniwersytecie Warszawskim. Redakcja naukowa Mikołaj Timoszuk i Mikołaj Chaustowicz. (Acta Albaruthenica 6). — Warszawa, 2007. S. 50—66.&lt;/ref&gt;, [[Эдвард Зайкоўскі]]&lt;ref&gt;[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [https://web.archive.org/web/20111119082534/http://arche.by/by/page/science/7463 Літва гістарычная] // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г.&lt;/ref&gt;, [[Тымаці Снайдэр]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 50, 81.&lt;/ref&gt;, [[Эндру Ўілсан]]{{зноска|Wilson|2012|Wilson|21–22}}, [[Норман Дэвіс]]&lt;ref&gt;[[Норман Дэвіс|Davies N.]] Litva: The Rise and Fall of the Grand Duchy of Lithuania. — Penguin Group US, 2013. — 90 p. {{ISBN|9781101630822}}.&lt;/ref&gt;, [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-33&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 33.&lt;/ref&gt;, [[Зьміцер Санько]]&lt;ref name=&quot;Sanko&quot;&gt;[[Зьміцер Санько|Санько З.]] [https://www.svaboda.org/a/30464340.html?fbclid=IwAR0MY3o-M1iIg0RuSwvEu9OwMqJuVqVwTcjCPz7RGrb9VY-wBtCdjIuVgI0 І ўсё ж — Літва ці Летува?], [[Радыё Свабода]], 2 сакавіка 2020 г.&lt;/ref&gt;, [[Анатоль Астапенка]]&lt;ref&gt;Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук] : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 114, 140.&lt;/ref&gt; ды іншыяref&gt;Іваноў У. Забытая краёўка: ідэйны і творчы шлях Алены Цэпрынскай (каля 1880 — каля 1930) // Homo Historicus 2024. — Варшава, 2024. С. 74.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Квяткоўскі М. Я. Самавызначэнне беларускамоўнага насельніцтва Горадзеншчыны і ваколіц у мінулых стагоддзях і Сакольшчыны ў сучаснасці // Acta Albaruthenica. Вып. 25, 2025. С. 104, 106.&lt;/ref&gt;&lt;) зьвяртаюць увагу на аб’ектыўную патрэбу тэрміналягічнага адрозьненьня гістарычнай Літвы і сучаснай Летувы.

З 1990-х гадоў летувісы выступаюць супраць ужываньня саманазвы ўласнай дзяржавы ў іншых мовах (хоць у выпадку іншых уласных імёнаў, зьвязаных зь Вялікім Княствам Літоўскім, яны ў тэкстах на іншых мовах, наадварот, выкарыстоўваюць летувіскія формы&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;/&gt;), тым часам гэтая тэрміналёгія мае даўнюю традыцыю ў самой Летуве. Напрыклад, у 1928 годзе для шматлікай супольнасьці расейскіх [[стараверы|старавераў]], што жылі ў Летувіскай рэспубліцы, на заказ урадоўцаў зрабілі афіцыйны [[Расейская мова|расейскі]] пераклад [[Гімн Летувы|дзяржаўнага гімну]], які пачынаўся словамі: {{мова-ru|«Летува, отчизна наша…»|скарочана}}&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-33&quot;/&gt; (увогуле, назва «Летува» — {{мова-ru|«Маленькая Летува… Миленькая Летува»|скарочана}} — ужывалася ў перакладзе летувіскай песьні яшчэ ў трэцім томе выданьня «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Живописная Россия||ru|Живописная Россия}}», які выйшаў з друку ў 1882 годзе&lt;ref&gt;Живописная Россия. Т. 3. — СПб., М., 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=D4U1AQAAMAAJ&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0#v=snippet&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 41].&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Першы варыянт гэтай песьні з словамі {{мова-ru|«Миленькая Летува… Миленькая Летува»|скарочана}} надрукавалі яшчэ ў выданьні Віленскага губэрнскага статыстычнага камітэту Расейскай імпэрыі (1854 год), назву якога прадублявалі па-летувіску з подпісам {{мова-ru|«Перевод заглавия по-литовски»|скарочана}}&lt;ref&gt;Черты из истории и жизни литовского народа = Iszrynkimai isz giwenima ir apraszimo letuwiu / составлены, с разрешения начальства, Виленским губернским статистическим комитетом. — Вильно, 1854. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=o39DAAAAYAAJ&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0#v=snippet&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 129].&lt;/ref&gt;}}, а назву краіны «Літува», народу «літувы» або «літувя» з вытворным прыметнікам «літуўскі» яшчэ ў 1850 годзе ўжываў летувіскі аўтар Даніла ў часопісе Міністэрства народнай асьветы&lt;ref&gt;Данилло Н. Значение некоторых имен литовских князей и названий местностей Литвы // Журнал Министерства народного просвещения. Т. 66. — СПб., 1850. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=ohYFAAAAYAAJ&amp;q=%40%D0%9B%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F#v=snippet&amp;q=%40%D0%9B%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F&amp;f=false С. 147—150, 153, 155].&lt;/ref&gt;).

У 1930-я гады, калі [[Ліга Нацыяў]] фактычна прызнала адыход [[Віленшчына|Віленшчыны]] зь [[Вільня]]й да заходнебеларускага абшару, у летувіскім друку загучалі прапановы зьмяніць назву дзяржавы на [[Жамойць]] — разам зь зьменай [[Герб Летувы|дзяржаўнага гербу]] (варыянту [[Пагоня|Пагоні]]) на жамойцкага [[Мядзьведзь (герб)|Мядзьведзя]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-373&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 373.&lt;/ref&gt;.

Назва Летува пасьлядоўна ўжываецца па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] ў [[Беларускі клясычны правапіс|клясычнай моўнай норме]] [[Беларуская дыяспара|Беларускай дыяспары]]&lt;ref name=&quot;Harbacki&quot;&gt;[[Уладзіслаў Гарбацкі|Гарбацкі Ў.]] [https://web.archive.org/web/20210607194351/https://gazeta.arche.by/article/349.html?fbclid=IwAR3445HhnFkRqQDlskrDODnITESaPQzy7EGGDNG2E9-L3fkmefK4sPg83PU У тарашкевіцы не абыйсьціся бяз слова «Летува»], [[ARCHE Пачатак|ARCHE]]: электронная газэта, 9 сакавіка 2020 г.&lt;/ref&gt; — у адрозьненьне ад [[наркамаўка|наркамаўкі]], дзе савецкія ўлады дазволілі толькі варыянт «Літва». Напрыклад, у тэкстах [[Аляксандар Надсан|Аляксандра Надсана]] сустракаецца пераважна Летува, летувіскі, летувіс (а ў размове таксама жмудзін, Жмудзь). У 1960—1970-я гады ў часопісе «[[Божым шляхам (1947)|Божым шляхам]]» у многіх тэкстах ужываліся словы Летува, летувіскі (у [[Часлаў Сіповіч|Часлава Сіповіча]], [[Леў Гарошка|Льва Гарошкі]]). Тое ж назіралася ў мове беларускага друку Паўночнай Амэрыкі: у тэкстах [[Сяргей Хмара|Сяргея Хмары]] ўжываецца Летува ў апісаньні праекту летувіскай дзяржаўнасьці з сталіцай сьпярша ў Коўне, потым у Вільні. Газэта беларусаў [[ЗША]] «[[Беларус (газэта)|Беларус]]» ўжывае выняткова Летува. Словы Летува, летувіс і летувіскі фіксуюцца ў неапублікаваным «Беларуска-францускім слоўніку» Льва Гарошкі&lt;ref name=&quot;Sanko&quot;/&gt;.

Як адзначаецца ў энцыкляпэдычным даведніку «Народная культура Беларусі» (пад рэдакцыяй доктара гістарычны навук [[Віктар Цітоў|Віктара Цітова]]), які выйшаў у 2002 годзе ў выдавецтве [[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]: «''Сучасныя Л. называюць сваю краіну Летувой, а сябе — летувісамі, і гэтыя назвы зьяўляюцца больш дакладнымі і гістарычна апраўданымі, чым „Літва“ і „[[Ліцьвіны|літоўцы]]“, якія на працягу некалькіх вякоў ужываліся ў адносінах да Беларусі''»&lt;ref&gt;Народная культура Беларусі: энцыклапедычны даведнік / пад рэдакцыяй В. Цітова. — {{Менск (Мінск)}}: БелЭн, 2002. С. 222.&lt;/ref&gt;.

Праўнік [[Кірыл Касьцян]] зьвяртае ўвагу на тое, што ўжыванне тэрміну Летува ў беларускай гістарычнай навуцы мае ня толькі лягічнае абгрунтаваньне, але і адпавядае эўрапейскаму досьведу датычна асэнсаваньня спадчыны шматэтнічных данацыянальных дзяржаўных фармаваньняў. Найяскравейшым прыкладам ёсьць шматнацыянальная дзяржаўная фармацыя ў цэнтры Эўропы — [[Каралеўства Вугоршчына|Вугорскае каралеўства]] (''Regnum Hungariae'') як асобна, так і як частка [[Аўстра-Вугоршчына|Аўстра-Вугоршчыны]] (''Österreichisch-Ungarische Monarchie''). Хоць самі [[вугорцы]] называюць сябе мадзярамі (адзіночны лік ''magyar'', множны лік ''magyarok''), а [[Вугоршчына|сваю краіну]] — ''Magyarország'' незалежна ад гістарычнага кантэксту, назва гістарычнай Вугоршчыны ў мовах розных [[славяне|славянскіх]] народаў, якія калісьці мелі дачыненьне да гэтай фармацыі, адрозьніваецца ад назвы нацыянальнай дзяржавы вугорскага народу, якая існуе на частцы тэрыторыі былой шматнацыянальнай краіны (напрыклад, [[Чэская мова|чэскае]] ''Uhersko'' датычна гістарычнай Вугоршчыны, але ''Maďarsko'' датычна сучаснай)&lt;ref&gt;Касцян К. [https://litviny.blogspot.com/2013/06/blog-post.html Беларусь і Летува: у пошуках гістарычнага кампрамісу ў спадчыне ВКЛ] // Крывія. № 34—35, 2014. С. 25—26.&lt;/ref&gt;.

== Вялікае Княства Літоўскае і сучасная Летува ==

=== У дзяржаўнай палітыцы ===
У Прэамбуле Канстытуцыі Летувы падкрэсьліваецца, што менавіта [[летувісы|летувіскі народ]] ''«шмат вякоў таму стварыў Летувіскую дзяржаву»'' і што ''«яго (народу) праўны фундамэнт грунтуецца на (сярэднявечных) Літоўскіх Статутах»'', а ў артыкуле 17 сьцьвярджаецца, што ''«сталіцай Летувіскай дзяржавы ёсьць места [[Вільня]] — шматвекавая гістарычная сталіца Летувы»''&lt;ref&gt;[http://www3.lrs.lt/home/Konstitucija/Constitution.htm Ангельскі пераклад Канстытуцыі Летувіскай Рэспублікі, даступны на афіцыйным сайце Сойму ЛР]&lt;/ref&gt;. Усе гэтыя палажэньні грунтуюцца на ''«гістарычных правах»'', а ў цэнтры ўсёй канцэпцыі знаходзіцца паняцьце народ ({{мова-lt|tauta|скарочана}}). Такім чынам, на падставе ''«гістарычных правоў летувіскага народу»'' сучасная Летувіская дзяржава прэзэнтуе сябе ў якасьці адзінай праваспадкаемцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а сучасных летувісаў народам, цалкам тоесным [[ліцьвіны|ліцьвінам]] Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref&gt;Kaścian K. Die Litauische Verfassung und die Auslegung des Begriffs «Volk» in historischer Perspektive // Osteuropa-Recht. Nr. 5, 2008, S. 290—297 (291—292).&lt;/ref&gt;. Больш таго, аналіз гэтых палажэньняў Канстытуцыі дазваляе сказаць, што афіцыйнымі ўладамі Летувы Вялікае Княства Літоўскае разглядаецца як летувіская нацыянальная дзяржава&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;&gt;Касьцян К., Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.&lt;/ref&gt;.

Зьвяртаючыся, аднак, да значэньня слова народ (tauta) у летувіскай мове і вылучыўшы такім парадкам тры ключавыя словы дзеля аналізу адпаведнасьці паміж літоўскай нацыяй Вялікага Княства Літоўскага і летувіскай нацыяй Летувіскай Рэспублікі — тэрыторыя, мова і культура — можна прыйсьці да высновы, што тлумачэньне гістарычнай ролі летувіскага народу, якое прапануе Канстытуцыя Летувіскай Рэспублікі, ёсьць больш чым спрэчным, а летувіская нацыя не эквівалентная літоўскай нацыі ў аніводным з гэтых трох кампанэнтаў. З гэтай прычыны нельга казаць пра дзяржавастваральную ролю і дамінантнае становішча балтыйскай летувіскай меншасьці ў Вялікім Княстве Літоўскім&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

У той жа час этнічная група, зь якой сфармавалася сучасная летувіская нацыя, была адной з складовых частак шматэтнічнага ВКЛ, таму летувісы маюць неад’емнае права на пэўную частку спадчыны гэтай дзяржавы.

=== У летувіскай гістарыяграфіі ===
Па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] ў сусьветнай гістарыяграфіі замацавалася «летувісацэнтрычная» канцэпцыя разгляду гісторыі Вялікага Княства Літоўскага. Такая сытуацыя склалася на падставе шматлікіх публікацыяў летувіскіх гісторыкаў у замежных акадэмічных крыніцах яшчэ за савецкім часам. З прычыны браку крытычнага гледзішча (беларускую гістарыяграфію [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі#Наступствы|савецкія ўлады цалкам вынішчылі яшчэ ў 1930-я гады]], а яе аднаўленьне адбылося толькі да пачатку 1990-х гадоў) сусьветная навуковая супольнасьць паступова пачала ўспрымаць нічым не падмацаваныя гіпотэзы гэтых аўтараў як «бясспрэчныя факты»&lt;ref name=&quot;ak&quot;&gt;[[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] [http://www.svaboda.org/content/transcript/774575.html Кніга Гудавічуса — праява летувіскай гістарычнай экспансіі ў Беларусь], [[Радыё Свабода]], 8 кастрычніка 2006 г.&lt;/ref&gt;, тым часам некаторыя летувіскія гісторыкі ня грэбавалі нават наўмыснымі падтасоўкамі і фальсыфікацыямі&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Арлоў У.]], [[Захар Шыбека|Шыбека З.]] [http://kamunikat.org/download.php?item=6121.html&amp;pubref=6109 Спрэчкі за літоўска-беларускую Айчыну]{{Недаступная спасылка|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 11, 2004.&lt;/ref&gt;. Увогуле, у межах інтэрнацыянальнага [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] толькі ў Летуве з дазволу Масквы побач з камуністычнай існавала нацыяналістычная ідэалёгія, заснаваная на гістарычных мітах (у савецкай гістарыяграфіі спадчына Вялікага Княства Літоўскага абвяшчалася выняткова летувіскай, а Вільня — спрадвечна летувіскім местам&lt;ref name=&quot;Arlou-2005&quot;&gt;[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]], [[Уладзімер Каткоўскі|Каткоўскі Ў.]] [http://www.svaboda.org/content/article/792180.html Вільня, Вялікае Княства і Беларусь — поўны тэкст онлайнавай канфэрэнцыі з Уладзімерам Арловым], [[Радыё Свабода]], 8 лютага 2005 г.&lt;/ref&gt;), — рэч парадаксальная і абсалютна немагчымая ў іншых рэспубліках&lt;ref name=&quot;katl&quot;&gt;[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20110721203044/http://arche.bymedia.net/2003-2/katl203.html Чаму беларусы не апанавалі літоўскай спадчыны] // [[ARCHE Пачатак]]. № 2 (25), 2003.&lt;/ref&gt;. За савецкім часам у Летуве выйшлі сотні навуковых і навукова-папулярных выданьняў, дзе такі падыход усяляк прапагандаваўся і абгрунтоўваўся. Да прыкладу, у кнігу «Lietuvos piles» ({{мова-be|Летувіскія замкі|скарочана}}) улучылі [[Наваградзкі замак|Наваградзкі]], [[Мірскі замак|Мірскі]], [[Лідзкі замак|Лідзкі]], [[Полацкія замкі|Полацкі]] і дзясяткі іншых беларускіх замкаў. Таксама рабіліся спробы залічыць у лік выдатных дзеячоў летувіскай культуры [[Францішак Скарына|Францішка Скарыну]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2005&quot;/&gt;.

З аднаўленьнем дзяржаўнай незалежнасьці на старонках летувіскіх школьных падручнікаў працягваюць прапагандавацца сьцьверджаньні, што Вялікае Княства Літоўскае было летувіскай дзяржавай, кіроўная дынастыя [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]] — летувісамі, што ядро земляў ВКЛ знаходзілася на летувіскіх землях, а сталіца ВКЛ Вільня стаіць у цэнтры тых земляў. Паводле аўтараў летувіскіх падручнікаў «заваяваныя славянскія землі» былі толькі анэксамі (дадаткам), якімі кіравалі прадстаўнікі летувіскай княжай дынастыі. Сваім парадкам [[беларусы]] разглядаюцца ў гэтых выданьнях як бясспрэчная [[нацыянальная меншасьць]], чые здабыткі (у хоць-якой галіне чалавечай дзейнасьці) мала паўплывалі на разьвіцьцё летувіскай нацыі і дзяржавы. Беларускія населеныя пункты згадваюцца аўтарамі звычайна ў выпадку асьвятленьня падзеяў той або іншай вайны&lt;ref&gt;Антонаў А. [https://web.archive.org/web/20100413114803/http://www.lingvo.minsk.by/~bha/08/padr.htm Беларусь і беларусы ў літоўскіх школьных падручніках па гісторыі (1993—2000)] // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Том 8, сшытак 1—2 (14—15), 2001.&lt;/ref&gt;.

На думку шэрагу беларускіх гісторыкаў, у сучаснай Летуве ''«гістарычная навука — частка дзяржаўнай ідэалёгіі»'', таму пры падтрымцы Летувіскай дзяржавы тамтэйшыя гісторыкі маюць шырокія магчымасьці ў прасоўваньні сваіх канцэпцыяў навонкі&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ak&quot;/&gt;. Як зазначае летувіскі гісторык [[Русьціс Камунтавічус]], на 2023 год «''летувісы лічаць, што ў беларусаў не было дзяржаўнасьці''». Паводле актуальных летувіскіх школьных падручнікаў, «''беларусы — шэрая маса, якую летувісы заваявалі ў сярэднія вякі''». Апроч таго, Камунтавічус адзначае, што да сёньняшняга часу няма ніводнай кнігі беларускага гісторыка, якая б была перакладзеная на летувіскую мову. Паводле Камунтавічуса, «''у адрознасьць ад летувісаў, чыя ідэнтычнасьць будуецца ў апазыцыі да іншых (для іх амаль усе суседнія народы — ворагі), беларусы імкнуцца з усімі жыць у згодзе''»&lt;ref&gt;Антось Жупран, [https://nashaniva.com/323307 «Як зразумець беларуса, калі ён такі складаны». Гутарка з аўтарам першай гісторыі Беларусі на літоўскай мове], [[Наша Ніва]], 6 жніўня 2023 г.&lt;/ref&gt;. Таксама ён падкрэсьлівае: «''гэта прыніжэньне беларусаў — скарачаць іх гісторыю і сьцьвярджаць, што вось яны толькі нядаўна зьявіліся, а мы тут жылі спрадвеку''» і што такое скарачэньне гісторыі Беларусі ёсьць [[Русіфікацыя Беларусі|актуальным для расейцаў]], каб сьцьвярджаць, што да таго, як зьявіліся Беларусь і беларусы, усе былі адзінымі — русінамі, рускімі, былі часткай Расеі&lt;ref&gt;[[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]], [https://www.svaboda.org/a/32392665.html Літоўскі гісторык Русьціс Камунтавічус: Нельга напісаць сумесную гісторыю, якая задаволіць і літоўцаў, і беларусаў], [[Радыё Свабода]], 3 траўня 2023 г.&lt;/ref&gt;.

З пачатку спробаў [[Беларуская Народная Рэспубліка|аднаўленьня беларускай дзяржаўнасьці]] ў XX стагодзьдзі, у беларускай гістарыяграфіі робяцца спробы аспрэчаньня летувіскіх замахаў на спадчыну [[Вялікае Княства Літоўскае|старадаўняй літоўскай дзяржавы]]. Адным зь першых дасьледнікаў, які аспрэчыў згаданыя замахі, быў [[Язэп Лёсік]], які адназначна вызначаў спадкаемнасьць [[Беларусь]]сю [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і крытыкаваў замахі на згаданую спадкаемнасьць з боку Летувы, што знайшло адлюстраваньне ў артыкуле „Літва — Беларусь: гістарычныя выведы“, выдадзеным у 1921 годзе ў пачатку [[Беларусізацыя|беларусізацыі]] ў [[БССР]]&lt;ref&gt;Лёсік Я. Літва — Беларусь: гістарычныя выведы // Школа и культра Советской Белоруссии. № 2, 1921. С. 12—22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Літва — Беларусь: гістарычныя выведы / Язэп Лёсік; [прадмова З. Санько; пасляслоўе А. Жлуткі]. — {{Менск (Мн.)}}: Тэхналогія, 2016. — 33, [2] с. — {{ISBN|978-985-458-266-5}}.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
{{Асноўны артыкул|Гісторыя Летувы}}

=== Старажытнасьць ===
Зьяўленьне на тэрыторыі Летувы першых людзей адбылося ў пачатку сучаснага пэрыяду галацэну кайназойскай эры (10—8 тыс. год да н. э.). Амаль да XVIII тысячагодзьдзя да н. э. тут панавала культура эпіпалеаліту. У VII—VI тысячагодзьдзях да н. э. на большай частцы сучаснай Летувы сфармавалася культура [[мэзаліт]]у. [[Нэаліт]] пачаўся тут пазьней за час свайго сканчэньня на тэрыторыі цывілізацыяў паўднёвай [[Мэсапатамія|Мэсапатаміі]] (IV ст. да н. э.). Бронзавыя вырабы зьявіліся на тэрыторыі Летувы ў другой чвэрці II тысячагодзьдзя да н. э., аднак іх мясцовая вытворчасьць пачалася толькі каля 1500 году да н. э. [[Жалезны век]] на Летуве працягваўся да сярэдзіны I тысячагодзьдзя н. э.

У IX і X стагодзьдзях продкі летувісаў займаліся пераважна паляваньнем, рыбалоўствам, зрэдку земляробствам; ёсьць згадкі пра [[бортніцтва]] і жывёлагадоўлю, асабліва на гадоўлю коняў, якіх ужывалі ў ежу. Гандлёвыя зносіны ў летувісаў былі з [[замак|гарадамі]] славяна-балтыйскага памор’я і зь зямлёй [[крывічы|крывічоў]]: яны зьмянялі шкуры, мяхі, [[воск]] на мэталічныя вырабы і зброю. Сярод летувісаў рана сустракаюцца зародкі [[Стан (сацыяльная група)|станаў]]: існавалі роды, якія валодалі шматлікай нявольнай чэлядзьдзю; з гэтых родаў абіраліся мясцовыя князі (''кунігасы''). Рабынямі (нявольная [[чэлядзь]]) былі галоўным чынам [[ваеннапалонны]]я. Жрэцкі стан не складаў асобай [[каста|касты]], ён меў велічэзнае значэньне ў народзе і быў даволі шматлікім. [[Жрэц|Жрацы]] ў летувісаў зваліся ''вайдэлотамі'', былі і жрыцы ''вайдэлоткі''. Багам сваім летувісы ахвяравалі жывёлаў, а ва ўрачыстых выпадках — і людзей. Пры пахаваньні знаць спальвалі разам з улюбёнымі прадметамі і рабынямі. Замагільнае жыцьцё летувісы ўяўлялі працягам сапраўднага&lt;ref name=&quot;esbe&quot;&gt;[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/61777/Литовско Литовско-русское государство] // {{Літаратура/ЭСБЕ}}&lt;/ref&gt;.

Да XIII стагодзьдзя ў продкаў летувісаў не было аб’яднаўчай палітычнай улады, як не было і аб’яднаўчых цэнтраў-гарадоў. У другой палове XIII ст. у крыніцах згадваюцца асобныя правадыры, але ўлада іх пашыралася толькі на малаважную тэрыторыю, на сельскія акругі&lt;ref name=&quot;esbe&quot;/&gt;.

Яшчэ ў XII ст. з заснаваньнем факторыі любецкіх купцоў ва ўтоцы [[Дзьвіна|Дзьвіны]] пачалася нямецкая ваенная экспансія на тэрыторыю сучасных Латвіі й Летувы. 22 верасьня 1236 году адбылася гістарычная перамога жамойцкіх войскаў над мечаносцамі пад [[Шаўлі|Шаўлямі]], у выніку чаго нямецкі ціск з поўначы быў спынены больш чым на дзесяцігодзьдзе.

Францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]] на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра [[Германскія мовы|германскае]] паходжаньне [[Ліцьвіны|літоўскіх]] уласных імёнаў і наяўнасьць [[Фіна-вугорскія мовы|фінскага]] субстрату ў летувісаў&lt;ref&gt;Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 96.&lt;/ref&gt;.

=== Працэс уваходжаньня этнічных летувіскіх зямель у склад Вялікага Княства Літоўскага ===
[[Файл:VKL-1462-ru.png|міні|Рост Вялікага Княства Літоўскага]]

Аб’яднаньне большасьці зямель продкаў сучасных летувісаў у складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] расьцягнулася на пэрыяд з другой чвэрці XIII і да першай чвэрці XV стагодзьдзя. Значную ролю ў гэтым працэсе сыграла неабходнасьць супрацьстаяць крыжацкай агрэсіі.

Утварэньне Вялікага Княства Літоўскага мае повязі зь імем [[Міндоўг]]а, які 6 ліпеня 1253 году каранаваўся ў [[Наваградак|Наваградку]]. Хаўрус Літвы зь Лівонскім ордэнам на падставе прыняцьця каталіцтва дазволіў ордэну патрабаваць у Міндоўга «мірнай» перадачы яшчэ не ахрышчаных зямель. Так, у 1255 годзе Міндоўг напісаў грамату дарэньня Лівонскаму ордэну Селы, а ў 1259 — Скалвы, Нардувы, Паўночнай Судувы і [[Жамойць|Жамойці]] (гэта было пацьвярджэньне, Жамойць перайшла да Лівоніі яшчэ пры каранацыі Міндоўга) — большай часткі тэрыторыі сучаснай Летувы.

[[Файл:Litva. Літва (J. Müller, 1692).jpg|значак|[[Літва старажытная|Літва]]. Мапа з атлясу 1692 году (перадрукоўвалася ў 1702 годзе)]]

Аднак жамойты паднялі паўстаньне, 13 ліпеня 1260 году адбылася [[бітва на Дурбэ]], у якой загінула 130 рыцараў і магістар Лівонскага ордэна Бургхард Горнгузэн. У адказ папа [[Аляксандар IV (папа рымскі)|Аляксандар IV]] арганізаваў падмогу Тэўтонскаму ордэну. На мяжы 1260—1261 гадоў лівонцы занялі два замкі ў Куроніі, але 3 лютага 1261 году жамойты разьбілі іх пры Лелвардэ. У канцы лета гэтага ж году дэлегацыя жамойтаў прыбыла да Міндоўга з просьбай прыняць Жамойць пад уладу Літвы і пачаць вайну супраць Тэўтонскага ордэна. Пад націскам [[Транята|Траняты]] Міндоўг задаволіў гэтую просьбу.

На працягу стагодзьдзя большая частка Жамойці знаходзілася ў складзе Вялікага Княства, аднак па сьмерці вялікага князя літоўскага [[Кейстут]]а, у 1382 годзе, ягоны наступнік [[Ягайла]] аддаў гэтыя землі лівонцам. Жамойты неўзабаве паўсталі й зрынулі гэтую залежнасьць. У 1398 годзе вялікі князь [[Вітаўт]] зноў перадаў гэтыя тэрыторыі лівонцам, другасна жамойцкія землі перайшлі пад уладу немцаў па паўстаньні 1400—1401 гадоў. Вядома, што Вітаўт чатырохразова (у 1384, 1390, 1398 і 1404 гадох) аддаваў Жамойць Тэўтонскаму ордэну. Гэтая тэрыторыя хоць і была важнай, аднак выкарыстоўвалася вялікімі князямі літоўскімі ў якасьці разьменнай манэты ў іхняй тагачаснай замежнай палітыцы. Неаднаразовае выкарыстаньне Жамойці ў шматлікіх палітычных камбінацыях сьведчыць пра тое, што Вітаўт ня ставіўся да яе як да роднай зямлі&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 158.&lt;/ref&gt;.

Канчатковае далучэньне большай часткі Жамойці да Вялікага Княства адбылося толькі па [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] (1410 год), да якой большая частка цяперашняй Летувы знаходзілася пад акупацыяй крыжакоў і нават юрыдычна ўваходзіла ў склад крыжацкай дзяржавы&lt;ref&gt;[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] [http://www.svaboda.org/content/article/1776930.html Улады не заўважаюць перамогі пад Грунвальдам], [[Радыё Свабода]], 14 ліпеня 2009 г.&lt;/ref&gt;.

=== Жамойцкія староства й біскупства ===
{{Асноўны артыкул|Жамойць}}
[[Файл:POL województwo żmudzkie IRP COA.svg|міні|зьлева|140пкс|Гістарычны герб Жамойці]]
[[Файл:Kurlandyja-Žamojć. Курляндыя-Жамойць (N. Sanson, 1659).jpg|міні|Жамойць на мапе 1659 году]]

Пад Жамойцю гістарычнай звычайна разумеюць дзьве адзінкі — адміністрацыйную ([[Жамойцкае староства]]), якая была асобнай палітычнай адзінкай Вялікага Княства Літоўскага, і касьцельную ([[Жамойцкае біскупства]]).

[[Файл:Vialikaje Kniastva Litoŭskaje. Вялікае Княства Літоўскае (T. Lotter, 1770).jpg|міні|Вялікае Княства Літоўскае (без Жамойці), 1770 г.]]

У 1413 годзе Жамойць на падставе прывілею вялікага князя [[Вітаўт]]а атрымала статус аўтаноміі, пацьверджаны ў 1441 годзе вялікім князем [[Казімер Ягелончык|Казімерам]]. Такім чынам, Жамойць стала самакіравальнай тэрыторыяй, пазьней вядомай як Жамойцкае староства, а ейны статус сёньня б значыў сувэрэнітэт у межах Вялікага Княства Літоўскага. На просьбу жамойтаў, якія хацелі падкрэсьліць сваю адрознасьць ад [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]], зьявіўся асобны дадатак да найменьня дзяржавы, якая пачала называцца Вялікім Княствам Літоўскім, Рускім і Жамойцкім. У 1492 годзе вялікі князь [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] даў Жамойці «земскі прывілей» (на [[Старабеларуская мова|беларускай мове]]), у першым пункце якога ён забараняў казаць падданым, што жыхароў Жамойці далучылі да Вялікага Княства Літоўскага сілай, а не паводле добрай волі: «''Найпярвей, хочам, іж ім [жыхарам Жамойці] жадны ня маець мовіці, альбо на вочы ісьціць, іж бы празь меч, альбо цераз оныі валкі былі звалчоныя, але з добраю волею прысталі''»&lt;ref&gt;Жалованная грамота литовского великого князя Александра Казимировича жителям Жмудской земли. 15 августа 1492 г. // Акты относящиеся к истории Западной России, собранные и изданные Археографическою комиссиею: в 5 т. — Т. 1. 1340—1506. — Санкт-Петербург : Тип. II Отделения Собственной Е.И.В. Канцелярии, 1846. — С. 120—122.&lt;/ref&gt;. Адно з пазьнейшых сьведчаньняў захаваньня адасобленасьці — асобнае пералічэньне жамойцкіх харугваў у рэестры дзяржаўнага войска ў XVI стагодзьдзі. Апроч таго, жамойты неаднаразова зьвяртавліся ў [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|Сойм]] з просьбамі не прызначаць ім на адміністрацыйныя пасады «чужынцаў»-ліцьвінаў. Такія ж звароты накіроўваліся да [[Вялікі князь літоўскі|вялікіх князёў]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-158&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 158.&lt;/ref&gt;. Жамойцкае староства заставалася асобнай адміністрацыйнай адзінкай з дакладна акрэсьленымі межамі ўсё далейшае існаваньне Вялікага Княства Літоўскага да 1795 году.

Аднак Жамойць гістарычная ў рэлігійным, а г. зн. і ў культурным, кантэксьце выходзіла па-за межы Жамойцкага староства, у прыватнасьці ўсходняя мяжа Жамойцкай дыяцэзіі ня цалкам адпавядала палітычнай мяжы Літвы і Жамойці, ахопліваючы, сярод іншага, частку суседняга з Жамойцкім староствам [[Упіцкі павет|Упіцкага павету]] [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]]&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

Да нашага часу Жамойць стала адным з этнаграфічных рэгіёнаў Летувы, які ня ёсьць ані палітычнай, ані адміністрацыйнай адзінкай. Аднак, нягледзячы на таки статус, улады Летувы зацьвердзілі межы Жамойци на афіцыйным узроўні&lt;ref&gt;[http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_e?p_id=220186&amp;p_query=D%CBL%20ETNOGRAFINI%D8%20REGION%D8%20RIB%D8%20NUSTATYMO&amp;p_tr2=2. Рэкамэндацыі Рады аховы этнічнае культуры Летувы № 1 аб усталяваньні межаў этнаграфічных рэгіёнаў ад 17 верасьня 2003 году.]&lt;/ref&gt;. Прытым летувіскі этнаграфічны рэгіён займае нашмат меншую тэрыторыю за Жамойць гістарычную&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

[[Файл:Magnus Ducat Lithuaniae and Rus Alba(Belarus).jpg|міні|500пкс|center|&lt;center&gt;Карта Вялікага Княства Літоўскага і Белай Русі (1687). Тэрыторыя сучаснай Беларусі пазначаецца як «[[Літва старажытная|Літва]]» (Lithuaniæ), а тэрыторыя сучаснай Летувіскай Рэспублікі як «Жамойць» (Samogitia)&lt;/center&gt;]]{{clear|left}}

=== Летувіская мова ў Вялікім Княстве Літоўскім ===
{{Падвойная выява|справа|Dictionarium trium lingvarum in usum studiosae iuventutis (Dictionary of the Polish-Latin-Lithuanian languages) by Konstantinas Sirvydas, Vilnius, 1713.jpg|102|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu (in Lithuanian language), Vilnius, 1766.jpg|112|Вокладкі першых летувіскіх слоўніка {{мова-la|Dictionarium trium linguarum|скарочана}} (налева) і лемантара {{мова-lt|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu|скарочана}} або {{мова-pl|Nauka czytania pisma polskiego dla małych dziatek|скарочана}} (направа)}}

Як падкрэсьлівае амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]]: «''летувіская мова цягам стагодзьдзяў не была мовай палітыкі''»&lt;ref name=&quot;Snyder&quot;&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}}&lt;/ref&gt;. Насамрэч, палітычная, эканамічная, сацыяльная і культурная сытуацыя ў ВКЛ не была прыхільнай да летувіскай мовы, якая паводле летувіскага гісторыка [[Зігмас Зінкявічус|З. Зінкявічуса]] была загнаная «''ў ніжэйшую клясу ва ўласнай айчыне''»&lt;ref&gt;Zinkevičius Z. History of the Lithuanian Language. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1998. P. 244.&lt;/ref&gt;. Напрыклад, ''«вялікія князі літоўскія ніколі не друкавалі кнігаў на летувіскай мове»''&lt;ref name=&quot;Snyder&quot;/&gt;. Больш за тое, паводле З. Зінкявічуса, ''«для летувіскай мовы сытуацыя была катастрафічнай, ёй не давалі разьвівацца, выштурхоўвалі з агульнага ўжытку ды й друкаваць пісьмовыя тэксты па-летувіску было цяжка»''. Пэўна таму летувіскія навукоўцы стала падкрэсьліваюць ''«адзінства арэалу летувіскай мовы праз палітычную мяжу паміж ВКЛ і Прусіяй»''. Сапраўды, «''летувіскія граматыкі і слоўнікі доўгі час (да канца XVIII ст.) друкаваліся толькі ў Прусіі''» (выняткам быў слоўнік Канстанціна Шырвіда, які выйшаў каля 1620 году, некалькі разоў перавыдаваўся і быў адзіным слоўнікам летувіскай мовы, выдадзеным на тэрыторыі ВКЛ да канца XVIII стагодзьдзя&lt;ref&gt;Schmalstieg, W. R. [https://web.archive.org/web/20090530141220/http://www.lituanus.org/1982_1/82_1_03.htm Early Lithuanian Grammars] // Lituanus. Vol. 28, Nr. 1, 1982.&lt;/ref&gt;). У сваю чаргу, ''«перасьледаваная стагодзьдзямі летувіская мова ўпершыню за сваю гісторыю атрымала статус дзяржаўнай»'' толькі ў першай Летувіскай Рэспубліцы (то бок у 1918 годзе)&lt;ref&gt;Zinkevičius Z. History of the Lithuanian Language. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1998. P. 297.&lt;/ref&gt;.

Такім чынам, выкарыстаньне летувіскай мовы ў Вялікім Княстве Літоўскім абмяжоўвалася максымум рэгіянальным узроўнем, у тым ліку асобнымі натарыяльна засьведчанымі перакладамі дзяржаўных актаў (як прыклад, летувіскі пераклад тэксту [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]] 1791 году)&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

=== У складзе Расейскай імпэрыі і Прусіі ===
{{Асноўны артыкул|Летувізацыя}}
[[Файл:Map of Lietuva (1867-1914) lang-be.svg|значак|Губэрні [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] на тэрыторыі сучаснай Летувіскай Рэспублікі]]

У 1795 годзе ў выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу]] [[Рэч Паспалітая]] была ліквідаваная, а рэшту яе тэрыторыі ўлучылі ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], [[Аўстра-Вугоршчына|Аўстра-Вугоршчыны]] і [[Прусія|Прусіі]]. Большая частка тэрыторыі сучаснай Летувы апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе ўвайшла ў [[Ковенская губэрня|Ковенскую]] і часткова ў [[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Сувальская губэрня|Сувальскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] губэрні. У першай палове XIX ст. ураджэнцы Жамойці (Д. Пашкевіч, Л. Юцэвіч, [[Сыманас Даўкантас|С. Даўкантас]] ды інш.) у сваіх этнаграфічных публікацыях пачалі задаваць эталёны [[летувісы|летувіскасьці]], якія пазьней пачалі выкарыстоўвацца іншымі дасьледнікамі дзеля ацэнкі адпаведнасьці «традыцыйнаму» і «этнічнаму». Значную ролю ў іх дасьледаваньнях адыграла канцэптуалізацыя «чыстых», «клясычных», «не закранутых вонкавымі ўплывамі» летувіскіх зямель. Лінгва-этнаграфічны калярыт Жамойці дазволіў выбудаваць значную адлегласьць ад «славянскага» і стварыць на аснове жамойцкага трывалы вобраз летувіскасьці з максымальным індэксам адрознасьці ад суседзяў&lt;ref&gt;Унуковіч Ю. Этнічная ідэнтыфікацыя і катэгарызацыя беларусаў і літоўцаў у ХІХ ст. // Białorutenistyka Białostocka. T. 12 (2020). S. 393.&lt;/ref&gt;. Сярод іншага, у канцы XIX ст. на базе гістарычнай жамойцкай мовы — архаічных гаворак ваколіцаў [[Коўна]], [[Шаўлі|Шаўляў]] і [[Клайпеда|Клайпеды]] — утварылася [[летувіская мова]]&lt;ref name=&quot;Sviazynski209&quot;&gt;[[Уладзімер Сьвяжынскі|Свяжынскі У.]] Літоўская мова // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 209.&lt;/ref&gt;.

У 1854 годзе на старонках часопіса {{Артыкул у іншым разьдзеле|Библиотека для чтения||ru|Библиотека для чтения}}, які рэдагаваўся ўраджэнцам [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыны]] прафэсарам-паліглётам [[Восіп Сянкоўскі|Восіпам Сянкоўскім]], зьявілася крытычная нататка датычна называньня часткі жамойтаў «літвой» (пазьнейшых «[[аўкштайты|аўкштайтаў]]», абвешчаных «уласнымі літоўцамі», якія насяляюць «[[Аўкштота|Аўкштоту]]» — «Верхнюю або ўласную Літву»), а жамойцкай мовы — «літоўскай»&lt;ref&gt;Библиотека для чтения. Том 123, 1854. [https://books.google.by/books?id=4vE6AQAAMAAJ&amp;pg=RA3-PA71-IA7&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwimv-aAqMPzAhUXSfEDHe9xC68Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&amp;f=false С. 28—29].&lt;/ref&gt;:
{|
|-
| {{пачатак цытаты}}
Я хачу яшчэ аддаць гістарычнай і філялягічнай крытыцы сябраў віленскага камітэту самы тэрмін Літва. Я не зусім разумею адрозьненьне, якое робяць яны ў адным і тым жа чудзкім народзе, паміж Літвою і Жамойцю. Мне здаецца, што дарма адну частку гэтага народа называюць Літвою, тады як іншай пакідаюць агульную і сапраўдную назву ўсяго народа, Жамойць. Абедзьве яны — тая ж Жамойць. Слова Літва зусім не літоўскае{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувіскае»}} і яно належыць столькі ж і яшчэ больш славянскай частцы ранейшага літоўскага гаспадарства, як і чудзкай. Калі жыхары чудзкай часткі адгукаюцца, што яны — Літува і што яны кажуць літувішкі, па-літоўску, гэта па-мне значыць толькі, што яны ўжываюць на свой асабісты рахунак агульную палітычную назву гаспадарства, а не сваю племянную назву. Гэтак жа цяперашнія Грэкі, Італьянцы і паўднёвыя Швайцарцы, таму, што некалі знаходзіліся пад рымскім валадарствам, выхваляюцца, нібыта яны — Рымляне і гавораць па-рымску (Romeі, Rumanі, Roman). Латышы, альбо Леты, чудзкія людзі аднаго кораня зь літоўскай Чудзьдзю, не называюць сябе Літвою; такім чынам, і сястра іхняя, літоўская Чудзь, этнаграфічна, ня мае права на гэтую назву. Уся яна — Жамогусы, Жамогі альбо Жамодзі, Сямогі альбо Сямодзі, адкуль утварыліся словы Жамойць і Самагіція. Латышы таксама называюць сябе Земме, Семме, а гэта значыць толькі «свая зямля» падобна таму, як Сома альбо Суомі, «свая зямля» Фінляндыя і Суомалайне, «людзі сваёй зямлі», Фіны, альбо Фінляндцы. [[Жмогусы|Жамогус альбо жмогус]] значыць — чалавек. Яны проста — людзі, а не літоўцы. Вядома, што ў прыбалтыйскіх Чудзкіх пакаленьнях няма асобых назваў для іх моваў: кожнае запэўнівае, што яно гаворыць на мове ма-кіль, «мове зямлі». Як у літоўскай Чудзі, альбо Жамогусаў, відаць, не было асобай назвы дзеля народнай мовы, то яна тым больш ахвотна пагадзілася называць яе «літоўскай», што слова «Літва» было палітычным тытулам знакамітай дзяржавы, якой Чудзь гэтая належала.
{{арыгінал|ru|Я хочу еще подвергнуть исторической и филологической критике членов виленского комитета самый термин Литва. Я не совсем понимаю различие, которое делают они в одном и том же чудском народе, между Литвою и Жмудью. Мне кажется, что понапрасну одну часть этого народа называют Литвою, тогда как другой оставляют общее и настоящее название всего народа, Жмудь. Обе они — та же Жмудь. Слово Литва вовсе не литовское и оно принадлежит столько же и еще более славянской части прежнего литовского господарства, как и чудской. Если жители чудской части отзываются, что они — Литува и что они говорят литувишки, по-литовски, это по-мне значит только, что они употребляют на свой личный счет общее политическое название господарства, а не свое племенное название. Точно так же нынешние Греки, Валахи и южные Швейцарцы, потому, что некогда находились под римским владычеством, хвастаются, будто они — Римляне и говорят по римски (Romei, Rumani, Roman). Латыши, или Леты, чудские люди одного корня с литовскою Чудью, не называют себя Литвою; следовательно, и сестра их, литовская Чудь, этнографически, не имеет права на это название. Вся она — Жемогусы, Жемоги или Жемоди, Семоги или Семоди, откуда произошли слова Жмудь и Самогиция. Латыши также называют себя Земме, Семме, а это значит только «своя земля» подобно тому, как Сома или Суома, «своя земля» Финляндия и Суомалайне, «люди своей земли», Финны, или Финляндцы. Жемогус или жмогус значит — человек. Они просто — человеки, а не литовцы. Замечательно, что у прибалтийских чудских поколений нет особенных названий для их языков: каждое уверяет, что оно изъясняется на языке ма-киль, «языке земли». Как у литовской Чуди, или Жемогусов, вероятно, не было особенного названия для народного языка, то она тем охотнее согласилась называть его «литовским», что слово «Литва» было политическим титулом знаменитого государства, которому Чудь эта принадлежала.}}
{{канец цытаты}}
|}

У 1861 годзе ў афіцыйным прадстаўленьні папячыцеля [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Шырынскі-Шыхматаў|Аляксандра Шырынскага-Шыхматава|ru|Ширинский-Шихматов, Александр Прохорович}} да генэрал-губэрнатара {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Назімаў|Ўладзімера Назімава|ru|Назимов, Владимир Иванович}} адзначалася, што большасьць сельскага насельніцтва [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] — жамойты, якія размаўляюць па-жамойцку, тым часам большасьць сельскага насельніцтва [[Віленская губэрня|Віленскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] і [[Менская губэрня|Менскай]] губэрніяў размаўляюць па-беларуску. Адпаведна, у [[Народная вучэльня|народных вучэльнях]] дзеля першых прапаноўвалася выкладаць па-жамойцку, а дзеля другіх — толькі па-расейску. Тым часам летувісы ({{мова-ru|литовцы|скарочана}}) і летувіская мова ({{мова-ru|литовский язык|скарочана}}) не ўпаміналіся:
{{Цытата|Так, у большай частцы Ковенскай губэрні, населенай жамойтамі, якія маюць сваю пісьменнасьць, хоць яшчэ і нязначную, але якая прадстаўляе ўжо для народу малітоўнікі, календары і некаторыя іншыя карысныя кнігі на жамойцкай мове, на якой народ слухае пропаведзі ў касьцёлах і спавядаецца ў гэтай губэрні, навучаньне ў пачатковых вучэльнях жамойцкай грамаце варта дазволіць, выкладаньне ж польскай мовы, на якой гавораць абшарнікі і чыноўнікі, у гэтыя вучэльні ня ўводзіць, пакінуўшы яе толькі ў гімназіях і прагімназіях. У губэрнях жа Віленскай, Гарадзенскай і Менскай вялікая частка сельскага насельніцтва размаўляе беларускай гаворкай, таму і народныя вучэльні ў гэтых мясцовасьцях маюць быць чыста расейскімі.
{{арыгінал|ru|Так, в большей части Ковенской губернии, населенной жмудинами, имеющими свою письменность, хотя еще и незначительную, но представляющую уже для народа молитвенники, календари и некоторыя другие полезные книги на жмудском языке, на котором народ слушает проповеди в костелах и исповедуется в этой губернии, обучение в первоначальных училищах жмудской грамоте следует допустить, преподавание же польского языка, которым говорят помещики и чиновники, в эти училища не вводить, оставив его только в гимназиях и прогимназиях. В губерниях же Виленской, Гродненской и Минской большая часть сельского населения говорит наречием белорусским, поэтому и народные училища в этих местностях должны быть чисто русскими.}}
|Корнилов И. П. Русское дело в Северо-Западном крае: Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в Муравьевскую эпоху. — С.-Петербург, 1901. С. 4—5.
}} 

У 1862 годзе ў прадстаўленьні Аляксандра Шырынскага-Шыхматава да кіраўніка Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Галаўнін|Аляксандра Галаўніна|ru|Головнин, Александр Васильевич}} адзначалася, што адной з мэтаў адкрыцьця школаў на Жамойці (пад якой найперш разумелася этнічна [[летувісы|летувіская]] [[Ковенская губэрня]]) мусіць быць умацаваньне жамойцкай нацыянальнасьці зь бесьперапынным пераконваньнем тамтэйшых сялянаў, што яны жамойты і літоўцы ([[ліцьвіны]]) і што ўлады Расейскай імпэрыі жадаюць не [[Русіфікацыя|абмаскаліць]] іх, а наблізіць іхныя інтарэсы да інтарэсаў Расеі:
{{Цытата|На Жамойці — умацаваньне жамойцкай нацыянальнасьці, зусім не варожай Расеі і ўраду ў ніжэйшых пластах насельніцтва, і бесьперапыннае ўнушэньне сялянам, што яны не палякі, а жамойты і літоўцы, і што Расея не жадае зусім абмаскаліць іх, а хоча толькі зблізіць іх інтарэсы з інтарэсамі дзяржавы.
{{арыгінал|ru|На Жмуди — укрепление жмудской национальности, вовсе не враждебной России и правительству в низших слоях населения, и постоянное внушение крестьянам, что они не поляки, а жмудины и литовцы, и что Россия не желает вовсе обрусить их, а хочет только сблизить их интересы с интересами государства.}}
|Корнилов И. П. Русское дело в Северо-Западном крае: Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в Муравьевскую эпоху. — С.-Петербург, 1901. С. 22.
}}

[[Файл:Vilnia, Lidzkaja-Franciškanskaja. Вільня, Лідзкая-Францішканская (J. Bułhak, 1912).jpg|значак|Шыльда летувіскай школы ({{мова-lt|Lietuviška mokykla|скарочана}}, {{мова-ru|Литовское училище|скарочана}}) на Лідзкай вуліцы ў цэнтры [[Вільня|Вільні]], 1912 год. Тым часам хоць-якія [[Беларуская мова|беларускія]] школы ў Расейскай імпэрыі заставаліся пад забаронай]]

Па здушэньні [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] расейскія ўлады надумалі падтрымаць [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|летувіскі нацыянальны рух]] (які правільней называць «жамойцкім», бо летувісы ў той час называліся жамойтамі) у супрацьвагу моцным пазыцыям палякаў&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348.&lt;/ref&gt;. Царскі ўрад пачаў заахвочваць летувіскія асьвету і друк&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;, летувіскую мову зрабілі мовай навучаньня ў [[Мар’ямпаль]]скай дзяржаўнай вышэйшай вучэльні, якая стала цэнтрам падрыхтоўкі летувіскай эліты. Летувіскую мову таксама выкладалі ў [[Сейны|Сейненскай]] і [[Сувалкі|Сувалкаўскай]] гімназіях. Тым часам выкладаньне беларускай мовы ў школах усіх узроўняў апынулася пад забаронай&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;/&gt;. Апроч гэтага, у час знаходжаньня пад расейскай уладай летувісы мелі нацыянальны касьцёл (яшчэ перад паўстаньнем біскуп [[Матэвус Валанчус]] дамогся дазволу адчыняць пры касьцёлах парафіяльныя школы з выкладаньнем па-летувіску&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;/&gt;), тады як беларусы па зьнішчэньні ў 1839 годзе [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Ўніяцкай царквы]] згубілі сваю канфэсійную нішу&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;.

Невялікая частка этнічных летувіскіх зямель (г. зв. «[[Малая Летува]]») засталася ў складзе Прусіі, дзе ў спрыяльных для разьвіцьця ўласнай культуры ўмовах пражывала каля 100 000 балтаў. Гэта давала магчымасьць кантактаў з Эўропай, пашырэньню ў сьвеце зьвестак пра свае нацыянальныя патрэбы (да 1904 году ў [[Тыльзыт|Тыльзыце]] і [[Каралявец|Караляўцы]] па-летувіску выйшла каля 3300 найменьняў кніг і каля 120 пэрыядычных выданьняў агульным накладам некалькі мільёнаў асобнікаў&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 349.&lt;/ref&gt;). Менавіта нямецкі (прускі) фактар быў вызначальным у справе дасягненьня Летувой незалежнасьці ў 1918 годзе і вырваў краіну з сфэры расейскага ўплыву&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;.

[[Файл:Vysokaŭski zamak. Высокаўскі замак (N. Orda, 1877-83, 1901-14).jpg|значак|Выдадзеная ў Расейскай імпэрыі летувіскамоўная паштоўка з рэпрадукцыяй малюнка [[Высокае|Высокага]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] (аўтар малюнка — [[Напалеон Орда]]) і подпісам: {{мова-lt|Augštaičai, Gardino gubernijoje|скарочана}}. Падобныя летувіскія паштоўкі выйшлі з краявідамі [[:Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1909) (2).jpg|Наваградку]], [[:Файл:Kreŭski zamak. Крэўскі замак (1907) (2).jpg|Крэва]], [[:Файл:Lida. Ліда (N. Orda, 1877, 1901-14).jpg|Ліды]], [[:Файл:Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (N. Orda, 1877, 1906).jpg|Геранёнаў]]]]

У другой палове XIX стагодзьдзя пачаў фармавацца летувіскі нацыянальны рух. Спрыяньне разьвіцьцю жамойцкай культуры і мовы расейскімі ўладамі прывяло да таго, што жамойцкае адраджэньне пачалося значна раней за [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускае]]. Дзеячы жамойцкага нацыянальнага руху пачалі выкарыстоўваць ня назву Жамойць, а найменьне старадаўняй, пераважна славянскай дзяржавы з [[Эпіцэнтар|эпіцэнтрам]] у Беларусі — Вялікага Княства Літоўскага. Выпускнікі Мар'ямпальскай вучэльні [[Вінцас Кудзірка]] і [[Ёнас Басанавічус]] стварылі міт пра Вялікае Княства Літоўскае як выняткова летувіскую дзяржаву. Гэты міт пашырыўся і стаўся падмуркам да адбудовы летувіскамоўнай Летувы&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;/&gt;. 

Летувіскія адраджэнцы прысвоілі ня толькі назву Літва (у форме Летува&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;/&gt;), але і заявілі пра свае вынятковыя правы на гістарычную і культурную спадчыну Вялікага Княства Літоўскага, а таксама на сымболіку. Замест свайго гістарычнага гербу [[Мядзведзь (герб)|Мядзведзя]] жамойцкія дзеячы пачалі выкарыстоўваць [[Пагоня (герб)|Пагоню]] славянскага паходжаньня. А паколькі ў жамойцкай мове не было слова дзеля яе абазначэньня, жамойцкая эліта (а менавіта [[Сыманас Даўкантас]]) прыдумала яго, назваўшы Пагоню новым словам «[[Віціс]]»&lt;ref name=&quot;Kraucevic-1993&quot;/&gt;. Як адзначае [[Тымаці Снайдэр]], апроч расейскіх уладаў, фальшаваньню гісторыі ВКЛ спрыяла сацыяльнае паходжаньне дзеячоў летувіскага нацыянальнага руху, якія былі дзецьмі заможных сялянаў, а не [[шляхта]]й, і таму ня мелі адпаведнага кодэксу гонару&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;/&gt;. Спазьненьне беларускага адраджэньня ў параўнаньні з жамойцкім прывяло да таго, што беларускія дзеячы, пачынаючы з [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], прынялі назву, якая тады была пашыранай на Смаленшчыне, Віцебшчыне і Магілёўшчыне, а таксама выкарыстоўвалася расейскім друкам ― [[беларусы]].

За канцэпцыю ўтварэньня ВКЛ жамойцкія адраджэнцы ўзялі канцэпцыю балцка-славянскай канфрантацыі, якая ўзьнікла ў ходзе навуковай дыскусіі паміж польскімі і расейскімі дасьледнікамі ў канцы XIX ― пачатку XX стагодзьдзя. Паводле яе, падмуркам утварэньня Вялікага Княства Літоўскага была перамога раньнефэадальнага балцкага ўтварэньня над славянамі, ў выніку чаго гэтая новая краіна трансфармавалася ў Вялікае Княства Літоўскае. У канцы XX стагодзьдзя гэтую канцэпцыю зьняпраўдзіў [[Аляксандар Краўцэвіч]], які сьцьвярджае, што ВКЛ ад самага пачатку была біэтнічнай балта-славянскай дзяржавай з дамінаваньнем [[славяне|славянаў]], а балта-славянскія дачыненьні ў часы ўтварэньня Вялікага Княства Літоўскага насілі толькі мірны характар&lt;ref&gt;{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}}&lt;/ref&gt;. З больш славянацэнтрычнымі канцэпцыямі зь сярэдзіны XX стагодзьдзя выступілі гісторыкі [[Павал Урбан]], [[Мікола Ермаловіч]] і [[Мікалай Шкялёнак]], тэзісы якіх у лучнасьці зьняпраўджвалі балцкае паходжаньне першых князёў ВКЛ.

За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ўлетку 1915 году тэрыторыю сучаснай Летувы занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Дзеячы [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальнага адраджэньня]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч|Антон]] Луцкевічы разам з [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] выступілі з прапановай аднавіць [[Вялікае Княства Літоўскае]] з сталіцай у [[Вільня|Вільні]], аднак гэтая ідэя не знайшла падтрымкі ў летувіскіх дзеячоў&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 347.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Kowno dzisiejsza stolica Żmudzi (A. Oleszczyński, 1850).jpg|міні|500пкс|center|&lt;center&gt;''«[[Коўна]] — цяперашняя сталіца Жамойці»'' (аўтар — [[Антоні Аляшчынскі]], 1850 год)&lt;/center&gt;]]{{clear|left}}

=== Першая Летувіская Рэспубліка ===
[[Файл:Lietuva 1921-1939.svg|міні|Тэрыторыя Летувіскай Рэспублікі]]

16 лютага 1918 году Летувіская Рада або [[Летувіская Тарыба]] ({{мова-lt|Letuvos Taryba|скарочана}}) абвясьціла незалежнасьць Летувы&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 80.&lt;/ref&gt;. 23 сакавіка яе незалежнасьць прызнаў нямецкі кайзэр&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt;. 13 ліпеня 1918 году Тарыба абвясьціла каралём Летувы — Міндоўгасам (Міндоўгам) II — герцага віртэмбэрскага Вільгельма фон Ураха&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt; згодна з чым дзяржава стала называцца [[Каралеўства Летува]], але ўжо 2 лістапада таго ж году прыняла часовую канстытуцыю, згодна зь якой Летува стала рэспублікай&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt;.

23 лістапада 1918 году прэм’ер-міністар [[Аўгустынас Вальдэмарас]] выдаў загад утварыць 1-ы летувіскі полк і такім чынам запачаткаваў летувіскае войска&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt;. Існаваньню маладой дзяржавы пагражалі бальшавікі, якія 22 сьнежня 1918 году прызналі ўрад [[Вінцас Міцкявічус-Капсукас|Капсукаса]] і савецкую дзяржаўнасьць Летувы&lt;ref name=&quot;smdb-81&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 81.&lt;/ref&gt;. 8 лютага загінуў за бацькаўшчыну першы летувіскі жаўнер — Павіляс Люкшыс&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. 25 жніўня летувіскае войска выціснула савецкія аддзелы, якія ўтрымлівалі апошні пункт апоры на тэрыторыі Летувы — места [[Езяросы]]&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 82.&lt;/ref&gt;. 20—21 лістапада 1919 году каля [[Радзівілішкі|Радзівілішкаў]] летувіскае войска перамагло бэрмонтчыкаў — расейскіх і нямецкіх белагвардзейцаў, якія атакавалі з тэрыторыі Латвіі&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;.

[[Файл:Lithuanie historique et ennographique (1920).jpg|значак|[[Вялікае Княства Літоўскае|Літва гістарычная]] і Летува («Літва этнаграфічная»). [[Рыга]], 1920 г.]]

27 студзеня 1920 году адкрыліся вышэйшыя курсы ў Коўні, што было пачаткам летувіскай вышэйшай адукацыі&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. 14—15 красавіка 1920 году адбыліся дэмакратычныя выбары ў Сойм (сабраўся празь месяц)&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;.

Другой пасьля Нямеччыны істотнай сілай, што [[de jure]] прызнала незалежнасьць Летувы, быў бальшавіцкі ўрад [[Уладзімер Ленін|Леніна]], які 12 ліпеня 1920 падпісаў зь ёй [[Маскоўская дамова (1920)|Маскоўскую дамову]]. Гэтая дамова істотна падмацавала пазыцыю Летувы на міжнароднай арэне, што было асабліва важным ва ўмовах браку прызнаньня з боку дзяржаваў-хаўрусьніцаў. Згодна з дамовай, Савецкая Расея пакідала за летувісамі ня толькі Вільню, але і [[Горадня|Горадню]], [[Шчучын]], [[Ліда|Ліду]], [[Ашмяны]], [[Смаргонь]], [[Паставы]] і [[Браслаў]], адначасна дэкляравалася адмова ад далейшых прэтэнзіяў на летувіскую тэрыторыю&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. Перадача Летуве [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] стала вынікам афіцыйных прэтэнзіяў яе ўраду, які прызнаваў, што большасьць мясцовага насельніцтва ня лічыць сябе летувісамі і ня ведае летувіскай мовы, але безапэляцыйна сьцьвярджаў, што гэта — зьбеларушчаная частка Летувіскай дзяржавы&lt;ref name=&quot;Arlot-2012-363&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 363.&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу Летува мусіла прытрымлівацца нэўтралітэту ў ходзе савецка-польскай вайны, што гарантавала бясьпеку правага флангу войскаў Заходняга фронту ў яго наступленьні на Варшаву. Апроч таго, летувіскі бок абавязваўся спыніць на сваёй тэрыторыі дзейнасьць «антысавецкіх арганізацыяў і груп», у тым ліку органаў [[БНР]]. Па падпісаньні дамовы летувіскі ўрад ліквідаваў асобныя беларускія вайсковыя часьціны, [[Міністэрства беларускіх справаў у Летуве|Міністэрства беларускіх справаў]] урэшце мусіла спыніць сваё існаваньне, а ў 1923 годзе [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] пераехала з [[Коўна|Коўны]] ў [[Прага|Прагу]]&lt;ref name=&quot;Arlot-2012-363&quot;/&gt;.

[[Файл:Lithuania territory 1939-1940.svg|міні|Мапа «Летувіскае тэрыторыі», на якой у склад Летувы ўлучылі [[Горадня|Горадню]], [[Шчучын]], [[Ліда|Ліду]], [[Ашмяны]], [[Смаргонь]], [[Паставы]] і [[Браслаў]]]]

Тэрыторыя Віленшчыны стала прадметам спрэчак паміж Летувой і [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікай]], якая катэгарычна адкінула летувіска-бальшавіцкую дамову. Пад націскам краінаў [[Антанта|Антанты]] 7 кастрычніка 1920 году польская дэлегацыя мусіла падпісаць зь летувісамі Сувальскую дамову&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;, якая рэгулявала граніцу паміж дзьвюма дзяржавамі на Сувальшчыне, Гарадзеншыне й Лідчыне да [[Бастуны|Бастунаў]]; граніца ў іншых месцах мела быць вызначанай наступнай дамовай або пастановай Найвышэйшай Рады Антанты. Аднак у выніку «бунту» дывізіі [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], які адбыўся 8 кастрычніка 1920 году, Вільню занялі польскія войскі&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. Места на пэўны час стала цэнтрам [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]].

22 верасьня 1921 году Летува стала сябрам [[Ліга Нацыяў|Лігі Нацыяў]], не зьяўляючыся [[de jure]] прызнанай дзяржавамі-хаўрусьніцамі, такое прызнаньне краіна атрымала толькі 20 сьнежня 1922 году.

4 красавіка 1926 году [[Ватыкан]] адаптаваў межы летувіскіх біскупстваў да новых дзяржаўных граніцаў Летувы й утварыў летувіскую касьцельную правінцыю&lt;ref name=&quot;smdb-84&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 84.&lt;/ref&gt;. Віленшчына паводле ранейшага канкардату з Польшчаю (1925 год) падпарадкавалася польскім касьцельным уладам&lt;ref&gt;Konkordat pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Rzymie dnia 10 lutego 1925 r. (ratyfikowany zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1925 r.), [https://web.archive.org/web/20110812181447/http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19250720501 Dz. U. Nr 72, poz. 501]{{ref-pl}}&lt;/ref&gt;.

У 1926 годзе ў Летуве адбыўся дзяржаўны пераварот, які ператварыў краіну ў аўтарытарную дыктатуру. 28 верасьня 1926 году паміж [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і Летувой была складзеная дамова аб ненападзе і нэўтралітэце, у якой «''СССР пацьвердзіў, што ўсе палажэньні Маскоўскай мірнай дамовы 1920 году зь Летувой застаюцца дзейнымі''»&lt;ref&gt;Eidintas A., Žalys V. Lithuania in European Politics: The Years of the First Republic, 1918—1940. Edited by E. Tuskenis with an introduction and afterword by A. E. Senn. — New York: St. Martin’s Press, 1998. P. 109.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Samogitian poster urging not to forget Vilnya.jpg|значак|зьлева|140пкс|„О, Вільня, не забывайце, летувісы!“: летувіскі прапагандысцкі плякат 1924 году]]

У 1928 годзе Летува прыняла чарговую Канстытуцыю, у якой абвясьціла пра свае тэрытарыяльныя прэтэнзіі на Віленшчыну. Згодна з гэтым і наступнымі дзяржаўнымі актамі, [[Вільня]] абвяшчалася сталіцай Летувы, а да атрыманьня летувісамі кантролю над местам, ролю «часовай сталіцы» выконвала [[Коўна]]. Увогуле, у пытаньні Віленскага краю палітыкі тагачаснай Летувіскай Рэспублікі наўпростава зьвярталіся да гісторыі, сьцьвярджаючы, што ''«гістарычныя правы і гістарычная прыналежнасьць мусяць вызначаць цяперашнюю прыналежнасьць»''&lt;ref&gt;Flaes, R. Das Problem der Territorialkonflikte. Eine Untersuchung ueber ihre Grundlagen und Eigenschaften am Beispiele der Territorialgeschichte Polens. — Utrecht: Univ., jur. Fak., Diss., 1929. S. 269.&lt;/ref&gt;. Яшчэ ў 1929 годзе гэта паказаў галяндзкі юрыст Райнэр Флаэс, адцеміўшы, што ''«летувіскі ўрад падкрэсьліваў, што калі места Вільня было сталіцай старога Вялікага Княства Літоўскага, яно мусіць стаць ядром новай (летувіскай) дзяржавы. Адзін ужо гэты факт мае быць вызначальным»''&lt;ref&gt;Flaes, R. Das Problem der Territorialkonflikte. Eine Untersuchung ueber ihre Grundlagen und Eigenschaften am Beispiele der Territorialgeschichte Polens. — Utrecht: Univ., jur. Fak., Diss., 1929. S. 268—269&lt;/ref&gt;. Такім чынам, летувіская гістарычная школа часоў першай Летувіскай Рэспублікі цалкам абслугоўвала інтарэсы недэмакратычнай дзяржавы зь ейнымі экспансіянісцкімі памкненьнямі датычна ўсталяваньня кантролю над Віленскім краем&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

17 сакавіка 1938 польскі ўрад запатрабаваў ўсталяваць дыпляматычныя зносіны пад пагрозай вайны, з чым летувісы пагадзіліся&lt;ref name=&quot;smdb-86&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 86.&lt;/ref&gt;. 22 сакавіка 1939 году ўлады Летувіскай Рэспублікі згадзіліся аддаць [[Трэці Райх|Трэцяму Райху]] рэгіён Клайпеды&lt;ref name=&quot;smdb-84&quot;/&gt;.

==== Дыскусіі пра дзяржаўны герб ====
[[Файл:Coat of arms of Lithuania (1920).png|міні|зьлева|140пкс|Герб Летувы, 1920 г.]]

У 1920 годзе летувісы ўзялі за герб уласнай незалежнай дзяржавы варыянт гербу Вялікага Княства Літоўскага [[Пагоня|Пагоні]]. Такім чынам, прысваеньне літоўскага гербу мусіла падмацаваць прэтэнзіі маладой Летувіскай Рэспублікі на гістарычную пераемнасьць зь Вялікім Княствам Літоўскім.

Аднак у 1920—1930-я гады шмат якія дзяржаўныя дзеячы Летувы паказвалі на неадпаведнасьць гербу менавіта летувіскай гістарычнай традыцыі. У 1935 годзе прэм’ер-міністар Летувіскай Рэспублікі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Тубаліс||lt|Juozas Tūbelis}} афіцыйна прызнаў не-летувіскае паходжаньне Пагоні і паведаміў пра тое, што ідзе праца па стварэньні новага дзяржаўнага гербу. З усяго відаць, гэтую працу спынілі падзеі 1939—1940 гадоў&lt;ref&gt;{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 155.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Скобла М. [https://web.archive.org/web/20110811153426/http://www.svaboda.org/PrintView.aspx?Id=872644 Анатоль Цітоў: «Гербу „Пагоня“ — 730 гадоў»], [[Радыё Свабода]], 31 студзеня 2008 г.&lt;/ref&gt;. 

==== У савецкай зоне ўзьдзеяньня ====
Па здушэньні супраціву з боку войска [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] і адпраўленьня ў выгнаньне польскага ўраду, 28 верасьня 1939 году [[Трэці Райх]] і СССР падпісалі дамову аб дружбе і супольнай мяжы. Частку Польшчы, якая знаходзілася паміж Віслай і Бугам і паводле пакту Молатава-Рыбэнтропа мусіла перайсьці пад савецкую ўладу, кіраўніцтва СССР саступіла немцам ўзамен на дазвол захопу Летувы&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 87.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Подписание советско-литовского договора о передаче Литве города Вильно.jpg|значак|Міністар замежных справаў Летувы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Урбшыс||be|Юозас Урбшыс}} падпісвае [[Савецкая-летувіская ўмова аб узаемнай дапамозе|ўмову]] з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] аб узаемнай дапамозе і перадачы Летуве места [[Вільня|Вільні]], 10 кастрычніка 1939 г.]]

Нягледзячы на тое, што галава савецкай адміністрацыі Заходняй Беларусі яшчэ на пачатку верасьня 1939 году атрымаў паўнамоцтвы абвясьціць Вільню сталіцай Заходнебеларускай ССР&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;, а летувіскае насельніцтва места складала толькі каля 1,5%&lt;ref name=&quot;Arlou-2005&quot;/&gt;, 10 кастрычніка была складзеная летувіска-савецкая дамова, згодна зь якой места Вільня зь Віленскаю вобласьцю, якія саветы занялі за часам агрэсіі на Польшчу, былі перададзеныя Летуве. Апошняя павінная была, аднак, пагадзіцца на ўвядзеньне савецкіх войскаў і будаўніцтва іхных базаў&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;/&gt;, што [[de facto]] азначала пачатак канца летувіскай незалежнасьці.

[[Файл:Пану Сталіну Ёсіфу Вісарыёнавічу ад міністра замежных справаў Летувы (21.12.1939).jpg|значак|Беларускі пераклад&lt;ref&gt;[[Звязда]]. № 295, 1939. С. 4.&lt;/ref&gt; тэксту афіцыйнаага віншаваньня «''пану [[Сталін]]у &lt;…&gt; глыбокапаважанаму Ёсіфу Вісарыёнавічу''» ад міністра замежных справаў Летувы Ёзаса Ўрбшыса, 21 сьнежня 1939 г.]]

12 кастрычніка 1939 году старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі [[Васіль Захарка]] накіраваў пратэст прэзыдэнту Летувы [[Антанас Сьмятона|Антанасу Сьмятоне]] супраць падпісаньня дамовы «аб пераходзе да Летувы беларускага места Вільні і беларускіх зямель Віленскай вобласьці», у якой паказаў на адказнасьць Летувы перад беларускім народам за гэты акт.

27 кастрычніка летувіскія адборныя войскі ўрачыста ўвайшлі ў Вільню&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;/&gt;. Польскаму ўраду ў выгнаньні летувіскія ўлады заявілі, што ўвесь міжваенны час Вільня з праўнага гледзішча належала Летуве. Паводле кіраўніка новай віленскай адміністрацыі Антанаса Мяркіса, мэтай летувіскіх уладаў было ''«прымусіць усіх думаць, як летувісы»'' і ''«вывесьці зь Віленскага краю ўсялякі чужынскі элемэнт»''. Так, нязгодных мясцовых беларусаў з тэрыторыі незалежнай Летувы дэпартаваў яшчэ савецкі [[НКВД]], а многім беларусам&lt;ref name=&quot;Zajkouski-1993&quot;&gt;[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Як Вільня сталася жамойцкім горадам? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 69—70.&lt;/ref&gt;, палякам і габрэям, нават тым, якія нарадзіліся ў Вільні, было адмоўлена ў летувіскім грамадзянстве&lt;ref name=&quot;dzej&quot;&gt;[[Тымаці Снайдэр|Снайдэр Т.]] [https://web.archive.org/web/20110728191528/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/sna13?OpenDocument Частка 1 з кнігі «Рэканструяваньне нацыяў: Польшча, Украіна, Летува, Беларусь (1569—1999 гг.)»] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 13, 2004.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:194006 soviet occupation lithuania.png|міні|Увод савецкіх войскаў, чэрвень 1940 г.]]

21 лістапада [[Антанас Сьмятона]] зацьвердзіў апошні ў міжваенныя часы летувіскі ўрад зь Мяркісам на чале. 30 траўня 1940 году саветы неапраўдана зьвінавацілі летувіскі ўрад ў падрыхтоўцы замахаў на савецкіх вайскоўцаў і шпіёнстве&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;/&gt;. 14 чэрвеня саветы ўручылі ўльтыматум, у якім яны запатрабавалі стварэньня новага летувіскага ўраду, асуджэньня высокіх летувіскіх урадоўцаў і дазволу ўвядзеньня большай колькасьці савецкіх войскаў. Летува мусіла прыняць гэтыя ўмовы&lt;ref&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 87—88.&lt;/ref&gt;.

15 чэрвеня савецкія войскі пачалі яўную акупацыю краю, прэзыдэнт Сьмятона ўцёк за граніцу. На наступны дзень у Летуву прыбыў намесьнік народнага камісара замежных справаў, пачалася саветызацыя. 17 чэрвеня быў створаны прамаскоўскі ўрад [[Юстас Палецкіс|Юстаса Палецкіса]], які 27 чэрвеня распусьціў Сойм 4-га скліканьня&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 88.&lt;/ref&gt;. У ліпені прайшлі арышты найбольш вядомых летувіскіх палітычных дзеячаў&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;. 14—15 ліпеня адбыліся сфабрыкаваныя паводле ранейшых савецкіх схемаў «выбары» ў парлямэнт&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;, да ўдзелу ў якіх дапусьцілі толькі адзін партыйны сьпіс: прасавецкі «Блёк працоўнага народу». Паводле афіцыйных зьвестак, у выбарах удзельнічала 1 386 569 чалавек, г.зн. 95,51% ад агульнай колькасьці выбарнікаў. За кандыдатаў «Блёку працоўнага народу» Летувы галасавала 1 375 349 выбарнікаў, г.зн. 99,19% ад тых, што бралі ўдзел у галасаваньні&lt;ref&gt;Сообщение главной избирательной комиссии Литвы о результатах выборов в Народный Сейм, 17.07.1940. // Полпреды сообщают… — М., Международные отношения, 1990. С. 473.&lt;/ref&gt;.

=== Летувіская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка ===
{{Асноўны артыкул|Летувіская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка}}
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|міні|Сьцяг Летувіскай ССР]]

21 ліпеня 1940 кантраляваны камуністамі парлямэнт Летувы абвясьціў утварэньне Летувіскай ССР і папрасіў Вярхоўны Савет СССР прыняць ЛССР у склад [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. 3 жніўня 1940 году Вярхоўны Савет СССР задаволіў гэтую просьбу. 25 жніўня была зьмененая канстытуцыя&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;. 11 лістапада ў Бэрліне ўтварыўся Фронт Актыўных Летувісаў, які згуртаваў дзеячоў антысавецкага падпольля&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;. Тым часам дзеля залагоджваньня летувісаў савецкія ўлады перадалі ў склад Летувіскай ССР яшчэ 2,6 тысячы квадратных кілямэтраў памежнай тэрыторыі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] — [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторую беларусаў]] зь [[Сьвянцяны|Сьвянцянамі]], [[Салечнікі|Салечнікамі]] і [[Друскенікі|Друскенікамі]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 379.&lt;/ref&gt;.

10 студзеня 1941 году Трэці Райх і СССР падпісалі дамову аб перасяленьні насельніцтва. З Райху перасялілі ў Летуву ня толькі летувісаў, але й 9,3 тыс. расейцаў і беларусаў&lt;ref name=&quot;smdb-89&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 89.&lt;/ref&gt;. 14 красавіка 1941 году на летувіскіх сялянаў наклалі высокія падаткі. 14 чэрвеня пачаліся масавыя дэпартацыі&lt;ref name=&quot;smdb-89&quot;/&gt;.

22 чэрвеня 1941 году пачалася [[нямецка-савецкая вайна]]. Пры адступленьні саветы забівалі палітычных вязьняў (у Правенішках — каля 400 асобаў). 23 чэрвеня ковенская радыёстанцыя абвясьціла дэклярацыю адраджэньня летувіскага народу&lt;ref name=&quot;smdb-90&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 90.&lt;/ref&gt;. Летува стала адной зь першых краінаў, дзе ў масавым маштабе пачаўся [[генацыд]] жыдоў (да канца 1941 году нацысты з дапамогай тысячаў летувіскіх добраахвотнікаў зьнішчылі 22 тысячы жыдоўскага насельніцтва Вільні)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 384.&lt;/ref&gt;. За часамі нямецкай акупацыі нацысты дазволілі летувісам стварыць паліцыйныя аддзелы самааховы ''Saugumas'', якія ўзаконілі ў Вільні напады летувісаў на палякаў (апалячаных беларусаў). Пад прыкрыцьцём нямецкае ўлады летувіскія нацыянал-экстрэмісты заклікалі нацыстаў ачысьціць Вільню ад спалянізаванага насельніцтва і былі расчараваныя, калі выявілася, што немцы маюць іншыя пляны. Змаганьне паміж летувісамі й палякамі за Вільню перайшло на ўзровень грамадзянскай вайны мясцовага маштабу. З восені 1943 году падпольная польская [[Армія Краёва]] ў месьце і прылеглых раёнах нападала на падразьдзяленьні летувіскіх паліцыянтаў-калябарантаў і раззбройвала іх. У адказ летувіскія паліцыянты каралі сьмерцю цывільнае польскае насельніцтва. Каб адпомсьціць, палякі нападалі на летувіскія вёскі&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;. 

Па заняцьці Віленшчыны савецкімі войскамі (1944 год) [[Лаўрэнці Берыя]], які тады ачольваў [[НКВД]], пісаў [[Ёсіф Сталін|Сталіну]]: 
{{Цытата|Стаўленьне насельніцтва да вызваленьня Вільні з-пад нямецкай улады станоўчае. Насельніцтва выказвае задавальненьне, што імша ў касьцёлах будзе цяпер служыцца па-польску, а не па-летувіску. Насельніцтва таксама спадзяецца, што Вільня будзе далучаная да Заходняй Беларусі — абы не да Летувы.}}

==== Летувізацыя Віленшчыны ====
{{Асноўны артыкул|Летувізацыя}}
[[Файл:Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|значак|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы ([[Вільня]] — частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі, заселенай беларусамі]]), складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г.]]

Нягледзячы на меркаваньне віленчукоў і боязьнь летувісаў страціць Вільню праз факты масавай супрацы з нацыстамі, Сталін надумаў пакінуць места за Летувіскай ССР&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 385.&lt;/ref&gt;. 30 траўня 1945 году, палітбюро ЦК Кампартыі Летувы пастанавіла скіраваць усе сілы рэспублікі на тое, каб выселіць зь Вільні большасьць тытульнага насельніцтва&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;. Летувіскі ўрад у асобе міністра асьветы Жугжды не дазволіў адчыніць у Вільні ніводнай беларускай школы, чаго дамагаліся [[Адам Станкевіч]] ды іншыя беларускія дзеячы. Летувіскія ўлады зачынілі беларускую гімназію і настаўніцкую сэмінарыю, а Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча ліквідавалі і фактычна разрабавалі — большая частка яго збораў трапіла ў летувіскія музэйныя фонды і бібліятэку Акадэміі навук Летувы. Прытым [[Слуцкія паясы]] і [[Урэчча|ўрэцкае]] шкло абвясьцілі «вырабамі летувіскіх рамесьнікаў»&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-386&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 386.&lt;/ref&gt;. Усё гэта адбывалася адначасна з новай хваляй рэпрэсіяў супраць інтэлігенцыі. Практычна ўсе беларускія нацыянальныя дзеячы і іх сем’і падпалі пад арышты і дэпартацыю&lt;ref name=&quot;Zajkouski-1993&quot;/&gt;. Тым часам у 1944—1948 гадох каля 100 тысячаў віленчукоў, сярод якіх большую частку складалі беларусы&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-387&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 387.&lt;/ref&gt;, прымусілі запісацца палякамі і дэпартавалі ў камуністычную Польшчу&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;. Замест дэпартаваных месьцічаў на працягу толькі 1944—1946 гадоў у Вільню прыбыло каля 100 тысячаў новых жыхароў з этнічна жамойцкіх тэрыторыяў. 

Летувіскія ўлады сьцьвярджалі, што [[беларусы]] — гэта «страчаныя летувісы», таму ў афіцыйных дакумэнтах (а таксама ў літаратуры, навуковых працах, на мэмарыяльных дошках) іх усяляк імкнуліся запісаць летувісамі&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-386&quot;/&gt;. Адпаведна, пачалося масавае перапісваньне прозьвішчаў з дабаўленьнем канчаткаў «-ас», «-ус», «-іс» мужчынскім прозьвішчам (напрыклад, Міцкевіч ― Міцкявічус), канчаткаў «-айце» і іншых ― жаночым (напрыклад, Астроўская ― Астраўскайце). Пэўныя прозьвішчы, увогуле, перакладаліся (напрыклад, Верабей ― Жвірбіліс). Сярод беларусаў павялічвалася беспрацоўе, яны [[дыскрымінацыя|дыскрымінаваліся]] пры ўладкаваньні на дзяржаўную службу&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 382.&lt;/ref&gt;. Тыя, хто нарадзіўся па-за Віленшчынай, не маглі атрымаць летувіскага грамадзянства. Апроч таго, праводзілася перайменаваньне амаль усіх населеных пунктаў ([[Трокі]] — Тракай, [[Друскенікі]] — Друскенінкай, [[Сьвянцяны]] — Швянчоніс, [[Лаварышкі]] — Лаварышкес і г. д.). У выніку, не засталося амаль ніводнай беларускай назвы&lt;ref name=&quot;Zajkouski-1993&quot;/&gt;. 

Зь іншага боку летувіскія ўлады праводзілі палітыку дэнацыяналізацыі беларускага насельніцтва Віленшчыны: на ўзгадненьне з Масквой і камуністычнай Польшчай, замест зачыненых беларускіх школаў насаджаліся польскія і расейскія, беларусаў дыскрымінавалі ў атрыманьні вышэйшай адукацыі — колькасьць студэнтаў-беларусаў у летувіскім Віленскім унівэрсытэце не перавышала 1%&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-386&quot;/&gt;. Замест ліквідаваных беларускіх выданьняў у савецкай Вільні пачала выходзіць польскамоўная газэта «Чырвоны штандар». Апроч таго, летувіскія ўлады не перашкаджалі ксяндзам-палякам пашыраць сярод беларусаў-каталікоў думку, што тыя — палякі&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-387&quot;/&gt;. 

Калі паводле зьвестак перапісу 1959 году, з 236 100 віленчукоў 34% назваліся летувісамі, 29% расейцамі, 20% палякамі і 6% беларусамі, то перапіс 1970 году засьведчыў, што летувісаў стала 50,5%, расейцаў 20%, палякаў 19%, а беларусаў 5%&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-388&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 388.&lt;/ref&gt;. 

Разам з тым, савецкія ўлады ажыцьцяўлялі ў Летуве і тыповую рэпрэсіўную палітыку: у чэрвені — верасьні 1945 году дэпартавалі 6,3 тыс. чалавек&lt;ref name=&quot;smdb-93&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 93.&lt;/ref&gt; (у тым ліку і ўласна летувісаў), 22—23 траўня 1948 году — правялі [[Апэрацыя Вясна|Апэрацыю Вясна]], накіраваную на ліквідацыю антысавецкага падпольля, але ахвярамі дэпартацыі сталі таксама заможныя гаспадары. Масавыя дэпартацыі прайшлі таксама 25—28 сакавіка 1949 году, калі вывезьлі 29 тыс. чалавек, 2—3 кастрычніка 1951 году (16 тыс. чалавек), у 1952 годзе (1,1 тыс. чалавек) і ў 1953 годзе&lt;ref name=&quot;smdb-95-6&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 95-96.&lt;/ref&gt;. 8 ліпеня 1948 году савецкія ўлады нацыяналізавалі храмы ўсіх веравызнаньняў. У 1950 годзе зьнішчылі вядомыя сымбалі сучаснай Летувы — скульптуры на [[франтон]]е [[Віленская катэдра|Віленскае катэдры]], помнік свабоды ў Коўне, зьмянілі дзяржаўны гімн&lt;ref name=&quot;smdb-95-6&quot;/&gt;. У 1960 годзе [[Мікіта Хрушчоў|Хрушчоў]] крытыкаваў рэканструкцыю замка ў Троках як ідэалізацыю фэадальнага ладу&lt;ref name=&quot;smdb-97&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 97.&lt;/ref&gt;.

Аднак у адрозьненьне ад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] і [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]], савецкае кіраўніцтва дазволіла Летуве, як і Латвіі з Эстоніяй, мець унівэрсытэт на мове тытульнай нацыі. Гэты летувіскамоўны Віленскі ўнівэрсытэт хутка стаў ''«раем для балцкіх дасьледаваньняў»''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 93.&lt;/ref&gt;. Тым часам у адменнасьць ад сталіцаў іншых рэспублік, Масква дазволіла Летуве летувізацыю Вільні (калі [[Талін]] ці [[Рыґа|Рыґу]] хутка апанавала расейскамоўная працоўная сіла, Вільню павольна засяляла [[Жамойць|жамойцкая]] вёска&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;), у выніку чаго места пачало набываць летувіскае аблічча&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

Такім чынам, у адказ на вонкавую ляяльнасьць летувіскіх камуністаў Масква фактычна дазволіла ў Летуве побач з камуністычнай і нацыяналістычную ідэалёгію: спадчына Вялікага Княства Літоўскага абвяшчалася выняткова летувіскай, а Вільня — спрадвечна летувіскім местам. За савецкім часам у Летуве выйшлі сотні навуковых і навукова-папулярных выданьняў, дзе гэтыя падыходы ўсяляк прапагандаваліся і абгрунтоўваліся&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-388&quot;/&gt;. Летува заняла вынятковае становішча сярод усіх эўрапейскіх саюзных рэспублікаў, маючы больш магчымасьцяў дзеля разьвіцьця нацыянальнага жыцьця, чым якая-кольвек зь іх. Амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]] тлумачыць гэта кампрамісамі паміж з аднаго боку Масквой і летувіскімі камуністамі, а з другога боку — летувіскай інтэлігенцыяй&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 93, 95.&lt;/ref&gt;.

=== Летувіская Рэспубліка ===
Палітыка перабудовы і галоснасьці дала магчымасьць легальна існаваць руху за незалежнасьць Летавы — Саюдзіс. Незалежніцкія настроі пашыраліся. У 1989 годзе прайшоў [[Балтыйскі шлях]], у якім каля 2 мільёнаў чалавек сталі на шашы Вільня — Талін і ўзяліся за рукі.

У пачатку 1990 году прайшлі першыя выбары ў Летувіскі сойм, на якіх удзельнічалі сябры Саюдзісу. Яны ж атрымалі большасьць месцаў. 11 сакавіка 1990 году Летувіскі сойм на чале зь [[Вітаўтас Ландсбергіс|Вітаўтасам Ландсбергісам]] абвясьціў незалежнасьць Летувы ад СССР — першай з савецкіх рэспублік. 17 верасьня 1991 году Летува стала сябрам [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]].

29 сакавіка 2004 году Летува ўвайшла ў [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], а 1 траўня 2004 году — у [[Эўрапейскі Зьвяз]].

== Дзяржаўны лад ==
{{Асноўны артыкул|Дзяржаўны лад Летувы}}

Летува — [[унітарная дзяржава]], форма кіраваньня — [[прэзыдэнцкая рэспубліка]]. [[Сьпіс прэзыдэнтаў Летувы|Прэзыдэнт]] абіраецца [[простыя выбары|простымі выбарамі]] на пяцігадовы тэрмін. Ён вызначае асноўныя кірункі замежнай палітыкі, лічыцца галоўнакамандуючым летувіскага войска. Прэзыдэнт вылучае парлямэнту на зацьверджаньне кандыдатуру [[Прэм’ер-міністар|прэм’ер-міністра]], а потым паводле рэкамэндацыі апошняга — кандыдатуры сябраў [[Урад]]у, таксама як і шэраг іншых найвышэйшых дзяржаўных урадоўцаў і судзьдзяў [[Канстытуцыйны Суд|Канстытуцыйнага Суду]] ({{мова-lt|Konstitucinis Teismas|скарочана}}).

Аднапалатны летувіскі [[парлямэнт]] — [[Летувіскі Сойм|Сойм]] — налічвае 141 дэпутата, якія абіраюцца на чатырохгадовы тэрмін. Крыху больш за палову дэпутатаў абіраюцца на аднамандатных акругах (71), а іншая частка (70) — паводле партыйных сьпісаў. Бар’ер праходжаньня ў Сойм для партыі роўны 5%.

== Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ==
{{Асноўны артыкул|Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Летувы}}

{{Image label begin|image=Apskritis of Lithuania.png|width={{{width|400}}}|float={{{float|right}}}}}
{{Метка выявы|x=-140.0|y=-215.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Marijampole County COA.png|20px]]'''''&lt;small&gt;[[Мар’ямпальскі павет|Мар’ямпальскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-200.0|y=-250.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Alytus County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Аліцкі павет|Аліцкі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-330.0|y=-272.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Беларусь]]'''}}
{{Метка выявы|x=-180.0|y=-160.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LTU Kauno apskritis COA.svg|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Ковенскі павет|Ковенскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-90.0|y=-140.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LIT okręg tauroski COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Таўроскі павет|Таўроскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-100.0|y=-40.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Telsiai County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Цельшыцкі павет|Цельшыцкі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-30.0|y=-100.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LIT okręg kłajpedzki COA.svg|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Клайпедзкі павет|Клайпедзкі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-70.0|y=-200.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Расея]]'''}}
{{Метка выявы|x=-255.0|y=-200.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Vilnius County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Віленскі павет|Віленскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-140.0|y=-65.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LIT okręg szawelski COA.PNG|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Шавельскі павет|Шавельскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-230.0|y=-65.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Panevezys County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Панявескі павет|Панявескі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-300.0|y=-120.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Utena County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Уцянскі павет|Уцянскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-160.0|y=-1.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Латвія]]'''}}
{{Метка выявы|x=-120.0|y=-270.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Польшча]]'''}}
{{Image label end}}

Летува складаецца зь 10 паветаў ({{мова-lt|apskritys|скарочана}}), якія называюцца адпаведна з сваёй сталіцай:

# [[Аліта]]
# [[Коўна]]
# [[Клайпеда]]
# [[Мар’ямпаль]]
# [[Панявеж]]
# [[Шаўлі]]
# [[Таўрогі]]
# [[Цельшы]]
# [[Уцяна]]
# [[Вільня]]

Паветы падзяляюцца на акругі. Некаторыя буйныя гарады ўтвараюць самастойныя адміністрацыйныя адзінкі.

== Геаграфія ==
{{Асноўны артыкул|Геаграфія Летувы}}
[[Файл:LietuvaPhysicalMap-lessdetail (lang-be).svg|міні|Фізычная мапа Летувы]]

Летува афіцыйна падзяляецца на 4 рэгіёны, абвешчаныя гістарычнымі і адрознымі сваімі традыцыямі, дыялектамі і ляндшафтам: [[Аўкштота]] ({{мова-lt|Aukštaitija|скарочана}}), [[Жамойць]] ({{мова-lt|Žemaitija|скарочана}}), [[Сувалкія]] ({{мова-lt|Suvalkija|скарочана}}) і [[Дзукія]] ({{мова-lt|Dzukija|скарочана}}). Пяты рэгіён — «[[Малая Летува]]» ({{мова-lt|Mažoji Lietuva|скарочана}}) да 1918 належаў да [[Усходняя Прусія|Ўсходняй Прусіі]]. Тут Летува пясковымі пляжамі і дзюнамі мяжуе з [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]]. Далей на ўсход цягнецца ўзгорысты марэнны ляндшафт. Віленшчына багатая грудамі і азёрамі. Бліжэй да польскай мяжы знаходзіцца рэгіён Сувалкія. Разам з раўнінай між Панявежай і Коўнам гэты раён найбольш актыўна выкарыстоўваецца ў сельскай гаспадарцы. На ўсход ад Сувалкіі, на беларускай мяжы знаходзіцца лясная Дзукія. Там, ля [[Друскенікі|Друскенікаў]] пачынаецца летувіскі адцінак [[Нёман]]у ({{мова-lt|Nemunas|скарочана}}). Нёман ёсьць найбольш працяглай ракой у Летуве — у межах краіны ягоная даўжыня складае 475 км, а апошнія 200 км ракі ўтвараюць натуральную мяжу з [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьцю]]. Пры мястэчку Руснэ Нёман упадае ў Балтыйскае мора.

З паўднёвага захаду на паўночны ўсход у Паўднёвай і Ўсходняй Летуве распрасьціраецца [[Балтыйская града]], якая ў межах краіны складаецца з Судуўскага, Дзуцкага і Аўкштайцкага ўзвышшаў (дасягаюць вышыні 250—280 м). З паўднёвага боку да Летувіскай дугі Балтыйскай грады далучаецца Паўднёва-Ўсходняя пясковая раўніна. З усходу тэрыторыю краіны займаюць часткі [[Сьвянцянскія грады|Сьвянцянска-Нарачанскага]] і [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскага ўзвышшаў]], на апошнім разьмяшчаецца адзін з найвышэйшых пунктаў краіны — гара Язэпава (293,6 м). На захадзе разьмяшчаецца выспавае [[Жамойцкае ўзвышша]] з найвышэйшым пунктам гарой Мядвегаліс (234 м). Уздоўж Балтыйскага мора распрасьціраецца Прыморская раўніна — нізіна шырынёй 15—20 км. На поўдні гэтай нізіны — дэльта Нёмана. На астатняй тэрыторыі паміж Балтыйскай градой і Жамойцкім узвышшам расьсьцілаюцца плоскія ці крыху хвалістыя нізіны — Сярэднелетувіская, Зэмгальская і інш. Галоўным чыньнікам ва ўтварэньні рэльефу краіны быў ледавік.

Летува разьмяшчаецца на Рускай пліце Ўсходне-Эўрапейскай плятформы. Крышталічны фундамэнт залягае глыбока (ад 300 да 2000 м ніжэй за ўзровень мора). З карысных выкапняў ёсьць вапнякі, [[даляміт]]ы, [[гліна|гліны]], [[крэйда]]. Таксама нетры Летувы маюць пласты мінэральных водаў.

=== Клімат ===
Клімат Летувы пераходны — ад марскога да кантынэнтальнага. Сярэдняя гадавая тэмпэратура складае +6,1&amp;nbsp;°C. Сярэдняя тэмпэратура студзеня −4,9&amp;nbsp;°C (ад −2,8&amp;nbsp;°C на ўзьбярэжжы да −6,5&amp;nbsp;°C на паўночным усходзе). Сярэдняя тэмпэратура ліпеня +17,2&amp;nbsp;°C (у межах краіны адрозьніваецца меней, чым на 2&amp;nbsp;°C).

{| width=90% align=&quot;center&quot; border=1 cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border-collapse: collapse; font-size:95%; text-align: center;&quot;
|-----
| height=&quot;25&quot; colspan=&quot;13&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;'''Тэмпэратурныя рэкорды па месяцох (°C)'''&lt;ref&gt;[http://www.meteo.lt/ meteo.lt]&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;
|-----
| width=&quot;140&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;style2&quot;&gt;Месяц&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Студзень|Сту]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Люты|Лют]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Сакавік|Сак]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Красавік|Кра]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Травень|Тра]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Чэрвень|Чэр]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;52&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Ліпень|Ліп]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Жнівень|Жні]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;51&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Верасень|Вер]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Кастрычнік|Кас]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Лістапад|Ліс]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;64&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Сьнежань|Сьн]]&lt;/div&gt;
|-----
| width=&quot;140&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;style2&quot;&gt;Найвышэйшая тэмп.&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FFBB70&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+12,6 &lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FFA264&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+16,5&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FD7339&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+21,8&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FC5425&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+28,8&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FC2A25&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+34&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FC2A25&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+35&lt;/div&gt;
| width=&quot;52&quot; bgcolor=&quot;FD0009&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+37,5&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FD0009&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+36&lt;/div&gt;
| width=&quot;51&quot; bgcolor=&quot;FC2A25&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+32&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FD7339&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+26&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FFA264&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+18&lt;/div&gt;
| width=&quot;64&quot; bgcolor=&quot;FFBB70&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+15,6&lt;/div&gt;
|-----
| width=&quot;140&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;style2&quot;&gt;Найніжэйшая тэмп.&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;0A427E&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-40,5&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;0A427E&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-42,9&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;2467B4&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-37,5&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;6289CB&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-23,0&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;96B8E8&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:grey;&quot;&gt;-6,8&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;D6E4F7&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;-2,8&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;FEFFB9&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+0,9&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;D6E4F7&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;-2,9&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;B2D5F4&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;-6,3&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;96B8E8&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:grey;&quot;&gt;-19,5&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;6289CB&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-23&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;0A427E&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-34&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
|}

Гадавая колькасьць ападкаў складае 540 мм на Сярэднелетувіскай нізіне і 930 мм на паўднёва-заходніх схілах Жамойцкага ўзвышша. Найбольшая колькасьць ападкаў прыпадае на жнівень, найменшая — на кастрычнік. Да галоўных асаблівасьцяў клімату Летувы адносяць шмат атмасфэрных ападкаў і перавагу адносна цёплага надвор’я. Наяўнасьць вялікай колькасьці атмасфэрных ападкаў, а таксама наяўнасьць блізкіх да паверхні водных пластоў стварылі ўмовы для разьвіцьця густой сеткі рэк. У Летуве налічваюць 722 ракі даўжынёю больш за 10 км і агульнай працягласьцю 27 500 км, 71,5% рэк належаць да басэйну Нёмана. Рэкі Летувы сілкуюцца дажджавымі, талымі ды грунтовымі водамі. У сярэднім каля трох месяцаў рэкі пакрытыя льдом. На тэрыторыі Летувы больш за 2500 азёраў плошчай больш за 0,1 км² кожнае і 1000—1500 дробных азёраў. Самыя буйныя азёры — Друкшай, Дзіснай, найбольш глыбокае — Таўрангас (60,5 м). У Летуве налічваюць 40 тысячаў тарфяных балот, шмат дзе здабываецца торф.

=== Глебы ===
Амаль 45% тэрыторыі Летувы займаюць [[дзярнова-падзолістыя глебы]], 17% — балотна-падзолістыя глебы, 4% — падзоліста-баравыя глебы, 8% — [[дзярнова-карбанатныя глебы]], столькі ж карбанатныя дзярнова-глеева-падзолістыя, 5% — балотныя і 1,4% — алювіяльныя глебы ў дэльце Нёмана і абалёнах рэк.

=== Расьлінны сьвет ===
Летува разьмяшчаецца ў падзоне [[Мяшаны лес|мяшаных лясоў]] лясной зоны. Выдзяляюць правінцыю з грабам і правінцыю безь яго, мяжа пралягае ў сярэдняй частцы тэрыторыі. Агулам лясы займаюць 27,6% тэрыторыі. Пераважаюць [[хваёвыя лясы|хваёвыя]] (37,2%) і бярозавыя (23%) лясы. У Летуве сустракаюцца больш за 2000 відаў кветкавых расьлінаў і папаратнікаў, вядома каля 250 відаў мхоў, 400 відаў лішайнікаў і 2000 відаў грыбоў.

=== Жывёльны сьвет ===
У Летуве атрымалі пашырэньне жывёлы тайгі й [[шыракалісты лес|шыракалістых лясоў]]. [[Хрыбетныя|Хрыбетных]] налічваецца 426 відаў, зь іх 61 від [[Сысуны|сысуноў]], 290 — птушак, 7 — гадаў, 11 — земнаводных і 57 рыб. Дробныя сысуны — [[кажаны]], яжы, краты, землярыйкі, мышы-палёўкі і іншыя. Большасьць птушак належаць да атраду вераб’іных. Сярод гадаў варта адзначыць трытонаў, жаб і раптух.

У краіне разьмяшчаюцца Летувіскі нацыянальны парк (на паўночным усходзе, плошча каля 300 км²), 3 запаведнікі (Жувінтас, Чапкаляй, Каманос)&lt;ref&gt;Кунчина И. П. и др. Литва // Страны и народы; Науч.-попул. геогр.-этнограф. изд. в 20-ти т. Советский союз. Республики прибалтики. Белоруссия. Украина. Молдавия. — М.: Мысль, 1984. — 349 с.&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
[[Файл:Poles in Lithuania Barry Kent.png|міні|Колькасьць палякаў (апалячаных беларусаў&lt;ref&gt;Калачынскі Ю. Адкуль у Беларусі ўзяліся палякі? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54—55.&lt;/ref&gt;) у Летуве паводле раёнаў]]

* [[Летувіская мова|летувіская]]: 2 561 314
* [[Польская мова|польская]]: 200 317
* [[Расейская мова|расейская]]: 176 913
* [[Беларуская мова|беларуская]]: 36 227
* [[Украінская мова|украінская]]: 16 423
* [[Татарская мова|татарская]]: 2793
* [[Латыская мова|латыская]]: 2025
* [[Караімская мова|караімская]]: 241&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://statistics.bookdesign.lt/dalis_04.pdf|загаловак=Ethnicity, mother tongue and religion|мова=en|камэнтар=зьвесткі перапісу 2011 году}}&lt;/ref&gt;

[[Расейцы]] ў асноўным зьявіліся ў Летуве па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]], калі краіна трапіла ў склад [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюзу]], і жывуць пераважна ў рэгіёнах [[Вільня|Вільні]] й [[Клайпеда|Клайпеды]]. Сярод старэйшага пакаленьня летувісаў вялікая ступень валоданьня расейскаю мовай, у той час, як моладзь збольшага валодае [[Ангельская мова|ангельскаю]]. У раёне Клайпеды (былога прускага Мэмэлю) ёсьць доля нямецкамоўнага насельніцтва. Рэгіён вакол Вільні і ўздоўж беларускай мяжы гістарычна быў засяляюць беларусы, дагэтуль там пашыраныя дыялекты беларускай (''тутэйшай'') мовы.

Этнічны склад насельніцтва (2015 год)&lt;ref&gt;Butkus A. [http://alkas.lt/2015/12/16/a-butkus-lietuvos-gyventojai-tautybes-poziuriu/ Lietuvos gyventojai tautybės požiūriu], Alkas, 16.12.2015 г.&lt;/ref&gt;:
* [[летувісы]] — 86,7%
* [[палякі]] — 5,6%
* [[расейцы]] — 4,8%
* [[беларусы]] — 1,3%
* [[украінцы]] — 0,7%

== Эканоміка ==
{{Асноўны артыкул|Эканоміка Летувы}}
Летува — індустрыяльная краіна з разьвітай сельскай гаспадаркай. На 1 сакавіка 1998 году Летуве было дадзена 1,976 млрд $ пазык з-за мяжы, прычым каля траціны зь іх былі крэдытамі [[Міжнародны валютны фонд|МВФ]]. Істотнае значэньне для разьвіцьця эканомікі Летувы мела ўступленьне ў [[Эўрапейскі Зьвяз]]. [[Сукупны ўнутраны прадукт]] краіны вырас за першы квартал 2004 году на 7,7%.

Найбуйнешым інвэстарам зьяўляюцца [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] — 25% усіх зьнешніх інвэстыцыяў, потым ідуць [[Швэцыя]] (13%), [[Нямеччына]] (12%) і [[Вялікабрытанія]] (8%). Структура [[Сукупны ўнутраны прадукт|ВУП]]: (у % ад агульнага кошту) сельская і лясная гаспадарка — 9,3, здабывальная і перапрацоўчая прамысловасьць — 25,9, будаўніцтва — 6,7, камунальныя паслугі — 3,0, транспарт і сувязь — 7,6, гандаль — 23,9, фінансы — 3,2, іншае — 20,4.

Ад 1 студзеня 2015 году Летува перайшла на [[Эўра]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160305011435/http://www.radyjo.net/4/90/Artykul/192263,1-%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F-%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%86%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%8D%D1%9E%D1%80%D0%B0 1 студзеня Летува пераходзіць на эўра]. Polskie Radio S.A. 30.12.2014&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Lt real gdp growth.svg|значак|Рост рэальнага [[Сукупны ўнутраны прадукт|СУП]] краіны]]

Цеплавыя электрастанцыі працуюць на замежнай сыравіне, найбуйнейшыя — Летувіская і Віленскія. Маюцца гідраэлектрастанцыі — Кайшадорская, Ковенская. Самай магутнай зьяўляецца Ігналінская атамная электрастанцыя.

Найважнейшая галіна прамысловасьці — машынабудаўніцтва і мэталаперапрацоўка. Найбольшае разьвіцьцё атрымала станкабудаўніцтва з асноўнымі цэнтрамі ў Вільні, Коўне, Шаўлях; прыборабудаваньне, электратэхніка і радыётэхніка (Вільня, Коўна, Панявеж і інш.), суднабудаваньне і рамонт караблёў (Клайпеда), вытворчасьць абсталяваньня для харчовай прамысловасьці (Мар’ямпаль), вытворчасьць ровараў і рухавікоў для мапедаў (Шаўлі). Прамысловасьць па перапрацоўцы нафты дае [[мазут]], [[бэнзін]], [[дызэльнае паліва]], [[асфальт]], [[парафін]] і інш. прадукты (Мажэйкі). Разьвітая хімічная прамысловасьць: вытворчасьць сернай кіслаты, амафосу, супэрфасфату (Кейданы), азотных угнаеньняў (Янава), штучных валокнаў (Коўна), плястмасавых вырабаў (Вільня) штучнай скуры (Плунге), фармацэўтычнай прадукцыі (Вільня, Коўна і інш.), прадукцыі мікрабіялягічнай прамысловасьці (Вільня, Кейданы). Вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў ажыцьцяўляецца зь мясцовай сыравіны. Разьвіта вытворчасьць цэмэнту (Наўёі-Акмяны), сылікатных вырабаў, мяккага пакрыцьця даху і да т. п. (Вільня, Коўна, Гаргаждай), керамікі (Таўрогі), шкла (Вільня, Коўна і інш.). Здаўна ў Летуве існуе дрэваапрацоўчая і цэлюлозна-папяровая прамысловасьць з разьвітай вытворчасьцю мэблі (Янава, Клайпеда, Коўна, Шаўлі), паперы і кардону (Коўна, Грыгішкі), цэлюлозы ды фанэры (Клайпеда), запалак (Коўна), двп (Клайпеда, Вільня, Грыгішкі, Казлова Руда)&lt;ref&gt;Большая энциклопедия: в 62 томах. Т. 26. — М: ТЕРРА, 2006. — 592 с. {{ISBN|5-373-00432-2}}.&lt;/ref&gt;.

== Транспарт ==
{{Асноўны артыкул|Транспарт у Летуве}}

Летува мае важнае значэньне як транзытная краіна між [[Цэнтральная Эўропа|Цэнтральнай]] і [[Паўночная Эўропа|Паўночнай]] Эўропай, між [[Скандынавія]]й і [[Беларусь]]сю. Ключавую ролю Летува грае як транзыт між [[Расея|Расейскай Фэдэрацыяй]] і ейным эксклявам Калінінградзкай вобласьцю. Сталіца Летувы Вільня знаходзіцца вельмі блізка да закрытай беларускай граніцы, таму больш важным транспартным вузлом Летувы зьяўляецца гістарычная сталіца Коўна.

=== Аўтамабільны транспарт ===
[[Файл:Lithuania-roads-(E).png|міні|Асноўныя аўтамабільныя дарогі Летувы]]

Летува мае разьвітую сетку шашаў, у тым ліку аўтамабільную дарогу, што злучае [[Коўна]] і [[Клайпеда|Клайпеду]] і магістраль [[E67]] «[[Via Baltica]]» з [[Варшава|Варшавы]] праз Коўну, [[Рыга|Рыгу]], [[Талін]] да [[Хэльсынкі]]. Апроч таго, Летува мае вялікае значэньне для транзыту [[нафта|нафты]] з Расеі.

=== Карабельны транспарт ===
У Клайпедзе знаходзіцца буйны марскі порт, злучаны паромнымі маршрутамі з важнымі гарадамі ўзьбярэжжа Балтыйскага мора.

=== Чыгунка ===
Пры [[Шастокі|Шастоках]] і [[Сувалкі|Сувалках]] (Польшча) знаходзіцца важны чагуначны перавал у Польшчу, які ў апошнія гады, з прычыны замежнапалітычнай самаізаляцыі Беларусі, атрымаў ключавую важнасьць, бо альтэрнатыўны маршрут ідзе празь Беларусь. Важнасьць гэтага шляху ўзрасла па адкрыцьці летувіска-польскай граніцы ў ходзе пашырэньня Эўразьвязу на ўсход. [[Летувіская чыгунка]], таксама як чыгунка ў іншых краінах былога Савецкага Саюзу, мае [[шырыня каляіны|шырокую каляіну]] (1520 мм замест 1435 мм у [[Заходняя Эўропа|Заходняй Эўропе]]).

=== Турызм ===
{{Асноўны артыкул|Турызм у Летуве}}

У Летуве расьце роля турызму на [[Балтыйскае мора|Балтыйскім моры]], напрыклад, гарады [[Ніда (Летува)|Ніда]] і [[Паланга]]. Таксама расьце прыцягальнасьць для турыстаў гарадоў [[Вільня|Вільні]] і [[Коўна|Коўны]].

== Культура ==
{{Асноўны артыкул|Культура Летувы}}

=== Летувіская літаратура ===
[[Файл:Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche.jpg|значак|Першая друкаваная летувіская кніга&lt;ref name=&quot;Panucevic-271&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[[Павал Урбан|Урбан П.]] [https://knihi.com/Paula_Urban/U_sviatle_histarycnych_faktau.html У сьвятле гістарычных фактаў (У сувязі з брашурай Л.С. Абэцэдарскага)]. — Мюнхэн — Нью-Ёрк: БІНІМ, 1972.&lt;/ref&gt;: {{мова-de|Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche|скарочана}} (1545 год)]]

Пісьмо на летувіскай мове пачалося з кнігаў рэлігійнага зьместу. Летувіская дзяржава на афіцыйным узроўні лічыць першай летувіскай кнігай «Катэхізм» [[Марцін Мажвід|Марціна Мажвіда]], выдадзены ў 1547 годзе. Тым часам беларускія гісторыкі [[Вацлаў Пануцэвіч]] і [[Павал Урбан]] зьвяртаюць увагу на тое, што напраўду першую летувіскую кнігу выдалі на два гады раней — у 1545 годзе, хоць мова гэтай кнігі і называецца «прускай». Тым часам у назове «Катэхізму» Мажвіда і наступнай летувіскай кнігі 1559 году выданьня назва мовы не ўпамінаецца, што ёсьць сьведчаньнем разуменьня мовы гэтых дзьвюх кніг таксама як «прускай»&lt;ref name=&quot;Panucevic-271&quot;&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 271.&lt;/ref&gt;. Толькі ў 1579 годзе, па сьмерці герцага прускага [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхта Гогенцолерна]], які быў ініцыятарам летувіскага кнігадрукаваньня, выйшаў летувіскі катэхізм, у назове якога мова выданьня азначалася як летувіская. Гэтая назва замацавалася ў наступных летувіскіх кнігах&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 273.&lt;/ref&gt;. Як падкрэсьлівае гісторык і літаратуразнаўца [[Іван Саверчанка]], у XVI ст. раньнія ідэолягі жамойцкага (летувіскага) нацыянальнага руху, найперш пісьменьнікі і багасловы [[Марцін Мажвід]], [[Мэльхіёр Пяткевіч]], [[Мікалай Даўкша]] і [[Канстанцін Шырвід]], пачалі актыўна ўжываць тэрмін «літоўская мова» ў дачыненьні да гістарычна жамойцкай мовы. Абапіраючыся выняткова на этнічныя фантазіі ды показкі, яны назвалі свой народ «літоўцамі»&lt;ref&gt;[[Іван Саверчанка|Саверчанка І.]] Aurea mediocritas. Кніжна-пісьмовая культура Беларусі. Адраджэнне і ранняе барока. — {{Менск (Мінск)}}: Тэхналогія, 1998. С. 14.&lt;/ref&gt;. 

[[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|міні|Катэхізм [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] (1547 г.), які афіцыйна лічыцца ў Летуве першай друкаванай кнігай на летувіскай мове, тым часам [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] яго азначалі як «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''»{{Заўвага|«''катехизмъ по жомоитьску друкованыи''»}} (1580 г.)&lt;ref&gt;Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 111.&lt;/ref&gt;]]

Аўтар другой летувіскай кнігі Марцін Мажвід быў пастарам з [[Рагніт]]у (цяпер у [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьці]] [[Расея|Расеі]]). Яго кніга выйшла з друку ў [[Каралявец|Караляўцы]] ([[Прусія]]) і, апроч катэхізісу, утрымлівала вершаваную прадмову на летувіскай мове, адзінаццаць царкоўных сьпеваў з нотамі і першы летувіскі [[буквар]]. Таксама Мажвід падрыхтаваў першы летувіскі зборнік царкоўных сьпеваў «Песьні Хрысьціянскія» (1 частка — 1566 год, 2 частка — 1570 год), які па ягонай сьмерці выдаў каралявецкі пастар Балтрамеюс Вілентас. Першы поўны пераклад Бібліі на летувіскую мову зрабіў [[Ёнас Брэткунас]] (1536—1602) паміж 1579 і 1590 гадамі. Крыху пазьней у адказ на пратэстанцкія рэлігійныя кнігі зьявілася каталіцкая рэлігійная літаратура на летувіскай мове.

У пачатку XIX стагодзьдзя аблічча летувіскай літаратуры складалі каталіцкія сьвятары. [[Юзэф Арнульф Гедройц]], які гуртаваў вакол сябе летувіскіх пісьменьнікаў, і [[Мацей Казімер Валанчэўскі]] займаліся зьбіраньнем народнага летувіскага фальклёру і перакладамі на летувіскую мову. [[Майроніс|Ёнас Мачуліс-Майроніс]] пісаў вершы ў стылі рамантызму і ў 1895 годзе выдаў зборнік «Вясеньнія галасы», які абудзіў грамадзкія пачуцьці. Пісьменьнік, паэт і перакладчык [[Вінцас Крэве-Міцкевіч]] распачаў традыцыю фальклярызму ў летувіскай літаратуры напачатку XX стагодзьдзя. Сярод фігур пачатку XX стагодзьдзя празаікі Ёзас Тумас-Вайжгантас (1869—1933), Ёнас Білюнас (1879—1907), Юлія Жэмайтэ (1845—1921). У пэрыяд незалежнай Летувы плённа працаваў паэт [[Людас Гіра]]. Паэт і перакладчык [[Яўген Шкляр]] зрабіў вялікі ўнёсак у знаёмства замежнікаў зь летувіскай паэзіяй. Казіс Бінкіс стаў на чале футурыстычнай групоўкі паэтаў «Чатыры вятры» ў 1920-я гады (Юозас Жлабіс-Жанге, Пятрас Таруліс). [[Пранас Будвітыс]], [[Пятрас Вайчунас]] перакладалі творы замежных аўтараў дзеля ўзбагачэньня летувіскай літаратурнай мовы. У постсавецкай летувіскай літаратуры адбіваецца пошук свайго нацыянальнага «я» летувісаў. Гэтая тэндэнцыя пачалася яшчэ ў часы [[Мікіта Хрушчоў|хрушчоўскай]] адлігі. Старажытныя паэтычныя міты — асноўная крыніца, дзе можна знайсьці аблічча летувіскага народу. Дахрысьціянскі пэрыяд найбольш яскрава паказвае летувіскі сьвет «у чыстым выглядзе», бо па прыходзе хрысьціянства і зьяўленьні пісьменнасьці летувіская нацыя спазнала істотны ўплыш суседніх нацыяў — беларускай, польскай, нямецкай і расейскай, савецкі ўплыў.

Матыў сельскай, дахрысьціянскай сьвядомасьці пануе ў паэзіі Марцэліюса Марцінайціса (нар. 1936), асабліва ў ягоных знакамітых балядах Кукуціса (1977). Юдзіта Вайчунайце (нар. 1937) спалучыла вобразы старажытнага паганскага сьвету з гарадзкімі пэйзажамі. Сігітас Геда (нар. 1943) адухаўляе краявіды, надае ім памяць. Сярод іншых можна выдзеліць Ёзаса Грушаса (1901—1989), Ёнаса Авіжуса (нар. 1922), Юсьцінаса Марцінкевічуса (нар. 1930), Рамуальдаса Гранаўскаса ды Леанардаса Густаўскаса (абодва нар. 1939). Сучасную літаратуру разьвіваюць Рычардас Гавеліс ды Ніёле Міляўскайтэ (абодва нар. 1950), Дональдас Каёкас (нар. 1953), Юрга Іванаўстайтэ (н. 1961), Сігітас Парульскіс (нар. 1963), Антанас Ёнінас (нар. 1965).&lt;ref&gt;Twayne companion to contemporary world literature: from the editors of World Literature Today. {{ISBN|0-8057-1700-5}} (hardset)&lt;/ref&gt; Аўтар нацыянальнага гімну Летувы — Вінцас Кудырка.

=== Пераходная зона ===
З пункту гледжаньня культуры Летува знаходзіцца ў зоне пераходу. На захадзе краіны, пры Балтыйскім моры, ёсьць відавочны ўплыў [[Ганза|ганзейска]]-[[Паўночная Эўропа|паўночна-эўрапейскіх]] архітэктурных і фальклёрных традыцыяў — нямецкай, дацкай і швэдзкай культураў. З часоў уваходжаньня ў [[Вялікае Княства Літоўскае]] праз прыняцьце [[каталіцтва]] ў першую чаргу ў архітэктуры зьявіліся італійскія элемэнты (Сабор часоў Рэнэсансу ў Вільні).

Усход і поўдзень Летувы традыцыйна быў пад моцным беларускім, пазьней таксама польскім уплывам. У гарадох да Другой сусьветнай Вайны была шматлікая [[Габрэі|габрэйская]] дыяспара.

=== Сусьветная культурная спадчына [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры|ЮНЭСКО]] ===
[[Файл:Kernavė - Hill forts 01.jpg|міні|Старажытныя насыпы ў Кернаве на месцы былых умацаваньняў]]

Старое места Вільні ўваходзіць у [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветную культурную спадчыну паводле ЮНЭСКО]], гэтаксама як і дзюны на [[Курская пярэспа|Курскай пярэсьпе]] і старажытныя гарадзішчы ў [[Кернаў|Кернаве]].

=== Помнікі ===
Нацыянальны сымбаль Летувы — [[Крыжовая гара]] ({{мова-lt|Kryžių Kalnas|скарочана}}) пры [[Шаўлі|Шаўлях]].

=== Паганскія помнікі ===
Культура Летувы, як апошняга хрысьціянізаванага рэгіёну Эўропы, багатая на паганскія элемэнты. Пашырэньне атрымалі рэшткі культаў розных бажкоў, у першую чаргу побытавых ([[дамавік]], [[лазьнік]], [[лясун|лесавік]] і іншыя). Край багаты старажытнымі паганскімі помнікамі, капішчамі. У Коўні ёсьць музэй паганства, а ў Юодкрантэ — «Вядзьмарская гара».

== Замежная палітыка ==
Летува — сябра [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], [[Рада Эўропы|Рады Эўропы]] і [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]], з 21 сьнежня 2007 году — паўнапраўны сябра [[Шэнгенскае пагадненьне|Шэнгенскага пагадненьня]]. 

=== Дачыненьні зь Беларусьсю ===
{{Асноўны артыкул|Беларуска-летувіскія дачыненьні}}

==== Пытаньне дзяржаўнай граніцы ====
{{Асноўны артыкул|Беларуска-летувіская граніца}}
Нягледзячы на тое, што Беларусь і Летува прызналі адно адную ўжо ў 1991 годзе, да 1994 году ''«двухбаковыя дачыненьні не адрозьніваліся вялікай інтэнсіўнасьцю і нейкімі адмысловымі дасягненьнямі»''&lt;ref&gt;Грицюс А. Влияние «белорусского фактора» на внешнюю политику Литвы и стабильность в Балтийском регионе. С. 139—162 // Белоруссия на перепутье. — Москва: Московский центр Карнеги, 1998. С. 153.&lt;/ref&gt;.

Летува была адзінай суседняй краінай, да якой незалежная Беларусь высоўвала афіцыйныя тэрытарыяльныя прэтэнзіі. Так, 24 лютага 1992 году на сустрэчы з прадстаўнікамі Эўрапейскіх супольнасьцяў тагачасны міністар замежных справаў [[Пятро Краўчанка]] заявіў пра неабходнасьць на міжнародным узроўні ўзьняць пытаньне перагляду [[Беларуска-летувіская граніца|беларуска-летувіскай граніцы]]. Пра гэта апэратыўна напісалі вядучыя замежныя СМІ, такія як, напрыклад, [[The New York Times]]&lt;ref&gt;[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE4DA1E38F936A15751C0A964958260 Belarus Official Lays Claim To Lithuanian Border Lands] // [[The New York Times]]. 25.2.1992.&lt;/ref&gt;.

Прэтэнзіі афіцыйнага Менску адбіліся на эканамічных дачыненьнях паміж дзьвюма краінамі. Так, праз тэрытарыяльныя прэтэнзіі на Віленшчыну і Вільню Беларусь ''«магла адмовіцца ад сьціслых эканамічных зносінаў»'' зь Летувой, што выявілася ў пастанове выкарыстоўваць польскі порт Гдыню замест найбліжэйшай летувіскай Клайпеды&lt;ref&gt;Burant, S. R. International Relations in a Regional Context: Poland and its Eastern Neighbours Lithuania, Belarus, Ukraine // Europe-Asia Studies 45 (993), Nr. 3. P. 407, 417.&lt;/ref&gt;.

Рэактывацыя двухбаковых дачыненьняў Беларусі і Летувы была нашмат зьвязанай з абраньнем [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] прэзыдэнтам, што праявілася ўжо ва ўдзеле прадстаўнікоў летувіскіх уладаў у ягонай інаўгурацыі, а таксама ў візыце беларускага кіраўніка ў Летуву ў лютым 1995 году&lt;ref&gt;Грицюс А. Влияние «белорусского фактора» на внешнюю политику Литвы и стабильность в Балтийском регионе. С. 139—162 // Белоруссия на перепутье. — Москва: Московский центр Карнеги, 1998. С. 154.&lt;/ref&gt;. Акурат у часе таго візыту былі падпісаныя дзьве дамовы: «Аб супрацы і добрасуседстве» і «Аб дзяржаўнай граніцы паміж Летувой і Беларусьсю», — што дазволіла ўпершыню ў гісторыі ўсталяваць паміж дзьвюма дзяржавамі граніцу, якая б юрыдычна прызнавалася абодвума бакамі, і зьняць шмат цяжкіх тэрытарыяльных пытаньняў, якія тычыліся савецкіх часоў&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

На думку [[Зьміцер Санько|Зьмітра Санько]], адной з прычынаў значнага паляпшэньня дачыненьняў стала падрыхтоўка [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндуму 1995 году]] з адмовай [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ад традыцыйнага беларускага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]]: «''І калі ў нас зрынаньне Пагоні выклікала душэўны боль, дык там з нагоды гэтай неспадзяванкі, пэўна ж, шмат на якіх бяседах зьвінелі келіхі''»&lt;ref name=&quot;Sanko&quot;/&gt;. 
Беларускі палітык і грамадзкі дзяяч [[Зянон Пазьняк]] зьвяртае ўвагу на тое, што за заяву аб асуджэньні [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|ўводу войска ў беларускі парлямэнт і расправы над беларускімі дэпутатамі Беларускага Народнага Фронту]] прагаласавалі толькі тры з 140 дэпутатаў [[Летувіскі Сойм|Летувіскага Сойму]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230426095554/https://z3rk4l0.xyz/news/economics/37299.html?tg&amp;requestedLang=bel «Беларусаў у 2020-м падставілі сумнеўныя асобы з-за мяжы праз інтэрнэт». Вялікае інтэрв'ю з Зянонам Пазняком], [[TUT.BY]], 26 красавіка 2023 г.&lt;/ref&gt;. Летувіскі гісторык [[Русьціс Камунтавічус]] зазначае, што па зьневажаньні рэжымам Лукашэнкі [[Сымболіка Беларусі|беларускіх нацыянальных сымбаляў]] у 1995 годзе іншыя летувіскія гісторыкі адкрытым тэкстам гаварылі яму: «''Вельмі добра, што ў Беларусі Лукашэнка. Таму што ў такім выпадку яны не аднімуць нашай гісторыі''»&lt;ref&gt;[https://nashaniva.com/345666/ «Вельмі складана зразумець, што ёсць дзве праўды». Літоўскі гісторык пра «Пагоню» і спадчыну ВКЛ], [[Наша Ніва]], 25 чэрвеня 2024 г.&lt;/ref&gt;.

==== Афіцыйная назва Беларусі ====
У 2010 годзе [[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]] зьвярнулася ў Дзяржаўную камісію па [[летувіская мова|летувіскай мове]] з просьбай перагледзіць афіцыйную назву Беларусі ({{мова-lt|Baltarusija|скарочана}}, ''balta'' — белы колер, ''Rusija'' — [[Расея]]). Сярод прапанаваных да разгляду варыянтаў было традыцыйнае летувіскае найменьне — ''Baltoji Rusia'' ({{мова-be|Белая Русь|скарочана}})&lt;ref&gt;[http://nn.by/?c=ar&amp;i=37411 Літва адмовілася Беларусь называць Belarus], [[Наша Ніва]], 16 красавіка 2010 г.&lt;/ref&gt;. Аднак сябры Дзяржаўнай камісіі з спасылкай на меркаваньне летувіскіх гісторыкаў адзінагалосна пастанавілі пакінуць прыняты ў часы кіраваньня [[Сталін]]а савецкі варыянт назвы Беларусі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100419122535/http://news.tut.by/167244.html В Литве Беларусь останется Baltarusija], [[TUT.BY]], 16 красавіка 2010 г.&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2021 году часовая палітычная падкамісія пры Дзяржаўнай камісіі па летувіскай мове зноў адмовілася зьмяняць афіцыйную [[Русіфікацыя Беларусі|расейскую]] [[Каляніялізм|каляніяльную]] назву Беларусі — на гэты раз на просьбу [[Сьвятлана Ціханоўская|Сьвятланы Ціханоўскай]], тым часам у сьнежні 2020 году гэтая ж камісія зьмяніла афіцыйную летувіскую назву [[Грузія|Грузіі]] на просьбу грузінскіх дыпляматаў&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31188034.html Літоўскія мовазнаўцы вырашылі не мяняць назву Беларусі], [[Радыё Свабода]], 5 красавіка 2021 г.&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Вядомыя летувісы]]
* [[Сьпіс гарадоў Летувы]]

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}
* {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}}
* [[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]], [[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [http://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}}
* Касьцян К., Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.
* Літоўская паэзія = Lietuviu poezija / Літоўс. цэнтр культуры, адукацыі і інфарм. [Уклад. В. Тараўскайтэ і інш.; Пер.: Э. Акулін і інш.; Іл. І. Станкевічутэ]. — Маладзечна: Друк. «Перамога», 2003. — 1568 с. {{ISBN|985-6541-26-3}}.
* {{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)}}
* [[Норман Дэвіс|Davies N.]] Litva: The Rise and Fall of the Grand Duchy of Lithuania. — Penguin Group US, 2013. — 90 p. {{ISBN|9781101630822}}.
* {{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў}}
* {{Кніга
|аўтар          = [[Эндру Ўілсан|Wilson A.]]
|частка         = 
|загаловак      = Belarus. The last European dictatorship
|арыгінал       = 
|спасылка       = https://yalebooks.yale.edu/book/9780300259216/belarus
|адказны        = 
|выданьне       = new edition
|месца          = 
|выдавецтва     = {{артыкул у іншым разьдзеле|Yale University Press|Yale University Press|uk|Yale University Press}}
|год            = 2012
|том            = 
|старонкі       = 
|старонак       = 384
|сэрыя          = 
|isbn           = 978-0-300-25921-6
|наклад         = 
|ref = Wilson
}}
* Kiaupa Z. Lietuvos valstybĕs istroija. — Vilnius: Baltos lankos, 2006. — 312 s. {{ISBN|9955-584-63-7}}.
* Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}
* {{Літаратура/Гісторыя Летувы (2005)|1}}
* Кацель И. А. История Литвы. — Ковно, 1922. — 140 с.
* {{Літаратура/Летува: кароткая энцыкляпэдыя (1989)}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Арлоў У.]] [https://web.archive.org/web/20210611184350/https://news.arche.by/by/page/ideas/hramadstva-idei/11039 Летувіскі нацыянальны рух], [[ARCHE Пачатак]], 12 сакавіка 2013 г.
* [[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] [https://www.svaboda.org/a/30448775.html Чаму трэба казаць і «Літва», і «Летува». Аргумэнты гісторыка Краўцэвіча], [[Радыё Свабода]], 22 лютага 2020 г.
* [[Зьміцер Санько|Санько З.]] [https://www.svaboda.org/a/30464340.html?fbclid=IwAR0MY3o-M1iIg0RuSwvEu9OwMqJuVqVwTcjCPz7RGrb9VY-wBtCdjIuVgI0 І ўсё ж — Літва ці Летува?], [[Радыё Свабода]], 2 сакавіка 2020 г.
* [[Севярын Квяткоўскі|Квяткоўскі С.]] [https://racyja.com/by/palityka/camu-letuva-a-ne-litva-i-camu-u-aficyjnaj-vilni-naspjavae-vjalikaja-njavykrutka/ Чаму Летува, а не Літва, і чаму ў афіцыйнай Вільні наспявае вялікая нявыкрутка], [[Беларускае Радыё Рацыя]], 22 сакавіка 2024 г.

{{Краіны Эўропы}}
{{Краіны Эўразьвязу}}
{{NATO}}
{{АБСЭ}}
{{Дзяржаўныя ўтварэньні пэрыяду Грамадзянскай вайны і станаўленьня СССР (1917—1924)}}{{Абраны артыкул}}

[[Катэгорыя:Краіны Паўночнай Эўропы]]</text>
      <sha1>qsko07u1bt44z0k5s0iuc1clt7oshd8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678442</id>
      <parentid>2678441</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T20:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38889-16</username>
        <id>98815</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>2678442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="188966" sha1="6ae4bfxuio5imq6id3m4l1qt4l8tzf9" xml:space="preserve">{{Ня блытаць|Літва|Літвой}}
{{Іншыя значэньні}}
{{Краіна2
 | СУП ППЗ                               = 161,454 млрд $&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=NGDPDPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 «World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Lithuania)»]. International Monetary Fund.&lt;/ref&gt;
 | Год падліку СУП ППЗ                   = 2025
 | Месца паводле СУП ППЗ                 = 
 | СУП ППЗ на чалавека                   = 55 995 $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП ППЗ на чалавека       = 2025
 | Месца паводле СУП ППЗ на чалавека     = 
 | СУП намінал                           = 87,981 млрд $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП намінал               = 2025
 | Месца паводле СУП намінал             = 
 | СУП намінал на чалавека               = 30 514 $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП намінал на чалавека   = 2025
 | Месца паводле СУП намінал на чалавека = 
 | Лацінка=Letuva
|Выява=EU-Lithuania.svg}}
'''Летува́''', '''Летуві́ская Рэспу́бліка''' ({{мова-lt|Lietuvos Respublika|скарочана}}) — [[дзяржава]] ў [[Паўночная Эўропа|Паўночнай Эўропе]], найбольшая з трох [[Краіны Балтыі|балтыйскіх краінаў]]. Мяжуе зь [[Беларусь]]сю на ўсходзе (724 км), з [[Польшча]]й на поўдні (110 км), з [[Расея|расейскай]] [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьцю]] на паўднёвым захадзе (303 км) і з [[Латвія]]й на поўначы (працягласьць мяжы 610 км). На захадзе амываецца [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]] (даўжыня ўзьбярэжжа складае 99 км). Колькасьць насельніцтва краіны на 2016 год — 2 862 786 чалавек&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170228081633/https://osp.stat.gov.lt/en/home Official Statistics Portal]&lt;/ref&gt;. Сталіца і найбольшае [[Горад|места]] — [[Вільня]], у 1919—1939 гадох сталіцай была [[Коўна]]. Больш за 85% грамадзянаў этнічныя [[летувісы]]. Дзяржаўная мова — [[Летувіская мова|летувіская]]. 

Сябра [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], [[Рада Эўропы|Рады Эўропы]] і [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]], з 21 сьнежня 2007 году — паўнапраўны сябра [[Шэнгенскае пагадненьне|Шэнгенскага пагадненьня]].

== Назва ==
Летува&lt;ref&gt;[http://slounik.org/pbs/l15_12 Litwa ж. Літва, Летува] // Польска-беларускі слоўнік / Słownik polsko-białoruski. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская Энцыклапедыя, 2004. {{ISBN|985-11-0307-1}}. — С. 865.&lt;/ref&gt; — [[Летувіская мова|летувіская]] форма назвы [[Літва старажытная|Літва]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 349.&lt;/ref&gt;, афіцыйна ўзятая [[Летувісы|летувісамі]] для сваёй [[Нацыянальная дзяржава|нацыянальнай дзяржавы]] па [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайне]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-32&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 32.&lt;/ref&gt;. Шэраг гісторыкаў і мовазнаўцаў ([[Ян Станкевіч]]&lt;ref&gt;[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы з гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мінск)}}, 2003. С. 633—634.&lt;/ref&gt;, [[Павал Урбан]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 5.&lt;/ref&gt;, [[Мікола Ермаловіч]]&lt;ref&gt;[http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/ermalovich/Мікола_Ермаловіч._Успаміны,_творы,_фотаматэрыялы.html Яго чакала Беларусь чатыры стагоддзі: Зборнік дакументаў і матэрыялаў да 85-годдзя з дня нараджэння Міколы Ермаловіча. Успаміны, творы, фотаматэрыялы]. — {{Менск (Мн.)}}, 2007. — 360 с.&lt;/ref&gt;, [[Аляксандар Краўцэвіч]]&lt;ref name=&quot;Kraucevic-1993&quot;&gt;[[Алесь Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Як здарылася, што Жамойць пачала называцца Літвою? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Тэрміны «Літва» і «Летува» ў сучаснай беларускай гістарыяграфіі // [[Гістарычны Альманах]]. Том 9, 2004.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гісторыя ВКЛ (2013)|к}} С. 10—12.&lt;/ref&gt;, [[Генадзь Сагановіч]]&lt;ref&gt;[[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]], [[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [http://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 237.&lt;/ref&gt;, [[Ніна Баршчэўская]]&lt;ref&gt;[[Ніна Баршчэўская|Баршчэўская Н.]] Уплыў суседніх народаў на зьмену дзяржаўнага назову Беларусі ў ацэнцы беларускіх вучоных у дыяспары [https://web.archive.org/web/20210624204204/http://kamunikat.org/7942.html 1—4], [https://web.archive.org/web/20210624205558/http://kamunikat.org/7943.html 5—8] // Droga ku wzajemności. 50 lat białorutenistyki na Uniwersytecie Warszawskim. Redakcja naukowa Mikołaj Timoszuk i Mikołaj Chaustowicz. (Acta Albaruthenica 6). — Warszawa, 2007. S. 50—66.&lt;/ref&gt;, [[Эдвард Зайкоўскі]]&lt;ref&gt;[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [https://web.archive.org/web/20111119082534/http://arche.by/by/page/science/7463 Літва гістарычная] // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г.&lt;/ref&gt;, [[Тымаці Снайдэр]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 50, 81.&lt;/ref&gt;, [[Эндру Ўілсан]]{{зноска|Wilson|2012|Wilson|21–22}}, [[Норман Дэвіс]]&lt;ref&gt;[[Норман Дэвіс|Davies N.]] Litva: The Rise and Fall of the Grand Duchy of Lithuania. — Penguin Group US, 2013. — 90 p. {{ISBN|9781101630822}}.&lt;/ref&gt;, [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-33&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 33.&lt;/ref&gt;, [[Зьміцер Санько]]&lt;ref name=&quot;Sanko&quot;&gt;[[Зьміцер Санько|Санько З.]] [https://www.svaboda.org/a/30464340.html?fbclid=IwAR0MY3o-M1iIg0RuSwvEu9OwMqJuVqVwTcjCPz7RGrb9VY-wBtCdjIuVgI0 І ўсё ж — Літва ці Летува?], [[Радыё Свабода]], 2 сакавіка 2020 г.&lt;/ref&gt;, [[Анатоль Астапенка]]&lt;ref&gt;Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук] : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 114, 140.&lt;/ref&gt; ды іншыя&lt;ref&gt;Іваноў У. Забытая краёўка: ідэйны і творчы шлях Алены Цэпрынскай (каля 1880 — каля 1930) // Homo Historicus 2024. — Варшава, 2024. С. 74.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Квяткоўскі М. Я. Самавызначэнне беларускамоўнага насельніцтва Горадзеншчыны і ваколіц у мінулых стагоддзях і Сакольшчыны ў сучаснасці // Acta Albaruthenica. Вып. 25, 2025. С. 104, 106.&lt;/ref&gt;&lt;) зьвяртаюць увагу на аб’ектыўную патрэбу тэрміналягічнага адрозьненьня гістарычнай Літвы і сучаснай Летувы.

З 1990-х гадоў летувісы выступаюць супраць ужываньня саманазвы ўласнай дзяржавы ў іншых мовах (хоць у выпадку іншых уласных імёнаў, зьвязаных зь Вялікім Княствам Літоўскім, яны ў тэкстах на іншых мовах, наадварот, выкарыстоўваюць летувіскія формы&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;/&gt;), тым часам гэтая тэрміналёгія мае даўнюю традыцыю ў самой Летуве. Напрыклад, у 1928 годзе для шматлікай супольнасьці расейскіх [[стараверы|старавераў]], што жылі ў Летувіскай рэспубліцы, на заказ урадоўцаў зрабілі афіцыйны [[Расейская мова|расейскі]] пераклад [[Гімн Летувы|дзяржаўнага гімну]], які пачынаўся словамі: {{мова-ru|«Летува, отчизна наша…»|скарочана}}&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-33&quot;/&gt; (увогуле, назва «Летува» — {{мова-ru|«Маленькая Летува… Миленькая Летува»|скарочана}} — ужывалася ў перакладзе летувіскай песьні яшчэ ў трэцім томе выданьня «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Живописная Россия||ru|Живописная Россия}}», які выйшаў з друку ў 1882 годзе&lt;ref&gt;Живописная Россия. Т. 3. — СПб., М., 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=D4U1AQAAMAAJ&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0#v=snippet&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 41].&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Першы варыянт гэтай песьні з словамі {{мова-ru|«Миленькая Летува… Миленькая Летува»|скарочана}} надрукавалі яшчэ ў выданьні Віленскага губэрнскага статыстычнага камітэту Расейскай імпэрыі (1854 год), назву якога прадублявалі па-летувіску з подпісам {{мова-ru|«Перевод заглавия по-литовски»|скарочана}}&lt;ref&gt;Черты из истории и жизни литовского народа = Iszrynkimai isz giwenima ir apraszimo letuwiu / составлены, с разрешения начальства, Виленским губернским статистическим комитетом. — Вильно, 1854. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=o39DAAAAYAAJ&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0#v=snippet&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 129].&lt;/ref&gt;}}, а назву краіны «Літува», народу «літувы» або «літувя» з вытворным прыметнікам «літуўскі» яшчэ ў 1850 годзе ўжываў летувіскі аўтар Даніла ў часопісе Міністэрства народнай асьветы&lt;ref&gt;Данилло Н. Значение некоторых имен литовских князей и названий местностей Литвы // Журнал Министерства народного просвещения. Т. 66. — СПб., 1850. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=ohYFAAAAYAAJ&amp;q=%40%D0%9B%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F#v=snippet&amp;q=%40%D0%9B%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F&amp;f=false С. 147—150, 153, 155].&lt;/ref&gt;).

У 1930-я гады, калі [[Ліга Нацыяў]] фактычна прызнала адыход [[Віленшчына|Віленшчыны]] зь [[Вільня]]й да заходнебеларускага абшару, у летувіскім друку загучалі прапановы зьмяніць назву дзяржавы на [[Жамойць]] — разам зь зьменай [[Герб Летувы|дзяржаўнага гербу]] (варыянту [[Пагоня|Пагоні]]) на жамойцкага [[Мядзьведзь (герб)|Мядзьведзя]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-373&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 373.&lt;/ref&gt;.

Назва Летува пасьлядоўна ўжываецца па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] ў [[Беларускі клясычны правапіс|клясычнай моўнай норме]] [[Беларуская дыяспара|Беларускай дыяспары]]&lt;ref name=&quot;Harbacki&quot;&gt;[[Уладзіслаў Гарбацкі|Гарбацкі Ў.]] [https://web.archive.org/web/20210607194351/https://gazeta.arche.by/article/349.html?fbclid=IwAR3445HhnFkRqQDlskrDODnITESaPQzy7EGGDNG2E9-L3fkmefK4sPg83PU У тарашкевіцы не абыйсьціся бяз слова «Летува»], [[ARCHE Пачатак|ARCHE]]: электронная газэта, 9 сакавіка 2020 г.&lt;/ref&gt; — у адрозьненьне ад [[наркамаўка|наркамаўкі]], дзе савецкія ўлады дазволілі толькі варыянт «Літва». Напрыклад, у тэкстах [[Аляксандар Надсан|Аляксандра Надсана]] сустракаецца пераважна Летува, летувіскі, летувіс (а ў размове таксама жмудзін, Жмудзь). У 1960—1970-я гады ў часопісе «[[Божым шляхам (1947)|Божым шляхам]]» у многіх тэкстах ужываліся словы Летува, летувіскі (у [[Часлаў Сіповіч|Часлава Сіповіча]], [[Леў Гарошка|Льва Гарошкі]]). Тое ж назіралася ў мове беларускага друку Паўночнай Амэрыкі: у тэкстах [[Сяргей Хмара|Сяргея Хмары]] ўжываецца Летува ў апісаньні праекту летувіскай дзяржаўнасьці з сталіцай сьпярша ў Коўне, потым у Вільні. Газэта беларусаў [[ЗША]] «[[Беларус (газэта)|Беларус]]» ўжывае выняткова Летува. Словы Летува, летувіс і летувіскі фіксуюцца ў неапублікаваным «Беларуска-францускім слоўніку» Льва Гарошкі&lt;ref name=&quot;Sanko&quot;/&gt;.

Як адзначаецца ў энцыкляпэдычным даведніку «Народная культура Беларусі» (пад рэдакцыяй доктара гістарычны навук [[Віктар Цітоў|Віктара Цітова]]), які выйшаў у 2002 годзе ў выдавецтве [[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]: «''Сучасныя Л. называюць сваю краіну Летувой, а сябе — летувісамі, і гэтыя назвы зьяўляюцца больш дакладнымі і гістарычна апраўданымі, чым „Літва“ і „[[Ліцьвіны|літоўцы]]“, якія на працягу некалькіх вякоў ужываліся ў адносінах да Беларусі''»&lt;ref&gt;Народная культура Беларусі: энцыклапедычны даведнік / пад рэдакцыяй В. Цітова. — {{Менск (Мінск)}}: БелЭн, 2002. С. 222.&lt;/ref&gt;.

Праўнік [[Кірыл Касьцян]] зьвяртае ўвагу на тое, што ўжыванне тэрміну Летува ў беларускай гістарычнай навуцы мае ня толькі лягічнае абгрунтаваньне, але і адпавядае эўрапейскаму досьведу датычна асэнсаваньня спадчыны шматэтнічных данацыянальных дзяржаўных фармаваньняў. Найяскравейшым прыкладам ёсьць шматнацыянальная дзяржаўная фармацыя ў цэнтры Эўропы — [[Каралеўства Вугоршчына|Вугорскае каралеўства]] (''Regnum Hungariae'') як асобна, так і як частка [[Аўстра-Вугоршчына|Аўстра-Вугоршчыны]] (''Österreichisch-Ungarische Monarchie''). Хоць самі [[вугорцы]] называюць сябе мадзярамі (адзіночны лік ''magyar'', множны лік ''magyarok''), а [[Вугоршчына|сваю краіну]] — ''Magyarország'' незалежна ад гістарычнага кантэксту, назва гістарычнай Вугоршчыны ў мовах розных [[славяне|славянскіх]] народаў, якія калісьці мелі дачыненьне да гэтай фармацыі, адрозьніваецца ад назвы нацыянальнай дзяржавы вугорскага народу, якая існуе на частцы тэрыторыі былой шматнацыянальнай краіны (напрыклад, [[Чэская мова|чэскае]] ''Uhersko'' датычна гістарычнай Вугоршчыны, але ''Maďarsko'' датычна сучаснай)&lt;ref&gt;Касцян К. [https://litviny.blogspot.com/2013/06/blog-post.html Беларусь і Летува: у пошуках гістарычнага кампрамісу ў спадчыне ВКЛ] // Крывія. № 34—35, 2014. С. 25—26.&lt;/ref&gt;.

== Вялікае Княства Літоўскае і сучасная Летува ==

=== У дзяржаўнай палітыцы ===
У Прэамбуле Канстытуцыі Летувы падкрэсьліваецца, што менавіта [[летувісы|летувіскі народ]] ''«шмат вякоў таму стварыў Летувіскую дзяржаву»'' і што ''«яго (народу) праўны фундамэнт грунтуецца на (сярэднявечных) Літоўскіх Статутах»'', а ў артыкуле 17 сьцьвярджаецца, што ''«сталіцай Летувіскай дзяржавы ёсьць места [[Вільня]] — шматвекавая гістарычная сталіца Летувы»''&lt;ref&gt;[http://www3.lrs.lt/home/Konstitucija/Constitution.htm Ангельскі пераклад Канстытуцыі Летувіскай Рэспублікі, даступны на афіцыйным сайце Сойму ЛР]&lt;/ref&gt;. Усе гэтыя палажэньні грунтуюцца на ''«гістарычных правах»'', а ў цэнтры ўсёй канцэпцыі знаходзіцца паняцьце народ ({{мова-lt|tauta|скарочана}}). Такім чынам, на падставе ''«гістарычных правоў летувіскага народу»'' сучасная Летувіская дзяржава прэзэнтуе сябе ў якасьці адзінай праваспадкаемцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а сучасных летувісаў народам, цалкам тоесным [[ліцьвіны|ліцьвінам]] Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref&gt;Kaścian K. Die Litauische Verfassung und die Auslegung des Begriffs «Volk» in historischer Perspektive // Osteuropa-Recht. Nr. 5, 2008, S. 290—297 (291—292).&lt;/ref&gt;. Больш таго, аналіз гэтых палажэньняў Канстытуцыі дазваляе сказаць, што афіцыйнымі ўладамі Летувы Вялікае Княства Літоўскае разглядаецца як летувіская нацыянальная дзяржава&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;&gt;Касьцян К., Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.&lt;/ref&gt;.

Зьвяртаючыся, аднак, да значэньня слова народ (tauta) у летувіскай мове і вылучыўшы такім парадкам тры ключавыя словы дзеля аналізу адпаведнасьці паміж літоўскай нацыяй Вялікага Княства Літоўскага і летувіскай нацыяй Летувіскай Рэспублікі — тэрыторыя, мова і культура — можна прыйсьці да высновы, што тлумачэньне гістарычнай ролі летувіскага народу, якое прапануе Канстытуцыя Летувіскай Рэспублікі, ёсьць больш чым спрэчным, а летувіская нацыя не эквівалентная літоўскай нацыі ў аніводным з гэтых трох кампанэнтаў. З гэтай прычыны нельга казаць пра дзяржавастваральную ролю і дамінантнае становішча балтыйскай летувіскай меншасьці ў Вялікім Княстве Літоўскім&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

У той жа час этнічная група, зь якой сфармавалася сучасная летувіская нацыя, была адной з складовых частак шматэтнічнага ВКЛ, таму летувісы маюць неад’емнае права на пэўную частку спадчыны гэтай дзяржавы.

=== У летувіскай гістарыяграфіі ===
Па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] ў сусьветнай гістарыяграфіі замацавалася «летувісацэнтрычная» канцэпцыя разгляду гісторыі Вялікага Княства Літоўскага. Такая сытуацыя склалася на падставе шматлікіх публікацыяў летувіскіх гісторыкаў у замежных акадэмічных крыніцах яшчэ за савецкім часам. З прычыны браку крытычнага гледзішча (беларускую гістарыяграфію [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі#Наступствы|савецкія ўлады цалкам вынішчылі яшчэ ў 1930-я гады]], а яе аднаўленьне адбылося толькі да пачатку 1990-х гадоў) сусьветная навуковая супольнасьць паступова пачала ўспрымаць нічым не падмацаваныя гіпотэзы гэтых аўтараў як «бясспрэчныя факты»&lt;ref name=&quot;ak&quot;&gt;[[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] [http://www.svaboda.org/content/transcript/774575.html Кніга Гудавічуса — праява летувіскай гістарычнай экспансіі ў Беларусь], [[Радыё Свабода]], 8 кастрычніка 2006 г.&lt;/ref&gt;, тым часам некаторыя летувіскія гісторыкі ня грэбавалі нават наўмыснымі падтасоўкамі і фальсыфікацыямі&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Арлоў У.]], [[Захар Шыбека|Шыбека З.]] [http://kamunikat.org/download.php?item=6121.html&amp;pubref=6109 Спрэчкі за літоўска-беларускую Айчыну]{{Недаступная спасылка|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 11, 2004.&lt;/ref&gt;. Увогуле, у межах інтэрнацыянальнага [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] толькі ў Летуве з дазволу Масквы побач з камуністычнай існавала нацыяналістычная ідэалёгія, заснаваная на гістарычных мітах (у савецкай гістарыяграфіі спадчына Вялікага Княства Літоўскага абвяшчалася выняткова летувіскай, а Вільня — спрадвечна летувіскім местам&lt;ref name=&quot;Arlou-2005&quot;&gt;[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]], [[Уладзімер Каткоўскі|Каткоўскі Ў.]] [http://www.svaboda.org/content/article/792180.html Вільня, Вялікае Княства і Беларусь — поўны тэкст онлайнавай канфэрэнцыі з Уладзімерам Арловым], [[Радыё Свабода]], 8 лютага 2005 г.&lt;/ref&gt;), — рэч парадаксальная і абсалютна немагчымая ў іншых рэспубліках&lt;ref name=&quot;katl&quot;&gt;[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20110721203044/http://arche.bymedia.net/2003-2/katl203.html Чаму беларусы не апанавалі літоўскай спадчыны] // [[ARCHE Пачатак]]. № 2 (25), 2003.&lt;/ref&gt;. За савецкім часам у Летуве выйшлі сотні навуковых і навукова-папулярных выданьняў, дзе такі падыход усяляк прапагандаваўся і абгрунтоўваўся. Да прыкладу, у кнігу «Lietuvos piles» ({{мова-be|Летувіскія замкі|скарочана}}) улучылі [[Наваградзкі замак|Наваградзкі]], [[Мірскі замак|Мірскі]], [[Лідзкі замак|Лідзкі]], [[Полацкія замкі|Полацкі]] і дзясяткі іншых беларускіх замкаў. Таксама рабіліся спробы залічыць у лік выдатных дзеячоў летувіскай культуры [[Францішак Скарына|Францішка Скарыну]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2005&quot;/&gt;.

З аднаўленьнем дзяржаўнай незалежнасьці на старонках летувіскіх школьных падручнікаў працягваюць прапагандавацца сьцьверджаньні, што Вялікае Княства Літоўскае было летувіскай дзяржавай, кіроўная дынастыя [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]] — летувісамі, што ядро земляў ВКЛ знаходзілася на летувіскіх землях, а сталіца ВКЛ Вільня стаіць у цэнтры тых земляў. Паводле аўтараў летувіскіх падручнікаў «заваяваныя славянскія землі» былі толькі анэксамі (дадаткам), якімі кіравалі прадстаўнікі летувіскай княжай дынастыі. Сваім парадкам [[беларусы]] разглядаюцца ў гэтых выданьнях як бясспрэчная [[нацыянальная меншасьць]], чые здабыткі (у хоць-якой галіне чалавечай дзейнасьці) мала паўплывалі на разьвіцьцё летувіскай нацыі і дзяржавы. Беларускія населеныя пункты згадваюцца аўтарамі звычайна ў выпадку асьвятленьня падзеяў той або іншай вайны&lt;ref&gt;Антонаў А. [https://web.archive.org/web/20100413114803/http://www.lingvo.minsk.by/~bha/08/padr.htm Беларусь і беларусы ў літоўскіх школьных падручніках па гісторыі (1993—2000)] // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Том 8, сшытак 1—2 (14—15), 2001.&lt;/ref&gt;.

На думку шэрагу беларускіх гісторыкаў, у сучаснай Летуве ''«гістарычная навука — частка дзяржаўнай ідэалёгіі»'', таму пры падтрымцы Летувіскай дзяржавы тамтэйшыя гісторыкі маюць шырокія магчымасьці ў прасоўваньні сваіх канцэпцыяў навонкі&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ak&quot;/&gt;. Як зазначае летувіскі гісторык [[Русьціс Камунтавічус]], на 2023 год «''летувісы лічаць, што ў беларусаў не было дзяржаўнасьці''». Паводле актуальных летувіскіх школьных падручнікаў, «''беларусы — шэрая маса, якую летувісы заваявалі ў сярэднія вякі''». Апроч таго, Камунтавічус адзначае, што да сёньняшняга часу няма ніводнай кнігі беларускага гісторыка, якая б была перакладзеная на летувіскую мову. Паводле Камунтавічуса, «''у адрознасьць ад летувісаў, чыя ідэнтычнасьць будуецца ў апазыцыі да іншых (для іх амаль усе суседнія народы — ворагі), беларусы імкнуцца з усімі жыць у згодзе''»&lt;ref&gt;Антось Жупран, [https://nashaniva.com/323307 «Як зразумець беларуса, калі ён такі складаны». Гутарка з аўтарам першай гісторыі Беларусі на літоўскай мове], [[Наша Ніва]], 6 жніўня 2023 г.&lt;/ref&gt;. Таксама ён падкрэсьлівае: «''гэта прыніжэньне беларусаў — скарачаць іх гісторыю і сьцьвярджаць, што вось яны толькі нядаўна зьявіліся, а мы тут жылі спрадвеку''» і што такое скарачэньне гісторыі Беларусі ёсьць [[Русіфікацыя Беларусі|актуальным для расейцаў]], каб сьцьвярджаць, што да таго, як зьявіліся Беларусь і беларусы, усе былі адзінымі — русінамі, рускімі, былі часткай Расеі&lt;ref&gt;[[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]], [https://www.svaboda.org/a/32392665.html Літоўскі гісторык Русьціс Камунтавічус: Нельга напісаць сумесную гісторыю, якая задаволіць і літоўцаў, і беларусаў], [[Радыё Свабода]], 3 траўня 2023 г.&lt;/ref&gt;.

З пачатку спробаў [[Беларуская Народная Рэспубліка|аднаўленьня беларускай дзяржаўнасьці]] ў XX стагодзьдзі, у беларускай гістарыяграфіі робяцца спробы аспрэчаньня летувіскіх замахаў на спадчыну [[Вялікае Княства Літоўскае|старадаўняй літоўскай дзяржавы]]. Адным зь першых дасьледнікаў, які аспрэчыў згаданыя замахі, быў [[Язэп Лёсік]], які адназначна вызначаў спадкаемнасьць [[Беларусь]]сю [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і крытыкаваў замахі на згаданую спадкаемнасьць з боку Летувы, што знайшло адлюстраваньне ў артыкуле „Літва — Беларусь: гістарычныя выведы“, выдадзеным у 1921 годзе ў пачатку [[Беларусізацыя|беларусізацыі]] ў [[БССР]]&lt;ref&gt;Лёсік Я. Літва — Беларусь: гістарычныя выведы // Школа и культра Советской Белоруссии. № 2, 1921. С. 12—22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Літва — Беларусь: гістарычныя выведы / Язэп Лёсік; [прадмова З. Санько; пасляслоўе А. Жлуткі]. — {{Менск (Мн.)}}: Тэхналогія, 2016. — 33, [2] с. — {{ISBN|978-985-458-266-5}}.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
{{Асноўны артыкул|Гісторыя Летувы}}

=== Старажытнасьць ===
Зьяўленьне на тэрыторыі Летувы першых людзей адбылося ў пачатку сучаснага пэрыяду галацэну кайназойскай эры (10—8 тыс. год да н. э.). Амаль да XVIII тысячагодзьдзя да н. э. тут панавала культура эпіпалеаліту. У VII—VI тысячагодзьдзях да н. э. на большай частцы сучаснай Летувы сфармавалася культура [[мэзаліт]]у. [[Нэаліт]] пачаўся тут пазьней за час свайго сканчэньня на тэрыторыі цывілізацыяў паўднёвай [[Мэсапатамія|Мэсапатаміі]] (IV ст. да н. э.). Бронзавыя вырабы зьявіліся на тэрыторыі Летувы ў другой чвэрці II тысячагодзьдзя да н. э., аднак іх мясцовая вытворчасьць пачалася толькі каля 1500 году да н. э. [[Жалезны век]] на Летуве працягваўся да сярэдзіны I тысячагодзьдзя н. э.

У IX і X стагодзьдзях продкі летувісаў займаліся пераважна паляваньнем, рыбалоўствам, зрэдку земляробствам; ёсьць згадкі пра [[бортніцтва]] і жывёлагадоўлю, асабліва на гадоўлю коняў, якіх ужывалі ў ежу. Гандлёвыя зносіны ў летувісаў былі з [[замак|гарадамі]] славяна-балтыйскага памор’я і зь зямлёй [[крывічы|крывічоў]]: яны зьмянялі шкуры, мяхі, [[воск]] на мэталічныя вырабы і зброю. Сярод летувісаў рана сустракаюцца зародкі [[Стан (сацыяльная група)|станаў]]: існавалі роды, якія валодалі шматлікай нявольнай чэлядзьдзю; з гэтых родаў абіраліся мясцовыя князі (''кунігасы''). Рабынямі (нявольная [[чэлядзь]]) былі галоўным чынам [[ваеннапалонны]]я. Жрэцкі стан не складаў асобай [[каста|касты]], ён меў велічэзнае значэньне ў народзе і быў даволі шматлікім. [[Жрэц|Жрацы]] ў летувісаў зваліся ''вайдэлотамі'', былі і жрыцы ''вайдэлоткі''. Багам сваім летувісы ахвяравалі жывёлаў, а ва ўрачыстых выпадках — і людзей. Пры пахаваньні знаць спальвалі разам з улюбёнымі прадметамі і рабынямі. Замагільнае жыцьцё летувісы ўяўлялі працягам сапраўднага&lt;ref name=&quot;esbe&quot;&gt;[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/61777/Литовско Литовско-русское государство] // {{Літаратура/ЭСБЕ}}&lt;/ref&gt;.

Да XIII стагодзьдзя ў продкаў летувісаў не было аб’яднаўчай палітычнай улады, як не было і аб’яднаўчых цэнтраў-гарадоў. У другой палове XIII ст. у крыніцах згадваюцца асобныя правадыры, але ўлада іх пашыралася толькі на малаважную тэрыторыю, на сельскія акругі&lt;ref name=&quot;esbe&quot;/&gt;.

Яшчэ ў XII ст. з заснаваньнем факторыі любецкіх купцоў ва ўтоцы [[Дзьвіна|Дзьвіны]] пачалася нямецкая ваенная экспансія на тэрыторыю сучасных Латвіі й Летувы. 22 верасьня 1236 году адбылася гістарычная перамога жамойцкіх войскаў над мечаносцамі пад [[Шаўлі|Шаўлямі]], у выніку чаго нямецкі ціск з поўначы быў спынены больш чым на дзесяцігодзьдзе.

Францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]] на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра [[Германскія мовы|германскае]] паходжаньне [[Ліцьвіны|літоўскіх]] уласных імёнаў і наяўнасьць [[Фіна-вугорскія мовы|фінскага]] субстрату ў летувісаў&lt;ref&gt;Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 96.&lt;/ref&gt;.

=== Працэс уваходжаньня этнічных летувіскіх зямель у склад Вялікага Княства Літоўскага ===
[[Файл:VKL-1462-ru.png|міні|Рост Вялікага Княства Літоўскага]]

Аб’яднаньне большасьці зямель продкаў сучасных летувісаў у складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] расьцягнулася на пэрыяд з другой чвэрці XIII і да першай чвэрці XV стагодзьдзя. Значную ролю ў гэтым працэсе сыграла неабходнасьць супрацьстаяць крыжацкай агрэсіі.

Утварэньне Вялікага Княства Літоўскага мае повязі зь імем [[Міндоўг]]а, які 6 ліпеня 1253 году каранаваўся ў [[Наваградак|Наваградку]]. Хаўрус Літвы зь Лівонскім ордэнам на падставе прыняцьця каталіцтва дазволіў ордэну патрабаваць у Міндоўга «мірнай» перадачы яшчэ не ахрышчаных зямель. Так, у 1255 годзе Міндоўг напісаў грамату дарэньня Лівонскаму ордэну Селы, а ў 1259 — Скалвы, Нардувы, Паўночнай Судувы і [[Жамойць|Жамойці]] (гэта было пацьвярджэньне, Жамойць перайшла да Лівоніі яшчэ пры каранацыі Міндоўга) — большай часткі тэрыторыі сучаснай Летувы.

[[Файл:Litva. Літва (J. Müller, 1692).jpg|значак|[[Літва старажытная|Літва]]. Мапа з атлясу 1692 году (перадрукоўвалася ў 1702 годзе)]]

Аднак жамойты паднялі паўстаньне, 13 ліпеня 1260 году адбылася [[бітва на Дурбэ]], у якой загінула 130 рыцараў і магістар Лівонскага ордэна Бургхард Горнгузэн. У адказ папа [[Аляксандар IV (папа рымскі)|Аляксандар IV]] арганізаваў падмогу Тэўтонскаму ордэну. На мяжы 1260—1261 гадоў лівонцы занялі два замкі ў Куроніі, але 3 лютага 1261 году жамойты разьбілі іх пры Лелвардэ. У канцы лета гэтага ж году дэлегацыя жамойтаў прыбыла да Міндоўга з просьбай прыняць Жамойць пад уладу Літвы і пачаць вайну супраць Тэўтонскага ордэна. Пад націскам [[Транята|Траняты]] Міндоўг задаволіў гэтую просьбу.

На працягу стагодзьдзя большая частка Жамойці знаходзілася ў складзе Вялікага Княства, аднак па сьмерці вялікага князя літоўскага [[Кейстут]]а, у 1382 годзе, ягоны наступнік [[Ягайла]] аддаў гэтыя землі лівонцам. Жамойты неўзабаве паўсталі й зрынулі гэтую залежнасьць. У 1398 годзе вялікі князь [[Вітаўт]] зноў перадаў гэтыя тэрыторыі лівонцам, другасна жамойцкія землі перайшлі пад уладу немцаў па паўстаньні 1400—1401 гадоў. Вядома, што Вітаўт чатырохразова (у 1384, 1390, 1398 і 1404 гадох) аддаваў Жамойць Тэўтонскаму ордэну. Гэтая тэрыторыя хоць і была важнай, аднак выкарыстоўвалася вялікімі князямі літоўскімі ў якасьці разьменнай манэты ў іхняй тагачаснай замежнай палітыцы. Неаднаразовае выкарыстаньне Жамойці ў шматлікіх палітычных камбінацыях сьведчыць пра тое, што Вітаўт ня ставіўся да яе як да роднай зямлі&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 158.&lt;/ref&gt;.

Канчатковае далучэньне большай часткі Жамойці да Вялікага Княства адбылося толькі па [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] (1410 год), да якой большая частка цяперашняй Летувы знаходзілася пад акупацыяй крыжакоў і нават юрыдычна ўваходзіла ў склад крыжацкай дзяржавы&lt;ref&gt;[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] [http://www.svaboda.org/content/article/1776930.html Улады не заўважаюць перамогі пад Грунвальдам], [[Радыё Свабода]], 14 ліпеня 2009 г.&lt;/ref&gt;.

=== Жамойцкія староства й біскупства ===
{{Асноўны артыкул|Жамойць}}
[[Файл:POL województwo żmudzkie IRP COA.svg|міні|зьлева|140пкс|Гістарычны герб Жамойці]]
[[Файл:Kurlandyja-Žamojć. Курляндыя-Жамойць (N. Sanson, 1659).jpg|міні|Жамойць на мапе 1659 году]]

Пад Жамойцю гістарычнай звычайна разумеюць дзьве адзінкі — адміністрацыйную ([[Жамойцкае староства]]), якая была асобнай палітычнай адзінкай Вялікага Княства Літоўскага, і касьцельную ([[Жамойцкае біскупства]]).

[[Файл:Vialikaje Kniastva Litoŭskaje. Вялікае Княства Літоўскае (T. Lotter, 1770).jpg|міні|Вялікае Княства Літоўскае (без Жамойці), 1770 г.]]

У 1413 годзе Жамойць на падставе прывілею вялікага князя [[Вітаўт]]а атрымала статус аўтаноміі, пацьверджаны ў 1441 годзе вялікім князем [[Казімер Ягелончык|Казімерам]]. Такім чынам, Жамойць стала самакіравальнай тэрыторыяй, пазьней вядомай як Жамойцкае староства, а ейны статус сёньня б значыў сувэрэнітэт у межах Вялікага Княства Літоўскага. На просьбу жамойтаў, якія хацелі падкрэсьліць сваю адрознасьць ад [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]], зьявіўся асобны дадатак да найменьня дзяржавы, якая пачала называцца Вялікім Княствам Літоўскім, Рускім і Жамойцкім. У 1492 годзе вялікі князь [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] даў Жамойці «земскі прывілей» (на [[Старабеларуская мова|беларускай мове]]), у першым пункце якога ён забараняў казаць падданым, што жыхароў Жамойці далучылі да Вялікага Княства Літоўскага сілай, а не паводле добрай волі: «''Найпярвей, хочам, іж ім [жыхарам Жамойці] жадны ня маець мовіці, альбо на вочы ісьціць, іж бы празь меч, альбо цераз оныі валкі былі звалчоныя, але з добраю волею прысталі''»&lt;ref&gt;Жалованная грамота литовского великого князя Александра Казимировича жителям Жмудской земли. 15 августа 1492 г. // Акты относящиеся к истории Западной России, собранные и изданные Археографическою комиссиею: в 5 т. — Т. 1. 1340—1506. — Санкт-Петербург : Тип. II Отделения Собственной Е.И.В. Канцелярии, 1846. — С. 120—122.&lt;/ref&gt;. Адно з пазьнейшых сьведчаньняў захаваньня адасобленасьці — асобнае пералічэньне жамойцкіх харугваў у рэестры дзяржаўнага войска ў XVI стагодзьдзі. Апроч таго, жамойты неаднаразова зьвяртавліся ў [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|Сойм]] з просьбамі не прызначаць ім на адміністрацыйныя пасады «чужынцаў»-ліцьвінаў. Такія ж звароты накіроўваліся да [[Вялікі князь літоўскі|вялікіх князёў]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-158&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 158.&lt;/ref&gt;. Жамойцкае староства заставалася асобнай адміністрацыйнай адзінкай з дакладна акрэсьленымі межамі ўсё далейшае існаваньне Вялікага Княства Літоўскага да 1795 году.

Аднак Жамойць гістарычная ў рэлігійным, а г. зн. і ў культурным, кантэксьце выходзіла па-за межы Жамойцкага староства, у прыватнасьці ўсходняя мяжа Жамойцкай дыяцэзіі ня цалкам адпавядала палітычнай мяжы Літвы і Жамойці, ахопліваючы, сярод іншага, частку суседняга з Жамойцкім староствам [[Упіцкі павет|Упіцкага павету]] [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]]&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

Да нашага часу Жамойць стала адным з этнаграфічных рэгіёнаў Летувы, які ня ёсьць ані палітычнай, ані адміністрацыйнай адзінкай. Аднак, нягледзячы на таки статус, улады Летувы зацьвердзілі межы Жамойци на афіцыйным узроўні&lt;ref&gt;[http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_e?p_id=220186&amp;p_query=D%CBL%20ETNOGRAFINI%D8%20REGION%D8%20RIB%D8%20NUSTATYMO&amp;p_tr2=2. Рэкамэндацыі Рады аховы этнічнае культуры Летувы № 1 аб усталяваньні межаў этнаграфічных рэгіёнаў ад 17 верасьня 2003 году.]&lt;/ref&gt;. Прытым летувіскі этнаграфічны рэгіён займае нашмат меншую тэрыторыю за Жамойць гістарычную&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

[[Файл:Magnus Ducat Lithuaniae and Rus Alba(Belarus).jpg|міні|500пкс|center|&lt;center&gt;Карта Вялікага Княства Літоўскага і Белай Русі (1687). Тэрыторыя сучаснай Беларусі пазначаецца як «[[Літва старажытная|Літва]]» (Lithuaniæ), а тэрыторыя сучаснай Летувіскай Рэспублікі як «Жамойць» (Samogitia)&lt;/center&gt;]]{{clear|left}}

=== Летувіская мова ў Вялікім Княстве Літоўскім ===
{{Падвойная выява|справа|Dictionarium trium lingvarum in usum studiosae iuventutis (Dictionary of the Polish-Latin-Lithuanian languages) by Konstantinas Sirvydas, Vilnius, 1713.jpg|102|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu (in Lithuanian language), Vilnius, 1766.jpg|112|Вокладкі першых летувіскіх слоўніка {{мова-la|Dictionarium trium linguarum|скарочана}} (налева) і лемантара {{мова-lt|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu|скарочана}} або {{мова-pl|Nauka czytania pisma polskiego dla małych dziatek|скарочана}} (направа)}}

Як падкрэсьлівае амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]]: «''летувіская мова цягам стагодзьдзяў не была мовай палітыкі''»&lt;ref name=&quot;Snyder&quot;&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}}&lt;/ref&gt;. Насамрэч, палітычная, эканамічная, сацыяльная і культурная сытуацыя ў ВКЛ не была прыхільнай да летувіскай мовы, якая паводле летувіскага гісторыка [[Зігмас Зінкявічус|З. Зінкявічуса]] была загнаная «''ў ніжэйшую клясу ва ўласнай айчыне''»&lt;ref&gt;Zinkevičius Z. History of the Lithuanian Language. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1998. P. 244.&lt;/ref&gt;. Напрыклад, ''«вялікія князі літоўскія ніколі не друкавалі кнігаў на летувіскай мове»''&lt;ref name=&quot;Snyder&quot;/&gt;. Больш за тое, паводле З. Зінкявічуса, ''«для летувіскай мовы сытуацыя была катастрафічнай, ёй не давалі разьвівацца, выштурхоўвалі з агульнага ўжытку ды й друкаваць пісьмовыя тэксты па-летувіску было цяжка»''. Пэўна таму летувіскія навукоўцы стала падкрэсьліваюць ''«адзінства арэалу летувіскай мовы праз палітычную мяжу паміж ВКЛ і Прусіяй»''. Сапраўды, «''летувіскія граматыкі і слоўнікі доўгі час (да канца XVIII ст.) друкаваліся толькі ў Прусіі''» (выняткам быў слоўнік Канстанціна Шырвіда, які выйшаў каля 1620 году, некалькі разоў перавыдаваўся і быў адзіным слоўнікам летувіскай мовы, выдадзеным на тэрыторыі ВКЛ да канца XVIII стагодзьдзя&lt;ref&gt;Schmalstieg, W. R. [https://web.archive.org/web/20090530141220/http://www.lituanus.org/1982_1/82_1_03.htm Early Lithuanian Grammars] // Lituanus. Vol. 28, Nr. 1, 1982.&lt;/ref&gt;). У сваю чаргу, ''«перасьледаваная стагодзьдзямі летувіская мова ўпершыню за сваю гісторыю атрымала статус дзяржаўнай»'' толькі ў першай Летувіскай Рэспубліцы (то бок у 1918 годзе)&lt;ref&gt;Zinkevičius Z. History of the Lithuanian Language. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1998. P. 297.&lt;/ref&gt;.

Такім чынам, выкарыстаньне летувіскай мовы ў Вялікім Княстве Літоўскім абмяжоўвалася максымум рэгіянальным узроўнем, у тым ліку асобнымі натарыяльна засьведчанымі перакладамі дзяржаўных актаў (як прыклад, летувіскі пераклад тэксту [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]] 1791 году)&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

=== У складзе Расейскай імпэрыі і Прусіі ===
{{Асноўны артыкул|Летувізацыя}}
[[Файл:Map of Lietuva (1867-1914) lang-be.svg|значак|Губэрні [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] на тэрыторыі сучаснай Летувіскай Рэспублікі]]

У 1795 годзе ў выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу]] [[Рэч Паспалітая]] была ліквідаваная, а рэшту яе тэрыторыі ўлучылі ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], [[Аўстра-Вугоршчына|Аўстра-Вугоршчыны]] і [[Прусія|Прусіі]]. Большая частка тэрыторыі сучаснай Летувы апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе ўвайшла ў [[Ковенская губэрня|Ковенскую]] і часткова ў [[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Сувальская губэрня|Сувальскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] губэрні. У першай палове XIX ст. ураджэнцы Жамойці (Д. Пашкевіч, Л. Юцэвіч, [[Сыманас Даўкантас|С. Даўкантас]] ды інш.) у сваіх этнаграфічных публікацыях пачалі задаваць эталёны [[летувісы|летувіскасьці]], якія пазьней пачалі выкарыстоўвацца іншымі дасьледнікамі дзеля ацэнкі адпаведнасьці «традыцыйнаму» і «этнічнаму». Значную ролю ў іх дасьледаваньнях адыграла канцэптуалізацыя «чыстых», «клясычных», «не закранутых вонкавымі ўплывамі» летувіскіх зямель. Лінгва-этнаграфічны калярыт Жамойці дазволіў выбудаваць значную адлегласьць ад «славянскага» і стварыць на аснове жамойцкага трывалы вобраз летувіскасьці з максымальным індэксам адрознасьці ад суседзяў&lt;ref&gt;Унуковіч Ю. Этнічная ідэнтыфікацыя і катэгарызацыя беларусаў і літоўцаў у ХІХ ст. // Białorutenistyka Białostocka. T. 12 (2020). S. 393.&lt;/ref&gt;. Сярод іншага, у канцы XIX ст. на базе гістарычнай жамойцкай мовы — архаічных гаворак ваколіцаў [[Коўна]], [[Шаўлі|Шаўляў]] і [[Клайпеда|Клайпеды]] — утварылася [[летувіская мова]]&lt;ref name=&quot;Sviazynski209&quot;&gt;[[Уладзімер Сьвяжынскі|Свяжынскі У.]] Літоўская мова // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 209.&lt;/ref&gt;.

У 1854 годзе на старонках часопіса {{Артыкул у іншым разьдзеле|Библиотека для чтения||ru|Библиотека для чтения}}, які рэдагаваўся ўраджэнцам [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыны]] прафэсарам-паліглётам [[Восіп Сянкоўскі|Восіпам Сянкоўскім]], зьявілася крытычная нататка датычна называньня часткі жамойтаў «літвой» (пазьнейшых «[[аўкштайты|аўкштайтаў]]», абвешчаных «уласнымі літоўцамі», якія насяляюць «[[Аўкштота|Аўкштоту]]» — «Верхнюю або ўласную Літву»), а жамойцкай мовы — «літоўскай»&lt;ref&gt;Библиотека для чтения. Том 123, 1854. [https://books.google.by/books?id=4vE6AQAAMAAJ&amp;pg=RA3-PA71-IA7&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwimv-aAqMPzAhUXSfEDHe9xC68Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&amp;f=false С. 28—29].&lt;/ref&gt;:
{|
|-
| {{пачатак цытаты}}
Я хачу яшчэ аддаць гістарычнай і філялягічнай крытыцы сябраў віленскага камітэту самы тэрмін Літва. Я не зусім разумею адрозьненьне, якое робяць яны ў адным і тым жа чудзкім народзе, паміж Літвою і Жамойцю. Мне здаецца, што дарма адну частку гэтага народа называюць Літвою, тады як іншай пакідаюць агульную і сапраўдную назву ўсяго народа, Жамойць. Абедзьве яны — тая ж Жамойць. Слова Літва зусім не літоўскае{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувіскае»}} і яно належыць столькі ж і яшчэ больш славянскай частцы ранейшага літоўскага гаспадарства, як і чудзкай. Калі жыхары чудзкай часткі адгукаюцца, што яны — Літува і што яны кажуць літувішкі, па-літоўску, гэта па-мне значыць толькі, што яны ўжываюць на свой асабісты рахунак агульную палітычную назву гаспадарства, а не сваю племянную назву. Гэтак жа цяперашнія Грэкі, Італьянцы і паўднёвыя Швайцарцы, таму, што некалі знаходзіліся пад рымскім валадарствам, выхваляюцца, нібыта яны — Рымляне і гавораць па-рымску (Romeі, Rumanі, Roman). Латышы, альбо Леты, чудзкія людзі аднаго кораня зь літоўскай Чудзьдзю, не называюць сябе Літвою; такім чынам, і сястра іхняя, літоўская Чудзь, этнаграфічна, ня мае права на гэтую назву. Уся яна — Жамогусы, Жамогі альбо Жамодзі, Сямогі альбо Сямодзі, адкуль утварыліся словы Жамойць і Самагіція. Латышы таксама называюць сябе Земме, Семме, а гэта значыць толькі «свая зямля» падобна таму, як Сома альбо Суомі, «свая зямля» Фінляндыя і Суомалайне, «людзі сваёй зямлі», Фіны, альбо Фінляндцы. [[Жмогусы|Жамогус альбо жмогус]] значыць — чалавек. Яны проста — людзі, а не літоўцы. Вядома, што ў прыбалтыйскіх Чудзкіх пакаленьнях няма асобых назваў для іх моваў: кожнае запэўнівае, што яно гаворыць на мове ма-кіль, «мове зямлі». Як у літоўскай Чудзі, альбо Жамогусаў, відаць, не было асобай назвы дзеля народнай мовы, то яна тым больш ахвотна пагадзілася называць яе «літоўскай», што слова «Літва» было палітычным тытулам знакамітай дзяржавы, якой Чудзь гэтая належала.
{{арыгінал|ru|Я хочу еще подвергнуть исторической и филологической критике членов виленского комитета самый термин Литва. Я не совсем понимаю различие, которое делают они в одном и том же чудском народе, между Литвою и Жмудью. Мне кажется, что понапрасну одну часть этого народа называют Литвою, тогда как другой оставляют общее и настоящее название всего народа, Жмудь. Обе они — та же Жмудь. Слово Литва вовсе не литовское и оно принадлежит столько же и еще более славянской части прежнего литовского господарства, как и чудской. Если жители чудской части отзываются, что они — Литува и что они говорят литувишки, по-литовски, это по-мне значит только, что они употребляют на свой личный счет общее политическое название господарства, а не свое племенное название. Точно так же нынешние Греки, Валахи и южные Швейцарцы, потому, что некогда находились под римским владычеством, хвастаются, будто они — Римляне и говорят по римски (Romei, Rumani, Roman). Латыши, или Леты, чудские люди одного корня с литовскою Чудью, не называют себя Литвою; следовательно, и сестра их, литовская Чудь, этнографически, не имеет права на это название. Вся она — Жемогусы, Жемоги или Жемоди, Семоги или Семоди, откуда произошли слова Жмудь и Самогиция. Латыши также называют себя Земме, Семме, а это значит только «своя земля» подобно тому, как Сома или Суома, «своя земля» Финляндия и Суомалайне, «люди своей земли», Финны, или Финляндцы. Жемогус или жмогус значит — человек. Они просто — человеки, а не литовцы. Замечательно, что у прибалтийских чудских поколений нет особенных названий для их языков: каждое уверяет, что оно изъясняется на языке ма-киль, «языке земли». Как у литовской Чуди, или Жемогусов, вероятно, не было особенного названия для народного языка, то она тем охотнее согласилась называть его «литовским», что слово «Литва» было политическим титулом знаменитого государства, которому Чудь эта принадлежала.}}
{{канец цытаты}}
|}

У 1861 годзе ў афіцыйным прадстаўленьні папячыцеля [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Шырынскі-Шыхматаў|Аляксандра Шырынскага-Шыхматава|ru|Ширинский-Шихматов, Александр Прохорович}} да генэрал-губэрнатара {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Назімаў|Ўладзімера Назімава|ru|Назимов, Владимир Иванович}} адзначалася, што большасьць сельскага насельніцтва [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] — жамойты, якія размаўляюць па-жамойцку, тым часам большасьць сельскага насельніцтва [[Віленская губэрня|Віленскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] і [[Менская губэрня|Менскай]] губэрніяў размаўляюць па-беларуску. Адпаведна, у [[Народная вучэльня|народных вучэльнях]] дзеля першых прапаноўвалася выкладаць па-жамойцку, а дзеля другіх — толькі па-расейску. Тым часам летувісы ({{мова-ru|литовцы|скарочана}}) і летувіская мова ({{мова-ru|литовский язык|скарочана}}) не ўпаміналіся:
{{Цытата|Так, у большай частцы Ковенскай губэрні, населенай жамойтамі, якія маюць сваю пісьменнасьць, хоць яшчэ і нязначную, але якая прадстаўляе ўжо для народу малітоўнікі, календары і некаторыя іншыя карысныя кнігі на жамойцкай мове, на якой народ слухае пропаведзі ў касьцёлах і спавядаецца ў гэтай губэрні, навучаньне ў пачатковых вучэльнях жамойцкай грамаце варта дазволіць, выкладаньне ж польскай мовы, на якой гавораць абшарнікі і чыноўнікі, у гэтыя вучэльні ня ўводзіць, пакінуўшы яе толькі ў гімназіях і прагімназіях. У губэрнях жа Віленскай, Гарадзенскай і Менскай вялікая частка сельскага насельніцтва размаўляе беларускай гаворкай, таму і народныя вучэльні ў гэтых мясцовасьцях маюць быць чыста расейскімі.
{{арыгінал|ru|Так, в большей части Ковенской губернии, населенной жмудинами, имеющими свою письменность, хотя еще и незначительную, но представляющую уже для народа молитвенники, календари и некоторыя другие полезные книги на жмудском языке, на котором народ слушает проповеди в костелах и исповедуется в этой губернии, обучение в первоначальных училищах жмудской грамоте следует допустить, преподавание же польского языка, которым говорят помещики и чиновники, в эти училища не вводить, оставив его только в гимназиях и прогимназиях. В губерниях же Виленской, Гродненской и Минской большая часть сельского населения говорит наречием белорусским, поэтому и народные училища в этих местностях должны быть чисто русскими.}}
|Корнилов И. П. Русское дело в Северо-Западном крае: Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в Муравьевскую эпоху. — С.-Петербург, 1901. С. 4—5.
}} 

У 1862 годзе ў прадстаўленьні Аляксандра Шырынскага-Шыхматава да кіраўніка Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Галаўнін|Аляксандра Галаўніна|ru|Головнин, Александр Васильевич}} адзначалася, што адной з мэтаў адкрыцьця школаў на Жамойці (пад якой найперш разумелася этнічна [[летувісы|летувіская]] [[Ковенская губэрня]]) мусіць быць умацаваньне жамойцкай нацыянальнасьці зь бесьперапынным пераконваньнем тамтэйшых сялянаў, што яны жамойты і літоўцы ([[ліцьвіны]]) і што ўлады Расейскай імпэрыі жадаюць не [[Русіфікацыя|абмаскаліць]] іх, а наблізіць іхныя інтарэсы да інтарэсаў Расеі:
{{Цытата|На Жамойці — умацаваньне жамойцкай нацыянальнасьці, зусім не варожай Расеі і ўраду ў ніжэйшых пластах насельніцтва, і бесьперапыннае ўнушэньне сялянам, што яны не палякі, а жамойты і літоўцы, і што Расея не жадае зусім абмаскаліць іх, а хоча толькі зблізіць іх інтарэсы з інтарэсамі дзяржавы.
{{арыгінал|ru|На Жмуди — укрепление жмудской национальности, вовсе не враждебной России и правительству в низших слоях населения, и постоянное внушение крестьянам, что они не поляки, а жмудины и литовцы, и что Россия не желает вовсе обрусить их, а хочет только сблизить их интересы с интересами государства.}}
|Корнилов И. П. Русское дело в Северо-Западном крае: Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в Муравьевскую эпоху. — С.-Петербург, 1901. С. 22.
}}

[[Файл:Vilnia, Lidzkaja-Franciškanskaja. Вільня, Лідзкая-Францішканская (J. Bułhak, 1912).jpg|значак|Шыльда летувіскай школы ({{мова-lt|Lietuviška mokykla|скарочана}}, {{мова-ru|Литовское училище|скарочана}}) на Лідзкай вуліцы ў цэнтры [[Вільня|Вільні]], 1912 год. Тым часам хоць-якія [[Беларуская мова|беларускія]] школы ў Расейскай імпэрыі заставаліся пад забаронай]]

Па здушэньні [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] расейскія ўлады надумалі падтрымаць [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|летувіскі нацыянальны рух]] (які правільней называць «жамойцкім», бо летувісы ў той час называліся жамойтамі) у супрацьвагу моцным пазыцыям палякаў&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348.&lt;/ref&gt;. Царскі ўрад пачаў заахвочваць летувіскія асьвету і друк&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;, летувіскую мову зрабілі мовай навучаньня ў [[Мар’ямпаль]]скай дзяржаўнай вышэйшай вучэльні, якая стала цэнтрам падрыхтоўкі летувіскай эліты. Летувіскую мову таксама выкладалі ў [[Сейны|Сейненскай]] і [[Сувалкі|Сувалкаўскай]] гімназіях. Тым часам выкладаньне беларускай мовы ў школах усіх узроўняў апынулася пад забаронай&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;/&gt;. Апроч гэтага, у час знаходжаньня пад расейскай уладай летувісы мелі нацыянальны касьцёл (яшчэ перад паўстаньнем біскуп [[Матэвус Валанчус]] дамогся дазволу адчыняць пры касьцёлах парафіяльныя школы з выкладаньнем па-летувіску&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;/&gt;), тады як беларусы па зьнішчэньні ў 1839 годзе [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Ўніяцкай царквы]] згубілі сваю канфэсійную нішу&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;.

Невялікая частка этнічных летувіскіх зямель (г. зв. «[[Малая Летува]]») засталася ў складзе Прусіі, дзе ў спрыяльных для разьвіцьця ўласнай культуры ўмовах пражывала каля 100 000 балтаў. Гэта давала магчымасьць кантактаў з Эўропай, пашырэньню ў сьвеце зьвестак пра свае нацыянальныя патрэбы (да 1904 году ў [[Тыльзыт|Тыльзыце]] і [[Каралявец|Караляўцы]] па-летувіску выйшла каля 3300 найменьняў кніг і каля 120 пэрыядычных выданьняў агульным накладам некалькі мільёнаў асобнікаў&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 349.&lt;/ref&gt;). Менавіта нямецкі (прускі) фактар быў вызначальным у справе дасягненьня Летувой незалежнасьці ў 1918 годзе і вырваў краіну з сфэры расейскага ўплыву&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;.

[[Файл:Vysokaŭski zamak. Высокаўскі замак (N. Orda, 1877-83, 1901-14).jpg|значак|Выдадзеная ў Расейскай імпэрыі летувіскамоўная паштоўка з рэпрадукцыяй малюнка [[Высокае|Высокага]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] (аўтар малюнка — [[Напалеон Орда]]) і подпісам: {{мова-lt|Augštaičai, Gardino gubernijoje|скарочана}}. Падобныя летувіскія паштоўкі выйшлі з краявідамі [[:Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1909) (2).jpg|Наваградку]], [[:Файл:Kreŭski zamak. Крэўскі замак (1907) (2).jpg|Крэва]], [[:Файл:Lida. Ліда (N. Orda, 1877, 1901-14).jpg|Ліды]], [[:Файл:Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (N. Orda, 1877, 1906).jpg|Геранёнаў]]]]

У другой палове XIX стагодзьдзя пачаў фармавацца летувіскі нацыянальны рух. Спрыяньне разьвіцьцю жамойцкай культуры і мовы расейскімі ўладамі прывяло да таго, што жамойцкае адраджэньне пачалося значна раней за [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускае]]. Дзеячы жамойцкага нацыянальнага руху пачалі выкарыстоўваць ня назву Жамойць, а найменьне старадаўняй, пераважна славянскай дзяржавы з [[Эпіцэнтар|эпіцэнтрам]] у Беларусі — Вялікага Княства Літоўскага. Выпускнікі Мар'ямпальскай вучэльні [[Вінцас Кудзірка]] і [[Ёнас Басанавічус]] стварылі міт пра Вялікае Княства Літоўскае як выняткова летувіскую дзяржаву. Гэты міт пашырыўся і стаўся падмуркам да адбудовы летувіскамоўнай Летувы&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;/&gt;. 

Летувіскія адраджэнцы прысвоілі ня толькі назву Літва (у форме Летува&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;/&gt;), але і заявілі пра свае вынятковыя правы на гістарычную і культурную спадчыну Вялікага Княства Літоўскага, а таксама на сымболіку. Замест свайго гістарычнага гербу [[Мядзведзь (герб)|Мядзведзя]] жамойцкія дзеячы пачалі выкарыстоўваць [[Пагоня (герб)|Пагоню]] славянскага паходжаньня. А паколькі ў жамойцкай мове не было слова дзеля яе абазначэньня, жамойцкая эліта (а менавіта [[Сыманас Даўкантас]]) прыдумала яго, назваўшы Пагоню новым словам «[[Віціс]]»&lt;ref name=&quot;Kraucevic-1993&quot;/&gt;. Як адзначае [[Тымаці Снайдэр]], апроч расейскіх уладаў, фальшаваньню гісторыі ВКЛ спрыяла сацыяльнае паходжаньне дзеячоў летувіскага нацыянальнага руху, якія былі дзецьмі заможных сялянаў, а не [[шляхта]]й, і таму ня мелі адпаведнага кодэксу гонару&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;/&gt;. Спазьненьне беларускага адраджэньня ў параўнаньні з жамойцкім прывяло да таго, што беларускія дзеячы, пачынаючы з [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], прынялі назву, якая тады была пашыранай на Смаленшчыне, Віцебшчыне і Магілёўшчыне, а таксама выкарыстоўвалася расейскім друкам ― [[беларусы]].

За канцэпцыю ўтварэньня ВКЛ жамойцкія адраджэнцы ўзялі канцэпцыю балцка-славянскай канфрантацыі, якая ўзьнікла ў ходзе навуковай дыскусіі паміж польскімі і расейскімі дасьледнікамі ў канцы XIX ― пачатку XX стагодзьдзя. Паводле яе, падмуркам утварэньня Вялікага Княства Літоўскага была перамога раньнефэадальнага балцкага ўтварэньня над славянамі, ў выніку чаго гэтая новая краіна трансфармавалася ў Вялікае Княства Літоўскае. У канцы XX стагодзьдзя гэтую канцэпцыю зьняпраўдзіў [[Аляксандар Краўцэвіч]], які сьцьвярджае, што ВКЛ ад самага пачатку была біэтнічнай балта-славянскай дзяржавай з дамінаваньнем [[славяне|славянаў]], а балта-славянскія дачыненьні ў часы ўтварэньня Вялікага Княства Літоўскага насілі толькі мірны характар&lt;ref&gt;{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}}&lt;/ref&gt;. З больш славянацэнтрычнымі канцэпцыямі зь сярэдзіны XX стагодзьдзя выступілі гісторыкі [[Павал Урбан]], [[Мікола Ермаловіч]] і [[Мікалай Шкялёнак]], тэзісы якіх у лучнасьці зьняпраўджвалі балцкае паходжаньне першых князёў ВКЛ.

За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ўлетку 1915 году тэрыторыю сучаснай Летувы занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Дзеячы [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальнага адраджэньня]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч|Антон]] Луцкевічы разам з [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] выступілі з прапановай аднавіць [[Вялікае Княства Літоўскае]] з сталіцай у [[Вільня|Вільні]], аднак гэтая ідэя не знайшла падтрымкі ў летувіскіх дзеячоў&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 347.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Kowno dzisiejsza stolica Żmudzi (A. Oleszczyński, 1850).jpg|міні|500пкс|center|&lt;center&gt;''«[[Коўна]] — цяперашняя сталіца Жамойці»'' (аўтар — [[Антоні Аляшчынскі]], 1850 год)&lt;/center&gt;]]{{clear|left}}

=== Першая Летувіская Рэспубліка ===
[[Файл:Lietuva 1921-1939.svg|міні|Тэрыторыя Летувіскай Рэспублікі]]

16 лютага 1918 году Летувіская Рада або [[Летувіская Тарыба]] ({{мова-lt|Letuvos Taryba|скарочана}}) абвясьціла незалежнасьць Летувы&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 80.&lt;/ref&gt;. 23 сакавіка яе незалежнасьць прызнаў нямецкі кайзэр&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt;. 13 ліпеня 1918 году Тарыба абвясьціла каралём Летувы — Міндоўгасам (Міндоўгам) II — герцага віртэмбэрскага Вільгельма фон Ураха&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt; згодна з чым дзяржава стала называцца [[Каралеўства Летува]], але ўжо 2 лістапада таго ж году прыняла часовую канстытуцыю, згодна зь якой Летува стала рэспублікай&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt;.

23 лістапада 1918 году прэм’ер-міністар [[Аўгустынас Вальдэмарас]] выдаў загад утварыць 1-ы летувіскі полк і такім чынам запачаткаваў летувіскае войска&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt;. Існаваньню маладой дзяржавы пагражалі бальшавікі, якія 22 сьнежня 1918 году прызналі ўрад [[Вінцас Міцкявічус-Капсукас|Капсукаса]] і савецкую дзяржаўнасьць Летувы&lt;ref name=&quot;smdb-81&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 81.&lt;/ref&gt;. 8 лютага загінуў за бацькаўшчыну першы летувіскі жаўнер — Павіляс Люкшыс&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. 25 жніўня летувіскае войска выціснула савецкія аддзелы, якія ўтрымлівалі апошні пункт апоры на тэрыторыі Летувы — места [[Езяросы]]&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 82.&lt;/ref&gt;. 20—21 лістапада 1919 году каля [[Радзівілішкі|Радзівілішкаў]] летувіскае войска перамагло бэрмонтчыкаў — расейскіх і нямецкіх белагвардзейцаў, якія атакавалі з тэрыторыі Латвіі&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;.

[[Файл:Lithuanie historique et ennographique (1920).jpg|значак|[[Вялікае Княства Літоўскае|Літва гістарычная]] і Летува («Літва этнаграфічная»). [[Рыга]], 1920 г.]]

27 студзеня 1920 году адкрыліся вышэйшыя курсы ў Коўні, што было пачаткам летувіскай вышэйшай адукацыі&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. 14—15 красавіка 1920 году адбыліся дэмакратычныя выбары ў Сойм (сабраўся празь месяц)&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;.

Другой пасьля Нямеччыны істотнай сілай, што [[de jure]] прызнала незалежнасьць Летувы, быў бальшавіцкі ўрад [[Уладзімер Ленін|Леніна]], які 12 ліпеня 1920 падпісаў зь ёй [[Маскоўская дамова (1920)|Маскоўскую дамову]]. Гэтая дамова істотна падмацавала пазыцыю Летувы на міжнароднай арэне, што было асабліва важным ва ўмовах браку прызнаньня з боку дзяржаваў-хаўрусьніцаў. Згодна з дамовай, Савецкая Расея пакідала за летувісамі ня толькі Вільню, але і [[Горадня|Горадню]], [[Шчучын]], [[Ліда|Ліду]], [[Ашмяны]], [[Смаргонь]], [[Паставы]] і [[Браслаў]], адначасна дэкляравалася адмова ад далейшых прэтэнзіяў на летувіскую тэрыторыю&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. Перадача Летуве [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] стала вынікам афіцыйных прэтэнзіяў яе ўраду, які прызнаваў, што большасьць мясцовага насельніцтва ня лічыць сябе летувісамі і ня ведае летувіскай мовы, але безапэляцыйна сьцьвярджаў, што гэта — зьбеларушчаная частка Летувіскай дзяржавы&lt;ref name=&quot;Arlot-2012-363&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 363.&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу Летува мусіла прытрымлівацца нэўтралітэту ў ходзе савецка-польскай вайны, што гарантавала бясьпеку правага флангу войскаў Заходняга фронту ў яго наступленьні на Варшаву. Апроч таго, летувіскі бок абавязваўся спыніць на сваёй тэрыторыі дзейнасьць «антысавецкіх арганізацыяў і груп», у тым ліку органаў [[БНР]]. Па падпісаньні дамовы летувіскі ўрад ліквідаваў асобныя беларускія вайсковыя часьціны, [[Міністэрства беларускіх справаў у Летуве|Міністэрства беларускіх справаў]] урэшце мусіла спыніць сваё існаваньне, а ў 1923 годзе [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] пераехала з [[Коўна|Коўны]] ў [[Прага|Прагу]]&lt;ref name=&quot;Arlot-2012-363&quot;/&gt;.

[[Файл:Lithuania territory 1939-1940.svg|міні|Мапа «Летувіскае тэрыторыі», на якой у склад Летувы ўлучылі [[Горадня|Горадню]], [[Шчучын]], [[Ліда|Ліду]], [[Ашмяны]], [[Смаргонь]], [[Паставы]] і [[Браслаў]]]]

Тэрыторыя Віленшчыны стала прадметам спрэчак паміж Летувой і [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікай]], якая катэгарычна адкінула летувіска-бальшавіцкую дамову. Пад націскам краінаў [[Антанта|Антанты]] 7 кастрычніка 1920 году польская дэлегацыя мусіла падпісаць зь летувісамі Сувальскую дамову&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;, якая рэгулявала граніцу паміж дзьвюма дзяржавамі на Сувальшчыне, Гарадзеншыне й Лідчыне да [[Бастуны|Бастунаў]]; граніца ў іншых месцах мела быць вызначанай наступнай дамовай або пастановай Найвышэйшай Рады Антанты. Аднак у выніку «бунту» дывізіі [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], які адбыўся 8 кастрычніка 1920 году, Вільню занялі польскія войскі&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. Места на пэўны час стала цэнтрам [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]].

22 верасьня 1921 году Летува стала сябрам [[Ліга Нацыяў|Лігі Нацыяў]], не зьяўляючыся [[de jure]] прызнанай дзяржавамі-хаўрусьніцамі, такое прызнаньне краіна атрымала толькі 20 сьнежня 1922 году.

4 красавіка 1926 году [[Ватыкан]] адаптаваў межы летувіскіх біскупстваў да новых дзяржаўных граніцаў Летувы й утварыў летувіскую касьцельную правінцыю&lt;ref name=&quot;smdb-84&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 84.&lt;/ref&gt;. Віленшчына паводле ранейшага канкардату з Польшчаю (1925 год) падпарадкавалася польскім касьцельным уладам&lt;ref&gt;Konkordat pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Rzymie dnia 10 lutego 1925 r. (ratyfikowany zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1925 r.), [https://web.archive.org/web/20110812181447/http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19250720501 Dz. U. Nr 72, poz. 501]{{ref-pl}}&lt;/ref&gt;.

У 1926 годзе ў Летуве адбыўся дзяржаўны пераварот, які ператварыў краіну ў аўтарытарную дыктатуру. 28 верасьня 1926 году паміж [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і Летувой была складзеная дамова аб ненападзе і нэўтралітэце, у якой «''СССР пацьвердзіў, што ўсе палажэньні Маскоўскай мірнай дамовы 1920 году зь Летувой застаюцца дзейнымі''»&lt;ref&gt;Eidintas A., Žalys V. Lithuania in European Politics: The Years of the First Republic, 1918—1940. Edited by E. Tuskenis with an introduction and afterword by A. E. Senn. — New York: St. Martin’s Press, 1998. P. 109.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Samogitian poster urging not to forget Vilnya.jpg|значак|зьлева|140пкс|„О, Вільня, не забывайце, летувісы!“: летувіскі прапагандысцкі плякат 1924 году]]

У 1928 годзе Летува прыняла чарговую Канстытуцыю, у якой абвясьціла пра свае тэрытарыяльныя прэтэнзіі на Віленшчыну. Згодна з гэтым і наступнымі дзяржаўнымі актамі, [[Вільня]] абвяшчалася сталіцай Летувы, а да атрыманьня летувісамі кантролю над местам, ролю «часовай сталіцы» выконвала [[Коўна]]. Увогуле, у пытаньні Віленскага краю палітыкі тагачаснай Летувіскай Рэспублікі наўпростава зьвярталіся да гісторыі, сьцьвярджаючы, што ''«гістарычныя правы і гістарычная прыналежнасьць мусяць вызначаць цяперашнюю прыналежнасьць»''&lt;ref&gt;Flaes, R. Das Problem der Territorialkonflikte. Eine Untersuchung ueber ihre Grundlagen und Eigenschaften am Beispiele der Territorialgeschichte Polens. — Utrecht: Univ., jur. Fak., Diss., 1929. S. 269.&lt;/ref&gt;. Яшчэ ў 1929 годзе гэта паказаў галяндзкі юрыст Райнэр Флаэс, адцеміўшы, што ''«летувіскі ўрад падкрэсьліваў, што калі места Вільня было сталіцай старога Вялікага Княства Літоўскага, яно мусіць стаць ядром новай (летувіскай) дзяржавы. Адзін ужо гэты факт мае быць вызначальным»''&lt;ref&gt;Flaes, R. Das Problem der Territorialkonflikte. Eine Untersuchung ueber ihre Grundlagen und Eigenschaften am Beispiele der Territorialgeschichte Polens. — Utrecht: Univ., jur. Fak., Diss., 1929. S. 268—269&lt;/ref&gt;. Такім чынам, летувіская гістарычная школа часоў першай Летувіскай Рэспублікі цалкам абслугоўвала інтарэсы недэмакратычнай дзяржавы зь ейнымі экспансіянісцкімі памкненьнямі датычна ўсталяваньня кантролю над Віленскім краем&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

17 сакавіка 1938 польскі ўрад запатрабаваў ўсталяваць дыпляматычныя зносіны пад пагрозай вайны, з чым летувісы пагадзіліся&lt;ref name=&quot;smdb-86&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 86.&lt;/ref&gt;. 22 сакавіка 1939 году ўлады Летувіскай Рэспублікі згадзіліся аддаць [[Трэці Райх|Трэцяму Райху]] рэгіён Клайпеды&lt;ref name=&quot;smdb-84&quot;/&gt;.

==== Дыскусіі пра дзяржаўны герб ====
[[Файл:Coat of arms of Lithuania (1920).png|міні|зьлева|140пкс|Герб Летувы, 1920 г.]]

У 1920 годзе летувісы ўзялі за герб уласнай незалежнай дзяржавы варыянт гербу Вялікага Княства Літоўскага [[Пагоня|Пагоні]]. Такім чынам, прысваеньне літоўскага гербу мусіла падмацаваць прэтэнзіі маладой Летувіскай Рэспублікі на гістарычную пераемнасьць зь Вялікім Княствам Літоўскім.

Аднак у 1920—1930-я гады шмат якія дзяржаўныя дзеячы Летувы паказвалі на неадпаведнасьць гербу менавіта летувіскай гістарычнай традыцыі. У 1935 годзе прэм’ер-міністар Летувіскай Рэспублікі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Тубаліс||lt|Juozas Tūbelis}} афіцыйна прызнаў не-летувіскае паходжаньне Пагоні і паведаміў пра тое, што ідзе праца па стварэньні новага дзяржаўнага гербу. З усяго відаць, гэтую працу спынілі падзеі 1939—1940 гадоў&lt;ref&gt;{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 155.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Скобла М. [https://web.archive.org/web/20110811153426/http://www.svaboda.org/PrintView.aspx?Id=872644 Анатоль Цітоў: «Гербу „Пагоня“ — 730 гадоў»], [[Радыё Свабода]], 31 студзеня 2008 г.&lt;/ref&gt;. 

==== У савецкай зоне ўзьдзеяньня ====
Па здушэньні супраціву з боку войска [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] і адпраўленьня ў выгнаньне польскага ўраду, 28 верасьня 1939 году [[Трэці Райх]] і СССР падпісалі дамову аб дружбе і супольнай мяжы. Частку Польшчы, якая знаходзілася паміж Віслай і Бугам і паводле пакту Молатава-Рыбэнтропа мусіла перайсьці пад савецкую ўладу, кіраўніцтва СССР саступіла немцам ўзамен на дазвол захопу Летувы&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 87.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Подписание советско-литовского договора о передаче Литве города Вильно.jpg|значак|Міністар замежных справаў Летувы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Урбшыс||be|Юозас Урбшыс}} падпісвае [[Савецкая-летувіская ўмова аб узаемнай дапамозе|ўмову]] з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] аб узаемнай дапамозе і перадачы Летуве места [[Вільня|Вільні]], 10 кастрычніка 1939 г.]]

Нягледзячы на тое, што галава савецкай адміністрацыі Заходняй Беларусі яшчэ на пачатку верасьня 1939 году атрымаў паўнамоцтвы абвясьціць Вільню сталіцай Заходнебеларускай ССР&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;, а летувіскае насельніцтва места складала толькі каля 1,5%&lt;ref name=&quot;Arlou-2005&quot;/&gt;, 10 кастрычніка была складзеная летувіска-савецкая дамова, згодна зь якой места Вільня зь Віленскаю вобласьцю, якія саветы занялі за часам агрэсіі на Польшчу, былі перададзеныя Летуве. Апошняя павінная была, аднак, пагадзіцца на ўвядзеньне савецкіх войскаў і будаўніцтва іхных базаў&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;/&gt;, што [[de facto]] азначала пачатак канца летувіскай незалежнасьці.

[[Файл:Пану Сталіну Ёсіфу Вісарыёнавічу ад міністра замежных справаў Летувы (21.12.1939).jpg|значак|Беларускі пераклад&lt;ref&gt;[[Звязда]]. № 295, 1939. С. 4.&lt;/ref&gt; тэксту афіцыйнаага віншаваньня «''пану [[Сталін]]у &lt;…&gt; глыбокапаважанаму Ёсіфу Вісарыёнавічу''» ад міністра замежных справаў Летувы Ёзаса Ўрбшыса, 21 сьнежня 1939 г.]]

12 кастрычніка 1939 году старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі [[Васіль Захарка]] накіраваў пратэст прэзыдэнту Летувы [[Антанас Сьмятона|Антанасу Сьмятоне]] супраць падпісаньня дамовы «аб пераходзе да Летувы беларускага места Вільні і беларускіх зямель Віленскай вобласьці», у якой паказаў на адказнасьць Летувы перад беларускім народам за гэты акт.

27 кастрычніка летувіскія адборныя войскі ўрачыста ўвайшлі ў Вільню&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;/&gt;. Польскаму ўраду ў выгнаньні летувіскія ўлады заявілі, што ўвесь міжваенны час Вільня з праўнага гледзішча належала Летуве. Паводле кіраўніка новай віленскай адміністрацыі Антанаса Мяркіса, мэтай летувіскіх уладаў было ''«прымусіць усіх думаць, як летувісы»'' і ''«вывесьці зь Віленскага краю ўсялякі чужынскі элемэнт»''. Так, нязгодных мясцовых беларусаў з тэрыторыі незалежнай Летувы дэпартаваў яшчэ савецкі [[НКВД]], а многім беларусам&lt;ref name=&quot;Zajkouski-1993&quot;&gt;[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Як Вільня сталася жамойцкім горадам? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 69—70.&lt;/ref&gt;, палякам і габрэям, нават тым, якія нарадзіліся ў Вільні, было адмоўлена ў летувіскім грамадзянстве&lt;ref name=&quot;dzej&quot;&gt;[[Тымаці Снайдэр|Снайдэр Т.]] [https://web.archive.org/web/20110728191528/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/sna13?OpenDocument Частка 1 з кнігі «Рэканструяваньне нацыяў: Польшча, Украіна, Летува, Беларусь (1569—1999 гг.)»] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 13, 2004.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:194006 soviet occupation lithuania.png|міні|Увод савецкіх войскаў, чэрвень 1940 г.]]

21 лістапада [[Антанас Сьмятона]] зацьвердзіў апошні ў міжваенныя часы летувіскі ўрад зь Мяркісам на чале. 30 траўня 1940 году саветы неапраўдана зьвінавацілі летувіскі ўрад ў падрыхтоўцы замахаў на савецкіх вайскоўцаў і шпіёнстве&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;/&gt;. 14 чэрвеня саветы ўручылі ўльтыматум, у якім яны запатрабавалі стварэньня новага летувіскага ўраду, асуджэньня высокіх летувіскіх урадоўцаў і дазволу ўвядзеньня большай колькасьці савецкіх войскаў. Летува мусіла прыняць гэтыя ўмовы&lt;ref&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 87—88.&lt;/ref&gt;.

15 чэрвеня савецкія войскі пачалі яўную акупацыю краю, прэзыдэнт Сьмятона ўцёк за граніцу. На наступны дзень у Летуву прыбыў намесьнік народнага камісара замежных справаў, пачалася саветызацыя. 17 чэрвеня быў створаны прамаскоўскі ўрад [[Юстас Палецкіс|Юстаса Палецкіса]], які 27 чэрвеня распусьціў Сойм 4-га скліканьня&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 88.&lt;/ref&gt;. У ліпені прайшлі арышты найбольш вядомых летувіскіх палітычных дзеячаў&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;. 14—15 ліпеня адбыліся сфабрыкаваныя паводле ранейшых савецкіх схемаў «выбары» ў парлямэнт&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;, да ўдзелу ў якіх дапусьцілі толькі адзін партыйны сьпіс: прасавецкі «Блёк працоўнага народу». Паводле афіцыйных зьвестак, у выбарах удзельнічала 1 386 569 чалавек, г.зн. 95,51% ад агульнай колькасьці выбарнікаў. За кандыдатаў «Блёку працоўнага народу» Летувы галасавала 1 375 349 выбарнікаў, г.зн. 99,19% ад тых, што бралі ўдзел у галасаваньні&lt;ref&gt;Сообщение главной избирательной комиссии Литвы о результатах выборов в Народный Сейм, 17.07.1940. // Полпреды сообщают… — М., Международные отношения, 1990. С. 473.&lt;/ref&gt;.

=== Летувіская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка ===
{{Асноўны артыкул|Летувіская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка}}
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|міні|Сьцяг Летувіскай ССР]]

21 ліпеня 1940 кантраляваны камуністамі парлямэнт Летувы абвясьціў утварэньне Летувіскай ССР і папрасіў Вярхоўны Савет СССР прыняць ЛССР у склад [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. 3 жніўня 1940 году Вярхоўны Савет СССР задаволіў гэтую просьбу. 25 жніўня была зьмененая канстытуцыя&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;. 11 лістапада ў Бэрліне ўтварыўся Фронт Актыўных Летувісаў, які згуртаваў дзеячоў антысавецкага падпольля&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;. Тым часам дзеля залагоджваньня летувісаў савецкія ўлады перадалі ў склад Летувіскай ССР яшчэ 2,6 тысячы квадратных кілямэтраў памежнай тэрыторыі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] — [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторую беларусаў]] зь [[Сьвянцяны|Сьвянцянамі]], [[Салечнікі|Салечнікамі]] і [[Друскенікі|Друскенікамі]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 379.&lt;/ref&gt;.

10 студзеня 1941 году Трэці Райх і СССР падпісалі дамову аб перасяленьні насельніцтва. З Райху перасялілі ў Летуву ня толькі летувісаў, але й 9,3 тыс. расейцаў і беларусаў&lt;ref name=&quot;smdb-89&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 89.&lt;/ref&gt;. 14 красавіка 1941 году на летувіскіх сялянаў наклалі высокія падаткі. 14 чэрвеня пачаліся масавыя дэпартацыі&lt;ref name=&quot;smdb-89&quot;/&gt;.

22 чэрвеня 1941 году пачалася [[нямецка-савецкая вайна]]. Пры адступленьні саветы забівалі палітычных вязьняў (у Правенішках — каля 400 асобаў). 23 чэрвеня ковенская радыёстанцыя абвясьціла дэклярацыю адраджэньня летувіскага народу&lt;ref name=&quot;smdb-90&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 90.&lt;/ref&gt;. Летува стала адной зь першых краінаў, дзе ў масавым маштабе пачаўся [[генацыд]] жыдоў (да канца 1941 году нацысты з дапамогай тысячаў летувіскіх добраахвотнікаў зьнішчылі 22 тысячы жыдоўскага насельніцтва Вільні)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 384.&lt;/ref&gt;. За часамі нямецкай акупацыі нацысты дазволілі летувісам стварыць паліцыйныя аддзелы самааховы ''Saugumas'', якія ўзаконілі ў Вільні напады летувісаў на палякаў (апалячаных беларусаў). Пад прыкрыцьцём нямецкае ўлады летувіскія нацыянал-экстрэмісты заклікалі нацыстаў ачысьціць Вільню ад спалянізаванага насельніцтва і былі расчараваныя, калі выявілася, што немцы маюць іншыя пляны. Змаганьне паміж летувісамі й палякамі за Вільню перайшло на ўзровень грамадзянскай вайны мясцовага маштабу. З восені 1943 году падпольная польская [[Армія Краёва]] ў месьце і прылеглых раёнах нападала на падразьдзяленьні летувіскіх паліцыянтаў-калябарантаў і раззбройвала іх. У адказ летувіскія паліцыянты каралі сьмерцю цывільнае польскае насельніцтва. Каб адпомсьціць, палякі нападалі на летувіскія вёскі&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;. 

Па заняцьці Віленшчыны савецкімі войскамі (1944 год) [[Лаўрэнці Берыя]], які тады ачольваў [[НКВД]], пісаў [[Ёсіф Сталін|Сталіну]]: 
{{Цытата|Стаўленьне насельніцтва да вызваленьня Вільні з-пад нямецкай улады станоўчае. Насельніцтва выказвае задавальненьне, што імша ў касьцёлах будзе цяпер служыцца па-польску, а не па-летувіску. Насельніцтва таксама спадзяецца, што Вільня будзе далучаная да Заходняй Беларусі — абы не да Летувы.}}

==== Летувізацыя Віленшчыны ====
{{Асноўны артыкул|Летувізацыя}}
[[Файл:Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|значак|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы ([[Вільня]] — частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі, заселенай беларусамі]]), складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г.]]

Нягледзячы на меркаваньне віленчукоў і боязьнь летувісаў страціць Вільню праз факты масавай супрацы з нацыстамі, Сталін надумаў пакінуць места за Летувіскай ССР&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 385.&lt;/ref&gt;. 30 траўня 1945 году, палітбюро ЦК Кампартыі Летувы пастанавіла скіраваць усе сілы рэспублікі на тое, каб выселіць зь Вільні большасьць тытульнага насельніцтва&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;. Летувіскі ўрад у асобе міністра асьветы Жугжды не дазволіў адчыніць у Вільні ніводнай беларускай школы, чаго дамагаліся [[Адам Станкевіч]] ды іншыя беларускія дзеячы. Летувіскія ўлады зачынілі беларускую гімназію і настаўніцкую сэмінарыю, а Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча ліквідавалі і фактычна разрабавалі — большая частка яго збораў трапіла ў летувіскія музэйныя фонды і бібліятэку Акадэміі навук Летувы. Прытым [[Слуцкія паясы]] і [[Урэчча|ўрэцкае]] шкло абвясьцілі «вырабамі летувіскіх рамесьнікаў»&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-386&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 386.&lt;/ref&gt;. Усё гэта адбывалася адначасна з новай хваляй рэпрэсіяў супраць інтэлігенцыі. Практычна ўсе беларускія нацыянальныя дзеячы і іх сем’і падпалі пад арышты і дэпартацыю&lt;ref name=&quot;Zajkouski-1993&quot;/&gt;. Тым часам у 1944—1948 гадох каля 100 тысячаў віленчукоў, сярод якіх большую частку складалі беларусы&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-387&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 387.&lt;/ref&gt;, прымусілі запісацца палякамі і дэпартавалі ў камуністычную Польшчу&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;. Замест дэпартаваных месьцічаў на працягу толькі 1944—1946 гадоў у Вільню прыбыло каля 100 тысячаў новых жыхароў з этнічна жамойцкіх тэрыторыяў. 

Летувіскія ўлады сьцьвярджалі, што [[беларусы]] — гэта «страчаныя летувісы», таму ў афіцыйных дакумэнтах (а таксама ў літаратуры, навуковых працах, на мэмарыяльных дошках) іх усяляк імкнуліся запісаць летувісамі&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-386&quot;/&gt;. Адпаведна, пачалося масавае перапісваньне прозьвішчаў з дабаўленьнем канчаткаў «-ас», «-ус», «-іс» мужчынскім прозьвішчам (напрыклад, Міцкевіч ― Міцкявічус), канчаткаў «-айце» і іншых ― жаночым (напрыклад, Астроўская ― Астраўскайце). Пэўныя прозьвішчы, увогуле, перакладаліся (напрыклад, Верабей ― Жвірбіліс). Сярод беларусаў павялічвалася беспрацоўе, яны [[дыскрымінацыя|дыскрымінаваліся]] пры ўладкаваньні на дзяржаўную службу&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 382.&lt;/ref&gt;. Тыя, хто нарадзіўся па-за Віленшчынай, не маглі атрымаць летувіскага грамадзянства. Апроч таго, праводзілася перайменаваньне амаль усіх населеных пунктаў ([[Трокі]] — Тракай, [[Друскенікі]] — Друскенінкай, [[Сьвянцяны]] — Швянчоніс, [[Лаварышкі]] — Лаварышкес і г. д.). У выніку, не засталося амаль ніводнай беларускай назвы&lt;ref name=&quot;Zajkouski-1993&quot;/&gt;. 

Зь іншага боку летувіскія ўлады праводзілі палітыку дэнацыяналізацыі беларускага насельніцтва Віленшчыны: на ўзгадненьне з Масквой і камуністычнай Польшчай, замест зачыненых беларускіх школаў насаджаліся польскія і расейскія, беларусаў дыскрымінавалі ў атрыманьні вышэйшай адукацыі — колькасьць студэнтаў-беларусаў у летувіскім Віленскім унівэрсытэце не перавышала 1%&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-386&quot;/&gt;. Замест ліквідаваных беларускіх выданьняў у савецкай Вільні пачала выходзіць польскамоўная газэта «Чырвоны штандар». Апроч таго, летувіскія ўлады не перашкаджалі ксяндзам-палякам пашыраць сярод беларусаў-каталікоў думку, што тыя — палякі&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-387&quot;/&gt;. 

Калі паводле зьвестак перапісу 1959 году, з 236 100 віленчукоў 34% назваліся летувісамі, 29% расейцамі, 20% палякамі і 6% беларусамі, то перапіс 1970 году засьведчыў, што летувісаў стала 50,5%, расейцаў 20%, палякаў 19%, а беларусаў 5%&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-388&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 388.&lt;/ref&gt;. 

Разам з тым, савецкія ўлады ажыцьцяўлялі ў Летуве і тыповую рэпрэсіўную палітыку: у чэрвені — верасьні 1945 году дэпартавалі 6,3 тыс. чалавек&lt;ref name=&quot;smdb-93&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 93.&lt;/ref&gt; (у тым ліку і ўласна летувісаў), 22—23 траўня 1948 году — правялі [[Апэрацыя Вясна|Апэрацыю Вясна]], накіраваную на ліквідацыю антысавецкага падпольля, але ахвярамі дэпартацыі сталі таксама заможныя гаспадары. Масавыя дэпартацыі прайшлі таксама 25—28 сакавіка 1949 году, калі вывезьлі 29 тыс. чалавек, 2—3 кастрычніка 1951 году (16 тыс. чалавек), у 1952 годзе (1,1 тыс. чалавек) і ў 1953 годзе&lt;ref name=&quot;smdb-95-6&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 95-96.&lt;/ref&gt;. 8 ліпеня 1948 году савецкія ўлады нацыяналізавалі храмы ўсіх веравызнаньняў. У 1950 годзе зьнішчылі вядомыя сымбалі сучаснай Летувы — скульптуры на [[франтон]]е [[Віленская катэдра|Віленскае катэдры]], помнік свабоды ў Коўне, зьмянілі дзяржаўны гімн&lt;ref name=&quot;smdb-95-6&quot;/&gt;. У 1960 годзе [[Мікіта Хрушчоў|Хрушчоў]] крытыкаваў рэканструкцыю замка ў Троках як ідэалізацыю фэадальнага ладу&lt;ref name=&quot;smdb-97&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 97.&lt;/ref&gt;.

Аднак у адрозьненьне ад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] і [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]], савецкае кіраўніцтва дазволіла Летуве, як і Латвіі з Эстоніяй, мець унівэрсытэт на мове тытульнай нацыі. Гэты летувіскамоўны Віленскі ўнівэрсытэт хутка стаў ''«раем для балцкіх дасьледаваньняў»''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 93.&lt;/ref&gt;. Тым часам у адменнасьць ад сталіцаў іншых рэспублік, Масква дазволіла Летуве летувізацыю Вільні (калі [[Талін]] ці [[Рыґа|Рыґу]] хутка апанавала расейскамоўная працоўная сіла, Вільню павольна засяляла [[Жамойць|жамойцкая]] вёска&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;), у выніку чаго места пачало набываць летувіскае аблічча&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

Такім чынам, у адказ на вонкавую ляяльнасьць летувіскіх камуністаў Масква фактычна дазволіла ў Летуве побач з камуністычнай і нацыяналістычную ідэалёгію: спадчына Вялікага Княства Літоўскага абвяшчалася выняткова летувіскай, а Вільня — спрадвечна летувіскім местам. За савецкім часам у Летуве выйшлі сотні навуковых і навукова-папулярных выданьняў, дзе гэтыя падыходы ўсяляк прапагандаваліся і абгрунтоўваліся&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-388&quot;/&gt;. Летува заняла вынятковае становішча сярод усіх эўрапейскіх саюзных рэспублікаў, маючы больш магчымасьцяў дзеля разьвіцьця нацыянальнага жыцьця, чым якая-кольвек зь іх. Амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]] тлумачыць гэта кампрамісамі паміж з аднаго боку Масквой і летувіскімі камуністамі, а з другога боку — летувіскай інтэлігенцыяй&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 93, 95.&lt;/ref&gt;.

=== Летувіская Рэспубліка ===
Палітыка перабудовы і галоснасьці дала магчымасьць легальна існаваць руху за незалежнасьць Летавы — Саюдзіс. Незалежніцкія настроі пашыраліся. У 1989 годзе прайшоў [[Балтыйскі шлях]], у якім каля 2 мільёнаў чалавек сталі на шашы Вільня — Талін і ўзяліся за рукі.

У пачатку 1990 году прайшлі першыя выбары ў Летувіскі сойм, на якіх удзельнічалі сябры Саюдзісу. Яны ж атрымалі большасьць месцаў. 11 сакавіка 1990 году Летувіскі сойм на чале зь [[Вітаўтас Ландсбергіс|Вітаўтасам Ландсбергісам]] абвясьціў незалежнасьць Летувы ад СССР — першай з савецкіх рэспублік. 17 верасьня 1991 году Летува стала сябрам [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]].

29 сакавіка 2004 году Летува ўвайшла ў [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], а 1 траўня 2004 году — у [[Эўрапейскі Зьвяз]].

== Дзяржаўны лад ==
{{Асноўны артыкул|Дзяржаўны лад Летувы}}

Летува — [[унітарная дзяржава]], форма кіраваньня — [[прэзыдэнцкая рэспубліка]]. [[Сьпіс прэзыдэнтаў Летувы|Прэзыдэнт]] абіраецца [[простыя выбары|простымі выбарамі]] на пяцігадовы тэрмін. Ён вызначае асноўныя кірункі замежнай палітыкі, лічыцца галоўнакамандуючым летувіскага войска. Прэзыдэнт вылучае парлямэнту на зацьверджаньне кандыдатуру [[Прэм’ер-міністар|прэм’ер-міністра]], а потым паводле рэкамэндацыі апошняга — кандыдатуры сябраў [[Урад]]у, таксама як і шэраг іншых найвышэйшых дзяржаўных урадоўцаў і судзьдзяў [[Канстытуцыйны Суд|Канстытуцыйнага Суду]] ({{мова-lt|Konstitucinis Teismas|скарочана}}).

Аднапалатны летувіскі [[парлямэнт]] — [[Летувіскі Сойм|Сойм]] — налічвае 141 дэпутата, якія абіраюцца на чатырохгадовы тэрмін. Крыху больш за палову дэпутатаў абіраюцца на аднамандатных акругах (71), а іншая частка (70) — паводле партыйных сьпісаў. Бар’ер праходжаньня ў Сойм для партыі роўны 5%.

== Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ==
{{Асноўны артыкул|Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Летувы}}

{{Image label begin|image=Apskritis of Lithuania.png|width={{{width|400}}}|float={{{float|right}}}}}
{{Метка выявы|x=-140.0|y=-215.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Marijampole County COA.png|20px]]'''''&lt;small&gt;[[Мар’ямпальскі павет|Мар’ямпальскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-200.0|y=-250.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Alytus County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Аліцкі павет|Аліцкі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-330.0|y=-272.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Беларусь]]'''}}
{{Метка выявы|x=-180.0|y=-160.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LTU Kauno apskritis COA.svg|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Ковенскі павет|Ковенскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-90.0|y=-140.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LIT okręg tauroski COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Таўроскі павет|Таўроскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-100.0|y=-40.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Telsiai County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Цельшыцкі павет|Цельшыцкі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-30.0|y=-100.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LIT okręg kłajpedzki COA.svg|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Клайпедзкі павет|Клайпедзкі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-70.0|y=-200.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Расея]]'''}}
{{Метка выявы|x=-255.0|y=-200.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Vilnius County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Віленскі павет|Віленскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-140.0|y=-65.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LIT okręg szawelski COA.PNG|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Шавельскі павет|Шавельскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-230.0|y=-65.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Panevezys County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Панявескі павет|Панявескі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-300.0|y=-120.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Utena County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Уцянскі павет|Уцянскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-160.0|y=-1.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Латвія]]'''}}
{{Метка выявы|x=-120.0|y=-270.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Польшча]]'''}}
{{Image label end}}

Летува складаецца зь 10 паветаў ({{мова-lt|apskritys|скарочана}}), якія называюцца адпаведна з сваёй сталіцай:

# [[Аліта]]
# [[Коўна]]
# [[Клайпеда]]
# [[Мар’ямпаль]]
# [[Панявеж]]
# [[Шаўлі]]
# [[Таўрогі]]
# [[Цельшы]]
# [[Уцяна]]
# [[Вільня]]

Паветы падзяляюцца на акругі. Некаторыя буйныя гарады ўтвараюць самастойныя адміністрацыйныя адзінкі.

== Геаграфія ==
{{Асноўны артыкул|Геаграфія Летувы}}
[[Файл:LietuvaPhysicalMap-lessdetail (lang-be).svg|міні|Фізычная мапа Летувы]]

Летува афіцыйна падзяляецца на 4 рэгіёны, абвешчаныя гістарычнымі і адрознымі сваімі традыцыямі, дыялектамі і ляндшафтам: [[Аўкштота]] ({{мова-lt|Aukštaitija|скарочана}}), [[Жамойць]] ({{мова-lt|Žemaitija|скарочана}}), [[Сувалкія]] ({{мова-lt|Suvalkija|скарочана}}) і [[Дзукія]] ({{мова-lt|Dzukija|скарочана}}). Пяты рэгіён — «[[Малая Летува]]» ({{мова-lt|Mažoji Lietuva|скарочана}}) да 1918 належаў да [[Усходняя Прусія|Ўсходняй Прусіі]]. Тут Летува пясковымі пляжамі і дзюнамі мяжуе з [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]]. Далей на ўсход цягнецца ўзгорысты марэнны ляндшафт. Віленшчына багатая грудамі і азёрамі. Бліжэй да польскай мяжы знаходзіцца рэгіён Сувалкія. Разам з раўнінай між Панявежай і Коўнам гэты раён найбольш актыўна выкарыстоўваецца ў сельскай гаспадарцы. На ўсход ад Сувалкіі, на беларускай мяжы знаходзіцца лясная Дзукія. Там, ля [[Друскенікі|Друскенікаў]] пачынаецца летувіскі адцінак [[Нёман]]у ({{мова-lt|Nemunas|скарочана}}). Нёман ёсьць найбольш працяглай ракой у Летуве — у межах краіны ягоная даўжыня складае 475 км, а апошнія 200 км ракі ўтвараюць натуральную мяжу з [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьцю]]. Пры мястэчку Руснэ Нёман упадае ў Балтыйскае мора.

З паўднёвага захаду на паўночны ўсход у Паўднёвай і Ўсходняй Летуве распрасьціраецца [[Балтыйская града]], якая ў межах краіны складаецца з Судуўскага, Дзуцкага і Аўкштайцкага ўзвышшаў (дасягаюць вышыні 250—280 м). З паўднёвага боку да Летувіскай дугі Балтыйскай грады далучаецца Паўднёва-Ўсходняя пясковая раўніна. З усходу тэрыторыю краіны займаюць часткі [[Сьвянцянскія грады|Сьвянцянска-Нарачанскага]] і [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскага ўзвышшаў]], на апошнім разьмяшчаецца адзін з найвышэйшых пунктаў краіны — гара Язэпава (293,6 м). На захадзе разьмяшчаецца выспавае [[Жамойцкае ўзвышша]] з найвышэйшым пунктам гарой Мядвегаліс (234 м). Уздоўж Балтыйскага мора распрасьціраецца Прыморская раўніна — нізіна шырынёй 15—20 км. На поўдні гэтай нізіны — дэльта Нёмана. На астатняй тэрыторыі паміж Балтыйскай градой і Жамойцкім узвышшам расьсьцілаюцца плоскія ці крыху хвалістыя нізіны — Сярэднелетувіская, Зэмгальская і інш. Галоўным чыньнікам ва ўтварэньні рэльефу краіны быў ледавік.

Летува разьмяшчаецца на Рускай пліце Ўсходне-Эўрапейскай плятформы. Крышталічны фундамэнт залягае глыбока (ад 300 да 2000 м ніжэй за ўзровень мора). З карысных выкапняў ёсьць вапнякі, [[даляміт]]ы, [[гліна|гліны]], [[крэйда]]. Таксама нетры Летувы маюць пласты мінэральных водаў.

=== Клімат ===
Клімат Летувы пераходны — ад марскога да кантынэнтальнага. Сярэдняя гадавая тэмпэратура складае +6,1&amp;nbsp;°C. Сярэдняя тэмпэратура студзеня −4,9&amp;nbsp;°C (ад −2,8&amp;nbsp;°C на ўзьбярэжжы да −6,5&amp;nbsp;°C на паўночным усходзе). Сярэдняя тэмпэратура ліпеня +17,2&amp;nbsp;°C (у межах краіны адрозьніваецца меней, чым на 2&amp;nbsp;°C).

{| width=90% align=&quot;center&quot; border=1 cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border-collapse: collapse; font-size:95%; text-align: center;&quot;
|-----
| height=&quot;25&quot; colspan=&quot;13&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;'''Тэмпэратурныя рэкорды па месяцох (°C)'''&lt;ref&gt;[http://www.meteo.lt/ meteo.lt]&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;
|-----
| width=&quot;140&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;style2&quot;&gt;Месяц&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Студзень|Сту]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Люты|Лют]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Сакавік|Сак]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Красавік|Кра]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Травень|Тра]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Чэрвень|Чэр]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;52&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Ліпень|Ліп]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Жнівень|Жні]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;51&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Верасень|Вер]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Кастрычнік|Кас]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Лістапад|Ліс]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;64&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Сьнежань|Сьн]]&lt;/div&gt;
|-----
| width=&quot;140&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;style2&quot;&gt;Найвышэйшая тэмп.&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FFBB70&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+12,6 &lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FFA264&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+16,5&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FD7339&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+21,8&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FC5425&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+28,8&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FC2A25&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+34&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FC2A25&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+35&lt;/div&gt;
| width=&quot;52&quot; bgcolor=&quot;FD0009&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+37,5&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FD0009&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+36&lt;/div&gt;
| width=&quot;51&quot; bgcolor=&quot;FC2A25&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+32&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FD7339&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+26&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FFA264&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+18&lt;/div&gt;
| width=&quot;64&quot; bgcolor=&quot;FFBB70&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+15,6&lt;/div&gt;
|-----
| width=&quot;140&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;style2&quot;&gt;Найніжэйшая тэмп.&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;0A427E&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-40,5&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;0A427E&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-42,9&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;2467B4&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-37,5&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;6289CB&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-23,0&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;96B8E8&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:grey;&quot;&gt;-6,8&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;D6E4F7&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;-2,8&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;FEFFB9&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+0,9&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;D6E4F7&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;-2,9&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;B2D5F4&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;-6,3&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;96B8E8&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:grey;&quot;&gt;-19,5&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;6289CB&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-23&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;0A427E&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-34&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
|}

Гадавая колькасьць ападкаў складае 540 мм на Сярэднелетувіскай нізіне і 930 мм на паўднёва-заходніх схілах Жамойцкага ўзвышша. Найбольшая колькасьць ападкаў прыпадае на жнівень, найменшая — на кастрычнік. Да галоўных асаблівасьцяў клімату Летувы адносяць шмат атмасфэрных ападкаў і перавагу адносна цёплага надвор’я. Наяўнасьць вялікай колькасьці атмасфэрных ападкаў, а таксама наяўнасьць блізкіх да паверхні водных пластоў стварылі ўмовы для разьвіцьця густой сеткі рэк. У Летуве налічваюць 722 ракі даўжынёю больш за 10 км і агульнай працягласьцю 27 500 км, 71,5% рэк належаць да басэйну Нёмана. Рэкі Летувы сілкуюцца дажджавымі, талымі ды грунтовымі водамі. У сярэднім каля трох месяцаў рэкі пакрытыя льдом. На тэрыторыі Летувы больш за 2500 азёраў плошчай больш за 0,1 км² кожнае і 1000—1500 дробных азёраў. Самыя буйныя азёры — Друкшай, Дзіснай, найбольш глыбокае — Таўрангас (60,5 м). У Летуве налічваюць 40 тысячаў тарфяных балот, шмат дзе здабываецца торф.

=== Глебы ===
Амаль 45% тэрыторыі Летувы займаюць [[дзярнова-падзолістыя глебы]], 17% — балотна-падзолістыя глебы, 4% — падзоліста-баравыя глебы, 8% — [[дзярнова-карбанатныя глебы]], столькі ж карбанатныя дзярнова-глеева-падзолістыя, 5% — балотныя і 1,4% — алювіяльныя глебы ў дэльце Нёмана і абалёнах рэк.

=== Расьлінны сьвет ===
Летува разьмяшчаецца ў падзоне [[Мяшаны лес|мяшаных лясоў]] лясной зоны. Выдзяляюць правінцыю з грабам і правінцыю безь яго, мяжа пралягае ў сярэдняй частцы тэрыторыі. Агулам лясы займаюць 27,6% тэрыторыі. Пераважаюць [[хваёвыя лясы|хваёвыя]] (37,2%) і бярозавыя (23%) лясы. У Летуве сустракаюцца больш за 2000 відаў кветкавых расьлінаў і папаратнікаў, вядома каля 250 відаў мхоў, 400 відаў лішайнікаў і 2000 відаў грыбоў.

=== Жывёльны сьвет ===
У Летуве атрымалі пашырэньне жывёлы тайгі й [[шыракалісты лес|шыракалістых лясоў]]. [[Хрыбетныя|Хрыбетных]] налічваецца 426 відаў, зь іх 61 від [[Сысуны|сысуноў]], 290 — птушак, 7 — гадаў, 11 — земнаводных і 57 рыб. Дробныя сысуны — [[кажаны]], яжы, краты, землярыйкі, мышы-палёўкі і іншыя. Большасьць птушак належаць да атраду вераб’іных. Сярод гадаў варта адзначыць трытонаў, жаб і раптух.

У краіне разьмяшчаюцца Летувіскі нацыянальны парк (на паўночным усходзе, плошча каля 300 км²), 3 запаведнікі (Жувінтас, Чапкаляй, Каманос)&lt;ref&gt;Кунчина И. П. и др. Литва // Страны и народы; Науч.-попул. геогр.-этнограф. изд. в 20-ти т. Советский союз. Республики прибалтики. Белоруссия. Украина. Молдавия. — М.: Мысль, 1984. — 349 с.&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
[[Файл:Poles in Lithuania Barry Kent.png|міні|Колькасьць палякаў (апалячаных беларусаў&lt;ref&gt;Калачынскі Ю. Адкуль у Беларусі ўзяліся палякі? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54—55.&lt;/ref&gt;) у Летуве паводле раёнаў]]

* [[Летувіская мова|летувіская]]: 2 561 314
* [[Польская мова|польская]]: 200 317
* [[Расейская мова|расейская]]: 176 913
* [[Беларуская мова|беларуская]]: 36 227
* [[Украінская мова|украінская]]: 16 423
* [[Татарская мова|татарская]]: 2793
* [[Латыская мова|латыская]]: 2025
* [[Караімская мова|караімская]]: 241&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://statistics.bookdesign.lt/dalis_04.pdf|загаловак=Ethnicity, mother tongue and religion|мова=en|камэнтар=зьвесткі перапісу 2011 году}}&lt;/ref&gt;

[[Расейцы]] ў асноўным зьявіліся ў Летуве па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]], калі краіна трапіла ў склад [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюзу]], і жывуць пераважна ў рэгіёнах [[Вільня|Вільні]] й [[Клайпеда|Клайпеды]]. Сярод старэйшага пакаленьня летувісаў вялікая ступень валоданьня расейскаю мовай, у той час, як моладзь збольшага валодае [[Ангельская мова|ангельскаю]]. У раёне Клайпеды (былога прускага Мэмэлю) ёсьць доля нямецкамоўнага насельніцтва. Рэгіён вакол Вільні і ўздоўж беларускай мяжы гістарычна быў засяляюць беларусы, дагэтуль там пашыраныя дыялекты беларускай (''тутэйшай'') мовы.

Этнічны склад насельніцтва (2015 год)&lt;ref&gt;Butkus A. [http://alkas.lt/2015/12/16/a-butkus-lietuvos-gyventojai-tautybes-poziuriu/ Lietuvos gyventojai tautybės požiūriu], Alkas, 16.12.2015 г.&lt;/ref&gt;:
* [[летувісы]] — 86,7%
* [[палякі]] — 5,6%
* [[расейцы]] — 4,8%
* [[беларусы]] — 1,3%
* [[украінцы]] — 0,7%

== Эканоміка ==
{{Асноўны артыкул|Эканоміка Летувы}}
Летува — індустрыяльная краіна з разьвітай сельскай гаспадаркай. На 1 сакавіка 1998 году Летуве было дадзена 1,976 млрд $ пазык з-за мяжы, прычым каля траціны зь іх былі крэдытамі [[Міжнародны валютны фонд|МВФ]]. Істотнае значэньне для разьвіцьця эканомікі Летувы мела ўступленьне ў [[Эўрапейскі Зьвяз]]. [[Сукупны ўнутраны прадукт]] краіны вырас за першы квартал 2004 году на 7,7%.

Найбуйнешым інвэстарам зьяўляюцца [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] — 25% усіх зьнешніх інвэстыцыяў, потым ідуць [[Швэцыя]] (13%), [[Нямеччына]] (12%) і [[Вялікабрытанія]] (8%). Структура [[Сукупны ўнутраны прадукт|ВУП]]: (у % ад агульнага кошту) сельская і лясная гаспадарка — 9,3, здабывальная і перапрацоўчая прамысловасьць — 25,9, будаўніцтва — 6,7, камунальныя паслугі — 3,0, транспарт і сувязь — 7,6, гандаль — 23,9, фінансы — 3,2, іншае — 20,4.

Ад 1 студзеня 2015 году Летува перайшла на [[Эўра]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160305011435/http://www.radyjo.net/4/90/Artykul/192263,1-%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F-%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%86%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%8D%D1%9E%D1%80%D0%B0 1 студзеня Летува пераходзіць на эўра]. Polskie Radio S.A. 30.12.2014&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Lt real gdp growth.svg|значак|Рост рэальнага [[Сукупны ўнутраны прадукт|СУП]] краіны]]

Цеплавыя электрастанцыі працуюць на замежнай сыравіне, найбуйнейшыя — Летувіская і Віленскія. Маюцца гідраэлектрастанцыі — Кайшадорская, Ковенская. Самай магутнай зьяўляецца Ігналінская атамная электрастанцыя.

Найважнейшая галіна прамысловасьці — машынабудаўніцтва і мэталаперапрацоўка. Найбольшае разьвіцьцё атрымала станкабудаўніцтва з асноўнымі цэнтрамі ў Вільні, Коўне, Шаўлях; прыборабудаваньне, электратэхніка і радыётэхніка (Вільня, Коўна, Панявеж і інш.), суднабудаваньне і рамонт караблёў (Клайпеда), вытворчасьць абсталяваньня для харчовай прамысловасьці (Мар’ямпаль), вытворчасьць ровараў і рухавікоў для мапедаў (Шаўлі). Прамысловасьць па перапрацоўцы нафты дае [[мазут]], [[бэнзін]], [[дызэльнае паліва]], [[асфальт]], [[парафін]] і інш. прадукты (Мажэйкі). Разьвітая хімічная прамысловасьць: вытворчасьць сернай кіслаты, амафосу, супэрфасфату (Кейданы), азотных угнаеньняў (Янава), штучных валокнаў (Коўна), плястмасавых вырабаў (Вільня) штучнай скуры (Плунге), фармацэўтычнай прадукцыі (Вільня, Коўна і інш.), прадукцыі мікрабіялягічнай прамысловасьці (Вільня, Кейданы). Вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў ажыцьцяўляецца зь мясцовай сыравіны. Разьвіта вытворчасьць цэмэнту (Наўёі-Акмяны), сылікатных вырабаў, мяккага пакрыцьця даху і да т. п. (Вільня, Коўна, Гаргаждай), керамікі (Таўрогі), шкла (Вільня, Коўна і інш.). Здаўна ў Летуве існуе дрэваапрацоўчая і цэлюлозна-папяровая прамысловасьць з разьвітай вытворчасьцю мэблі (Янава, Клайпеда, Коўна, Шаўлі), паперы і кардону (Коўна, Грыгішкі), цэлюлозы ды фанэры (Клайпеда), запалак (Коўна), двп (Клайпеда, Вільня, Грыгішкі, Казлова Руда)&lt;ref&gt;Большая энциклопедия: в 62 томах. Т. 26. — М: ТЕРРА, 2006. — 592 с. {{ISBN|5-373-00432-2}}.&lt;/ref&gt;.

== Транспарт ==
{{Асноўны артыкул|Транспарт у Летуве}}

Летува мае важнае значэньне як транзытная краіна між [[Цэнтральная Эўропа|Цэнтральнай]] і [[Паўночная Эўропа|Паўночнай]] Эўропай, між [[Скандынавія]]й і [[Беларусь]]сю. Ключавую ролю Летува грае як транзыт між [[Расея|Расейскай Фэдэрацыяй]] і ейным эксклявам Калінінградзкай вобласьцю. Сталіца Летувы Вільня знаходзіцца вельмі блізка да закрытай беларускай граніцы, таму больш важным транспартным вузлом Летувы зьяўляецца гістарычная сталіца Коўна.

=== Аўтамабільны транспарт ===
[[Файл:Lithuania-roads-(E).png|міні|Асноўныя аўтамабільныя дарогі Летувы]]

Летува мае разьвітую сетку шашаў, у тым ліку аўтамабільную дарогу, што злучае [[Коўна]] і [[Клайпеда|Клайпеду]] і магістраль [[E67]] «[[Via Baltica]]» з [[Варшава|Варшавы]] праз Коўну, [[Рыга|Рыгу]], [[Талін]] да [[Хэльсынкі]]. Апроч таго, Летува мае вялікае значэньне для транзыту [[нафта|нафты]] з Расеі.

=== Карабельны транспарт ===
У Клайпедзе знаходзіцца буйны марскі порт, злучаны паромнымі маршрутамі з важнымі гарадамі ўзьбярэжжа Балтыйскага мора.

=== Чыгунка ===
Пры [[Шастокі|Шастоках]] і [[Сувалкі|Сувалках]] (Польшча) знаходзіцца важны чагуначны перавал у Польшчу, які ў апошнія гады, з прычыны замежнапалітычнай самаізаляцыі Беларусі, атрымаў ключавую важнасьць, бо альтэрнатыўны маршрут ідзе празь Беларусь. Важнасьць гэтага шляху ўзрасла па адкрыцьці летувіска-польскай граніцы ў ходзе пашырэньня Эўразьвязу на ўсход. [[Летувіская чыгунка]], таксама як чыгунка ў іншых краінах былога Савецкага Саюзу, мае [[шырыня каляіны|шырокую каляіну]] (1520 мм замест 1435 мм у [[Заходняя Эўропа|Заходняй Эўропе]]).

=== Турызм ===
{{Асноўны артыкул|Турызм у Летуве}}

У Летуве расьце роля турызму на [[Балтыйскае мора|Балтыйскім моры]], напрыклад, гарады [[Ніда (Летува)|Ніда]] і [[Паланга]]. Таксама расьце прыцягальнасьць для турыстаў гарадоў [[Вільня|Вільні]] і [[Коўна|Коўны]].

== Культура ==
{{Асноўны артыкул|Культура Летувы}}

=== Летувіская літаратура ===
[[Файл:Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche.jpg|значак|Першая друкаваная летувіская кніга&lt;ref name=&quot;Panucevic-271&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[[Павал Урбан|Урбан П.]] [https://knihi.com/Paula_Urban/U_sviatle_histarycnych_faktau.html У сьвятле гістарычных фактаў (У сувязі з брашурай Л.С. Абэцэдарскага)]. — Мюнхэн — Нью-Ёрк: БІНІМ, 1972.&lt;/ref&gt;: {{мова-de|Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche|скарочана}} (1545 год)]]

Пісьмо на летувіскай мове пачалося з кнігаў рэлігійнага зьместу. Летувіская дзяржава на афіцыйным узроўні лічыць першай летувіскай кнігай «Катэхізм» [[Марцін Мажвід|Марціна Мажвіда]], выдадзены ў 1547 годзе. Тым часам беларускія гісторыкі [[Вацлаў Пануцэвіч]] і [[Павал Урбан]] зьвяртаюць увагу на тое, што напраўду першую летувіскую кнігу выдалі на два гады раней — у 1545 годзе, хоць мова гэтай кнігі і называецца «прускай». Тым часам у назове «Катэхізму» Мажвіда і наступнай летувіскай кнігі 1559 году выданьня назва мовы не ўпамінаецца, што ёсьць сьведчаньнем разуменьня мовы гэтых дзьвюх кніг таксама як «прускай»&lt;ref name=&quot;Panucevic-271&quot;&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 271.&lt;/ref&gt;. Толькі ў 1579 годзе, па сьмерці герцага прускага [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхта Гогенцолерна]], які быў ініцыятарам летувіскага кнігадрукаваньня, выйшаў летувіскі катэхізм, у назове якога мова выданьня азначалася як летувіская. Гэтая назва замацавалася ў наступных летувіскіх кнігах&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 273.&lt;/ref&gt;. Як падкрэсьлівае гісторык і літаратуразнаўца [[Іван Саверчанка]], у XVI ст. раньнія ідэолягі жамойцкага (летувіскага) нацыянальнага руху, найперш пісьменьнікі і багасловы [[Марцін Мажвід]], [[Мэльхіёр Пяткевіч]], [[Мікалай Даўкша]] і [[Канстанцін Шырвід]], пачалі актыўна ўжываць тэрмін «літоўская мова» ў дачыненьні да гістарычна жамойцкай мовы. Абапіраючыся выняткова на этнічныя фантазіі ды показкі, яны назвалі свой народ «літоўцамі»&lt;ref&gt;[[Іван Саверчанка|Саверчанка І.]] Aurea mediocritas. Кніжна-пісьмовая культура Беларусі. Адраджэнне і ранняе барока. — {{Менск (Мінск)}}: Тэхналогія, 1998. С. 14.&lt;/ref&gt;. 

[[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|міні|Катэхізм [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] (1547 г.), які афіцыйна лічыцца ў Летуве першай друкаванай кнігай на летувіскай мове, тым часам [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] яго азначалі як «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''»{{Заўвага|«''катехизмъ по жомоитьску друкованыи''»}} (1580 г.)&lt;ref&gt;Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 111.&lt;/ref&gt;]]

Аўтар другой летувіскай кнігі Марцін Мажвід быў пастарам з [[Рагніт]]у (цяпер у [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьці]] [[Расея|Расеі]]). Яго кніга выйшла з друку ў [[Каралявец|Караляўцы]] ([[Прусія]]) і, апроч катэхізісу, утрымлівала вершаваную прадмову на летувіскай мове, адзінаццаць царкоўных сьпеваў з нотамі і першы летувіскі [[буквар]]. Таксама Мажвід падрыхтаваў першы летувіскі зборнік царкоўных сьпеваў «Песьні Хрысьціянскія» (1 частка — 1566 год, 2 частка — 1570 год), які па ягонай сьмерці выдаў каралявецкі пастар Балтрамеюс Вілентас. Першы поўны пераклад Бібліі на летувіскую мову зрабіў [[Ёнас Брэткунас]] (1536—1602) паміж 1579 і 1590 гадамі. Крыху пазьней у адказ на пратэстанцкія рэлігійныя кнігі зьявілася каталіцкая рэлігійная літаратура на летувіскай мове.

У пачатку XIX стагодзьдзя аблічча летувіскай літаратуры складалі каталіцкія сьвятары. [[Юзэф Арнульф Гедройц]], які гуртаваў вакол сябе летувіскіх пісьменьнікаў, і [[Мацей Казімер Валанчэўскі]] займаліся зьбіраньнем народнага летувіскага фальклёру і перакладамі на летувіскую мову. [[Майроніс|Ёнас Мачуліс-Майроніс]] пісаў вершы ў стылі рамантызму і ў 1895 годзе выдаў зборнік «Вясеньнія галасы», які абудзіў грамадзкія пачуцьці. Пісьменьнік, паэт і перакладчык [[Вінцас Крэве-Міцкевіч]] распачаў традыцыю фальклярызму ў летувіскай літаратуры напачатку XX стагодзьдзя. Сярод фігур пачатку XX стагодзьдзя празаікі Ёзас Тумас-Вайжгантас (1869—1933), Ёнас Білюнас (1879—1907), Юлія Жэмайтэ (1845—1921). У пэрыяд незалежнай Летувы плённа працаваў паэт [[Людас Гіра]]. Паэт і перакладчык [[Яўген Шкляр]] зрабіў вялікі ўнёсак у знаёмства замежнікаў зь летувіскай паэзіяй. Казіс Бінкіс стаў на чале футурыстычнай групоўкі паэтаў «Чатыры вятры» ў 1920-я гады (Юозас Жлабіс-Жанге, Пятрас Таруліс). [[Пранас Будвітыс]], [[Пятрас Вайчунас]] перакладалі творы замежных аўтараў дзеля ўзбагачэньня летувіскай літаратурнай мовы. У постсавецкай летувіскай літаратуры адбіваецца пошук свайго нацыянальнага «я» летувісаў. Гэтая тэндэнцыя пачалася яшчэ ў часы [[Мікіта Хрушчоў|хрушчоўскай]] адлігі. Старажытныя паэтычныя міты — асноўная крыніца, дзе можна знайсьці аблічча летувіскага народу. Дахрысьціянскі пэрыяд найбольш яскрава паказвае летувіскі сьвет «у чыстым выглядзе», бо па прыходзе хрысьціянства і зьяўленьні пісьменнасьці летувіская нацыя спазнала істотны ўплыш суседніх нацыяў — беларускай, польскай, нямецкай і расейскай, савецкі ўплыў.

Матыў сельскай, дахрысьціянскай сьвядомасьці пануе ў паэзіі Марцэліюса Марцінайціса (нар. 1936), асабліва ў ягоных знакамітых балядах Кукуціса (1977). Юдзіта Вайчунайце (нар. 1937) спалучыла вобразы старажытнага паганскага сьвету з гарадзкімі пэйзажамі. Сігітас Геда (нар. 1943) адухаўляе краявіды, надае ім памяць. Сярод іншых можна выдзеліць Ёзаса Грушаса (1901—1989), Ёнаса Авіжуса (нар. 1922), Юсьцінаса Марцінкевічуса (нар. 1930), Рамуальдаса Гранаўскаса ды Леанардаса Густаўскаса (абодва нар. 1939). Сучасную літаратуру разьвіваюць Рычардас Гавеліс ды Ніёле Міляўскайтэ (абодва нар. 1950), Дональдас Каёкас (нар. 1953), Юрга Іванаўстайтэ (н. 1961), Сігітас Парульскіс (нар. 1963), Антанас Ёнінас (нар. 1965).&lt;ref&gt;Twayne companion to contemporary world literature: from the editors of World Literature Today. {{ISBN|0-8057-1700-5}} (hardset)&lt;/ref&gt; Аўтар нацыянальнага гімну Летувы — Вінцас Кудырка.

=== Пераходная зона ===
З пункту гледжаньня культуры Летува знаходзіцца ў зоне пераходу. На захадзе краіны, пры Балтыйскім моры, ёсьць відавочны ўплыў [[Ганза|ганзейска]]-[[Паўночная Эўропа|паўночна-эўрапейскіх]] архітэктурных і фальклёрных традыцыяў — нямецкай, дацкай і швэдзкай культураў. З часоў уваходжаньня ў [[Вялікае Княства Літоўскае]] праз прыняцьце [[каталіцтва]] ў першую чаргу ў архітэктуры зьявіліся італійскія элемэнты (Сабор часоў Рэнэсансу ў Вільні).

Усход і поўдзень Летувы традыцыйна быў пад моцным беларускім, пазьней таксама польскім уплывам. У гарадох да Другой сусьветнай Вайны была шматлікая [[Габрэі|габрэйская]] дыяспара.

=== Сусьветная культурная спадчына [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры|ЮНЭСКО]] ===
[[Файл:Kernavė - Hill forts 01.jpg|міні|Старажытныя насыпы ў Кернаве на месцы былых умацаваньняў]]

Старое места Вільні ўваходзіць у [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветную культурную спадчыну паводле ЮНЭСКО]], гэтаксама як і дзюны на [[Курская пярэспа|Курскай пярэсьпе]] і старажытныя гарадзішчы ў [[Кернаў|Кернаве]].

=== Помнікі ===
Нацыянальны сымбаль Летувы — [[Крыжовая гара]] ({{мова-lt|Kryžių Kalnas|скарочана}}) пры [[Шаўлі|Шаўлях]].

=== Паганскія помнікі ===
Культура Летувы, як апошняга хрысьціянізаванага рэгіёну Эўропы, багатая на паганскія элемэнты. Пашырэньне атрымалі рэшткі культаў розных бажкоў, у першую чаргу побытавых ([[дамавік]], [[лазьнік]], [[лясун|лесавік]] і іншыя). Край багаты старажытнымі паганскімі помнікамі, капішчамі. У Коўні ёсьць музэй паганства, а ў Юодкрантэ — «Вядзьмарская гара».

== Замежная палітыка ==
Летува — сябра [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], [[Рада Эўропы|Рады Эўропы]] і [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]], з 21 сьнежня 2007 году — паўнапраўны сябра [[Шэнгенскае пагадненьне|Шэнгенскага пагадненьня]]. 

=== Дачыненьні зь Беларусьсю ===
{{Асноўны артыкул|Беларуска-летувіскія дачыненьні}}

==== Пытаньне дзяржаўнай граніцы ====
{{Асноўны артыкул|Беларуска-летувіская граніца}}
Нягледзячы на тое, што Беларусь і Летува прызналі адно адную ўжо ў 1991 годзе, да 1994 году ''«двухбаковыя дачыненьні не адрозьніваліся вялікай інтэнсіўнасьцю і нейкімі адмысловымі дасягненьнямі»''&lt;ref&gt;Грицюс А. Влияние «белорусского фактора» на внешнюю политику Литвы и стабильность в Балтийском регионе. С. 139—162 // Белоруссия на перепутье. — Москва: Московский центр Карнеги, 1998. С. 153.&lt;/ref&gt;.

Летува была адзінай суседняй краінай, да якой незалежная Беларусь высоўвала афіцыйныя тэрытарыяльныя прэтэнзіі. Так, 24 лютага 1992 году на сустрэчы з прадстаўнікамі Эўрапейскіх супольнасьцяў тагачасны міністар замежных справаў [[Пятро Краўчанка]] заявіў пра неабходнасьць на міжнародным узроўні ўзьняць пытаньне перагляду [[Беларуска-летувіская граніца|беларуска-летувіскай граніцы]]. Пра гэта апэратыўна напісалі вядучыя замежныя СМІ, такія як, напрыклад, [[The New York Times]]&lt;ref&gt;[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE4DA1E38F936A15751C0A964958260 Belarus Official Lays Claim To Lithuanian Border Lands] // [[The New York Times]]. 25.2.1992.&lt;/ref&gt;.

Прэтэнзіі афіцыйнага Менску адбіліся на эканамічных дачыненьнях паміж дзьвюма краінамі. Так, праз тэрытарыяльныя прэтэнзіі на Віленшчыну і Вільню Беларусь ''«магла адмовіцца ад сьціслых эканамічных зносінаў»'' зь Летувой, што выявілася ў пастанове выкарыстоўваць польскі порт Гдыню замест найбліжэйшай летувіскай Клайпеды&lt;ref&gt;Burant, S. R. International Relations in a Regional Context: Poland and its Eastern Neighbours Lithuania, Belarus, Ukraine // Europe-Asia Studies 45 (993), Nr. 3. P. 407, 417.&lt;/ref&gt;.

Рэактывацыя двухбаковых дачыненьняў Беларусі і Летувы была нашмат зьвязанай з абраньнем [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] прэзыдэнтам, што праявілася ўжо ва ўдзеле прадстаўнікоў летувіскіх уладаў у ягонай інаўгурацыі, а таксама ў візыце беларускага кіраўніка ў Летуву ў лютым 1995 году&lt;ref&gt;Грицюс А. Влияние «белорусского фактора» на внешнюю политику Литвы и стабильность в Балтийском регионе. С. 139—162 // Белоруссия на перепутье. — Москва: Московский центр Карнеги, 1998. С. 154.&lt;/ref&gt;. Акурат у часе таго візыту былі падпісаныя дзьве дамовы: «Аб супрацы і добрасуседстве» і «Аб дзяржаўнай граніцы паміж Летувой і Беларусьсю», — што дазволіла ўпершыню ў гісторыі ўсталяваць паміж дзьвюма дзяржавамі граніцу, якая б юрыдычна прызнавалася абодвума бакамі, і зьняць шмат цяжкіх тэрытарыяльных пытаньняў, якія тычыліся савецкіх часоў&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

На думку [[Зьміцер Санько|Зьмітра Санько]], адной з прычынаў значнага паляпшэньня дачыненьняў стала падрыхтоўка [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндуму 1995 году]] з адмовай [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ад традыцыйнага беларускага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]]: «''І калі ў нас зрынаньне Пагоні выклікала душэўны боль, дык там з нагоды гэтай неспадзяванкі, пэўна ж, шмат на якіх бяседах зьвінелі келіхі''»&lt;ref name=&quot;Sanko&quot;/&gt;. 
Беларускі палітык і грамадзкі дзяяч [[Зянон Пазьняк]] зьвяртае ўвагу на тое, што за заяву аб асуджэньні [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|ўводу войска ў беларускі парлямэнт і расправы над беларускімі дэпутатамі Беларускага Народнага Фронту]] прагаласавалі толькі тры з 140 дэпутатаў [[Летувіскі Сойм|Летувіскага Сойму]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230426095554/https://z3rk4l0.xyz/news/economics/37299.html?tg&amp;requestedLang=bel «Беларусаў у 2020-м падставілі сумнеўныя асобы з-за мяжы праз інтэрнэт». Вялікае інтэрв'ю з Зянонам Пазняком], [[TUT.BY]], 26 красавіка 2023 г.&lt;/ref&gt;. Летувіскі гісторык [[Русьціс Камунтавічус]] зазначае, што па зьневажаньні рэжымам Лукашэнкі [[Сымболіка Беларусі|беларускіх нацыянальных сымбаляў]] у 1995 годзе іншыя летувіскія гісторыкі адкрытым тэкстам гаварылі яму: «''Вельмі добра, што ў Беларусі Лукашэнка. Таму што ў такім выпадку яны не аднімуць нашай гісторыі''»&lt;ref&gt;[https://nashaniva.com/345666/ «Вельмі складана зразумець, што ёсць дзве праўды». Літоўскі гісторык пра «Пагоню» і спадчыну ВКЛ], [[Наша Ніва]], 25 чэрвеня 2024 г.&lt;/ref&gt;.

==== Афіцыйная назва Беларусі ====
У 2010 годзе [[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]] зьвярнулася ў Дзяржаўную камісію па [[летувіская мова|летувіскай мове]] з просьбай перагледзіць афіцыйную назву Беларусі ({{мова-lt|Baltarusija|скарочана}}, ''balta'' — белы колер, ''Rusija'' — [[Расея]]). Сярод прапанаваных да разгляду варыянтаў было традыцыйнае летувіскае найменьне — ''Baltoji Rusia'' ({{мова-be|Белая Русь|скарочана}})&lt;ref&gt;[http://nn.by/?c=ar&amp;i=37411 Літва адмовілася Беларусь называць Belarus], [[Наша Ніва]], 16 красавіка 2010 г.&lt;/ref&gt;. Аднак сябры Дзяржаўнай камісіі з спасылкай на меркаваньне летувіскіх гісторыкаў адзінагалосна пастанавілі пакінуць прыняты ў часы кіраваньня [[Сталін]]а савецкі варыянт назвы Беларусі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100419122535/http://news.tut.by/167244.html В Литве Беларусь останется Baltarusija], [[TUT.BY]], 16 красавіка 2010 г.&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2021 году часовая палітычная падкамісія пры Дзяржаўнай камісіі па летувіскай мове зноў адмовілася зьмяняць афіцыйную [[Русіфікацыя Беларусі|расейскую]] [[Каляніялізм|каляніяльную]] назву Беларусі — на гэты раз на просьбу [[Сьвятлана Ціханоўская|Сьвятланы Ціханоўскай]], тым часам у сьнежні 2020 году гэтая ж камісія зьмяніла афіцыйную летувіскую назву [[Грузія|Грузіі]] на просьбу грузінскіх дыпляматаў&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31188034.html Літоўскія мовазнаўцы вырашылі не мяняць назву Беларусі], [[Радыё Свабода]], 5 красавіка 2021 г.&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Вядомыя летувісы]]
* [[Сьпіс гарадоў Летувы]]

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}
* {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}}
* [[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]], [[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [http://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}}
* Касьцян К., Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.
* Літоўская паэзія = Lietuviu poezija / Літоўс. цэнтр культуры, адукацыі і інфарм. [Уклад. В. Тараўскайтэ і інш.; Пер.: Э. Акулін і інш.; Іл. І. Станкевічутэ]. — Маладзечна: Друк. «Перамога», 2003. — 1568 с. {{ISBN|985-6541-26-3}}.
* {{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)}}
* [[Норман Дэвіс|Davies N.]] Litva: The Rise and Fall of the Grand Duchy of Lithuania. — Penguin Group US, 2013. — 90 p. {{ISBN|9781101630822}}.
* {{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў}}
* {{Кніга
|аўтар          = [[Эндру Ўілсан|Wilson A.]]
|частка         = 
|загаловак      = Belarus. The last European dictatorship
|арыгінал       = 
|спасылка       = https://yalebooks.yale.edu/book/9780300259216/belarus
|адказны        = 
|выданьне       = new edition
|месца          = 
|выдавецтва     = {{артыкул у іншым разьдзеле|Yale University Press|Yale University Press|uk|Yale University Press}}
|год            = 2012
|том            = 
|старонкі       = 
|старонак       = 384
|сэрыя          = 
|isbn           = 978-0-300-25921-6
|наклад         = 
|ref = Wilson
}}
* Kiaupa Z. Lietuvos valstybĕs istroija. — Vilnius: Baltos lankos, 2006. — 312 s. {{ISBN|9955-584-63-7}}.
* Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}
* {{Літаратура/Гісторыя Летувы (2005)|1}}
* Кацель И. А. История Литвы. — Ковно, 1922. — 140 с.
* {{Літаратура/Летува: кароткая энцыкляпэдыя (1989)}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Арлоў У.]] [https://web.archive.org/web/20210611184350/https://news.arche.by/by/page/ideas/hramadstva-idei/11039 Летувіскі нацыянальны рух], [[ARCHE Пачатак]], 12 сакавіка 2013 г.
* [[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] [https://www.svaboda.org/a/30448775.html Чаму трэба казаць і «Літва», і «Летува». Аргумэнты гісторыка Краўцэвіча], [[Радыё Свабода]], 22 лютага 2020 г.
* [[Зьміцер Санько|Санько З.]] [https://www.svaboda.org/a/30464340.html?fbclid=IwAR0MY3o-M1iIg0RuSwvEu9OwMqJuVqVwTcjCPz7RGrb9VY-wBtCdjIuVgI0 І ўсё ж — Літва ці Летува?], [[Радыё Свабода]], 2 сакавіка 2020 г.
* [[Севярын Квяткоўскі|Квяткоўскі С.]] [https://racyja.com/by/palityka/camu-letuva-a-ne-litva-i-camu-u-aficyjnaj-vilni-naspjavae-vjalikaja-njavykrutka/ Чаму Летува, а не Літва, і чаму ў афіцыйнай Вільні наспявае вялікая нявыкрутка], [[Беларускае Радыё Рацыя]], 22 сакавіка 2024 г.

{{Краіны Эўропы}}
{{Краіны Эўразьвязу}}
{{NATO}}
{{АБСЭ}}
{{Дзяржаўныя ўтварэньні пэрыяду Грамадзянскай вайны і станаўленьня СССР (1917—1924)}}{{Абраны артыкул}}

[[Катэгорыя:Краіны Паўночнай Эўропы]]</text>
      <sha1>6ae4bfxuio5imq6id3m4l1qt4l8tzf9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678443</id>
      <parentid>2678442</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T20:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38889-16</username>
        <id>98815</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>2678443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="188965" sha1="mby69vu2bj2d6vxml67ah3ltp3uole2" xml:space="preserve">{{Ня блытаць|Літва|Літвой}}
{{Іншыя значэньні}}
{{Краіна2
 | СУП ППЗ                               = 161,454 млрд $&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=NGDPDPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 «World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Lithuania)»]. International Monetary Fund.&lt;/ref&gt;
 | Год падліку СУП ППЗ                   = 2025
 | Месца паводле СУП ППЗ                 = 
 | СУП ППЗ на чалавека                   = 55 995 $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП ППЗ на чалавека       = 2025
 | Месца паводле СУП ППЗ на чалавека     = 
 | СУП намінал                           = 87,981 млрд $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП намінал               = 2025
 | Месца паводле СУП намінал             = 
 | СУП намінал на чалавека               = 30 514 $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП намінал на чалавека   = 2025
 | Месца паводле СУП намінал на чалавека = 
 | Лацінка=Letuva
|Выява=EU-Lithuania.svg}}
'''Летува́''', '''Летуві́ская Рэспу́бліка''' ({{мова-lt|Lietuvos Respublika|скарочана}}) — [[дзяржава]] ў [[Паўночная Эўропа|Паўночнай Эўропе]], найбольшая з трох [[Краіны Балтыі|балтыйскіх краінаў]]. Мяжуе зь [[Беларусь]]сю на ўсходзе (724 км), з [[Польшча]]й на поўдні (110 км), з [[Расея|расейскай]] [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьцю]] на паўднёвым захадзе (303 км) і з [[Латвія]]й на поўначы (працягласьць мяжы 610 км). На захадзе амываецца [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]] (даўжыня ўзьбярэжжа складае 99 км). Колькасьць насельніцтва краіны на 2016 год — 2 862 786 чалавек&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170228081633/https://osp.stat.gov.lt/en/home Official Statistics Portal]&lt;/ref&gt;. Сталіца і найбольшае [[Горад|места]] — [[Вільня]], у 1919—1939 гадох сталіцай была [[Коўна]]. Больш за 85% грамадзянаў этнічныя [[летувісы]]. Дзяржаўная мова — [[Летувіская мова|летувіская]]. 

Сябра [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], [[Рада Эўропы|Рады Эўропы]] і [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]], з 21 сьнежня 2007 году — паўнапраўны сябра [[Шэнгенскае пагадненьне|Шэнгенскага пагадненьня]].

== Назва ==
Летува&lt;ref&gt;[http://slounik.org/pbs/l15_12 Litwa ж. Літва, Летува] // Польска-беларускі слоўнік / Słownik polsko-białoruski. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская Энцыклапедыя, 2004. {{ISBN|985-11-0307-1}}. — С. 865.&lt;/ref&gt; — [[Летувіская мова|летувіская]] форма назвы [[Літва старажытная|Літва]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 349.&lt;/ref&gt;, афіцыйна ўзятая [[Летувісы|летувісамі]] для сваёй [[Нацыянальная дзяржава|нацыянальнай дзяржавы]] па [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайне]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-32&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 32.&lt;/ref&gt;. Шэраг гісторыкаў і мовазнаўцаў ([[Ян Станкевіч]]&lt;ref&gt;[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы з гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мінск)}}, 2003. С. 633—634.&lt;/ref&gt;, [[Павал Урбан]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 5.&lt;/ref&gt;, [[Мікола Ермаловіч]]&lt;ref&gt;[http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/ermalovich/Мікола_Ермаловіч._Успаміны,_творы,_фотаматэрыялы.html Яго чакала Беларусь чатыры стагоддзі: Зборнік дакументаў і матэрыялаў да 85-годдзя з дня нараджэння Міколы Ермаловіча. Успаміны, творы, фотаматэрыялы]. — {{Менск (Мн.)}}, 2007. — 360 с.&lt;/ref&gt;, [[Аляксандар Краўцэвіч]]&lt;ref name=&quot;Kraucevic-1993&quot;&gt;[[Алесь Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Як здарылася, што Жамойць пачала называцца Літвою? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Тэрміны «Літва» і «Летува» ў сучаснай беларускай гістарыяграфіі // [[Гістарычны Альманах]]. Том 9, 2004.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гісторыя ВКЛ (2013)|к}} С. 10—12.&lt;/ref&gt;, [[Генадзь Сагановіч]]&lt;ref&gt;[[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]], [[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [http://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 237.&lt;/ref&gt;, [[Ніна Баршчэўская]]&lt;ref&gt;[[Ніна Баршчэўская|Баршчэўская Н.]] Уплыў суседніх народаў на зьмену дзяржаўнага назову Беларусі ў ацэнцы беларускіх вучоных у дыяспары [https://web.archive.org/web/20210624204204/http://kamunikat.org/7942.html 1—4], [https://web.archive.org/web/20210624205558/http://kamunikat.org/7943.html 5—8] // Droga ku wzajemności. 50 lat białorutenistyki na Uniwersytecie Warszawskim. Redakcja naukowa Mikołaj Timoszuk i Mikołaj Chaustowicz. (Acta Albaruthenica 6). — Warszawa, 2007. S. 50—66.&lt;/ref&gt;, [[Эдвард Зайкоўскі]]&lt;ref&gt;[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [https://web.archive.org/web/20111119082534/http://arche.by/by/page/science/7463 Літва гістарычная] // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г.&lt;/ref&gt;, [[Тымаці Снайдэр]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 50, 81.&lt;/ref&gt;, [[Эндру Ўілсан]]{{зноска|Wilson|2012|Wilson|21–22}}, [[Норман Дэвіс]]&lt;ref&gt;[[Норман Дэвіс|Davies N.]] Litva: The Rise and Fall of the Grand Duchy of Lithuania. — Penguin Group US, 2013. — 90 p. {{ISBN|9781101630822}}.&lt;/ref&gt;, [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-33&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 33.&lt;/ref&gt;, [[Зьміцер Санько]]&lt;ref name=&quot;Sanko&quot;&gt;[[Зьміцер Санько|Санько З.]] [https://www.svaboda.org/a/30464340.html?fbclid=IwAR0MY3o-M1iIg0RuSwvEu9OwMqJuVqVwTcjCPz7RGrb9VY-wBtCdjIuVgI0 І ўсё ж — Літва ці Летува?], [[Радыё Свабода]], 2 сакавіка 2020 г.&lt;/ref&gt;, [[Анатоль Астапенка]]&lt;ref&gt;Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук] : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 114, 140.&lt;/ref&gt; ды іншыя&lt;ref&gt;Іваноў У. Забытая краёўка: ідэйны і творчы шлях Алены Цэпрынскай (каля 1880 — каля 1930) // Homo Historicus 2024. — Варшава, 2024. С. 74.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Квяткоўскі М. Я. Самавызначэнне беларускамоўнага насельніцтва Горадзеншчыны і ваколіц у мінулых стагоддзях і Сакольшчыны ў сучаснасці // Acta Albaruthenica. Вып. 25, 2025. С. 104, 106.&lt;/ref&gt;) зьвяртаюць увагу на аб’ектыўную патрэбу тэрміналягічнага адрозьненьня гістарычнай Літвы і сучаснай Летувы.

З 1990-х гадоў летувісы выступаюць супраць ужываньня саманазвы ўласнай дзяржавы ў іншых мовах (хоць у выпадку іншых уласных імёнаў, зьвязаных зь Вялікім Княствам Літоўскім, яны ў тэкстах на іншых мовах, наадварот, выкарыстоўваюць летувіскія формы&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;/&gt;), тым часам гэтая тэрміналёгія мае даўнюю традыцыю ў самой Летуве. Напрыклад, у 1928 годзе для шматлікай супольнасьці расейскіх [[стараверы|старавераў]], што жылі ў Летувіскай рэспубліцы, на заказ урадоўцаў зрабілі афіцыйны [[Расейская мова|расейскі]] пераклад [[Гімн Летувы|дзяржаўнага гімну]], які пачынаўся словамі: {{мова-ru|«Летува, отчизна наша…»|скарочана}}&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-33&quot;/&gt; (увогуле, назва «Летува» — {{мова-ru|«Маленькая Летува… Миленькая Летува»|скарочана}} — ужывалася ў перакладзе летувіскай песьні яшчэ ў трэцім томе выданьня «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Живописная Россия||ru|Живописная Россия}}», які выйшаў з друку ў 1882 годзе&lt;ref&gt;Живописная Россия. Т. 3. — СПб., М., 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=D4U1AQAAMAAJ&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0#v=snippet&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 41].&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Першы варыянт гэтай песьні з словамі {{мова-ru|«Миленькая Летува… Миленькая Летува»|скарочана}} надрукавалі яшчэ ў выданьні Віленскага губэрнскага статыстычнага камітэту Расейскай імпэрыі (1854 год), назву якога прадублявалі па-летувіску з подпісам {{мова-ru|«Перевод заглавия по-литовски»|скарочана}}&lt;ref&gt;Черты из истории и жизни литовского народа = Iszrynkimai isz giwenima ir apraszimo letuwiu / составлены, с разрешения начальства, Виленским губернским статистическим комитетом. — Вильно, 1854. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=o39DAAAAYAAJ&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0#v=snippet&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 129].&lt;/ref&gt;}}, а назву краіны «Літува», народу «літувы» або «літувя» з вытворным прыметнікам «літуўскі» яшчэ ў 1850 годзе ўжываў летувіскі аўтар Даніла ў часопісе Міністэрства народнай асьветы&lt;ref&gt;Данилло Н. Значение некоторых имен литовских князей и названий местностей Литвы // Журнал Министерства народного просвещения. Т. 66. — СПб., 1850. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=ohYFAAAAYAAJ&amp;q=%40%D0%9B%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F#v=snippet&amp;q=%40%D0%9B%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F&amp;f=false С. 147—150, 153, 155].&lt;/ref&gt;).

У 1930-я гады, калі [[Ліга Нацыяў]] фактычна прызнала адыход [[Віленшчына|Віленшчыны]] зь [[Вільня]]й да заходнебеларускага абшару, у летувіскім друку загучалі прапановы зьмяніць назву дзяржавы на [[Жамойць]] — разам зь зьменай [[Герб Летувы|дзяржаўнага гербу]] (варыянту [[Пагоня|Пагоні]]) на жамойцкага [[Мядзьведзь (герб)|Мядзьведзя]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-373&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 373.&lt;/ref&gt;.

Назва Летува пасьлядоўна ўжываецца па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] ў [[Беларускі клясычны правапіс|клясычнай моўнай норме]] [[Беларуская дыяспара|Беларускай дыяспары]]&lt;ref name=&quot;Harbacki&quot;&gt;[[Уладзіслаў Гарбацкі|Гарбацкі Ў.]] [https://web.archive.org/web/20210607194351/https://gazeta.arche.by/article/349.html?fbclid=IwAR3445HhnFkRqQDlskrDODnITESaPQzy7EGGDNG2E9-L3fkmefK4sPg83PU У тарашкевіцы не абыйсьціся бяз слова «Летува»], [[ARCHE Пачатак|ARCHE]]: электронная газэта, 9 сакавіка 2020 г.&lt;/ref&gt; — у адрозьненьне ад [[наркамаўка|наркамаўкі]], дзе савецкія ўлады дазволілі толькі варыянт «Літва». Напрыклад, у тэкстах [[Аляксандар Надсан|Аляксандра Надсана]] сустракаецца пераважна Летува, летувіскі, летувіс (а ў размове таксама жмудзін, Жмудзь). У 1960—1970-я гады ў часопісе «[[Божым шляхам (1947)|Божым шляхам]]» у многіх тэкстах ужываліся словы Летува, летувіскі (у [[Часлаў Сіповіч|Часлава Сіповіча]], [[Леў Гарошка|Льва Гарошкі]]). Тое ж назіралася ў мове беларускага друку Паўночнай Амэрыкі: у тэкстах [[Сяргей Хмара|Сяргея Хмары]] ўжываецца Летува ў апісаньні праекту летувіскай дзяржаўнасьці з сталіцай сьпярша ў Коўне, потым у Вільні. Газэта беларусаў [[ЗША]] «[[Беларус (газэта)|Беларус]]» ўжывае выняткова Летува. Словы Летува, летувіс і летувіскі фіксуюцца ў неапублікаваным «Беларуска-францускім слоўніку» Льва Гарошкі&lt;ref name=&quot;Sanko&quot;/&gt;.

Як адзначаецца ў энцыкляпэдычным даведніку «Народная культура Беларусі» (пад рэдакцыяй доктара гістарычны навук [[Віктар Цітоў|Віктара Цітова]]), які выйшаў у 2002 годзе ў выдавецтве [[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]: «''Сучасныя Л. называюць сваю краіну Летувой, а сябе — летувісамі, і гэтыя назвы зьяўляюцца больш дакладнымі і гістарычна апраўданымі, чым „Літва“ і „[[Ліцьвіны|літоўцы]]“, якія на працягу некалькіх вякоў ужываліся ў адносінах да Беларусі''»&lt;ref&gt;Народная культура Беларусі: энцыклапедычны даведнік / пад рэдакцыяй В. Цітова. — {{Менск (Мінск)}}: БелЭн, 2002. С. 222.&lt;/ref&gt;.

Праўнік [[Кірыл Касьцян]] зьвяртае ўвагу на тое, што ўжыванне тэрміну Летува ў беларускай гістарычнай навуцы мае ня толькі лягічнае абгрунтаваньне, але і адпавядае эўрапейскаму досьведу датычна асэнсаваньня спадчыны шматэтнічных данацыянальных дзяржаўных фармаваньняў. Найяскравейшым прыкладам ёсьць шматнацыянальная дзяржаўная фармацыя ў цэнтры Эўропы — [[Каралеўства Вугоршчына|Вугорскае каралеўства]] (''Regnum Hungariae'') як асобна, так і як частка [[Аўстра-Вугоршчына|Аўстра-Вугоршчыны]] (''Österreichisch-Ungarische Monarchie''). Хоць самі [[вугорцы]] называюць сябе мадзярамі (адзіночны лік ''magyar'', множны лік ''magyarok''), а [[Вугоршчына|сваю краіну]] — ''Magyarország'' незалежна ад гістарычнага кантэксту, назва гістарычнай Вугоршчыны ў мовах розных [[славяне|славянскіх]] народаў, якія калісьці мелі дачыненьне да гэтай фармацыі, адрозьніваецца ад назвы нацыянальнай дзяржавы вугорскага народу, якая існуе на частцы тэрыторыі былой шматнацыянальнай краіны (напрыклад, [[Чэская мова|чэскае]] ''Uhersko'' датычна гістарычнай Вугоршчыны, але ''Maďarsko'' датычна сучаснай)&lt;ref&gt;Касцян К. [https://litviny.blogspot.com/2013/06/blog-post.html Беларусь і Летува: у пошуках гістарычнага кампрамісу ў спадчыне ВКЛ] // Крывія. № 34—35, 2014. С. 25—26.&lt;/ref&gt;.

== Вялікае Княства Літоўскае і сучасная Летува ==

=== У дзяржаўнай палітыцы ===
У Прэамбуле Канстытуцыі Летувы падкрэсьліваецца, што менавіта [[летувісы|летувіскі народ]] ''«шмат вякоў таму стварыў Летувіскую дзяржаву»'' і што ''«яго (народу) праўны фундамэнт грунтуецца на (сярэднявечных) Літоўскіх Статутах»'', а ў артыкуле 17 сьцьвярджаецца, што ''«сталіцай Летувіскай дзяржавы ёсьць места [[Вільня]] — шматвекавая гістарычная сталіца Летувы»''&lt;ref&gt;[http://www3.lrs.lt/home/Konstitucija/Constitution.htm Ангельскі пераклад Канстытуцыі Летувіскай Рэспублікі, даступны на афіцыйным сайце Сойму ЛР]&lt;/ref&gt;. Усе гэтыя палажэньні грунтуюцца на ''«гістарычных правах»'', а ў цэнтры ўсёй канцэпцыі знаходзіцца паняцьце народ ({{мова-lt|tauta|скарочана}}). Такім чынам, на падставе ''«гістарычных правоў летувіскага народу»'' сучасная Летувіская дзяржава прэзэнтуе сябе ў якасьці адзінай праваспадкаемцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а сучасных летувісаў народам, цалкам тоесным [[ліцьвіны|ліцьвінам]] Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref&gt;Kaścian K. Die Litauische Verfassung und die Auslegung des Begriffs «Volk» in historischer Perspektive // Osteuropa-Recht. Nr. 5, 2008, S. 290—297 (291—292).&lt;/ref&gt;. Больш таго, аналіз гэтых палажэньняў Канстытуцыі дазваляе сказаць, што афіцыйнымі ўладамі Летувы Вялікае Княства Літоўскае разглядаецца як летувіская нацыянальная дзяржава&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;&gt;Касьцян К., Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.&lt;/ref&gt;.

Зьвяртаючыся, аднак, да значэньня слова народ (tauta) у летувіскай мове і вылучыўшы такім парадкам тры ключавыя словы дзеля аналізу адпаведнасьці паміж літоўскай нацыяй Вялікага Княства Літоўскага і летувіскай нацыяй Летувіскай Рэспублікі — тэрыторыя, мова і культура — можна прыйсьці да высновы, што тлумачэньне гістарычнай ролі летувіскага народу, якое прапануе Канстытуцыя Летувіскай Рэспублікі, ёсьць больш чым спрэчным, а летувіская нацыя не эквівалентная літоўскай нацыі ў аніводным з гэтых трох кампанэнтаў. З гэтай прычыны нельга казаць пра дзяржавастваральную ролю і дамінантнае становішча балтыйскай летувіскай меншасьці ў Вялікім Княстве Літоўскім&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

У той жа час этнічная група, зь якой сфармавалася сучасная летувіская нацыя, была адной з складовых частак шматэтнічнага ВКЛ, таму летувісы маюць неад’емнае права на пэўную частку спадчыны гэтай дзяржавы.

=== У летувіскай гістарыяграфіі ===
Па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] ў сусьветнай гістарыяграфіі замацавалася «летувісацэнтрычная» канцэпцыя разгляду гісторыі Вялікага Княства Літоўскага. Такая сытуацыя склалася на падставе шматлікіх публікацыяў летувіскіх гісторыкаў у замежных акадэмічных крыніцах яшчэ за савецкім часам. З прычыны браку крытычнага гледзішча (беларускую гістарыяграфію [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі#Наступствы|савецкія ўлады цалкам вынішчылі яшчэ ў 1930-я гады]], а яе аднаўленьне адбылося толькі да пачатку 1990-х гадоў) сусьветная навуковая супольнасьць паступова пачала ўспрымаць нічым не падмацаваныя гіпотэзы гэтых аўтараў як «бясспрэчныя факты»&lt;ref name=&quot;ak&quot;&gt;[[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] [http://www.svaboda.org/content/transcript/774575.html Кніга Гудавічуса — праява летувіскай гістарычнай экспансіі ў Беларусь], [[Радыё Свабода]], 8 кастрычніка 2006 г.&lt;/ref&gt;, тым часам некаторыя летувіскія гісторыкі ня грэбавалі нават наўмыснымі падтасоўкамі і фальсыфікацыямі&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Арлоў У.]], [[Захар Шыбека|Шыбека З.]] [http://kamunikat.org/download.php?item=6121.html&amp;pubref=6109 Спрэчкі за літоўска-беларускую Айчыну]{{Недаступная спасылка|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 11, 2004.&lt;/ref&gt;. Увогуле, у межах інтэрнацыянальнага [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] толькі ў Летуве з дазволу Масквы побач з камуністычнай існавала нацыяналістычная ідэалёгія, заснаваная на гістарычных мітах (у савецкай гістарыяграфіі спадчына Вялікага Княства Літоўскага абвяшчалася выняткова летувіскай, а Вільня — спрадвечна летувіскім местам&lt;ref name=&quot;Arlou-2005&quot;&gt;[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]], [[Уладзімер Каткоўскі|Каткоўскі Ў.]] [http://www.svaboda.org/content/article/792180.html Вільня, Вялікае Княства і Беларусь — поўны тэкст онлайнавай канфэрэнцыі з Уладзімерам Арловым], [[Радыё Свабода]], 8 лютага 2005 г.&lt;/ref&gt;), — рэч парадаксальная і абсалютна немагчымая ў іншых рэспубліках&lt;ref name=&quot;katl&quot;&gt;[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20110721203044/http://arche.bymedia.net/2003-2/katl203.html Чаму беларусы не апанавалі літоўскай спадчыны] // [[ARCHE Пачатак]]. № 2 (25), 2003.&lt;/ref&gt;. За савецкім часам у Летуве выйшлі сотні навуковых і навукова-папулярных выданьняў, дзе такі падыход усяляк прапагандаваўся і абгрунтоўваўся. Да прыкладу, у кнігу «Lietuvos piles» ({{мова-be|Летувіскія замкі|скарочана}}) улучылі [[Наваградзкі замак|Наваградзкі]], [[Мірскі замак|Мірскі]], [[Лідзкі замак|Лідзкі]], [[Полацкія замкі|Полацкі]] і дзясяткі іншых беларускіх замкаў. Таксама рабіліся спробы залічыць у лік выдатных дзеячоў летувіскай культуры [[Францішак Скарына|Францішка Скарыну]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2005&quot;/&gt;.

З аднаўленьнем дзяржаўнай незалежнасьці на старонках летувіскіх школьных падручнікаў працягваюць прапагандавацца сьцьверджаньні, што Вялікае Княства Літоўскае было летувіскай дзяржавай, кіроўная дынастыя [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]] — летувісамі, што ядро земляў ВКЛ знаходзілася на летувіскіх землях, а сталіца ВКЛ Вільня стаіць у цэнтры тых земляў. Паводле аўтараў летувіскіх падручнікаў «заваяваныя славянскія землі» былі толькі анэксамі (дадаткам), якімі кіравалі прадстаўнікі летувіскай княжай дынастыі. Сваім парадкам [[беларусы]] разглядаюцца ў гэтых выданьнях як бясспрэчная [[нацыянальная меншасьць]], чые здабыткі (у хоць-якой галіне чалавечай дзейнасьці) мала паўплывалі на разьвіцьцё летувіскай нацыі і дзяржавы. Беларускія населеныя пункты згадваюцца аўтарамі звычайна ў выпадку асьвятленьня падзеяў той або іншай вайны&lt;ref&gt;Антонаў А. [https://web.archive.org/web/20100413114803/http://www.lingvo.minsk.by/~bha/08/padr.htm Беларусь і беларусы ў літоўскіх школьных падручніках па гісторыі (1993—2000)] // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Том 8, сшытак 1—2 (14—15), 2001.&lt;/ref&gt;.

На думку шэрагу беларускіх гісторыкаў, у сучаснай Летуве ''«гістарычная навука — частка дзяржаўнай ідэалёгіі»'', таму пры падтрымцы Летувіскай дзяржавы тамтэйшыя гісторыкі маюць шырокія магчымасьці ў прасоўваньні сваіх канцэпцыяў навонкі&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ak&quot;/&gt;. Як зазначае летувіскі гісторык [[Русьціс Камунтавічус]], на 2023 год «''летувісы лічаць, што ў беларусаў не было дзяржаўнасьці''». Паводле актуальных летувіскіх школьных падручнікаў, «''беларусы — шэрая маса, якую летувісы заваявалі ў сярэднія вякі''». Апроч таго, Камунтавічус адзначае, што да сёньняшняга часу няма ніводнай кнігі беларускага гісторыка, якая б была перакладзеная на летувіскую мову. Паводле Камунтавічуса, «''у адрознасьць ад летувісаў, чыя ідэнтычнасьць будуецца ў апазыцыі да іншых (для іх амаль усе суседнія народы — ворагі), беларусы імкнуцца з усімі жыць у згодзе''»&lt;ref&gt;Антось Жупран, [https://nashaniva.com/323307 «Як зразумець беларуса, калі ён такі складаны». Гутарка з аўтарам першай гісторыі Беларусі на літоўскай мове], [[Наша Ніва]], 6 жніўня 2023 г.&lt;/ref&gt;. Таксама ён падкрэсьлівае: «''гэта прыніжэньне беларусаў — скарачаць іх гісторыю і сьцьвярджаць, што вось яны толькі нядаўна зьявіліся, а мы тут жылі спрадвеку''» і што такое скарачэньне гісторыі Беларусі ёсьць [[Русіфікацыя Беларусі|актуальным для расейцаў]], каб сьцьвярджаць, што да таго, як зьявіліся Беларусь і беларусы, усе былі адзінымі — русінамі, рускімі, былі часткай Расеі&lt;ref&gt;[[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]], [https://www.svaboda.org/a/32392665.html Літоўскі гісторык Русьціс Камунтавічус: Нельга напісаць сумесную гісторыю, якая задаволіць і літоўцаў, і беларусаў], [[Радыё Свабода]], 3 траўня 2023 г.&lt;/ref&gt;.

З пачатку спробаў [[Беларуская Народная Рэспубліка|аднаўленьня беларускай дзяржаўнасьці]] ў XX стагодзьдзі, у беларускай гістарыяграфіі робяцца спробы аспрэчаньня летувіскіх замахаў на спадчыну [[Вялікае Княства Літоўскае|старадаўняй літоўскай дзяржавы]]. Адным зь першых дасьледнікаў, які аспрэчыў згаданыя замахі, быў [[Язэп Лёсік]], які адназначна вызначаў спадкаемнасьць [[Беларусь]]сю [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і крытыкаваў замахі на згаданую спадкаемнасьць з боку Летувы, што знайшло адлюстраваньне ў артыкуле „Літва — Беларусь: гістарычныя выведы“, выдадзеным у 1921 годзе ў пачатку [[Беларусізацыя|беларусізацыі]] ў [[БССР]]&lt;ref&gt;Лёсік Я. Літва — Беларусь: гістарычныя выведы // Школа и культра Советской Белоруссии. № 2, 1921. С. 12—22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Літва — Беларусь: гістарычныя выведы / Язэп Лёсік; [прадмова З. Санько; пасляслоўе А. Жлуткі]. — {{Менск (Мн.)}}: Тэхналогія, 2016. — 33, [2] с. — {{ISBN|978-985-458-266-5}}.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
{{Асноўны артыкул|Гісторыя Летувы}}

=== Старажытнасьць ===
Зьяўленьне на тэрыторыі Летувы першых людзей адбылося ў пачатку сучаснага пэрыяду галацэну кайназойскай эры (10—8 тыс. год да н. э.). Амаль да XVIII тысячагодзьдзя да н. э. тут панавала культура эпіпалеаліту. У VII—VI тысячагодзьдзях да н. э. на большай частцы сучаснай Летувы сфармавалася культура [[мэзаліт]]у. [[Нэаліт]] пачаўся тут пазьней за час свайго сканчэньня на тэрыторыі цывілізацыяў паўднёвай [[Мэсапатамія|Мэсапатаміі]] (IV ст. да н. э.). Бронзавыя вырабы зьявіліся на тэрыторыі Летувы ў другой чвэрці II тысячагодзьдзя да н. э., аднак іх мясцовая вытворчасьць пачалася толькі каля 1500 году да н. э. [[Жалезны век]] на Летуве працягваўся да сярэдзіны I тысячагодзьдзя н. э.

У IX і X стагодзьдзях продкі летувісаў займаліся пераважна паляваньнем, рыбалоўствам, зрэдку земляробствам; ёсьць згадкі пра [[бортніцтва]] і жывёлагадоўлю, асабліва на гадоўлю коняў, якіх ужывалі ў ежу. Гандлёвыя зносіны ў летувісаў былі з [[замак|гарадамі]] славяна-балтыйскага памор’я і зь зямлёй [[крывічы|крывічоў]]: яны зьмянялі шкуры, мяхі, [[воск]] на мэталічныя вырабы і зброю. Сярод летувісаў рана сустракаюцца зародкі [[Стан (сацыяльная група)|станаў]]: існавалі роды, якія валодалі шматлікай нявольнай чэлядзьдзю; з гэтых родаў абіраліся мясцовыя князі (''кунігасы''). Рабынямі (нявольная [[чэлядзь]]) былі галоўным чынам [[ваеннапалонны]]я. Жрэцкі стан не складаў асобай [[каста|касты]], ён меў велічэзнае значэньне ў народзе і быў даволі шматлікім. [[Жрэц|Жрацы]] ў летувісаў зваліся ''вайдэлотамі'', былі і жрыцы ''вайдэлоткі''. Багам сваім летувісы ахвяравалі жывёлаў, а ва ўрачыстых выпадках — і людзей. Пры пахаваньні знаць спальвалі разам з улюбёнымі прадметамі і рабынямі. Замагільнае жыцьцё летувісы ўяўлялі працягам сапраўднага&lt;ref name=&quot;esbe&quot;&gt;[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/61777/Литовско Литовско-русское государство] // {{Літаратура/ЭСБЕ}}&lt;/ref&gt;.

Да XIII стагодзьдзя ў продкаў летувісаў не было аб’яднаўчай палітычнай улады, як не было і аб’яднаўчых цэнтраў-гарадоў. У другой палове XIII ст. у крыніцах згадваюцца асобныя правадыры, але ўлада іх пашыралася толькі на малаважную тэрыторыю, на сельскія акругі&lt;ref name=&quot;esbe&quot;/&gt;.

Яшчэ ў XII ст. з заснаваньнем факторыі любецкіх купцоў ва ўтоцы [[Дзьвіна|Дзьвіны]] пачалася нямецкая ваенная экспансія на тэрыторыю сучасных Латвіі й Летувы. 22 верасьня 1236 году адбылася гістарычная перамога жамойцкіх войскаў над мечаносцамі пад [[Шаўлі|Шаўлямі]], у выніку чаго нямецкі ціск з поўначы быў спынены больш чым на дзесяцігодзьдзе.

Францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]] на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра [[Германскія мовы|германскае]] паходжаньне [[Ліцьвіны|літоўскіх]] уласных імёнаў і наяўнасьць [[Фіна-вугорскія мовы|фінскага]] субстрату ў летувісаў&lt;ref&gt;Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 96.&lt;/ref&gt;.

=== Працэс уваходжаньня этнічных летувіскіх зямель у склад Вялікага Княства Літоўскага ===
[[Файл:VKL-1462-ru.png|міні|Рост Вялікага Княства Літоўскага]]

Аб’яднаньне большасьці зямель продкаў сучасных летувісаў у складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] расьцягнулася на пэрыяд з другой чвэрці XIII і да першай чвэрці XV стагодзьдзя. Значную ролю ў гэтым працэсе сыграла неабходнасьць супрацьстаяць крыжацкай агрэсіі.

Утварэньне Вялікага Княства Літоўскага мае повязі зь імем [[Міндоўг]]а, які 6 ліпеня 1253 году каранаваўся ў [[Наваградак|Наваградку]]. Хаўрус Літвы зь Лівонскім ордэнам на падставе прыняцьця каталіцтва дазволіў ордэну патрабаваць у Міндоўга «мірнай» перадачы яшчэ не ахрышчаных зямель. Так, у 1255 годзе Міндоўг напісаў грамату дарэньня Лівонскаму ордэну Селы, а ў 1259 — Скалвы, Нардувы, Паўночнай Судувы і [[Жамойць|Жамойці]] (гэта было пацьвярджэньне, Жамойць перайшла да Лівоніі яшчэ пры каранацыі Міндоўга) — большай часткі тэрыторыі сучаснай Летувы.

[[Файл:Litva. Літва (J. Müller, 1692).jpg|значак|[[Літва старажытная|Літва]]. Мапа з атлясу 1692 году (перадрукоўвалася ў 1702 годзе)]]

Аднак жамойты паднялі паўстаньне, 13 ліпеня 1260 году адбылася [[бітва на Дурбэ]], у якой загінула 130 рыцараў і магістар Лівонскага ордэна Бургхард Горнгузэн. У адказ папа [[Аляксандар IV (папа рымскі)|Аляксандар IV]] арганізаваў падмогу Тэўтонскаму ордэну. На мяжы 1260—1261 гадоў лівонцы занялі два замкі ў Куроніі, але 3 лютага 1261 году жамойты разьбілі іх пры Лелвардэ. У канцы лета гэтага ж году дэлегацыя жамойтаў прыбыла да Міндоўга з просьбай прыняць Жамойць пад уладу Літвы і пачаць вайну супраць Тэўтонскага ордэна. Пад націскам [[Транята|Траняты]] Міндоўг задаволіў гэтую просьбу.

На працягу стагодзьдзя большая частка Жамойці знаходзілася ў складзе Вялікага Княства, аднак па сьмерці вялікага князя літоўскага [[Кейстут]]а, у 1382 годзе, ягоны наступнік [[Ягайла]] аддаў гэтыя землі лівонцам. Жамойты неўзабаве паўсталі й зрынулі гэтую залежнасьць. У 1398 годзе вялікі князь [[Вітаўт]] зноў перадаў гэтыя тэрыторыі лівонцам, другасна жамойцкія землі перайшлі пад уладу немцаў па паўстаньні 1400—1401 гадоў. Вядома, што Вітаўт чатырохразова (у 1384, 1390, 1398 і 1404 гадох) аддаваў Жамойць Тэўтонскаму ордэну. Гэтая тэрыторыя хоць і была важнай, аднак выкарыстоўвалася вялікімі князямі літоўскімі ў якасьці разьменнай манэты ў іхняй тагачаснай замежнай палітыцы. Неаднаразовае выкарыстаньне Жамойці ў шматлікіх палітычных камбінацыях сьведчыць пра тое, што Вітаўт ня ставіўся да яе як да роднай зямлі&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 158.&lt;/ref&gt;.

Канчатковае далучэньне большай часткі Жамойці да Вялікага Княства адбылося толькі па [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] (1410 год), да якой большая частка цяперашняй Летувы знаходзілася пад акупацыяй крыжакоў і нават юрыдычна ўваходзіла ў склад крыжацкай дзяржавы&lt;ref&gt;[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] [http://www.svaboda.org/content/article/1776930.html Улады не заўважаюць перамогі пад Грунвальдам], [[Радыё Свабода]], 14 ліпеня 2009 г.&lt;/ref&gt;.

=== Жамойцкія староства й біскупства ===
{{Асноўны артыкул|Жамойць}}
[[Файл:POL województwo żmudzkie IRP COA.svg|міні|зьлева|140пкс|Гістарычны герб Жамойці]]
[[Файл:Kurlandyja-Žamojć. Курляндыя-Жамойць (N. Sanson, 1659).jpg|міні|Жамойць на мапе 1659 году]]

Пад Жамойцю гістарычнай звычайна разумеюць дзьве адзінкі — адміністрацыйную ([[Жамойцкае староства]]), якая была асобнай палітычнай адзінкай Вялікага Княства Літоўскага, і касьцельную ([[Жамойцкае біскупства]]).

[[Файл:Vialikaje Kniastva Litoŭskaje. Вялікае Княства Літоўскае (T. Lotter, 1770).jpg|міні|Вялікае Княства Літоўскае (без Жамойці), 1770 г.]]

У 1413 годзе Жамойць на падставе прывілею вялікага князя [[Вітаўт]]а атрымала статус аўтаноміі, пацьверджаны ў 1441 годзе вялікім князем [[Казімер Ягелончык|Казімерам]]. Такім чынам, Жамойць стала самакіравальнай тэрыторыяй, пазьней вядомай як Жамойцкае староства, а ейны статус сёньня б значыў сувэрэнітэт у межах Вялікага Княства Літоўскага. На просьбу жамойтаў, якія хацелі падкрэсьліць сваю адрознасьць ад [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]], зьявіўся асобны дадатак да найменьня дзяржавы, якая пачала называцца Вялікім Княствам Літоўскім, Рускім і Жамойцкім. У 1492 годзе вялікі князь [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] даў Жамойці «земскі прывілей» (на [[Старабеларуская мова|беларускай мове]]), у першым пункце якога ён забараняў казаць падданым, што жыхароў Жамойці далучылі да Вялікага Княства Літоўскага сілай, а не паводле добрай волі: «''Найпярвей, хочам, іж ім [жыхарам Жамойці] жадны ня маець мовіці, альбо на вочы ісьціць, іж бы празь меч, альбо цераз оныі валкі былі звалчоныя, але з добраю волею прысталі''»&lt;ref&gt;Жалованная грамота литовского великого князя Александра Казимировича жителям Жмудской земли. 15 августа 1492 г. // Акты относящиеся к истории Западной России, собранные и изданные Археографическою комиссиею: в 5 т. — Т. 1. 1340—1506. — Санкт-Петербург : Тип. II Отделения Собственной Е.И.В. Канцелярии, 1846. — С. 120—122.&lt;/ref&gt;. Адно з пазьнейшых сьведчаньняў захаваньня адасобленасьці — асобнае пералічэньне жамойцкіх харугваў у рэестры дзяржаўнага войска ў XVI стагодзьдзі. Апроч таго, жамойты неаднаразова зьвяртавліся ў [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|Сойм]] з просьбамі не прызначаць ім на адміністрацыйныя пасады «чужынцаў»-ліцьвінаў. Такія ж звароты накіроўваліся да [[Вялікі князь літоўскі|вялікіх князёў]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-158&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 158.&lt;/ref&gt;. Жамойцкае староства заставалася асобнай адміністрацыйнай адзінкай з дакладна акрэсьленымі межамі ўсё далейшае існаваньне Вялікага Княства Літоўскага да 1795 году.

Аднак Жамойць гістарычная ў рэлігійным, а г. зн. і ў культурным, кантэксьце выходзіла па-за межы Жамойцкага староства, у прыватнасьці ўсходняя мяжа Жамойцкай дыяцэзіі ня цалкам адпавядала палітычнай мяжы Літвы і Жамойці, ахопліваючы, сярод іншага, частку суседняга з Жамойцкім староствам [[Упіцкі павет|Упіцкага павету]] [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]]&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

Да нашага часу Жамойць стала адным з этнаграфічных рэгіёнаў Летувы, які ня ёсьць ані палітычнай, ані адміністрацыйнай адзінкай. Аднак, нягледзячы на таки статус, улады Летувы зацьвердзілі межы Жамойци на афіцыйным узроўні&lt;ref&gt;[http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_e?p_id=220186&amp;p_query=D%CBL%20ETNOGRAFINI%D8%20REGION%D8%20RIB%D8%20NUSTATYMO&amp;p_tr2=2. Рэкамэндацыі Рады аховы этнічнае культуры Летувы № 1 аб усталяваньні межаў этнаграфічных рэгіёнаў ад 17 верасьня 2003 году.]&lt;/ref&gt;. Прытым летувіскі этнаграфічны рэгіён займае нашмат меншую тэрыторыю за Жамойць гістарычную&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

[[Файл:Magnus Ducat Lithuaniae and Rus Alba(Belarus).jpg|міні|500пкс|center|&lt;center&gt;Карта Вялікага Княства Літоўскага і Белай Русі (1687). Тэрыторыя сучаснай Беларусі пазначаецца як «[[Літва старажытная|Літва]]» (Lithuaniæ), а тэрыторыя сучаснай Летувіскай Рэспублікі як «Жамойць» (Samogitia)&lt;/center&gt;]]{{clear|left}}

=== Летувіская мова ў Вялікім Княстве Літоўскім ===
{{Падвойная выява|справа|Dictionarium trium lingvarum in usum studiosae iuventutis (Dictionary of the Polish-Latin-Lithuanian languages) by Konstantinas Sirvydas, Vilnius, 1713.jpg|102|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu (in Lithuanian language), Vilnius, 1766.jpg|112|Вокладкі першых летувіскіх слоўніка {{мова-la|Dictionarium trium linguarum|скарочана}} (налева) і лемантара {{мова-lt|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu|скарочана}} або {{мова-pl|Nauka czytania pisma polskiego dla małych dziatek|скарочана}} (направа)}}

Як падкрэсьлівае амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]]: «''летувіская мова цягам стагодзьдзяў не была мовай палітыкі''»&lt;ref name=&quot;Snyder&quot;&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}}&lt;/ref&gt;. Насамрэч, палітычная, эканамічная, сацыяльная і культурная сытуацыя ў ВКЛ не была прыхільнай да летувіскай мовы, якая паводле летувіскага гісторыка [[Зігмас Зінкявічус|З. Зінкявічуса]] была загнаная «''ў ніжэйшую клясу ва ўласнай айчыне''»&lt;ref&gt;Zinkevičius Z. History of the Lithuanian Language. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1998. P. 244.&lt;/ref&gt;. Напрыклад, ''«вялікія князі літоўскія ніколі не друкавалі кнігаў на летувіскай мове»''&lt;ref name=&quot;Snyder&quot;/&gt;. Больш за тое, паводле З. Зінкявічуса, ''«для летувіскай мовы сытуацыя была катастрафічнай, ёй не давалі разьвівацца, выштурхоўвалі з агульнага ўжытку ды й друкаваць пісьмовыя тэксты па-летувіску было цяжка»''. Пэўна таму летувіскія навукоўцы стала падкрэсьліваюць ''«адзінства арэалу летувіскай мовы праз палітычную мяжу паміж ВКЛ і Прусіяй»''. Сапраўды, «''летувіскія граматыкі і слоўнікі доўгі час (да канца XVIII ст.) друкаваліся толькі ў Прусіі''» (выняткам быў слоўнік Канстанціна Шырвіда, які выйшаў каля 1620 году, некалькі разоў перавыдаваўся і быў адзіным слоўнікам летувіскай мовы, выдадзеным на тэрыторыі ВКЛ да канца XVIII стагодзьдзя&lt;ref&gt;Schmalstieg, W. R. [https://web.archive.org/web/20090530141220/http://www.lituanus.org/1982_1/82_1_03.htm Early Lithuanian Grammars] // Lituanus. Vol. 28, Nr. 1, 1982.&lt;/ref&gt;). У сваю чаргу, ''«перасьледаваная стагодзьдзямі летувіская мова ўпершыню за сваю гісторыю атрымала статус дзяржаўнай»'' толькі ў першай Летувіскай Рэспубліцы (то бок у 1918 годзе)&lt;ref&gt;Zinkevičius Z. History of the Lithuanian Language. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1998. P. 297.&lt;/ref&gt;.

Такім чынам, выкарыстаньне летувіскай мовы ў Вялікім Княстве Літоўскім абмяжоўвалася максымум рэгіянальным узроўнем, у тым ліку асобнымі натарыяльна засьведчанымі перакладамі дзяржаўных актаў (як прыклад, летувіскі пераклад тэксту [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]] 1791 году)&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

=== У складзе Расейскай імпэрыі і Прусіі ===
{{Асноўны артыкул|Летувізацыя}}
[[Файл:Map of Lietuva (1867-1914) lang-be.svg|значак|Губэрні [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] на тэрыторыі сучаснай Летувіскай Рэспублікі]]

У 1795 годзе ў выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу]] [[Рэч Паспалітая]] была ліквідаваная, а рэшту яе тэрыторыі ўлучылі ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], [[Аўстра-Вугоршчына|Аўстра-Вугоршчыны]] і [[Прусія|Прусіі]]. Большая частка тэрыторыі сучаснай Летувы апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе ўвайшла ў [[Ковенская губэрня|Ковенскую]] і часткова ў [[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Сувальская губэрня|Сувальскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] губэрні. У першай палове XIX ст. ураджэнцы Жамойці (Д. Пашкевіч, Л. Юцэвіч, [[Сыманас Даўкантас|С. Даўкантас]] ды інш.) у сваіх этнаграфічных публікацыях пачалі задаваць эталёны [[летувісы|летувіскасьці]], якія пазьней пачалі выкарыстоўвацца іншымі дасьледнікамі дзеля ацэнкі адпаведнасьці «традыцыйнаму» і «этнічнаму». Значную ролю ў іх дасьледаваньнях адыграла канцэптуалізацыя «чыстых», «клясычных», «не закранутых вонкавымі ўплывамі» летувіскіх зямель. Лінгва-этнаграфічны калярыт Жамойці дазволіў выбудаваць значную адлегласьць ад «славянскага» і стварыць на аснове жамойцкага трывалы вобраз летувіскасьці з максымальным індэксам адрознасьці ад суседзяў&lt;ref&gt;Унуковіч Ю. Этнічная ідэнтыфікацыя і катэгарызацыя беларусаў і літоўцаў у ХІХ ст. // Białorutenistyka Białostocka. T. 12 (2020). S. 393.&lt;/ref&gt;. Сярод іншага, у канцы XIX ст. на базе гістарычнай жамойцкай мовы — архаічных гаворак ваколіцаў [[Коўна]], [[Шаўлі|Шаўляў]] і [[Клайпеда|Клайпеды]] — утварылася [[летувіская мова]]&lt;ref name=&quot;Sviazynski209&quot;&gt;[[Уладзімер Сьвяжынскі|Свяжынскі У.]] Літоўская мова // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 209.&lt;/ref&gt;.

У 1854 годзе на старонках часопіса {{Артыкул у іншым разьдзеле|Библиотека для чтения||ru|Библиотека для чтения}}, які рэдагаваўся ўраджэнцам [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыны]] прафэсарам-паліглётам [[Восіп Сянкоўскі|Восіпам Сянкоўскім]], зьявілася крытычная нататка датычна называньня часткі жамойтаў «літвой» (пазьнейшых «[[аўкштайты|аўкштайтаў]]», абвешчаных «уласнымі літоўцамі», якія насяляюць «[[Аўкштота|Аўкштоту]]» — «Верхнюю або ўласную Літву»), а жамойцкай мовы — «літоўскай»&lt;ref&gt;Библиотека для чтения. Том 123, 1854. [https://books.google.by/books?id=4vE6AQAAMAAJ&amp;pg=RA3-PA71-IA7&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwimv-aAqMPzAhUXSfEDHe9xC68Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&amp;f=false С. 28—29].&lt;/ref&gt;:
{|
|-
| {{пачатак цытаты}}
Я хачу яшчэ аддаць гістарычнай і філялягічнай крытыцы сябраў віленскага камітэту самы тэрмін Літва. Я не зусім разумею адрозьненьне, якое робяць яны ў адным і тым жа чудзкім народзе, паміж Літвою і Жамойцю. Мне здаецца, што дарма адну частку гэтага народа называюць Літвою, тады як іншай пакідаюць агульную і сапраўдную назву ўсяго народа, Жамойць. Абедзьве яны — тая ж Жамойць. Слова Літва зусім не літоўскае{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувіскае»}} і яно належыць столькі ж і яшчэ больш славянскай частцы ранейшага літоўскага гаспадарства, як і чудзкай. Калі жыхары чудзкай часткі адгукаюцца, што яны — Літува і што яны кажуць літувішкі, па-літоўску, гэта па-мне значыць толькі, што яны ўжываюць на свой асабісты рахунак агульную палітычную назву гаспадарства, а не сваю племянную назву. Гэтак жа цяперашнія Грэкі, Італьянцы і паўднёвыя Швайцарцы, таму, што некалі знаходзіліся пад рымскім валадарствам, выхваляюцца, нібыта яны — Рымляне і гавораць па-рымску (Romeі, Rumanі, Roman). Латышы, альбо Леты, чудзкія людзі аднаго кораня зь літоўскай Чудзьдзю, не называюць сябе Літвою; такім чынам, і сястра іхняя, літоўская Чудзь, этнаграфічна, ня мае права на гэтую назву. Уся яна — Жамогусы, Жамогі альбо Жамодзі, Сямогі альбо Сямодзі, адкуль утварыліся словы Жамойць і Самагіція. Латышы таксама называюць сябе Земме, Семме, а гэта значыць толькі «свая зямля» падобна таму, як Сома альбо Суомі, «свая зямля» Фінляндыя і Суомалайне, «людзі сваёй зямлі», Фіны, альбо Фінляндцы. [[Жмогусы|Жамогус альбо жмогус]] значыць — чалавек. Яны проста — людзі, а не літоўцы. Вядома, што ў прыбалтыйскіх Чудзкіх пакаленьнях няма асобых назваў для іх моваў: кожнае запэўнівае, што яно гаворыць на мове ма-кіль, «мове зямлі». Як у літоўскай Чудзі, альбо Жамогусаў, відаць, не было асобай назвы дзеля народнай мовы, то яна тым больш ахвотна пагадзілася называць яе «літоўскай», што слова «Літва» было палітычным тытулам знакамітай дзяржавы, якой Чудзь гэтая належала.
{{арыгінал|ru|Я хочу еще подвергнуть исторической и филологической критике членов виленского комитета самый термин Литва. Я не совсем понимаю различие, которое делают они в одном и том же чудском народе, между Литвою и Жмудью. Мне кажется, что понапрасну одну часть этого народа называют Литвою, тогда как другой оставляют общее и настоящее название всего народа, Жмудь. Обе они — та же Жмудь. Слово Литва вовсе не литовское и оно принадлежит столько же и еще более славянской части прежнего литовского господарства, как и чудской. Если жители чудской части отзываются, что они — Литува и что они говорят литувишки, по-литовски, это по-мне значит только, что они употребляют на свой личный счет общее политическое название господарства, а не свое племенное название. Точно так же нынешние Греки, Валахи и южные Швейцарцы, потому, что некогда находились под римским владычеством, хвастаются, будто они — Римляне и говорят по римски (Romei, Rumani, Roman). Латыши, или Леты, чудские люди одного корня с литовскою Чудью, не называют себя Литвою; следовательно, и сестра их, литовская Чудь, этнографически, не имеет права на это название. Вся она — Жемогусы, Жемоги или Жемоди, Семоги или Семоди, откуда произошли слова Жмудь и Самогиция. Латыши также называют себя Земме, Семме, а это значит только «своя земля» подобно тому, как Сома или Суома, «своя земля» Финляндия и Суомалайне, «люди своей земли», Финны, или Финляндцы. Жемогус или жмогус значит — человек. Они просто — человеки, а не литовцы. Замечательно, что у прибалтийских чудских поколений нет особенных названий для их языков: каждое уверяет, что оно изъясняется на языке ма-киль, «языке земли». Как у литовской Чуди, или Жемогусов, вероятно, не было особенного названия для народного языка, то она тем охотнее согласилась называть его «литовским», что слово «Литва» было политическим титулом знаменитого государства, которому Чудь эта принадлежала.}}
{{канец цытаты}}
|}

У 1861 годзе ў афіцыйным прадстаўленьні папячыцеля [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Шырынскі-Шыхматаў|Аляксандра Шырынскага-Шыхматава|ru|Ширинский-Шихматов, Александр Прохорович}} да генэрал-губэрнатара {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Назімаў|Ўладзімера Назімава|ru|Назимов, Владимир Иванович}} адзначалася, што большасьць сельскага насельніцтва [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] — жамойты, якія размаўляюць па-жамойцку, тым часам большасьць сельскага насельніцтва [[Віленская губэрня|Віленскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] і [[Менская губэрня|Менскай]] губэрніяў размаўляюць па-беларуску. Адпаведна, у [[Народная вучэльня|народных вучэльнях]] дзеля першых прапаноўвалася выкладаць па-жамойцку, а дзеля другіх — толькі па-расейску. Тым часам летувісы ({{мова-ru|литовцы|скарочана}}) і летувіская мова ({{мова-ru|литовский язык|скарочана}}) не ўпаміналіся:
{{Цытата|Так, у большай частцы Ковенскай губэрні, населенай жамойтамі, якія маюць сваю пісьменнасьць, хоць яшчэ і нязначную, але якая прадстаўляе ўжо для народу малітоўнікі, календары і некаторыя іншыя карысныя кнігі на жамойцкай мове, на якой народ слухае пропаведзі ў касьцёлах і спавядаецца ў гэтай губэрні, навучаньне ў пачатковых вучэльнях жамойцкай грамаце варта дазволіць, выкладаньне ж польскай мовы, на якой гавораць абшарнікі і чыноўнікі, у гэтыя вучэльні ня ўводзіць, пакінуўшы яе толькі ў гімназіях і прагімназіях. У губэрнях жа Віленскай, Гарадзенскай і Менскай вялікая частка сельскага насельніцтва размаўляе беларускай гаворкай, таму і народныя вучэльні ў гэтых мясцовасьцях маюць быць чыста расейскімі.
{{арыгінал|ru|Так, в большей части Ковенской губернии, населенной жмудинами, имеющими свою письменность, хотя еще и незначительную, но представляющую уже для народа молитвенники, календари и некоторыя другие полезные книги на жмудском языке, на котором народ слушает проповеди в костелах и исповедуется в этой губернии, обучение в первоначальных училищах жмудской грамоте следует допустить, преподавание же польского языка, которым говорят помещики и чиновники, в эти училища не вводить, оставив его только в гимназиях и прогимназиях. В губерниях же Виленской, Гродненской и Минской большая часть сельского населения говорит наречием белорусским, поэтому и народные училища в этих местностях должны быть чисто русскими.}}
|Корнилов И. П. Русское дело в Северо-Западном крае: Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в Муравьевскую эпоху. — С.-Петербург, 1901. С. 4—5.
}} 

У 1862 годзе ў прадстаўленьні Аляксандра Шырынскага-Шыхматава да кіраўніка Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Галаўнін|Аляксандра Галаўніна|ru|Головнин, Александр Васильевич}} адзначалася, што адной з мэтаў адкрыцьця школаў на Жамойці (пад якой найперш разумелася этнічна [[летувісы|летувіская]] [[Ковенская губэрня]]) мусіць быць умацаваньне жамойцкай нацыянальнасьці зь бесьперапынным пераконваньнем тамтэйшых сялянаў, што яны жамойты і літоўцы ([[ліцьвіны]]) і што ўлады Расейскай імпэрыі жадаюць не [[Русіфікацыя|абмаскаліць]] іх, а наблізіць іхныя інтарэсы да інтарэсаў Расеі:
{{Цытата|На Жамойці — умацаваньне жамойцкай нацыянальнасьці, зусім не варожай Расеі і ўраду ў ніжэйшых пластах насельніцтва, і бесьперапыннае ўнушэньне сялянам, што яны не палякі, а жамойты і літоўцы, і што Расея не жадае зусім абмаскаліць іх, а хоча толькі зблізіць іх інтарэсы з інтарэсамі дзяржавы.
{{арыгінал|ru|На Жмуди — укрепление жмудской национальности, вовсе не враждебной России и правительству в низших слоях населения, и постоянное внушение крестьянам, что они не поляки, а жмудины и литовцы, и что Россия не желает вовсе обрусить их, а хочет только сблизить их интересы с интересами государства.}}
|Корнилов И. П. Русское дело в Северо-Западном крае: Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в Муравьевскую эпоху. — С.-Петербург, 1901. С. 22.
}}

[[Файл:Vilnia, Lidzkaja-Franciškanskaja. Вільня, Лідзкая-Францішканская (J. Bułhak, 1912).jpg|значак|Шыльда летувіскай школы ({{мова-lt|Lietuviška mokykla|скарочана}}, {{мова-ru|Литовское училище|скарочана}}) на Лідзкай вуліцы ў цэнтры [[Вільня|Вільні]], 1912 год. Тым часам хоць-якія [[Беларуская мова|беларускія]] школы ў Расейскай імпэрыі заставаліся пад забаронай]]

Па здушэньні [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] расейскія ўлады надумалі падтрымаць [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|летувіскі нацыянальны рух]] (які правільней называць «жамойцкім», бо летувісы ў той час называліся жамойтамі) у супрацьвагу моцным пазыцыям палякаў&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348.&lt;/ref&gt;. Царскі ўрад пачаў заахвочваць летувіскія асьвету і друк&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;, летувіскую мову зрабілі мовай навучаньня ў [[Мар’ямпаль]]скай дзяржаўнай вышэйшай вучэльні, якая стала цэнтрам падрыхтоўкі летувіскай эліты. Летувіскую мову таксама выкладалі ў [[Сейны|Сейненскай]] і [[Сувалкі|Сувалкаўскай]] гімназіях. Тым часам выкладаньне беларускай мовы ў школах усіх узроўняў апынулася пад забаронай&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;/&gt;. Апроч гэтага, у час знаходжаньня пад расейскай уладай летувісы мелі нацыянальны касьцёл (яшчэ перад паўстаньнем біскуп [[Матэвус Валанчус]] дамогся дазволу адчыняць пры касьцёлах парафіяльныя школы з выкладаньнем па-летувіску&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;/&gt;), тады як беларусы па зьнішчэньні ў 1839 годзе [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Ўніяцкай царквы]] згубілі сваю канфэсійную нішу&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;.

Невялікая частка этнічных летувіскіх зямель (г. зв. «[[Малая Летува]]») засталася ў складзе Прусіі, дзе ў спрыяльных для разьвіцьця ўласнай культуры ўмовах пражывала каля 100 000 балтаў. Гэта давала магчымасьць кантактаў з Эўропай, пашырэньню ў сьвеце зьвестак пра свае нацыянальныя патрэбы (да 1904 году ў [[Тыльзыт|Тыльзыце]] і [[Каралявец|Караляўцы]] па-летувіску выйшла каля 3300 найменьняў кніг і каля 120 пэрыядычных выданьняў агульным накладам некалькі мільёнаў асобнікаў&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 349.&lt;/ref&gt;). Менавіта нямецкі (прускі) фактар быў вызначальным у справе дасягненьня Летувой незалежнасьці ў 1918 годзе і вырваў краіну з сфэры расейскага ўплыву&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;.

[[Файл:Vysokaŭski zamak. Высокаўскі замак (N. Orda, 1877-83, 1901-14).jpg|значак|Выдадзеная ў Расейскай імпэрыі летувіскамоўная паштоўка з рэпрадукцыяй малюнка [[Высокае|Высокага]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] (аўтар малюнка — [[Напалеон Орда]]) і подпісам: {{мова-lt|Augštaičai, Gardino gubernijoje|скарочана}}. Падобныя летувіскія паштоўкі выйшлі з краявідамі [[:Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1909) (2).jpg|Наваградку]], [[:Файл:Kreŭski zamak. Крэўскі замак (1907) (2).jpg|Крэва]], [[:Файл:Lida. Ліда (N. Orda, 1877, 1901-14).jpg|Ліды]], [[:Файл:Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (N. Orda, 1877, 1906).jpg|Геранёнаў]]]]

У другой палове XIX стагодзьдзя пачаў фармавацца летувіскі нацыянальны рух. Спрыяньне разьвіцьцю жамойцкай культуры і мовы расейскімі ўладамі прывяло да таго, што жамойцкае адраджэньне пачалося значна раней за [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускае]]. Дзеячы жамойцкага нацыянальнага руху пачалі выкарыстоўваць ня назву Жамойць, а найменьне старадаўняй, пераважна славянскай дзяржавы з [[Эпіцэнтар|эпіцэнтрам]] у Беларусі — Вялікага Княства Літоўскага. Выпускнікі Мар'ямпальскай вучэльні [[Вінцас Кудзірка]] і [[Ёнас Басанавічус]] стварылі міт пра Вялікае Княства Літоўскае як выняткова летувіскую дзяржаву. Гэты міт пашырыўся і стаўся падмуркам да адбудовы летувіскамоўнай Летувы&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;/&gt;. 

Летувіскія адраджэнцы прысвоілі ня толькі назву Літва (у форме Летува&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;/&gt;), але і заявілі пра свае вынятковыя правы на гістарычную і культурную спадчыну Вялікага Княства Літоўскага, а таксама на сымболіку. Замест свайго гістарычнага гербу [[Мядзведзь (герб)|Мядзведзя]] жамойцкія дзеячы пачалі выкарыстоўваць [[Пагоня (герб)|Пагоню]] славянскага паходжаньня. А паколькі ў жамойцкай мове не было слова дзеля яе абазначэньня, жамойцкая эліта (а менавіта [[Сыманас Даўкантас]]) прыдумала яго, назваўшы Пагоню новым словам «[[Віціс]]»&lt;ref name=&quot;Kraucevic-1993&quot;/&gt;. Як адзначае [[Тымаці Снайдэр]], апроч расейскіх уладаў, фальшаваньню гісторыі ВКЛ спрыяла сацыяльнае паходжаньне дзеячоў летувіскага нацыянальнага руху, якія былі дзецьмі заможных сялянаў, а не [[шляхта]]й, і таму ня мелі адпаведнага кодэксу гонару&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;/&gt;. Спазьненьне беларускага адраджэньня ў параўнаньні з жамойцкім прывяло да таго, што беларускія дзеячы, пачынаючы з [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], прынялі назву, якая тады была пашыранай на Смаленшчыне, Віцебшчыне і Магілёўшчыне, а таксама выкарыстоўвалася расейскім друкам ― [[беларусы]].

За канцэпцыю ўтварэньня ВКЛ жамойцкія адраджэнцы ўзялі канцэпцыю балцка-славянскай канфрантацыі, якая ўзьнікла ў ходзе навуковай дыскусіі паміж польскімі і расейскімі дасьледнікамі ў канцы XIX ― пачатку XX стагодзьдзя. Паводле яе, падмуркам утварэньня Вялікага Княства Літоўскага была перамога раньнефэадальнага балцкага ўтварэньня над славянамі, ў выніку чаго гэтая новая краіна трансфармавалася ў Вялікае Княства Літоўскае. У канцы XX стагодзьдзя гэтую канцэпцыю зьняпраўдзіў [[Аляксандар Краўцэвіч]], які сьцьвярджае, што ВКЛ ад самага пачатку была біэтнічнай балта-славянскай дзяржавай з дамінаваньнем [[славяне|славянаў]], а балта-славянскія дачыненьні ў часы ўтварэньня Вялікага Княства Літоўскага насілі толькі мірны характар&lt;ref&gt;{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}}&lt;/ref&gt;. З больш славянацэнтрычнымі канцэпцыямі зь сярэдзіны XX стагодзьдзя выступілі гісторыкі [[Павал Урбан]], [[Мікола Ермаловіч]] і [[Мікалай Шкялёнак]], тэзісы якіх у лучнасьці зьняпраўджвалі балцкае паходжаньне першых князёў ВКЛ.

За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ўлетку 1915 году тэрыторыю сучаснай Летувы занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Дзеячы [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальнага адраджэньня]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч|Антон]] Луцкевічы разам з [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] выступілі з прапановай аднавіць [[Вялікае Княства Літоўскае]] з сталіцай у [[Вільня|Вільні]], аднак гэтая ідэя не знайшла падтрымкі ў летувіскіх дзеячоў&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 347.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Kowno dzisiejsza stolica Żmudzi (A. Oleszczyński, 1850).jpg|міні|500пкс|center|&lt;center&gt;''«[[Коўна]] — цяперашняя сталіца Жамойці»'' (аўтар — [[Антоні Аляшчынскі]], 1850 год)&lt;/center&gt;]]{{clear|left}}

=== Першая Летувіская Рэспубліка ===
[[Файл:Lietuva 1921-1939.svg|міні|Тэрыторыя Летувіскай Рэспублікі]]

16 лютага 1918 году Летувіская Рада або [[Летувіская Тарыба]] ({{мова-lt|Letuvos Taryba|скарочана}}) абвясьціла незалежнасьць Летувы&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 80.&lt;/ref&gt;. 23 сакавіка яе незалежнасьць прызнаў нямецкі кайзэр&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt;. 13 ліпеня 1918 году Тарыба абвясьціла каралём Летувы — Міндоўгасам (Міндоўгам) II — герцага віртэмбэрскага Вільгельма фон Ураха&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt; згодна з чым дзяржава стала называцца [[Каралеўства Летува]], але ўжо 2 лістапада таго ж году прыняла часовую канстытуцыю, згодна зь якой Летува стала рэспублікай&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt;.

23 лістапада 1918 году прэм’ер-міністар [[Аўгустынас Вальдэмарас]] выдаў загад утварыць 1-ы летувіскі полк і такім чынам запачаткаваў летувіскае войска&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt;. Існаваньню маладой дзяржавы пагражалі бальшавікі, якія 22 сьнежня 1918 году прызналі ўрад [[Вінцас Міцкявічус-Капсукас|Капсукаса]] і савецкую дзяржаўнасьць Летувы&lt;ref name=&quot;smdb-81&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 81.&lt;/ref&gt;. 8 лютага загінуў за бацькаўшчыну першы летувіскі жаўнер — Павіляс Люкшыс&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. 25 жніўня летувіскае войска выціснула савецкія аддзелы, якія ўтрымлівалі апошні пункт апоры на тэрыторыі Летувы — места [[Езяросы]]&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 82.&lt;/ref&gt;. 20—21 лістапада 1919 году каля [[Радзівілішкі|Радзівілішкаў]] летувіскае войска перамагло бэрмонтчыкаў — расейскіх і нямецкіх белагвардзейцаў, якія атакавалі з тэрыторыі Латвіі&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;.

[[Файл:Lithuanie historique et ennographique (1920).jpg|значак|[[Вялікае Княства Літоўскае|Літва гістарычная]] і Летува («Літва этнаграфічная»). [[Рыга]], 1920 г.]]

27 студзеня 1920 году адкрыліся вышэйшыя курсы ў Коўні, што было пачаткам летувіскай вышэйшай адукацыі&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. 14—15 красавіка 1920 году адбыліся дэмакратычныя выбары ў Сойм (сабраўся празь месяц)&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;.

Другой пасьля Нямеччыны істотнай сілай, што [[de jure]] прызнала незалежнасьць Летувы, быў бальшавіцкі ўрад [[Уладзімер Ленін|Леніна]], які 12 ліпеня 1920 падпісаў зь ёй [[Маскоўская дамова (1920)|Маскоўскую дамову]]. Гэтая дамова істотна падмацавала пазыцыю Летувы на міжнароднай арэне, што было асабліва важным ва ўмовах браку прызнаньня з боку дзяржаваў-хаўрусьніцаў. Згодна з дамовай, Савецкая Расея пакідала за летувісамі ня толькі Вільню, але і [[Горадня|Горадню]], [[Шчучын]], [[Ліда|Ліду]], [[Ашмяны]], [[Смаргонь]], [[Паставы]] і [[Браслаў]], адначасна дэкляравалася адмова ад далейшых прэтэнзіяў на летувіскую тэрыторыю&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. Перадача Летуве [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] стала вынікам афіцыйных прэтэнзіяў яе ўраду, які прызнаваў, што большасьць мясцовага насельніцтва ня лічыць сябе летувісамі і ня ведае летувіскай мовы, але безапэляцыйна сьцьвярджаў, што гэта — зьбеларушчаная частка Летувіскай дзяржавы&lt;ref name=&quot;Arlot-2012-363&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 363.&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу Летува мусіла прытрымлівацца нэўтралітэту ў ходзе савецка-польскай вайны, што гарантавала бясьпеку правага флангу войскаў Заходняга фронту ў яго наступленьні на Варшаву. Апроч таго, летувіскі бок абавязваўся спыніць на сваёй тэрыторыі дзейнасьць «антысавецкіх арганізацыяў і груп», у тым ліку органаў [[БНР]]. Па падпісаньні дамовы летувіскі ўрад ліквідаваў асобныя беларускія вайсковыя часьціны, [[Міністэрства беларускіх справаў у Летуве|Міністэрства беларускіх справаў]] урэшце мусіла спыніць сваё існаваньне, а ў 1923 годзе [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] пераехала з [[Коўна|Коўны]] ў [[Прага|Прагу]]&lt;ref name=&quot;Arlot-2012-363&quot;/&gt;.

[[Файл:Lithuania territory 1939-1940.svg|міні|Мапа «Летувіскае тэрыторыі», на якой у склад Летувы ўлучылі [[Горадня|Горадню]], [[Шчучын]], [[Ліда|Ліду]], [[Ашмяны]], [[Смаргонь]], [[Паставы]] і [[Браслаў]]]]

Тэрыторыя Віленшчыны стала прадметам спрэчак паміж Летувой і [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікай]], якая катэгарычна адкінула летувіска-бальшавіцкую дамову. Пад націскам краінаў [[Антанта|Антанты]] 7 кастрычніка 1920 году польская дэлегацыя мусіла падпісаць зь летувісамі Сувальскую дамову&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;, якая рэгулявала граніцу паміж дзьвюма дзяржавамі на Сувальшчыне, Гарадзеншыне й Лідчыне да [[Бастуны|Бастунаў]]; граніца ў іншых месцах мела быць вызначанай наступнай дамовай або пастановай Найвышэйшай Рады Антанты. Аднак у выніку «бунту» дывізіі [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], які адбыўся 8 кастрычніка 1920 году, Вільню занялі польскія войскі&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. Места на пэўны час стала цэнтрам [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]].

22 верасьня 1921 году Летува стала сябрам [[Ліга Нацыяў|Лігі Нацыяў]], не зьяўляючыся [[de jure]] прызнанай дзяржавамі-хаўрусьніцамі, такое прызнаньне краіна атрымала толькі 20 сьнежня 1922 году.

4 красавіка 1926 году [[Ватыкан]] адаптаваў межы летувіскіх біскупстваў да новых дзяржаўных граніцаў Летувы й утварыў летувіскую касьцельную правінцыю&lt;ref name=&quot;smdb-84&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 84.&lt;/ref&gt;. Віленшчына паводле ранейшага канкардату з Польшчаю (1925 год) падпарадкавалася польскім касьцельным уладам&lt;ref&gt;Konkordat pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Rzymie dnia 10 lutego 1925 r. (ratyfikowany zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1925 r.), [https://web.archive.org/web/20110812181447/http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19250720501 Dz. U. Nr 72, poz. 501]{{ref-pl}}&lt;/ref&gt;.

У 1926 годзе ў Летуве адбыўся дзяржаўны пераварот, які ператварыў краіну ў аўтарытарную дыктатуру. 28 верасьня 1926 году паміж [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і Летувой была складзеная дамова аб ненападзе і нэўтралітэце, у якой «''СССР пацьвердзіў, што ўсе палажэньні Маскоўскай мірнай дамовы 1920 году зь Летувой застаюцца дзейнымі''»&lt;ref&gt;Eidintas A., Žalys V. Lithuania in European Politics: The Years of the First Republic, 1918—1940. Edited by E. Tuskenis with an introduction and afterword by A. E. Senn. — New York: St. Martin’s Press, 1998. P. 109.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Samogitian poster urging not to forget Vilnya.jpg|значак|зьлева|140пкс|„О, Вільня, не забывайце, летувісы!“: летувіскі прапагандысцкі плякат 1924 году]]

У 1928 годзе Летува прыняла чарговую Канстытуцыю, у якой абвясьціла пра свае тэрытарыяльныя прэтэнзіі на Віленшчыну. Згодна з гэтым і наступнымі дзяржаўнымі актамі, [[Вільня]] абвяшчалася сталіцай Летувы, а да атрыманьня летувісамі кантролю над местам, ролю «часовай сталіцы» выконвала [[Коўна]]. Увогуле, у пытаньні Віленскага краю палітыкі тагачаснай Летувіскай Рэспублікі наўпростава зьвярталіся да гісторыі, сьцьвярджаючы, што ''«гістарычныя правы і гістарычная прыналежнасьць мусяць вызначаць цяперашнюю прыналежнасьць»''&lt;ref&gt;Flaes, R. Das Problem der Territorialkonflikte. Eine Untersuchung ueber ihre Grundlagen und Eigenschaften am Beispiele der Territorialgeschichte Polens. — Utrecht: Univ., jur. Fak., Diss., 1929. S. 269.&lt;/ref&gt;. Яшчэ ў 1929 годзе гэта паказаў галяндзкі юрыст Райнэр Флаэс, адцеміўшы, што ''«летувіскі ўрад падкрэсьліваў, што калі места Вільня было сталіцай старога Вялікага Княства Літоўскага, яно мусіць стаць ядром новай (летувіскай) дзяржавы. Адзін ужо гэты факт мае быць вызначальным»''&lt;ref&gt;Flaes, R. Das Problem der Territorialkonflikte. Eine Untersuchung ueber ihre Grundlagen und Eigenschaften am Beispiele der Territorialgeschichte Polens. — Utrecht: Univ., jur. Fak., Diss., 1929. S. 268—269&lt;/ref&gt;. Такім чынам, летувіская гістарычная школа часоў першай Летувіскай Рэспублікі цалкам абслугоўвала інтарэсы недэмакратычнай дзяржавы зь ейнымі экспансіянісцкімі памкненьнямі датычна ўсталяваньня кантролю над Віленскім краем&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

17 сакавіка 1938 польскі ўрад запатрабаваў ўсталяваць дыпляматычныя зносіны пад пагрозай вайны, з чым летувісы пагадзіліся&lt;ref name=&quot;smdb-86&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 86.&lt;/ref&gt;. 22 сакавіка 1939 году ўлады Летувіскай Рэспублікі згадзіліся аддаць [[Трэці Райх|Трэцяму Райху]] рэгіён Клайпеды&lt;ref name=&quot;smdb-84&quot;/&gt;.

==== Дыскусіі пра дзяржаўны герб ====
[[Файл:Coat of arms of Lithuania (1920).png|міні|зьлева|140пкс|Герб Летувы, 1920 г.]]

У 1920 годзе летувісы ўзялі за герб уласнай незалежнай дзяржавы варыянт гербу Вялікага Княства Літоўскага [[Пагоня|Пагоні]]. Такім чынам, прысваеньне літоўскага гербу мусіла падмацаваць прэтэнзіі маладой Летувіскай Рэспублікі на гістарычную пераемнасьць зь Вялікім Княствам Літоўскім.

Аднак у 1920—1930-я гады шмат якія дзяржаўныя дзеячы Летувы паказвалі на неадпаведнасьць гербу менавіта летувіскай гістарычнай традыцыі. У 1935 годзе прэм’ер-міністар Летувіскай Рэспублікі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Тубаліс||lt|Juozas Tūbelis}} афіцыйна прызнаў не-летувіскае паходжаньне Пагоні і паведаміў пра тое, што ідзе праца па стварэньні новага дзяржаўнага гербу. З усяго відаць, гэтую працу спынілі падзеі 1939—1940 гадоў&lt;ref&gt;{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 155.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Скобла М. [https://web.archive.org/web/20110811153426/http://www.svaboda.org/PrintView.aspx?Id=872644 Анатоль Цітоў: «Гербу „Пагоня“ — 730 гадоў»], [[Радыё Свабода]], 31 студзеня 2008 г.&lt;/ref&gt;. 

==== У савецкай зоне ўзьдзеяньня ====
Па здушэньні супраціву з боку войска [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] і адпраўленьня ў выгнаньне польскага ўраду, 28 верасьня 1939 году [[Трэці Райх]] і СССР падпісалі дамову аб дружбе і супольнай мяжы. Частку Польшчы, якая знаходзілася паміж Віслай і Бугам і паводле пакту Молатава-Рыбэнтропа мусіла перайсьці пад савецкую ўладу, кіраўніцтва СССР саступіла немцам ўзамен на дазвол захопу Летувы&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 87.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Подписание советско-литовского договора о передаче Литве города Вильно.jpg|значак|Міністар замежных справаў Летувы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Урбшыс||be|Юозас Урбшыс}} падпісвае [[Савецкая-летувіская ўмова аб узаемнай дапамозе|ўмову]] з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] аб узаемнай дапамозе і перадачы Летуве места [[Вільня|Вільні]], 10 кастрычніка 1939 г.]]

Нягледзячы на тое, што галава савецкай адміністрацыі Заходняй Беларусі яшчэ на пачатку верасьня 1939 году атрымаў паўнамоцтвы абвясьціць Вільню сталіцай Заходнебеларускай ССР&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;, а летувіскае насельніцтва места складала толькі каля 1,5%&lt;ref name=&quot;Arlou-2005&quot;/&gt;, 10 кастрычніка была складзеная летувіска-савецкая дамова, згодна зь якой места Вільня зь Віленскаю вобласьцю, якія саветы занялі за часам агрэсіі на Польшчу, былі перададзеныя Летуве. Апошняя павінная была, аднак, пагадзіцца на ўвядзеньне савецкіх войскаў і будаўніцтва іхных базаў&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;/&gt;, што [[de facto]] азначала пачатак канца летувіскай незалежнасьці.

[[Файл:Пану Сталіну Ёсіфу Вісарыёнавічу ад міністра замежных справаў Летувы (21.12.1939).jpg|значак|Беларускі пераклад&lt;ref&gt;[[Звязда]]. № 295, 1939. С. 4.&lt;/ref&gt; тэксту афіцыйнаага віншаваньня «''пану [[Сталін]]у &lt;…&gt; глыбокапаважанаму Ёсіфу Вісарыёнавічу''» ад міністра замежных справаў Летувы Ёзаса Ўрбшыса, 21 сьнежня 1939 г.]]

12 кастрычніка 1939 году старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі [[Васіль Захарка]] накіраваў пратэст прэзыдэнту Летувы [[Антанас Сьмятона|Антанасу Сьмятоне]] супраць падпісаньня дамовы «аб пераходзе да Летувы беларускага места Вільні і беларускіх зямель Віленскай вобласьці», у якой паказаў на адказнасьць Летувы перад беларускім народам за гэты акт.

27 кастрычніка летувіскія адборныя войскі ўрачыста ўвайшлі ў Вільню&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;/&gt;. Польскаму ўраду ў выгнаньні летувіскія ўлады заявілі, што ўвесь міжваенны час Вільня з праўнага гледзішча належала Летуве. Паводле кіраўніка новай віленскай адміністрацыі Антанаса Мяркіса, мэтай летувіскіх уладаў было ''«прымусіць усіх думаць, як летувісы»'' і ''«вывесьці зь Віленскага краю ўсялякі чужынскі элемэнт»''. Так, нязгодных мясцовых беларусаў з тэрыторыі незалежнай Летувы дэпартаваў яшчэ савецкі [[НКВД]], а многім беларусам&lt;ref name=&quot;Zajkouski-1993&quot;&gt;[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Як Вільня сталася жамойцкім горадам? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 69—70.&lt;/ref&gt;, палякам і габрэям, нават тым, якія нарадзіліся ў Вільні, было адмоўлена ў летувіскім грамадзянстве&lt;ref name=&quot;dzej&quot;&gt;[[Тымаці Снайдэр|Снайдэр Т.]] [https://web.archive.org/web/20110728191528/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/sna13?OpenDocument Частка 1 з кнігі «Рэканструяваньне нацыяў: Польшча, Украіна, Летува, Беларусь (1569—1999 гг.)»] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 13, 2004.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:194006 soviet occupation lithuania.png|міні|Увод савецкіх войскаў, чэрвень 1940 г.]]

21 лістапада [[Антанас Сьмятона]] зацьвердзіў апошні ў міжваенныя часы летувіскі ўрад зь Мяркісам на чале. 30 траўня 1940 году саветы неапраўдана зьвінавацілі летувіскі ўрад ў падрыхтоўцы замахаў на савецкіх вайскоўцаў і шпіёнстве&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;/&gt;. 14 чэрвеня саветы ўручылі ўльтыматум, у якім яны запатрабавалі стварэньня новага летувіскага ўраду, асуджэньня высокіх летувіскіх урадоўцаў і дазволу ўвядзеньня большай колькасьці савецкіх войскаў. Летува мусіла прыняць гэтыя ўмовы&lt;ref&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 87—88.&lt;/ref&gt;.

15 чэрвеня савецкія войскі пачалі яўную акупацыю краю, прэзыдэнт Сьмятона ўцёк за граніцу. На наступны дзень у Летуву прыбыў намесьнік народнага камісара замежных справаў, пачалася саветызацыя. 17 чэрвеня быў створаны прамаскоўскі ўрад [[Юстас Палецкіс|Юстаса Палецкіса]], які 27 чэрвеня распусьціў Сойм 4-га скліканьня&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 88.&lt;/ref&gt;. У ліпені прайшлі арышты найбольш вядомых летувіскіх палітычных дзеячаў&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;. 14—15 ліпеня адбыліся сфабрыкаваныя паводле ранейшых савецкіх схемаў «выбары» ў парлямэнт&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;, да ўдзелу ў якіх дапусьцілі толькі адзін партыйны сьпіс: прасавецкі «Блёк працоўнага народу». Паводле афіцыйных зьвестак, у выбарах удзельнічала 1 386 569 чалавек, г.зн. 95,51% ад агульнай колькасьці выбарнікаў. За кандыдатаў «Блёку працоўнага народу» Летувы галасавала 1 375 349 выбарнікаў, г.зн. 99,19% ад тых, што бралі ўдзел у галасаваньні&lt;ref&gt;Сообщение главной избирательной комиссии Литвы о результатах выборов в Народный Сейм, 17.07.1940. // Полпреды сообщают… — М., Международные отношения, 1990. С. 473.&lt;/ref&gt;.

=== Летувіская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка ===
{{Асноўны артыкул|Летувіская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка}}
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|міні|Сьцяг Летувіскай ССР]]

21 ліпеня 1940 кантраляваны камуністамі парлямэнт Летувы абвясьціў утварэньне Летувіскай ССР і папрасіў Вярхоўны Савет СССР прыняць ЛССР у склад [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. 3 жніўня 1940 году Вярхоўны Савет СССР задаволіў гэтую просьбу. 25 жніўня была зьмененая канстытуцыя&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;. 11 лістапада ў Бэрліне ўтварыўся Фронт Актыўных Летувісаў, які згуртаваў дзеячоў антысавецкага падпольля&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;. Тым часам дзеля залагоджваньня летувісаў савецкія ўлады перадалі ў склад Летувіскай ССР яшчэ 2,6 тысячы квадратных кілямэтраў памежнай тэрыторыі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] — [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторую беларусаў]] зь [[Сьвянцяны|Сьвянцянамі]], [[Салечнікі|Салечнікамі]] і [[Друскенікі|Друскенікамі]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 379.&lt;/ref&gt;.

10 студзеня 1941 году Трэці Райх і СССР падпісалі дамову аб перасяленьні насельніцтва. З Райху перасялілі ў Летуву ня толькі летувісаў, але й 9,3 тыс. расейцаў і беларусаў&lt;ref name=&quot;smdb-89&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 89.&lt;/ref&gt;. 14 красавіка 1941 году на летувіскіх сялянаў наклалі высокія падаткі. 14 чэрвеня пачаліся масавыя дэпартацыі&lt;ref name=&quot;smdb-89&quot;/&gt;.

22 чэрвеня 1941 году пачалася [[нямецка-савецкая вайна]]. Пры адступленьні саветы забівалі палітычных вязьняў (у Правенішках — каля 400 асобаў). 23 чэрвеня ковенская радыёстанцыя абвясьціла дэклярацыю адраджэньня летувіскага народу&lt;ref name=&quot;smdb-90&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 90.&lt;/ref&gt;. Летува стала адной зь першых краінаў, дзе ў масавым маштабе пачаўся [[генацыд]] жыдоў (да канца 1941 году нацысты з дапамогай тысячаў летувіскіх добраахвотнікаў зьнішчылі 22 тысячы жыдоўскага насельніцтва Вільні)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 384.&lt;/ref&gt;. За часамі нямецкай акупацыі нацысты дазволілі летувісам стварыць паліцыйныя аддзелы самааховы ''Saugumas'', якія ўзаконілі ў Вільні напады летувісаў на палякаў (апалячаных беларусаў). Пад прыкрыцьцём нямецкае ўлады летувіскія нацыянал-экстрэмісты заклікалі нацыстаў ачысьціць Вільню ад спалянізаванага насельніцтва і былі расчараваныя, калі выявілася, што немцы маюць іншыя пляны. Змаганьне паміж летувісамі й палякамі за Вільню перайшло на ўзровень грамадзянскай вайны мясцовага маштабу. З восені 1943 году падпольная польская [[Армія Краёва]] ў месьце і прылеглых раёнах нападала на падразьдзяленьні летувіскіх паліцыянтаў-калябарантаў і раззбройвала іх. У адказ летувіскія паліцыянты каралі сьмерцю цывільнае польскае насельніцтва. Каб адпомсьціць, палякі нападалі на летувіскія вёскі&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;. 

Па заняцьці Віленшчыны савецкімі войскамі (1944 год) [[Лаўрэнці Берыя]], які тады ачольваў [[НКВД]], пісаў [[Ёсіф Сталін|Сталіну]]: 
{{Цытата|Стаўленьне насельніцтва да вызваленьня Вільні з-пад нямецкай улады станоўчае. Насельніцтва выказвае задавальненьне, што імша ў касьцёлах будзе цяпер служыцца па-польску, а не па-летувіску. Насельніцтва таксама спадзяецца, што Вільня будзе далучаная да Заходняй Беларусі — абы не да Летувы.}}

==== Летувізацыя Віленшчыны ====
{{Асноўны артыкул|Летувізацыя}}
[[Файл:Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|значак|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы ([[Вільня]] — частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі, заселенай беларусамі]]), складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г.]]

Нягледзячы на меркаваньне віленчукоў і боязьнь летувісаў страціць Вільню праз факты масавай супрацы з нацыстамі, Сталін надумаў пакінуць места за Летувіскай ССР&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 385.&lt;/ref&gt;. 30 траўня 1945 году, палітбюро ЦК Кампартыі Летувы пастанавіла скіраваць усе сілы рэспублікі на тое, каб выселіць зь Вільні большасьць тытульнага насельніцтва&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;. Летувіскі ўрад у асобе міністра асьветы Жугжды не дазволіў адчыніць у Вільні ніводнай беларускай школы, чаго дамагаліся [[Адам Станкевіч]] ды іншыя беларускія дзеячы. Летувіскія ўлады зачынілі беларускую гімназію і настаўніцкую сэмінарыю, а Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча ліквідавалі і фактычна разрабавалі — большая частка яго збораў трапіла ў летувіскія музэйныя фонды і бібліятэку Акадэміі навук Летувы. Прытым [[Слуцкія паясы]] і [[Урэчча|ўрэцкае]] шкло абвясьцілі «вырабамі летувіскіх рамесьнікаў»&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-386&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 386.&lt;/ref&gt;. Усё гэта адбывалася адначасна з новай хваляй рэпрэсіяў супраць інтэлігенцыі. Практычна ўсе беларускія нацыянальныя дзеячы і іх сем’і падпалі пад арышты і дэпартацыю&lt;ref name=&quot;Zajkouski-1993&quot;/&gt;. Тым часам у 1944—1948 гадох каля 100 тысячаў віленчукоў, сярод якіх большую частку складалі беларусы&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-387&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 387.&lt;/ref&gt;, прымусілі запісацца палякамі і дэпартавалі ў камуністычную Польшчу&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;. Замест дэпартаваных месьцічаў на працягу толькі 1944—1946 гадоў у Вільню прыбыло каля 100 тысячаў новых жыхароў з этнічна жамойцкіх тэрыторыяў. 

Летувіскія ўлады сьцьвярджалі, што [[беларусы]] — гэта «страчаныя летувісы», таму ў афіцыйных дакумэнтах (а таксама ў літаратуры, навуковых працах, на мэмарыяльных дошках) іх усяляк імкнуліся запісаць летувісамі&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-386&quot;/&gt;. Адпаведна, пачалося масавае перапісваньне прозьвішчаў з дабаўленьнем канчаткаў «-ас», «-ус», «-іс» мужчынскім прозьвішчам (напрыклад, Міцкевіч ― Міцкявічус), канчаткаў «-айце» і іншых ― жаночым (напрыклад, Астроўская ― Астраўскайце). Пэўныя прозьвішчы, увогуле, перакладаліся (напрыклад, Верабей ― Жвірбіліс). Сярод беларусаў павялічвалася беспрацоўе, яны [[дыскрымінацыя|дыскрымінаваліся]] пры ўладкаваньні на дзяржаўную службу&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 382.&lt;/ref&gt;. Тыя, хто нарадзіўся па-за Віленшчынай, не маглі атрымаць летувіскага грамадзянства. Апроч таго, праводзілася перайменаваньне амаль усіх населеных пунктаў ([[Трокі]] — Тракай, [[Друскенікі]] — Друскенінкай, [[Сьвянцяны]] — Швянчоніс, [[Лаварышкі]] — Лаварышкес і г. д.). У выніку, не засталося амаль ніводнай беларускай назвы&lt;ref name=&quot;Zajkouski-1993&quot;/&gt;. 

Зь іншага боку летувіскія ўлады праводзілі палітыку дэнацыяналізацыі беларускага насельніцтва Віленшчыны: на ўзгадненьне з Масквой і камуністычнай Польшчай, замест зачыненых беларускіх школаў насаджаліся польскія і расейскія, беларусаў дыскрымінавалі ў атрыманьні вышэйшай адукацыі — колькасьць студэнтаў-беларусаў у летувіскім Віленскім унівэрсытэце не перавышала 1%&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-386&quot;/&gt;. Замест ліквідаваных беларускіх выданьняў у савецкай Вільні пачала выходзіць польскамоўная газэта «Чырвоны штандар». Апроч таго, летувіскія ўлады не перашкаджалі ксяндзам-палякам пашыраць сярод беларусаў-каталікоў думку, што тыя — палякі&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-387&quot;/&gt;. 

Калі паводле зьвестак перапісу 1959 году, з 236 100 віленчукоў 34% назваліся летувісамі, 29% расейцамі, 20% палякамі і 6% беларусамі, то перапіс 1970 году засьведчыў, што летувісаў стала 50,5%, расейцаў 20%, палякаў 19%, а беларусаў 5%&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-388&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 388.&lt;/ref&gt;. 

Разам з тым, савецкія ўлады ажыцьцяўлялі ў Летуве і тыповую рэпрэсіўную палітыку: у чэрвені — верасьні 1945 году дэпартавалі 6,3 тыс. чалавек&lt;ref name=&quot;smdb-93&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 93.&lt;/ref&gt; (у тым ліку і ўласна летувісаў), 22—23 траўня 1948 году — правялі [[Апэрацыя Вясна|Апэрацыю Вясна]], накіраваную на ліквідацыю антысавецкага падпольля, але ахвярамі дэпартацыі сталі таксама заможныя гаспадары. Масавыя дэпартацыі прайшлі таксама 25—28 сакавіка 1949 году, калі вывезьлі 29 тыс. чалавек, 2—3 кастрычніка 1951 году (16 тыс. чалавек), у 1952 годзе (1,1 тыс. чалавек) і ў 1953 годзе&lt;ref name=&quot;smdb-95-6&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 95-96.&lt;/ref&gt;. 8 ліпеня 1948 году савецкія ўлады нацыяналізавалі храмы ўсіх веравызнаньняў. У 1950 годзе зьнішчылі вядомыя сымбалі сучаснай Летувы — скульптуры на [[франтон]]е [[Віленская катэдра|Віленскае катэдры]], помнік свабоды ў Коўне, зьмянілі дзяржаўны гімн&lt;ref name=&quot;smdb-95-6&quot;/&gt;. У 1960 годзе [[Мікіта Хрушчоў|Хрушчоў]] крытыкаваў рэканструкцыю замка ў Троках як ідэалізацыю фэадальнага ладу&lt;ref name=&quot;smdb-97&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 97.&lt;/ref&gt;.

Аднак у адрозьненьне ад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] і [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]], савецкае кіраўніцтва дазволіла Летуве, як і Латвіі з Эстоніяй, мець унівэрсытэт на мове тытульнай нацыі. Гэты летувіскамоўны Віленскі ўнівэрсытэт хутка стаў ''«раем для балцкіх дасьледаваньняў»''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 93.&lt;/ref&gt;. Тым часам у адменнасьць ад сталіцаў іншых рэспублік, Масква дазволіла Летуве летувізацыю Вільні (калі [[Талін]] ці [[Рыґа|Рыґу]] хутка апанавала расейскамоўная працоўная сіла, Вільню павольна засяляла [[Жамойць|жамойцкая]] вёска&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;), у выніку чаго места пачало набываць летувіскае аблічча&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

Такім чынам, у адказ на вонкавую ляяльнасьць летувіскіх камуністаў Масква фактычна дазволіла ў Летуве побач з камуністычнай і нацыяналістычную ідэалёгію: спадчына Вялікага Княства Літоўскага абвяшчалася выняткова летувіскай, а Вільня — спрадвечна летувіскім местам. За савецкім часам у Летуве выйшлі сотні навуковых і навукова-папулярных выданьняў, дзе гэтыя падыходы ўсяляк прапагандаваліся і абгрунтоўваліся&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-388&quot;/&gt;. Летува заняла вынятковае становішча сярод усіх эўрапейскіх саюзных рэспублікаў, маючы больш магчымасьцяў дзеля разьвіцьця нацыянальнага жыцьця, чым якая-кольвек зь іх. Амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]] тлумачыць гэта кампрамісамі паміж з аднаго боку Масквой і летувіскімі камуністамі, а з другога боку — летувіскай інтэлігенцыяй&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 93, 95.&lt;/ref&gt;.

=== Летувіская Рэспубліка ===
Палітыка перабудовы і галоснасьці дала магчымасьць легальна існаваць руху за незалежнасьць Летавы — Саюдзіс. Незалежніцкія настроі пашыраліся. У 1989 годзе прайшоў [[Балтыйскі шлях]], у якім каля 2 мільёнаў чалавек сталі на шашы Вільня — Талін і ўзяліся за рукі.

У пачатку 1990 году прайшлі першыя выбары ў Летувіскі сойм, на якіх удзельнічалі сябры Саюдзісу. Яны ж атрымалі большасьць месцаў. 11 сакавіка 1990 году Летувіскі сойм на чале зь [[Вітаўтас Ландсбергіс|Вітаўтасам Ландсбергісам]] абвясьціў незалежнасьць Летувы ад СССР — першай з савецкіх рэспублік. 17 верасьня 1991 году Летува стала сябрам [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]].

29 сакавіка 2004 году Летува ўвайшла ў [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], а 1 траўня 2004 году — у [[Эўрапейскі Зьвяз]].

== Дзяржаўны лад ==
{{Асноўны артыкул|Дзяржаўны лад Летувы}}

Летува — [[унітарная дзяржава]], форма кіраваньня — [[прэзыдэнцкая рэспубліка]]. [[Сьпіс прэзыдэнтаў Летувы|Прэзыдэнт]] абіраецца [[простыя выбары|простымі выбарамі]] на пяцігадовы тэрмін. Ён вызначае асноўныя кірункі замежнай палітыкі, лічыцца галоўнакамандуючым летувіскага войска. Прэзыдэнт вылучае парлямэнту на зацьверджаньне кандыдатуру [[Прэм’ер-міністар|прэм’ер-міністра]], а потым паводле рэкамэндацыі апошняга — кандыдатуры сябраў [[Урад]]у, таксама як і шэраг іншых найвышэйшых дзяржаўных урадоўцаў і судзьдзяў [[Канстытуцыйны Суд|Канстытуцыйнага Суду]] ({{мова-lt|Konstitucinis Teismas|скарочана}}).

Аднапалатны летувіскі [[парлямэнт]] — [[Летувіскі Сойм|Сойм]] — налічвае 141 дэпутата, якія абіраюцца на чатырохгадовы тэрмін. Крыху больш за палову дэпутатаў абіраюцца на аднамандатных акругах (71), а іншая частка (70) — паводле партыйных сьпісаў. Бар’ер праходжаньня ў Сойм для партыі роўны 5%.

== Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ==
{{Асноўны артыкул|Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Летувы}}

{{Image label begin|image=Apskritis of Lithuania.png|width={{{width|400}}}|float={{{float|right}}}}}
{{Метка выявы|x=-140.0|y=-215.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Marijampole County COA.png|20px]]'''''&lt;small&gt;[[Мар’ямпальскі павет|Мар’ямпальскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-200.0|y=-250.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Alytus County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Аліцкі павет|Аліцкі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-330.0|y=-272.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Беларусь]]'''}}
{{Метка выявы|x=-180.0|y=-160.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LTU Kauno apskritis COA.svg|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Ковенскі павет|Ковенскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-90.0|y=-140.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LIT okręg tauroski COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Таўроскі павет|Таўроскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-100.0|y=-40.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Telsiai County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Цельшыцкі павет|Цельшыцкі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-30.0|y=-100.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LIT okręg kłajpedzki COA.svg|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Клайпедзкі павет|Клайпедзкі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-70.0|y=-200.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Расея]]'''}}
{{Метка выявы|x=-255.0|y=-200.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Vilnius County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Віленскі павет|Віленскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-140.0|y=-65.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LIT okręg szawelski COA.PNG|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Шавельскі павет|Шавельскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-230.0|y=-65.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Panevezys County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Панявескі павет|Панявескі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-300.0|y=-120.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Utena County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Уцянскі павет|Уцянскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-160.0|y=-1.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Латвія]]'''}}
{{Метка выявы|x=-120.0|y=-270.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Польшча]]'''}}
{{Image label end}}

Летува складаецца зь 10 паветаў ({{мова-lt|apskritys|скарочана}}), якія называюцца адпаведна з сваёй сталіцай:

# [[Аліта]]
# [[Коўна]]
# [[Клайпеда]]
# [[Мар’ямпаль]]
# [[Панявеж]]
# [[Шаўлі]]
# [[Таўрогі]]
# [[Цельшы]]
# [[Уцяна]]
# [[Вільня]]

Паветы падзяляюцца на акругі. Некаторыя буйныя гарады ўтвараюць самастойныя адміністрацыйныя адзінкі.

== Геаграфія ==
{{Асноўны артыкул|Геаграфія Летувы}}
[[Файл:LietuvaPhysicalMap-lessdetail (lang-be).svg|міні|Фізычная мапа Летувы]]

Летува афіцыйна падзяляецца на 4 рэгіёны, абвешчаныя гістарычнымі і адрознымі сваімі традыцыямі, дыялектамі і ляндшафтам: [[Аўкштота]] ({{мова-lt|Aukštaitija|скарочана}}), [[Жамойць]] ({{мова-lt|Žemaitija|скарочана}}), [[Сувалкія]] ({{мова-lt|Suvalkija|скарочана}}) і [[Дзукія]] ({{мова-lt|Dzukija|скарочана}}). Пяты рэгіён — «[[Малая Летува]]» ({{мова-lt|Mažoji Lietuva|скарочана}}) да 1918 належаў да [[Усходняя Прусія|Ўсходняй Прусіі]]. Тут Летува пясковымі пляжамі і дзюнамі мяжуе з [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]]. Далей на ўсход цягнецца ўзгорысты марэнны ляндшафт. Віленшчына багатая грудамі і азёрамі. Бліжэй да польскай мяжы знаходзіцца рэгіён Сувалкія. Разам з раўнінай між Панявежай і Коўнам гэты раён найбольш актыўна выкарыстоўваецца ў сельскай гаспадарцы. На ўсход ад Сувалкіі, на беларускай мяжы знаходзіцца лясная Дзукія. Там, ля [[Друскенікі|Друскенікаў]] пачынаецца летувіскі адцінак [[Нёман]]у ({{мова-lt|Nemunas|скарочана}}). Нёман ёсьць найбольш працяглай ракой у Летуве — у межах краіны ягоная даўжыня складае 475 км, а апошнія 200 км ракі ўтвараюць натуральную мяжу з [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьцю]]. Пры мястэчку Руснэ Нёман упадае ў Балтыйскае мора.

З паўднёвага захаду на паўночны ўсход у Паўднёвай і Ўсходняй Летуве распрасьціраецца [[Балтыйская града]], якая ў межах краіны складаецца з Судуўскага, Дзуцкага і Аўкштайцкага ўзвышшаў (дасягаюць вышыні 250—280 м). З паўднёвага боку да Летувіскай дугі Балтыйскай грады далучаецца Паўднёва-Ўсходняя пясковая раўніна. З усходу тэрыторыю краіны займаюць часткі [[Сьвянцянскія грады|Сьвянцянска-Нарачанскага]] і [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскага ўзвышшаў]], на апошнім разьмяшчаецца адзін з найвышэйшых пунктаў краіны — гара Язэпава (293,6 м). На захадзе разьмяшчаецца выспавае [[Жамойцкае ўзвышша]] з найвышэйшым пунктам гарой Мядвегаліс (234 м). Уздоўж Балтыйскага мора распрасьціраецца Прыморская раўніна — нізіна шырынёй 15—20 км. На поўдні гэтай нізіны — дэльта Нёмана. На астатняй тэрыторыі паміж Балтыйскай градой і Жамойцкім узвышшам расьсьцілаюцца плоскія ці крыху хвалістыя нізіны — Сярэднелетувіская, Зэмгальская і інш. Галоўным чыньнікам ва ўтварэньні рэльефу краіны быў ледавік.

Летува разьмяшчаецца на Рускай пліце Ўсходне-Эўрапейскай плятформы. Крышталічны фундамэнт залягае глыбока (ад 300 да 2000 м ніжэй за ўзровень мора). З карысных выкапняў ёсьць вапнякі, [[даляміт]]ы, [[гліна|гліны]], [[крэйда]]. Таксама нетры Летувы маюць пласты мінэральных водаў.

=== Клімат ===
Клімат Летувы пераходны — ад марскога да кантынэнтальнага. Сярэдняя гадавая тэмпэратура складае +6,1&amp;nbsp;°C. Сярэдняя тэмпэратура студзеня −4,9&amp;nbsp;°C (ад −2,8&amp;nbsp;°C на ўзьбярэжжы да −6,5&amp;nbsp;°C на паўночным усходзе). Сярэдняя тэмпэратура ліпеня +17,2&amp;nbsp;°C (у межах краіны адрозьніваецца меней, чым на 2&amp;nbsp;°C).

{| width=90% align=&quot;center&quot; border=1 cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border-collapse: collapse; font-size:95%; text-align: center;&quot;
|-----
| height=&quot;25&quot; colspan=&quot;13&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;'''Тэмпэратурныя рэкорды па месяцох (°C)'''&lt;ref&gt;[http://www.meteo.lt/ meteo.lt]&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;
|-----
| width=&quot;140&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;style2&quot;&gt;Месяц&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Студзень|Сту]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Люты|Лют]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Сакавік|Сак]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Красавік|Кра]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Травень|Тра]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Чэрвень|Чэр]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;52&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Ліпень|Ліп]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Жнівень|Жні]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;51&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Верасень|Вер]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Кастрычнік|Кас]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Лістапад|Ліс]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;64&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Сьнежань|Сьн]]&lt;/div&gt;
|-----
| width=&quot;140&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;style2&quot;&gt;Найвышэйшая тэмп.&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FFBB70&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+12,6 &lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FFA264&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+16,5&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FD7339&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+21,8&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FC5425&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+28,8&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FC2A25&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+34&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FC2A25&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+35&lt;/div&gt;
| width=&quot;52&quot; bgcolor=&quot;FD0009&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+37,5&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FD0009&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+36&lt;/div&gt;
| width=&quot;51&quot; bgcolor=&quot;FC2A25&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+32&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FD7339&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+26&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FFA264&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+18&lt;/div&gt;
| width=&quot;64&quot; bgcolor=&quot;FFBB70&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+15,6&lt;/div&gt;
|-----
| width=&quot;140&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;style2&quot;&gt;Найніжэйшая тэмп.&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;0A427E&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-40,5&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;0A427E&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-42,9&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;2467B4&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-37,5&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;6289CB&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-23,0&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;96B8E8&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:grey;&quot;&gt;-6,8&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;D6E4F7&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;-2,8&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;FEFFB9&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+0,9&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;D6E4F7&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;-2,9&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;B2D5F4&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;-6,3&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;96B8E8&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:grey;&quot;&gt;-19,5&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;6289CB&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-23&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;0A427E&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-34&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
|}

Гадавая колькасьць ападкаў складае 540 мм на Сярэднелетувіскай нізіне і 930 мм на паўднёва-заходніх схілах Жамойцкага ўзвышша. Найбольшая колькасьць ападкаў прыпадае на жнівень, найменшая — на кастрычнік. Да галоўных асаблівасьцяў клімату Летувы адносяць шмат атмасфэрных ападкаў і перавагу адносна цёплага надвор’я. Наяўнасьць вялікай колькасьці атмасфэрных ападкаў, а таксама наяўнасьць блізкіх да паверхні водных пластоў стварылі ўмовы для разьвіцьця густой сеткі рэк. У Летуве налічваюць 722 ракі даўжынёю больш за 10 км і агульнай працягласьцю 27 500 км, 71,5% рэк належаць да басэйну Нёмана. Рэкі Летувы сілкуюцца дажджавымі, талымі ды грунтовымі водамі. У сярэднім каля трох месяцаў рэкі пакрытыя льдом. На тэрыторыі Летувы больш за 2500 азёраў плошчай больш за 0,1 км² кожнае і 1000—1500 дробных азёраў. Самыя буйныя азёры — Друкшай, Дзіснай, найбольш глыбокае — Таўрангас (60,5 м). У Летуве налічваюць 40 тысячаў тарфяных балот, шмат дзе здабываецца торф.

=== Глебы ===
Амаль 45% тэрыторыі Летувы займаюць [[дзярнова-падзолістыя глебы]], 17% — балотна-падзолістыя глебы, 4% — падзоліста-баравыя глебы, 8% — [[дзярнова-карбанатныя глебы]], столькі ж карбанатныя дзярнова-глеева-падзолістыя, 5% — балотныя і 1,4% — алювіяльныя глебы ў дэльце Нёмана і абалёнах рэк.

=== Расьлінны сьвет ===
Летува разьмяшчаецца ў падзоне [[Мяшаны лес|мяшаных лясоў]] лясной зоны. Выдзяляюць правінцыю з грабам і правінцыю безь яго, мяжа пралягае ў сярэдняй частцы тэрыторыі. Агулам лясы займаюць 27,6% тэрыторыі. Пераважаюць [[хваёвыя лясы|хваёвыя]] (37,2%) і бярозавыя (23%) лясы. У Летуве сустракаюцца больш за 2000 відаў кветкавых расьлінаў і папаратнікаў, вядома каля 250 відаў мхоў, 400 відаў лішайнікаў і 2000 відаў грыбоў.

=== Жывёльны сьвет ===
У Летуве атрымалі пашырэньне жывёлы тайгі й [[шыракалісты лес|шыракалістых лясоў]]. [[Хрыбетныя|Хрыбетных]] налічваецца 426 відаў, зь іх 61 від [[Сысуны|сысуноў]], 290 — птушак, 7 — гадаў, 11 — земнаводных і 57 рыб. Дробныя сысуны — [[кажаны]], яжы, краты, землярыйкі, мышы-палёўкі і іншыя. Большасьць птушак належаць да атраду вераб’іных. Сярод гадаў варта адзначыць трытонаў, жаб і раптух.

У краіне разьмяшчаюцца Летувіскі нацыянальны парк (на паўночным усходзе, плошча каля 300 км²), 3 запаведнікі (Жувінтас, Чапкаляй, Каманос)&lt;ref&gt;Кунчина И. П. и др. Литва // Страны и народы; Науч.-попул. геогр.-этнограф. изд. в 20-ти т. Советский союз. Республики прибалтики. Белоруссия. Украина. Молдавия. — М.: Мысль, 1984. — 349 с.&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
[[Файл:Poles in Lithuania Barry Kent.png|міні|Колькасьць палякаў (апалячаных беларусаў&lt;ref&gt;Калачынскі Ю. Адкуль у Беларусі ўзяліся палякі? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54—55.&lt;/ref&gt;) у Летуве паводле раёнаў]]

* [[Летувіская мова|летувіская]]: 2 561 314
* [[Польская мова|польская]]: 200 317
* [[Расейская мова|расейская]]: 176 913
* [[Беларуская мова|беларуская]]: 36 227
* [[Украінская мова|украінская]]: 16 423
* [[Татарская мова|татарская]]: 2793
* [[Латыская мова|латыская]]: 2025
* [[Караімская мова|караімская]]: 241&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://statistics.bookdesign.lt/dalis_04.pdf|загаловак=Ethnicity, mother tongue and religion|мова=en|камэнтар=зьвесткі перапісу 2011 году}}&lt;/ref&gt;

[[Расейцы]] ў асноўным зьявіліся ў Летуве па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]], калі краіна трапіла ў склад [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюзу]], і жывуць пераважна ў рэгіёнах [[Вільня|Вільні]] й [[Клайпеда|Клайпеды]]. Сярод старэйшага пакаленьня летувісаў вялікая ступень валоданьня расейскаю мовай, у той час, як моладзь збольшага валодае [[Ангельская мова|ангельскаю]]. У раёне Клайпеды (былога прускага Мэмэлю) ёсьць доля нямецкамоўнага насельніцтва. Рэгіён вакол Вільні і ўздоўж беларускай мяжы гістарычна быў засяляюць беларусы, дагэтуль там пашыраныя дыялекты беларускай (''тутэйшай'') мовы.

Этнічны склад насельніцтва (2015 год)&lt;ref&gt;Butkus A. [http://alkas.lt/2015/12/16/a-butkus-lietuvos-gyventojai-tautybes-poziuriu/ Lietuvos gyventojai tautybės požiūriu], Alkas, 16.12.2015 г.&lt;/ref&gt;:
* [[летувісы]] — 86,7%
* [[палякі]] — 5,6%
* [[расейцы]] — 4,8%
* [[беларусы]] — 1,3%
* [[украінцы]] — 0,7%

== Эканоміка ==
{{Асноўны артыкул|Эканоміка Летувы}}
Летува — індустрыяльная краіна з разьвітай сельскай гаспадаркай. На 1 сакавіка 1998 году Летуве было дадзена 1,976 млрд $ пазык з-за мяжы, прычым каля траціны зь іх былі крэдытамі [[Міжнародны валютны фонд|МВФ]]. Істотнае значэньне для разьвіцьця эканомікі Летувы мела ўступленьне ў [[Эўрапейскі Зьвяз]]. [[Сукупны ўнутраны прадукт]] краіны вырас за першы квартал 2004 году на 7,7%.

Найбуйнешым інвэстарам зьяўляюцца [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] — 25% усіх зьнешніх інвэстыцыяў, потым ідуць [[Швэцыя]] (13%), [[Нямеччына]] (12%) і [[Вялікабрытанія]] (8%). Структура [[Сукупны ўнутраны прадукт|ВУП]]: (у % ад агульнага кошту) сельская і лясная гаспадарка — 9,3, здабывальная і перапрацоўчая прамысловасьць — 25,9, будаўніцтва — 6,7, камунальныя паслугі — 3,0, транспарт і сувязь — 7,6, гандаль — 23,9, фінансы — 3,2, іншае — 20,4.

Ад 1 студзеня 2015 году Летува перайшла на [[Эўра]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160305011435/http://www.radyjo.net/4/90/Artykul/192263,1-%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F-%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%86%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%8D%D1%9E%D1%80%D0%B0 1 студзеня Летува пераходзіць на эўра]. Polskie Radio S.A. 30.12.2014&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Lt real gdp growth.svg|значак|Рост рэальнага [[Сукупны ўнутраны прадукт|СУП]] краіны]]

Цеплавыя электрастанцыі працуюць на замежнай сыравіне, найбуйнейшыя — Летувіская і Віленскія. Маюцца гідраэлектрастанцыі — Кайшадорская, Ковенская. Самай магутнай зьяўляецца Ігналінская атамная электрастанцыя.

Найважнейшая галіна прамысловасьці — машынабудаўніцтва і мэталаперапрацоўка. Найбольшае разьвіцьцё атрымала станкабудаўніцтва з асноўнымі цэнтрамі ў Вільні, Коўне, Шаўлях; прыборабудаваньне, электратэхніка і радыётэхніка (Вільня, Коўна, Панявеж і інш.), суднабудаваньне і рамонт караблёў (Клайпеда), вытворчасьць абсталяваньня для харчовай прамысловасьці (Мар’ямпаль), вытворчасьць ровараў і рухавікоў для мапедаў (Шаўлі). Прамысловасьць па перапрацоўцы нафты дае [[мазут]], [[бэнзін]], [[дызэльнае паліва]], [[асфальт]], [[парафін]] і інш. прадукты (Мажэйкі). Разьвітая хімічная прамысловасьць: вытворчасьць сернай кіслаты, амафосу, супэрфасфату (Кейданы), азотных угнаеньняў (Янава), штучных валокнаў (Коўна), плястмасавых вырабаў (Вільня) штучнай скуры (Плунге), фармацэўтычнай прадукцыі (Вільня, Коўна і інш.), прадукцыі мікрабіялягічнай прамысловасьці (Вільня, Кейданы). Вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў ажыцьцяўляецца зь мясцовай сыравіны. Разьвіта вытворчасьць цэмэнту (Наўёі-Акмяны), сылікатных вырабаў, мяккага пакрыцьця даху і да т. п. (Вільня, Коўна, Гаргаждай), керамікі (Таўрогі), шкла (Вільня, Коўна і інш.). Здаўна ў Летуве існуе дрэваапрацоўчая і цэлюлозна-папяровая прамысловасьць з разьвітай вытворчасьцю мэблі (Янава, Клайпеда, Коўна, Шаўлі), паперы і кардону (Коўна, Грыгішкі), цэлюлозы ды фанэры (Клайпеда), запалак (Коўна), двп (Клайпеда, Вільня, Грыгішкі, Казлова Руда)&lt;ref&gt;Большая энциклопедия: в 62 томах. Т. 26. — М: ТЕРРА, 2006. — 592 с. {{ISBN|5-373-00432-2}}.&lt;/ref&gt;.

== Транспарт ==
{{Асноўны артыкул|Транспарт у Летуве}}

Летува мае важнае значэньне як транзытная краіна між [[Цэнтральная Эўропа|Цэнтральнай]] і [[Паўночная Эўропа|Паўночнай]] Эўропай, між [[Скандынавія]]й і [[Беларусь]]сю. Ключавую ролю Летува грае як транзыт між [[Расея|Расейскай Фэдэрацыяй]] і ейным эксклявам Калінінградзкай вобласьцю. Сталіца Летувы Вільня знаходзіцца вельмі блізка да закрытай беларускай граніцы, таму больш важным транспартным вузлом Летувы зьяўляецца гістарычная сталіца Коўна.

=== Аўтамабільны транспарт ===
[[Файл:Lithuania-roads-(E).png|міні|Асноўныя аўтамабільныя дарогі Летувы]]

Летува мае разьвітую сетку шашаў, у тым ліку аўтамабільную дарогу, што злучае [[Коўна]] і [[Клайпеда|Клайпеду]] і магістраль [[E67]] «[[Via Baltica]]» з [[Варшава|Варшавы]] праз Коўну, [[Рыга|Рыгу]], [[Талін]] да [[Хэльсынкі]]. Апроч таго, Летува мае вялікае значэньне для транзыту [[нафта|нафты]] з Расеі.

=== Карабельны транспарт ===
У Клайпедзе знаходзіцца буйны марскі порт, злучаны паромнымі маршрутамі з важнымі гарадамі ўзьбярэжжа Балтыйскага мора.

=== Чыгунка ===
Пры [[Шастокі|Шастоках]] і [[Сувалкі|Сувалках]] (Польшча) знаходзіцца важны чагуначны перавал у Польшчу, які ў апошнія гады, з прычыны замежнапалітычнай самаізаляцыі Беларусі, атрымаў ключавую важнасьць, бо альтэрнатыўны маршрут ідзе празь Беларусь. Важнасьць гэтага шляху ўзрасла па адкрыцьці летувіска-польскай граніцы ў ходзе пашырэньня Эўразьвязу на ўсход. [[Летувіская чыгунка]], таксама як чыгунка ў іншых краінах былога Савецкага Саюзу, мае [[шырыня каляіны|шырокую каляіну]] (1520 мм замест 1435 мм у [[Заходняя Эўропа|Заходняй Эўропе]]).

=== Турызм ===
{{Асноўны артыкул|Турызм у Летуве}}

У Летуве расьце роля турызму на [[Балтыйскае мора|Балтыйскім моры]], напрыклад, гарады [[Ніда (Летува)|Ніда]] і [[Паланга]]. Таксама расьце прыцягальнасьць для турыстаў гарадоў [[Вільня|Вільні]] і [[Коўна|Коўны]].

== Культура ==
{{Асноўны артыкул|Культура Летувы}}

=== Летувіская літаратура ===
[[Файл:Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche.jpg|значак|Першая друкаваная летувіская кніга&lt;ref name=&quot;Panucevic-271&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[[Павал Урбан|Урбан П.]] [https://knihi.com/Paula_Urban/U_sviatle_histarycnych_faktau.html У сьвятле гістарычных фактаў (У сувязі з брашурай Л.С. Абэцэдарскага)]. — Мюнхэн — Нью-Ёрк: БІНІМ, 1972.&lt;/ref&gt;: {{мова-de|Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche|скарочана}} (1545 год)]]

Пісьмо на летувіскай мове пачалося з кнігаў рэлігійнага зьместу. Летувіская дзяржава на афіцыйным узроўні лічыць першай летувіскай кнігай «Катэхізм» [[Марцін Мажвід|Марціна Мажвіда]], выдадзены ў 1547 годзе. Тым часам беларускія гісторыкі [[Вацлаў Пануцэвіч]] і [[Павал Урбан]] зьвяртаюць увагу на тое, што напраўду першую летувіскую кнігу выдалі на два гады раней — у 1545 годзе, хоць мова гэтай кнігі і называецца «прускай». Тым часам у назове «Катэхізму» Мажвіда і наступнай летувіскай кнігі 1559 году выданьня назва мовы не ўпамінаецца, што ёсьць сьведчаньнем разуменьня мовы гэтых дзьвюх кніг таксама як «прускай»&lt;ref name=&quot;Panucevic-271&quot;&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 271.&lt;/ref&gt;. Толькі ў 1579 годзе, па сьмерці герцага прускага [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхта Гогенцолерна]], які быў ініцыятарам летувіскага кнігадрукаваньня, выйшаў летувіскі катэхізм, у назове якога мова выданьня азначалася як летувіская. Гэтая назва замацавалася ў наступных летувіскіх кнігах&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 273.&lt;/ref&gt;. Як падкрэсьлівае гісторык і літаратуразнаўца [[Іван Саверчанка]], у XVI ст. раньнія ідэолягі жамойцкага (летувіскага) нацыянальнага руху, найперш пісьменьнікі і багасловы [[Марцін Мажвід]], [[Мэльхіёр Пяткевіч]], [[Мікалай Даўкша]] і [[Канстанцін Шырвід]], пачалі актыўна ўжываць тэрмін «літоўская мова» ў дачыненьні да гістарычна жамойцкай мовы. Абапіраючыся выняткова на этнічныя фантазіі ды показкі, яны назвалі свой народ «літоўцамі»&lt;ref&gt;[[Іван Саверчанка|Саверчанка І.]] Aurea mediocritas. Кніжна-пісьмовая культура Беларусі. Адраджэнне і ранняе барока. — {{Менск (Мінск)}}: Тэхналогія, 1998. С. 14.&lt;/ref&gt;. 

[[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|міні|Катэхізм [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] (1547 г.), які афіцыйна лічыцца ў Летуве першай друкаванай кнігай на летувіскай мове, тым часам [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] яго азначалі як «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''»{{Заўвага|«''катехизмъ по жомоитьску друкованыи''»}} (1580 г.)&lt;ref&gt;Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 111.&lt;/ref&gt;]]

Аўтар другой летувіскай кнігі Марцін Мажвід быў пастарам з [[Рагніт]]у (цяпер у [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьці]] [[Расея|Расеі]]). Яго кніга выйшла з друку ў [[Каралявец|Караляўцы]] ([[Прусія]]) і, апроч катэхізісу, утрымлівала вершаваную прадмову на летувіскай мове, адзінаццаць царкоўных сьпеваў з нотамі і першы летувіскі [[буквар]]. Таксама Мажвід падрыхтаваў першы летувіскі зборнік царкоўных сьпеваў «Песьні Хрысьціянскія» (1 частка — 1566 год, 2 частка — 1570 год), які па ягонай сьмерці выдаў каралявецкі пастар Балтрамеюс Вілентас. Першы поўны пераклад Бібліі на летувіскую мову зрабіў [[Ёнас Брэткунас]] (1536—1602) паміж 1579 і 1590 гадамі. Крыху пазьней у адказ на пратэстанцкія рэлігійныя кнігі зьявілася каталіцкая рэлігійная літаратура на летувіскай мове.

У пачатку XIX стагодзьдзя аблічча летувіскай літаратуры складалі каталіцкія сьвятары. [[Юзэф Арнульф Гедройц]], які гуртаваў вакол сябе летувіскіх пісьменьнікаў, і [[Мацей Казімер Валанчэўскі]] займаліся зьбіраньнем народнага летувіскага фальклёру і перакладамі на летувіскую мову. [[Майроніс|Ёнас Мачуліс-Майроніс]] пісаў вершы ў стылі рамантызму і ў 1895 годзе выдаў зборнік «Вясеньнія галасы», які абудзіў грамадзкія пачуцьці. Пісьменьнік, паэт і перакладчык [[Вінцас Крэве-Міцкевіч]] распачаў традыцыю фальклярызму ў летувіскай літаратуры напачатку XX стагодзьдзя. Сярод фігур пачатку XX стагодзьдзя празаікі Ёзас Тумас-Вайжгантас (1869—1933), Ёнас Білюнас (1879—1907), Юлія Жэмайтэ (1845—1921). У пэрыяд незалежнай Летувы плённа працаваў паэт [[Людас Гіра]]. Паэт і перакладчык [[Яўген Шкляр]] зрабіў вялікі ўнёсак у знаёмства замежнікаў зь летувіскай паэзіяй. Казіс Бінкіс стаў на чале футурыстычнай групоўкі паэтаў «Чатыры вятры» ў 1920-я гады (Юозас Жлабіс-Жанге, Пятрас Таруліс). [[Пранас Будвітыс]], [[Пятрас Вайчунас]] перакладалі творы замежных аўтараў дзеля ўзбагачэньня летувіскай літаратурнай мовы. У постсавецкай летувіскай літаратуры адбіваецца пошук свайго нацыянальнага «я» летувісаў. Гэтая тэндэнцыя пачалася яшчэ ў часы [[Мікіта Хрушчоў|хрушчоўскай]] адлігі. Старажытныя паэтычныя міты — асноўная крыніца, дзе можна знайсьці аблічча летувіскага народу. Дахрысьціянскі пэрыяд найбольш яскрава паказвае летувіскі сьвет «у чыстым выглядзе», бо па прыходзе хрысьціянства і зьяўленьні пісьменнасьці летувіская нацыя спазнала істотны ўплыш суседніх нацыяў — беларускай, польскай, нямецкай і расейскай, савецкі ўплыў.

Матыў сельскай, дахрысьціянскай сьвядомасьці пануе ў паэзіі Марцэліюса Марцінайціса (нар. 1936), асабліва ў ягоных знакамітых балядах Кукуціса (1977). Юдзіта Вайчунайце (нар. 1937) спалучыла вобразы старажытнага паганскага сьвету з гарадзкімі пэйзажамі. Сігітас Геда (нар. 1943) адухаўляе краявіды, надае ім памяць. Сярод іншых можна выдзеліць Ёзаса Грушаса (1901—1989), Ёнаса Авіжуса (нар. 1922), Юсьцінаса Марцінкевічуса (нар. 1930), Рамуальдаса Гранаўскаса ды Леанардаса Густаўскаса (абодва нар. 1939). Сучасную літаратуру разьвіваюць Рычардас Гавеліс ды Ніёле Міляўскайтэ (абодва нар. 1950), Дональдас Каёкас (нар. 1953), Юрга Іванаўстайтэ (н. 1961), Сігітас Парульскіс (нар. 1963), Антанас Ёнінас (нар. 1965).&lt;ref&gt;Twayne companion to contemporary world literature: from the editors of World Literature Today. {{ISBN|0-8057-1700-5}} (hardset)&lt;/ref&gt; Аўтар нацыянальнага гімну Летувы — Вінцас Кудырка.

=== Пераходная зона ===
З пункту гледжаньня культуры Летува знаходзіцца ў зоне пераходу. На захадзе краіны, пры Балтыйскім моры, ёсьць відавочны ўплыў [[Ганза|ганзейска]]-[[Паўночная Эўропа|паўночна-эўрапейскіх]] архітэктурных і фальклёрных традыцыяў — нямецкай, дацкай і швэдзкай культураў. З часоў уваходжаньня ў [[Вялікае Княства Літоўскае]] праз прыняцьце [[каталіцтва]] ў першую чаргу ў архітэктуры зьявіліся італійскія элемэнты (Сабор часоў Рэнэсансу ў Вільні).

Усход і поўдзень Летувы традыцыйна быў пад моцным беларускім, пазьней таксама польскім уплывам. У гарадох да Другой сусьветнай Вайны была шматлікая [[Габрэі|габрэйская]] дыяспара.

=== Сусьветная культурная спадчына [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры|ЮНЭСКО]] ===
[[Файл:Kernavė - Hill forts 01.jpg|міні|Старажытныя насыпы ў Кернаве на месцы былых умацаваньняў]]

Старое места Вільні ўваходзіць у [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветную культурную спадчыну паводле ЮНЭСКО]], гэтаксама як і дзюны на [[Курская пярэспа|Курскай пярэсьпе]] і старажытныя гарадзішчы ў [[Кернаў|Кернаве]].

=== Помнікі ===
Нацыянальны сымбаль Летувы — [[Крыжовая гара]] ({{мова-lt|Kryžių Kalnas|скарочана}}) пры [[Шаўлі|Шаўлях]].

=== Паганскія помнікі ===
Культура Летувы, як апошняга хрысьціянізаванага рэгіёну Эўропы, багатая на паганскія элемэнты. Пашырэньне атрымалі рэшткі культаў розных бажкоў, у першую чаргу побытавых ([[дамавік]], [[лазьнік]], [[лясун|лесавік]] і іншыя). Край багаты старажытнымі паганскімі помнікамі, капішчамі. У Коўні ёсьць музэй паганства, а ў Юодкрантэ — «Вядзьмарская гара».

== Замежная палітыка ==
Летува — сябра [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], [[Рада Эўропы|Рады Эўропы]] і [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]], з 21 сьнежня 2007 году — паўнапраўны сябра [[Шэнгенскае пагадненьне|Шэнгенскага пагадненьня]]. 

=== Дачыненьні зь Беларусьсю ===
{{Асноўны артыкул|Беларуска-летувіскія дачыненьні}}

==== Пытаньне дзяржаўнай граніцы ====
{{Асноўны артыкул|Беларуска-летувіская граніца}}
Нягледзячы на тое, што Беларусь і Летува прызналі адно адную ўжо ў 1991 годзе, да 1994 году ''«двухбаковыя дачыненьні не адрозьніваліся вялікай інтэнсіўнасьцю і нейкімі адмысловымі дасягненьнямі»''&lt;ref&gt;Грицюс А. Влияние «белорусского фактора» на внешнюю политику Литвы и стабильность в Балтийском регионе. С. 139—162 // Белоруссия на перепутье. — Москва: Московский центр Карнеги, 1998. С. 153.&lt;/ref&gt;.

Летува была адзінай суседняй краінай, да якой незалежная Беларусь высоўвала афіцыйныя тэрытарыяльныя прэтэнзіі. Так, 24 лютага 1992 году на сустрэчы з прадстаўнікамі Эўрапейскіх супольнасьцяў тагачасны міністар замежных справаў [[Пятро Краўчанка]] заявіў пра неабходнасьць на міжнародным узроўні ўзьняць пытаньне перагляду [[Беларуска-летувіская граніца|беларуска-летувіскай граніцы]]. Пра гэта апэратыўна напісалі вядучыя замежныя СМІ, такія як, напрыклад, [[The New York Times]]&lt;ref&gt;[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE4DA1E38F936A15751C0A964958260 Belarus Official Lays Claim To Lithuanian Border Lands] // [[The New York Times]]. 25.2.1992.&lt;/ref&gt;.

Прэтэнзіі афіцыйнага Менску адбіліся на эканамічных дачыненьнях паміж дзьвюма краінамі. Так, праз тэрытарыяльныя прэтэнзіі на Віленшчыну і Вільню Беларусь ''«магла адмовіцца ад сьціслых эканамічных зносінаў»'' зь Летувой, што выявілася ў пастанове выкарыстоўваць польскі порт Гдыню замест найбліжэйшай летувіскай Клайпеды&lt;ref&gt;Burant, S. R. International Relations in a Regional Context: Poland and its Eastern Neighbours Lithuania, Belarus, Ukraine // Europe-Asia Studies 45 (993), Nr. 3. P. 407, 417.&lt;/ref&gt;.

Рэактывацыя двухбаковых дачыненьняў Беларусі і Летувы была нашмат зьвязанай з абраньнем [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] прэзыдэнтам, што праявілася ўжо ва ўдзеле прадстаўнікоў летувіскіх уладаў у ягонай інаўгурацыі, а таксама ў візыце беларускага кіраўніка ў Летуву ў лютым 1995 году&lt;ref&gt;Грицюс А. Влияние «белорусского фактора» на внешнюю политику Литвы и стабильность в Балтийском регионе. С. 139—162 // Белоруссия на перепутье. — Москва: Московский центр Карнеги, 1998. С. 154.&lt;/ref&gt;. Акурат у часе таго візыту былі падпісаныя дзьве дамовы: «Аб супрацы і добрасуседстве» і «Аб дзяржаўнай граніцы паміж Летувой і Беларусьсю», — што дазволіла ўпершыню ў гісторыі ўсталяваць паміж дзьвюма дзяржавамі граніцу, якая б юрыдычна прызнавалася абодвума бакамі, і зьняць шмат цяжкіх тэрытарыяльных пытаньняў, якія тычыліся савецкіх часоў&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

На думку [[Зьміцер Санько|Зьмітра Санько]], адной з прычынаў значнага паляпшэньня дачыненьняў стала падрыхтоўка [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндуму 1995 году]] з адмовай [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ад традыцыйнага беларускага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]]: «''І калі ў нас зрынаньне Пагоні выклікала душэўны боль, дык там з нагоды гэтай неспадзяванкі, пэўна ж, шмат на якіх бяседах зьвінелі келіхі''»&lt;ref name=&quot;Sanko&quot;/&gt;. 
Беларускі палітык і грамадзкі дзяяч [[Зянон Пазьняк]] зьвяртае ўвагу на тое, што за заяву аб асуджэньні [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|ўводу войска ў беларускі парлямэнт і расправы над беларускімі дэпутатамі Беларускага Народнага Фронту]] прагаласавалі толькі тры з 140 дэпутатаў [[Летувіскі Сойм|Летувіскага Сойму]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230426095554/https://z3rk4l0.xyz/news/economics/37299.html?tg&amp;requestedLang=bel «Беларусаў у 2020-м падставілі сумнеўныя асобы з-за мяжы праз інтэрнэт». Вялікае інтэрв'ю з Зянонам Пазняком], [[TUT.BY]], 26 красавіка 2023 г.&lt;/ref&gt;. Летувіскі гісторык [[Русьціс Камунтавічус]] зазначае, што па зьневажаньні рэжымам Лукашэнкі [[Сымболіка Беларусі|беларускіх нацыянальных сымбаляў]] у 1995 годзе іншыя летувіскія гісторыкі адкрытым тэкстам гаварылі яму: «''Вельмі добра, што ў Беларусі Лукашэнка. Таму што ў такім выпадку яны не аднімуць нашай гісторыі''»&lt;ref&gt;[https://nashaniva.com/345666/ «Вельмі складана зразумець, што ёсць дзве праўды». Літоўскі гісторык пра «Пагоню» і спадчыну ВКЛ], [[Наша Ніва]], 25 чэрвеня 2024 г.&lt;/ref&gt;.

==== Афіцыйная назва Беларусі ====
У 2010 годзе [[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]] зьвярнулася ў Дзяржаўную камісію па [[летувіская мова|летувіскай мове]] з просьбай перагледзіць афіцыйную назву Беларусі ({{мова-lt|Baltarusija|скарочана}}, ''balta'' — белы колер, ''Rusija'' — [[Расея]]). Сярод прапанаваных да разгляду варыянтаў было традыцыйнае летувіскае найменьне — ''Baltoji Rusia'' ({{мова-be|Белая Русь|скарочана}})&lt;ref&gt;[http://nn.by/?c=ar&amp;i=37411 Літва адмовілася Беларусь называць Belarus], [[Наша Ніва]], 16 красавіка 2010 г.&lt;/ref&gt;. Аднак сябры Дзяржаўнай камісіі з спасылкай на меркаваньне летувіскіх гісторыкаў адзінагалосна пастанавілі пакінуць прыняты ў часы кіраваньня [[Сталін]]а савецкі варыянт назвы Беларусі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100419122535/http://news.tut.by/167244.html В Литве Беларусь останется Baltarusija], [[TUT.BY]], 16 красавіка 2010 г.&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2021 году часовая палітычная падкамісія пры Дзяржаўнай камісіі па летувіскай мове зноў адмовілася зьмяняць афіцыйную [[Русіфікацыя Беларусі|расейскую]] [[Каляніялізм|каляніяльную]] назву Беларусі — на гэты раз на просьбу [[Сьвятлана Ціханоўская|Сьвятланы Ціханоўскай]], тым часам у сьнежні 2020 году гэтая ж камісія зьмяніла афіцыйную летувіскую назву [[Грузія|Грузіі]] на просьбу грузінскіх дыпляматаў&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31188034.html Літоўскія мовазнаўцы вырашылі не мяняць назву Беларусі], [[Радыё Свабода]], 5 красавіка 2021 г.&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Вядомыя летувісы]]
* [[Сьпіс гарадоў Летувы]]

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}
* {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}}
* [[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]], [[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [http://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}}
* Касьцян К., Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.
* Літоўская паэзія = Lietuviu poezija / Літоўс. цэнтр культуры, адукацыі і інфарм. [Уклад. В. Тараўскайтэ і інш.; Пер.: Э. Акулін і інш.; Іл. І. Станкевічутэ]. — Маладзечна: Друк. «Перамога», 2003. — 1568 с. {{ISBN|985-6541-26-3}}.
* {{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)}}
* [[Норман Дэвіс|Davies N.]] Litva: The Rise and Fall of the Grand Duchy of Lithuania. — Penguin Group US, 2013. — 90 p. {{ISBN|9781101630822}}.
* {{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў}}
* {{Кніга
|аўтар          = [[Эндру Ўілсан|Wilson A.]]
|частка         = 
|загаловак      = Belarus. The last European dictatorship
|арыгінал       = 
|спасылка       = https://yalebooks.yale.edu/book/9780300259216/belarus
|адказны        = 
|выданьне       = new edition
|месца          = 
|выдавецтва     = {{артыкул у іншым разьдзеле|Yale University Press|Yale University Press|uk|Yale University Press}}
|год            = 2012
|том            = 
|старонкі       = 
|старонак       = 384
|сэрыя          = 
|isbn           = 978-0-300-25921-6
|наклад         = 
|ref = Wilson
}}
* Kiaupa Z. Lietuvos valstybĕs istroija. — Vilnius: Baltos lankos, 2006. — 312 s. {{ISBN|9955-584-63-7}}.
* Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}
* {{Літаратура/Гісторыя Летувы (2005)|1}}
* Кацель И. А. История Литвы. — Ковно, 1922. — 140 с.
* {{Літаратура/Летува: кароткая энцыкляпэдыя (1989)}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Арлоў У.]] [https://web.archive.org/web/20210611184350/https://news.arche.by/by/page/ideas/hramadstva-idei/11039 Летувіскі нацыянальны рух], [[ARCHE Пачатак]], 12 сакавіка 2013 г.
* [[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] [https://www.svaboda.org/a/30448775.html Чаму трэба казаць і «Літва», і «Летува». Аргумэнты гісторыка Краўцэвіча], [[Радыё Свабода]], 22 лютага 2020 г.
* [[Зьміцер Санько|Санько З.]] [https://www.svaboda.org/a/30464340.html?fbclid=IwAR0MY3o-M1iIg0RuSwvEu9OwMqJuVqVwTcjCPz7RGrb9VY-wBtCdjIuVgI0 І ўсё ж — Літва ці Летува?], [[Радыё Свабода]], 2 сакавіка 2020 г.
* [[Севярын Квяткоўскі|Квяткоўскі С.]] [https://racyja.com/by/palityka/camu-letuva-a-ne-litva-i-camu-u-aficyjnaj-vilni-naspjavae-vjalikaja-njavykrutka/ Чаму Летува, а не Літва, і чаму ў афіцыйнай Вільні наспявае вялікая нявыкрутка], [[Беларускае Радыё Рацыя]], 22 сакавіка 2024 г.

{{Краіны Эўропы}}
{{Краіны Эўразьвязу}}
{{NATO}}
{{АБСЭ}}
{{Дзяржаўныя ўтварэньні пэрыяду Грамадзянскай вайны і станаўленьня СССР (1917—1924)}}{{Абраны артыкул}}

[[Катэгорыя:Краіны Паўночнай Эўропы]]</text>
      <sha1>mby69vu2bj2d6vxml67ah3ltp3uole2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678444</id>
      <parentid>2678443</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T20:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38889-16</username>
        <id>98815</id>
      </contributor>
      <origin>2678444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="189261" sha1="q1css3opqz097iz64vx5gmw25o4cqiw" xml:space="preserve">{{Ня блытаць|Літва|Літвой}}
{{Іншыя значэньні}}
{{Краіна2
 | СУП ППЗ                               = 161,454 млрд $&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=NGDPDPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 «World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Lithuania)»]. International Monetary Fund.&lt;/ref&gt;
 | Год падліку СУП ППЗ                   = 2025
 | Месца паводле СУП ППЗ                 = 
 | СУП ППЗ на чалавека                   = 55 995 $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП ППЗ на чалавека       = 2025
 | Месца паводле СУП ППЗ на чалавека     = 
 | СУП намінал                           = 87,981 млрд $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП намінал               = 2025
 | Месца паводле СУП намінал             = 
 | СУП намінал на чалавека               = 30 514 $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП намінал на чалавека   = 2025
 | Месца паводле СУП намінал на чалавека = 
 | Лацінка=Letuva
|Выява=EU-Lithuania.svg}}
'''Летува́''', '''Летуві́ская Рэспу́бліка''' ({{мова-lt|Lietuvos Respublika|скарочана}}) — [[дзяржава]] ў [[Паўночная Эўропа|Паўночнай Эўропе]], найбольшая з трох [[Краіны Балтыі|балтыйскіх краінаў]]. Мяжуе зь [[Беларусь]]сю на ўсходзе (724 км), з [[Польшча]]й на поўдні (110 км), з [[Расея|расейскай]] [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьцю]] на паўднёвым захадзе (303 км) і з [[Латвія]]й на поўначы (працягласьць мяжы 610 км). На захадзе амываецца [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]] (даўжыня ўзьбярэжжа складае 99 км). Колькасьць насельніцтва краіны на 2016 год — 2 862 786 чалавек&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170228081633/https://osp.stat.gov.lt/en/home Official Statistics Portal]&lt;/ref&gt;. Сталіца і найбольшае [[Горад|места]] — [[Вільня]], у 1919—1939 гадох сталіцай была [[Коўна]]. Больш за 85% грамадзянаў этнічныя [[летувісы]]. Дзяржаўная мова — [[Летувіская мова|летувіская]]. 

Сябра [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], [[Рада Эўропы|Рады Эўропы]] і [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]], з 21 сьнежня 2007 году — паўнапраўны сябра [[Шэнгенскае пагадненьне|Шэнгенскага пагадненьня]].

== Назва ==
Летува&lt;ref&gt;[http://slounik.org/pbs/l15_12 Litwa ж. Літва, Летува] // Польска-беларускі слоўнік / Słownik polsko-białoruski. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская Энцыклапедыя, 2004. {{ISBN|985-11-0307-1}}. — С. 865.&lt;/ref&gt; — [[Летувіская мова|летувіская]] форма назвы [[Літва старажытная|Літва]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 349.&lt;/ref&gt;, афіцыйна ўзятая [[Летувісы|летувісамі]] для сваёй [[Нацыянальная дзяржава|нацыянальнай дзяржавы]] па [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайне]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-32&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 32.&lt;/ref&gt;. Шэраг гісторыкаў і мовазнаўцаў ([[Ян Станкевіч]]&lt;ref&gt;[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы з гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мінск)}}, 2003. С. 633—634.&lt;/ref&gt;, [[Павал Урбан]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 5.&lt;/ref&gt;, [[Мікола Ермаловіч]]&lt;ref&gt;[http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/ermalovich/Мікола_Ермаловіч._Успаміны,_творы,_фотаматэрыялы.html Яго чакала Беларусь чатыры стагоддзі: Зборнік дакументаў і матэрыялаў да 85-годдзя з дня нараджэння Міколы Ермаловіча. Успаміны, творы, фотаматэрыялы]. — {{Менск (Мн.)}}, 2007. — 360 с.&lt;/ref&gt;, [[Аляксандар Краўцэвіч]]&lt;ref name=&quot;Kraucevic-1993&quot;&gt;[[Алесь Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Як здарылася, што Жамойць пачала называцца Літвою? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Тэрміны «Літва» і «Летува» ў сучаснай беларускай гістарыяграфіі // [[Гістарычны Альманах]]. Том 9, 2004.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гісторыя ВКЛ (2013)|к}} С. 10—12.&lt;/ref&gt;, [[Генадзь Сагановіч]]&lt;ref&gt;[[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]], [[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [http://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 237.&lt;/ref&gt;, [[Ніна Баршчэўская]]&lt;ref&gt;[[Ніна Баршчэўская|Баршчэўская Н.]] Уплыў суседніх народаў на зьмену дзяржаўнага назову Беларусі ў ацэнцы беларускіх вучоных у дыяспары [https://web.archive.org/web/20210624204204/http://kamunikat.org/7942.html 1—4], [https://web.archive.org/web/20210624205558/http://kamunikat.org/7943.html 5—8] // Droga ku wzajemności. 50 lat białorutenistyki na Uniwersytecie Warszawskim. Redakcja naukowa Mikołaj Timoszuk i Mikołaj Chaustowicz. (Acta Albaruthenica 6). — Warszawa, 2007. S. 50—66.&lt;/ref&gt;, [[Эдвард Зайкоўскі]]&lt;ref&gt;[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [https://web.archive.org/web/20111119082534/http://arche.by/by/page/science/7463 Літва гістарычная] // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г.&lt;/ref&gt;, [[Тымаці Снайдэр]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 50, 81.&lt;/ref&gt;, [[Эндру Ўілсан]]{{зноска|Wilson|2012|Wilson|21–22}}, [[Норман Дэвіс]]&lt;ref&gt;[[Норман Дэвіс|Davies N.]] Litva: The Rise and Fall of the Grand Duchy of Lithuania. — Penguin Group US, 2013. — 90 p. {{ISBN|9781101630822}}.&lt;/ref&gt;, [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-33&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 33.&lt;/ref&gt;, [[Зьміцер Санько]]&lt;ref name=&quot;Sanko&quot;&gt;[[Зьміцер Санько|Санько З.]] [https://www.svaboda.org/a/30464340.html?fbclid=IwAR0MY3o-M1iIg0RuSwvEu9OwMqJuVqVwTcjCPz7RGrb9VY-wBtCdjIuVgI0 І ўсё ж — Літва ці Летува?], [[Радыё Свабода]], 2 сакавіка 2020 г.&lt;/ref&gt;, [[Анатоль Астапенка]]&lt;ref&gt;Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук] : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 114, 140.&lt;/ref&gt; ды іншыя&lt;ref&gt;Іваноў У. Моўная няўпэўненасьць і каляніялісцкія гіпэркарэктныя формы ў сучаснай беларускай мове: сацыялінгвістычны аналіз // Acta Albaruthenica. Вып. 24, 2024. С. 103—104.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Іваноў У. Забытая краёўка: ідэйны і творчы шлях Алены Цэпрынскай (каля 1880 — каля 1930) // Homo Historicus 2024. — Варшава, 2024. С. 74.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Квяткоўскі М. Я. Самавызначэнне беларускамоўнага насельніцтва Горадзеншчыны і ваколіц у мінулых стагоддзях і Сакольшчыны ў сучаснасці // Acta Albaruthenica. Вып. 25, 2025. С. 104, 106.&lt;/ref&gt;) зьвяртаюць увагу на аб’ектыўную патрэбу тэрміналягічнага адрозьненьня гістарычнай Літвы і сучаснай Летувы.

З 1990-х гадоў летувісы выступаюць супраць ужываньня саманазвы ўласнай дзяржавы ў іншых мовах (хоць у выпадку іншых уласных імёнаў, зьвязаных зь Вялікім Княствам Літоўскім, яны ў тэкстах на іншых мовах, наадварот, выкарыстоўваюць летувіскія формы&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;/&gt;), тым часам гэтая тэрміналёгія мае даўнюю традыцыю ў самой Летуве. Напрыклад, у 1928 годзе для шматлікай супольнасьці расейскіх [[стараверы|старавераў]], што жылі ў Летувіскай рэспубліцы, на заказ урадоўцаў зрабілі афіцыйны [[Расейская мова|расейскі]] пераклад [[Гімн Летувы|дзяржаўнага гімну]], які пачынаўся словамі: {{мова-ru|«Летува, отчизна наша…»|скарочана}}&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-33&quot;/&gt; (увогуле, назва «Летува» — {{мова-ru|«Маленькая Летува… Миленькая Летува»|скарочана}} — ужывалася ў перакладзе летувіскай песьні яшчэ ў трэцім томе выданьня «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Живописная Россия||ru|Живописная Россия}}», які выйшаў з друку ў 1882 годзе&lt;ref&gt;Живописная Россия. Т. 3. — СПб., М., 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=D4U1AQAAMAAJ&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0#v=snippet&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 41].&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Першы варыянт гэтай песьні з словамі {{мова-ru|«Миленькая Летува… Миленькая Летува»|скарочана}} надрукавалі яшчэ ў выданьні Віленскага губэрнскага статыстычнага камітэту Расейскай імпэрыі (1854 год), назву якога прадублявалі па-летувіску з подпісам {{мова-ru|«Перевод заглавия по-литовски»|скарочана}}&lt;ref&gt;Черты из истории и жизни литовского народа = Iszrynkimai isz giwenima ir apraszimo letuwiu / составлены, с разрешения начальства, Виленским губернским статистическим комитетом. — Вильно, 1854. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=o39DAAAAYAAJ&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0#v=snippet&amp;q=%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 129].&lt;/ref&gt;}}, а назву краіны «Літува», народу «літувы» або «літувя» з вытворным прыметнікам «літуўскі» яшчэ ў 1850 годзе ўжываў летувіскі аўтар Даніла ў часопісе Міністэрства народнай асьветы&lt;ref&gt;Данилло Н. Значение некоторых имен литовских князей и названий местностей Литвы // Журнал Министерства народного просвещения. Т. 66. — СПб., 1850. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=ohYFAAAAYAAJ&amp;q=%40%D0%9B%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F#v=snippet&amp;q=%40%D0%9B%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F&amp;f=false С. 147—150, 153, 155].&lt;/ref&gt;).

У 1930-я гады, калі [[Ліга Нацыяў]] фактычна прызнала адыход [[Віленшчына|Віленшчыны]] зь [[Вільня]]й да заходнебеларускага абшару, у летувіскім друку загучалі прапановы зьмяніць назву дзяржавы на [[Жамойць]] — разам зь зьменай [[Герб Летувы|дзяржаўнага гербу]] (варыянту [[Пагоня|Пагоні]]) на жамойцкага [[Мядзьведзь (герб)|Мядзьведзя]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-373&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 373.&lt;/ref&gt;.

Назва Летува пасьлядоўна ўжываецца па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] ў [[Беларускі клясычны правапіс|клясычнай моўнай норме]] [[Беларуская дыяспара|Беларускай дыяспары]]&lt;ref name=&quot;Harbacki&quot;&gt;[[Уладзіслаў Гарбацкі|Гарбацкі Ў.]] [https://web.archive.org/web/20210607194351/https://gazeta.arche.by/article/349.html?fbclid=IwAR3445HhnFkRqQDlskrDODnITESaPQzy7EGGDNG2E9-L3fkmefK4sPg83PU У тарашкевіцы не абыйсьціся бяз слова «Летува»], [[ARCHE Пачатак|ARCHE]]: электронная газэта, 9 сакавіка 2020 г.&lt;/ref&gt; — у адрозьненьне ад [[наркамаўка|наркамаўкі]], дзе савецкія ўлады дазволілі толькі варыянт «Літва». Напрыклад, у тэкстах [[Аляксандар Надсан|Аляксандра Надсана]] сустракаецца пераважна Летува, летувіскі, летувіс (а ў размове таксама жмудзін, Жмудзь). У 1960—1970-я гады ў часопісе «[[Божым шляхам (1947)|Божым шляхам]]» у многіх тэкстах ужываліся словы Летува, летувіскі (у [[Часлаў Сіповіч|Часлава Сіповіча]], [[Леў Гарошка|Льва Гарошкі]]). Тое ж назіралася ў мове беларускага друку Паўночнай Амэрыкі: у тэкстах [[Сяргей Хмара|Сяргея Хмары]] ўжываецца Летува ў апісаньні праекту летувіскай дзяржаўнасьці з сталіцай сьпярша ў Коўне, потым у Вільні. Газэта беларусаў [[ЗША]] «[[Беларус (газэта)|Беларус]]» ўжывае выняткова Летува. Словы Летува, летувіс і летувіскі фіксуюцца ў неапублікаваным «Беларуска-францускім слоўніку» Льва Гарошкі&lt;ref name=&quot;Sanko&quot;/&gt;.

Як адзначаецца ў энцыкляпэдычным даведніку «Народная культура Беларусі» (пад рэдакцыяй доктара гістарычны навук [[Віктар Цітоў|Віктара Цітова]]), які выйшаў у 2002 годзе ў выдавецтве [[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]: «''Сучасныя Л. называюць сваю краіну Летувой, а сябе — летувісамі, і гэтыя назвы зьяўляюцца больш дакладнымі і гістарычна апраўданымі, чым „Літва“ і „[[Ліцьвіны|літоўцы]]“, якія на працягу некалькіх вякоў ужываліся ў адносінах да Беларусі''»&lt;ref&gt;Народная культура Беларусі: энцыклапедычны даведнік / пад рэдакцыяй В. Цітова. — {{Менск (Мінск)}}: БелЭн, 2002. С. 222.&lt;/ref&gt;.

Праўнік [[Кірыл Касьцян]] зьвяртае ўвагу на тое, што ўжыванне тэрміну Летува ў беларускай гістарычнай навуцы мае ня толькі лягічнае абгрунтаваньне, але і адпавядае эўрапейскаму досьведу датычна асэнсаваньня спадчыны шматэтнічных данацыянальных дзяржаўных фармаваньняў. Найяскравейшым прыкладам ёсьць шматнацыянальная дзяржаўная фармацыя ў цэнтры Эўропы — [[Каралеўства Вугоршчына|Вугорскае каралеўства]] (''Regnum Hungariae'') як асобна, так і як частка [[Аўстра-Вугоршчына|Аўстра-Вугоршчыны]] (''Österreichisch-Ungarische Monarchie''). Хоць самі [[вугорцы]] называюць сябе мадзярамі (адзіночны лік ''magyar'', множны лік ''magyarok''), а [[Вугоршчына|сваю краіну]] — ''Magyarország'' незалежна ад гістарычнага кантэксту, назва гістарычнай Вугоршчыны ў мовах розных [[славяне|славянскіх]] народаў, якія калісьці мелі дачыненьне да гэтай фармацыі, адрозьніваецца ад назвы нацыянальнай дзяржавы вугорскага народу, якая існуе на частцы тэрыторыі былой шматнацыянальнай краіны (напрыклад, [[Чэская мова|чэскае]] ''Uhersko'' датычна гістарычнай Вугоршчыны, але ''Maďarsko'' датычна сучаснай)&lt;ref&gt;Касцян К. [https://litviny.blogspot.com/2013/06/blog-post.html Беларусь і Летува: у пошуках гістарычнага кампрамісу ў спадчыне ВКЛ] // Крывія. № 34—35, 2014. С. 25—26.&lt;/ref&gt;.

== Вялікае Княства Літоўскае і сучасная Летува ==

=== У дзяржаўнай палітыцы ===
У Прэамбуле Канстытуцыі Летувы падкрэсьліваецца, што менавіта [[летувісы|летувіскі народ]] ''«шмат вякоў таму стварыў Летувіскую дзяржаву»'' і што ''«яго (народу) праўны фундамэнт грунтуецца на (сярэднявечных) Літоўскіх Статутах»'', а ў артыкуле 17 сьцьвярджаецца, што ''«сталіцай Летувіскай дзяржавы ёсьць места [[Вільня]] — шматвекавая гістарычная сталіца Летувы»''&lt;ref&gt;[http://www3.lrs.lt/home/Konstitucija/Constitution.htm Ангельскі пераклад Канстытуцыі Летувіскай Рэспублікі, даступны на афіцыйным сайце Сойму ЛР]&lt;/ref&gt;. Усе гэтыя палажэньні грунтуюцца на ''«гістарычных правах»'', а ў цэнтры ўсёй канцэпцыі знаходзіцца паняцьце народ ({{мова-lt|tauta|скарочана}}). Такім чынам, на падставе ''«гістарычных правоў летувіскага народу»'' сучасная Летувіская дзяржава прэзэнтуе сябе ў якасьці адзінай праваспадкаемцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а сучасных летувісаў народам, цалкам тоесным [[ліцьвіны|ліцьвінам]] Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref&gt;Kaścian K. Die Litauische Verfassung und die Auslegung des Begriffs «Volk» in historischer Perspektive // Osteuropa-Recht. Nr. 5, 2008, S. 290—297 (291—292).&lt;/ref&gt;. Больш таго, аналіз гэтых палажэньняў Канстытуцыі дазваляе сказаць, што афіцыйнымі ўладамі Летувы Вялікае Княства Літоўскае разглядаецца як летувіская нацыянальная дзяржава&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;&gt;Касьцян К., Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.&lt;/ref&gt;.

Зьвяртаючыся, аднак, да значэньня слова народ (tauta) у летувіскай мове і вылучыўшы такім парадкам тры ключавыя словы дзеля аналізу адпаведнасьці паміж літоўскай нацыяй Вялікага Княства Літоўскага і летувіскай нацыяй Летувіскай Рэспублікі — тэрыторыя, мова і культура — можна прыйсьці да высновы, што тлумачэньне гістарычнай ролі летувіскага народу, якое прапануе Канстытуцыя Летувіскай Рэспублікі, ёсьць больш чым спрэчным, а летувіская нацыя не эквівалентная літоўскай нацыі ў аніводным з гэтых трох кампанэнтаў. З гэтай прычыны нельга казаць пра дзяржавастваральную ролю і дамінантнае становішча балтыйскай летувіскай меншасьці ў Вялікім Княстве Літоўскім&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

У той жа час этнічная група, зь якой сфармавалася сучасная летувіская нацыя, была адной з складовых частак шматэтнічнага ВКЛ, таму летувісы маюць неад’емнае права на пэўную частку спадчыны гэтай дзяржавы.

=== У летувіскай гістарыяграфіі ===
Па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] ў сусьветнай гістарыяграфіі замацавалася «летувісацэнтрычная» канцэпцыя разгляду гісторыі Вялікага Княства Літоўскага. Такая сытуацыя склалася на падставе шматлікіх публікацыяў летувіскіх гісторыкаў у замежных акадэмічных крыніцах яшчэ за савецкім часам. З прычыны браку крытычнага гледзішча (беларускую гістарыяграфію [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі#Наступствы|савецкія ўлады цалкам вынішчылі яшчэ ў 1930-я гады]], а яе аднаўленьне адбылося толькі да пачатку 1990-х гадоў) сусьветная навуковая супольнасьць паступова пачала ўспрымаць нічым не падмацаваныя гіпотэзы гэтых аўтараў як «бясспрэчныя факты»&lt;ref name=&quot;ak&quot;&gt;[[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] [http://www.svaboda.org/content/transcript/774575.html Кніга Гудавічуса — праява летувіскай гістарычнай экспансіі ў Беларусь], [[Радыё Свабода]], 8 кастрычніка 2006 г.&lt;/ref&gt;, тым часам некаторыя летувіскія гісторыкі ня грэбавалі нават наўмыснымі падтасоўкамі і фальсыфікацыямі&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Арлоў У.]], [[Захар Шыбека|Шыбека З.]] [http://kamunikat.org/download.php?item=6121.html&amp;pubref=6109 Спрэчкі за літоўска-беларускую Айчыну]{{Недаступная спасылка|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 11, 2004.&lt;/ref&gt;. Увогуле, у межах інтэрнацыянальнага [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] толькі ў Летуве з дазволу Масквы побач з камуністычнай існавала нацыяналістычная ідэалёгія, заснаваная на гістарычных мітах (у савецкай гістарыяграфіі спадчына Вялікага Княства Літоўскага абвяшчалася выняткова летувіскай, а Вільня — спрадвечна летувіскім местам&lt;ref name=&quot;Arlou-2005&quot;&gt;[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]], [[Уладзімер Каткоўскі|Каткоўскі Ў.]] [http://www.svaboda.org/content/article/792180.html Вільня, Вялікае Княства і Беларусь — поўны тэкст онлайнавай канфэрэнцыі з Уладзімерам Арловым], [[Радыё Свабода]], 8 лютага 2005 г.&lt;/ref&gt;), — рэч парадаксальная і абсалютна немагчымая ў іншых рэспубліках&lt;ref name=&quot;katl&quot;&gt;[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20110721203044/http://arche.bymedia.net/2003-2/katl203.html Чаму беларусы не апанавалі літоўскай спадчыны] // [[ARCHE Пачатак]]. № 2 (25), 2003.&lt;/ref&gt;. За савецкім часам у Летуве выйшлі сотні навуковых і навукова-папулярных выданьняў, дзе такі падыход усяляк прапагандаваўся і абгрунтоўваўся. Да прыкладу, у кнігу «Lietuvos piles» ({{мова-be|Летувіскія замкі|скарочана}}) улучылі [[Наваградзкі замак|Наваградзкі]], [[Мірскі замак|Мірскі]], [[Лідзкі замак|Лідзкі]], [[Полацкія замкі|Полацкі]] і дзясяткі іншых беларускіх замкаў. Таксама рабіліся спробы залічыць у лік выдатных дзеячоў летувіскай культуры [[Францішак Скарына|Францішка Скарыну]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2005&quot;/&gt;.

З аднаўленьнем дзяржаўнай незалежнасьці на старонках летувіскіх школьных падручнікаў працягваюць прапагандавацца сьцьверджаньні, што Вялікае Княства Літоўскае было летувіскай дзяржавай, кіроўная дынастыя [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]] — летувісамі, што ядро земляў ВКЛ знаходзілася на летувіскіх землях, а сталіца ВКЛ Вільня стаіць у цэнтры тых земляў. Паводле аўтараў летувіскіх падручнікаў «заваяваныя славянскія землі» былі толькі анэксамі (дадаткам), якімі кіравалі прадстаўнікі летувіскай княжай дынастыі. Сваім парадкам [[беларусы]] разглядаюцца ў гэтых выданьнях як бясспрэчная [[нацыянальная меншасьць]], чые здабыткі (у хоць-якой галіне чалавечай дзейнасьці) мала паўплывалі на разьвіцьцё летувіскай нацыі і дзяржавы. Беларускія населеныя пункты згадваюцца аўтарамі звычайна ў выпадку асьвятленьня падзеяў той або іншай вайны&lt;ref&gt;Антонаў А. [https://web.archive.org/web/20100413114803/http://www.lingvo.minsk.by/~bha/08/padr.htm Беларусь і беларусы ў літоўскіх школьных падручніках па гісторыі (1993—2000)] // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Том 8, сшытак 1—2 (14—15), 2001.&lt;/ref&gt;.

На думку шэрагу беларускіх гісторыкаў, у сучаснай Летуве ''«гістарычная навука — частка дзяржаўнай ідэалёгіі»'', таму пры падтрымцы Летувіскай дзяржавы тамтэйшыя гісторыкі маюць шырокія магчымасьці ў прасоўваньні сваіх канцэпцыяў навонкі&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ak&quot;/&gt;. Як зазначае летувіскі гісторык [[Русьціс Камунтавічус]], на 2023 год «''летувісы лічаць, што ў беларусаў не было дзяржаўнасьці''». Паводле актуальных летувіскіх школьных падручнікаў, «''беларусы — шэрая маса, якую летувісы заваявалі ў сярэднія вякі''». Апроч таго, Камунтавічус адзначае, што да сёньняшняга часу няма ніводнай кнігі беларускага гісторыка, якая б была перакладзеная на летувіскую мову. Паводле Камунтавічуса, «''у адрознасьць ад летувісаў, чыя ідэнтычнасьць будуецца ў апазыцыі да іншых (для іх амаль усе суседнія народы — ворагі), беларусы імкнуцца з усімі жыць у згодзе''»&lt;ref&gt;Антось Жупран, [https://nashaniva.com/323307 «Як зразумець беларуса, калі ён такі складаны». Гутарка з аўтарам першай гісторыі Беларусі на літоўскай мове], [[Наша Ніва]], 6 жніўня 2023 г.&lt;/ref&gt;. Таксама ён падкрэсьлівае: «''гэта прыніжэньне беларусаў — скарачаць іх гісторыю і сьцьвярджаць, што вось яны толькі нядаўна зьявіліся, а мы тут жылі спрадвеку''» і што такое скарачэньне гісторыі Беларусі ёсьць [[Русіфікацыя Беларусі|актуальным для расейцаў]], каб сьцьвярджаць, што да таго, як зьявіліся Беларусь і беларусы, усе былі адзінымі — русінамі, рускімі, былі часткай Расеі&lt;ref&gt;[[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]], [https://www.svaboda.org/a/32392665.html Літоўскі гісторык Русьціс Камунтавічус: Нельга напісаць сумесную гісторыю, якая задаволіць і літоўцаў, і беларусаў], [[Радыё Свабода]], 3 траўня 2023 г.&lt;/ref&gt;.

З пачатку спробаў [[Беларуская Народная Рэспубліка|аднаўленьня беларускай дзяржаўнасьці]] ў XX стагодзьдзі, у беларускай гістарыяграфіі робяцца спробы аспрэчаньня летувіскіх замахаў на спадчыну [[Вялікае Княства Літоўскае|старадаўняй літоўскай дзяржавы]]. Адным зь першых дасьледнікаў, які аспрэчыў згаданыя замахі, быў [[Язэп Лёсік]], які адназначна вызначаў спадкаемнасьць [[Беларусь]]сю [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і крытыкаваў замахі на згаданую спадкаемнасьць з боку Летувы, што знайшло адлюстраваньне ў артыкуле „Літва — Беларусь: гістарычныя выведы“, выдадзеным у 1921 годзе ў пачатку [[Беларусізацыя|беларусізацыі]] ў [[БССР]]&lt;ref&gt;Лёсік Я. Літва — Беларусь: гістарычныя выведы // Школа и культра Советской Белоруссии. № 2, 1921. С. 12—22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Літва — Беларусь: гістарычныя выведы / Язэп Лёсік; [прадмова З. Санько; пасляслоўе А. Жлуткі]. — {{Менск (Мн.)}}: Тэхналогія, 2016. — 33, [2] с. — {{ISBN|978-985-458-266-5}}.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
{{Асноўны артыкул|Гісторыя Летувы}}

=== Старажытнасьць ===
Зьяўленьне на тэрыторыі Летувы першых людзей адбылося ў пачатку сучаснага пэрыяду галацэну кайназойскай эры (10—8 тыс. год да н. э.). Амаль да XVIII тысячагодзьдзя да н. э. тут панавала культура эпіпалеаліту. У VII—VI тысячагодзьдзях да н. э. на большай частцы сучаснай Летувы сфармавалася культура [[мэзаліт]]у. [[Нэаліт]] пачаўся тут пазьней за час свайго сканчэньня на тэрыторыі цывілізацыяў паўднёвай [[Мэсапатамія|Мэсапатаміі]] (IV ст. да н. э.). Бронзавыя вырабы зьявіліся на тэрыторыі Летувы ў другой чвэрці II тысячагодзьдзя да н. э., аднак іх мясцовая вытворчасьць пачалася толькі каля 1500 году да н. э. [[Жалезны век]] на Летуве працягваўся да сярэдзіны I тысячагодзьдзя н. э.

У IX і X стагодзьдзях продкі летувісаў займаліся пераважна паляваньнем, рыбалоўствам, зрэдку земляробствам; ёсьць згадкі пра [[бортніцтва]] і жывёлагадоўлю, асабліва на гадоўлю коняў, якіх ужывалі ў ежу. Гандлёвыя зносіны ў летувісаў былі з [[замак|гарадамі]] славяна-балтыйскага памор’я і зь зямлёй [[крывічы|крывічоў]]: яны зьмянялі шкуры, мяхі, [[воск]] на мэталічныя вырабы і зброю. Сярод летувісаў рана сустракаюцца зародкі [[Стан (сацыяльная група)|станаў]]: існавалі роды, якія валодалі шматлікай нявольнай чэлядзьдзю; з гэтых родаў абіраліся мясцовыя князі (''кунігасы''). Рабынямі (нявольная [[чэлядзь]]) былі галоўным чынам [[ваеннапалонны]]я. Жрэцкі стан не складаў асобай [[каста|касты]], ён меў велічэзнае значэньне ў народзе і быў даволі шматлікім. [[Жрэц|Жрацы]] ў летувісаў зваліся ''вайдэлотамі'', былі і жрыцы ''вайдэлоткі''. Багам сваім летувісы ахвяравалі жывёлаў, а ва ўрачыстых выпадках — і людзей. Пры пахаваньні знаць спальвалі разам з улюбёнымі прадметамі і рабынямі. Замагільнае жыцьцё летувісы ўяўлялі працягам сапраўднага&lt;ref name=&quot;esbe&quot;&gt;[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/61777/Литовско Литовско-русское государство] // {{Літаратура/ЭСБЕ}}&lt;/ref&gt;.

Да XIII стагодзьдзя ў продкаў летувісаў не было аб’яднаўчай палітычнай улады, як не было і аб’яднаўчых цэнтраў-гарадоў. У другой палове XIII ст. у крыніцах згадваюцца асобныя правадыры, але ўлада іх пашыралася толькі на малаважную тэрыторыю, на сельскія акругі&lt;ref name=&quot;esbe&quot;/&gt;.

Яшчэ ў XII ст. з заснаваньнем факторыі любецкіх купцоў ва ўтоцы [[Дзьвіна|Дзьвіны]] пачалася нямецкая ваенная экспансія на тэрыторыю сучасных Латвіі й Летувы. 22 верасьня 1236 году адбылася гістарычная перамога жамойцкіх войскаў над мечаносцамі пад [[Шаўлі|Шаўлямі]], у выніку чаго нямецкі ціск з поўначы быў спынены больш чым на дзесяцігодзьдзе.

Францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]] на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра [[Германскія мовы|германскае]] паходжаньне [[Ліцьвіны|літоўскіх]] уласных імёнаў і наяўнасьць [[Фіна-вугорскія мовы|фінскага]] субстрату ў летувісаў&lt;ref&gt;Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 96.&lt;/ref&gt;.

=== Працэс уваходжаньня этнічных летувіскіх зямель у склад Вялікага Княства Літоўскага ===
[[Файл:VKL-1462-ru.png|міні|Рост Вялікага Княства Літоўскага]]

Аб’яднаньне большасьці зямель продкаў сучасных летувісаў у складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] расьцягнулася на пэрыяд з другой чвэрці XIII і да першай чвэрці XV стагодзьдзя. Значную ролю ў гэтым працэсе сыграла неабходнасьць супрацьстаяць крыжацкай агрэсіі.

Утварэньне Вялікага Княства Літоўскага мае повязі зь імем [[Міндоўг]]а, які 6 ліпеня 1253 году каранаваўся ў [[Наваградак|Наваградку]]. Хаўрус Літвы зь Лівонскім ордэнам на падставе прыняцьця каталіцтва дазволіў ордэну патрабаваць у Міндоўга «мірнай» перадачы яшчэ не ахрышчаных зямель. Так, у 1255 годзе Міндоўг напісаў грамату дарэньня Лівонскаму ордэну Селы, а ў 1259 — Скалвы, Нардувы, Паўночнай Судувы і [[Жамойць|Жамойці]] (гэта было пацьвярджэньне, Жамойць перайшла да Лівоніі яшчэ пры каранацыі Міндоўга) — большай часткі тэрыторыі сучаснай Летувы.

[[Файл:Litva. Літва (J. Müller, 1692).jpg|значак|[[Літва старажытная|Літва]]. Мапа з атлясу 1692 году (перадрукоўвалася ў 1702 годзе)]]

Аднак жамойты паднялі паўстаньне, 13 ліпеня 1260 году адбылася [[бітва на Дурбэ]], у якой загінула 130 рыцараў і магістар Лівонскага ордэна Бургхард Горнгузэн. У адказ папа [[Аляксандар IV (папа рымскі)|Аляксандар IV]] арганізаваў падмогу Тэўтонскаму ордэну. На мяжы 1260—1261 гадоў лівонцы занялі два замкі ў Куроніі, але 3 лютага 1261 году жамойты разьбілі іх пры Лелвардэ. У канцы лета гэтага ж году дэлегацыя жамойтаў прыбыла да Міндоўга з просьбай прыняць Жамойць пад уладу Літвы і пачаць вайну супраць Тэўтонскага ордэна. Пад націскам [[Транята|Траняты]] Міндоўг задаволіў гэтую просьбу.

На працягу стагодзьдзя большая частка Жамойці знаходзілася ў складзе Вялікага Княства, аднак па сьмерці вялікага князя літоўскага [[Кейстут]]а, у 1382 годзе, ягоны наступнік [[Ягайла]] аддаў гэтыя землі лівонцам. Жамойты неўзабаве паўсталі й зрынулі гэтую залежнасьць. У 1398 годзе вялікі князь [[Вітаўт]] зноў перадаў гэтыя тэрыторыі лівонцам, другасна жамойцкія землі перайшлі пад уладу немцаў па паўстаньні 1400—1401 гадоў. Вядома, што Вітаўт чатырохразова (у 1384, 1390, 1398 і 1404 гадох) аддаваў Жамойць Тэўтонскаму ордэну. Гэтая тэрыторыя хоць і была важнай, аднак выкарыстоўвалася вялікімі князямі літоўскімі ў якасьці разьменнай манэты ў іхняй тагачаснай замежнай палітыцы. Неаднаразовае выкарыстаньне Жамойці ў шматлікіх палітычных камбінацыях сьведчыць пра тое, што Вітаўт ня ставіўся да яе як да роднай зямлі&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 158.&lt;/ref&gt;.

Канчатковае далучэньне большай часткі Жамойці да Вялікага Княства адбылося толькі па [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] (1410 год), да якой большая частка цяперашняй Летувы знаходзілася пад акупацыяй крыжакоў і нават юрыдычна ўваходзіла ў склад крыжацкай дзяржавы&lt;ref&gt;[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] [http://www.svaboda.org/content/article/1776930.html Улады не заўважаюць перамогі пад Грунвальдам], [[Радыё Свабода]], 14 ліпеня 2009 г.&lt;/ref&gt;.

=== Жамойцкія староства й біскупства ===
{{Асноўны артыкул|Жамойць}}
[[Файл:POL województwo żmudzkie IRP COA.svg|міні|зьлева|140пкс|Гістарычны герб Жамойці]]
[[Файл:Kurlandyja-Žamojć. Курляндыя-Жамойць (N. Sanson, 1659).jpg|міні|Жамойць на мапе 1659 году]]

Пад Жамойцю гістарычнай звычайна разумеюць дзьве адзінкі — адміністрацыйную ([[Жамойцкае староства]]), якая была асобнай палітычнай адзінкай Вялікага Княства Літоўскага, і касьцельную ([[Жамойцкае біскупства]]).

[[Файл:Vialikaje Kniastva Litoŭskaje. Вялікае Княства Літоўскае (T. Lotter, 1770).jpg|міні|Вялікае Княства Літоўскае (без Жамойці), 1770 г.]]

У 1413 годзе Жамойць на падставе прывілею вялікага князя [[Вітаўт]]а атрымала статус аўтаноміі, пацьверджаны ў 1441 годзе вялікім князем [[Казімер Ягелончык|Казімерам]]. Такім чынам, Жамойць стала самакіравальнай тэрыторыяй, пазьней вядомай як Жамойцкае староства, а ейны статус сёньня б значыў сувэрэнітэт у межах Вялікага Княства Літоўскага. На просьбу жамойтаў, якія хацелі падкрэсьліць сваю адрознасьць ад [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]], зьявіўся асобны дадатак да найменьня дзяржавы, якая пачала называцца Вялікім Княствам Літоўскім, Рускім і Жамойцкім. У 1492 годзе вялікі князь [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] даў Жамойці «земскі прывілей» (на [[Старабеларуская мова|беларускай мове]]), у першым пункце якога ён забараняў казаць падданым, што жыхароў Жамойці далучылі да Вялікага Княства Літоўскага сілай, а не паводле добрай волі: «''Найпярвей, хочам, іж ім [жыхарам Жамойці] жадны ня маець мовіці, альбо на вочы ісьціць, іж бы празь меч, альбо цераз оныі валкі былі звалчоныя, але з добраю волею прысталі''»&lt;ref&gt;Жалованная грамота литовского великого князя Александра Казимировича жителям Жмудской земли. 15 августа 1492 г. // Акты относящиеся к истории Западной России, собранные и изданные Археографическою комиссиею: в 5 т. — Т. 1. 1340—1506. — Санкт-Петербург : Тип. II Отделения Собственной Е.И.В. Канцелярии, 1846. — С. 120—122.&lt;/ref&gt;. Адно з пазьнейшых сьведчаньняў захаваньня адасобленасьці — асобнае пералічэньне жамойцкіх харугваў у рэестры дзяржаўнага войска ў XVI стагодзьдзі. Апроч таго, жамойты неаднаразова зьвяртавліся ў [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|Сойм]] з просьбамі не прызначаць ім на адміністрацыйныя пасады «чужынцаў»-ліцьвінаў. Такія ж звароты накіроўваліся да [[Вялікі князь літоўскі|вялікіх князёў]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-158&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 158.&lt;/ref&gt;. Жамойцкае староства заставалася асобнай адміністрацыйнай адзінкай з дакладна акрэсьленымі межамі ўсё далейшае існаваньне Вялікага Княства Літоўскага да 1795 году.

Аднак Жамойць гістарычная ў рэлігійным, а г. зн. і ў культурным, кантэксьце выходзіла па-за межы Жамойцкага староства, у прыватнасьці ўсходняя мяжа Жамойцкай дыяцэзіі ня цалкам адпавядала палітычнай мяжы Літвы і Жамойці, ахопліваючы, сярод іншага, частку суседняга з Жамойцкім староствам [[Упіцкі павет|Упіцкага павету]] [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]]&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

Да нашага часу Жамойць стала адным з этнаграфічных рэгіёнаў Летувы, які ня ёсьць ані палітычнай, ані адміністрацыйнай адзінкай. Аднак, нягледзячы на таки статус, улады Летувы зацьвердзілі межы Жамойци на афіцыйным узроўні&lt;ref&gt;[http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_e?p_id=220186&amp;p_query=D%CBL%20ETNOGRAFINI%D8%20REGION%D8%20RIB%D8%20NUSTATYMO&amp;p_tr2=2. Рэкамэндацыі Рады аховы этнічнае культуры Летувы № 1 аб усталяваньні межаў этнаграфічных рэгіёнаў ад 17 верасьня 2003 году.]&lt;/ref&gt;. Прытым летувіскі этнаграфічны рэгіён займае нашмат меншую тэрыторыю за Жамойць гістарычную&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

[[Файл:Magnus Ducat Lithuaniae and Rus Alba(Belarus).jpg|міні|500пкс|center|&lt;center&gt;Карта Вялікага Княства Літоўскага і Белай Русі (1687). Тэрыторыя сучаснай Беларусі пазначаецца як «[[Літва старажытная|Літва]]» (Lithuaniæ), а тэрыторыя сучаснай Летувіскай Рэспублікі як «Жамойць» (Samogitia)&lt;/center&gt;]]{{clear|left}}

=== Летувіская мова ў Вялікім Княстве Літоўскім ===
{{Падвойная выява|справа|Dictionarium trium lingvarum in usum studiosae iuventutis (Dictionary of the Polish-Latin-Lithuanian languages) by Konstantinas Sirvydas, Vilnius, 1713.jpg|102|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu (in Lithuanian language), Vilnius, 1766.jpg|112|Вокладкі першых летувіскіх слоўніка {{мова-la|Dictionarium trium linguarum|скарочана}} (налева) і лемантара {{мова-lt|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu|скарочана}} або {{мова-pl|Nauka czytania pisma polskiego dla małych dziatek|скарочана}} (направа)}}

Як падкрэсьлівае амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]]: «''летувіская мова цягам стагодзьдзяў не была мовай палітыкі''»&lt;ref name=&quot;Snyder&quot;&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}}&lt;/ref&gt;. Насамрэч, палітычная, эканамічная, сацыяльная і культурная сытуацыя ў ВКЛ не была прыхільнай да летувіскай мовы, якая паводле летувіскага гісторыка [[Зігмас Зінкявічус|З. Зінкявічуса]] была загнаная «''ў ніжэйшую клясу ва ўласнай айчыне''»&lt;ref&gt;Zinkevičius Z. History of the Lithuanian Language. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1998. P. 244.&lt;/ref&gt;. Напрыклад, ''«вялікія князі літоўскія ніколі не друкавалі кнігаў на летувіскай мове»''&lt;ref name=&quot;Snyder&quot;/&gt;. Больш за тое, паводле З. Зінкявічуса, ''«для летувіскай мовы сытуацыя была катастрафічнай, ёй не давалі разьвівацца, выштурхоўвалі з агульнага ўжытку ды й друкаваць пісьмовыя тэксты па-летувіску было цяжка»''. Пэўна таму летувіскія навукоўцы стала падкрэсьліваюць ''«адзінства арэалу летувіскай мовы праз палітычную мяжу паміж ВКЛ і Прусіяй»''. Сапраўды, «''летувіскія граматыкі і слоўнікі доўгі час (да канца XVIII ст.) друкаваліся толькі ў Прусіі''» (выняткам быў слоўнік Канстанціна Шырвіда, які выйшаў каля 1620 году, некалькі разоў перавыдаваўся і быў адзіным слоўнікам летувіскай мовы, выдадзеным на тэрыторыі ВКЛ да канца XVIII стагодзьдзя&lt;ref&gt;Schmalstieg, W. R. [https://web.archive.org/web/20090530141220/http://www.lituanus.org/1982_1/82_1_03.htm Early Lithuanian Grammars] // Lituanus. Vol. 28, Nr. 1, 1982.&lt;/ref&gt;). У сваю чаргу, ''«перасьледаваная стагодзьдзямі летувіская мова ўпершыню за сваю гісторыю атрымала статус дзяржаўнай»'' толькі ў першай Летувіскай Рэспубліцы (то бок у 1918 годзе)&lt;ref&gt;Zinkevičius Z. History of the Lithuanian Language. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1998. P. 297.&lt;/ref&gt;.

Такім чынам, выкарыстаньне летувіскай мовы ў Вялікім Княстве Літоўскім абмяжоўвалася максымум рэгіянальным узроўнем, у тым ліку асобнымі натарыяльна засьведчанымі перакладамі дзяржаўных актаў (як прыклад, летувіскі пераклад тэксту [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]] 1791 году)&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

=== У складзе Расейскай імпэрыі і Прусіі ===
{{Асноўны артыкул|Летувізацыя}}
[[Файл:Map of Lietuva (1867-1914) lang-be.svg|значак|Губэрні [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] на тэрыторыі сучаснай Летувіскай Рэспублікі]]

У 1795 годзе ў выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу]] [[Рэч Паспалітая]] была ліквідаваная, а рэшту яе тэрыторыі ўлучылі ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], [[Аўстра-Вугоршчына|Аўстра-Вугоршчыны]] і [[Прусія|Прусіі]]. Большая частка тэрыторыі сучаснай Летувы апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе ўвайшла ў [[Ковенская губэрня|Ковенскую]] і часткова ў [[Віленская губэрня|Віленскую]], [[Сувальская губэрня|Сувальскую]] і [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] губэрні. У першай палове XIX ст. ураджэнцы Жамойці (Д. Пашкевіч, Л. Юцэвіч, [[Сыманас Даўкантас|С. Даўкантас]] ды інш.) у сваіх этнаграфічных публікацыях пачалі задаваць эталёны [[летувісы|летувіскасьці]], якія пазьней пачалі выкарыстоўвацца іншымі дасьледнікамі дзеля ацэнкі адпаведнасьці «традыцыйнаму» і «этнічнаму». Значную ролю ў іх дасьледаваньнях адыграла канцэптуалізацыя «чыстых», «клясычных», «не закранутых вонкавымі ўплывамі» летувіскіх зямель. Лінгва-этнаграфічны калярыт Жамойці дазволіў выбудаваць значную адлегласьць ад «славянскага» і стварыць на аснове жамойцкага трывалы вобраз летувіскасьці з максымальным індэксам адрознасьці ад суседзяў&lt;ref&gt;Унуковіч Ю. Этнічная ідэнтыфікацыя і катэгарызацыя беларусаў і літоўцаў у ХІХ ст. // Białorutenistyka Białostocka. T. 12 (2020). S. 393.&lt;/ref&gt;. Сярод іншага, у канцы XIX ст. на базе гістарычнай жамойцкай мовы — архаічных гаворак ваколіцаў [[Коўна]], [[Шаўлі|Шаўляў]] і [[Клайпеда|Клайпеды]] — утварылася [[летувіская мова]]&lt;ref name=&quot;Sviazynski209&quot;&gt;[[Уладзімер Сьвяжынскі|Свяжынскі У.]] Літоўская мова // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 209.&lt;/ref&gt;.

У 1854 годзе на старонках часопіса {{Артыкул у іншым разьдзеле|Библиотека для чтения||ru|Библиотека для чтения}}, які рэдагаваўся ўраджэнцам [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыны]] прафэсарам-паліглётам [[Восіп Сянкоўскі|Восіпам Сянкоўскім]], зьявілася крытычная нататка датычна называньня часткі жамойтаў «літвой» (пазьнейшых «[[аўкштайты|аўкштайтаў]]», абвешчаных «уласнымі літоўцамі», якія насяляюць «[[Аўкштота|Аўкштоту]]» — «Верхнюю або ўласную Літву»), а жамойцкай мовы — «літоўскай»&lt;ref&gt;Библиотека для чтения. Том 123, 1854. [https://books.google.by/books?id=4vE6AQAAMAAJ&amp;pg=RA3-PA71-IA7&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwimv-aAqMPzAhUXSfEDHe9xC68Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&amp;f=false С. 28—29].&lt;/ref&gt;:
{|
|-
| {{пачатак цытаты}}
Я хачу яшчэ аддаць гістарычнай і філялягічнай крытыцы сябраў віленскага камітэту самы тэрмін Літва. Я не зусім разумею адрозьненьне, якое робяць яны ў адным і тым жа чудзкім народзе, паміж Літвою і Жамойцю. Мне здаецца, што дарма адну частку гэтага народа называюць Літвою, тады як іншай пакідаюць агульную і сапраўдную назву ўсяго народа, Жамойць. Абедзьве яны — тая ж Жамойць. Слова Літва зусім не літоўскае{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувіскае»}} і яно належыць столькі ж і яшчэ больш славянскай частцы ранейшага літоўскага гаспадарства, як і чудзкай. Калі жыхары чудзкай часткі адгукаюцца, што яны — Літува і што яны кажуць літувішкі, па-літоўску, гэта па-мне значыць толькі, што яны ўжываюць на свой асабісты рахунак агульную палітычную назву гаспадарства, а не сваю племянную назву. Гэтак жа цяперашнія Грэкі, Італьянцы і паўднёвыя Швайцарцы, таму, што некалі знаходзіліся пад рымскім валадарствам, выхваляюцца, нібыта яны — Рымляне і гавораць па-рымску (Romeі, Rumanі, Roman). Латышы, альбо Леты, чудзкія людзі аднаго кораня зь літоўскай Чудзьдзю, не называюць сябе Літвою; такім чынам, і сястра іхняя, літоўская Чудзь, этнаграфічна, ня мае права на гэтую назву. Уся яна — Жамогусы, Жамогі альбо Жамодзі, Сямогі альбо Сямодзі, адкуль утварыліся словы Жамойць і Самагіція. Латышы таксама называюць сябе Земме, Семме, а гэта значыць толькі «свая зямля» падобна таму, як Сома альбо Суомі, «свая зямля» Фінляндыя і Суомалайне, «людзі сваёй зямлі», Фіны, альбо Фінляндцы. [[Жмогусы|Жамогус альбо жмогус]] значыць — чалавек. Яны проста — людзі, а не літоўцы. Вядома, што ў прыбалтыйскіх Чудзкіх пакаленьнях няма асобых назваў для іх моваў: кожнае запэўнівае, што яно гаворыць на мове ма-кіль, «мове зямлі». Як у літоўскай Чудзі, альбо Жамогусаў, відаць, не было асобай назвы дзеля народнай мовы, то яна тым больш ахвотна пагадзілася называць яе «літоўскай», што слова «Літва» было палітычным тытулам знакамітай дзяржавы, якой Чудзь гэтая належала.
{{арыгінал|ru|Я хочу еще подвергнуть исторической и филологической критике членов виленского комитета самый термин Литва. Я не совсем понимаю различие, которое делают они в одном и том же чудском народе, между Литвою и Жмудью. Мне кажется, что понапрасну одну часть этого народа называют Литвою, тогда как другой оставляют общее и настоящее название всего народа, Жмудь. Обе они — та же Жмудь. Слово Литва вовсе не литовское и оно принадлежит столько же и еще более славянской части прежнего литовского господарства, как и чудской. Если жители чудской части отзываются, что они — Литува и что они говорят литувишки, по-литовски, это по-мне значит только, что они употребляют на свой личный счет общее политическое название господарства, а не свое племенное название. Точно так же нынешние Греки, Валахи и южные Швейцарцы, потому, что некогда находились под римским владычеством, хвастаются, будто они — Римляне и говорят по римски (Romei, Rumani, Roman). Латыши, или Леты, чудские люди одного корня с литовскою Чудью, не называют себя Литвою; следовательно, и сестра их, литовская Чудь, этнографически, не имеет права на это название. Вся она — Жемогусы, Жемоги или Жемоди, Семоги или Семоди, откуда произошли слова Жмудь и Самогиция. Латыши также называют себя Земме, Семме, а это значит только «своя земля» подобно тому, как Сома или Суома, «своя земля» Финляндия и Суомалайне, «люди своей земли», Финны, или Финляндцы. Жемогус или жмогус значит — человек. Они просто — человеки, а не литовцы. Замечательно, что у прибалтийских чудских поколений нет особенных названий для их языков: каждое уверяет, что оно изъясняется на языке ма-киль, «языке земли». Как у литовской Чуди, или Жемогусов, вероятно, не было особенного названия для народного языка, то она тем охотнее согласилась называть его «литовским», что слово «Литва» было политическим титулом знаменитого государства, которому Чудь эта принадлежала.}}
{{канец цытаты}}
|}

У 1861 годзе ў афіцыйным прадстаўленьні папячыцеля [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Шырынскі-Шыхматаў|Аляксандра Шырынскага-Шыхматава|ru|Ширинский-Шихматов, Александр Прохорович}} да генэрал-губэрнатара {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Назімаў|Ўладзімера Назімава|ru|Назимов, Владимир Иванович}} адзначалася, што большасьць сельскага насельніцтва [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрні]] — жамойты, якія размаўляюць па-жамойцку, тым часам большасьць сельскага насельніцтва [[Віленская губэрня|Віленскай]], [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] і [[Менская губэрня|Менскай]] губэрніяў размаўляюць па-беларуску. Адпаведна, у [[Народная вучэльня|народных вучэльнях]] дзеля першых прапаноўвалася выкладаць па-жамойцку, а дзеля другіх — толькі па-расейску. Тым часам летувісы ({{мова-ru|литовцы|скарочана}}) і летувіская мова ({{мова-ru|литовский язык|скарочана}}) не ўпаміналіся:
{{Цытата|Так, у большай частцы Ковенскай губэрні, населенай жамойтамі, якія маюць сваю пісьменнасьць, хоць яшчэ і нязначную, але якая прадстаўляе ўжо для народу малітоўнікі, календары і некаторыя іншыя карысныя кнігі на жамойцкай мове, на якой народ слухае пропаведзі ў касьцёлах і спавядаецца ў гэтай губэрні, навучаньне ў пачатковых вучэльнях жамойцкай грамаце варта дазволіць, выкладаньне ж польскай мовы, на якой гавораць абшарнікі і чыноўнікі, у гэтыя вучэльні ня ўводзіць, пакінуўшы яе толькі ў гімназіях і прагімназіях. У губэрнях жа Віленскай, Гарадзенскай і Менскай вялікая частка сельскага насельніцтва размаўляе беларускай гаворкай, таму і народныя вучэльні ў гэтых мясцовасьцях маюць быць чыста расейскімі.
{{арыгінал|ru|Так, в большей части Ковенской губернии, населенной жмудинами, имеющими свою письменность, хотя еще и незначительную, но представляющую уже для народа молитвенники, календари и некоторыя другие полезные книги на жмудском языке, на котором народ слушает проповеди в костелах и исповедуется в этой губернии, обучение в первоначальных училищах жмудской грамоте следует допустить, преподавание же польского языка, которым говорят помещики и чиновники, в эти училища не вводить, оставив его только в гимназиях и прогимназиях. В губерниях же Виленской, Гродненской и Минской большая часть сельского населения говорит наречием белорусским, поэтому и народные училища в этих местностях должны быть чисто русскими.}}
|Корнилов И. П. Русское дело в Северо-Западном крае: Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в Муравьевскую эпоху. — С.-Петербург, 1901. С. 4—5.
}} 

У 1862 годзе ў прадстаўленьні Аляксандра Шырынскага-Шыхматава да кіраўніка Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Галаўнін|Аляксандра Галаўніна|ru|Головнин, Александр Васильевич}} адзначалася, што адной з мэтаў адкрыцьця школаў на Жамойці (пад якой найперш разумелася этнічна [[летувісы|летувіская]] [[Ковенская губэрня]]) мусіць быць умацаваньне жамойцкай нацыянальнасьці зь бесьперапынным пераконваньнем тамтэйшых сялянаў, што яны жамойты і літоўцы ([[ліцьвіны]]) і што ўлады Расейскай імпэрыі жадаюць не [[Русіфікацыя|абмаскаліць]] іх, а наблізіць іхныя інтарэсы да інтарэсаў Расеі:
{{Цытата|На Жамойці — умацаваньне жамойцкай нацыянальнасьці, зусім не варожай Расеі і ўраду ў ніжэйшых пластах насельніцтва, і бесьперапыннае ўнушэньне сялянам, што яны не палякі, а жамойты і літоўцы, і што Расея не жадае зусім абмаскаліць іх, а хоча толькі зблізіць іх інтарэсы з інтарэсамі дзяржавы.
{{арыгінал|ru|На Жмуди — укрепление жмудской национальности, вовсе не враждебной России и правительству в низших слоях населения, и постоянное внушение крестьянам, что они не поляки, а жмудины и литовцы, и что Россия не желает вовсе обрусить их, а хочет только сблизить их интересы с интересами государства.}}
|Корнилов И. П. Русское дело в Северо-Западном крае: Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в Муравьевскую эпоху. — С.-Петербург, 1901. С. 22.
}}

[[Файл:Vilnia, Lidzkaja-Franciškanskaja. Вільня, Лідзкая-Францішканская (J. Bułhak, 1912).jpg|значак|Шыльда летувіскай школы ({{мова-lt|Lietuviška mokykla|скарочана}}, {{мова-ru|Литовское училище|скарочана}}) на Лідзкай вуліцы ў цэнтры [[Вільня|Вільні]], 1912 год. Тым часам хоць-якія [[Беларуская мова|беларускія]] школы ў Расейскай імпэрыі заставаліся пад забаронай]]

Па здушэньні [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] расейскія ўлады надумалі падтрымаць [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|летувіскі нацыянальны рух]] (які правільней называць «жамойцкім», бо летувісы ў той час называліся жамойтамі) у супрацьвагу моцным пазыцыям палякаў&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348.&lt;/ref&gt;. Царскі ўрад пачаў заахвочваць летувіскія асьвету і друк&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;, летувіскую мову зрабілі мовай навучаньня ў [[Мар’ямпаль]]скай дзяржаўнай вышэйшай вучэльні, якая стала цэнтрам падрыхтоўкі летувіскай эліты. Летувіскую мову таксама выкладалі ў [[Сейны|Сейненскай]] і [[Сувалкі|Сувалкаўскай]] гімназіях. Тым часам выкладаньне беларускай мовы ў школах усіх узроўняў апынулася пад забаронай&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;/&gt;. Апроч гэтага, у час знаходжаньня пад расейскай уладай летувісы мелі нацыянальны касьцёл (яшчэ перад паўстаньнем біскуп [[Матэвус Валанчус]] дамогся дазволу адчыняць пры касьцёлах парафіяльныя школы з выкладаньнем па-летувіску&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;/&gt;), тады як беларусы па зьнішчэньні ў 1839 годзе [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Ўніяцкай царквы]] згубілі сваю канфэсійную нішу&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;.

Невялікая частка этнічных летувіскіх зямель (г. зв. «[[Малая Летува]]») засталася ў складзе Прусіі, дзе ў спрыяльных для разьвіцьця ўласнай культуры ўмовах пражывала каля 100 000 балтаў. Гэта давала магчымасьць кантактаў з Эўропай, пашырэньню ў сьвеце зьвестак пра свае нацыянальныя патрэбы (да 1904 году ў [[Тыльзыт|Тыльзыце]] і [[Каралявец|Караляўцы]] па-летувіску выйшла каля 3300 найменьняў кніг і каля 120 пэрыядычных выданьняў агульным накладам некалькі мільёнаў асобнікаў&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 349.&lt;/ref&gt;). Менавіта нямецкі (прускі) фактар быў вызначальным у справе дасягненьня Летувой незалежнасьці ў 1918 годзе і вырваў краіну з сфэры расейскага ўплыву&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;.

[[Файл:Vysokaŭski zamak. Высокаўскі замак (N. Orda, 1877-83, 1901-14).jpg|значак|Выдадзеная ў Расейскай імпэрыі летувіскамоўная паштоўка з рэпрадукцыяй малюнка [[Высокае|Высокага]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] (аўтар малюнка — [[Напалеон Орда]]) і подпісам: {{мова-lt|Augštaičai, Gardino gubernijoje|скарочана}}. Падобныя летувіскія паштоўкі выйшлі з краявідамі [[:Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1909) (2).jpg|Наваградку]], [[:Файл:Kreŭski zamak. Крэўскі замак (1907) (2).jpg|Крэва]], [[:Файл:Lida. Ліда (N. Orda, 1877, 1901-14).jpg|Ліды]], [[:Файл:Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (N. Orda, 1877, 1906).jpg|Геранёнаў]]]]

У другой палове XIX стагодзьдзя пачаў фармавацца летувіскі нацыянальны рух. Спрыяньне разьвіцьцю жамойцкай культуры і мовы расейскімі ўладамі прывяло да таго, што жамойцкае адраджэньне пачалося значна раней за [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускае]]. Дзеячы жамойцкага нацыянальнага руху пачалі выкарыстоўваць ня назву Жамойць, а найменьне старадаўняй, пераважна славянскай дзяржавы з [[Эпіцэнтар|эпіцэнтрам]] у Беларусі — Вялікага Княства Літоўскага. Выпускнікі Мар'ямпальскай вучэльні [[Вінцас Кудзірка]] і [[Ёнас Басанавічус]] стварылі міт пра Вялікае Княства Літоўскае як выняткова летувіскую дзяржаву. Гэты міт пашырыўся і стаўся падмуркам да адбудовы летувіскамоўнай Летувы&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;/&gt;. 

Летувіскія адраджэнцы прысвоілі ня толькі назву Літва (у форме Летува&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;/&gt;), але і заявілі пра свае вынятковыя правы на гістарычную і культурную спадчыну Вялікага Княства Літоўскага, а таксама на сымболіку. Замест свайго гістарычнага гербу [[Мядзведзь (герб)|Мядзведзя]] жамойцкія дзеячы пачалі выкарыстоўваць [[Пагоня (герб)|Пагоню]] славянскага паходжаньня. А паколькі ў жамойцкай мове не было слова дзеля яе абазначэньня, жамойцкая эліта (а менавіта [[Сыманас Даўкантас]]) прыдумала яго, назваўшы Пагоню новым словам «[[Віціс]]»&lt;ref name=&quot;Kraucevic-1993&quot;/&gt;. Як адзначае [[Тымаці Снайдэр]], апроч расейскіх уладаў, фальшаваньню гісторыі ВКЛ спрыяла сацыяльнае паходжаньне дзеячоў летувіскага нацыянальнага руху, якія былі дзецьмі заможных сялянаў, а не [[шляхта]]й, і таму ня мелі адпаведнага кодэксу гонару&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;/&gt;. Спазьненьне беларускага адраджэньня ў параўнаньні з жамойцкім прывяло да таго, што беларускія дзеячы, пачынаючы з [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], прынялі назву, якая тады была пашыранай на Смаленшчыне, Віцебшчыне і Магілёўшчыне, а таксама выкарыстоўвалася расейскім друкам ― [[беларусы]].

За канцэпцыю ўтварэньня ВКЛ жамойцкія адраджэнцы ўзялі канцэпцыю балцка-славянскай канфрантацыі, якая ўзьнікла ў ходзе навуковай дыскусіі паміж польскімі і расейскімі дасьледнікамі ў канцы XIX ― пачатку XX стагодзьдзя. Паводле яе, падмуркам утварэньня Вялікага Княства Літоўскага была перамога раньнефэадальнага балцкага ўтварэньня над славянамі, ў выніку чаго гэтая новая краіна трансфармавалася ў Вялікае Княства Літоўскае. У канцы XX стагодзьдзя гэтую канцэпцыю зьняпраўдзіў [[Аляксандар Краўцэвіч]], які сьцьвярджае, што ВКЛ ад самага пачатку была біэтнічнай балта-славянскай дзяржавай з дамінаваньнем [[славяне|славянаў]], а балта-славянскія дачыненьні ў часы ўтварэньня Вялікага Княства Літоўскага насілі толькі мірны характар&lt;ref&gt;{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}}&lt;/ref&gt;. З больш славянацэнтрычнымі канцэпцыямі зь сярэдзіны XX стагодзьдзя выступілі гісторыкі [[Павал Урбан]], [[Мікола Ермаловіч]] і [[Мікалай Шкялёнак]], тэзісы якіх у лучнасьці зьняпраўджвалі балцкае паходжаньне першых князёў ВКЛ.

За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ўлетку 1915 году тэрыторыю сучаснай Летувы занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Дзеячы [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальнага адраджэньня]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч|Антон]] Луцкевічы разам з [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] выступілі з прапановай аднавіць [[Вялікае Княства Літоўскае]] з сталіцай у [[Вільня|Вільні]], аднак гэтая ідэя не знайшла падтрымкі ў летувіскіх дзеячоў&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 347.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Kowno dzisiejsza stolica Żmudzi (A. Oleszczyński, 1850).jpg|міні|500пкс|center|&lt;center&gt;''«[[Коўна]] — цяперашняя сталіца Жамойці»'' (аўтар — [[Антоні Аляшчынскі]], 1850 год)&lt;/center&gt;]]{{clear|left}}

=== Першая Летувіская Рэспубліка ===
[[Файл:Lietuva 1921-1939.svg|міні|Тэрыторыя Летувіскай Рэспублікі]]

16 лютага 1918 году Летувіская Рада або [[Летувіская Тарыба]] ({{мова-lt|Letuvos Taryba|скарочана}}) абвясьціла незалежнасьць Летувы&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 80.&lt;/ref&gt;. 23 сакавіка яе незалежнасьць прызнаў нямецкі кайзэр&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt;. 13 ліпеня 1918 году Тарыба абвясьціла каралём Летувы — Міндоўгасам (Міндоўгам) II — герцага віртэмбэрскага Вільгельма фон Ураха&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt; згодна з чым дзяржава стала называцца [[Каралеўства Летува]], але ўжо 2 лістапада таго ж году прыняла часовую канстытуцыю, згодна зь якой Летува стала рэспублікай&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt;.

23 лістапада 1918 году прэм’ер-міністар [[Аўгустынас Вальдэмарас]] выдаў загад утварыць 1-ы летувіскі полк і такім чынам запачаткаваў летувіскае войска&lt;ref name=&quot;smdb-80&quot;/&gt;. Існаваньню маладой дзяржавы пагражалі бальшавікі, якія 22 сьнежня 1918 году прызналі ўрад [[Вінцас Міцкявічус-Капсукас|Капсукаса]] і савецкую дзяржаўнасьць Летувы&lt;ref name=&quot;smdb-81&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 81.&lt;/ref&gt;. 8 лютага загінуў за бацькаўшчыну першы летувіскі жаўнер — Павіляс Люкшыс&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. 25 жніўня летувіскае войска выціснула савецкія аддзелы, якія ўтрымлівалі апошні пункт апоры на тэрыторыі Летувы — места [[Езяросы]]&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 82.&lt;/ref&gt;. 20—21 лістапада 1919 году каля [[Радзівілішкі|Радзівілішкаў]] летувіскае войска перамагло бэрмонтчыкаў — расейскіх і нямецкіх белагвардзейцаў, якія атакавалі з тэрыторыі Латвіі&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;.

[[Файл:Lithuanie historique et ennographique (1920).jpg|значак|[[Вялікае Княства Літоўскае|Літва гістарычная]] і Летува («Літва этнаграфічная»). [[Рыга]], 1920 г.]]

27 студзеня 1920 году адкрыліся вышэйшыя курсы ў Коўні, што было пачаткам летувіскай вышэйшай адукацыі&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. 14—15 красавіка 1920 году адбыліся дэмакратычныя выбары ў Сойм (сабраўся празь месяц)&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;.

Другой пасьля Нямеччыны істотнай сілай, што [[de jure]] прызнала незалежнасьць Летувы, быў бальшавіцкі ўрад [[Уладзімер Ленін|Леніна]], які 12 ліпеня 1920 падпісаў зь ёй [[Маскоўская дамова (1920)|Маскоўскую дамову]]. Гэтая дамова істотна падмацавала пазыцыю Летувы на міжнароднай арэне, што было асабліва важным ва ўмовах браку прызнаньня з боку дзяржаваў-хаўрусьніцаў. Згодна з дамовай, Савецкая Расея пакідала за летувісамі ня толькі Вільню, але і [[Горадня|Горадню]], [[Шчучын]], [[Ліда|Ліду]], [[Ашмяны]], [[Смаргонь]], [[Паставы]] і [[Браслаў]], адначасна дэкляравалася адмова ад далейшых прэтэнзіяў на летувіскую тэрыторыю&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. Перадача Летуве [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] стала вынікам афіцыйных прэтэнзіяў яе ўраду, які прызнаваў, што большасьць мясцовага насельніцтва ня лічыць сябе летувісамі і ня ведае летувіскай мовы, але безапэляцыйна сьцьвярджаў, што гэта — зьбеларушчаная частка Летувіскай дзяржавы&lt;ref name=&quot;Arlot-2012-363&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 363.&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу Летува мусіла прытрымлівацца нэўтралітэту ў ходзе савецка-польскай вайны, што гарантавала бясьпеку правага флангу войскаў Заходняга фронту ў яго наступленьні на Варшаву. Апроч таго, летувіскі бок абавязваўся спыніць на сваёй тэрыторыі дзейнасьць «антысавецкіх арганізацыяў і груп», у тым ліку органаў [[БНР]]. Па падпісаньні дамовы летувіскі ўрад ліквідаваў асобныя беларускія вайсковыя часьціны, [[Міністэрства беларускіх справаў у Летуве|Міністэрства беларускіх справаў]] урэшце мусіла спыніць сваё існаваньне, а ў 1923 годзе [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] пераехала з [[Коўна|Коўны]] ў [[Прага|Прагу]]&lt;ref name=&quot;Arlot-2012-363&quot;/&gt;.

[[Файл:Lithuania territory 1939-1940.svg|міні|Мапа «Летувіскае тэрыторыі», на якой у склад Летувы ўлучылі [[Горадня|Горадню]], [[Шчучын]], [[Ліда|Ліду]], [[Ашмяны]], [[Смаргонь]], [[Паставы]] і [[Браслаў]]]]

Тэрыторыя Віленшчыны стала прадметам спрэчак паміж Летувой і [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікай]], якая катэгарычна адкінула летувіска-бальшавіцкую дамову. Пад націскам краінаў [[Антанта|Антанты]] 7 кастрычніка 1920 году польская дэлегацыя мусіла падпісаць зь летувісамі Сувальскую дамову&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;, якая рэгулявала граніцу паміж дзьвюма дзяржавамі на Сувальшчыне, Гарадзеншыне й Лідчыне да [[Бастуны|Бастунаў]]; граніца ў іншых месцах мела быць вызначанай наступнай дамовай або пастановай Найвышэйшай Рады Антанты. Аднак у выніку «бунту» дывізіі [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], які адбыўся 8 кастрычніка 1920 году, Вільню занялі польскія войскі&lt;ref name=&quot;smdb-82&quot;/&gt;. Места на пэўны час стала цэнтрам [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]].

22 верасьня 1921 году Летува стала сябрам [[Ліга Нацыяў|Лігі Нацыяў]], не зьяўляючыся [[de jure]] прызнанай дзяржавамі-хаўрусьніцамі, такое прызнаньне краіна атрымала толькі 20 сьнежня 1922 году.

4 красавіка 1926 году [[Ватыкан]] адаптаваў межы летувіскіх біскупстваў да новых дзяржаўных граніцаў Летувы й утварыў летувіскую касьцельную правінцыю&lt;ref name=&quot;smdb-84&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 84.&lt;/ref&gt;. Віленшчына паводле ранейшага канкардату з Польшчаю (1925 год) падпарадкавалася польскім касьцельным уладам&lt;ref&gt;Konkordat pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Rzymie dnia 10 lutego 1925 r. (ratyfikowany zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1925 r.), [https://web.archive.org/web/20110812181447/http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19250720501 Dz. U. Nr 72, poz. 501]{{ref-pl}}&lt;/ref&gt;.

У 1926 годзе ў Летуве адбыўся дзяржаўны пераварот, які ператварыў краіну ў аўтарытарную дыктатуру. 28 верасьня 1926 году паміж [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і Летувой была складзеная дамова аб ненападзе і нэўтралітэце, у якой «''СССР пацьвердзіў, што ўсе палажэньні Маскоўскай мірнай дамовы 1920 году зь Летувой застаюцца дзейнымі''»&lt;ref&gt;Eidintas A., Žalys V. Lithuania in European Politics: The Years of the First Republic, 1918—1940. Edited by E. Tuskenis with an introduction and afterword by A. E. Senn. — New York: St. Martin’s Press, 1998. P. 109.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Samogitian poster urging not to forget Vilnya.jpg|значак|зьлева|140пкс|„О, Вільня, не забывайце, летувісы!“: летувіскі прапагандысцкі плякат 1924 году]]

У 1928 годзе Летува прыняла чарговую Канстытуцыю, у якой абвясьціла пра свае тэрытарыяльныя прэтэнзіі на Віленшчыну. Згодна з гэтым і наступнымі дзяржаўнымі актамі, [[Вільня]] абвяшчалася сталіцай Летувы, а да атрыманьня летувісамі кантролю над местам, ролю «часовай сталіцы» выконвала [[Коўна]]. Увогуле, у пытаньні Віленскага краю палітыкі тагачаснай Летувіскай Рэспублікі наўпростава зьвярталіся да гісторыі, сьцьвярджаючы, што ''«гістарычныя правы і гістарычная прыналежнасьць мусяць вызначаць цяперашнюю прыналежнасьць»''&lt;ref&gt;Flaes, R. Das Problem der Territorialkonflikte. Eine Untersuchung ueber ihre Grundlagen und Eigenschaften am Beispiele der Territorialgeschichte Polens. — Utrecht: Univ., jur. Fak., Diss., 1929. S. 269.&lt;/ref&gt;. Яшчэ ў 1929 годзе гэта паказаў галяндзкі юрыст Райнэр Флаэс, адцеміўшы, што ''«летувіскі ўрад падкрэсьліваў, што калі места Вільня было сталіцай старога Вялікага Княства Літоўскага, яно мусіць стаць ядром новай (летувіскай) дзяржавы. Адзін ужо гэты факт мае быць вызначальным»''&lt;ref&gt;Flaes, R. Das Problem der Territorialkonflikte. Eine Untersuchung ueber ihre Grundlagen und Eigenschaften am Beispiele der Territorialgeschichte Polens. — Utrecht: Univ., jur. Fak., Diss., 1929. S. 268—269&lt;/ref&gt;. Такім чынам, летувіская гістарычная школа часоў першай Летувіскай Рэспублікі цалкам абслугоўвала інтарэсы недэмакратычнай дзяржавы зь ейнымі экспансіянісцкімі памкненьнямі датычна ўсталяваньня кантролю над Віленскім краем&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

17 сакавіка 1938 польскі ўрад запатрабаваў ўсталяваць дыпляматычныя зносіны пад пагрозай вайны, з чым летувісы пагадзіліся&lt;ref name=&quot;smdb-86&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 86.&lt;/ref&gt;. 22 сакавіка 1939 году ўлады Летувіскай Рэспублікі згадзіліся аддаць [[Трэці Райх|Трэцяму Райху]] рэгіён Клайпеды&lt;ref name=&quot;smdb-84&quot;/&gt;.

==== Дыскусіі пра дзяржаўны герб ====
[[Файл:Coat of arms of Lithuania (1920).png|міні|зьлева|140пкс|Герб Летувы, 1920 г.]]

У 1920 годзе летувісы ўзялі за герб уласнай незалежнай дзяржавы варыянт гербу Вялікага Княства Літоўскага [[Пагоня|Пагоні]]. Такім чынам, прысваеньне літоўскага гербу мусіла падмацаваць прэтэнзіі маладой Летувіскай Рэспублікі на гістарычную пераемнасьць зь Вялікім Княствам Літоўскім.

Аднак у 1920—1930-я гады шмат якія дзяржаўныя дзеячы Летувы паказвалі на неадпаведнасьць гербу менавіта летувіскай гістарычнай традыцыі. У 1935 годзе прэм’ер-міністар Летувіскай Рэспублікі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Тубаліс||lt|Juozas Tūbelis}} афіцыйна прызнаў не-летувіскае паходжаньне Пагоні і паведаміў пра тое, што ідзе праца па стварэньні новага дзяржаўнага гербу. З усяго відаць, гэтую працу спынілі падзеі 1939—1940 гадоў&lt;ref&gt;{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 155.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Скобла М. [https://web.archive.org/web/20110811153426/http://www.svaboda.org/PrintView.aspx?Id=872644 Анатоль Цітоў: «Гербу „Пагоня“ — 730 гадоў»], [[Радыё Свабода]], 31 студзеня 2008 г.&lt;/ref&gt;. 

==== У савецкай зоне ўзьдзеяньня ====
Па здушэньні супраціву з боку войска [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] і адпраўленьня ў выгнаньне польскага ўраду, 28 верасьня 1939 году [[Трэці Райх]] і СССР падпісалі дамову аб дружбе і супольнай мяжы. Частку Польшчы, якая знаходзілася паміж Віслай і Бугам і паводле пакту Молатава-Рыбэнтропа мусіла перайсьці пад савецкую ўладу, кіраўніцтва СССР саступіла немцам ўзамен на дазвол захопу Летувы&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 87.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Подписание советско-литовского договора о передаче Литве города Вильно.jpg|значак|Міністар замежных справаў Летувы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Урбшыс||be|Юозас Урбшыс}} падпісвае [[Савецкая-летувіская ўмова аб узаемнай дапамозе|ўмову]] з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] аб узаемнай дапамозе і перадачы Летуве места [[Вільня|Вільні]], 10 кастрычніка 1939 г.]]

Нягледзячы на тое, што галава савецкай адміністрацыі Заходняй Беларусі яшчэ на пачатку верасьня 1939 году атрымаў паўнамоцтвы абвясьціць Вільню сталіцай Заходнебеларускай ССР&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;, а летувіскае насельніцтва места складала толькі каля 1,5%&lt;ref name=&quot;Arlou-2005&quot;/&gt;, 10 кастрычніка была складзеная летувіска-савецкая дамова, згодна зь якой места Вільня зь Віленскаю вобласьцю, якія саветы занялі за часам агрэсіі на Польшчу, былі перададзеныя Летуве. Апошняя павінная была, аднак, пагадзіцца на ўвядзеньне савецкіх войскаў і будаўніцтва іхных базаў&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;/&gt;, што [[de facto]] азначала пачатак канца летувіскай незалежнасьці.

[[Файл:Пану Сталіну Ёсіфу Вісарыёнавічу ад міністра замежных справаў Летувы (21.12.1939).jpg|значак|Беларускі пераклад&lt;ref&gt;[[Звязда]]. № 295, 1939. С. 4.&lt;/ref&gt; тэксту афіцыйнаага віншаваньня «''пану [[Сталін]]у &lt;…&gt; глыбокапаважанаму Ёсіфу Вісарыёнавічу''» ад міністра замежных справаў Летувы Ёзаса Ўрбшыса, 21 сьнежня 1939 г.]]

12 кастрычніка 1939 году старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі [[Васіль Захарка]] накіраваў пратэст прэзыдэнту Летувы [[Антанас Сьмятона|Антанасу Сьмятоне]] супраць падпісаньня дамовы «аб пераходзе да Летувы беларускага места Вільні і беларускіх зямель Віленскай вобласьці», у якой паказаў на адказнасьць Летувы перад беларускім народам за гэты акт.

27 кастрычніка летувіскія адборныя войскі ўрачыста ўвайшлі ў Вільню&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;/&gt;. Польскаму ўраду ў выгнаньні летувіскія ўлады заявілі, што ўвесь міжваенны час Вільня з праўнага гледзішча належала Летуве. Паводле кіраўніка новай віленскай адміністрацыі Антанаса Мяркіса, мэтай летувіскіх уладаў было ''«прымусіць усіх думаць, як летувісы»'' і ''«вывесьці зь Віленскага краю ўсялякі чужынскі элемэнт»''. Так, нязгодных мясцовых беларусаў з тэрыторыі незалежнай Летувы дэпартаваў яшчэ савецкі [[НКВД]], а многім беларусам&lt;ref name=&quot;Zajkouski-1993&quot;&gt;[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Як Вільня сталася жамойцкім горадам? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 69—70.&lt;/ref&gt;, палякам і габрэям, нават тым, якія нарадзіліся ў Вільні, было адмоўлена ў летувіскім грамадзянстве&lt;ref name=&quot;dzej&quot;&gt;[[Тымаці Снайдэр|Снайдэр Т.]] [https://web.archive.org/web/20110728191528/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/sna13?OpenDocument Частка 1 з кнігі «Рэканструяваньне нацыяў: Польшча, Украіна, Летува, Беларусь (1569—1999 гг.)»] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 13, 2004.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:194006 soviet occupation lithuania.png|міні|Увод савецкіх войскаў, чэрвень 1940 г.]]

21 лістапада [[Антанас Сьмятона]] зацьвердзіў апошні ў міжваенныя часы летувіскі ўрад зь Мяркісам на чале. 30 траўня 1940 году саветы неапраўдана зьвінавацілі летувіскі ўрад ў падрыхтоўцы замахаў на савецкіх вайскоўцаў і шпіёнстве&lt;ref name=&quot;smdb-87&quot;/&gt;. 14 чэрвеня саветы ўручылі ўльтыматум, у якім яны запатрабавалі стварэньня новага летувіскага ўраду, асуджэньня высокіх летувіскіх урадоўцаў і дазволу ўвядзеньня большай колькасьці савецкіх войскаў. Летува мусіла прыняць гэтыя ўмовы&lt;ref&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 87—88.&lt;/ref&gt;.

15 чэрвеня савецкія войскі пачалі яўную акупацыю краю, прэзыдэнт Сьмятона ўцёк за граніцу. На наступны дзень у Летуву прыбыў намесьнік народнага камісара замежных справаў, пачалася саветызацыя. 17 чэрвеня быў створаны прамаскоўскі ўрад [[Юстас Палецкіс|Юстаса Палецкіса]], які 27 чэрвеня распусьціў Сойм 4-га скліканьня&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 88.&lt;/ref&gt;. У ліпені прайшлі арышты найбольш вядомых летувіскіх палітычных дзеячаў&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;. 14—15 ліпеня адбыліся сфабрыкаваныя паводле ранейшых савецкіх схемаў «выбары» ў парлямэнт&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;, да ўдзелу ў якіх дапусьцілі толькі адзін партыйны сьпіс: прасавецкі «Блёк працоўнага народу». Паводле афіцыйных зьвестак, у выбарах удзельнічала 1 386 569 чалавек, г.зн. 95,51% ад агульнай колькасьці выбарнікаў. За кандыдатаў «Блёку працоўнага народу» Летувы галасавала 1 375 349 выбарнікаў, г.зн. 99,19% ад тых, што бралі ўдзел у галасаваньні&lt;ref&gt;Сообщение главной избирательной комиссии Литвы о результатах выборов в Народный Сейм, 17.07.1940. // Полпреды сообщают… — М., Международные отношения, 1990. С. 473.&lt;/ref&gt;.

=== Летувіская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка ===
{{Асноўны артыкул|Летувіская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка}}
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|міні|Сьцяг Летувіскай ССР]]

21 ліпеня 1940 кантраляваны камуністамі парлямэнт Летувы абвясьціў утварэньне Летувіскай ССР і папрасіў Вярхоўны Савет СССР прыняць ЛССР у склад [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. 3 жніўня 1940 году Вярхоўны Савет СССР задаволіў гэтую просьбу. 25 жніўня была зьмененая канстытуцыя&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;. 11 лістапада ў Бэрліне ўтварыўся Фронт Актыўных Летувісаў, які згуртаваў дзеячоў антысавецкага падпольля&lt;ref name=&quot;smdb-88&quot;/&gt;. Тым часам дзеля залагоджваньня летувісаў савецкія ўлады перадалі ў склад Летувіскай ССР яшчэ 2,6 тысячы квадратных кілямэтраў памежнай тэрыторыі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] — [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторую беларусаў]] зь [[Сьвянцяны|Сьвянцянамі]], [[Салечнікі|Салечнікамі]] і [[Друскенікі|Друскенікамі]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 379.&lt;/ref&gt;.

10 студзеня 1941 году Трэці Райх і СССР падпісалі дамову аб перасяленьні насельніцтва. З Райху перасялілі ў Летуву ня толькі летувісаў, але й 9,3 тыс. расейцаў і беларусаў&lt;ref name=&quot;smdb-89&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 89.&lt;/ref&gt;. 14 красавіка 1941 году на летувіскіх сялянаў наклалі высокія падаткі. 14 чэрвеня пачаліся масавыя дэпартацыі&lt;ref name=&quot;smdb-89&quot;/&gt;.

22 чэрвеня 1941 году пачалася [[нямецка-савецкая вайна]]. Пры адступленьні саветы забівалі палітычных вязьняў (у Правенішках — каля 400 асобаў). 23 чэрвеня ковенская радыёстанцыя абвясьціла дэклярацыю адраджэньня летувіскага народу&lt;ref name=&quot;smdb-90&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 90.&lt;/ref&gt;. Летува стала адной зь першых краінаў, дзе ў масавым маштабе пачаўся [[генацыд]] жыдоў (да канца 1941 году нацысты з дапамогай тысячаў летувіскіх добраахвотнікаў зьнішчылі 22 тысячы жыдоўскага насельніцтва Вільні)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 384.&lt;/ref&gt;. За часамі нямецкай акупацыі нацысты дазволілі летувісам стварыць паліцыйныя аддзелы самааховы ''Saugumas'', якія ўзаконілі ў Вільні напады летувісаў на палякаў (апалячаных беларусаў). Пад прыкрыцьцём нямецкае ўлады летувіскія нацыянал-экстрэмісты заклікалі нацыстаў ачысьціць Вільню ад спалянізаванага насельніцтва і былі расчараваныя, калі выявілася, што немцы маюць іншыя пляны. Змаганьне паміж летувісамі й палякамі за Вільню перайшло на ўзровень грамадзянскай вайны мясцовага маштабу. З восені 1943 году падпольная польская [[Армія Краёва]] ў месьце і прылеглых раёнах нападала на падразьдзяленьні летувіскіх паліцыянтаў-калябарантаў і раззбройвала іх. У адказ летувіскія паліцыянты каралі сьмерцю цывільнае польскае насельніцтва. Каб адпомсьціць, палякі нападалі на летувіскія вёскі&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;. 

Па заняцьці Віленшчыны савецкімі войскамі (1944 год) [[Лаўрэнці Берыя]], які тады ачольваў [[НКВД]], пісаў [[Ёсіф Сталін|Сталіну]]: 
{{Цытата|Стаўленьне насельніцтва да вызваленьня Вільні з-пад нямецкай улады станоўчае. Насельніцтва выказвае задавальненьне, што імша ў касьцёлах будзе цяпер служыцца па-польску, а не па-летувіску. Насельніцтва таксама спадзяецца, што Вільня будзе далучаная да Заходняй Беларусі — абы не да Летувы.}}

==== Летувізацыя Віленшчыны ====
{{Асноўны артыкул|Летувізацыя}}
[[Файл:Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|значак|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы ([[Вільня]] — частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі, заселенай беларусамі]]), складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г.]]

Нягледзячы на меркаваньне віленчукоў і боязьнь летувісаў страціць Вільню праз факты масавай супрацы з нацыстамі, Сталін надумаў пакінуць места за Летувіскай ССР&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 385.&lt;/ref&gt;. 30 траўня 1945 году, палітбюро ЦК Кампартыі Летувы пастанавіла скіраваць усе сілы рэспублікі на тое, каб выселіць зь Вільні большасьць тытульнага насельніцтва&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;. Летувіскі ўрад у асобе міністра асьветы Жугжды не дазволіў адчыніць у Вільні ніводнай беларускай школы, чаго дамагаліся [[Адам Станкевіч]] ды іншыя беларускія дзеячы. Летувіскія ўлады зачынілі беларускую гімназію і настаўніцкую сэмінарыю, а Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча ліквідавалі і фактычна разрабавалі — большая частка яго збораў трапіла ў летувіскія музэйныя фонды і бібліятэку Акадэміі навук Летувы. Прытым [[Слуцкія паясы]] і [[Урэчча|ўрэцкае]] шкло абвясьцілі «вырабамі летувіскіх рамесьнікаў»&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-386&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 386.&lt;/ref&gt;. Усё гэта адбывалася адначасна з новай хваляй рэпрэсіяў супраць інтэлігенцыі. Практычна ўсе беларускія нацыянальныя дзеячы і іх сем’і падпалі пад арышты і дэпартацыю&lt;ref name=&quot;Zajkouski-1993&quot;/&gt;. Тым часам у 1944—1948 гадох каля 100 тысячаў віленчукоў, сярод якіх большую частку складалі беларусы&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-387&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 387.&lt;/ref&gt;, прымусілі запісацца палякамі і дэпартавалі ў камуністычную Польшчу&lt;ref name=&quot;dzej&quot;/&gt;. Замест дэпартаваных месьцічаў на працягу толькі 1944—1946 гадоў у Вільню прыбыло каля 100 тысячаў новых жыхароў з этнічна жамойцкіх тэрыторыяў. 

Летувіскія ўлады сьцьвярджалі, што [[беларусы]] — гэта «страчаныя летувісы», таму ў афіцыйных дакумэнтах (а таксама ў літаратуры, навуковых працах, на мэмарыяльных дошках) іх усяляк імкнуліся запісаць летувісамі&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-386&quot;/&gt;. Адпаведна, пачалося масавае перапісваньне прозьвішчаў з дабаўленьнем канчаткаў «-ас», «-ус», «-іс» мужчынскім прозьвішчам (напрыклад, Міцкевіч ― Міцкявічус), канчаткаў «-айце» і іншых ― жаночым (напрыклад, Астроўская ― Астраўскайце). Пэўныя прозьвішчы, увогуле, перакладаліся (напрыклад, Верабей ― Жвірбіліс). Сярод беларусаў павялічвалася беспрацоўе, яны [[дыскрымінацыя|дыскрымінаваліся]] пры ўладкаваньні на дзяржаўную службу&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 382.&lt;/ref&gt;. Тыя, хто нарадзіўся па-за Віленшчынай, не маглі атрымаць летувіскага грамадзянства. Апроч таго, праводзілася перайменаваньне амаль усіх населеных пунктаў ([[Трокі]] — Тракай, [[Друскенікі]] — Друскенінкай, [[Сьвянцяны]] — Швянчоніс, [[Лаварышкі]] — Лаварышкес і г. д.). У выніку, не засталося амаль ніводнай беларускай назвы&lt;ref name=&quot;Zajkouski-1993&quot;/&gt;. 

Зь іншага боку летувіскія ўлады праводзілі палітыку дэнацыяналізацыі беларускага насельніцтва Віленшчыны: на ўзгадненьне з Масквой і камуністычнай Польшчай, замест зачыненых беларускіх школаў насаджаліся польскія і расейскія, беларусаў дыскрымінавалі ў атрыманьні вышэйшай адукацыі — колькасьць студэнтаў-беларусаў у летувіскім Віленскім унівэрсытэце не перавышала 1%&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-386&quot;/&gt;. Замест ліквідаваных беларускіх выданьняў у савецкай Вільні пачала выходзіць польскамоўная газэта «Чырвоны штандар». Апроч таго, летувіскія ўлады не перашкаджалі ксяндзам-палякам пашыраць сярод беларусаў-каталікоў думку, што тыя — палякі&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-387&quot;/&gt;. 

Калі паводле зьвестак перапісу 1959 году, з 236 100 віленчукоў 34% назваліся летувісамі, 29% расейцамі, 20% палякамі і 6% беларусамі, то перапіс 1970 году засьведчыў, што летувісаў стала 50,5%, расейцаў 20%, палякаў 19%, а беларусаў 5%&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-388&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 388.&lt;/ref&gt;. 

Разам з тым, савецкія ўлады ажыцьцяўлялі ў Летуве і тыповую рэпрэсіўную палітыку: у чэрвені — верасьні 1945 году дэпартавалі 6,3 тыс. чалавек&lt;ref name=&quot;smdb-93&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 93.&lt;/ref&gt; (у тым ліку і ўласна летувісаў), 22—23 траўня 1948 году — правялі [[Апэрацыя Вясна|Апэрацыю Вясна]], накіраваную на ліквідацыю антысавецкага падпольля, але ахвярамі дэпартацыі сталі таксама заможныя гаспадары. Масавыя дэпартацыі прайшлі таксама 25—28 сакавіка 1949 году, калі вывезьлі 29 тыс. чалавек, 2—3 кастрычніка 1951 году (16 тыс. чалавек), у 1952 годзе (1,1 тыс. чалавек) і ў 1953 годзе&lt;ref name=&quot;smdb-95-6&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 95-96.&lt;/ref&gt;. 8 ліпеня 1948 году савецкія ўлады нацыяналізавалі храмы ўсіх веравызнаньняў. У 1950 годзе зьнішчылі вядомыя сымбалі сучаснай Летувы — скульптуры на [[франтон]]е [[Віленская катэдра|Віленскае катэдры]], помнік свабоды ў Коўне, зьмянілі дзяржаўны гімн&lt;ref name=&quot;smdb-95-6&quot;/&gt;. У 1960 годзе [[Мікіта Хрушчоў|Хрушчоў]] крытыкаваў рэканструкцыю замка ў Троках як ідэалізацыю фэадальнага ладу&lt;ref name=&quot;smdb-97&quot;&gt;Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}. S. 97.&lt;/ref&gt;.

Аднак у адрозьненьне ад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] і [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]], савецкае кіраўніцтва дазволіла Летуве, як і Латвіі з Эстоніяй, мець унівэрсытэт на мове тытульнай нацыі. Гэты летувіскамоўны Віленскі ўнівэрсытэт хутка стаў ''«раем для балцкіх дасьледаваньняў»''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 93.&lt;/ref&gt;. Тым часам у адменнасьць ад сталіцаў іншых рэспублік, Масква дазволіла Летуве летувізацыю Вільні (калі [[Талін]] ці [[Рыґа|Рыґу]] хутка апанавала расейскамоўная працоўная сіла, Вільню павольна засяляла [[Жамойць|жамойцкая]] вёска&lt;ref name=&quot;katl&quot;/&gt;), у выніку чаго места пачало набываць летувіскае аблічча&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

Такім чынам, у адказ на вонкавую ляяльнасьць летувіскіх камуністаў Масква фактычна дазволіла ў Летуве побач з камуністычнай і нацыяналістычную ідэалёгію: спадчына Вялікага Княства Літоўскага абвяшчалася выняткова летувіскай, а Вільня — спрадвечна летувіскім местам. За савецкім часам у Летуве выйшлі сотні навуковых і навукова-папулярных выданьняў, дзе гэтыя падыходы ўсяляк прапагандаваліся і абгрунтоўваліся&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-388&quot;/&gt;. Летува заняла вынятковае становішча сярод усіх эўрапейскіх саюзных рэспублікаў, маючы больш магчымасьцяў дзеля разьвіцьця нацыянальнага жыцьця, чым якая-кольвек зь іх. Амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]] тлумачыць гэта кампрамісамі паміж з аднаго боку Масквой і летувіскімі камуністамі, а з другога боку — летувіскай інтэлігенцыяй&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 93, 95.&lt;/ref&gt;.

=== Летувіская Рэспубліка ===
Палітыка перабудовы і галоснасьці дала магчымасьць легальна існаваць руху за незалежнасьць Летавы — Саюдзіс. Незалежніцкія настроі пашыраліся. У 1989 годзе прайшоў [[Балтыйскі шлях]], у якім каля 2 мільёнаў чалавек сталі на шашы Вільня — Талін і ўзяліся за рукі.

У пачатку 1990 году прайшлі першыя выбары ў Летувіскі сойм, на якіх удзельнічалі сябры Саюдзісу. Яны ж атрымалі большасьць месцаў. 11 сакавіка 1990 году Летувіскі сойм на чале зь [[Вітаўтас Ландсбергіс|Вітаўтасам Ландсбергісам]] абвясьціў незалежнасьць Летувы ад СССР — першай з савецкіх рэспублік. 17 верасьня 1991 году Летува стала сябрам [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]].

29 сакавіка 2004 году Летува ўвайшла ў [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], а 1 траўня 2004 году — у [[Эўрапейскі Зьвяз]].

== Дзяржаўны лад ==
{{Асноўны артыкул|Дзяржаўны лад Летувы}}

Летува — [[унітарная дзяржава]], форма кіраваньня — [[прэзыдэнцкая рэспубліка]]. [[Сьпіс прэзыдэнтаў Летувы|Прэзыдэнт]] абіраецца [[простыя выбары|простымі выбарамі]] на пяцігадовы тэрмін. Ён вызначае асноўныя кірункі замежнай палітыкі, лічыцца галоўнакамандуючым летувіскага войска. Прэзыдэнт вылучае парлямэнту на зацьверджаньне кандыдатуру [[Прэм’ер-міністар|прэм’ер-міністра]], а потым паводле рэкамэндацыі апошняга — кандыдатуры сябраў [[Урад]]у, таксама як і шэраг іншых найвышэйшых дзяржаўных урадоўцаў і судзьдзяў [[Канстытуцыйны Суд|Канстытуцыйнага Суду]] ({{мова-lt|Konstitucinis Teismas|скарочана}}).

Аднапалатны летувіскі [[парлямэнт]] — [[Летувіскі Сойм|Сойм]] — налічвае 141 дэпутата, якія абіраюцца на чатырохгадовы тэрмін. Крыху больш за палову дэпутатаў абіраюцца на аднамандатных акругах (71), а іншая частка (70) — паводле партыйных сьпісаў. Бар’ер праходжаньня ў Сойм для партыі роўны 5%.

== Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ==
{{Асноўны артыкул|Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Летувы}}

{{Image label begin|image=Apskritis of Lithuania.png|width={{{width|400}}}|float={{{float|right}}}}}
{{Метка выявы|x=-140.0|y=-215.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Marijampole County COA.png|20px]]'''''&lt;small&gt;[[Мар’ямпальскі павет|Мар’ямпальскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-200.0|y=-250.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Alytus County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Аліцкі павет|Аліцкі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-330.0|y=-272.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Беларусь]]'''}}
{{Метка выявы|x=-180.0|y=-160.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LTU Kauno apskritis COA.svg|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Ковенскі павет|Ковенскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-90.0|y=-140.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LIT okręg tauroski COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Таўроскі павет|Таўроскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-100.0|y=-40.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Telsiai County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Цельшыцкі павет|Цельшыцкі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-30.0|y=-100.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LIT okręg kłajpedzki COA.svg|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Клайпедзкі павет|Клайпедзкі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-70.0|y=-200.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Расея]]'''}}
{{Метка выявы|x=-255.0|y=-200.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Vilnius County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Віленскі павет|Віленскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-140.0|y=-65.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:LIT okręg szawelski COA.PNG|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Шавельскі павет|Шавельскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-230.0|y=-65.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Panevezys County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Панявескі павет|Панявескі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-300.0|y=-120.0|scale={{{width|-1}}}|text=[[Файл:Utena County COA.png|20px]] '''''&lt;small&gt;[[Уцянскі павет|Уцянскі]]&lt;/small&gt;'''''}}
{{Метка выявы|x=-160.0|y=-1.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Латвія]]'''}}
{{Метка выявы|x=-120.0|y=-270.0|scale={{{width|-1}}}|text='''[[Польшча]]'''}}
{{Image label end}}

Летува складаецца зь 10 паветаў ({{мова-lt|apskritys|скарочана}}), якія называюцца адпаведна з сваёй сталіцай:

# [[Аліта]]
# [[Коўна]]
# [[Клайпеда]]
# [[Мар’ямпаль]]
# [[Панявеж]]
# [[Шаўлі]]
# [[Таўрогі]]
# [[Цельшы]]
# [[Уцяна]]
# [[Вільня]]

Паветы падзяляюцца на акругі. Некаторыя буйныя гарады ўтвараюць самастойныя адміністрацыйныя адзінкі.

== Геаграфія ==
{{Асноўны артыкул|Геаграфія Летувы}}
[[Файл:LietuvaPhysicalMap-lessdetail (lang-be).svg|міні|Фізычная мапа Летувы]]

Летува афіцыйна падзяляецца на 4 рэгіёны, абвешчаныя гістарычнымі і адрознымі сваімі традыцыямі, дыялектамі і ляндшафтам: [[Аўкштота]] ({{мова-lt|Aukštaitija|скарочана}}), [[Жамойць]] ({{мова-lt|Žemaitija|скарочана}}), [[Сувалкія]] ({{мова-lt|Suvalkija|скарочана}}) і [[Дзукія]] ({{мова-lt|Dzukija|скарочана}}). Пяты рэгіён — «[[Малая Летува]]» ({{мова-lt|Mažoji Lietuva|скарочана}}) да 1918 належаў да [[Усходняя Прусія|Ўсходняй Прусіі]]. Тут Летува пясковымі пляжамі і дзюнамі мяжуе з [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]]. Далей на ўсход цягнецца ўзгорысты марэнны ляндшафт. Віленшчына багатая грудамі і азёрамі. Бліжэй да польскай мяжы знаходзіцца рэгіён Сувалкія. Разам з раўнінай між Панявежай і Коўнам гэты раён найбольш актыўна выкарыстоўваецца ў сельскай гаспадарцы. На ўсход ад Сувалкіі, на беларускай мяжы знаходзіцца лясная Дзукія. Там, ля [[Друскенікі|Друскенікаў]] пачынаецца летувіскі адцінак [[Нёман]]у ({{мова-lt|Nemunas|скарочана}}). Нёман ёсьць найбольш працяглай ракой у Летуве — у межах краіны ягоная даўжыня складае 475 км, а апошнія 200 км ракі ўтвараюць натуральную мяжу з [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьцю]]. Пры мястэчку Руснэ Нёман упадае ў Балтыйскае мора.

З паўднёвага захаду на паўночны ўсход у Паўднёвай і Ўсходняй Летуве распрасьціраецца [[Балтыйская града]], якая ў межах краіны складаецца з Судуўскага, Дзуцкага і Аўкштайцкага ўзвышшаў (дасягаюць вышыні 250—280 м). З паўднёвага боку да Летувіскай дугі Балтыйскай грады далучаецца Паўднёва-Ўсходняя пясковая раўніна. З усходу тэрыторыю краіны займаюць часткі [[Сьвянцянскія грады|Сьвянцянска-Нарачанскага]] і [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскага ўзвышшаў]], на апошнім разьмяшчаецца адзін з найвышэйшых пунктаў краіны — гара Язэпава (293,6 м). На захадзе разьмяшчаецца выспавае [[Жамойцкае ўзвышша]] з найвышэйшым пунктам гарой Мядвегаліс (234 м). Уздоўж Балтыйскага мора распрасьціраецца Прыморская раўніна — нізіна шырынёй 15—20 км. На поўдні гэтай нізіны — дэльта Нёмана. На астатняй тэрыторыі паміж Балтыйскай градой і Жамойцкім узвышшам расьсьцілаюцца плоскія ці крыху хвалістыя нізіны — Сярэднелетувіская, Зэмгальская і інш. Галоўным чыньнікам ва ўтварэньні рэльефу краіны быў ледавік.

Летува разьмяшчаецца на Рускай пліце Ўсходне-Эўрапейскай плятформы. Крышталічны фундамэнт залягае глыбока (ад 300 да 2000 м ніжэй за ўзровень мора). З карысных выкапняў ёсьць вапнякі, [[даляміт]]ы, [[гліна|гліны]], [[крэйда]]. Таксама нетры Летувы маюць пласты мінэральных водаў.

=== Клімат ===
Клімат Летувы пераходны — ад марскога да кантынэнтальнага. Сярэдняя гадавая тэмпэратура складае +6,1&amp;nbsp;°C. Сярэдняя тэмпэратура студзеня −4,9&amp;nbsp;°C (ад −2,8&amp;nbsp;°C на ўзьбярэжжы да −6,5&amp;nbsp;°C на паўночным усходзе). Сярэдняя тэмпэратура ліпеня +17,2&amp;nbsp;°C (у межах краіны адрозьніваецца меней, чым на 2&amp;nbsp;°C).

{| width=90% align=&quot;center&quot; border=1 cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border-collapse: collapse; font-size:95%; text-align: center;&quot;
|-----
| height=&quot;25&quot; colspan=&quot;13&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;'''Тэмпэратурныя рэкорды па месяцох (°C)'''&lt;ref&gt;[http://www.meteo.lt/ meteo.lt]&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;
|-----
| width=&quot;140&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;style2&quot;&gt;Месяц&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Студзень|Сту]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Люты|Лют]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Сакавік|Сак]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Красавік|Кра]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Травень|Тра]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Чэрвень|Чэр]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;52&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Ліпень|Ліп]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Жнівень|Жні]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;51&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Верасень|Вер]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Кастрычнік|Кас]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Лістапад|Ліс]]&lt;/div&gt;
| width=&quot;64&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;[[Сьнежань|Сьн]]&lt;/div&gt;
|-----
| width=&quot;140&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;style2&quot;&gt;Найвышэйшая тэмп.&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FFBB70&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+12,6 &lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FFA264&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+16,5&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FD7339&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+21,8&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FC5425&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+28,8&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FC2A25&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+34&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FC2A25&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+35&lt;/div&gt;
| width=&quot;52&quot; bgcolor=&quot;FD0009&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+37,5&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FD0009&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+36&lt;/div&gt;
| width=&quot;51&quot; bgcolor=&quot;FC2A25&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+32&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FD7339&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+26&lt;/div&gt;
| width=&quot;55&quot; bgcolor=&quot;FFA264&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+18&lt;/div&gt;
| width=&quot;64&quot; bgcolor=&quot;FFBB70&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+15,6&lt;/div&gt;
|-----
| width=&quot;140&quot; bgcolor=&quot;#E7EEF1&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;style2&quot;&gt;Найніжэйшая тэмп.&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;0A427E&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-40,5&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;0A427E&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-42,9&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;2467B4&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-37,5&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;6289CB&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-23,0&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;96B8E8&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:grey;&quot;&gt;-6,8&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;D6E4F7&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;-2,8&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;FEFFB9&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;+0,9&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;D6E4F7&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;-2,9&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;B2D5F4&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;-6,3&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;96B8E8&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:grey;&quot;&gt;-19,5&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;6289CB&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-23&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
| bgcolor=&quot;0A427E&quot; | &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;-34&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
|}

Гадавая колькасьць ападкаў складае 540 мм на Сярэднелетувіскай нізіне і 930 мм на паўднёва-заходніх схілах Жамойцкага ўзвышша. Найбольшая колькасьць ападкаў прыпадае на жнівень, найменшая — на кастрычнік. Да галоўных асаблівасьцяў клімату Летувы адносяць шмат атмасфэрных ападкаў і перавагу адносна цёплага надвор’я. Наяўнасьць вялікай колькасьці атмасфэрных ападкаў, а таксама наяўнасьць блізкіх да паверхні водных пластоў стварылі ўмовы для разьвіцьця густой сеткі рэк. У Летуве налічваюць 722 ракі даўжынёю больш за 10 км і агульнай працягласьцю 27 500 км, 71,5% рэк належаць да басэйну Нёмана. Рэкі Летувы сілкуюцца дажджавымі, талымі ды грунтовымі водамі. У сярэднім каля трох месяцаў рэкі пакрытыя льдом. На тэрыторыі Летувы больш за 2500 азёраў плошчай больш за 0,1 км² кожнае і 1000—1500 дробных азёраў. Самыя буйныя азёры — Друкшай, Дзіснай, найбольш глыбокае — Таўрангас (60,5 м). У Летуве налічваюць 40 тысячаў тарфяных балот, шмат дзе здабываецца торф.

=== Глебы ===
Амаль 45% тэрыторыі Летувы займаюць [[дзярнова-падзолістыя глебы]], 17% — балотна-падзолістыя глебы, 4% — падзоліста-баравыя глебы, 8% — [[дзярнова-карбанатныя глебы]], столькі ж карбанатныя дзярнова-глеева-падзолістыя, 5% — балотныя і 1,4% — алювіяльныя глебы ў дэльце Нёмана і абалёнах рэк.

=== Расьлінны сьвет ===
Летува разьмяшчаецца ў падзоне [[Мяшаны лес|мяшаных лясоў]] лясной зоны. Выдзяляюць правінцыю з грабам і правінцыю безь яго, мяжа пралягае ў сярэдняй частцы тэрыторыі. Агулам лясы займаюць 27,6% тэрыторыі. Пераважаюць [[хваёвыя лясы|хваёвыя]] (37,2%) і бярозавыя (23%) лясы. У Летуве сустракаюцца больш за 2000 відаў кветкавых расьлінаў і папаратнікаў, вядома каля 250 відаў мхоў, 400 відаў лішайнікаў і 2000 відаў грыбоў.

=== Жывёльны сьвет ===
У Летуве атрымалі пашырэньне жывёлы тайгі й [[шыракалісты лес|шыракалістых лясоў]]. [[Хрыбетныя|Хрыбетных]] налічваецца 426 відаў, зь іх 61 від [[Сысуны|сысуноў]], 290 — птушак, 7 — гадаў, 11 — земнаводных і 57 рыб. Дробныя сысуны — [[кажаны]], яжы, краты, землярыйкі, мышы-палёўкі і іншыя. Большасьць птушак належаць да атраду вераб’іных. Сярод гадаў варта адзначыць трытонаў, жаб і раптух.

У краіне разьмяшчаюцца Летувіскі нацыянальны парк (на паўночным усходзе, плошча каля 300 км²), 3 запаведнікі (Жувінтас, Чапкаляй, Каманос)&lt;ref&gt;Кунчина И. П. и др. Литва // Страны и народы; Науч.-попул. геогр.-этнограф. изд. в 20-ти т. Советский союз. Республики прибалтики. Белоруссия. Украина. Молдавия. — М.: Мысль, 1984. — 349 с.&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
[[Файл:Poles in Lithuania Barry Kent.png|міні|Колькасьць палякаў (апалячаных беларусаў&lt;ref&gt;Калачынскі Ю. Адкуль у Беларусі ўзяліся палякі? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54—55.&lt;/ref&gt;) у Летуве паводле раёнаў]]

* [[Летувіская мова|летувіская]]: 2 561 314
* [[Польская мова|польская]]: 200 317
* [[Расейская мова|расейская]]: 176 913
* [[Беларуская мова|беларуская]]: 36 227
* [[Украінская мова|украінская]]: 16 423
* [[Татарская мова|татарская]]: 2793
* [[Латыская мова|латыская]]: 2025
* [[Караімская мова|караімская]]: 241&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://statistics.bookdesign.lt/dalis_04.pdf|загаловак=Ethnicity, mother tongue and religion|мова=en|камэнтар=зьвесткі перапісу 2011 году}}&lt;/ref&gt;

[[Расейцы]] ў асноўным зьявіліся ў Летуве па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]], калі краіна трапіла ў склад [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюзу]], і жывуць пераважна ў рэгіёнах [[Вільня|Вільні]] й [[Клайпеда|Клайпеды]]. Сярод старэйшага пакаленьня летувісаў вялікая ступень валоданьня расейскаю мовай, у той час, як моладзь збольшага валодае [[Ангельская мова|ангельскаю]]. У раёне Клайпеды (былога прускага Мэмэлю) ёсьць доля нямецкамоўнага насельніцтва. Рэгіён вакол Вільні і ўздоўж беларускай мяжы гістарычна быў засяляюць беларусы, дагэтуль там пашыраныя дыялекты беларускай (''тутэйшай'') мовы.

Этнічны склад насельніцтва (2015 год)&lt;ref&gt;Butkus A. [http://alkas.lt/2015/12/16/a-butkus-lietuvos-gyventojai-tautybes-poziuriu/ Lietuvos gyventojai tautybės požiūriu], Alkas, 16.12.2015 г.&lt;/ref&gt;:
* [[летувісы]] — 86,7%
* [[палякі]] — 5,6%
* [[расейцы]] — 4,8%
* [[беларусы]] — 1,3%
* [[украінцы]] — 0,7%

== Эканоміка ==
{{Асноўны артыкул|Эканоміка Летувы}}
Летува — індустрыяльная краіна з разьвітай сельскай гаспадаркай. На 1 сакавіка 1998 году Летуве было дадзена 1,976 млрд $ пазык з-за мяжы, прычым каля траціны зь іх былі крэдытамі [[Міжнародны валютны фонд|МВФ]]. Істотнае значэньне для разьвіцьця эканомікі Летувы мела ўступленьне ў [[Эўрапейскі Зьвяз]]. [[Сукупны ўнутраны прадукт]] краіны вырас за першы квартал 2004 году на 7,7%.

Найбуйнешым інвэстарам зьяўляюцца [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] — 25% усіх зьнешніх інвэстыцыяў, потым ідуць [[Швэцыя]] (13%), [[Нямеччына]] (12%) і [[Вялікабрытанія]] (8%). Структура [[Сукупны ўнутраны прадукт|ВУП]]: (у % ад агульнага кошту) сельская і лясная гаспадарка — 9,3, здабывальная і перапрацоўчая прамысловасьць — 25,9, будаўніцтва — 6,7, камунальныя паслугі — 3,0, транспарт і сувязь — 7,6, гандаль — 23,9, фінансы — 3,2, іншае — 20,4.

Ад 1 студзеня 2015 году Летува перайшла на [[Эўра]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160305011435/http://www.radyjo.net/4/90/Artykul/192263,1-%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F-%D0%9B%D0%B5%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%86%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%8D%D1%9E%D1%80%D0%B0 1 студзеня Летува пераходзіць на эўра]. Polskie Radio S.A. 30.12.2014&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Lt real gdp growth.svg|значак|Рост рэальнага [[Сукупны ўнутраны прадукт|СУП]] краіны]]

Цеплавыя электрастанцыі працуюць на замежнай сыравіне, найбуйнейшыя — Летувіская і Віленскія. Маюцца гідраэлектрастанцыі — Кайшадорская, Ковенская. Самай магутнай зьяўляецца Ігналінская атамная электрастанцыя.

Найважнейшая галіна прамысловасьці — машынабудаўніцтва і мэталаперапрацоўка. Найбольшае разьвіцьцё атрымала станкабудаўніцтва з асноўнымі цэнтрамі ў Вільні, Коўне, Шаўлях; прыборабудаваньне, электратэхніка і радыётэхніка (Вільня, Коўна, Панявеж і інш.), суднабудаваньне і рамонт караблёў (Клайпеда), вытворчасьць абсталяваньня для харчовай прамысловасьці (Мар’ямпаль), вытворчасьць ровараў і рухавікоў для мапедаў (Шаўлі). Прамысловасьць па перапрацоўцы нафты дае [[мазут]], [[бэнзін]], [[дызэльнае паліва]], [[асфальт]], [[парафін]] і інш. прадукты (Мажэйкі). Разьвітая хімічная прамысловасьць: вытворчасьць сернай кіслаты, амафосу, супэрфасфату (Кейданы), азотных угнаеньняў (Янава), штучных валокнаў (Коўна), плястмасавых вырабаў (Вільня) штучнай скуры (Плунге), фармацэўтычнай прадукцыі (Вільня, Коўна і інш.), прадукцыі мікрабіялягічнай прамысловасьці (Вільня, Кейданы). Вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў ажыцьцяўляецца зь мясцовай сыравіны. Разьвіта вытворчасьць цэмэнту (Наўёі-Акмяны), сылікатных вырабаў, мяккага пакрыцьця даху і да т. п. (Вільня, Коўна, Гаргаждай), керамікі (Таўрогі), шкла (Вільня, Коўна і інш.). Здаўна ў Летуве існуе дрэваапрацоўчая і цэлюлозна-папяровая прамысловасьць з разьвітай вытворчасьцю мэблі (Янава, Клайпеда, Коўна, Шаўлі), паперы і кардону (Коўна, Грыгішкі), цэлюлозы ды фанэры (Клайпеда), запалак (Коўна), двп (Клайпеда, Вільня, Грыгішкі, Казлова Руда)&lt;ref&gt;Большая энциклопедия: в 62 томах. Т. 26. — М: ТЕРРА, 2006. — 592 с. {{ISBN|5-373-00432-2}}.&lt;/ref&gt;.

== Транспарт ==
{{Асноўны артыкул|Транспарт у Летуве}}

Летува мае важнае значэньне як транзытная краіна між [[Цэнтральная Эўропа|Цэнтральнай]] і [[Паўночная Эўропа|Паўночнай]] Эўропай, між [[Скандынавія]]й і [[Беларусь]]сю. Ключавую ролю Летува грае як транзыт між [[Расея|Расейскай Фэдэрацыяй]] і ейным эксклявам Калінінградзкай вобласьцю. Сталіца Летувы Вільня знаходзіцца вельмі блізка да закрытай беларускай граніцы, таму больш важным транспартным вузлом Летувы зьяўляецца гістарычная сталіца Коўна.

=== Аўтамабільны транспарт ===
[[Файл:Lithuania-roads-(E).png|міні|Асноўныя аўтамабільныя дарогі Летувы]]

Летува мае разьвітую сетку шашаў, у тым ліку аўтамабільную дарогу, што злучае [[Коўна]] і [[Клайпеда|Клайпеду]] і магістраль [[E67]] «[[Via Baltica]]» з [[Варшава|Варшавы]] праз Коўну, [[Рыга|Рыгу]], [[Талін]] да [[Хэльсынкі]]. Апроч таго, Летува мае вялікае значэньне для транзыту [[нафта|нафты]] з Расеі.

=== Карабельны транспарт ===
У Клайпедзе знаходзіцца буйны марскі порт, злучаны паромнымі маршрутамі з важнымі гарадамі ўзьбярэжжа Балтыйскага мора.

=== Чыгунка ===
Пры [[Шастокі|Шастоках]] і [[Сувалкі|Сувалках]] (Польшча) знаходзіцца важны чагуначны перавал у Польшчу, які ў апошнія гады, з прычыны замежнапалітычнай самаізаляцыі Беларусі, атрымаў ключавую важнасьць, бо альтэрнатыўны маршрут ідзе празь Беларусь. Важнасьць гэтага шляху ўзрасла па адкрыцьці летувіска-польскай граніцы ў ходзе пашырэньня Эўразьвязу на ўсход. [[Летувіская чыгунка]], таксама як чыгунка ў іншых краінах былога Савецкага Саюзу, мае [[шырыня каляіны|шырокую каляіну]] (1520 мм замест 1435 мм у [[Заходняя Эўропа|Заходняй Эўропе]]).

=== Турызм ===
{{Асноўны артыкул|Турызм у Летуве}}

У Летуве расьце роля турызму на [[Балтыйскае мора|Балтыйскім моры]], напрыклад, гарады [[Ніда (Летува)|Ніда]] і [[Паланга]]. Таксама расьце прыцягальнасьць для турыстаў гарадоў [[Вільня|Вільні]] і [[Коўна|Коўны]].

== Культура ==
{{Асноўны артыкул|Культура Летувы}}

=== Летувіская літаратура ===
[[Файл:Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche.jpg|значак|Першая друкаваная летувіская кніга&lt;ref name=&quot;Panucevic-271&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[[Павал Урбан|Урбан П.]] [https://knihi.com/Paula_Urban/U_sviatle_histarycnych_faktau.html У сьвятле гістарычных фактаў (У сувязі з брашурай Л.С. Абэцэдарскага)]. — Мюнхэн — Нью-Ёрк: БІНІМ, 1972.&lt;/ref&gt;: {{мова-de|Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche|скарочана}} (1545 год)]]

Пісьмо на летувіскай мове пачалося з кнігаў рэлігійнага зьместу. Летувіская дзяржава на афіцыйным узроўні лічыць першай летувіскай кнігай «Катэхізм» [[Марцін Мажвід|Марціна Мажвіда]], выдадзены ў 1547 годзе. Тым часам беларускія гісторыкі [[Вацлаў Пануцэвіч]] і [[Павал Урбан]] зьвяртаюць увагу на тое, што напраўду першую летувіскую кнігу выдалі на два гады раней — у 1545 годзе, хоць мова гэтай кнігі і называецца «прускай». Тым часам у назове «Катэхізму» Мажвіда і наступнай летувіскай кнігі 1559 году выданьня назва мовы не ўпамінаецца, што ёсьць сьведчаньнем разуменьня мовы гэтых дзьвюх кніг таксама як «прускай»&lt;ref name=&quot;Panucevic-271&quot;&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 271.&lt;/ref&gt;. Толькі ў 1579 годзе, па сьмерці герцага прускага [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхта Гогенцолерна]], які быў ініцыятарам летувіскага кнігадрукаваньня, выйшаў летувіскі катэхізм, у назове якога мова выданьня азначалася як летувіская. Гэтая назва замацавалася ў наступных летувіскіх кнігах&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 273.&lt;/ref&gt;. Як падкрэсьлівае гісторык і літаратуразнаўца [[Іван Саверчанка]], у XVI ст. раньнія ідэолягі жамойцкага (летувіскага) нацыянальнага руху, найперш пісьменьнікі і багасловы [[Марцін Мажвід]], [[Мэльхіёр Пяткевіч]], [[Мікалай Даўкша]] і [[Канстанцін Шырвід]], пачалі актыўна ўжываць тэрмін «літоўская мова» ў дачыненьні да гістарычна жамойцкай мовы. Абапіраючыся выняткова на этнічныя фантазіі ды показкі, яны назвалі свой народ «літоўцамі»&lt;ref&gt;[[Іван Саверчанка|Саверчанка І.]] Aurea mediocritas. Кніжна-пісьмовая культура Беларусі. Адраджэнне і ранняе барока. — {{Менск (Мінск)}}: Тэхналогія, 1998. С. 14.&lt;/ref&gt;. 

[[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|міні|Катэхізм [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] (1547 г.), які афіцыйна лічыцца ў Летуве першай друкаванай кнігай на летувіскай мове, тым часам [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] яго азначалі як «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''»{{Заўвага|«''катехизмъ по жомоитьску друкованыи''»}} (1580 г.)&lt;ref&gt;Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 111.&lt;/ref&gt;]]

Аўтар другой летувіскай кнігі Марцін Мажвід быў пастарам з [[Рагніт]]у (цяпер у [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьці]] [[Расея|Расеі]]). Яго кніга выйшла з друку ў [[Каралявец|Караляўцы]] ([[Прусія]]) і, апроч катэхізісу, утрымлівала вершаваную прадмову на летувіскай мове, адзінаццаць царкоўных сьпеваў з нотамі і першы летувіскі [[буквар]]. Таксама Мажвід падрыхтаваў першы летувіскі зборнік царкоўных сьпеваў «Песьні Хрысьціянскія» (1 частка — 1566 год, 2 частка — 1570 год), які па ягонай сьмерці выдаў каралявецкі пастар Балтрамеюс Вілентас. Першы поўны пераклад Бібліі на летувіскую мову зрабіў [[Ёнас Брэткунас]] (1536—1602) паміж 1579 і 1590 гадамі. Крыху пазьней у адказ на пратэстанцкія рэлігійныя кнігі зьявілася каталіцкая рэлігійная літаратура на летувіскай мове.

У пачатку XIX стагодзьдзя аблічча летувіскай літаратуры складалі каталіцкія сьвятары. [[Юзэф Арнульф Гедройц]], які гуртаваў вакол сябе летувіскіх пісьменьнікаў, і [[Мацей Казімер Валанчэўскі]] займаліся зьбіраньнем народнага летувіскага фальклёру і перакладамі на летувіскую мову. [[Майроніс|Ёнас Мачуліс-Майроніс]] пісаў вершы ў стылі рамантызму і ў 1895 годзе выдаў зборнік «Вясеньнія галасы», які абудзіў грамадзкія пачуцьці. Пісьменьнік, паэт і перакладчык [[Вінцас Крэве-Міцкевіч]] распачаў традыцыю фальклярызму ў летувіскай літаратуры напачатку XX стагодзьдзя. Сярод фігур пачатку XX стагодзьдзя празаікі Ёзас Тумас-Вайжгантас (1869—1933), Ёнас Білюнас (1879—1907), Юлія Жэмайтэ (1845—1921). У пэрыяд незалежнай Летувы плённа працаваў паэт [[Людас Гіра]]. Паэт і перакладчык [[Яўген Шкляр]] зрабіў вялікі ўнёсак у знаёмства замежнікаў зь летувіскай паэзіяй. Казіс Бінкіс стаў на чале футурыстычнай групоўкі паэтаў «Чатыры вятры» ў 1920-я гады (Юозас Жлабіс-Жанге, Пятрас Таруліс). [[Пранас Будвітыс]], [[Пятрас Вайчунас]] перакладалі творы замежных аўтараў дзеля ўзбагачэньня летувіскай літаратурнай мовы. У постсавецкай летувіскай літаратуры адбіваецца пошук свайго нацыянальнага «я» летувісаў. Гэтая тэндэнцыя пачалася яшчэ ў часы [[Мікіта Хрушчоў|хрушчоўскай]] адлігі. Старажытныя паэтычныя міты — асноўная крыніца, дзе можна знайсьці аблічча летувіскага народу. Дахрысьціянскі пэрыяд найбольш яскрава паказвае летувіскі сьвет «у чыстым выглядзе», бо па прыходзе хрысьціянства і зьяўленьні пісьменнасьці летувіская нацыя спазнала істотны ўплыш суседніх нацыяў — беларускай, польскай, нямецкай і расейскай, савецкі ўплыў.

Матыў сельскай, дахрысьціянскай сьвядомасьці пануе ў паэзіі Марцэліюса Марцінайціса (нар. 1936), асабліва ў ягоных знакамітых балядах Кукуціса (1977). Юдзіта Вайчунайце (нар. 1937) спалучыла вобразы старажытнага паганскага сьвету з гарадзкімі пэйзажамі. Сігітас Геда (нар. 1943) адухаўляе краявіды, надае ім памяць. Сярод іншых можна выдзеліць Ёзаса Грушаса (1901—1989), Ёнаса Авіжуса (нар. 1922), Юсьцінаса Марцінкевічуса (нар. 1930), Рамуальдаса Гранаўскаса ды Леанардаса Густаўскаса (абодва нар. 1939). Сучасную літаратуру разьвіваюць Рычардас Гавеліс ды Ніёле Міляўскайтэ (абодва нар. 1950), Дональдас Каёкас (нар. 1953), Юрга Іванаўстайтэ (н. 1961), Сігітас Парульскіс (нар. 1963), Антанас Ёнінас (нар. 1965).&lt;ref&gt;Twayne companion to contemporary world literature: from the editors of World Literature Today. {{ISBN|0-8057-1700-5}} (hardset)&lt;/ref&gt; Аўтар нацыянальнага гімну Летувы — Вінцас Кудырка.

=== Пераходная зона ===
З пункту гледжаньня культуры Летува знаходзіцца ў зоне пераходу. На захадзе краіны, пры Балтыйскім моры, ёсьць відавочны ўплыў [[Ганза|ганзейска]]-[[Паўночная Эўропа|паўночна-эўрапейскіх]] архітэктурных і фальклёрных традыцыяў — нямецкай, дацкай і швэдзкай культураў. З часоў уваходжаньня ў [[Вялікае Княства Літоўскае]] праз прыняцьце [[каталіцтва]] ў першую чаргу ў архітэктуры зьявіліся італійскія элемэнты (Сабор часоў Рэнэсансу ў Вільні).

Усход і поўдзень Летувы традыцыйна быў пад моцным беларускім, пазьней таксама польскім уплывам. У гарадох да Другой сусьветнай Вайны была шматлікая [[Габрэі|габрэйская]] дыяспара.

=== Сусьветная культурная спадчына [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры|ЮНЭСКО]] ===
[[Файл:Kernavė - Hill forts 01.jpg|міні|Старажытныя насыпы ў Кернаве на месцы былых умацаваньняў]]

Старое места Вільні ўваходзіць у [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветную культурную спадчыну паводле ЮНЭСКО]], гэтаксама як і дзюны на [[Курская пярэспа|Курскай пярэсьпе]] і старажытныя гарадзішчы ў [[Кернаў|Кернаве]].

=== Помнікі ===
Нацыянальны сымбаль Летувы — [[Крыжовая гара]] ({{мова-lt|Kryžių Kalnas|скарочана}}) пры [[Шаўлі|Шаўлях]].

=== Паганскія помнікі ===
Культура Летувы, як апошняга хрысьціянізаванага рэгіёну Эўропы, багатая на паганскія элемэнты. Пашырэньне атрымалі рэшткі культаў розных бажкоў, у першую чаргу побытавых ([[дамавік]], [[лазьнік]], [[лясун|лесавік]] і іншыя). Край багаты старажытнымі паганскімі помнікамі, капішчамі. У Коўні ёсьць музэй паганства, а ў Юодкрантэ — «Вядзьмарская гара».

== Замежная палітыка ==
Летува — сябра [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], [[Рада Эўропы|Рады Эўропы]] і [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]], з 21 сьнежня 2007 году — паўнапраўны сябра [[Шэнгенскае пагадненьне|Шэнгенскага пагадненьня]]. 

=== Дачыненьні зь Беларусьсю ===
{{Асноўны артыкул|Беларуска-летувіскія дачыненьні}}

==== Пытаньне дзяржаўнай граніцы ====
{{Асноўны артыкул|Беларуска-летувіская граніца}}
Нягледзячы на тое, што Беларусь і Летува прызналі адно адную ўжо ў 1991 годзе, да 1994 году ''«двухбаковыя дачыненьні не адрозьніваліся вялікай інтэнсіўнасьцю і нейкімі адмысловымі дасягненьнямі»''&lt;ref&gt;Грицюс А. Влияние «белорусского фактора» на внешнюю политику Литвы и стабильность в Балтийском регионе. С. 139—162 // Белоруссия на перепутье. — Москва: Московский центр Карнеги, 1998. С. 153.&lt;/ref&gt;.

Летува была адзінай суседняй краінай, да якой незалежная Беларусь высоўвала афіцыйныя тэрытарыяльныя прэтэнзіі. Так, 24 лютага 1992 году на сустрэчы з прадстаўнікамі Эўрапейскіх супольнасьцяў тагачасны міністар замежных справаў [[Пятро Краўчанка]] заявіў пра неабходнасьць на міжнародным узроўні ўзьняць пытаньне перагляду [[Беларуска-летувіская граніца|беларуска-летувіскай граніцы]]. Пра гэта апэратыўна напісалі вядучыя замежныя СМІ, такія як, напрыклад, [[The New York Times]]&lt;ref&gt;[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE4DA1E38F936A15751C0A964958260 Belarus Official Lays Claim To Lithuanian Border Lands] // [[The New York Times]]. 25.2.1992.&lt;/ref&gt;.

Прэтэнзіі афіцыйнага Менску адбіліся на эканамічных дачыненьнях паміж дзьвюма краінамі. Так, праз тэрытарыяльныя прэтэнзіі на Віленшчыну і Вільню Беларусь ''«магла адмовіцца ад сьціслых эканамічных зносінаў»'' зь Летувой, што выявілася ў пастанове выкарыстоўваць польскі порт Гдыню замест найбліжэйшай летувіскай Клайпеды&lt;ref&gt;Burant, S. R. International Relations in a Regional Context: Poland and its Eastern Neighbours Lithuania, Belarus, Ukraine // Europe-Asia Studies 45 (993), Nr. 3. P. 407, 417.&lt;/ref&gt;.

Рэактывацыя двухбаковых дачыненьняў Беларусі і Летувы была нашмат зьвязанай з абраньнем [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] прэзыдэнтам, што праявілася ўжо ва ўдзеле прадстаўнікоў летувіскіх уладаў у ягонай інаўгурацыі, а таксама ў візыце беларускага кіраўніка ў Летуву ў лютым 1995 году&lt;ref&gt;Грицюс А. Влияние «белорусского фактора» на внешнюю политику Литвы и стабильность в Балтийском регионе. С. 139—162 // Белоруссия на перепутье. — Москва: Московский центр Карнеги, 1998. С. 154.&lt;/ref&gt;. Акурат у часе таго візыту былі падпісаныя дзьве дамовы: «Аб супрацы і добрасуседстве» і «Аб дзяржаўнай граніцы паміж Летувой і Беларусьсю», — што дазволіла ўпершыню ў гісторыі ўсталяваць паміж дзьвюма дзяржавамі граніцу, якая б юрыдычна прызнавалася абодвума бакамі, і зьняць шмат цяжкіх тэрытарыяльных пытаньняў, якія тычыліся савецкіх часоў&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

На думку [[Зьміцер Санько|Зьмітра Санько]], адной з прычынаў значнага паляпшэньня дачыненьняў стала падрыхтоўка [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндуму 1995 году]] з адмовай [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ад традыцыйнага беларускага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]]: «''І калі ў нас зрынаньне Пагоні выклікала душэўны боль, дык там з нагоды гэтай неспадзяванкі, пэўна ж, шмат на якіх бяседах зьвінелі келіхі''»&lt;ref name=&quot;Sanko&quot;/&gt;. 
Беларускі палітык і грамадзкі дзяяч [[Зянон Пазьняк]] зьвяртае ўвагу на тое, што за заяву аб асуджэньні [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|ўводу войска ў беларускі парлямэнт і расправы над беларускімі дэпутатамі Беларускага Народнага Фронту]] прагаласавалі толькі тры з 140 дэпутатаў [[Летувіскі Сойм|Летувіскага Сойму]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230426095554/https://z3rk4l0.xyz/news/economics/37299.html?tg&amp;requestedLang=bel «Беларусаў у 2020-м падставілі сумнеўныя асобы з-за мяжы праз інтэрнэт». Вялікае інтэрв'ю з Зянонам Пазняком], [[TUT.BY]], 26 красавіка 2023 г.&lt;/ref&gt;. Летувіскі гісторык [[Русьціс Камунтавічус]] зазначае, што па зьневажаньні рэжымам Лукашэнкі [[Сымболіка Беларусі|беларускіх нацыянальных сымбаляў]] у 1995 годзе іншыя летувіскія гісторыкі адкрытым тэкстам гаварылі яму: «''Вельмі добра, што ў Беларусі Лукашэнка. Таму што ў такім выпадку яны не аднімуць нашай гісторыі''»&lt;ref&gt;[https://nashaniva.com/345666/ «Вельмі складана зразумець, што ёсць дзве праўды». Літоўскі гісторык пра «Пагоню» і спадчыну ВКЛ], [[Наша Ніва]], 25 чэрвеня 2024 г.&lt;/ref&gt;.

==== Афіцыйная назва Беларусі ====
У 2010 годзе [[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]] зьвярнулася ў Дзяржаўную камісію па [[летувіская мова|летувіскай мове]] з просьбай перагледзіць афіцыйную назву Беларусі ({{мова-lt|Baltarusija|скарочана}}, ''balta'' — белы колер, ''Rusija'' — [[Расея]]). Сярод прапанаваных да разгляду варыянтаў было традыцыйнае летувіскае найменьне — ''Baltoji Rusia'' ({{мова-be|Белая Русь|скарочана}})&lt;ref&gt;[http://nn.by/?c=ar&amp;i=37411 Літва адмовілася Беларусь называць Belarus], [[Наша Ніва]], 16 красавіка 2010 г.&lt;/ref&gt;. Аднак сябры Дзяржаўнай камісіі з спасылкай на меркаваньне летувіскіх гісторыкаў адзінагалосна пастанавілі пакінуць прыняты ў часы кіраваньня [[Сталін]]а савецкі варыянт назвы Беларусі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100419122535/http://news.tut.by/167244.html В Литве Беларусь останется Baltarusija], [[TUT.BY]], 16 красавіка 2010 г.&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2021 году часовая палітычная падкамісія пры Дзяржаўнай камісіі па летувіскай мове зноў адмовілася зьмяняць афіцыйную [[Русіфікацыя Беларусі|расейскую]] [[Каляніялізм|каляніяльную]] назву Беларусі — на гэты раз на просьбу [[Сьвятлана Ціханоўская|Сьвятланы Ціханоўскай]], тым часам у сьнежні 2020 году гэтая ж камісія зьмяніла афіцыйную летувіскую назву [[Грузія|Грузіі]] на просьбу грузінскіх дыпляматаў&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31188034.html Літоўскія мовазнаўцы вырашылі не мяняць назву Беларусі], [[Радыё Свабода]], 5 красавіка 2021 г.&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Вядомыя летувісы]]
* [[Сьпіс гарадоў Летувы]]

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}
* {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}}
* [[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]], [[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [http://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}}
* Касьцян К., Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.
* Літоўская паэзія = Lietuviu poezija / Літоўс. цэнтр культуры, адукацыі і інфарм. [Уклад. В. Тараўскайтэ і інш.; Пер.: Э. Акулін і інш.; Іл. І. Станкевічутэ]. — Маладзечна: Друк. «Перамога», 2003. — 1568 с. {{ISBN|985-6541-26-3}}.
* {{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)}}
* [[Норман Дэвіс|Davies N.]] Litva: The Rise and Fall of the Grand Duchy of Lithuania. — Penguin Group US, 2013. — 90 p. {{ISBN|9781101630822}}.
* {{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў}}
* {{Кніга
|аўтар          = [[Эндру Ўілсан|Wilson A.]]
|частка         = 
|загаловак      = Belarus. The last European dictatorship
|арыгінал       = 
|спасылка       = https://yalebooks.yale.edu/book/9780300259216/belarus
|адказны        = 
|выданьне       = new edition
|месца          = 
|выдавецтва     = {{артыкул у іншым разьдзеле|Yale University Press|Yale University Press|uk|Yale University Press}}
|год            = 2012
|том            = 
|старонкі       = 
|старонак       = 384
|сэрыя          = 
|isbn           = 978-0-300-25921-6
|наклад         = 
|ref = Wilson
}}
* Kiaupa Z. Lietuvos valstybĕs istroija. — Vilnius: Baltos lankos, 2006. — 312 s. {{ISBN|9955-584-63-7}}.
* Maculevičius S., Baltrušiene D. Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. {{ISBN|9986-892-34-1}}
* {{Літаратура/Гісторыя Летувы (2005)|1}}
* Кацель И. А. История Литвы. — Ковно, 1922. — 140 с.
* {{Літаратура/Летува: кароткая энцыкляпэдыя (1989)}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Арлоў У.]] [https://web.archive.org/web/20210611184350/https://news.arche.by/by/page/ideas/hramadstva-idei/11039 Летувіскі нацыянальны рух], [[ARCHE Пачатак]], 12 сакавіка 2013 г.
* [[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] [https://www.svaboda.org/a/30448775.html Чаму трэба казаць і «Літва», і «Летува». Аргумэнты гісторыка Краўцэвіча], [[Радыё Свабода]], 22 лютага 2020 г.
* [[Зьміцер Санько|Санько З.]] [https://www.svaboda.org/a/30464340.html?fbclid=IwAR0MY3o-M1iIg0RuSwvEu9OwMqJuVqVwTcjCPz7RGrb9VY-wBtCdjIuVgI0 І ўсё ж — Літва ці Летува?], [[Радыё Свабода]], 2 сакавіка 2020 г.
* [[Севярын Квяткоўскі|Квяткоўскі С.]] [https://racyja.com/by/palityka/camu-letuva-a-ne-litva-i-camu-u-aficyjnaj-vilni-naspjavae-vjalikaja-njavykrutka/ Чаму Летува, а не Літва, і чаму ў афіцыйнай Вільні наспявае вялікая нявыкрутка], [[Беларускае Радыё Рацыя]], 22 сакавіка 2024 г.

{{Краіны Эўропы}}
{{Краіны Эўразьвязу}}
{{NATO}}
{{АБСЭ}}
{{Дзяржаўныя ўтварэньні пэрыяду Грамадзянскай вайны і станаўленьня СССР (1917—1924)}}{{Абраны артыкул}}

[[Катэгорыя:Краіны Паўночнай Эўропы]]</text>
      <sha1>q1css3opqz097iz64vx5gmw25o4cqiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларусь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6813</id>
    <revision>
      <id>2678454</id>
      <parentid>2672399</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T23:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="313676" sha1="jl3qn4wk8shd7uf660qw2vd5a6npa74" xml:space="preserve">{{Ня блытаць|Рэжым Лукашэнкі|рэжымам Лукашэнкі}}
{{Іншыя значэньні}}
{{Краіна
|Назва                           = Беларусь
|НазваЎРоднымСклоне              = Беларусі
|Лацінка                         = Biełaruś
|НазваНаДзяржаўнайМове           = Рэспубліка Беларусь
|Сьцяг                           = 
|Герб                            = 
|НацыянальныДэвіз                = 
|Месцазнаходжаньне               = Europe-Belarus.svg
|АфіцыйнаяМова                   = [[беларуская мова|беларуская]]{{Заўвага|У 1995 годзе [[Аляксандар Лукашэнка]] незаконна ([[De facto|дэ-факта]]) надаў дзяржаўны статус [[Расейская мова|расейскай мове]]}}
|Сталіца                         = [[Выява:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|22px|border|Сьцяг Менску]] [[Менск]]
|НайбуйнейшыГорад                = [[Выява:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|22px|border|Сьцяг Менску]] Менск 
|ТыпУраду                        = [[Прэзыдэнцкая рэспубліка]]
|ПасадыКіраўнікоў                = Кіраўнік [[Расейская акупацыя Беларусі|акупацыйнай &lt;br&gt; адміністрацыі]]{{Заўвага|абвешчаны [[Расея]]й «[[Прэзыдэнт Беларусі|прэзыдэнтам]]»}}
|ІмёныКіраўнікоў                 = [[Аляксандар Лукашэнка]]&lt;br&gt;([[інаўгурацыя]] [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году#Рэакцыі|аспрэчвалася]])
|Плошча                          = 207 596,76&lt;ref name=&quot;gki&quot;&gt;[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] (на 1 студзеня 2010 г.)&lt;/ref&gt;
|МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы       = 83-е 
|АдсотакВады                     = 2,26% (4702 км²)&lt;ref name=&quot;gki&quot; /&gt;
|ГодАцэнкіНасельніцтва           = 2019
|МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = 91-е
|Насельніцтва                    = 9 413 446&lt;ref name=&quot;nn2019&quot;&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=246398 Нас засталося 9,41 мільёна чалавек. Па выніках перапісу насельніцтва скарацілася на 41 тысячу] NN.by&lt;/ref&gt;
|ШчыльнасьцьНасельніцтва         = 45,3
|ЭтнічныСклад                    = [[беларусы]] (84,9%),&lt;br /&gt;[[расейцы]] (7,5%),&lt;br /&gt;[[палякі]] (3,1%),&lt;br /&gt;[[украінцы]] (1,7%)&lt;ref name=&quot;belstat-perapis&quot;&gt;[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Перепись населения 2009 г. Выходные регламентрые таблицы. Национальный состав населения, гражданство: население по национальности и родному языку]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
|КанфэсійныСклад                 = [[праваслаўны]]я (60%),&lt;br /&gt;[[каталік]]і (15—20%)&lt;ref name=&quot;DieWelt&quot;&gt;{{Літаратура/DieWelt}}{{ref-de}}&lt;/ref&gt;
|Пісьменнасьць                   = 98%&lt;ref name=&quot;DieWelt&quot;/&gt;
|ГодАцэнкіСУП                    = 2012
|МесцаЎСьвецеПаводлеСУП          = 
|СУП                             = $146,745 млрд&lt;ref&gt;{{спасылка|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&amp;ey=2012&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=913&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=103&amp;pr.y=5 |загаловак=Belarus |выдавец=International Monetary Fund |дата=3 лістапада 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;!--PPP--&gt;
|СУПНаДушуНасельніцтва           = $15 633
|Валюта                          = [[Беларускі рубель]]
|КодВалюты                       = BYN
|ЧасавыПас                       = [[UTC+3|FET]]
|ЧасРозьніцаUTC                  = +3
|ЧасавыПасУлетку                 = 
|ЧасРозьніцаUTCУлетку            = 
|НезалежнасьцьПадзеі             = — абвешчаная&lt;br /&gt;— згубленая&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;— абвешчаная&lt;br /&gt;— прызнаная
|НезалежнасьцьДаты               = ад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]&lt;br /&gt;25 сакавіка 1918&lt;br /&gt;1 студзеня 1919&lt;br /&gt;ад [[СССР]]&lt;br /&gt;27 ліпеня 1990&lt;br /&gt;25 жніўня 1991
|ДзяржаўныГімн                   = 
|АўтамабільныЗнак                = BY
|ДамэнВерхнягаЎзроўню            = [[.бел]], [[.by]]
|ТэлефонныКод                    = 375
|Дадаткі                         = [[Файл:Рэґіёны_Беларусі.svg|284пкс|цэнтар|Мапа Беларусі]]
}}
'''Белару́сь''', '''Рэспу́бліка Белару́сь''' — [[нацыянальная дзяржава]] [[Беларусы|беларусаў]] у [[Геаграфічны цэнтар Эўропы|геаграфічным цэнтры]] [[Эўропа|Эўропы]], на захадзе [[Усходне-Эўрапейская раўніна|Ўсходне-Эўрапейскае раўніны]]. Мяжуе з [[Польшча]]ю на захадзе, [[Летува|Летувою]] на паўночным захадзе, [[Латвія]]й на поўначы, [[Расея]]й на ўсходзе й [[Украіна]]й на поўдні. [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|Тэрыторыя краіны]] — 207,6 тыс. км² ([[Сьпіс краінаў паводле плошчы|84-я ў сьвеце]]). Колькасьць насельніцтва на 1 кастрычніка [[2019]] году — 9 413 446 чалавекі. Працягласьць з поўначы на поўдзень 560 км, з захаду на ўсход 650 км&lt;ref&gt;{{Літаратура/БелЭн|18-2к}} С. 11.&lt;/ref&gt;. Сталіца й найбуйнейшае места — [[Менск]], сярод іншых буйных местаў [[Берасьце]], [[Віцебск]], [[Гомель]], [[Горадня]] й [[Магілёў]]. Больш за 40% тэрыторыі краіны мае [[Лес|лясны покрыў]].

[[Гісторыя]] Беларускае дзяржаўнасьці пачалася ад [[Полацкае княства|Полацкага княства]], вядомага паводле пісьмовых крыніцаў з ІХ стагодзьдзя. У [[1307]] годзе яно далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ)]], якое ўтварылася ў сярэдзіне XIII ст. вакол [[Наваградак|Наваградку]] й неўзабаве аб’яднала ўсе [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічныя беларускія землі]]. У 1569 годзе [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] утварыла [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]] з [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўствам Польскім]], на карысьць якога страціла [[Падляшша]] й украінскія землі. У выніку трох [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] у 1772—1795 гадох землі Беларусі апынуліся пад уладай [[Расейская імпэрыя|Расейскае імпэрыі]], якая праводзіла [[Русіфікацыя Беларусі|палітыку ґвалтоўнае русіфікацыі]]. У пэрыяд распаду Расейскае імпэрыі [[Дзень Волі|25 сакавіка]] 1918 году [[беларусы]] абвясьцілі пра сваю незалежнасьць утварэньнем [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускае Народнае Рэспублікі (БНР)]]. Аднак БНР [[Слуцкі збройны чын|ня здолела абараніць]] сваю тэрыторыю ад [[Бальшавікі|бальшавікоў]], якія 1 студзеня 1919 году ўтварылі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку (БССР)]]. Тым часам [[Заходняя Беларусь|заходняя частка краіны]] ў выніку складзенага бальшавікамі [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыскага міру 1921 году]] апынулася пад уладай міжваеннае [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскае Рэспублікі]] й была далучаная да БССР толькі ў [[1939]] годзе ў выніку агрэсіі ў бок Польшчы [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] й [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюзу (СССР)]]. Беларусь страціла кожнага трэцяга свайго жыхара ў час спусташальнае [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнае вайны]]&lt;ref&gt;Axell A. Russia’s Heroes, 1941-45. — Carroll &amp; Graf Publishers, 2002. P. 247. {{ISBN|0-7867-1011-X}}.&lt;/ref&gt;, па сканчэньні якое ў [[1945]] годзе стала адным зь сяброў-заснавальнікаў [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў]]. У час [[Распад СССР|распаду СССР]] 27 ліпеня 1990 году [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|парлямэнт БССР]] [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|абвясьціў пра дзяржаўны сувэрэнітэт рэспублікі]], а 25 жніўня 1991 году — пра незалежнасьць Беларусі. Першы прэзыдэнт [[Аляксандар Лукашэнка]] ў 1995 годзе ўсталяваў у краіне [[Русіфікацыя Беларусі#Рэжым Лукашэнкі|прарасейскі]] [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарны рэжым]]&lt;ref&gt;[http://hrw.org/english/docs/2005/01/13/belaru9878.htm «Essential Background — Belarus»]. Human Rights Watch.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071212011715/http://www.amnesty.org/en/region/europe-and-central-asia/eurasia/belarus «Human rights by country — Belarus»]. Amnesty International Report 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12037486 «'Hundreds of protesters arrested' in Belarus»]. BBC News.&lt;/ref&gt;, які выявіўся ґвалтам, катаваньнямі й [[Сьпіс загінулых падчас акцыяў пратэсту ў Беларусі (2020)|забойствамі]] беларусаў у час здушэньньня [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|масавых пратэстаў]] супраць фальсыфікацыі [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году|прэзыдэнцкіх выбараў 2020 году]]&lt;ref&gt;[https://www.radabnr.org/belarus-sanctions-nov-2020/ Рада БНР заклікае да санкцый супраць рэжыму Лукашэнкі і да ціску на Расею], [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]], 16 лістапада 2020 г.&lt;/ref&gt;.

Больш за 70% грамадзянаў Беларусі пражывае ў местах. Больш за 80% грамадзянаў этнічныя [[беларусы]], этнічную меншасьць складаюць пераважна [[расейцы]], [[палякі]] й [[украінцы]]. Дзяржаўная мова — [[беларуская мова|беларуская]], аднак адным з наступстваў [[Русіфікацыя Беларусі|шматгадовае палітыкі ґвалтоўнае русіфікацыі]] (у тым ліку [[Рэфэрэндум 1995 году ў Беларусі|рэфэрэндуму 1995 году]]) стаў [[De facto|фактычны]] афіцыйны статус [[расейская мова|расейскае мовы]]. Згодна з [[канстытуцыя Рэспублікі Беларусь|канстытуцыяй]] краіна ня мае афіцыйнае [[рэлігія|рэлігіі]], тым часам асноўнай [[Хрысьціянства|хрысьціянскай]] канфэсіяй лічыцца [[праваслаўе]]. Другая паводле папулярнасьці хрысьціянская канфэсія — [[каталіцтва]], праваслаўныя й каталіцкія [[Каляды]] й [[Вялікдзень]] традыцыйна адзначаюцца як дзяржаўныя [[Сьвята|сьвяты]]&lt;ref&gt;[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org66/master/text1400.htm Закон Республики Беларусь от 19 декабря 1991 г. № 1317-XII «О праздничных днях в Республике Беларусь»]&lt;/ref&gt;.

== Назва ==
{{Асноўны артыкул|Назвы Беларусі|Белая Русь|Літва}}
[[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|300пкс|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе [[Літва]] (''Lituania'') цалкам атаясамліваецца зь [[Белая Русь|Белай Русьсю]] (''Russia Bianca''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]]

Назва ''[[Белая Русь]]'' пачала ўжывацца датычна часткі [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх земляў]] у XIV—XVI стагодзьдзях, тым часам датычна ўсёй тэрыторыі сучаснае Беларусі выкарыстоўвалася назва ''[[Літва]]''&lt;ref name=&quot;CR-1982&quot;&gt;Congressional Record; Proceedings and Debates of the Congress. Vol. 128, March 15—24, 1982. [https://archive.org/details/sim_congressional-record-proceedings-and-debates_march-15-24-1982_128-redacted/page/5066/mode/2up?q=licviny P. 5066].&lt;/ref&gt;, бо гэтыя землі складалі тэрытарыяльнае ядро [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} P. 45.&lt;/ref&gt;. Да XVII стагодзьдзя назва ''Белая Русь'' часткова замацавалася за [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускімі землямі]], тым часам дзеля ейных жыхароў існавалі азначэньні ''[[ліцьвіны]]''&lt;ref name=&quot;CR-1982&quot;/&gt; й ''[[русіны]]''&lt;ref&gt;''Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя'' / В. Бандарчык, І. Чаквін, І. Углік [і інш.]. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка, 1985. — С. 150.&lt;/ref&gt;. Па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|анэксіі земляў Вялікага Княства Літоўскага]] ўлады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] спрыялі пашырэньню назвы ''беларусы'' (адначасна з фактычнай забаронай афіцыйнага ўжываньня назваў ''Літва'' і ''ліцьвіны'' датычна ''Беларусі'' і ''беларусаў''&lt;ref&gt;Cordasco F. Dictionary of American immigration history. — Metuchen, 1990. [https://archive.org/details/dictionaryofamer00cord/page/96/mode/2up?q=licviny P. 97].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ethnic groups in Michigan. — Detroit, 1983. [https://archive.org/details/ethnicgroupsinmi0000unse/page/54/mode/2up?q=licviny P. 54].&lt;/ref&gt;), бо гэтая назва больш адпавядала [[Імпэрыялізм|імпэрскім інтарэсам]] і дазваляла трактаваць гістарычных ''ліцьвінаў'' як разнавіднасьць [[расейцы|расейцаў («вялікарусаў»)]] дзеля іх [[Русіфікацыя Беларусі|маскалізацыі]] і [[Летувізацыя|сьціраньня памяці пра шматвекавую ўласную Літоўскую дзяржаўнасьць]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-161&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 161.&lt;/ref&gt;. Пазьней, аднак, замест назвы ''Беларусь'' расейскія ўлады пачалі выкарыстоўвацца [[Каляніялізм|каляніяльны]] тэрмін «''[[Паўночна-Заходні край|Северо-западный край]]''». У канцы XIX стагодзьдзя ідэолягі нацыянальнага руху прынялі ''Беларусь'' як нацыянальную саманазву. У 1918 годзе ўтварылася ''[[Беларуская Народная Рэспубліка]]'', а ў 1919 годзе — ''[[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]]''. 19 верасьня 1991 году назву БССР зьмянілі на ''Рэспубліку Беларусь''&lt;ref&gt;[http://www.svaboda.org/content/backgrounderembedded/25110956.html 19 верасьня 1991 году], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2013 г.&lt;/ref&gt;.

У 1993 годзе дэпутаты [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|парлямэнту Беларусі]] ад [[Апазыцыя БНФ|Апазыцыі БНФ]] выступілі з прапановай прыняць назву ''Беларусь'' замест ''Рэспублікі Беларусь'' — бо слова «[[рэспубліка]]» ў масавай сьвядомасьці асацыявалася ня з формай дзяржаўнага ладу, а з [[Каляніялізм|каляніяльным]] статусам Беларусі ў складзе СССР і не замацоўвала ўсьведамленьне Беларусі як незалежнае краіны. Аднак актывізацыя прарасейскіх настрояў у значнай часткі дэпутацкага корпусу перашкодзіла прыняцьцю гэтае прапановы&lt;ref&gt;[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30488810.html У праекце Канстытуцыі 1994 прыгадваліся ВКЛ і БНР], [[Радыё Свабода]], 15 сакавіка 2020 г.&lt;/ref&gt;. З улікам гістарычнае дзяржаўнае пераемнасьці ў 2005 годзе вылучалася прапанова прыняць поўную назву краіны ''[[Вялікае Княства Літоўскае]] Беларусь'' з захаваньнем скарочанай назвы — ''Беларусь''&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=100976 Вялікае Княства Літоўскае Беларусь — пражэкцёрства ці візіянэрства?], [[Наша Ніва]], 11 лістапада 2005 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://pazniak.info/page_belarus-litva Беларусь-Літва], Пэрсанальны сайт [[Зянон Пазьняк|Зянона Пазьняка]], 27 сьнежня 2016 г.&lt;/ref&gt;. Раней з 1950-х гадоў беларускі мовазнаўца й гісторык [[Ян Станкевіч]] укараняў датычна Беларусі назву ''Вялікалітва''&lt;ref&gt;[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] Як беларусы называлі сябе і сваю мову ў розныя часы? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 76.&lt;/ref&gt;.

== Сымболіка ==
{{Асноўны артыкул|Сымболіка Беларусі|Герб Беларусі|Сьцяг Беларусі}}

{{Падвойная выява|справа|Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|145|Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1920).jpg|145|Беларускія дзяржаўныя герб [[Пагоня]] (налева) і [[бел-чырвона-белы сьцяг]] (направа) на паштоўках часоў змаганьня за незалежнасьць [[Беларуская Народная Рэспубліка|першай нацыянальнай дзяржавы]]}}

З 1995 году ў Беларусі паралельна існуюць дзьве сыстэмы сымбаляў&lt;ref name=&quot;Lalkou&quot;&gt;[[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]] [http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан] // [[ARCHE Пачатак]]. № 1 (21), 2002. С. 98—112.&lt;/ref&gt; — традыцыйная гістарычная беларуская (законная дзяржаўная сымболіка Беларусі) і незаконна абвешчаная «дзяржаўнай» штучная сымболіка [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскае акупацыйнае адміністрацыі]].

[[Беларусы|Беларуская]] [[нацыянальная сымболіка]], якая захоўвае дзяржаўны статус [[de jure]]&lt;ref name=&quot;Navumcyk&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/24978195.html «Афіцыйны беларускі сьцяг — таксама палітычны сымбаль»], [[Радыё Свабода]], 6 траўня 2013 г.&lt;/ref&gt;:
* [[Бел-чырвона-белы сьцяг]]{{Заўвага|У назьве сьцяга ўжываецца адметная скарочаная форма прыметніка (''бел-''), якая ёсьць адзнакай высокага (паэтычнага) стылю. Таксама сустракаецца азначэньне сьцяга з звычайнай поўнай формай прыметніка — ''бела-чырвона-белы сьцяг''. Тым часам скарот ''БЧБ'', на думку мовазнаўцы [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]], у гутарковай мове лепей замяняць на ''наш сьцяг''.}}&lt;ref&gt;[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/biel-cyrvona-biely/30172690.html Ці правільна казаць «бел-чырвона-белы»? А слову ўжо сто гадоў], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г.&lt;/ref&gt; — гістарычны нацыянальны сьцяг беларусаў&lt;ref name=&quot;Tkacou-391&quot;&gt;[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.&lt;/ref&gt;, дзяржаўны сьцяг Беларусі (з 1918 году). Гэта палотнішча памерамі 1:2, з трох роўных гарызантальных палосаў — дзьвюх белых і адной чырвонай між імі. Утвараецца зь беларускіх нацыянальных колераў&lt;ref&gt;Пастанова Вучонага савета [[Інстытут гісторыі|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН Беларусі]] ад 12 верасня 1991 года // Народная газета. 7 лютага 1995. С. 1.&lt;/ref&gt; на аснове традыцыйнага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]]&lt;ref name=&quot;Tkacou-391&quot;/&gt;. Гістарычна-культурная каштоўнасьць беларускага народа&lt;ref name=&quot;tut.by_11.11.2020&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20210116203513/https://news.tut.by/society/707492.html Ученые из НАН Беларуси объяснили, почему «Жыве Беларусь» и БЧБ — не «циничные и оскорбительные»], [[TUT.BY]], 11.11.2020 г.&lt;/ref&gt;, зьвязаная зь дзьвюма найважнейшымі падзеямі беларускае гісторыі — [[Трэцяя Ўстаўная грамата|абвяшчэньнем незалежнасьці]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|нацыянальнае дзяржавы]] 25 сакавіка 1918 году й [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|ейным аднаўленьнем]] 25 жніўня 1991 году&lt;ref name=&quot;Navumcyk-10.11.2020&quot;&gt;[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30940395.html Ці патаптаўся б амапавец па фатаздымку сваёй маці], [[Радыё Свабода]], 10 лістапада 2020 г.&lt;/ref&gt;.
* [[Пагоня|Герб Пагоня]] — дзяржаўны герб Беларусі, традыцыйны нацыянальны герб беларусаў&lt;ref name=&quot;Tkacou-391&quot;/&gt;, з колераў якога ўтвараецца нацыянальны [[бел-чырвона-белы сьцяг]]. Гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — [[Тарча (дасьпехі)|тарчу]] з [[Крыж#Патрыяршы|шасьціканцовым крыжам]]. Дзяржаўны герб [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] й [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускае Народнае Рэспублікі]], [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|гістарычна-культурная каштоўнасьць Беларусі]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3961&amp;p0=C20700578 Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 14 траўня 2007 г. № 578 «Аб статусе гісторыка-культурных каштоўнасцей»]&lt;/ref&gt;

{{Падвойная выява|справа|Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1951–1991).svg|145|Flag of Belarus.svg|145|[[Сьцяг БССР]] (налева) і [[Чырвона-зялёны сьцяг|яго мадыфікацыя]] для [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] (направа)}}
{{Падвойная выява|справа|Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1981–1991).svg|145|Coat of arms of Belarus (2020–present).svg|145|[[Герб БССР]] (налева) і [[Герб расейскай акупацыйнай адміністрацыі ў Беларусі|яго мадыфікацыя]] для рэжыму Лукашэнкі (направа)}}

Афіцыйныя сымбалі [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскае акупацыйнае адміністрацыі]] ў Беларусі ([[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]&lt;ref&gt;[http://www.bielarus.org/open.php?n=508&amp;a=5 Антыбеларуская дзейнасьць прыхільнікаў Лукашэнкі] // [[Беларус (газэта)|Беларус]]. № 508, травень 2005 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://pazniak.info/page_dziynyiya_spravyi_y_belaruskim_zamejjyi Дзіўныя справы ў беларускім замежжы], Афіцыйны сайт Зянона Пазьняка, 19 красавіка 2005 г.&lt;/ref&gt;), незаконна абвешчаныя «дзяржаўнымі сымбалямі Беларусі» ўказам [[Аляксандар Лукашэнка|Лукашэнкі]] ад 12 чэрвеня 1995 году на фармальнай падставе сфальсыфікаванага [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндуму 14 траўня 1995 году]], які праводзіўся ва ўмовах [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|тэрору супраць беларусаў]]&lt;ref name=&quot;Navumcyk&quot;&gt;[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.&lt;/ref&gt;:
* [[Чырвона-зялёны сьцяг]]&lt;ref name=&quot;NN-2020&quot;&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=262559 Сапраўдныя беларускія сімвалы: вось што трэба ведаць пра Пагоню і БЧБ], [[Наша Ніва]], 22 лістапада 2020 г.&lt;/ref&gt; (''ЧЗ-сьцяг'') — [[Расея|расейскі]] [[Каляніялізм|каляніяльны]]&lt;ref name=&quot;NN-2020&quot;/&gt; сьцяг рэжыму Лукашэнкі. Элемэнт палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі (этнацыду) беларусаў]]. Гэта палотнішча памерамі 1:2, падзеленае гарызантальна на чырвоную й зялёную палосы ў прапорцыі адпаведна 2:1. Уздоўж тронка разьмяшчаецца арнамэнт, чырвоны на белым фоне. Мадыфікацыя [[Сьцяг Беларускай ССР|сьцяга БССР]] часоў кіраваньня [[Ёсіф Сталін|Сталіна]], распрацаванага мастаком [[Мікалай Гусеў|Мікалаем Гусевым]], ураджэнцам [[Уладзімерская губэрня|Уладзімерскае губэрні]] [[Расея|Расеі]], які ў 1940 годзе стварыў плякат «Няхай жыве Сталінская Канстытуцыя перамогшага сацыялізму й сапраўднага дэмакратызму», а ў 1941—1944 гадох маляваў партрэты афіцэраў [[Трэці Райх|Нацысцкае Нямеччыны]] й ейнага кіраўніка [[Гітлер]]а&lt;ref&gt;[[Дзяніс Марціновіч|Мартинович Д.]] [https://web.archive.org/web/20210124120522/https://news.tut.by/culture/710425.html Изобразил Гитлера и спасал военнопленного. Кто нарисовал красно-зеленый флаг], [[TUT.BY]], 8.12.2020 г.&lt;/ref&gt;.
* [[Герб рэжыму Лукашэнкі]] — прыніжальны для [[Беларусы|беларусаў]]&lt;ref&gt;[[Алесь Чайчыц]], [https://www.svaboda.org/a/30435918.html 10 аргумэнтаў за «Пагоню»], [[Радыё Свабода]], 15 лютага 2020 г.&lt;/ref&gt; расейскі каляніяльны&lt;ref&gt;Мікулевіч С., Гезгала С. [https://nn.by/?c=ar&amp;i=80310 Сёння — Дзень Пагоні і нацыянальнага сцяга], [[Наша Ніва]], 19 верасьня 2012 г.&lt;/ref&gt; герб рэжыму Лукашэнкі. Элемэнт палітыкі русіфікацыі ([[этнацыд]]у) беларусаў. Гэта зялёны контур тэрыторыі Беларусі ў залатых промнях сонца над зямною куляй. Над контурам знаходзіцца чырвоная зорка, зьлева й справа контур абкружае вянок з залатых каласоў, пераплеценых кветкамі [[канюшына|канюшыны]] й [[лён|льну]]. Каласы абвіваюць стужкі колераў [[Чырвона-зялёны сьцяг|чырвона-зялёнага сьцяга]], унізе на стужцы разьмяшчаецца залаты надпіс «Рэспубліка Беларусь». Мадыфікацыя [[герб Беларускай ССР|гербу БССР]], распрацаванага на ўзор [[Герб СССР|савецкага гербу]] [[Расея|Расеі]] й зацьверджанага ў час кульмінацыі [[Ёсіф Сталін|Сталінскага]] [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|тэрору]] ([[генацыд]]у) у 1938 годзе&lt;ref&gt;{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}}&lt;/ref&gt;. Разам з чырвона-зялёным сьцягам не супадае з [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнымі сымбалямі]] беларусаў і асацыюецца найперш з асобай Лукашэнкі й той палітычнай і сацыяльна-эканамічнай мадэльлю, якую ён увасабляе&lt;ref name=&quot;salanda-2019-10&quot;&gt;[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 10.&lt;/ref&gt;.

У 2020 годзе пры здушэньні [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў беларусаў супраць фальсыфікацыі выбараў, ґвалту й беззаконьня]] прыхільнікі сыстэмы сымбаляў рэжыму Лукашэнкі адзначыліся дзеяньнямі, якімі канчаткова дыскрэдытавалі гэтую сымболіку&lt;ref name=&quot;Paskievic&quot;&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=265062 «Будучыня гэтага сцяга ім глыбока да аднаго месца»], [[Наша Ніва]], 10 сьнежня 2020 г.&lt;/ref&gt; (вывешваньне чырвона-зялёных сьцягоў над [[аўтазак]]амі й будынкамі [[Турма|турмаў]], дзе паводле сьведчаньняў затрыманых, учыняюцца катаваньні, допыты на фоне ЧЗ-сьцяга затрыманых беларусаў з пазнакамі фарбай на твары, якіх здымаюць на відэа&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=262494 Сілавікі пачалі праводзіць допыты затрыманых на фоне чырвона-зялёнага сцяга і здымаць гэта на відэа], [[Наша Ніва]], 16 лістапада 2020 г.&lt;/ref&gt;). Сярод іншага, адзначаліся факты катаваньняў (зьбіцьцё непаўналетніх&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30781512.html «Прымушалі сьпяваць гімн, хто ня ведаў — зьбівалі». У Берасьці вызвалены зь міліцыі падлетак заявіў пра катаваньні], [[Радыё Свабода]], 13 жніўня 2020 г.&lt;/ref&gt;, засоўваньне [[АМАП]]аўскіх дручкоў у горла&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30785310.html «Пхалі дубінку ў горла, білі ў вочы». Школьнік трапіў у кому пасьля нападу АМАПу. ВІДЭА], [[Радыё Свабода]], 15 жніўня 2020 г.&lt;/ref&gt; й задні праход&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30850657.html «Разрэзалі шорты ззаду нажом». Мянчук расказаў аб згвалтаваньні АМАПам падчас затрыманьня. ВІДЭА], [[Радыё Свабода]], 21 верасьня 2020 г.&lt;/ref&gt;) пад гімн «[[Мы, беларусы]]», які таксама ёсьць мадыфікацыяй [[Ёсіф Сталін|сталінскага]] [[Гімн|гімну]] БССР і складае адно цэлае зь незаконна абвешчанымі «дзяржаўнымі» сьцягам і гербам&lt;ref name=&quot;Fralou&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20160304135848/http://afn.by/news/i/18676 Старая мелодия Государственного гимна с новыми словами вполне соответствуют переживаемому страной трагическому периоду отечественной истории, считает изветный музыкант А. Фролов], [[БелаПАН]], 11.06.2002 г.&lt;/ref&gt;.

24 траўня 2021 году мэр [[Рыга|Рыгі]] [[Мартыньш Стакіс]] разам зь міністрам замежных справаў [[Латвія|Латвіі]] [[Эдгарс Рынкевічс|Эдгарсам Рынкевічсам]] замяніў на адным з пляцаў места чырвона-зялёны сьцяг на [[Нацыянальныя сымбалі|нацыянальны]] [[беларусы|беларускі]] [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белы сьцяг]] з [[Пагоня]]й з наступным абгрунтаваньнем: ''«Сьцяг, што сымбалізуе [[Рэжым Лукашэнкі|рэжым]], які займаецца дзяржаўным [[тэрарызм]]ам, недарэчны ў мескім асяродзьдзі Рыгі»''&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31271172.html Зь Беларусі высылаюць амбасадара Латвіі, дыпляматаў і тэхнічных супрацоўнікаў], [[Радыё Свабода]], 24 траўня 2021 г.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
{{Асноўны артыкул|Гісторыя Беларусі}}

=== Раньнія часы ===
Першыя спробы [[чалавек]]а ([[нэандэрталец|нэандэртальца]]) пранікнуць на тэрыторыі Беларусі датуюцца часам 100—35 тысячаў гадоў таму. Пра гэта сьведчаць знаходкі [[Крэмн|крамянёвых]] вырабаў [[Муст’ерская культура|муст’ерскага тыпу]] каля вёскі [[Абідавічы|Абідавічаў]] ([[Быхаўскі раён]]), [[Падлужжа (Чачэрскі раён)|Падлужжа]] ([[Чачэрскі раён]]), [[Сьвяцілавічы (Гомельская вобласьць)|Сьвяцілавічаў]] ([[Веткаўскі раён]]). Найбольш старажытныя паселішчы чалавека, выяўленыя каля вёсак [[Юравічы|Юравічаў]] ([[Каленкавіцкі раён]]) і [[Бердыж]]у ([[Чачэрскі раён]]), адносяцца да эпохі верхняга [[палеаліт]]у, іхны век 26—23 тысячаў гадоў. Яны належалі радавым грамадам [[краманьёнец|краманьёнцаў]]. У сувязі з моцным пахаладаньнем і наступаньнем ледавіка 22—14 тысячаў гадоў таму людзі адышлі з тэрыторыі Беларусі на поўдзень. Па заканчэньні ледавіковай эпохі чалавек зноў вярнуўся на тэрыторыю Беларусі. Цалкам яе тэрыторыю засялілі ў эпоху [[мэзаліт]]у (IX—VI тысячаў да н. э.). Эпоха новага каменнага веку ([[нэаліт]]у) на Беларусі пачалася ў канцы V—IV тысячагодзьдзяў да н. э. і доўжылася каля 2 тыс. гадоў. Значнае павелічэньне насельніцтва ў нэаліце спрыяла ўзьнікненьню новых этнічных супольнасьцяў людзей. На тэрыторыі Беларусі было 5 археалягічных культур: [[дняпроўска-данецкая культура|дняпроўска-данецкая]], [[верхнедняпроўская культура|верхнедняпроўская]], [[нёманская культура|нёманская]], [[нарвенская культура|нарвенская]] і тыповай грабеньчата-ямкавай керамікі. На Беларусі вядома каля 600 нэалітычных паселішчаў, бальшыня іх сканцэнтраваная ў далінах рэк, басэйнаў [[Прыпяць|Прыпяці]], [[Сож]]у, [[Нёман]]у. У канцы III — пачатку II тысячагодзьдзя да н. э. на тэрыторыю Беларусі праніклі плямёны шнуравой керамікі культуры, якія былі часткай [[індаэўрапейцы|індаэўрапейцаў]] — продкаў сучасных народаў Эўропы, у тым ліку [[славяне|славянаў]] і [[балты|балтаў]]. Узаемадачыненьні прышлых плямёнаў і абарыгенаў характарызаваліся рознымі формамі гаспадаркі і культурнага ўзаемаўплыву і этнічнай асыміляцыі. Мова індаэўрапейцаў мела шмат дыялектаў. Разьвіцьцё ўзаемадачыненьняў прывяло да стварэньня розных індаэўрапейскіх групаў і народаў. Тэрыторыя паўднёвага ўсходу Беларусі і суседнія раёны Ўкраіны займалі плямёны [[сярэдненяпроўская культура|сярэдненяпроўскай культуры]]. Пад уплывам прышлых плямёнаў адбыўся пераход мясцовага насельніцтва да [[бронзавы век|бронзавага веку]] (канец III — пачатак I тысячагодзьдзя да н. э.). У гэты пэрыяд паўднёва-заходнюю тэрыторыю Беларусі сьпярша займалі культуры шнуравой керамікі Палесься, заходняй Беларусі — прыбалтыйскай, Паазер’е — [[Паўночна-беларуская культура|паўночна-беларускай культуры]]. Да сярэдзіны II тысячагодзьдзя да н. э. ў Палесьсі й Прыдняпроўі сфармаваліся [[тшцінецкая культура]] й [[сосьніцкая культура]]. У [[жалезны век|жалезным веку]] (працягваўся ад VIII—VI ст. да н. э. да VIII ст. н. э.) на Беларусі было некалькі археалягічных культур штрыхаванай керамікі, дняпроўска-дзьвінская, мілаградзкая, зарубінецкая, паморская. У асобную культурна-гістарычную групу ў паўднёва-ўсходняй Беларусі вылучаюць помнікі [[Кіеўская культура|кіеўскай культуры]] II—IV ст. н. э., якія бальшыня навукоўцаў лічаць славянскімі&lt;ref name=&quot;БелЭН-21&quot;&gt;{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 21.&lt;/ref&gt;.

=== Утварэньне дзяржаўнасьці ===
{{Асноўны артыкул|Полацкае княства|Тураўскае княства|Смаленскае княства}}
[[Файл:Połacak. Полацак (C. Faber du Faur, 25.07.1812).jpg|значак|300пкс|[[Полацак]]]]
[[Файл:Jazep Drazdovič. Usiaslaŭ.jpg|150px|значак|зьлева|[[Усяслаў Чарадзей|Усяслаў Брачыславіч]]]]

У V—VIII ст. у паўднёвай частцы Беларусі расьсяліліся славянскія плямёны [[Праская культура|праскай культуры]], сярэднюю і паўночную частку займалі плямёны [[Банцараўская культура|банцараўскай культуры]]. Працэс расьсяленьня славянаў у 2-й палове I тысячагодзьдзя суправаджаўся міжэтнічнымі кантактамі зь мясцовымі балцкімі плямёнамі ([[Літва (племя)|літвой]], [[яцьвягі|яцьвягамі]] і інш.). У IX—XI ст. сфармаваліся супольнасьці [[Крывічы|крывічоў]], [[Дрыгавічы|дрыгавічоў]], [[Радзімічы|радзімічаў]]. Крывічы ўтваралі тры вялікія групы — полацкую, смаленскую і пскоўскую (паводле назваў іх галоўных [[горад|гарадоў]])&lt;ref name=&quot;HB-138&quot;&gt;{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|1к}} С. 138.&lt;/ref&gt;.

Першая згадка пра дзяржаўныя ўтварэньні на тэрыторыі Беларусі датуецца 862 годам, калі паводле паведамленьня летапісе, князь [[Рурык]], які знаходзіўся ў [[Ноўгарад]]зе, раздаў «''мужам сваім, таму — [[Полацак]], таму — Растоў, таму — Белавозера''»{{зноска|Нарысы|1994|Касцюк|80}}. У замежнай гістарыяграфіі існуе меркаваньне пра тое, што на Русі было дзьве скандынаўскія дынастыі — [[Рурыкавічы]] і Рагвалодавічы&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Stender-Petersen&quot;&gt;''Stender-Petersen А.'' Varangica. — Aarhus, 1953. Р. 130—131.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pritsak&quot;&gt;''Pritsak О.'' The Origin of Rus'. — Cambridge (МА), 1981. Vol. 1. Old Scandinavian Sources other than the Sagas. Р. 137.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Duczko&quot;&gt;''Duczko W.'' Viking Rus: Studies on the Presence of Scandinavians in Eastem Europe. — Leiden, 2004. Р. 126-127.&lt;/ref&gt;. Навуковец з [[Данія|Даніі]] [[Адольф Стэндэр-Пэтэрсэн]] лічыў, што на Русі ўтварылася дзьве скандынаўска-славянскія дзяржавы — Наўгародзка-Кіеўская і Полацкая. Аўтар падмацоўвае гэта сьведчаньнем з [[Аповесьць мінулых часоў|Аповесьці мінулых часоў]] пра княжаньне ў Полацку Рагвалода, пра скандынаўскае паходжаньне яго імя. Амэрыканскі гісторык [[Амельян Прыцак]] лічыў, што полацкая дынастыя была адзінай з старажытных скандынаўскіх дынастыяў, якая змагла захавацца ў змаганьні з Рурыкавічамі&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Мартынюк&quot;&gt;''Мартынюк А.В.'' Alba Ruscia: Белорусские земли на перекрестке культур и цивилизаций (Х—ХVI вв.). — Москва, 2015. С. 9.&lt;/ref&gt;. Прыкладна ў гэты час на аснове племянного княжаньня крывічоў-палачанаў склалася буйное [[Полацкае княства]] — самастойная моцная сярэднявечная дзяржава на тэрыторыі Беларусі&lt;ref name=&quot;HB-138&quot;/&gt;. Яго насельнікі называюцца крывічамі ў летапісах пад 1127, 1129, 1140 і 1162 гадох, таксама ўжывалася назва палачане. Апроч [[Полацак|Полацку]], да яго належалі гарады: [[Віцебск]], [[Менск]], [[Лукомаль]], [[Браслаў]], [[Заслаўе]], [[Лагойск]], [[Ворша]], [[Копысь]], [[Барысаў]]&lt;ref name=&quot;HB-139&quot;&gt;{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у 6 тамох)|1к}} С. 139.&lt;/ref&gt;. Полацкае княства мела ўсе атрыбуты дзяржаўнай самастойнасьці — сувэрэнную ўладу князя і [[веча]], адміністрацыю, сталіцу, войска, грашовую сыстэму і іншае&lt;ref&gt;[[Міхась Чарняўскі|Чарняўскі М.]] Якія беларускія дзяржавы былі ў старажытнасьці // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 24.&lt;/ref&gt;. Адным з такіх атрыбутаў было правядзеньне ўласнай геапалітыкі, якая палягала на супрацьстаяньні агрэсіі [[Кіеўскае княства|Кіеўскага княства]] і ўласнай экспансіі ў бок [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]&lt;ref&gt;[[Міхась Чарняўскі|Чарняўскі М.]] Якія беларускія дзяржавы былі ў старажытнасьці // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 4.&lt;/ref&gt;. У 980 годзе кіеўскі князь [[Уладзімер Сьвятаславіч]] захапіў Полацак, забіў яго гаспадара [[Рагвалод]]а і далучыў Полацкае княства да Кіеўскага. Аднак ужо за князем [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяславам]], сынам Уладзімера і [[Рагнеда|Рагнеды]], унукам Рагвалода, Полацак аднавіў сваю незалежнасьць. Найбольшага росквіту Полацкае княства дасягнула ў XI—XII ст. у час княжаньня [[Усяслаў Брачыславіч|Ўсяслава Брачыславіча]] (1044—1101), які збудаваў [[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскую саборную царкву]]&lt;ref&gt;[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] У якім часе Полацкае княства дасягнула найбольшае велічы // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 6.&lt;/ref&gt;. Пазьней яно падзялілася на ўдзельныя княствы — [[Менскае княства|Менскае]], [[Віцебскае княства|Віцебскае]], [[Друцкае княства|Друцкае]], [[Лагойскае княства|Лагойскае]].

[[Файл:Kryž Eŭfrasińni Połackaj. Крыж Эўфрасіньні Полацкай (XIX).jpg|150px|значак|зьлева|[[Крыж Эўфрасіньні Полацкай]]]]
[[Файл:Smalensk, Dniapro. Смаленск, Дняпро (1787).jpg|значак|300px|[[Смаленск]]]]

У сярэдзіне X ст. на землях дрыгавічоў вылучылася [[Тураўскае княства]], якое прыкладна з 988 году трапіла ў залежнасьць ад Кіева. Звычайна вялікія князі кіеўскія надавалі Тураў сваім трэцім сынам. 3 другой паловы XII ст. Тураўскае княства здабыла незалежнасьць і неўзабаве падзялілася на [[Пінскае княства|Пінскае]], [[Клецкае княства|Клецкае]], [[Слуцкае княства|Слуцкае]], [[Дубровіцкае княства|Дубровіцкае]], [[Капыльскае княства|Капыльскае]] і іншыя ўдзельныя княствы. З канца XI ст. тэрыторыю радзімічаў падзялілі паміж сабой [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскае]] і [[Смаленскае княства|Смаленскае]] княствы. Палітычнае адасабленьне Смаленску ад Кіева пачалося ў ХІ ст., а ў 1120-я гады тут усталявалася самастойная дынастыя на чале з [[Расьціслаў Мсьціславіч|Расьціславам Мсьціславічам]] (1125—1259). У гэты час Смаленскае княства дасягнула найбольшага пашырэньня, калі ў яго склад увайшлі [[Крычаў]], [[Прапойск]], [[Амсьціслаў]] (пазьней вылучыўся ва ўдзельнае [[Амсьціслаўскае княства]]), а таксама адабраныя ў Менску [[Копысь]] і [[Ворша]]. У XII—XIII стагодзьдзях удзельныя княствы ўзьніклі на землях Верхняга Панямоньня. Найбольш значную ролю адыгрывалі [[Гарадзенскае княства|Гарадзенскае]] і [[Наваградзкае княства|Наваградзкае]] княствы. Грамадзкае разьвіцьцё зямель Беларусі праходзіла аднолькавы шлях зь іншымі [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнімі славянамі]], якія ўваходзілі ў склад [[Кіеўская Русь|Русі]]. Тут у X—XII ст. перапляталіся 3 асноўныя сацыяльна-эканамічныя ўклады: [[Першабытнае грамадзтва|грамадзкі]], [[Рабаўладальніцкі лад|рабаўладальніцкі]] і [[Фэадалізм|фэўдальны]], які паступова станавіўся паноўным&lt;ref name=&quot;БелЭН-21&quot;/&gt;.

У канцы X ст. пачало пашырацца [[хрысьціянства]] паводле [[Бізантыя|бізантыйскага]] абраду. У 992 годзе зьявілася першая [[Полацкая япархія|япархія ў Полацку]], у 1005 годзе — [[Тураўская япархія]], у 1136 годзе — [[Смаленская япархія]]. Аднак элемэнты [[язычніцтва]] ў некаторых мясцовасьцях захоўваліся многія стагодзьдзі. Хрысьціянская царква спрыяла разьвіцьцю беларускае культуры, у тым ліку манумэнтальнага дойлідзтва, малярства, прыкладнога мастацтва, літаратуры&lt;ref name=&quot;БелЭН-22&quot;&gt;{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 22.&lt;/ref&gt;.

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
{{Асноўны артыкул|Вялікае Княства Літоўскае}}
[[Файл:Mindaugas 1831 (117707054).jpg|150px|значак|зьлева|[[Міндоўг]]]]
[[Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (A. Alés, 1835).jpg|300px|значак|[[Наваградак]]]]

Створаная за часамі ўдзельных княстваў матэрыяльная і духоўная культура стала падмуркам дзяржаваўтваральных працэсаў ў XIII—XIV стагодзьдзях&lt;ref name=&quot;ehb387&quot;&gt;{{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 387.&lt;/ref&gt;. Падобныя працэсы былі праявай і арганічнай часткай мірнага [[балты|балта]]-[[славяне|славянскага]] ўзаемадзеяньня ў біэтнічным рэгіёне верхняга Панямоньня&lt;ref&gt;{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}} С. 2.&lt;/ref&gt;. Пераход балта-славянскага сымбіёзу на новую ступень эвалюцыі адбыўся з прычыны разбурэньня палітычнай сыстэмы Ўсходняй Эўропы (агрэсія [[Інфлянцкі ордэн|Інфлянцкага]] і [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага]] ордэнаў, [[мангола-татарская навала]])&lt;ref name=&quot;kraucevic175&quot;&gt;{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)|к}} С. 175.&lt;/ref&gt;. Утварэньне Вялікага Княства Літоўскага дало магчымасьць насельніцтву краю абараніць сваю незалежнасьць і стварыць умовы для далейшага сацыяльнага, палітычнага, эканамічнага і культурнага разьвіцьця.

Вялікае Княства Літоўскае з цэнтрам у [[Наваградак|Наваградку]] паўстала каля 1240-х гадоў, калі на запросіны мясцовых баяраў тут пачаў княжыць [[Міндоўг]]. Абарону краю ачоліў наймацнейшы, правераны ў баёх і выправах ваенны правадыр, этнічнае паходжаньне якога ня мела істотнага значэньня, асабліва ў рэгіёне, дзе два этнасы вякамі жылі ўперамешку&lt;ref name=&quot;kraucevic175&quot;/&gt;. Да прыходу Міндоўга цэнтар Гарадзенскага княства перасунуўся ў Наваградак, дзе валадарыў князь Ізяслаў, які, хутчэй за ўсё, мірна перадаў уладу й некаторы час браў удзел у выправах Міндоўга на польскія землі.

Працэс фармаваньня новай дзяржавы быў даволі працяглым і адбываўся шляхам дынастычных шлюбаў, пагадненьняў (у рэдкіх выпадках захопу) паміж асобнымі княствамі пры захаваньні палёгак, прывілеяў і пэўнага самакіраваньня (паводле прынцыпу «''старыны ня рушыць, навіны ня ўводзіць''»). Упершыню гэты мэханізм быў выкарыстаны ў дачыненьні Полацку ў 1307 годзе па ўваходжаньні Полацкага княства ў склад ВКЛ, хоць да ўваходжаньня княства ў ім і раней кіравалі літоўскія князі ([[Таўцівіл]]). У дачыненьні да Панямоньня прынцып падобнай аўтаноміі невядомы.

[[Файл:Giedzimin. Гедзімін (1709).jpg|150px|значак|зьлева|[[Гедзімін]]]]
[[Файл:Vilnius - map by Braun Hogenberg (middle size) (34065617).jpg|300px|значак|[[Вільня]]]]

Неўзабаве да Вялікага Княства Літоўскага добраахвотна&lt;ref name=&quot;ehb387&quot;/&gt; далучылася рэшта ўдзельных княстваў на тэрыторыі сучаснай Беларусі: [[Полацкае княства|Полацак]] — у 1307 годзе; [[Віцебскае княства|Віцебск]] — у 1320 годзе; [[Берасьцейскае княства|Берасьце]], [[Менскае княства|Менск]], [[Тураўскае княства|Тураў і Пінск]] — у 1320—1330-я&lt;ref&gt;{{Літаратура/ЭВКЛ|к}} С. 8.&lt;/ref&gt; гады; [[Амсьціслаўскае княства|Амсьціслаў]] — у 1358 годзе. Найбольш пасьпяхова працэсы аб’яднаньня беларускіх зямель праходзілі ў часе княжаньня [[Гедзімін]]а (1316—1341), які перанёс сталіцу дзяржавы з Наваградку ў [[Вільня|Вільню]]. Важным ягоным дасягненьнем было стварэньне незалежнай ад [[Расейская праваслаўная царква|Масквы]] [[Літоўская мітраполія|Літоўскай праваслаўнай мітраполіі]] з цэнтрам у Наваградку. Адначасна Гедзімін паклаў падмурак [[Русь|рускаму]] вэктару палітыкі Вялікага Княства Літоўскага, які разьвіваўся ў наступныя дзесяцігодзьдзі.

Значныя тэрытарыяльныя набыткі Вялікае Княства Літоўскае атрымала ў часе княжаньня [[Альгерд]]а (1345—1377). За ім у склад дзяржавы ўвайшлі [[Севершчына|Чарнігаўска-Северская]], [[Падольле|Падольская]], [[Валынь|Валынская]] і [[Кіеўскае княства|Кіеўская]] землі, [[Смаленскае княства]], а таксама [[Жамойць]]&lt;ref name=&quot;ehb389&quot;&gt;[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Вялікае Княства Літоўскае: Гістарычны нарыс // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 389.&lt;/ref&gt;. У выніку, землі сучаснай Беларусі занялі цэнтральнае месца, што забясьпечыла рост іхнай эканомікі, разьвіцьцё культуры, умацаваньне [[беларуская мова|беларускай]] (гістарычнай [[старабеларуская мова|рускай]] або [[літоўская мова|літоўскай]]) мовы як афіцыйнай&lt;ref&gt;[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Альгерд // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 223.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Мікола Ермаловіч|Ермаловіч М.]] Альгерд // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 105.&lt;/ref&gt;. Вялікае значэньня дзеля ўмацаваньня ВКЛ мела перамога над [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]] у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] 1410 году. За вялікім князем [[Вітаўт]]ам (1392—1430) ВКЛ значна пашырыла сваю тэрыторыю, якая расьцягнулася ад [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] да [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў&lt;ref name=&quot;БелЭН-22&quot;/&gt;.

[[Файл:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (XVIII).jpg|150px|значак|зьлева|[[Вітаўт Вялікі]]]]
[[Файл:Battle of Grunwald - Kronika tho iesth Historya swiata 1564 (109729736).jpg|значак|300px|[[Грунвальдзкая бітва]]]]

На лёс беларускіх зямель у ВКЛ значна паўплываў пераход літоўскае знаці ў канцы XIV ст. у [[каталіцтва]]. Вялікі князь [[Ягайла]] (1377—1392) у 1385 годзе пагадзіўся хрысьціць насельніцтва Літвы паводле каталіцкага абраду ў якасьці адной з умоваў атрыманьня трону польскага караля ([[Крэўская унія|Крэўская унія 1385 году]]). Адгэтуль у ВКЛ пачало насьпяваць нутранае напружаньне паміж праваслаўным і каталіцкім насельніцтвам. З часоў прыняцьця [[Гарадзельскі прывілей|Гарадзельскага прывілею 1413 году]] палітычнае становішча ў ВКЛ пачало характарызавацца дамінаваньнем каталіцкае знаці, якая атрымала вынятковае права на заняцьце дзяржаўных пасадаў і тытул паноў. Усходне-славянскія баяры й князі захавалі свае ўдзелы ў ВКЛ, яны падтрымлівалі дзяржаву, спрыялі росту яе магутнасьці, але імкнуліся павялічыць свой уплыў на прыняцьце палітычных пастановаў. Выразьнікам іх інтарэсаў стаў вялікі князь [[Сьвідрыгайла]] (1430—1432), які пачаў раздаваць дзяржаўныя пасады, замкі і воласьці праваслаўным [[русіны (гістарычны этнонім)|рускім]] фэўдалам, што прывяло да працяглай фэўдальнай вайны ([[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім 1432—1438 гадоў]]). У 1432 годзе Сьвідрыгайла ўцёк у Полацак, дзе беларускія князі й баяры пасадзілі яго на пасад [[Вялікае Княства Рускае|Вялікага Княства Рускага]], такім чынам адбыўся кароткачасовы раскол ВКЛ, і [[Полацак]] на пэўны час стаў сталіцай беларускае дзяржавы. Каталіцкія вярхі ВКЛ пайшлі на кампраміс. Ягайла [[Прывілей 1432 году|прывілеем 1432 году]] і [[Жыгімонт Кейстутавіч]] [[Прывілей 1434 году|прывілеем 1434 году]] ўраўнавалі праваслаўных фэўдалаў у некаторых эканамічных і палітычных правох з каталікамі. За вялікім князем [[Казімер Ягелончык|Казімерам]] (1440—1492) асобным землям (Наваградзкай, Полацкай, Віцебскай, Смаленскай і інш.) пацьверджаныя правы на аўтаномнае кіраваньне. Казімер зацьвердзіў [[Судзебнік Казімера|судзебнік 1468 году]] — першы ўпарадкаваны збор законаў. Па ягонай сьмерці [[Маскоўская дзяржава]] распачала некалькі войнаў з мэтай супрацьстаяць аб’яднаньню земляў Русі вакол Вялікага Княства Літоўскага. У ходзе гэтых войнаў да Маскоўскай дзяржавы ў XV—XVI ст. адышлі некаторыя ўсходнеславянскія землі ВКЛ. Па няўдачах у войнах палітычныя вярхі ВКЛ пачалі залучаць да больш актыўнага кіраваньня дзяржавай буйных праваслаўных фэўдалаў; праваслаўным ужо фактычна не забаранялася займаць найважнейшыя дзяржаўныя пасады. У 1563 годзе юрыдычна скасавалі палажэньне, паводле якога праваслаўныя фэўдалы не маглі засядаць у гаспадарскай радзе. Вялікі ўплыў на дзяржаўныя справы мелі магнаты [[Астроскія]], [[Хадкевічы]], [[Сапегі]], [[Ільлінічы]] і іншыя&lt;ref name=&quot;БелЭН-22&quot;/&gt;.

[[Файл:Leŭ Sapieha. Леў Сапега (1616).jpg|150px|значак|зьлева|[[Леў Сапега]]]]
[[Файл:Vialikaje Kniastva Litoŭskaje. Вялікае Княства Літоўскае (1613).jpg|значак|300пкс|Вялікае Княства Літоўскае ({{мова-la|Magnus Ducatus Lithuania|скарочана}}), 1613 год]]

Да сярэдзіны XVI ст. канчаткова аформіўся дзяржаўны лад ВКЛ, асновы якога замацаваныя ў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529 году|Статуце Вялікага Княства Літоўскага 1529 году]] і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|Статуце Вялікага Княства Літоўскага 1566 году]]. Дзяржаўнай мовай ВКЛ была [[старабеларуская мова]]. Кіраўніком дзяржавы лічыўся [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] (гаспадар). Сумесна з [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|радай]] ён ажыцьцяўляў найвышэйшы суд. Рада ВКЛ ([[паны-рада]]) узьнікла ў XV ст. як дарадчы орган пры вялікім князю, а да канца XV — пачатку XVI ст. ператварылася ў найвышэйшы орган дзяржаўнае ўлады. З XV ст. на паседжаньні рады запрашаліся прадстаўнікі мясцовых фэўдалаў, г. зн. зьбіраўся [[сойм]]. У 1413 годзе тэрыторыя ВКЛ падзялілася на [[Віленскае ваяводзтва|Віленскае]] й [[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] ваяводзтвы. У пачатку XVI ст. утварыліся [[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]], [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкае]], [[Смаленскае ваяводзтва|Смаленскае]] й [[Падляскае ваяводзтва|Падляскае]] ваяводзтвы; у выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнае рэформы 1565—1566 гадоў — [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]], [[Менскае ваяводзтва|Менскае]], [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]] ваяводзтвы, большасьць зь іх былі падзяляліся на паветы ([[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вялікага Княства Літоўскага]]). [[Шляхта]] атрымала права браць удзел у [[Павятовы соймік|павятовых сойміках]], дзе выбіраліся паслы (дэпутаты) на [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|вальны сойм]]. Вялікі ўплыў на лёс ВКЛ зрабіла [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкая вайна 1558—1583 гадоў]]&lt;ref name=&quot;БелЭН-22&quot;/&gt;.

==== Рэч Паспалітая ====
{{Асноўны артыкул|Рэч Паспалітая}}
[[Файл:Horadnia. Горадня (1575).jpg|300px|значак|[[Горадня]]]]
[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|150пкс|зьлева|[[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|III Статут ВКЛ]], 1588 г.]]

Няўдачы войска Вялікага Княства Літоўскага, у тым ліку заняцьце маскоўскімі войскамі ў 1563 годзе Полацку, падштурхнулі вялікага князя ВКЛ і шляхту да больш цеснага вайсковага і дзяржаўнага зьвязу з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчай]]. У выніку [[Люблінская унія|Люблінскае уніі 1569 году]] ВКЛ і Каралеўства Польскае аб’ядналіся ў [[Канфэдэрацыя|канфэдэрацыю]] — [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]]. Паводле ўмоваў уніі, ВКЛ захоўвала свае адміністрацыйны апарат, заканадаўства, армію, герб [[Пагоня|Пагоню]], дзяржаўную пячатку. Найвышэйшым органам аб’яднанае дзяржавы стаў агульны сойм, які спачатку зьбіраўся на тэрыторыі Каралеўства Польскага, а зь сярэдзіны XVII ст. кожны трэці сойм склікаўся ў [[Горадня|Горадні]] як сымбаль асобнага становішча ВКЛ. Кіраўніком дзяржавы быў кароль Рэчы Паспалітае, якога абірала шляхта. Адначасна ён быў і вялікім князем ВКЛ. У часе работы Люблінскага сойму землі Ўкраіны адышлі да Польшчы, таму ў 1569 году ВКЛ складалася ў асноўным зь літоўскіх і жамойцкіх зямель. Кароль і вялікі князь [[Стэфан Баторы]] (1576—1586) на чале аб’яднанае арміі вызваліў у 1579 годзе Полацак і перанёс ваенныя дзеяньні на тэрыторыю Масковіі. Пасьпяховае завяршэньне Інфлянцкае вайны паспрыяла ўзмацненьню ролі ВКЛ у Рэчы Паспалітай. Прыняцьце [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|Статуту Вялікага Княства Літоўскага 1588 году]] падкрэсьліла асобае становішча ВКЛ у фэдэрацыйнай дзяржаве з сваім войскам, заканадаўствам, гербам. Скасоўваліся палажэньні уніі, паводле якіх палякі і іншыя замежныя падданыя маглі атрымліваць у ВКЛ зямельныя ўладаньні і адміністрацыйныя пасады&lt;ref name=&quot;БелЭН-23&quot;&gt;{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 23.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Jan Karal Chadkievič. Ян Караль Хадкевіч (XVII) (4).jpg|150px|значак|зьлева|[[Ян Караль Хадкевіч]]]]
[[Файл:Vialikaje Kniastva Litoŭskaje. Вялікае Княства Літоўскае (T. Lotter, 1770).jpg|міні|300пкс|Вялікае Княства Літоўскае ({{мова-la|Magnus Ducatus Lithuania|скарочана}}), 1770 год]]

У 1596 годзе прымаецца [[Берасьцейская унія]], да яе складаньня падштурхнула стварэньне ў Маскоўскай дзяржаве ў 1589 годзе [[Расейская праваслаўная царква|патрыярхату]], які намагаўся падначаліць сабе праваслаўных жыхароў ВКЛ. Паводле ўмоваў уніі, праваслаўная царква ВКЛ прызнавала вяршэнства [[Папа|папы рымскага]], прыняла каталіцкую дагматыку, аднак захавала сваю абраднасьць і асобную арганізацыю. Да канца XVIII ст. да грэка-каталіцкай (уніяцкай) царквы належала каля 80% насельніцтва Беларусі, у асноўным сялянаў. Праваслаўныя, што не прынялі унію, у пачатку XVII ст. стварылі ўласную царкоўную арганізацыю, узаконеную дзяржаўнай уладай&lt;ref name=&quot;БелЭН-24&quot;&gt;{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 24.&lt;/ref&gt;.

У выніку [[Вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў|вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў]] да ВКЛ вярнулася [[Смаленскае ваяводзтва|Смаленшчына]]. Катастрафічны ўплыў на гаспадарку і культурнае жыцьцё зрабіла [[вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]]. Перад ёй была [[Паўстаньне Хмяльніцкага|антыфэўдальная вайна 1647—1651 гадоў]], распачатая ўкраінскімі казакамі. Скарыстаўшы сьмерць караля і вялікага князя [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]] (1633—1648), казакі ўварваліся на [[Палесьсе]] і ўзначалілі мясцовыя выступленьні. У 1654 годзе маскоўскія войскі занялі ўсходнюю Беларусь да Дзьвіны й Дняпра, у 1655 годзе — большую ейную частку. Паводле ўмоваў [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня 1667 году]], якое завяршыла гэтую вайну, беларускія землі засталіся ў Рэчы Паспалітай. Да Маскоўскай дзяржавы адышлі Кіеў, левабярэжная Ўкраіна, Севершчына ды Смаленскае ваяводзтва. Масавае вынішчэньне гарадзкога насельніцтва прывяло да заняпаду гарадоў, умацаваньня ў іх пазыцыяў шляхты і да запаволеньня разьвіцьця капіталістычных дачыненьняў. Па вайне ўзмацнілася [[палянізацыя]], якая ахапіла шырокія колы беларускае шляхты й мяшчанаў. [[Ян Казімер]] (1648—1668) празь няўдачы зрокся стальцу. Наступныя каралі й вялікія князі [[Міхал Вішнявецкі]] (1669—1673) і [[Ян Сабескі]] (1674—1696) ня здолелі прадухіліць рост уплыву шляхты і ўтаймаваць яе свавольствы. Абраны на пасад Рэчы Паспалітай саксонскі [[курфюрст]] [[Аўгуст Моцны]] у час [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікае Паўночнае вайны 1700—1721 гадоў]] выступіў хаўрусьнікам маскоўскага гаспадара [[Пётар I|Пятра I]]. Швэды, якія часткова акупавалі Беларусь, падтрымлівалі свайго стаўленіка на стальцы [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]]. Ваенныя дзеяньні й нутранае змаганьне шляхецкіх груповак прывялі да заняпаду гаспадаркі, якую здолелі адбудаваць толькі да сярэдзіны XVIII ст. Унутрыпалітычная анархія ў краіне працягвалася, звычайным стаў зрыў працы соймаў праз свавольства шляхты. Рэч Паспалітая пачала трапляць пад палітычны ўплыў суседніх дзяржаваў. Апошні кароль й вялікі князь [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] (1764—1795) быў стаўленьнікам маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыны II]], але імкнуўся праводзіць незалежную палітыку. Частка дзяржаўных колаў Рэчы Паспалітае ўзяла курс на мадэрнізацыю палітычнага ладу краіны, найперш на ўмацаваньне цэнтральнае ўлады. У 1764 годзе ўтварыліся Вайсковая й Скарбовая камісіі ВКЛ, у 1773 годзе — [[Адукацыйная камісія]], у 1791 годзе — Камісія паліцыі.

[[Файл:Vilenski ŭniversytet, Pahonia. Віленскі ўнівэрсытэт, Пагоня (1781).jpg|300px|значак|[[Віленскі ўнівэрсытэт]]]]
[[Файл:Tadevuš Kaściuška. Тадэвуш Касьцюшка (XVIII).jpg|150px|значак|зьлева|[[Тадэвуш Касьцюшка]]]]

Разьвіцьцю капіталістычных дачыненьняў перашкаджалі панаваньне магнатаў, нацыянальныя й рэлігійныя супярэчнасьці. Складанае ўнутрыпалітычнае становішча Рэчы Паспалітай імкнуліся выкарыстаць у сваіх інтарэсах Расея, Прусія і Аўстрыя. На іхную карысьць дзеялі розныя групоўкі шляхты. У 1786 годзе ўтварылася [[Барская канфэдэрацыя]] — зьвяз шляхты, накіраваны і супраць ўмяшаньня Расеі ў нутраныя справы дзяржавы, і супраць палітычных рэформаў. Разгром канфэдэрацыі расейскімі войскамі прывёў у 1772 годзе да [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітае]] паміж Расеяй, Прусіяй і Аўстрыяй. Пад уладу Расеі трапілі ўсходнія землі Беларусі з [[Полацак|Полацкам]], [[Віцебск]]ам, [[Магілёў|Магілёвам]], [[Гомель|Гомлем]]. Частка кіроўных колаў бачыла ўратаваньне дзяржавы ў антыфэўдальных рэформах. [[Чатырохгадовы Сойм|Чатырохгадовы сойм 1788—1792 гадоў]] прыняў [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыю 3 траўня 1791 году]], паводле якое ўсталяваў апеку дзяржавы над прыгоннымі сялянамі і пашырыў палітычныя правы мяшчанаў, рэарганізаваў і цэнтралізаваў дзяржаўнае кіраваньне. У адказ кансэрватарская шляхта пры дапамозе Расеі стварыла [[Таргавіцкая канфэдэрацыя|Таргавіцкую канфэдэрацыю]], з фармальных запросінаў якой ажыцьцявілася новае ўмяшаньне Расеі. У 1793 годзе адбыўся [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другі падзел Рэчы Паспалітае]], у выніку якога пад уладу Расеі трапілі землі цэнтральнае Беларусі з [[Барысаў|Барысавам]], [[Менск]]ам, [[Слуцак|Слуцкам]], [[Пінск]]ам. Згодніцкая пазыцыя кіроўных колаў Рэчы Паспалітае стала прычынай палітычнага ўздыму, які прывёў да [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]], узначаленага [[Тадэвуш Касьцюшка|Тадэвушам Касьцюшкам]]. Расея накіравала дадатковыя войскі, якія ў шэрагу бітваў здушылі паўстаньне. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітае]] пад уладу Расеі трапілі землі заходняе Беларусі зь Вільняй, Горадняй, Наваградкам, Берасьцем. [[Падляшша]] адышло да Прусіі. Рэч Паспалітая перастала існаваць&lt;ref name=&quot;БелЭН-24&quot;/&gt;.

=== Пад уладай Расейскае імпэрыі ===
{{Асноўны артыкул|Паўночна-Заходні край|Русіфікацыя Беларусі}}
[[Файл:Michał Kleafas Aginski. Міхал Клеафас Агінскі (J. Grassi, 1782-92).jpg|150px|значак|зьлева|[[Міхал Клеафас Агінскі]]]]
[[Файл:Miensk, Vysoki Rynak. Менск, Высокі Рынак (Lauvergne, 1840) (2).jpg|300px|значак|[[Менск]]]]

На [[анэксія|анэксаваных]]&lt;ref&gt;[[Кастусь Тарасаў|Тарасаў К.]] На чыім баку былі беларусы ў вайне 1812 году? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 51.&lt;/ref&gt; Расейскай імпэрыяй землях усталёўваўся тэрытарыяльна-адміністрацыйны падзел на расейскі ўзор — паветы, правінцыі, губэрні і генэрал-губэрнатарствы. У 1772 годзе ўтварылася [[Беларускае генэрал-губэрнатарства]] ў складзе 2 губэрняў — [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай]] (з 1776 году [[Полацкая губэрня|Полацкай]], потым [[Віцебская губэрня|Віцебскай]]) і [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай]]. У 1793 годзе ўтварыліся [[Менская губэрня|Менская]], у 1795 — [[Слонімская губэрня|Слонімская]] і [[Віленская губэрня|Віленская]] губэрні. У 1796—1801 гадох тэрыторыя Беларусі ўваходзіла ў [[Беларуская губэрня|Беларускую]], Менскую і [[Літоўская губэрня|Літоўскую губэрні]], якіх у 1801 годзе падзялілі на Віцебскую, Магілёўскую, Менскую, [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскую]] і Віленскую губэрні. У губэрнях ствараліся палаты крымінальнага (дзеялі на аснове права Расейскай імпэрыі) і цывільнага (разьвязвалі цывільныя справы паводле нормаў Статуту ВКЛ 1588 году) судоў. Па прыняцьці прысягі на вернасьць маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыне II]] шляхта Беларусі атрымала правы і прывілеі расейскага дваранства. Пры гэтым шляхта страціла права абіраць манарха, разьвязваць мясцовыя справы на ваяводзкіх і павятовых сойміках, ствараць канфэдэрацыі дзеля абароны сваіх вольнасьцяў і прывілеяў. Магнатаў пазбавілі права мець уласныя фартэцыі і войска. Праводзілася чыстка шляхецкага [[Стан (сацыяльная група)|стану]] ([[Разбор шляхты]]). Кацярына II і [[Павал I]] практыкавалі раздачу дзяржаўных зямель з прыгоннымі сялянамі расейскім [[абшарнік]]ам, вайскоўцам і буйным чыноўнікам. На Беларусь пашыралася агульнарасейская сыстэма дзяржаўных падаткаў і павіннасьцяў. Галоўным падаткам стаў падушны, які быў значна цяжэйшы за ранейшы падымны. Сяляне выконвалі паншчыну, плацілі чынш, натуральныя даніны і інш. На мяшчанаў ускладаліся выдаткі на ўтрыманьні выйсковых гарнізонаў, паліцыі, турмаў, гарадзкога магістрату, паштовае службы, навучальных і мэдычных установаў. Цяжкай павіннасьцю для сялянаў і мяшчанаў Беларусі стаў абавязак пастаўляць рэкрутаў на 25-гадовую (з 1834 году — на 20-гадовую, з 1856 году — на 15-гадовую) службу ў войска. Шэраг законаў абмяжоўваў правы [[жыды|жыдоўскага]] насельніцтва: [[мяжа жыдоўскае аселасьці]], падушны падатак і рэкруцкія павіннасьці ўдвая вышэйшыя, чым для хрысьціянаў, кампаніі па прымусовым высяленьні ў гарады й мястэчкі зь сельскае мясцовасьці. [[Урадавы сынод Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўская царква]]) на Беларусі атрымаў дзяржаўны статус, тым часам каталіцкая царква страціла прывілеяванае становішча і трапіла пад кантроль расейскага ўраду. Рымска-каталіцкаму духавенству давалася свабода ў выкананьні рэлігійных абрадаў, але забаранялася схіляць праваслаўных (у тым ліку [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|тых, што прынялі Берасьцейскую унію]]) да пераходу ў рыма-каталіцтва. Каб заахвоціць далучэньне вернікаў [[уніяцтва|ўніяцкае царквы]] да Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) выкарыстоўваліся агітацыя, прымус, матэрыяльныя ўзнагароды ўніяцкага духавенства&lt;ref name=&quot;БелЭН-25&quot;&gt;{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 25.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Kastuś Kalinoŭski. Кастусь Каліноўскі (G. Bonoldi, 1862-63).jpg|150px|значак|зьлева|[[Кастусь Каліноўскі]]]]
[[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|300px|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): [[Ліцьвіны#Літоўская_мова|літоўская мова]] (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю [[Летувісы|летувісаў]]]]

Беларуская шляхта ў часе [[Вайна 1812 году|вайны 1812 году]] падтрымала імпэратара [[Францыя|Францыі]] [[Напалеон Банапарт|Напалеона]], маючы спадзеў пры ягонай дапамозе аднавіць ВКЛ і Рэч Паспалітую. 1 ліпеня 1812 году Напалеон падпісаў указ аб утварэньні ВКЛ у складзе Віленскага, Гарадзенскага, Менскага і Беластоцкага дэпартамэнтаў і прызначыў [[Камісія часовага ўраду Вялікага Княства Літоўскага|Часовы ўрад]] з прадстаўнікоў мясцовае шляхты. Галоўнымі ягонымі задачамі былі: мабілізацыя насельніцтва ў францускую армію, яе матэрыяльнае забесьпячэньне, ахова камунікацыў, падтрыманьне парадкаў у тыле і г. д. Напалеон не зрабіў захадаў дзеля ліквідацыі прыгоннага права, таму сярод сялянства ён не атрымаў падтрымкі, якое адказвала на паборы й марадэрства партызанскім рухам&lt;ref name=&quot;БелЭН-25&quot;/&gt;.

Уплыў [[Француская рэвалюцыя|Францускае рэвалюцыі 1789—1799 гадоў]] і падзеяў 1812 году спрыяў пашырэньню на Беларусі дэмакратычных і нацыянальна-вызвольных ідэяў. У пачатку XIX ст. у [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] й шэрагу навучальных установаў, у [[Літоўскі асобны корпус|Літоўскім асобным корпусе]] дзеялі гурткі мясцовае моладзі, якія выступалі за аднаўленьне Рэчы Паспалітае. Дзеялі таварыства [[Таварыства філяматаў|філяматаў]] і [[Таварыства філярэтаў|філярэтаў]], таварыства «[[Вайсковыя сябры]]». У 1830—1831 гадох адбываецца [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнае паўстаньне]], мэтай якога было аднаўленьне дзяржаўнасьці ВКЛ і Рэчы Паспалітай. Па ягоным здушэньні расейскі ўрад узяў курс на паступовае аслабленьне эканамічных і палітычных пазыцыяў шляхты й каталіцкага духавенства. Канфіскоўваліся маёнткі ўдзельнікаў паўстаньня, зачыняліся касьцёлы й кляштары, пробашчы і насельнікі якіх мелі дачыненьне да паўстаньня. Узмацніўся «разбор» шляхты. Больш за 10 тысячаў шляхціцаў вылучылі з дваранскага стану. Справаводзтва ў мясцовых дзяржаўных установах і навучаньне ў школах пераводзілася з польскай на расейскую мову. У 1832 годзе расейскія ўлады зачынілі Віленскі ўнівэрсытэт за ўдзел студэнтаў і выкладчыкаў у паўстаньні і «прапольскі дух» выхаваньня. У студзені 1831 году яны скасавалі дзеяньне Статуту ВКЛ 1588 году ў Віцебскай і Магілёўская, у чэрвені 1840 — у Менскай, Гарадзенскай і Віленскай губэрнях. Узмацніліся рэпрэсіі супраць уніяцкай царквы. 12 лютага 1839 году Сабор вышэйшага ўніяцкага духавенства ў Полацку прыняў акт аб «узьяднаньні» ўніятаў з Урадавым сынодам Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквой). Узмацнілася залежнасьць праваслаўнай і каталіцкай царквы ад дзяржавы. У 1841—1843 гадох іх перавялі на дзяржаўнае ўтрыманьне&lt;ref name=&quot;БелЭН-26&quot;&gt;{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 26.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Congress_Poland_and_Lithuanian_governorates_-_by_Alexander_Voschinin_-_1851_AD.jpg|міні|300пкс|[[Беларусы]] ([[Ліцьвіны|«літоўцы і беларусы»]]) на мапе № 6 атлясу «Географический атлас Российской империи» (1851 г.). Аўтар — тапограф і картограф Аляксандр Ваўчынін (капітан корпусу тапографаў Расейскай імпэрыі)]]

Асновай эканомікі беларускіх земляў у XIX стагодзьдзі заставалася сельская гаспадарка, у якой панавала буйнамаянтковае дваранскае землеўладаньне. Попыт на збожжа ў Заходняй Эўропе стымуляваў абшарнікаў да пашырэньня фальваркаў. Да сярэдзіны XIX ст. 97% абшарніцкіх сялянаў беларускіх земляў знаходзіліся на паншчыне, гэта значыць былі прымацаваныя да панскіх фальваркаў і пазбаўленыя магчымасьці пошукаў іншых заработкаў, перасяленьня ў месты, выяўленьня прадпрымальніцкае ініцыятывы ў сфэры прамысловасьці й гандлю, якую мелі аброчныя сяляне ў цэнтральных губэрнях Расейскай імппэрыі. У 1840—1850 гадох на Беларусі выявіўся крызіс фэўдальна-прыгоньніцкіх дачыненьняў: скарачаліся пасевы, зьніжалася ўраджайнасьць, усё большая колькасьць сялянаў ня здольная была плаціць падаткі й выконваць павіннасьці на карысьць дзяржавы; у банкаўска-крэдытных установах было закладзена каля 70% прыгонных сялянаў: нарастаў антыпрыгоньніцкі рух сялянаў. У 1856—1860 гадох масавыя выступленьні сялянаў адбыліся ў 66 маёнтках, 11 зь іх здушаныя войскамі й паліцыяй. Параза ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне 1853—1856 гадоў]] і пагроза сялянскае рэвалюцыі вымусілі маскоўскага гаспадара [[Аляксандар II|Аляксандра II]] распачаць буржуазныя рэформы. 19 лютага 1861 году ён падпісаў Маніфэст і «Палажэньне» аб вызваленьні абшарніцкіх сялянаў ад прыгоннае залежнасьці. У выніку аграрны рэформаў на Беларусі абшарнікі захавалі больш за палову зямлі&lt;ref name=&quot;БелЭН-26&quot;/&gt;.

[[Файл:Francišak Bahuševič. Францішак Багушэвіч (1880-89).jpg|150px|значак|зьлева|[[Францішак Багушэвіч]]]]
[[Файл:Biełarusy. Беларусы (1885).jpg|300px|значак|Беларусы на этнаграфічнай мапе Эўропы з атлясу «Géographie Militaire» ([[Парыж]], 1885 г.)]]

Адбываецца [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнае паўстаньне 1863—1864 гадоў]] супраць расейскага панаваньня і за аднаўленьне Рэчы Паспалітай у межах 1772 году, якое пачалося абвяшчэньнем [[Маніфэст 22 студзеня|Маніфэсту Часовага нацыянальнага ўраду]] 10 студзеня 1863 году. На тэрыторыі колішняга [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] паўстаньнем кіраваў [[Кастусь Каліноўскі]], які ачоліў [[Часовы правінцыйны ўрад Літвы і Беларусі]]. Удзельнікі паўстаньня, найперш Кастусь Каліноўскі і яго блізкае кола, карысталіся паролем «''Каго любіш — Люблю Беларусь — То ўзаемна''», вярнулі [[Беларуская мова|беларускую мову]] ва ўрадавае справаводзтва, а таксама выдавалі па-беларуску газэту «[[Мужыцкая праўда]]», праклямацыі і ўлёткі. Гэта прымусіла Нацыянальны ўрад у Варшаве прызнаць гістарычную суб’ектнасьць [[беларусы|беларусаў]] 3 траўня 1863 году ў форме прыняцьця адозвы «Да братоў-беларусаў»&lt;ref&gt;[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/31162393.html Каліноўскі быў беларусам. Даказаць адваротнае немагчыма], [[Радыё Свабода]], 22 сакавіка 2021 г.&lt;/ref&gt;. Расейскія ўлады здолелі здушыць гэтае выступленьне, яго ўдзельнікаў рэпрэсавалі. Маёнткі датычных да паўстаньня забіраліся ў расейскі дзяржаўны скарб і на льготных умовах прадаваліся выхадцам з цэнтральных расейскіх губэрняў&lt;ref name=&quot;БелЭН-26&quot;/&gt;.

[[Файл:Biełarusy. Беларусы (J. Karski, 1903).jpg|300пкс|значак|[[Этнічная тэрыторыя беларусаў|Этнаграфічная мапа беларусаў]] (паводле моўнага крытэру), складзеная філёлягам-славістам [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г.]]

Па рэформе 1861 году паскорылася фармаваньне рабочае клясы. Ідэолягамі й выразьнікамі інтарэсаў сялянаў і іншых дробных вытворцаў Расейская імпэрыі выступалі арганізацыі рэвалюцыйных народнікаў («[[Зямля і воля]]», «[[Народная воля]]»). У 2-й палове 1870 — пачатку 1880-х гадоў народніцкія гурткі існавалі ў Магілёве, Менску, Віцебску, Горадні, Пінску, Горы-Горках, Слуцку, Воршы. пераважна сярод вучнёўскае моладзі, вайскоўцаў, работнікаў. Пад уплывам выданьняў польскае сацыялістычнае партыя «[[Пралетарыят (партыя)|Пралетарыят]]» і расейскае групы «Вызваленьне працы» частка народнікаў Беларусі ў сярэдзіне 1880-х гадоў перайшло на пазыцыі [[марксізм]]у. У 1895—1900 гадох у 23 населеных пунктах Беларсі адбыліся 292 эканамічныя стачкі, у якіх брала ўдзел каля 11,5 тысячаў работнікаў. У 1896 годзе ўварыўся [[Рабочы саюз Літвы]], у 1897 годзе — [[Бунд]] (Усеагульны жыдоўскі хаўрус у Літве, Польшчы і Расеі). У 1898 годзе зьезд прадстаўнікоў сацыял-дэмакратычных арганізацыяў Пецярбургу, Масквы, Кіева, [[Екацярынаслаў|Екацярынаслава]] і Бунда, што адбыўся ў Менску, абвясьціў пра ўтварэньне [[Расейская сацыял-дэмакратычная работніцкая партыя|Расейскай сацыял-дэмакратычнай работніцкай партыі]] (РСДРП). У пачатку 1900-х гадоў рабочым рухам у гарадох і мястэчках Беларусі кіравалі арганізацыі Бунду. У Горадні й Берасьці ўплыў на рабочых мелі арганізацыі [[Польская сацыялістычная партыя ў Літве|Польскай сацыялістычнай партыі ў Літве (ППС)]]. У 1902—1904 гадох на Беларусі зьявіліся арганізацыі партыі сацыялістаў-рэвалюцыянэраў (ПСР). У 1903 годзе ўтварылася [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларуская сацыялістычная грамада (БСГ)]]. У 1903—1904 гадох узьніклі арганізацыі РСДРП ([[Паўночна-заходні камітэт РСДРП]], [[Палескі камітэт РСДРП]]). Сярод жыдоўскага насельніцтва Беларусі з 1890-х гадоў шырокую агітацыю вялі сіяністы. У часе [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расеі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]] на Беларусі завяршылася партыйнае афармленьне 3 палітычных лягераў: рэвалюцыйнага (РСДРП, ПСР, ППС, БСГ, Бунд, паалей-сіяністаў, сіяністаў-сацыялістаў і інш.), лібэральнага (КДП, Хаўрус дасягненьня раўнапраўя жыдоў у Расеі, сіяністы, Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы й Беларусі), урадавага (Хаўрус расейскага народу, Саюз 17 кастрычніка). У I Дзяржаўную думу ад 5 заходніх губэрняў абралі 36 дэпутатаў, у тым ліку 29 прыхільнікаў кадэтаў. На выбарах у II Дзяржаўную думу ў 5 заходніх губэрнях перамаглі 2 контрарэвалюцыйныя нацыяналістычныя групоўкі — расейская й польская&lt;ref name=&quot;БелЭН-27&quot;&gt;{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 27.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Jan Łucevič (Janka Kupała). Ян Луцэвіч (Янка Купала) (1921).jpg|150px|значак|зьлева|[[Янка Купала]]]]
[[Файл:Vilnia, Zavalnaja. Вільня, Завальная (1907).jpg|значак|300пкс|Рэдакцыя [[Наша Ніва|Нашай Нівы]] на [[Вуліца Завальная (Вільня)|вуліцы Завальнай]] у Вільні, 1907 г.]]

Аграрны й палітычны рух сялянаў прымусіў расейскі ўрад прызнаць неабходнасьць рэформаў, вынікам чаго стала [[Сталыпінская аграрная рэформа]]. На выбарах у III Дзяржаўную думу ў 5 заходніх губэрнях чарнасоценцы й акцябрысты заваявалі 29 і 36 месцаў. Каталіцкае насельніцтва Віленскае й Гарадзенскае губэрняў абралі 6 прадстаўнікоў беларуска-польскіх аўтанамістаў («краёўцаў»). З падобнымі вынікамі прайшлі выбары і ў IV Дзяржаўную думу (1912). Чарнасоценна-акцябрысцкія групоўкі і іхныя органы друку адмаўлялі самастойнасьць беларускага этнасу, зьвінавачвалі беларускі нацыянальны рух і ягоную газэту «[[Наша Ніва]]» ў сэпаратызьме. Супраць [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальнага адраджэньня]] выступалі і польскія абшарніцка-клерыкальныя групоўкі. У 1907 годзе амаль усе мясцовыя арганізацыі левых партыяў былі разгромленыя ці вельмі аслабленыя. Сярод меншавікоў і бундаўцаў пашыралася ліквідатарская плынь. Згарнула свае падпольныя структуры БСГ і як партыя часова прыпыніла дзейнасьць. Ейныя кіраўнікі засяродзіліся на легальнай дзейнасьці ў газэце «Наша Ніва» і ўзначалілі беларускі нацыянальна-культурны рух. У 1905—1915 гадох ён прыкметна пашырыўся й набыў міжнародную вядомасьць. Асабліва значныя посьпехі дасягнутыя ў разьвіцьці беларускае літаратуры ([[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Цётка]], [[Максім Багдановіч]])&lt;ref name=&quot;БелЭН-27&quot;/&gt;.

1 жніўня 1914 году Расейская імпэрыя ўступіла ў вайну зь [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыяй]] ([[Першая сусьветная вайна]]). Беларускія губэрні ў ліку першых перавялі на ваеннае становішча. У выніку наступленьня ([[Сьвянцянскі прарыў]], 1915) нямецкія войскі занялі заходнюю частка Беларусі. Да кастрычніка 1915 году фронт стабілізаваўся на лініі [[Дзьвінск]] — [[Паставы]] — [[Баранавічы]] — [[Пінск]]. Вайна прывяла эканоміку Беларусі да заняпаду. У сельскай мясцовасьці адчуваўся недахоп працоўных рук, скараціліся пасяўныя плошчы, паменшала колькасьць жывёлы. Каля 1/3 прамысловых прадпрыемстваў Беларусі былі эвакуяваныя або дэмантаваныя. Гарады Беларусі перапоўнілі вайскоўцы і ўцекачы&lt;ref name=&quot;БелЭН-27&quot;/&gt;.

Заняцьце амаль усёй Віленскае, Гарадзенскае і заходняе часткі Менскае губэрняў войскамі Нямецкае імпэрыі, мабілізацыя ў войска, масавае бежанства на ўсход на пэўны час дэзарганізавалі беларускі рух. Беларускі нацыянальна-культурныя арганізацыі распадаліся, спынялася выданьне беларускіх газэтаў і кніг. Частка кіраўнікоў «Нашае Нівы» (браты [[Антон Луцкевіч|Антон]] і [[Іван Луцкевіч]]ы, [[Вацлаў Ластоўскі]] і іншыя) засталіся ў Вільні і ўзначалілі камітэт дапамогі пацярпелым ад вайны. У Вільні дзеялі [[Беларуская сацыял-дэмакратычная работніцкая група]], [[Сувязь незалежнасьці і непадзельнасьці Беларусі]]. У якасьці каардынатара беларускага нацыянальнага руху выступаў Цэнтральны саюз беларускіх нацыянальных арганізацыяў на чале зь [[Беларускі народны камітэт|Беларускім народным камітэтам]], пад кіраўніцтвам якога ў 1916—1917 гадох з дазволу уладаў Нямецкае імпэрыі пачалося выданьне школьных падручнікаў, газэты «[[Гоман (1916)|Гоман]]». У 1916 годзе ў Петраградзе зьявіліся штотыднёвыя газэты «[[Дзяньніца]]» й «[[Сьветач (газэта)|Сьветач]]»&lt;ref name=&quot;БелЭН-27&quot;/&gt;.

=== Беларуская Народная Рэспубліка і Беларуская ССР ===
{{Асноўны артыкул|Беларуская Народная Рэспубліка}}
[[Файл:BNR (Ruthienie Blanche) Map 1918.jpg|міні|300пкс|Мапа [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], 1918 г.]]
[[Файл:Raman Skirmunt. Раман Скірмунт (1906).jpg|150px|значак|зьлева|[[Раман Скірмунт]]]]

[[Першая сусьветная вайна]] паскорыла перамогу [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|Лютаўскае рэвалюцыі 1917 году ў Расеі]]. У выніку зрынаньня самадзяржаўя ўлада перайшла да [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўраду]]. Паводле прыкладу Петраграду на Беларусі ствараліся Саветы рабочых і салдацкіх дэпутатаў, народная міліцыя. У Менскім Савеце адзначаўся ўплыў бальшавікоў. Па [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|Лютаўскай рэвалюцыі]] аднавіла сваю дзейнасьць і [[Беларуская сацыялістычная грамада|БСГ]]&lt;ref name=&quot;БелЭН-28&quot;&gt;{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 28.&lt;/ref&gt;.

Адначасна ўзьнікла шмат іншых беларускі нацыянальных арганізацыяў і суполак ня толькі на тэрыторыі Беларусі, але і ў гарадох Расеі, дзе было шмат беларусаў-уцекачоў. 25—27 сакавіка 1917 году ў Менску адбыўся [[Зьезд беларускіх нацыянальных арганізацыяў]], які выставіў патрабаваньне дзяржаўнае аўтаноміі для Беларусі ў складзе Расейскае фэдэрацыйнае дэмакратычнае рэспублікі, абвясьціў сябе «найвышэйшай краёвай інстытуцыя» да скліканьня Беларускае краёвае рады (БКР), а сваім выканаўчым органам — [[Беларускі нацыянальны камітэт (Менск)|Беларускі нацыянальны камітэт (БНК)]], якому даручыў падрыхтаваць выбары БКР. Ягоным старшынём абралі [[Раман Скірмунт|Рамана Скірмунта]]. Ён жа ўзначаліў дэлегацыю перамоваў з Часовым урадам у пытаньнях аўтаноміі Беларусі. Але ўрад адмовіўся разьвязваць гэтае пытаньне да Ўстаноўчага сходу. Паводле ініцыятывы БСГ у ліпені 1917 году адбыўся [[Зьезд беларускіх арганізацыяў і партыяў]]. На ім БНК замяніла [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацыяў]], рэарганізаваная ў кастрычніку 1917 году ў [[Вялікая беларуская рада|Вялікую беларускую раду (ВБР)]]&lt;ref name=&quot;БелЭН-28&quot;/&gt;.

25 кастрычніка 1917 году ў выніку ўзначаленага бальшавікамі ўзброенага паўстаньня ў Петраградзе Часовы ўрад быў скінуты і ўлада перайшла да Савету Народных Камісараў на чале з [[Уладзімер Ленін|Уладзімерам Ульянавым (Леніным)]]. 26 кастрычніка савецкую ўладу абвясьцілі ў Менску. У пачатку лістапада найвышэйшым бальшавіцкім органам улады ў краі стаў Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Заходняга фронту. 18—25 лістапада савецкую ўладу прызналі зьезд Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў, III зьезд сялянскіх дэпутатаў Менскае й Віленскае губэрняў і II зьезд арміяў Заходняга фронту. 26 лістапада абраныя зьездамі выканаўчыя камітэты аб’ядналіся і ўтварылі [[Абласны выканаўчы камітэт Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняе вобласьці і фронту|Абласны выканаўчы камітэт Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняе вобласьці і фронту (Аблвыкамзах)]]. У сьнежні 1917 — студзені 1918 году адбыліся зьезды Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Віцебскае й Магілёўскае губэрняў, на якіх завяршылася праца з усталяваньня бальшавіцкае ўлады ў гэтых губэрнях. Аблвыкамзах ігнараваў беларускае нацыянальнае пытаньне й не прызнаваў існаваньня самастойнага беларускага народу&lt;ref name=&quot;БелЭН-28&quot;/&gt;.

[[Файл:Źmicier Žyłunovič (Ciška Hartny). Зьміцер Жылуновіч (Цішка Гартны) (1910-19) (3).jpg|150px|значак|зьлева|[[Зьміцер Жылуновіч]]]]
[[Файл:Biełaruś. Беларусь (1919).jpg|міні|300пкс|Мапа Беларусі ([[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]), 1919 г.]]

У адказ на [[Кастрычніцкі пераварот 1917 году ў Расеі]] ВБР разам з Цэнтральнай беларускай вайсковай радай зьвярнулася з «Граматай да беларускага народу», дзе асудзіла дзейнасьць бальшавікоў. ВБР склікала ў Менску [[Першы Ўсебеларускі кангрэс]] 1917 году. I зьезд прызнаў неабходным стварэньне Беларускае дзяржаўнасьці, не прызнаў улады Аблвыкамзаху, таму на загад яго кіраўнікоў быў разагнаны з выкарыстаньнем вайсковае сілы. Частка дэлегатаў стварыла выканаўчы камітэт, а потым Раду зьезду, якая [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] 25 сакавіка 1918 году абвясьціла Беларусь незалежнай і свабоднай дзяржавай — [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікай (БНР)]]&lt;ref name=&quot;БелЭН-28&quot;/&gt;.

Ваенна-палітычныя разьлікі Расеі, міжнароднае становішча, дзейнасьць БНР сталі прычынамі фармальнага прызнаньня бальшавіцкімі ўладамі ў Маскве права беларускага народу на нацыянальную дзяржаўнасьць. Выконваючы пастанову ЦК РКП(б), VI Паўночна-Заходняя абласная канфэрэнцыя ў Смаленску пастанавіла аб абвяшчэньні [[БССР|Беларускае Савецкае Сацыялістычнае Рэспублікі (БССР)]] у межах Віцебскае, Гарадзенскае, Магілёўскае, Менскае, беларускіх паветаў Віленскае, Ковенскае і Смаленскае губэрняў. Утварэньне БССР з сталіцай у Менску 1 студзеня 1919 году абвешчанае маніфэстам [[Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі|Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўраду Беларусі]]. Паводле патрабаваньня ЦК РКП(б) 27 лютага 1919 году ўтварылася [[ЛітБел|Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка (ЛітБел) ]] з сталіцай у Вільні. Другое абвяшчэньне БССР адбылося 31 ліпеня 1920 году ў Менску&lt;ref name=&quot;БелЭН-28&quot;/&gt;. Утварэньне БССР фактычна стала адказам на абвяшчэньне незалежнасьці Беларускае Народнае Рэспублікі, што ад пачатку прызнавалася на афіцыйным узроўні — як зазначаў першы савецкі камісар фінансаў Беларусі [[Ісак Рэйнгольд]] на паседжаньні Цэнтральнага Бюро [[Камуністычная партыя Беларусі|КП(б)Б]] 22 студзеня 1919 году&lt;ref&gt;[[Дзьмітры Гурневіч|Гурневіч Д.]] [https://www.svaboda.org/a/31168020.html «Былі крыкі ў экстазе». (Не)прыдуманае інтэрвію з прэм’ерам БНР Луцкевічам пра 25 сакавіка 1918 году], [[Радыё Свабода]], 25 сакавіка 2021 г.&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|
Існаваньне Беларускай Рады змусіла вылучыць Беларускую [Савецкую] Рэспубліку
{{арыгінал|ru|Существование Белорусской Рады заставило выдвинуть Белорусскую [Советскую] Республику}}
}}

У лістападзе — сьнежні 1920 году адбыўся [[Слуцкі збройны чын]], мэтай якога была абарона непадзельнае Беларусі ў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічных межах]], усталяваньне рэспублікі і прызнаньне Беларускай Народнай Рэспублікі, а таксама незалежнасьць ад Польшчы й Расеі. Слуцкі фронт БНР стаў рэальным вайсковым змаганьнем за незалежнасьць, а [[Першы Слуцкі полк|Слуцкая брыгада]] — увасабленьнем волі беларусаў да свае дзяржаўнасьці&lt;ref name=&quot;Viacorka&quot;&gt;[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/himn-i-dziejaslovy/29837829.html Чаму дзяржаўным гімнам БНР стаў ваяцкі марш «Мы выйдзем шчыльнымі радамі»?], [[Радыё Свабода]], 23 сакавіка 2019 г.&lt;/ref&gt;. Аднак Слуцкае выступленьне, урэшце, здушыла [[Чырвоная армія]]&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=[[Іван Саверчанка]], [[Зьміцер Санько]].|частка=[https://knihi.com/Ivan_Saviercanka/150_pytanniau_i_adkazau_z_historyi_Bielarusi.html#chapter117 117. Што такое Слуцкі збройны чын]|загаловак=150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|арыгінал=|спасылка=https://knihi.com/Ivan_Saviercanka/150_pytanniau_i_adkazau_z_historyi_Bielarusi.html|адказны=|выданьне=|месца=[[Вільня]]|выдавецтва=[[Наша Будучыня]]|год=2002|старонкі=|старонак=238|сэрыя=|isbn=9986-9229-6-1|наклад=}}&lt;/ref&gt;.

=== Сярэдняя Літва ===
[[Файл:Lithuanie historique et ennographique (1920).jpg|значак|300пкс|[[Вялікае Княства Літоўскае|Літва гістарычная]] і [[Летува]] («Літва этнаграфічная»). [[Рыга]], 1920 г.]]
{{Асноўны артыкул|Сярэдняя Літва}}
Рэспубліка [[Сярэдняя Літва]] — дзяржаўна-палітычнае ўтварэньне на тэрыторыі Віленшчыны і Гарадзеншчыны ў 1920—1922 гадох. Рэспубліка была апошняй спробай аднавіць [[Літва|Літву]] ў гістарычным і [[Канфэдэрацыя|канфэдэрацыйным]] сэнсе (таксама плянавалася ўтварыць Літву Верхнюю і Літву Ніжнюю). Стварэньне дзяржавы стала магчымым у выніку «Бунту Жалігоўскага» дзякуючы Першай [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларускай дывізіі]] польскай арміі пад кіраўніцтвам ураджэнца [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыны]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]]. Разьмешчаная вакол гістарычнай сталіцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — [[Вільня|Вільні]] — дзяржава 18 месяцаў была [[буфэрная зона|буфэрнай зонай]] паміж [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікай]], ад якой залежала, і [[Летува|Летувой]], якая дэкляравала свае правы на гэтую тэрыторыю&lt;ref name=&quot;von Rauch&quot;&gt;{{Кніга| first=Georg von |last=Rauch |authorlink=Georg von Rauch | editor=Gerald Onn | title =The Baltic States: Years of Independence – Estonia, Latvia, Lithuania, 1917–40 | year =1974 | pages = 100–102 | chapter =The Early Stages of Independence | chapterurl= https://books.google.com/books?id=emBIdi4LPz8C&amp;pg=PA101 |publisher =C. Hurst &amp; Co| isbn=0-903983-00-1 }}&lt;/ref&gt;.

Па некаторых затрымках, зьвязаных з пратэстам [[Ліга народаў|Лігі народаў]] ([[Жэнэва]], [[Швайцарыя]]), якая плянавала ўвод міжнародных войскаў, 8 студзеня 1922 году адбыліся выбары ў Сойм і тэрыторыя рэспублікі была [[Анэксія|анэксаваная]] Польшчай. Люцыян Жалігоўскі пазьней у сваіх мэмуарах, выдадзеных у Лёндане ў 1943 годзе, асудзіў палітыку анэксіі і закрыцьця беларускіх школаў ды адмаўленьня ад канфэдэрацыйных плянаў маршалка [[Юзэф Пілсудзкі|Юзэфа Пілсудзкага]] польскім «саюзьнікам»&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://history-belarus.by/images/img-figures/zeligowski/Zeligowski_Zapomnianae-prawdy.pdf|title=Zapomniane prawdy|author=Żeligowski, Lucjan|year=1943|publisher=F. Mildner &amp; Sons|language = pl}}&lt;/ref&gt;.
{{Цытата|9 кастрычніка 1920 году заняў Вільню ня польскі генэрал Жалігоўскі, а [[літвін]] Жалігоўскі. Мараю гэтага апошняга было жыць сярод суайчыньнікаў на літоўскай зямлі. Я не вылучаў сярод іх ні палякаў, ні русінаў, ні жмудзінаў. Будучы літвінам, я ніколі не пераставаў быць палякам. Два гэтыя паняцьці зьвязаныя між сабою. Яны ўзаемна дапаўняюць адно другое. | Успаміны Люцыяна Жалігоўскага}}

Таксама генэрал захапляўся ідэямі [[панславізм]]у: «''Але ня толькі геаграфічна Літва была сэрцам славянства. Была ім маральна. Яна, адна з усіх славянскіх народаў, магла лёгка пагаварыць з усімі. Як з Польшчай, так з Расеяй, так з Украінай. Уклад псыхічны літоўскіх народаў быў як бы створаны, каб прымірыць усіх. У яго ніколі не было варожасьці, ні нацыянальнай, ні рэлігійнай, ні культурнай''». Некалькімі ж дзесягодзьдзямі раней у пратаколе допыту 19-гадовага рэвалюцыянэра 10 сакавіка 1887 году пазначана, што Юзэф Пілсудзкі казаў:&lt;ref&gt;{{Спасылка|language = be|url = https://euroradio.fm/25-gadou-tamu-bylo-abyaulena-shto-yazep-pilsudski-belarus-fota|title = 25 гадоў таму было аб'яўлена, што Язэп Пілсудскі — беларус (фота)}}&lt;/ref&gt;
{{Цытата|Завуць мяне Восіп Восіпавіч Пілсудскі; ад роду маю 19 гадоў; паходжаньне і народнасьць дваранін, беларус… | Пратакол допыту Юзэфа Пілсудскага ад 10 сакавіка 1887 г. }}

=== Беларуская ССР і Заходняя Беларусь ===
{{Асноўны артыкул|Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка}}
[[Файл:Biełaruś. Беларусь (1924).jpg|міні|300пкс|Мапа Беларусі 1924 году з пазначэньнем тагачасных граніцаў БССР і беларускіх тэрыторыяў у межах іншых дзяржаваў]]

Тэрыторыя адноўленае БССР складалася толькі з 6 паветаў Менскае губэрні. Паводле [[Рыская мірная дамова|Рыскае мірнае дамовы]] 1921 году да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] адышла [[Заходняя Беларусь]]. 30 сьнежня 1922 году ўтварыўся [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] (СССР), у які ўвайшла і БССР. Паводле прапановы партыйна-савецкага кіраўніцтва БССР цэнтральныя ўлады згадзіліся ў 1924 і 1926 гадох на [[Узбуйненьне БССР|ўзбуйненьне БССР]] шляхам улучэньне ў яе склад часткі Віцебскае і Гомельскае губэрняў. У 1920-я — пачатку 1930-х гадоў у Беларусі праводзіліся сацыялістычная індустрыялізацыя і масавая калектывізацыя сельскае гаспадаркі, у 1924—1929 гадох праводзілася палітыка [[беларусізацыя|беларусізацыі]]&lt;ref name=&quot;БелЭН-28&quot;/&gt;.

Цяжкім злачынствам супраць усіх пластоў грамадзтва сталі [[Рэпрэсіі ў БССР|палітычныя рэпрэсіі]], якія набылі сыстэмны характар у пачатку 1930-х гадоў, а найбольшы размах мелі ў 1937—1938 гадох. У выніку [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Ўкраіну 1939 году|паходу Чырвонае Арміі ў верасьні 1939 году ў Заходнюю Беларусь]] ейную тэрыторыю далучылі да БССР, аднак Віленшчыну перадалі Летуве. Летува атрымала каля 6880 квадратных кілямэтраў (2660 квадратных міляў) тэрыторыі Віленскага краю (у тым ліку Вільню, гістарычнаю сталіцу Вялікага Княства Літоўскага). Сярод жыхароў Вільні, прадстаўнікі сучаснае летувіскае нацыянальнасьці складалі тады ўсяго 3%. Далучэньне земляў ажыцьцяўлялася ў адпаведнасьці з сакрэтным пратаколам да [[Пакт Молатава — Рыбэнтропа|Дамовы аб ненападзе паміж Нямеччынай і СССР]]&lt;ref name=&quot;БелЭН-28&quot;/&gt;.

У час [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] 1941—1945 гадоў (эпізоду [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]) на тэрыторыі Беларусі разгарнулася партызанскае і падпольнае змаганьне. Паводле афіцыйных савецкіх зьвестак, у Савецкай Арміі, савецкіх партызанскі фармаваньнях і шэрагах савецкіх падпольнікаў супраць арміі [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] змагалася больш за 1,5 млн жыхароў Беларусі. Вайна нанесла рэспубліцы велізарныя страты. Паводле сучасных ацэнак, загінуў кожны трэці жыхар Беларусі. Рэспубліка страціла больш за палову нацыянальнага багацьця. У 1945 годзе паводле савецка-польскае дамовы аб дзяржаўнай граніцы ад 18 жніўня 1945 году, 17 раёнаў [[Беластоцкая вобласьць|Беластоцкае вобласьці]] з горадам [[Беласток]]ам і 3 раёны Берасьцейскае вобласьці ўлады СССР перадалі ў склад [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]]&lt;ref name=&quot;БелЭН-28&quot;/&gt;. У 1945 годзе Беларусь стала сузаснавальніцай [[ААН]], аднак яе ўдзел ня быў самастойным, а падпарадкоўваўся дэлегацыі [[СССР]].

У 1951 годзе зацьвердзілі [[Сьцяг Беларускай ССР|новы сьцяг БССР]], у 1955 годзе — [[Гімн Беларускай ССР|рэспубліканскі гімн]]&lt;ref name=&quot;БелЭН-28&quot;/&gt;. У 1986 годзе Беларусь сталася асноўнай ахвярай [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскае катастрофы]].

=== Рэcпубліка Беларусь ===
Сацыяльна-эканамічны крызіс другое паловы 1980 — пачатку 1990-х гадоў спрыяў нарастаньню дэзінтэграцыйных працэсаў у СССР. 27 ліпеня 1990 году Вярхоўны савет БССР прыняў [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі|Дэклярацыю аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]]. [[Жнівеньскі путч]] у Маскве (19—21 жніўня 1991) і падтрымка яго кіраўніцтвам КПБ паглыбіла крызіс сыстэму ўлады, якая існавала ў той час у Беларусі. 25 жніўня 1991 году Вярхоўны савет БССР прыпыніў дзейнасьць КПБ на тэрыторыі Беларусі. 19 верасьня 1991 году афіцыйную назву Беларускай дзяржавы зьмянілі на Рэспубліку Беларусь. У якасьці дзяржаўных сымбаляў аднавілі [[Беларусы|беларускія]] [[Нацыянальныя сымбалі|нацыянальныя]] герб [[Пагоня|Пагоню]] і [[бел-чырвона-белы сьцяг]]. У сьнежні 1991 году ў выніку дэнансацыі дамовы 1922 году СССР спыніў існаваньне. 8 сьнежня 1991 году лідэры Беларусі ([[Станіслаў Шушкевіч]]), Украіны ([[Леанід Краўчук]]) і Расеі ([[Барыс Ельцын]]) у [[Белавеская пушча|Белавескай пушчы]] падпісалі [[Белавескія пагадненьні|пагадненьне]] аб утварэньні [[Садружнасьць Незалежных Дзяржаваў|Садружнасьці Незалежных Дзяржаваў]]. У 1994 годзе прынялі [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыю Беларусі]], адбыліся першыя прэзыдэнцкія выбары. Паводле вынікаў другога туру, першым прэзыдэнтам краіны абралі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнка]].

Актывізацыя прарасейскіх настрояў ва ўладных колах Беларусі адзначалася яшчэ з восені 1993 году, што выявілася ў працы Канстытуцыйнай Камісіі: большасьць яе сябраў выказаліся за тое, каб упамінаньне крыніцаў Беларускай дзяржаўнасьці — ня толькі Вялікага Княства Літоўскага і Беларускай Народнай Рэспублікі, але і Беларускай ССР — выключыць з тэксту [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі]]. Такую пастанову падтрымала большасьць [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|дэпутацкага корпусу]]&lt;ref&gt;[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30488810.html У праекце Канстытуцыі 1994 прыгадваліся ВКЛ і БНР], [[Радыё Свабода]], 15 сакавіка 2020 г.&lt;/ref&gt;. Увогуле, у 1991—1994 гадох Беларусь была адзінай краінай з былых рэспублік СССР, дзе нацыянальныя палітычныя сілы ня мелі прадстаўніцтва ў міністэрствах і структурах мясцовай выканаўчай улады — фактычна ня мелі доступу да рэальнага кіраваньня дзяржавы&lt;ref name=&quot;navumcyk_15.04.2020&quot;&gt;[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30555697.html Беларусь як унікум. Адказ Прэйгерману], [[Радыё Свабода]], 15 красавіка 2020 г.&lt;/ref&gt;. Аднак поўнае аднаўленьне [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыйнай]] [[Моўная палітыка|моўнай]] і культурнай палітыкі адбылося толькі па ўсталяваньні Лукашэнкам [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарнага рэжыму]], што стала вынікам супадзеньня інтарэсаў уладаў Расеі, якія рэанімавалі [[Імпэрыялізм|імпэрскую ідэю]], і Лукашэнкі, які меў спадзяваньні праз далучэньне Беларусі да Расеі замяніць яе нямоглага прэзыдэнта [[Барыс Ельцын|Барыса Ельцына]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 10.&lt;/ref&gt;. У 1995 годзе па [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|акце тэрору ў парлямэнце Беларусі]] ён правёў [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндум]], які супярэчыў Канстытуцыі Беларусі і дзейнаму заканадаўству&lt;ref name=&quot;МП&quot;&gt;[[Міхаіл Пастухоў|Пастухоў М.]] [https://knihi.com/none/Aniamiennie_Z_kroniki_zniscennia_bielaruskaj_movy.html#chapter13 Ці законны рэфэрэндум 1995 году адносна наданьня дзяржаўнага статусу расейскай мове?] // Аняменне. З кронікі знішчэння беларускай мовы. — Вільня, 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zapr&quot;&gt;[[Сяргей Запрудзкі|Запрудзкі С.]] [https://web.archive.org/web/20170814200257/http://jivebelarus.net/language/language-defeat-06.html Грамадзкае сьцьвярджэньне беларускай мовы і парушэньні правоў беларускамоўных людзей] // Аняменне. З кронікі знішчэння беларускай мовы. — Вільня, 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zapr1&quot;&gt;[[Сяргей Запрудзкі|Запрудзкі С.]] [https://web.archive.org/web/20110722003014/http://arche.bymedia.net/2002-1/zapr102.html Моўная палітыка ў Беларусі ў 1990-я гады] // [[Архэ Пачатак]]. №1 (21), 2002.&lt;/ref&gt;, адзначаўся парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня&lt;ref&gt;[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.&lt;/ref&gt;. Па рэфэрэндуме, Лукашэнка пазбавіў беларускія [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальныя сымбалі]] бел-чырвона-белы сьцяг і герб Пагоню статусу афіцыйнай дзяржаўнай сымболікі і надаў дзяржаўны статус [[расейская мова|расейскай мове]].

[[Файл:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|значак|296пкс|[[Марш за свабоду (Менск, 2020)|300-тысячны мітынг супраць фальсыфікацыі выбараў, гвалту і беззаконьня]]. Менск, {{nowrap|16 жніўня 2020 г.}}]]

Улетку 1996 году 70 дэпутатаў [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня|Вярхоўнага Савету]] паставілі подпісы пад [[імпічмэнт]]ам прэзыдэнту з прычыны парушэньня ім Канстытуцыі Беларусі. У адказ Лукашэнка з парушэньнем Канстытуцыі і закону «Аб народным галасаваньні (рэфэрэндуме) у Рэспубліцы Беларусь» правёў 24 лістапада 1996 году [[Рэфэрэндум у Беларусі 1996 году|чарговы рэфэрэндум]], на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў якога разагнаў Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня і ўтварыў цалкам падкантрольны [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны сход]], які стаў найвышэйшым заканадаўчым органам рэжыму ў Беларусі. Адначасна апазыцыю цалкам выціснулі з тэлевізіі і радыё, а апазыцыйным газэтам не давалі друкавацца. У знак пратэсту ў адстаўку падалі прэм’ер-міністар Беларусі, два іншыя міністры і сем судзьдзяў [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага суду]]. У гэтых умовах [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаныя Штаты]] і [[Эўразьвяз]] адмовіліся прызнаваць легітымнасьць рэфэрэндуму. Тым часам Лукашэнка канцэнтраваў у сваіх руках уладу з дапамогаю ўзмацненьня спэцыяльных службаў, у прыватнасьці [[Камітэт дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]].

У красавіку 1998 году Лукашэнка стварыў г. зв. «[[Саюз Расеі і Беларусі]]», пазьней абвясьціў пра стварэньне г. зв. «[[Саюзная дзяржава Беларусі і Расеі|Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расеі]]». Улады [[Расея|Расеі]] актыўна падтрымлівалі аўтарытарны рэжым у Беларусі ад часоў палітычнай крызы 1996 году, калі Лукашэнку зь іх дапамогай удалося ўнікнуць імпічмэнту і здабыць абсалютную ўладу ў краіне&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/27138163.html За што Селязьнёў атрымаў ад Лукашэнкі ордэн Скарыны?], [[Радыё Свабода]], 20 ліпеня 2015 г.&lt;/ref&gt;.

Незаконныя прэзыдэнцкія выбары з падкантрольнай Лукашэнку працэдурай падліку галасоў праходзілі ў 2001, 2006, 2010 і 2015 гадох. Кожныя зь іх выклікалі пратэсты грамадзянаў Беларусі і крытыку з боку ЗША і краінаў Эўразьвязу — найперш праз працэдуру падліку галасоў, якая дазваляла цалкам фальсыфікаваць вынікі і адкідала ўсякі кантроль за падлікам галасоў для не зьвязаных з рэжымам Лукашэнкі грамадзянаў Беларусі.

8 жніўня 2020 году прайшлі [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году|чарговыя незаконныя прэзыдэнцкія выбары]], па якіх адбыліся [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавыя пратэсты супраць іх фальсыфікацыі, гвалту і беззаконьня]]. Пратэсты адзначаліся найбольшай за ўсю гісторыю колькасьцю ўдзельнікаў (у Менску выходзілі сотні тысячаў чалавек, у абласных цэнтрах — дзясяткі, у многіх раённых — тысячы) і праходзілі пад [[беларусы|беларускай]] [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнай сымболікай]]. У час здушэньня гэтых пратэстаў гвалт рэжыму Лукашэнкі над грамадзянамі Беларусі перайшоў на прынцыпова новы ўзровень, калі ён выявіўся [[Сьпіс загінулых падчас акцыяў пратэсту ў Беларусі (2020)|забойствамі]] і масавымі катаваньнямі, а маштаб рэпрэсіяў у краіне наблізіўся да часоў [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|сталінскага тэрору]]&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30935222.html Партыя БНФ: «Беларусь ня ведала такога маштабу зьверстваў з часоў бальшавіцкага тэрору і нацысцкай акупацыі»], [[Радыё Свабода]], 7 лістапада 2020 г.&lt;/ref&gt;.

[[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)|Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну]] 24 лютага 2022 году адкрыта прадэманстравала, што Беларусь знаходзіцца пад [[Гібрыдная вайна|гібрыднай]]&lt;ref name=&quot;Litwin-2024&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Usov-2023&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UW-2022&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BRN&quot;/&gt; [[Расейская акупацыя Беларусі|акупацыяй Расеі]]&lt;ref name=&quot;Lichtarovic-24-02-2022&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hurnievic-26-02-2022&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Daskievic-25-02-2022&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AC-2022&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Korsunau-2022&quot;&gt;[https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=285495 Генадзь Коршунаў: Каб у свой час сусветная супольнасць так стала побач з беларусамі, як сёння з украінцамі, то нішто не ляцела б з акупаванай тэрыторыі], [[Наша Ніва]], 27 лютага 2022 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dubaviec-2022&quot;&gt;[[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]] [https://www.svaboda.org/a/31742497.html Як «беларуская» ўлада ператварылася ў акупацыю і ўсім нам стала сорамна, — Дубавец], 8 сакавіка 2022 г.&lt;/ref&gt;.

25 сакавіка 2023 году [[Уладзімер Пуцін|Ўладзімер Пуцін]] заявіў, што Расея разьмяшчае у Беларусі сваю тактычную ядзерную зброю, што неўзабаве ажыцьцявілі&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/32336402.html Сахашчык: Ядзерная зброя моцна актывізуе партызанскі рух у Беларусі], [[Радыё Свабода]], 27 сакавіка 2023 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Usau-29-03-2023&quot;/&gt;.

== Дзяржаўны лад ==
{{Асноўны артыкул|Дзяржаўны лад Рэспублікі Беларусь}}
Беларусь — [[унітарная дзяржава]], форма кіраваньня — [[прэзыдэнцкая рэспубліка]]. Тэрмін для кожнага прэзыдэнту складае пяць гадоў. Паводле [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі 1994 году]], прэзыдэнт [[дэ-юрэ]] можа займаць пасаду ня больш за два тэрміны, аднак у 2004 годзе на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў [[Рэфэрэндум у Беларусі 2004 году|рэфэрэндуму]] [[рэжым Лукашэнкі]] [[дэ-факта]] прыбраў гэтае абмежаваньне&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3882843.stm Profile: Alexander Lukashenko], [[BBC|BBC News]]&lt;/ref&gt;. Першым прэзыдэнтам стаў [[Аляксандар Лукашэнка]], абраны на гэтую пасаду ў другім туры [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 1994 году|выбараў 1994 году]]. У 1996 годзе з ініцыятывы Лукашэнкі прайшоў [[Рэфэрэндум у Беларусі 1996 году|рэфэрэндум]], на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў якога ў Канстытуцыю ўнесьлі шэраг зьменаў, а Лукашэнка павялічыў свой тэрмін на 2 гады, такім чынам наступныя афіцыйныя прэзыдэнцкія выбары адбыліся ў 2001 годзе.

Галоўны орган [[Заканадаўчая ўлада|заканадаўчай улады]] — [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]], ліквідаваны Лукашэнкам на падставе афіцыйна абвешчаных вынікаў рэфэрэндуму 1996 году і заменены на падкантрольны рэжыму [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны сход]], які складаецца з [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў]] (ніжняя палата) і [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савету Рэспублікі]] (верхняя палата). З улікам таго, што назва «Вярхоўны [[Савет]]» небеларуская і паходзіць ад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], выказваюцца прапановы вярнуць парлямэнту краіны традыцыйную ад часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] назву — [[Сойм]]&lt;ref name=&quot;Cajcyc&quot;&gt;Чайчыц А. [https://www.svaboda.org/a/28449360.html Карыснае практыкаваньне ад Зянона Пазьняка], [[Радыё Свабода]], 24 красавіка 2017 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bielarus.net/pdf/Program_Bolnaja_Bielarus_internet.pdf Народная Праграма Вольная Беларусь — гэта праект новай Беларусі]. — Варшава — Нью-Ёрк — Менск: «Беларускія Ведамасьці», 2017. С. 13.&lt;/ref&gt;.

[[Судовая ўлада]] ажыцьцяўляецца судамі, найвышэйшы судовы орган — [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны суд]]. Гаспадарчыя спрэчкі паміж прадпрыемствамі, установамі і арганізацыямі разглядае [[Вышэйшы гаспадарчы суд Рэспублікі Беларусь|Вышэйшы гаспадарчы суд]]. Кантроль за канстытуцыйнасьцю нарматыўных актаў у дзяржаве ажыцьцяўляе [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйны суд]], легітымны склад якога, аднак, разагнаны па рэфэрэндуме 1996 году&lt;ref name=&quot;Пастухоў-2021&quot;&gt;{{артыкул||дата публікацыі=2021-03-12|загаловак=Канстытуцыя: шматкроць перапісаная і не дзеючая|год=2021|выданьне=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|мова=be|нумар=10 (718)|старонкі=4|дата доступу=2021-03-20|аўтар=[[Міхаіл Пастухоў|Пастухоў М.]], Пульша С.}}&lt;/ref&gt;. Нагляд за дакладным і аднастайным выкананьнем законаў ускладаецца на [[Генэральны пракурор Рэспублікі Беларусь|Генэральнага пракурора]]. Кантроль за выкананьнем дзяржаўнага бюджэту і выкарыстаньнем дзяржаўнай уласнасьці ажыцьцяўляе [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнага кантролю]]&lt;ref name=&quot;BE-12&quot;&gt;{{Літаратура/БелЭн|18-2к}} С. 12.&lt;/ref&gt;.

== Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ==
{{Асноўны артыкул|Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі}}
{| border=0 align=right cellpadding=0 cellspacing=0 style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: transparent; border: 0px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|&lt;div style=&quot;position: relative&quot;&gt;[[Файл:Belarus provinces blank.svg|300пкс|справа]]
&lt;div style=&quot;position: absolute;left:32px;top:181px&quot;&gt;[[Файл:Coat of Arms of Brest Region.svg|17пкс]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute;font-size:85%;left:55px;top:180px&quot;&gt;[[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская&lt;br /&gt;вобласьць]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute;left:38px;top:96px&quot;&gt;[[Файл:Coat of Arms of Hrodna Voblasts.svg|20пкс]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute;font-size:85%;left:30px;top:120px&quot;&gt;[[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенская&lt;br /&gt;вобласьць]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute;left:120px;top:102px&quot;&gt;[[Файл:Coat of Arms of Minsk province.svg|20пкс]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute;font-size:85%;left:122px;top:125px&quot;&gt;[[Менская вобласьць|Менская&lt;br /&gt;вобласьць]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute;left:178px;top:185px&quot;&gt;[[Файл:Coat of arms of Homyel Voblast.svg|20пкс]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute;font-size:85%;left:200px;top:185px&quot;&gt;[[Гомельская вобласьць|Гомельская&lt;br /&gt;вобласьць]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute;left:203px;top:105px&quot;&gt;[[Файл:Escut Oblast Mohilev.png|20пкс]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute;font-size:85%;left:225px;top:105px&quot;&gt;[[Магілёўская вобласьць|Магілёўская&lt;br /&gt;вобласьць]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute;left:138px;top:35px&quot;&gt;[[Файл:Coat of Arms of Vitsebsk Voblasts.svg|20пкс]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute;font-size:85%;left:162px;top:34px&quot;&gt;[[Віцебская вобласьць|Віцебская&lt;br /&gt;вобласьць]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
|}
Тэрыторыя Рэспублікі Беларусь падзяляецца на тэрыторыю [[сталіца|сталіцы]] і тэрыторыі [[вобласьць|вобласьцяў]]. Тэрыторыя вобласьці падзяляецца на тэрыторыю [[раён]]аў і гарадоў абласнога падпарадкаваньня. Тэрыторыя раёну падзяляецца на тэрыторыю [[сельсавет]]аў, [[пасёлак|пасёлкаў]] і гарадоў раённага падпарадкаваньня. Беларусь падзяляецца на шэсьць вобласьцяў, якія маюць назву паводле свайго адміністрацыйнага цэнтру. У сваю чаргу гэтыя вобласьці падзяляюцца на 118 раёнаў. Сталіца краіны Менск мае адмысловы статус.

Цяперашні адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі фактычна застаўся з часоў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Адміністрацыйна-тэрытарыльныя адзінкі маюць савецкія небеларускія афіцыйныя назвы, з гэтай прычыны прапануецца вярнуць традыцыйныя ад часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] назвы — [[Ваяводзтва|ваяводзтвы]] (замест вобласьцяў), [[павет]]ы (замест раёнаў) і [[Староства (Вялікае Княства Літоўскае)|староствы]] (замест сельсаветаў)&lt;ref name=&quot;Cajcyc&quot;/&gt;. З улікам таго, што наяўны падзел забясьпечвае моцную цэнтралізацыю і адміністрацыйна-палітычны кантроль над мясцовай ўладай з боку цэнтральных ворганаў улады, дзеля зьмяншэньня цэнтралізацыі, адміністрацыйнай і бюджэтнай нагрузкі выказваюцца прапановы павялічыць колькасьць адзінак самакіраваньня першага ўзроўню (ваяводзтваў)&lt;ref&gt;[http://www.bielarus.net/pdf/Program_Bolnaja_Bielarus_internet.pdf Народная Праграма Вольная Беларусь — гэта праект новай Беларусі]. — Варшава — Нью-Ёрк — Менск: «Беларускія Ведамасьці», 2017. С. 17.&lt;/ref&gt;.

== Геаграфія ==
{{Асноўны артыкул|Геаграфія Беларусі}}

=== Геаграфічнае становішча ===
[[Файл:Belarus satellite image MODIS Terra true color 2010-06-29.jpg|міні|300пкс|Беларусь з космасу, чэрвень 2010 г.]]

Беларусь знаходзіцца ў цэнтры [[Эўропа|Эўропы]]. Мяжуе з [[Польшча]]ю на захадзе, [[Летува|Летувою]] на паўночным захадзе, [[Латвія]]й на поўначы, [[Расея]]й на ўсходзе і [[Украіна|Ўкраінай]] на поўдні. Агульная працягласьць [[Дзяржаўная граніца Рэспублікі Беларусь|дзяржаўнай граніцы]] складае 2969 км. Адлегласьць ад Менску да сталіц суседніх дзяржаваў: [[Вільня|Вільні]] — 215 км, [[Рыга|Рыгі]] — 470, [[Варшава|Варшавы]] — 550, [[Кіеў|Кіева]] — 580, [[Масква|Масквы]] — 700 км.

Плошча Беларусі — 207,598 тыс. км². Найбольшая працягласьць краіны з захаду на ўсход — 650 км, з поўначы на поўдзень — 560 км. У Эўропе Беларусь паводле плошчы нязначна саступае [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Румынія|Румыніі]], больш чым у 2,2 разу пераўзыходзіць [[Партугалія|Партугалію]] і [[Вугоршчына|Вугоршчыну]] і прыкладна ў 5 разоў — [[Нідэрлянды]], [[Швайцарыя|Швайцарыю]].

=== Рэльеф і карысныя выкапні ===
{{Асноўны артыкул|Рэльеф Беларусі}}
[[Файл:Dzyarzhynskaya Hara 3.jpg|значак|300пкс|На [[Сьвятая (гара)|Сьвятой гары]] (345 м), найвышэйшым пункце Беларусі]]

Беларусь знаходзіцца на [[Усходнеэўрапейская раўніна|Ўсходнеэўрапейскай раўніне]]. Тэрыторыя галоўным чынам раўнінная з рэдкімі ўзвышшамі ([[Менскае ўзвышша|Менскае]], [[Наваградзкае ўзвышша|Наваградзкае]], [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскае]], [[Віцебскае ўзвышша|Віцебскае]] і іншыя), якія разьмяшчаюцца пераважна ў цэнтральнай частцы краіны і складаюць [[Беларуская града|Беларускую граду]]. Найвышэйшы пункт — [[Сьвятая (гара)|Сьвятая гара]], 345 м; найніжэйшы — на рацэ [[Нёман]]е, 90 м над узроўнем мора.

Асаблівасьці рэльефу Беларусі вызначаюцца геалягічнай будовай тэрыторыі. Да прыпаднятых частак крышталічнага падмурка прымяркоўваюцца ўзвышшы. Тэрыторыі з глыбокім заляганьнем крышталічнага падмурка звычайна займаюць нізіны. Вызначальным фактарам фармаваньня рэльефу Беларусі сталі [[Ледавік|ледавікі]]. За апошнія 500—600 тыс. гадоў тэрыторыя краіны спазнала ня менш за 5 зьледзяненьняў.

На тэрыторыі Беларусі выявілі больш за 5 тысячаў радовішчаў і пакладаў карыстных выкапняў&lt;ref name=&quot;BE-12&quot;/&gt;. Сярод іх можна выдзяліць [[нафта|нафту]], [[прыродны газ]], [[жалезная руда|жалезную руду]], [[даляміт]]ы, будаўнічыя матэрыялы — [[жвір]], [[гліна|гліны]], [[пясок]], [[крэйда|крэйду]], [[граніт]], [[торф]], [[сапрапэль]] і іншыя.

=== Глебы ===
{{Асноўны артыкул|Глебы Беларусі}}
Асаблівасьці геалягічнага мінулага Беларусі, яе рэльефу, клімату, расьліннасці абумовілі складаную будову глебавага покрыва тэрыторыі. Асноўныя глебаўтваральныя пароды адпавядаюць зоне ледавіковай акумуляцыі: азёрна-ледавіковыя, [[Марэна (геалёгія)|марэнавыя]], водна-ледавіковыя адклады, алювіяльныя наносы, [[торф]]. Сярод глебаўтваральных працэсаў пераважаюць дзярновы (пад лугавой травяністай расьліннасьцю), падзолісты (пад лясной расьліннасьцю), балотны (у паніжаных месцах, дзе назапашваецца вільгаць) і іх спалучэньні.

З улікам ступені праяўленьня асноўнага глебаўтваральнага працэсу вылучаюцца тыпы глебаў: [[дзярнова-падзолістыя глебы|дзярнова-падзолістыя]], [[Дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы|дзярнова-падзолістыя забалочаныя]], [[тарфяна-балотныя глебы|тарфяна-балотныя]], [[абалонавыя глебы|абалонавыя]], [[дзярнова-карбанатныя глебы|дзярнова-карбанатныя]], [[Дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя глебы|дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя]]. Паводле мэханічнага складу адрозьніваюць гліністыя, сугліністыя, супясковыя, пясковыя і тарфяныя глебы.

=== Клімат ===
{{Асноўны артыкул|Клімат Беларусі}}
[[Файл:Паміж ноччу і днём.jpg|значак|300пкс|Краявід Беларусі ўлетку]]
[[Файл:Печерский лесопарк — Прекрасная зима.jpg|300px|значак|Краявід Беларусі ўзімку]]

Беларусь мае [[Мерны клімат|мерны]] [[кантынэнтальны клімат]], бо месьціцца ў мерным пасе на шляху заходніх паветраных масаў з [[Атлянтычны акіян|Атлянтычнага акіяну]]. У роўнадзеньні 21 сакавіка і 23 верасьня вышыня сонца роўная 90° і 23,5°. Гадавая сумарная [[радыяцыя]] ў Беларусі складала 3500 мэга[[Джоўль|джоўляў]]/м² на поўначы і 4100 мэгаджоўляў/м² на поўначы (85—97 кіля[[калёрыя]]ў/см). У [[Ліпень|ліпені]], які ёсьць найцяплейшым месяцам, сумарная радыяцыя 9-кратна большая, чым у найхаладнейшым месяцы — [[Студзень|студзені]]. Улетку пераважае наўпроставая сонечная радыяцыя, што складае 52% ад сумарнай. Узімку — расьсеяная радыяцыя, што складае 70% ад сумарнай. Гадавая расьсеяная радыяцыя розьнілася ад 2100 мэгаджоўляў/м² на поўдні да 1900 мэгаджоўляў/м² на поўначы. Сярэднегадавая працягласьць сонечнага зьзяньня вагалася ад 73 дзён на поўначы да 78 на поўдні. Найбольшая яго працягласьць назіралася ў чэрвені (11—12 дзён), найменшая — у сьнежні (25-30 гадзінаў). На цёплае паўгодзьдзе прыпадала каля 80% гадавой працягласьці сонечнага зьзяньня. Гадавая сума [[Фотасынтэз|фотасынтэтычнаактыўнай]] радыяцыі, 1% якой спажывалі [[зялёныя расьліны]], складала да 1900 мэгаджоўляў/м² на поўначы да 2200 мэгаджоўляў/м² на поўдні. Дадатны радыяцыйны балянс краіны складаў 1500—1800 мэгаджоўляў/м² у сярэднім за год і паступова нарастаў з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад&lt;ref name=&quot;г&quot;&gt;{{Кніга|аўтар=[[Павал Каўрыга]].|частка=Клімат|загаловак=[[Беларуская энцыкляпэдыя]] ў 18 тамах|арыгінал=|спасылка=http://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]|год=2004|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Store1/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.18-2.djvu 18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь]|старонкі=40-43|старонак=760|сэрыя=|isbn=985-11-0295-4|наклад=10 000}}&lt;/ref&gt;.

Цягам году над Беларусьсю пераважаюць заходнія вятры, якія пераносяць марское атлянтычнае паветра, разам зь якім перамяшчаюцца [[цыклён]]ы. Узімку пануюць паўднёва-заходнія і заходнія вятры. Паступленьне цыклёнаў зімой вядзе да павышэньня [[Вільготнасьць паветра|вільготнасьці]] і воблачнасьці, што выклікае [[Адліга|адлігу]] і туманы. Пранікненьне кантынэнтальнага паветра мерных шыротаў прыносіць марознае надвор’е з паніжэньнем сярэднесодневай тэмпэратуры да −10—15 [[°C]]. Звычайна арктычнае паветра ўрываецца пасьля адлігі, што выклікае рэзкае пахаладаньне з парывістым ветрам. Морскае арктычнае паветра стварае воблачнае надвор’е, а кантынэнтальнае з усходняй [[Арктыка|Арктыкі]] — яснае, што паніжае тэмпэратуру паветра да −40&amp;nbsp;°C. Улетку пераважаюць паўночна-заходнія і заходнія вятры. Арктычнае паветра праграецца ў ніжніх слаях і выклікае працяглыя [[Засуха|засухі]]. На паўднёвым усходзе пераважае трапічнае паветра, што пры руху на поўнач абумоўлівае рэзкае пацяпленьне і вылікае засушлівае надвор’е ўлетку да 38&amp;nbsp;°C і адлігу ўзімку. Сярэднегадавая хуткасьць ветру складае 3,5—4 м/с на раўнінах і ўзвышшах, 3—3,5 м/с у [[нізіна]]х і далінах рэк. Увосень і ўзімку праз цыклёны хуткасьць ветру павялічваецца, а ўвесну і ўлетку памяншаецца на 0,5 м/с. Сярэднегадавая тэмпэратура для ўсёй Беларусі складала 5,8&amp;nbsp;°C. Сярэднегадавая ізатэрма вагаецца ад 7&amp;nbsp;°C у Берасьцейскай вобласьці да 4,5&amp;nbsp;°C у Віцебскай. У асобныя гады сярэдняя тэмпэратура сягае ад 4,5—5&amp;nbsp;°C да 7—9,5&amp;nbsp;°C. Працягласьць цёплага пэрыяду году з тэмпэратурай вышэйшай за 0&amp;nbsp;°C складае 250—260 дзён на паўднёвым захадзе і 220—230 на паўночным усходзе. У ліпені сярэднямесячная тэмпэратура вагаецца ад 17,5&amp;nbsp;°C на поўначы да 19&amp;nbsp;°C на поўдні. Адхіленьні ад звычайнай тэмпэратуры можа складаць 3—4&amp;nbsp;°C. Найбольшая тэмпэратура расьце ад 35&amp;nbsp;°C у Віцебску да 38&amp;nbsp;°C у Гомлі. У студзені сярэдняя тэмпэратура складала −6,7&amp;nbsp;°C са зьмяненьнем ад −4,5&amp;nbsp;°C на паўднёвым захадзе да −8&amp;nbsp;°C на паўночным усходзе. На захадзе звычайна цяплей амаль на 2&amp;nbsp;°C, чым на ўсходзе празь пераважнае ўзьдзеяньне атлянтычнага паветра. Адхіленьні тэмпэратуры могуць дасягаць 3—6&amp;nbsp;°C. Найменшыя тэмпэратуры зьмяняліся ад −41&amp;nbsp;°C у Віцебску да −35&amp;nbsp;°C у Гомлі&lt;ref name=&quot;г&quot;/&gt;.

У гадавым ходзе найбольш пругкасьці вадзяной пары прыпадае на ліпень — 14-15 гэкта[[Паскаль (адзінка вымярэньня)|паскаляў]] (ГПа), найменш на студзень — 3-4 ГПа. Узімку пругкасьць складае ад 3,5 ГПа на поўначы да 4 ГПа на поўдні. Улетку — ад 14,5 ГПа да 15 ГПа. На марэнных узвышшах пругкасьць меншая на 0,5—1 ГПа, чым на раўнінах. Сярэднегадавая вільготнасьць складала каля 80%. Найбольшая ў сьнежні-студзені — каля 90%. Найменшая ў траўні-чэрвені — 65%. Павялічаная на 3—5% вільготнасьць адзначалася каля вадаёмаў, на балотах, у лясах і на ўзвышшах. У сухія летнія дні віготнасьць апускалася менш за 30%. У сярэднім налічвалася 5—7 сухіх дзён на поўначы і ўзвышшах і 13—17 на поўдні. Часам іх лік дасягаў 20—40 за год. Больш за ўсё сухіх дзён назіралася ў траўні. На поўначы і ўсходзе налічвалася 136—145 дзён зь вільготнасьцю звыш 80% за год, на поўдні і паўднёвым захадзе — 107—113. На ўзвышшах налічвалася да 152 вільготных дзён за год. Узімку было больш вільготных дзён, чым улетку. У сьнежні налічвалася 23—27 вільготных дзён. У траўні 2-4 такіх дні. Высокая вільготнасьць спрыяла [[туман]]ам, што часьцей узьнікалі ў замкнёных катлавінах, на балотах і азёрах. За год здаралася ад 35 да 100 дзён з туманам. На Менскім і [[Наваградзкае ўзвышша|Наваградзкім узвышшах]] 65—100 такіх дзён. Звыш 60% дзён з туманамі адбывалася ў халодную пару году з кастрычніка па [[сакавік]]. Пахмурных дзён налічвалася ад 135 на паўднёвым усходзе да 175 на паўночным захадзе. Узімку верагоднасьць пахмурнага неба складала 80—85%. У сьнежні ў сярэднім 21—23 дні бяз сонечнага надвор’я. У цёплую пару году воблачнасьць складала да 45—55%. У сярэднім за год у Беларусі выпадала звыш 600—700 мм. Марэнныя ўзвышшы сярэдзіннай Беларусі атрымлівалі звыш 650—700 мм. На Наваградзкім узвышшы выпадала 769 мм ападкаў, што было найбольшым паказьнікам у Беларусі. На нізінах выпадала 600—650 мм. Адхіленьні ад сярэднегадавой нормы складалі 100—200 мм ападкаў. Найбольш ападкаў выпадала ў [[Васілевічы|Васілевічах]] — 1115 мм, найменш у [[Брагін]]е — 298 мм. На цёплую пару з [[красавік]]а па кастрычнік прыпадала каля 70% ападкаў за год. У гадавым ходзе найбольш ападкаў выпадала ў ліпені — 75—95 мм, найменш у лютым — 30-40 мм. У цёплую пару пераважалі [[Залева|залевы]], якія перавышалі сярэднемесячныя ападкі ў 2—3 разы. Найбольшы ўлічаны ўзровень быў у жніўні ў [[Пружаны|Пружанах]] — 329 мм. Часам улетку ападкі не выпадаюць да месяца. Лік дзён з ападкамі складаў ад 193—195 на паўночным захадзе да 145 на паўднёвым усходзе. У сярэднім кожны другі-трэці дзень з ападкамі. Зрэдку за дзень выпадае месячная норма ападкаў. Найбольшы содневы лік атмасфэрнай вільгаці адзначылі ў ліпені 1973 году на станцыі [[Слаўнае (Віцебская вобласьць)|Слаўнае]] [[Талачынскі раён|Талачынскага раёну]] (Віцебская вобласьць). У халодную пару зь лістапада па сакавік утвараецца [[Сьнег|сьнегавое]] покрыва, якое ляжыць ад 75 дзён на паўднёвым захадзе да 125 на паўночным усходзе. Часам выпадзеньне сьнегу адзначаецца ў кастрычніку. Устойлівае сьнегавое покрыва ўсталёўваецца ў сьнежні. Яго разбурэньне назіраецца ў пачатку сакавіка на паўднёвым захадзе (ПдЗ) і пры канцы сакавіка на паўночным усходзе (ПнУ). Найбольшая сярэдняя вышыня сьнегу складае ад 15 см на ПдЗ да звыш 30 см на ПнУ. У цёплыя маласьнегавыя зімы вышыня сьнегу ўдвая меншая. Запас вады ў сьнегавым покрыве складае ад 30-40 мм на ПдЗ да 80-100 мм на ўсходзе ПнУ&lt;ref name=&quot;г&quot;/&gt;.

=== Водныя багацьці ===
{{Асноўны артыкул|Рэкі Беларусі|Азёры Беларусі}}
[[Файл:Narač - 2.jpg|міні|300пкс|[[Нарач]] — найбольшае возера Беларусі]]

Тэрыторыя Беларусі знаходзіцца ў басэйне [[Чорнае мора|Чорнага]] (58% тэрыторыі) і [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] (42%) мораў&lt;ref name=&quot;BE-16&quot;&gt;{{Літаратура/БелЭн|18-2к}} С. 16.&lt;/ref&gt;. Агульная даўжыня 20,8 тысячаў рэк краіны складае 90,6 тыс. кілямэтраў. 7 рэк маюць даўжыню звыш 500 км: [[Бярэзіна]], [[Вяльля]], [[Дзьвіна]], [[Дняпро]], [[Нёман]], [[Прыпяць]] і [[Сож]]. Шэсьць зь іх, апроч Бярэзіны, ёсьць церазьмежнымі. Агульны аб’ём воднага сьцёку рэк — 57,9 млрд кубічных мэтраў у сярэднім у год.

Азёраў каля 11 тыс., 75% зь іх з плошчай люстэрка да 0,1 км². Найбольшае [[возера]] — [[Нарач]] (плошча 79,6 км²), найглыбейшае — [[Доўгае возера (Глыбоцкі раён)|Доўгае]] (53,6 м). Агульны аб’ём вады ў азёрах плошчай больш за 1 км² складае 6—7 млрд м³. Найбольшы аб’ём вады ў азёрах [[вадазбор]]аў рэк Дзьвіны (72% усіх запасаў) і Нёмана (20%)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Рэкі і азёры Беларусі|спасылка=http://news.belta.by/by/news/infographics?i_id=1347|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=14 сакавіка 2013|дата доступу=19 сакавіка 2013}}&lt;/ref&gt;.

Таксама краіна багатая на балоты, найбольшая колькасьць якіх знаходзіцца на [[Палесьсе|Палесьсі]].

=== Расьліннасьць і жывёльны сьвет ===
[[Файл:Zubr BPN 02.jpg|150px|значак|зьлева|[[Зубар]] — жывёла-сымбаль Беларусі]]
[[Файл:Восень у Белавескай пушчы.jpg|міні|300пкс|[[Белавеская пушча]], аб’ект [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]]]

На 21 сакавіка 2013 году амаль 40% плошчы Беларусі займаў [[лес]], агульная плошча якога складала 9,5 мільёну [[гектар]]аў. Запас [[Драўніна|драўніны]] складаў 1,6 млрд кубічных мэтраў. Паводле мэтавага прызначэньня лясы падзяляліся на: эксплюатацыйныя (49%), аздараўленчыя (17%), вадаахоўныя (16%), прыродаахоўныя (14%) і ахоўныя (4%). Налічвалася 107 відаў дзікарослых [[дрэва]]ў і 1,5 тыс. увезеных зь іншых краёў, сярод іх — 28 мясцовых відаў дрэваў, каля 60 відаў [[хмызьняк]]оў, 15 — паўхмызьнякоў і 8 — хмызьнячкоў&lt;ref&gt;{{Спасылка|аўтар =[[Канстанцін Карнялюк]]| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі =9 лютага 2011| url =http://zil.mogved.by/content/my-tut-dushoj-chysceem/stati| копія = | загаловак =Мы тут душой чысьцеем| фармат = | назва праекту = | выдавец =[[Газэта]] «[[Зямля і людзі]]»| дата = 25 студзеня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;. Пераважнымі пародамі былі: хвойныя (60%; [[Хвоя звычайная|хвоя]] ды [[елка]]), мяккалістыя (36,5%; [[асіна]], [[бяроза (дрэва)|бяроза]] і [[вольха]]) і цьвёрдалістыя (3,5%; [[дуб]]). Іншыя важныя лесаўтваральныя пароды: [[ясень]], [[ліпа]], [[клён (род)|клён]] і [[граб]]. Найбольш пашыраныя ўвезеныя віды дрэваў: [[Лістоўніца|лістоўніцы]] сыбірская і эўрапейская, хвоі Банкса, Мурэя і Веймутава, [[паўночны дуб]], [[таполя|таполі]] пірамідальная, ляўралістая і бальзамічная. 70% плошчы займае прыродная расьліннасьць, што налічвае 12 тыс. відаў. Звыш 200 відаў ахоўваецца дзяржавай. У гадавальніках лясных гаспадарак за год вырошчваецца звыш 280 відаў [[расьліна]]ў, больш за 310 млн лясных высадкаў&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лясы Беларусі|спасылка=http://news.belta.by/by/news/infographics?i_id=1351|выдавец=[[БелТА]]|дата публікацыі=21 сакавіка 2013|дата доступу=27 сакавіка 2013}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Cornflowers Centaurea cyanus.jpg|150px|значак|зьлева|[[Валошка]] — кветка-сымбаль Беларусі]]
[[Файл:XN Ciconia ciconia 86.jpg|300пкс|значак|[[Белы бусел]] — птушка-сымбаль Беларусі]]

Жывёльны сьвет налічвае 457 відаў [[Хрыбетныя|хрыбетных]] (у тым ліку 73 віды [[сысун]]оў, 290 відаў [[Птушкі|птушак]], каля 60 відаў [[Рыбы|рыб]]) і больш за 20 тысячаў [[Бесхрыбетныя|бесхрыбетных]] [[жывёла]]ў. Гаспадарчае значэньне маюць прамыслова-паляўнічыя віды жывёлаў — [[Звычайная лісіца|лісіца]], [[Лясная куніца|куніца]], [[Трусы|трус]], [[выдра]], [[Тхор лясны|тхор]], [[гарнастай]], [[лось]] і [[дзік]].

17 відаў сысуноў, 72 віды птушак, 4 віды [[Земнаводныя|земнаводных]], 10 відаў рыб, 72 віды [[Вусякі|вусякоў]] — улучаныя ў [[Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь|чырвоную кнігу Беларусі]]. Для іх аховы ў месцах расьсяленьня існуюць дзяржаўныя запаведнікі і заказьнікі.

У студзені 2011 году 1459 сяброў [[Грамадзкае аб’яднаньне|грамадзкага аб’яднаньня]] «[[Ахова птушак Бацькаўшчыны]]» налічылі ў краіне 39 882 птахі 58 відаў, што засталіся зімаваць&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Сяргей Куркач.|загаловак=Каля 40 тысяч птушак маразоў не баяцца|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=75755|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=12 сакавіка 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-03-12 46 (26910)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/75720/12sak-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;.

=== Экалёгія ===
Беларусь больш за іншыя краіны пацярпела ад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. Кірунак ветру ў першыя дні і тыдні па аварыі абумовіў тое, што з усяго аб’ёму [[цэз]]у-137, які выпаў ў Эўропе, каля 70% прыпала на тэрыторыю Беларусі.

На пачатак 2016 году на забруджаных тэрыторыях знаходзіцца 2371 населены пункт (зь іх 28 местаў і мястэчак), дзе пражывае 1141,8 тысячы чалавек (12% насельніцтва Беларусі)&lt;ref&gt;[http://www.svaboda.org/content/article/27691336.html 12% беларусаў жывуць на радыяцыйна забруджаных тэрыторыях], [[Радыё Свабода]], 22 красавіка 2016 г.&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Асноўны артыкул|Насельніцтва Беларусі}}

=== Дэмаграфія ===
[[Файл:Насельніцтва Беларусі ў 1950—2020 гг.pdf|значак|317x317пкс|Зьмяненьне колькасьці насельніцтва Беларусі ў 1950—2020 гг.]]
Колькасьць насельніцтва Беларусі на 1 кастрычніка 2019 году склала 9 413 446 чалавек&lt;ref name=&quot;nn2019&quot;/&gt;. Пры гэтым у параўнаньні з уліковымі зьвесткамі колькасьць насельніцтва меншая на {{лік|41000}} чалавек. Аднак, паводле спэцыялістаў, да гэтага прычынілася памяншэньне наяўнага насельніцтва за кошт павелічэньня колькасьці мігрантаў. Сапраўдная колькасьць жыхароў зьмяняецца, бо колькасьць мігрантаў зьніжаецца, але яны не паведамляюць пра свой ад’езд у міліцыю. Таксама значны ўнёсак у станоўчы дэмаграфічны балянс зрабіў [[міграцыя|міграцыйны]] прырост, які за 2014 год склаў 15,7 тысячаў чалавек, даволі вялікі адсотак зь іх склалі грамадзяне [[Украіна|Ўкраіны]], якія пакінулі месца свайго жыхарства з прычыны [[Антытэрарыстычная апэрацыя ва Ўкраіне|ваенных дзеяньняў]]&lt;ref name=&quot;nasielnictwa-naviny&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20150629150716/http://naviny.by/rubrics/society/2015/01/26/ic_articles_116_188082/ Население Беларуси прибавляет второй год подряд], [[Naviny.by]], 26 студзеня 2015 г.&lt;/ref&gt;. Сумарны каэфіцыент нараджальнасьці ў Беларусі складае 1,7 на адну жанчыну. У апошні час назіраецца павелічэньне сумарнага [[каэфіцыент нараджальнасьці|каэфіцыенту нараджальнасьці]]. Аднак, як і раней, ён не забясьпечвае ў краіне ўзроўню простага ўзнаўленьня насельніцтва.

Сталіца Беларусі [[Менск]] — найбуйнейшы горад, насельніцтва якога на ліпень 2015 году складала 1,938 млн чалавек&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150730173731/http://blr.belta.by/all_news/society/Belarus-pa-kolkasts-naselntstva-zajmae-16-e-mestsa--Erope--5-e---u-SND_i_81591.html Беларусь па колькасці насельніцтва займае 16-е месца ў Еўропе і 5-е — у СНД], [[БЕЛТА]]&lt;/ref&gt;. Такім чынам у галоўным горадзе краіны пражывае 20,4% ад агульнай колькасьці насельніцтва. Сярод вобласьцяў лідыруе [[Гомельская вобласьць]], дзе пражывае амаль кожны сёмы жыхар, а [[Гомель]] зьяўляецца другім паводле велічыні горадам у краіне, у ім на 2014 год налічвалася 512 тысячаў чалавек. Іншыя буйныя гарады: [[Магілёў]] (371 тыс.), [[Віцебск]] (363 тыс.), [[Горадня]] (357 тыс.) і [[Берасьце]] (331 тыс.). Да гарадоў, у якіх пражываюць больш за 100 тысячаў чалавек, належаць [[Бабруйск]], [[Баранавічы]], [[Барысаў]], [[Пінск]], [[Ворша]], [[Мазыр]], [[Салігорск]] і [[Наваполацак]]&lt;ref&gt;[http://www.belta.by/ru/all_news/society/Chislennost-naselenija-prevyshaet-100-tys-chelovek-v-14-gorodax-Belarusi_i_674382.html Численность населения превышает 100 тыс. человек в 14 городах Беларуси], [[БЕЛТА]]&lt;/ref&gt;.

Паводле этнічнага складу пераважаюць [[беларусы]], якія складаюць 83,7% ад агульнай колькасьці насельніцтва Беларусі&lt;ref name=&quot;belstat-perapis&quot; /&gt;. Наступнымі найбуйнейшымі этнічнымі групамі зьяўляюцца [[расейцы]] (8,3%), [[палякі]] (3,1%) і [[украінцы|ўкраінцы]] (1,7%)&lt;ref name=&quot;belstat-perapis&quot; /&gt;. Шчыльнасьць насельніцтва складае каля 50 чалавек на квадратны кілямэтар. 70% ад агульнай колькасьці насельніцтва канцэнтруецца ў гарадзкіх раёнах.

=== Рэлігія ===
{{Асноўны артыкул|Рэлігія ў Беларусі|Канфэсійная гісторыя Беларусі}}
[[Файл:Połacak, Eŭfrasińnia Połackaja. Полацак, Эўфрасіньня Полацкая (1600).jpg|150px|значак|зьлева|[[Эўфрасіньня Полацкая]] — нябесная заступніца Беларусі]]
[[Файл:Сафійскі сабор.jpg|значак|300пкс|[[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкі Сафійскі сабор]] (XI ст.) — найстарэйшая [[Хрысьціянства|хрысьціянская]] царква Беларусі]]

Паводле ацэнак, 60—70% жыхароў Беларусі лічаць сябе праваслаўнымі, 15—20% — рыма-каталікамі, 5—10% — пратэстантамі, грэка-каталікамі (уніятамі). Праз савецкае змаганьне з рэлігіяй у краіне пашырыўся [[атэізм]].

У старажытнасьці насельніцтва Беларусі было [[Язычніцтва|язычніцкім]]. У Х—ХІ стагодзьдзях пачало пашырацца [[хрысьціянства]]. Адным зь першых місіянэраў быў ісляндзкі вандроўнік [[Торвальд]]&lt;ref&gt;[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] Калі прыйшло на Беларусь хрысціянства // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 4.&lt;/ref&gt;. Першая [[Полацкая япархія|хрысьціянская япархія]] зьявілася ў 992 годзе. Гэта была адміністрацыйная адзінка [[Кіеўская мітраполія|Кіеўскай мітраполіі]] [[Канстантынопальскі патрыярхат|Канстантынопальскага патрыярхату]]. У 1387 годзе ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] зьявілася першае біскупства [[Рымска-каталіцкая царква|Сьвятога Пасаду (Рымска-каталіцкай царквы)]]. У XVI ст. з пачаткам [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] многія адукаваныя жыхары ВКЛ прынялі [[пратэстантызм]]. У 1596 годзе ў выніку [[Берасьцейская унія|Берасьцейскай уніі]] праваслаўныя япіскапы перападпарадкавалі [[Літоўская мітраполія|Літоўскую (Кіеўскую) мітраполію]] Сьвятому Пасаду ў выглядзе [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Рускай уніяцкай царквы]]. Тым часам супольнасьці [[Беларускія татары|беларускіх татараў]] і [[Жыды ў Беларусі|жыдоў]] традыцыйна спавядалі адпаведна [[іслам]] і [[юдаізм]].

На канец XVIII ст. каля 70% беларусаў належалі да ўніяцкае (грэцка-каталіцкае) царквы, 15% былі рыма-каталікамі, 7% — юдэямі і толькі 6% — праваслаўнымі [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). У 1839 годзе расейскія ўлады забаранілі ўніяцкую царкву і гвалтоўна далучылі яе паству да Ўрадавага сыноду.

З прыходу да ўлады ў 1994 годзе [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] і аднаўленьнем [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] [[Беларускі экзархат|Беларускі экзархат]] [[Расейская праваслаўная царква|Расейскай праваслаўнай царквы]] карыстаецца ў Беларусі значнымі прывілеямі. Актыўна дзее [[Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі|Рымска-каталіцкі касьцёл]], структуры якога аб’ядноўваюцца ў 4 дыяцэзіі. Агулам паводле зьвестак Касьцёлу ў краіне налічваюцца 1 402 605 вернікаў, большасьць зь якіх прыпадаюць на [[Менска-Магілёўская архідыяцэзія|Менска-Магілёўскую архідыяцэзію]]&lt;ref&gt;[http://catholic.by/2/belarus/dioceses.html Дыяцэзіі], [[Catholic.by]]&lt;/ref&gt;. Колькасьць пратэстантаў (розных дэнамінацыяў) ацэньваюць у больш за паўмільёна чалавек. Паводле інфармацыі мусульманскага рэлігійнага аб’яднаньня Беларусі на лістапад 2009 году ў краіне жылі амаль 120 тысячаў [[іслам|мусульманаў]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110825222048/http://www.nn.by/index.php?c=ar&amp;i=31566 У Беларусі жывуць 120 тысяч мусульман], [[Наша Ніва]], 16 лістапада 2009 г.&lt;/ref&gt;. Таксама ёсьць прадстаўнікі іншых веравызнаньняў: юдэі, стараверы і іншыя.

=== Мовы ===
{{Асноўны артыкул|Мовы Беларусі|Беларуская мова}}
[[Файл:BelarusianAsHomeLanguage2009-be-x-old.png|міні|300пкс|Беларуская мова як асноўная размоўная мова паводле зьвестак перапісу насельніцтва 2009 году]]

[[Беларуская мова]] — нацыянальная мова асноўнага насельніцтва краіны [[беларусы|беларусаў]]. Афіцыйны дзяржаўны статус яна атрымала ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], а ў 1918 годзе стала адзінай дзяржаўнай мовай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Аднаўленьне статусу беларускай мовы як адзінай дзяржаўнай адбылося ў 1990 годзе, калі [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|Вярхоўны Савет БССР 12-га скліканьня]] прыняў Закон аб мовах. Матывацыяй прыняцьця гэтага закону была абарона беларускай мовы, існаваньне якой апынулася пад пагрозай у выніку шматгадовай [[Русіфікацыя Беларусі|ґвалтоўнай палітыкі русіфікацыі]]&lt;ref name=&quot;zapr&quot;/&gt;. Статус беларускай мовы як адзінай дзяржаўнай таксама засьведчыла [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыя Беларусі 1994 году]], прытым [[расейская мова]] ў ёй вызначаецца як мова міжнацыянальных зносінаў. Гэтыя акты практычна не пагоршылі веданьня [[Расейская мова ў Беларусі|расейскай мовы ў Беларусі]] (згодна з Законам аб мовах «''вывучэньне расейскай мовы ва ўсіх школах Беларусі зьяўляецца абавязковым''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 95.&lt;/ref&gt;), у той жа час за кошт далучэньня да беларускай мовы ў краіне значна павялічылася колькасьць дзьвюхмоўных людзей&lt;ref name=&quot;zapr&quot;/&gt;.

У 1995 годзе па ўсталяваньні [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарнага рэжыму]] [[Аляксандар Лукашэнка]] правёў [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндум]], які супярэчыў Канстытуцыі Беларусі і дзейнаму заканадаўству, адзначаўся парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня. На падставе афіцыйны агучаных вынікаў рэфэрэндуму Лукашэнка [[дэ-факта]] надаў дзяржаўны статус расейскай мове. Па рэфэрэндуме, нягледзячы на абвешчаную поўную роўнасьць беларускай і расейскай моваў на дзяржаўным узроўні, афіцыйныя асобы (у тым ліку сам Лукашэнка) выступаюць пераважна па-расейску, расейская мова дамінуе ў дзейнасьці большасьці афіцыйных дзяржаўных інстытуцыяў. Адзначаецца бесьперапыннае скарачэньне выкарыстаньня беларускай мовы ў адукацыі. Паводле перапісаў 1999 і 2009 гадоў за 10 гадоў больш чым на 20 адсоткавых пунктаў (з 73% да 53%) зьнізілася доля жыхароў Беларусі, якія вызначылі сваёй [[Родная мова|роднай мовай]] беларускую, на 14 адсоткавых пунктаў (з 37% да 23%) стала менш беларускамоўных&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=[[Юры Дракахруст|Дракахруст Ю.]]|загаловак=Беларуская нацыя ў люстэрку моўна-этнічных вынікаў перапісу|спасылка=http://www.svaboda.by/articleprintview/2156104.html|выдавец=[[Радыё Свабода]]|дата публікацыі=13 верасьня 2010|дата доступу=10 красавіка 2013}}&lt;/ref&gt;.

У 1990—2000-х гадох фактычна аформілася існаваньне двух [[правапіс]]аў (шырэй — [[Моўная норма|моўных нормаў]]): [[Беларускі клясычны правапіс|клясычнага беларускага (тарашкевіцы)]] і [[Наркамаўка|наркамаўкі]], якая ўтварылася ў выніку савецкай русіфікацыйнай палітыкі і ва ўмовах [[Расейская акупацыя Беларусі|расейскай акупацыі]] дазваляецца да ўжытку ў Беларусі ў [[Кірыліца|кірылічным альфабэце]]. Замест вяртаньня традыцыйнага [[Лацінка|беларускага лацінскага альфабэту]] [[рэжым Лукашэнкі|расейская акупацыйная адміністрацыя]] часткова (дзеля геаграфічных назваў) выкарыстоўвала [[Інструкцыя па трансьлітарацыі|Інструкцыю па трансьлітарацыі]], створаную на яго аснове, аднак у 2023 годзе яе значна наблізілі да [[Расейская мова|расейскага]] [[Трансьлітарацыя|трансьліту]].

== Адукацыя ==
{{Асноўны артыкул|Адукацыя ў Беларусі}}
[[Файл:BSU Physics Faculty.jpg|значак|300пкс|[[Фізычны факультэт БДУ|Фізычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (БДУ)]]]]

Паводле 12-га артыкула Кодэксу Рэспублікі Беларусь «Аб адукацыі» 2011 году, асноўная адукацыя ўлучала 6 узроўняў: дашкольную, агульную сярэднюю, прафэсійна-тэхнічную, сярэднюю спэцыяльную, вышэйшую і пасьляўнівэрсытэцкую. Дадатковая асьвета падзялялася на 2 віды: для дзяцей і моладзі і для дарослых. Адмысловае навучаньне прызначалася для людзей з душэўнымі і цялеснымі парушэньнямі зь іх улікам і для іх выпраўленьня і ажыцьцяўлялася на дашкольным і агульным сярэднім узроўнях. Паводле 19-га артыкула Кодэксу, установы асьветы падзяляліся на 12 відаў: 1) дашкольнай адукацыі, 2) агульнай сярэдняй, 3) прафэсійна-тэхнічнай, 4) сярэдняй спэцыяльнай, 5) [[Вышэйшая навучальная ўстанова|вышэйшай]], 6) спэцыяльнай адукацыі, 7) дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі, 8) дадатковай адукацыі дарослых, 9) выхаваўча-аздараўленчая ўстанова адукацыі, 10) сацыяльна-пэдадагічная, 11) спэцыяльная навучальна-выхаваўчая, 12) спэцыяльная лекавальна-выхаваўчая. 18 ліпеня 2011 году [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] ухваліла Пастанову № 84 «Аб зацьвярджэньні Палажэньня аб савеце ўстановы адукацыі», паводле якога прадстаўнікі навучэнцаў утваралі 25% яго складу. Паводле 30-га артыкула Кодэксу, налічвалася 10 відаў навучэнцаў: выхаванец, вучань, курсант, [[студэнт]], стажор, магістрант, слухач, [[Асьпірантура|асьпірант]], сушукальнік і дактарант. Паводле 42-га артыкула, стыпэндыі падзяляліся на 8 відаў: навучальная, асьпіранцкая, сацыяльная, прэзыдэнцкая, спэцыяльная, імянная, пэрсанальная і кіраўнічая. У 59-м артыкуле прыдугледжвалася 3 спосабы дамовы на адукацыю: «на платнай аснове», «за кошт сродкаў рэспубліканскага (мясцовага) бюджэту» і «мэтава»&lt;ref name=&quot;в&quot;&gt;{{Навіна|аўтар=А.Лукашэнка|загаловак=Кодэкс Рэспублікі Беларусь «Аб адукацыі» ад 23 студзеня 2011 году № 243-З|спасылка=http://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=hk1100243|выдавец=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=17 студзеня 2014|дата доступу=19 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;. На 2016 год 99,7% дарослага насельніцтва Беларусі (старэйшае за 18 гадоў) былі [[Пісьменнасьць|пісьменнымі]]. Ахоп базавай (9 клясаў), агульнай сярэдняй і прафэсійнай асьветай складаў 98% занятага насельніцтва краіны. У больш як 8000 установаў асьветы налічвалася звыш 3 млн навучэнцаў (1/3 насельніцтва) і каля 430 000 выкладнікаў, выхавальнікаў і настаўнікаў (7 навучэнцаў на 1). З 2002/2003 навучальнага году ўвялі 10-бальны парадак адзнакі ведаў замест 5-бальнага&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Школьная і дашкольная адукацыя|спасылка=http://president.gov.by/by/school_by/|выдавец=Прэс-служба прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2016|дата доступу=19 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;.

Агульная сярэдняя асьвета ўлучала 3 прыступкі: 1) пачатковая (1—4 клясы); 2) базавая (5—9 клясы); 3) сярэдняя (10—11 клясы). Абедзьве дзяржаўныя мовы (беларуская і расейская) зьяўляліся абавязкоымі для вывучэньня разам з адной замежнай. З 2015/2016 нав. г. на 3-й ступені агульнай сярэдняй асьветы (10—11 клясы) увялі профільнае навучаньне. У выніку з 1 верасьня 2015 г. у 1118 установах агульнай сярэдняй асьветы (36,8%) адчынілі 10-я профільныя клясы. Каля 29 000 вучняў 10-х клясаў (1/3) сталі вывучаць навучальныя прадметы на павышаным узроўні. У 2015/2016 навучальным годзе 958,8 тыс. вучняў навучаліся ў 3038 школах, у тым ліку ў 212 [[гімназія]]х (7%) і 29 агульнаадукацыйных ліцэях (1%) з асвойваньнем навучальнай праграмы на павышаным узроўні. Залічэньне ў [[ВНУ Беларусі]] ажыцьцяўлялі па конкурсе на аснове вынікаў [[Цэнтралізаванае тэставаньне|цэнтралізаванага тэставаньня]]. Існавала 5 відаў ВНУ: клясычны [[Унівэрсытэт|ўнівэрсытэт]], профільны ўнівэрсытэт, акадэмія, інстытут і вышэйшы каледж. У траўні 2015 году ўрад Беларусі стаў удзельнікам [[Балёнскі працэс|Балёнскага працэсу]] ў выглядзе Эўрапейскай прасторы вышэйшай адукацыі паводле Лісабонскага пагадненьня 1997 году «Аб прызнаньні кваліфікацыяў датычна вышэйшай адукацыі ў Эўрапейскім рэгіёне». На 2020 год у Беларусі налічалася 51 ВНУ&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адукацыя ў Беларусі|спасылка=http://www.belarus.by/by/about-belarus/education?_print=1|выдавец=Belarus.by|дата публікацыі=2017|дата доступу=19 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;. У 2013/2014 нав.годзе было 430 тыс. студэнтаў. 85% моладзі атрымлівалі вышэйшую асьвету. 1,5% студэнтаў складалі магістранты&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Мікалай Анішчук.|загаловак=Прымусовыя людзі не прыдатныя да рэформаў|спасылка=http://novychas.by/hramadstva/prymusovyja_liudzi_nie_prydatn|выданьне=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|тып=газэта|год=25 ліпеня 2014|нумар=[http://novychas.by/pdf/nch_2014_29.pdf 29 (398)]|старонкі=4|issn=2218-2244}}&lt;/ref&gt;. У 2014/2015 нав.г. студэнты складалі 4% насельніцтва Беларусі, што было 4-м паказьнікам сярод краінаў сьвету. Палова студэнтаў атрымлівала вышэйшую асьвету завочна. У дзяржаўных ВНУ 53% студэнтаў навучаліся платна, 34% — за кошт бюджэтных сродкаў з наступнай 2-гадовай адпрацоўкай па разьмеркаваньні, 13% — праходзілі мэтавую падрыхтоўку за кошт сродкаў прадпрыемстваў-наймальнікаў, што прадугледжвала ў наступным больш працяглую адпрацоўку. Студэнты пераважна вывучалі [[зносіны]], [[права]], эканоміку і арганізацыю вытворчасьці ([[мэнэджмэнт]]). Да 95% студэнтаў прыватных ВНУ атрымлівалі грамадзка-гаспадарчую асьвету. ВНУ Беларусі рыхтавалі на 1-й ступені навучаньня ([[бакаляўр]]) па 382 спэцыяльнасьцях, па 2-й ступені (магістар) — па 331 спэцыяльнасьці&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Надзея Нікалаева.|загаловак=Балёнскі працэс: набыць новае і не страціць найлепшае|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20150512/1431378926-balonski-praces-nabyc-novae-i-ne-stracic-naylepshae|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=12 траўня 2015|нумар=[http://zviazda.by/be/number/87-27945 87 (27945)]|старонкі=[http://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2015/05/ZV_20150512_05.pdf 5]|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;. Паводле 90-га артыкула Кодэксу «Аб адукацыі», «пры атрыманьні прафэсійна-тэхнічнай, сярэдняй спэцыяльнай і вышэйшай адукацыі вывучэньне беларускай мовы навучэнцамі … зьяўляецца абавязковым»&lt;ref name=&quot;в&quot;/&gt;. Аднак прынамсі з 2006 году ўсе 43 дзяржаўныя і 9 прыватных ВНУ Беларусі былі расейскамоўнымі&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=[[Станіслаў Суднік]], [[Тацяна Вабішчэвіч]].|частка=|загаловак=Летапіс дзейнасьці грамадзкага аб'яднаньня «Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны». 1989-2009|арыгінал=|спасылка=http://www.tbm-mova.by/files/blocks/летапіс%20тбм%202009.pdf|адказны=рэд. [[Алег Трусаў]]|выданьне=|месца=[[Ліда]]|выдавецтва=[[Наша слова]]|год=2009|том=|старонкі=110|старонак=164|сэрыя=|isbn=|наклад=299}}&lt;/ref&gt;, акрамя беларускамоўнага патоку [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэту БДУ]], дзе навучалася 0,1% студэнтаў краіны. У 2016/2017 нав.годзе па-беларуску навучалася 13,3% (128 600) школьнікаў&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=Ягор Марціновіч|загаловак=Моўная катастрофа|спасылка=https://m.nn.by/articles/191559/|выдавец=Газэта «[[Наша ніва]]»|дата публікацыі=31 траўня 2017|дата доступу=19 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Ахова здароўя ==
{{Асноўны артыкул|Ахова здароўя ў Беларусі}}
На канец 2016 году ў Беларусі было 41 517 занятых [[лекар]]аў (0,4% насельніцтва) і 125 849 [[Мэдычная сястра|мэдычных сясьцёр]] (3:1 да лекараў). Налічвалася 636 [[лякарня]]ў на 80 278 месцаў (0,8% насельніцтва), якія падзялялі на 5 відаў ложкаў: 1) тэрапэўтычныя — 28,8% (23 094), 2) [[Хірургія|хірургічныя]] — 20,3% (16 309), 3) дзіцячыя — 9,8% (7887), 4) радзільныя — 6,5% (5225), 5) гінэкалягічныя — 4,7%% (3798). Працавала 2 311 [[Паліклініка|паліклінік]] для дарослых, зь іх 97 дыспансэраў, а таксама 408 дзіцячых паліклінік. Дзеяла 2099 фэльчарска-акушэрскіх і 836 фэльчарскіх пунктаў, 142 жаночых кансультацыяў. За 2016 год лекары правялі 133,613 млн прыёмаў, што склала па 14 прыёмаў на жыхара. У Беларусі прынялі 116 935 [[Роды|родаў]], якія склалі 5,17% ад ліку плодных жанчынаў (у веку ад 15 да 49 гадоў). Таксама ўчынілі 27 467 спаронаў, што склалі 23,5% ад родаў. Сярод 7 911 002 (83,3% ад насельніцтва) улічаных выпадкаў захворваньняў 41,8% (3 306 201) выявілі ў дзяцей да 18 гадоў. У сярэднім на дзіця прыпала 1,8 хваробы за год. На хваробы органаў дыханьня прыпала звыш 52% (4 113 931) захваральнасьці насельніцтва. Пагатоў сярод дзяцей такія хваробы склалі 75,2% (2 487 546) выпадкаў. Таксама на [[Вострая рэсьпіраторная інфэкцыя|інфэкцыі дыхальных шляхоў]] прыпала 3 324 873 выпадкі — 35% ад усяго насельніцтва, і 121% ад ліку дзяцей (2 227 432). За год налічылі 2 286 497 выпадкаў часовай непрацаздольнасьці праз хваробу, што склала 75% ад занятых. Зь іх на хваробы органаў дыханьня прыпала 45,7% выпадкаў. Агульная працягласьць непрацаздольнасьці праз хваробу склала 26 043 593 дзён або 11,4 дня ў сярэднім&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=Жанна Васілеўская|загаловак=Сетка, кадры арганізацыяў аховы здароўя і захваральнасьць насельніцтва ў Рэспубліцы Беларусь за 2016 год|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/051/0518bbdb986950b3230dfc21e8e63c3f.zip|выдавец=Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=17 красавіка 2017|дата доступу=21 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;.

На 2020 год [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] ўлучала Аддзяленьне мэдычных навук, што налічвала 3 навукова-дасьледчыя ўстановы: УП «[[Інстытут біяхіміі біялягічна актыўных злучэньняў]]» у Горадні, «[[Інстытут радыябіялёгіі]]» ў Гомелі і «[[Інстытут фізыялёгіі]]»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Аддзяленьне мэдычных навук|спасылка=http://nasb.gov.by/bel/about/otdeleniya-nauk/medical.php|выдавец=[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;. [[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]] мела ў падпарадкаваньні 16 навукова-практычных цэнтраў: 1) [[Анкалёгія|анкалёгіі]] і мэдычнай радыялёгіі ([[Лясны (Менская вобласьць)|Лясны пасёлак]], Менскі раён), 2) [[Гігіена|гігіены]], 3) дзіцячай анкалёгіі (в. [[Бараўляны (Менскі раён)|Бараўляны]], Менскі раён), 4) дзіцячай хірургіі, 5) «[[Кардыялёгія]]», 6) «Маці і дзіця», 7) мэдычнай экспэртызы і рэабілітацыі (пас. [[Гарадзішча (Калодзішчанскі сельсавет)|Гарадзішча]], Менскі раён), 8) мэдычных тэхналёгіяў, 9) нэўралёгіі і [[Нэўрахірургія|нэўрахірургіі]], 10) отарыналярынгалёгіі, 11) псыхічнага здароўя, 12) [[Пульманалёгія|пульманалёгіі]] і фтызіятрыі, 13) радыяцыйнай мэдыцыны і экалёгіі чалавека, 14) [[Трансфузіялёгія|трансфузіялёгіі]] і мэдычных біятэхналёгіяў, 15) [[Траўматалёгія|траўматалёгіі]] і артапэдыі, 16) [[Эпідэміялёгія|эпідэміялёгіі]] і мікрабіялёгіі&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Падведамасныя арганізацыі|спасылка=http://minzdrav.gov.by/ministerstvo/struktura/podvedomstvennye-organizatsii.php|выдавец=[[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Культура ==
{{Асноўны артыкул|Культура Беларусі}}
Беларуская культура налічвае тысячы гадоў гісторыі. Яе адметнасьць — сынтэз старажытных мясцовых традыцыяў з заходнімі (каталіцкімі) і ўсходнімі (праваслаўнымі) уплывамі, вынікамі чаго стала зьяўленьне ўнікальных архітэктурных, музычных і літаратурных твораў.

Вялікія страты беларуская культура спазнала ў выніку [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|савецкіх рэпрэсіяў]], калі большасьць вядомых беларускіх інтэлектуалаў і прыхільнікаў [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|нацыянальнага адраджэньня]] маральна або фізычна зьнішчылі&lt;ref&gt;Tereshkovich P., Valliere R. The Belarusian Road to Modernity // International Journal of Sociology. Belarus: Between the East and the West. Vol. 31 (3), 2001. P. 78—89.&lt;/ref&gt;.

=== Літаратура ===
{{Асноўны артыкул|Беларуская літаратура}}
[[Файл:Francišak Skaryna.jpg|значак|150px|зьлева|[[Францішак Скарына]] — беларускі першадрукар]]
[[Файл:Jan Łucevič (Janka Kupała), Kanstantyn Mickievič (Jakub Kołas). Ян Луцэвіч (Янка Купала), Канстантын Міцкевіч (Якуб Колас) (1920-29).jpg|значак|300px|Клясыкі беларускай літаратуры [[Янка Купала|Янка Купала (Ян Луцэвіч)]] і [[Якуб Колас|Якуб Колас (Канстантын Міцкевіч)]]]]

Літаратура стагодзьдзямі адыгрывала важную ролю ў культуры Беларусі. [[Беларуская літаратура]] бярэ свой пачатак ад рэлігійных тэкстаў XI стагодзьдзя. У XII стагодзьдзі працаваў вядомы рэлігійны дзяяч [[Кірыла Тураўскі]]&lt;ref&gt;[http://www.belarusguide.com/culture1/literature/Old_Poetry.html Old Belarusian Poetry], Virtual Guide to Belarus&lt;/ref&gt;. У XVI стагодзьдзі ўраджэнец Полацку [[Францішак Скарына]] пераклаў [[Біблія|Біблію]] на [[беларуская мова|беларускую рэдакцыю]] [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]] і апублікаваў яе ў [[Прага|Празе]] і [[Вільня|Вільні]] паміж 1517 і 1525 гадамі як першую друкаваную кнігу ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] (Беларусі) і ва [[Усходняя Эўропа|Ўсходняй Эўропе]]&lt;ref&gt;[http://www.belhistory.com/skaryna.shtml Францішак Скарына], Беларусі гістарычны партал&lt;/ref&gt;. Сучасная эпоха беларускай літаратуры пачалася ў канцы XIX стагодзьдзя.

Найбольш вядомыя пісьменьнікі і паэты Беларусі — [[Мікола Гусоўскі]], [[Сымон Будны]], [[Андрэй Рымша]], [[Васіль Цяпінскі]] (XVI стагодзьдзе); [[Лаўрэнці Зізані]], [[Сьпірыдон Собаль]], [[Сімяон Полацкі]] (XVII стагодзьзе); [[Ян Баршчэўскі]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Францішак Багушэвіч]], [[Ядвігін Ш.]] (XIX стагодзьдзе); [[Алаіза Пашкевіч]], [[Максім Багдановіч]], [[Янка Купала]], [[Зьмітрок Бядуля]], [[Кузьма Чорны]], [[Якуб Колас]], [[Міхась Лынькоў]], [[Аркадзь Куляшоў]], [[Ларыса Геніюш]], [[Уладзімер Караткевіч]], [[Пятрусь Броўка]], [[Максім Танк]], [[Янка Маўр]], [[Іван Мележ]], [[Андрэй Макаёнак]], [[Кандрат Крапіва]], [[Зоська Верас]], [[Пімен Панчанка]], [[Максім Танк]], [[Васіль Быкаў]], [[Іван Шамякін]], [[Анатоль Сыс]], [[Янка Брыль]], [[Рыгор Барадулін]], [[Ніл Гілевіч]], [[Вольга Іпатава]] (XX—XXI стагодзьдзі).

Працэсы [[Палянізацыя|палянізацыі]] і [[Русіфікацыя|русіфікацыі]] прычыніліся да таго, што многія пісьменьнікі і паэты, якія мелі беларускае паходжаньне і жылі ў межах [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнаграфічнай Беларусі]], стваралі свае творы па-польску або па-расейску ([[Адам Міцкевіч]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Тамаш Зан]], [[Сьвятлана Алексіевіч]] і інш.).

=== Архітэктура ===
{{Асноўны артыкул|Архітэктура Беларусі}}
[[Файл:Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (A. Visłocki, 1930).jpg|значак|150px|зьлева|[[Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Беразьвечча)|Беразьвецкая царква]], узор [[Віленскае барока|віленскага барока]], [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зьнішчаная за саветамі]]]]
[[Файл:Belarus Mir Mir Castle Complex 8101 2085.jpg|значак|300пкс|[[Мірскі замак]], аб’ект [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]]]

Архітэктура Беларусі вызначаецца разнастайнасьцю — найперш праз гістарычныя зьмены геапалітычнага стану краіны. Тут можна знайсьці ўзоры [[Традыцыйная беларуская драўляная архітэктура|традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры]], будынкі [[Раманскі стыль|раманскага стылю]] і [[Готыка|готыкі]], [[барока]] і [[клясыцызм]]у, [[мадэрн]]у і [[Эклектыка (архітэктура)|эклектыкі]].

Гісторыя мураванай архітэктуры Беларусі пачалася з часоў прыняцьця хрысьціянства, калі пад [[Бізантыйская імпэрыя|бізантыйскім]] уплывам тут збудавалі першыя цэрквы ([[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкі Сафійскі сабор]], [[Царква Сьвятых Барыса і Глеба (Горадня)|Калоская царква ў Горадні]] і інш.). У XIV стагодзьдзі пачалося будаваньне замкаў ([[Лідзкі замак|Лідзкі]], [[Крэўскі замак|Крэўскі]], [[Стары замак (Горадня)|Гарадзенскі]] і інш.), у XVI ст. — цэркваў-фартэцыяў ([[Царква Сьвятога Міхала Арханёла (Сынковічы)|Сынковіцкая]], [[Царква Раства Багародзіцы (Мураванка)|Маламажэйкаўская]] і інш.). Тады ж сфармавалася самабытная [[Гатычная архітэктура ВКЛ|гатычная архітэктура Вялікага Княства Літоўскага (беларуская готыка)]], адметнасьцю якой ёсьць спалучэньне чырвонай цаглянай муроўкі зь белымі атынкаванымі нішамі&lt;ref name=&quot;viacorka&quot;&gt;[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] «Кроў лягла чырвонай паласой» // З гісторыяй на «Вы»: Публіцыстычныя артыкулы. — Менск: Беларусь, 1991. С. 355—369.&lt;/ref&gt;. У другой палове XVI стагодзьдзя ў Нясьвіжы паўстаў другі ў Эўропе твор архітэктуры стылю барока — [[Фарны касьцёл (Нясьвіж)|Фарны касьцёл]]. Менавіта ў гэтым стылі выявіўся найбольшы ўнёсак беларусаў у агульнаэўрапейскае мастацтва праз самабытную архітэктуру [[Віленскае барока|віленскага]]&lt;ref name=&quot;bielarus-vkl-293&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 293.&lt;/ref&gt; і [[Магілёўскае барока|магілёўскага]] барока&lt;ref&gt;Якімовіч Ю. Магілёўская школа дойлідства // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 248.&lt;/ref&gt;.

Значныя страты архітэктурная спадчына Беларусі спазнала праз шматлікія войны, аднак найбольшую шкоду ўчыніла [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|палітыка савецкіх уладаў з руйнаваньня помнікаў архітэктуры]].

=== Музыка і тэатар ===
{{Асноўны артыкул|Музыка Беларусі|Тэатар Беларусі}}
[[Файл:Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету г. Менск 2.jpg|міні|300пкс|[[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету|Тэатар опэры і балету]] ў Менску]]

Музыка ў Беларусі ў значнай ступені выяўляецца багатымі народнымі традыцыямі і рэлігійнымі ўплывамі. Народную музычную традыцыю краіны можна прасачыць да часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У XIX стагодзьдзі кампазытар [[Станіслаў Манюшка]] стварыў у Менску свае сусьветна вядомыя опэры, у тым ліку «[[Сялянка (опэра)|Сялянку]]» ў супрацы зь беларускім паэтам [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам]]. У канцы XIX стагодзьдзя асноўныя беларускія гарады ўжо мелі ўласныя опэрныя і балетныя калектывы.

Па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] музыка [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] засяродзілася на тэме цяжкасьці лёсу беларускага народу або ўслаўленьня памяці ўдзельнікаў вайны. У гэты час [[Анатоль Багатыроў]], стваральнік опэры «[[У пушчах Палесься]]», быў адным з найбольш яскравых прадстаўнікоў сярод беларускіх кампазытараў&lt;ref&gt;[http://www.belarusguide.com/culture1/music/Belarusian_composers_&amp;_classical_music.htm Classical Music of Belarus], BelarusGuide.com&lt;/ref&gt;. Сучаснае музычнае мастацтва Беларусі імкнецца захаваць нацыянальныя традыцыі, адначасна разьвіваючы папулярныя ў сьвеце стылі і кірункі. Творы беларускіх кампазытараў, сусьветнай клясычнай і эстраднай музыкі гучаць у выкананьні як прафэсійных, гэтак і самадзейных музыкаў.

=== Кухня ===
{{Асноўны артыкул|Беларуская кухня}}
[[Файл:Potato pancakes.jpg|міні|300пкс|[[Дранікі]], адна з найбольш вядомых страваў беларускай кухні]]
[[Беларуская кухня]] фармавалася на аснове страваў і прыёмах гатаваньня агульных для ўсіх славянскіх і іншых індаэўрапейскіх народаў, у тым ліку балцкіх і германскіх. У мінулым у рацыёне насельніцтва Беларусі пераважалі [[Пост|посныя]] стравы з [[збожжа]], бабовых культур, [[Гародніна|агародніны]], [[Малако|малака]] і малочных прадуктаў, насеньня [[лён]]у, а таксама прадуктаў [[зьбіральніцтва]], як то [[грыбы|грыбоў]], [[ягада]]ў, [[Садавіна|садавіны]] і [[мёд]]у. Традыцыйная беларуская кухня вельмі блізкая да [[летувіская кухня|летувіскай]]. У XIII—XIX стагодзьдзяў на яе фармаваньне, асабліва ў прывілеяваных клясаў, значна ўплывалі [[польская кухня|польская]] і [[нямецкая кухня|нямецкая кухні]], а таксама кухні нацыянальных меншасьцяў, як то [[габрэйская кухня|габрэйская]] і [[татарская кухня|татарская кухні]]. З XIX стагодзьдзя найбольшы ўплыў адзначаецца з боку [[расейская кухня|расейскай кухні]]&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=[[Алесь Белы|Белы А.]]|частка=[http://prastora.by/knihi/biely-alies-nasa-strava-sapraudnaia-bielaruskaia-kuchnia Прадмова]|загаловак=Наша страва|арыгінал=|спасылка=https://lohvinau.by/product/наша-страва-сапраўдная-беларуская-ку/|адказны=|выданьне=2-е выд|месца=Менск|выдавецтва=[[Логвінаў]]|год=2010|том=|старонкі=|старонак=288|сэрыя=Кнігарня «Наша Ніва»|isbn=978-985-6901-72-3|наклад=}}&lt;/ref&gt;.

У пачатку XXI стагодзьдзя ў сталіцы і абласных цэнтрах набылі пашырэньне хуткія страўні замежнай кухні. На 2020 год у Менску прынамсі 53 страўні прапаноўвалі беларускую кухню&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць беларускую кухню (53)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/belarusian.html?status=all&amp;sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;. Іншымі 10 найбольш пашыранымі напрамкамі сярод страўняў сталіцы былі: [[шавэрма]] — прынамсі 77 страўняў&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць шавэрму (77)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/shawarma.html?status=all&amp;sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;, [[эўрапейская кухня]] — 70 страўняў&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць эўрапейскую кухню (70)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/european.html?status=all&amp;sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;, [[піца]], [[бургер]]ы і [[сэндвіч]]ы — па 69 страўняў&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць піцу (69)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/pizza.html?status=all&amp;sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць бургеры і сэндвічы (69)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/burger-and-sandwich.html?status=all&amp;sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;, [[дранікі]] і [[бліны]] — 43&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць дранікі і бліны (43)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/draniki-pancake.html?status=all&amp;sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;, [[азіяцкая кухня]] — 40&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць азіяцкую кухню (40)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/asian.html?status=all&amp;sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;, [[шашлык]], [[грыль]] і [[кебаб]] — 36&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць шашлык, грыль і кебаб (36)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/bbq-grill-kebab.html?status=all&amp;sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;, [[італьянская кухня]] — 32&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць італьянскую кухню (32)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/italian.html?status=all&amp;sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;, [[паста]] — 30&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць пасту (30)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/pasta.html?status=all&amp;sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt; і [[сушы]] — 26&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Усе рэстараны Менска, што дастаўляюць сушы (26)|спасылка=https://www.menu.by/by/minsk/delivery/restaurant/type/sushi.html?status=all&amp;sort=default|выдавец=ТАА «Мэнюбай»|дата публікацыі=2020|дата доступу=16 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Эканоміка ==
{{Асноўны артыкул|Эканоміка Беларусі}}
[[Файл:Tree map export 2009 Belarus.jpeg|міні|300пкс|Графічнае адлюстраваньне асноўных экспартных пазыцыяў Беларусі на 2009 год]]
[[Файл:GDP_per_capita_development_of_Belarus.svg|міні|300пкс|Рост СУП у 1973–2018 гг.]]
Беларуская эканоміка не рэфармуецца ў бок рынкавай. З савецкіх часоў дзяржаве дагэтуль належыць паноўная роля ў эканоміцы. Прадпрыемствы, збудаваныя за савецкім часам, моцна залежаць ад паставак сыравіны з [[Расея|Расеі]]. [[Сельская гаспадарка Беларусі]] дагэтуль складаецца пераважна з [[калгас]]аў. Эканамічна Беларусь арыентуецца на інтэграцыю на постсавецкай прасторы. Апроч нагрузкі, зьвязанай з [[інфляцыя]]й, бізнэс у Беларусі мусіць цярпець ціск з боку дзяржаўнае ўлады, увядзеньне ўсё большых абмежаваньняў дзейнасьці. Многія прыбытковыя прадпрыемствы, прыватызаваныя ў пачатку 1990-х гадоў, [[рэжым Лукашэнкі]] нацыяналізаваў назад або ўзяў пад кантроль [[Адміністрацыя прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|сваёй адміністрацыі]]. Пры гэтым Беларусь, паводле ацэнак [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]], мае найвышэйшы ўзровень жыцьця ў СНД. У 2018 годзе намінальны налічаны сярэднемесячны заробак вырас на 18,1% (+12,6 з улікам зьняцэньваньня) да 971,4 рубля ($465,07)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лік і заработная плата работнікаў, затраты арганізацыяў Рэспублікі Беларусь на працоўную сілу ў 2018 годзе (c. 4)|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/844/8444d474777fed5cfb71521f4ee41c34.pdf|выдавец=[[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]|мова=ru|дата публікацыі=24 траўня 2019|дата доступу=14 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;. Беларусь ёсьць важнай транзытнай краінай паміж Цэнтральнай Эўропай і [[Расея]]й. 50% расейскае нафты і 25% прыроднага газу, якія імпартуюцца на захад, ідуць празь Беларусь. Для Расеі Беларусь разам зь [[Летува|Летувой]] — асноўны шлях, што спалучае яе з [[экскляў|эксклявам]] [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьцю]]. Беларусь уваходзіць у г. зв. «[[Саюзная дзяржава Беларусі і Расеі|Саюзную дзяржаву Беларусі і Расеі]]», а таксама ў [[Эўразійскі эканамічны зьвяз]].

У 2018 годзе адмоўнае сальда аплатнага балянсу Беларусі па рахунку бягучых апэрацыяў у замежным гандлі скарацілася да -$34,4 млн. Найбольшым гандлёвым партнэрам Беларусі была Расея, на якую прыпала 38,3% вывазу і 58,8% увозу тавараў. На 28 краінаў [[Эўразьвяз]]у прыпала 30% вывазу і 18,6% увозу. Сярод асобных краінаў 2-е месца паводле вывазу займала [[Украіна|Ўкраіна]] — 12%, а паводле ўвозу [[Кітай]] — 8,2%. Замежны гандаль [[паслуга]]мі вырас на 11,6% да $14,212 млрд і забясьпечыў дадатнае сальда ў памеры $3,423 млрд. У экспарце паслугаў большасьць складалі: [[Шляхі зносін Беларусі|перавозкі]] — 44,4%, у тым ліку 36,6% грузавыя; кампутарныя ([[Беларускі парк высокіх тэхналёгіяў]]) — 18% ($1,586 млрд); падарожжы для іншаземцаў — 10%; будаўнічыя — 9,4%&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Зьнешні гандаль Рэспублікі Беларусь: статыстычны зборнік|арыгінал=Внешняя торговля Республики Беларусь: статистический сборник|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/7a0/7a00fbcc7c4ba0b529e873d099e6afab.pdf|адказны=гал.рэд. Іна Мядзьведзева|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=Нацстаткам Беларусі|год=2019|том=|старонкі=15, 19, 46, 207-211|старонак=212|сэрыя=|isbn=978-985-7184-78-1|наклад=}}&lt;/ref&gt;.

=== Фінансы ===
[[Сукупны ўнутраны прадукт]] у 2014 годзе склаў больш за 75 мільярдаў даляраў, адпаведна каля 8 тысячаў даляраў на душу насельніцтва, што зьяўляецца гістарычным рэкордам у адносінах да каляндарнага году. Прырост СУП у 2014 годзе склаў 3,35%, а ў параўнаньні з паказчыкам 2012 году вырас ажно на 18,6%. Рэальны рост СУП з улікам інфляцыі склаў 1,6%&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150712052225/http://bdg.by/news/economics/32547.html ВВП Беларуси в 2014 году — инфографика]. // Дзелавая газэта&lt;/ref&gt;. Гадавая рублёвая [[інфляцыя]] ў 2014 годзе, якую можна вылічыць пры падліку СУП, склала 18,0%. У 2015 годзе СУП Беларусі зьменшыўся ў сувязі з падзеньнем гэтага паказчыку ў Расеі, асноўным гандлёвым партнэрам, што было выклікана зьмяншэньнем цэнаў на [[нафта|нафту]] і санкцыямі Эўразьвязу ў адносінах да Расеі. Сукупны вонкавы абавязак Беларусі на 1 студзеня 2015 году склаў 12,6 млрд [[Амэрыканскі даляр|даляраў ЗША]], пры гэтым нутраны дзяржаўны абавязак склаў 48,4 трлн рублёў, павялічыўшыся за год на 12,7 трлн рублёў ці 35,5%&lt;ref&gt;[http://www.minfin.gov.by/public_debt/pressreleases/d4ab11da7fc8023e.html Государственный долг на 1 января 2015 г]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь]]&lt;/ref&gt;.

2 студзеня 2009 году адбылася [[дэвальвацыя беларускага рубля]], калі [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] усталяваў курс рубля адносна даляра ЗША на ўзроўні 2650 адзінак, за дзень дагэтуль курс быў роўны 2200 рублёў за даляр. Такім чынам, дэвальвацыя за адзіны дзень склала 20%. Да канца лютага рубель яшчэ некалькі страціў адносна даляра і каштаваў ужо 2850 рублёў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150629005559/http://news.tut.by/economics/307686.html История падения рубля на территории Беларуси. До наших дней]. Tut.by&lt;/ref&gt;. [[Фінансавы крызіс у Беларусі 2011 году]] прывёў да паўторнай дэвальвацыі, бо перад [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2010 году|прэзыдэнцкімі выбарамі 2010 году]] ў Беларусі даволі хуткімі тэмпамі расьлі заработкі. У сувязі зь незабясьпечанасьцю рублёвай масы таварамі і паслугамі пачалі павялічвацца тэмпы скарачэньня залатавалютных рэзэрваў, гэтак у сьнежні 2010 году зьніжэньне адбылося на 11,8% (674,7 млн даляраў), за студзень рэзэрвы скараціліся ўжо на 13,7%. Акрамя таго, краіна ўжо доўгі час мела адмоўны зьнешнегандлёвы балянс. У лютым урад выказаўся за крэдытнае падсілкаваньне бюджэту ў памеры 2 млрд даляраў. Адпаведная заяўка была адпраўленая на адрас [[Антыкрызісны фонд ЭўраАзЭС|Антыкрызіснага фонду ЭўраАзЭС]]. Аднак ужо ў сакавіку Нацбанк спыніў продаж валюты камэрцыйным банкам для пунктаў абмену валюты, шэраг камэрцыйных банкаў абмежаваў валютныя апэрацыі па плястыкавых картках і выдачу крэдытаў у беларускіх рублях. У канцы месяца валюту ўжо амаль немагчыма было купіць, акрамя таго назіралася масавае скарачэньне дэпазытаў як у нацыянальнай, гэтак і ў замежнай валюце. У выніку такой сытуацыі продаж замежнай валюты перайшоў у цень, праз што адначасова ўтварыліся некалькі курсаў валюты&lt;ref&gt;[http://charter97.org/ru/news/2011/5/24/38868/ Девальвация. Хроника пикирующего рубля]. [[Хартыя’97]]&lt;/ref&gt;. У выніку крызісу ўсталяваны Нацбанкам курс даляра за 2011 год вырас з 3000 да 8500 беларускіх рублёў, сукупная дэвальвацыя толькі за дзесяць месяцаў склала 189%. 1 ліпеня 2016 году Нацбанк Беларусі правёў [[Дэнамінацыі ў Беларусі|дэнамінацыю беларускага рубля]] 10 000 : 1.

=== Прамысловасьць ===
{{Асноўны артыкул|Прамысловасьць Беларусі}}

У 2018 годзе 5 найбольшымі галінамі апрацоўчай прамысловасьці Беларусі былі: [[Харчовая прамысловасьць|харчовая]] — 22,8% усёй прамысловай вытворчасьці, [[нафтаперапрацоўка]] — 15,6%, [[Хімічная прамысловасьць|хімічная]] — 9,3%, [[машынабудаваньне]] — 7,2% і [[мэталюргія]] — 6,7%&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=|частка=2.6. Аб'ём прамысловай вытворчасьці паводле відаў гаспадарчай дзейнасьці|загаловак=Прамысловасьць Рэспублікі Беларусь, 2019: статыстычны зборнік|арыгінал=Промышленность Республики Беларусь: статистический сборник|спасылка=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/885/885bdb65fe7077005c7c47d2748bfad0.pdf|адказны=гал.рэд. [[Іна Мядзьведзева]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]|год=2019|том=|старонкі=31-33|старонак=199|сэрыя=|isbn=978-985-7184-73-6|наклад=42}}&lt;/ref&gt;. У 10-ку групаў асноўных тавараў, якія пастаўлялі за мяжу, уваходзілі: нафтапрадукты (11,9 млн тонаў) — $6986,9 млн («[[Нафтан (завод)|Нафтан]]» і «[[Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод|Мазырскі НПЗ]]»), хімічныя валокны і ніці (148,1 тыс. тонаў) — $5353,9 млн («[[Магілёўхімвалакно]]»), мясныя (332,5 тыс. тонаў) і малочныя вырабы — $4696,9 млн («[[Магілёўскі мясакамбінат]]» і «[[Савачкаў прадукт]]» у Берасьці), [[Лядоўня|лядоўні]] (836 тыс.) і пад’ёмнікі — $2570,3 млн («[[Атлянт]]» і «[[Магілёўліфтмаш]]»), чорныя мэталы і сталёвыя трубы (241,4 тыс. тонаў) — $2321,8 млн («[[Беларускі мэталюргічны завод]]» у Жлобіне), шыны (5,554 млн) і плястмаса — $1886,3 млн («[[Белшына]]» ў Бабруйску), мэбля (310,1 тыс. тонаў) і [[ДСП]] — $1610,7 млн («[[Пінскдрэў]]»), аўтамабілі і трактары (40,2 тыс.) — $1447,2 млн («[[БелАЗ]]» у Жодзіне, «[[Менскі аўтамабільны завод|Менскі аўтазавод]]» і «[[МТЗ]]»), адзеньне і абутак (29,8 млн параў) — $1347,9 млн («[[Мілавіца]]», «[[Элема]]» і «[[Марко]]» ў Віцебску), калійныя ўгнаеньні (6,612 млн тонаў) — $1042,3 млн («[[Беларуськалій]]» у Салігорску)&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=|частка=6.2. Экспарт асноўных відаў тавараў|загаловак=Прамысловасьць Рэспублікі Беларусь, 2019: статыстычны зборнік|арыгінал=|спасылка=|адказны=гал.рэд. Іна Мядзьведзева|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|год=2019|том=|старонкі=154-155|старонак=199|сэрыя=|isbn=|наклад=}}&lt;/ref&gt;.

У 2015 годзе гаспадарка Беларусі зазнала [[Рэцэсія|рэцэсію]], што найперш тлумачылася спадам збыту машынабудаўнічых вырабаў. Самымі стратнымі прадпрыемствамі сталі «БелАЗ», «МАЗ» і «МТЗ»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150727011516/http://news.tut.by/economics/430246.html Топ-25 самых прибыльных и убыточных ОАО: калийщики увеличивают отрыв, крупнейшие машиностроители уходят в минус], [[TUT.BY]]&lt;/ref&gt;. Рэцэсія выклікала скарачэньне абаротных сродкаў прадпрыемстваў, што прывяло да скарачэньня заробкаў і закупкі сыравіны. Самым прыбытковым стаў «Беларуськалій», які займаецца здабычай, вытворчасьцю і пастаўкамі калійных угнаеньняў. Пасьля калійнага крызісу, калі «Беларуськалій» разарваў партнэрства з расейскім прадпрыемствам «[[Уралкалій]]», прыбытак кампаніі за год з 2013 па 2014 год павялічыўся больш чым у 7 разоў да 5733,8 млрд рублёў.

=== Сельская гаспадарка ===
{{Асноўны артыкул|Сельская гаспадарка Беларусі}}

Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі Беларусі — мяса-малочная [[жывёлагадоўля]], бульбаводзтва, ільнаводзтва і [[сьвінагадоўля]]. Паўсюдна разьвітыя [[збожжа]]вая гаспадарка і вырошчваньне тэхнічных расьлінаў. Вылучаюць 5 зонаў адмыслоўваньня. У [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай]] і Гарадзенскай абласьцях, а таксама на паўднёвым захадзе [[Менская вобласьць|Менскай]] і ўсходзе Гомельскай вобласьцяў мелі пашырэньне пасевы [[Пшаніца|пшаніцы]]. На [[Пяшчанік|пясковай]] і супясковай глебах Палесься часьцей сеялі [[жыта]] і кармавы [[лубін]]. У Віцебскай, [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай]] і Менскай абласьцях былі найбольшыя плошчы [[Авёс|аўса]] і ячменю. На поўначы і паўночным усходзе сеялі [[лён]]-даўгунец. Пасевы [[Цукровы бурак|цукровых буракоў]] засяроджваліся вакол 4 цукровых заводаў ([[Гарадзейскі цукровы камбінат|Гарадзейскі]], [[Жабінка]]ўскі, [[Скідзельскі цукровы камбінат|Скідзельскі]] і [[Слуцкі цукроварафінадны камбінат|Слуцкі]]). У Лідзкім і [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскім]] раёнах вырошчалі этэраалейныя расьліны. У Берасьцейскай, [[Гомельская вобласьць|Гомельскай]] і Менскай абласьцях было больш пасеваў [[Бульба|бульбы]]. У [[Менскі раён|Менскім раёне]] было разьвіта [[агародніцтва]]. У [[Гомельскі раён|Гомельскім]] і Менскім раёнах вылучалася [[садоўніцтва]]. [[Птушкагадоўля]] была найбольш аўтаматызаванай галіной жывёлагадоўлі. Буйнейшымі птушкафабрыкамі былі [[Ворша|Аршанская]], Баранавіцкая, [[Кобрын]]ская, Менская і [[Смалявічы|Смалявіцкая]]. На захадзе і поўдні больш разьвітая сьвінагадоўля. Сярод іншых галінаў жывёлагадоўлі разьвіцьцё атрымалі [[рыбаводзтва]], [[зьверагадоўля]] і [[пчалярства]]&lt;ref name=&quot;EHB-Smalakou&quot;&gt;{{Кніга|аўтар=[[Генадзь Смалякоў|Смалякоў Г.]]|частка=Сельская гаспадарка|загаловак=[[Беларуская энцыкляпэдыя]] ў 18 тамах|арыгінал=|спасылка=http://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]|год=2002|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.14.djvu 14]|старонкі=313-[http://files.knihi.com/preview/Knihi/Store1/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.14.djvu/314_866x9999.jpeg 314]|старонак=512|сэрыя=|isbn=985-11-0238-5|наклад=10 000}}&lt;/ref&gt;.

== Сувязь ==
{{Асноўны артыкул|Сувязь Беларусі}}
На 1 студзеня 2019 году ў Беларусі налічвалася 351 прыёмная станцыя [[спадарожнік]]авай [[Сувязь (тэхніка)|сувязі]]&lt;ref name=&quot;а&quot;&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача аб тэхнічным стане сродкаў электрасувязі па стане на 1 студзеня 2019 г.|спасылка=https://mpt.gov.by/sites/default/files/forma_1-ts_na_sayt.pdf|выдавец=[[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]]|мова=ru|дата публікацыі=2019|дата доступу=17 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== Тэлебачаньне ===
На 1 студзеня 2019 году ў 262 паселішчах Беларусі дзеялі 422 сеткі кабэльнага [[Тэлебачаньне|тэлебачаньня]], зь іх 342 перадавалі [[лічбавае тэлебачаньне]]. Сярод 1 628 311 абанэнтаў кабэльнага тэлебачаньня 56% (919 503) падлучылі ў лічбавым выглядзе, у тым ліку 8,5% (139 376) да этэрнага тэлебачаньня. Таксама налічвалася 1 986 263 карыстальнікі тэлебачаньня па [[IP|міжсеткавым пратаколе]], якія складалі 55% агульнага ліку абанэнтаў тэлебачаньня&lt;ref name=&quot;а&quot;/&gt;.

=== Сеціва ===
{{Асноўны артыкул|Байнэт}}
На 1 студзеня 2019 году ў Беларусі налічвалася 12 791 972 абанэнты [[Сеціва]], лік якіх на 35% перавышаў колькасьць насельніцтва Беларусі. Сярод іх 88,6% (11 338 275) належалі [[Фізычная асоба|фізычным асобам]] і лікам перавышалі насельніцтва на 19,6%. Пагатоў 73,2% (8 299 851) абанэнтаў фізычных асобаў мелі бяздротавы доступ да Сеціва, у тым ліку 64,7% (7 339 125) — шыракапалосны праз [[смартфон]]ы. Таксама фізычным асобам належала 95% (3 038 239) стацыянарных абанэнтаў шыракапалоснага Сеціва, рэшта (163 280) — [[Юрыдычная асоба|юрыдычным асобам]] і [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальным прадпрымальнікам]]. Сярод 1 453 697 абанэнтаў Сеціва ў юр.асобаў і [[ІП]] 88,7% (1 290 340) былі бяздротавымі, у тым ліку 56,5% (821 887) — з шыракапалосным доступам праз смартфоны. Таксама налічвалася 608 244 грамадзкіх кропак [[Wi-Fi]] пры 492 064 карыстальніках (80,9%). Прапускная здольнасьць зьнешніх каналаў доступу да Сеціва складала 1 480 280 мэгабіт/сэкунда, а каналаў, падлучаных да кропкі абмену нац.трафікам — 106 810 Мбіт/сэк (7,2%). Стацыянарныя абанэнты спажылі 83,8% (2 949,7 [[пэтабайт]]) абсягу дадзеных, хоць складалі 28,2% (3 201 519) абанэнтаў шыракапалоснага Сеціва ў Беларусі (920 гігабайт на абанэнт). Яны выкарыстоўвалі 4 асноўныя спосабы перадачы зьвестак: 1) [[оптавалакно]] (FTTx) — 1 479 457 (46,2%) абанэнтаў, зь іх 53,9% на хуткасьці 30—100 Мбіт/сэк, 2) [[Лічбавая абанэнцкая лінія|лічбавую тэлефонную лінію]] (xDSL) — 1 228 597 (38,4%) абанэнтаў, зь іх 88% пры 2—10 Мбіт/сэк, 3) [[Вітая пара|вітую пару]] (Этэрнэт) — 395 388, зь іх 44,3% пры 30—100 Мбіт/сэк, 4) [[Сувосевы кабэль|сувосевы тэлевізійны кабэль]] (DOCSIS) — 66 376, зь іх 63% пры 10—30 Мбіт/сэк&lt;ref name=&quot;а&quot;/&gt;.

=== Пошта ===
{{Асноўны артыкул|Белпошта}}
{{Падвойная выява|справа|Stemp Coat of arm of Belarus.jpg|145|Stemp Flag and map of Belarus.jpg|145|Маркі [[Белпошта|Белпошты]] зь дзяржаўнымі гербам [[Пагоня]]й (налева) і [[бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]] (направа)}}

За 2018 год УП «[[Белпошта]]» прыняла паводле падпіскі 4,923 млн асобнікаў [[газэта]]ў і [[часопіс]]аў (52% ад насельніцтва). Для дастаўкі прынялі: 201,571 млн выходных асобнікаў пэрыёдыкі (21 на душу насельніцтва), зь іх 74,3% (149,779 млн) для фізычных асобаў; 207,314 млн уваходных асобнікаў, зь іх 80,4% (166,677 млн) для фіз.асобаў; 173,782 млн транзытных асобнікаў (18 на душу). Таксама апрацавалі 284,629 транзытных пісьмовых адпраўленьняў (30 на душу), 213,139 млн уваходных (22 на душу) і 214,452 млн выходных. Сярод выходных пісьмовых адпраўленьняў: 1) 188,067 млн (87,7%) прыпала на простыя адпраўленьні, зь іх 41,5% (78,146 млн) склалі [[Паштоўка|паштоўкі]], 6% (11,301 млн) — пісьмовыя лісты, 2,4% (4,564 млн) — 2-складовыя адпраўленьні, 1% (1,985 млн) — міжнародныя адпраўленьні і 0,3% (0,596 млн) — [[Бандэроль|бандэролі]]; 2) 22,071 млн (11,7%) склалі заказныя адпраўленьні, зь іх 13,8% (3,041 млн) для фізычных асобаў, 4% (0,892 млн) міжнародныя і 2,4% 2-складовыя; 3) 2,3% (4,314 млн) былі з абвешчанай вартасьцю, зь іх 56% (2,445 млн) для фізычных асобаў. Урэшце поштай даставілі 8,93 млн транзытных пасылак, 5,719 млн уваходных, зь іх 52% для фіз.асобаў, і 5,554 млн выходных [[Пасылка|пасылак]], зь іх 49% платных і 35% для фіз.асобаў (94% платна). На паскораную пошту прыпала
4,737 млн (92%) унутраных і 0,416 млн міжнародных адпраўленьняў. Сярод унутраных 35,5% (1,679 млн) склалі выходныя, 34,3% (1,626 млн) уваходныя і 30,2% (1,432 млн) транзытныя. Сярод міжнародных 55,7% (0,232 млн) — транзытныя, 29,5% (0,123 млн) — выходныя і 14,8% (61 тыс.) — уваходныя&lt;ref name=&quot;б&quot;&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача аб паслугах сувязі за 2018 год|спасылка=https://mpt.gov.by/sites/default/files/otchet_1-uslugi_za_2018_god.pdf|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=2019|дата доступу=17 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;.

У 2018 годзе поштай даставілі 13,055 млн выплатаў, у асноўным [[пэнсія]]ў. На вёскі прыпадала 48,5% (6,335 млн) такіх выплатаў, на [[раён]]ныя цэнтры — 25,2% (3,294 млн), на абласныя цэнтры — 15,5% (2,02 млн) і на Менск — 10,8% (1,406 млн). Выплаты поштай склалі 4,462 млрд рублёў ($2,136 млрд) сярэднім памерам па 342 рублі. Праз пошту прайшло 7,6 млн выходных [[Грашовы перавод|грашовых пераводаў]], зь іх 99,3% электронных, 84% для фіз.асобаў і 0,5% (40,6 тыс.) міжнародных. Таксама ажыцьцявілі 7,375 млн уваходных грашовых пераводаў, зь іх 69% для фіз.асобаў і 2% (151,5 тыс.) міжнародных (97% для фіз.асобаў). Сума аплачаных пераводаў склала 784,276 рублёў ($375,485 млн), зь іх 79% ад фізасобаў. Атрыманыя пераводы склалі 730,525 млн рублёў (93% ад аплачаных), зь іх 70% фіз.асобам. Урэшце 99,7% (8,497 млн) кур’ерскіх адпраўленьняў былі выходнымі, зь іх 33,5% для фіз.асобаў. Таксама даслалі 1,638 млн [[тэлеграма]]ў, зь іх 44,5 тыс. (2,7%) былі платнымі, у тым ліку 39,4 тыс. (2,4%) міжнароднымі і 14 тыс. (0,9%) для фізасобаў&lt;ref name=&quot;б&quot;/&gt;.

=== Тэлефонная сувязь ===
{{Асноўны артыкул|Сеткі стацыянарнай тэлефоннай сувязі ў Беларусі}}
У 2018 годзе УП «[[Белтэлекам]]» абслужыла 334,418 млн выходных тэлефанаваньняў між сеткамі, зь іх 39% (129,669 млн) ад фізычных асобаў (па 13 на жыхара). Сярод такіх тэлефанаваньняў 320,787 млн (96%) прыпала на міжгароднія, у тым ліку 38% на сотавы. Рэшта (13,631 млн) тэлефанаваньняў была міжнароднай. Працягласьць размоваў у гарадзкіх і сельскіх тэлефонных сетках склала 8,555 млрд хвілінаў (82% выходных), зь іх 83% прыпала на фізычных асобаў (751 хвіл. на жыхара). Рэшту склалі 1,823 млрд хвіл. (17,4%) міжгародніх званкоў, зь іх 17,6% на сотавы, і 69,932 млн хвіл. (6,7%) міжнародных, зь іх 83% у краіны [[СНД]] (у асноўным у Расею). Транзытны трафік «Белтэлекама» між сотавымі апэратарамі склаў 4,059 млрд хвілінаў (428 хвіл. на жыхара), зь іх 3% прыпала на міжнародны [[роўмінг]]. Уваходны трафік склаў 1,393 млрд хвілінаў&lt;ref name=&quot;б&quot;/&gt;.

На 31 сьнежня 2019 году ў Беларусі налічвалася 11 627 249 абанэнтаў [[Сотавая сувязь|сотавай сувязі]], што перавышала лік насельніцтва на 22,7%. У краіне працавалі 3 сотавыя апэратары: УП «[[А1 (тэлекам-правайдэр)|А1]]» з 1999 году, ТАА «[[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|Мабільныя ТэлеСыстэмы]]» з 2002-га і ЗАТ «[[БеСТ|Беларуская сетка тэлекамунікацыяў]]» з 2004-га. Ім належала 33 268 базавых станцыяў, зь іх 48% (15 930) — [[3G|3-га пакаленьня]] (UMTS) і 8% (2 792) — 4-га (LTE). Станцыі налічвалі 175 648 прыёмаперадатчыкаў (па 5 на станцыю) агульнай ёмістасьцю 20,08 млн [[камутатар]]аў (па 114 на прыёмаперадатчык). Камутатары падтрымлівалі 18 550 патокаў па 2 Мбіт/сэк (каля 37,1 гігабіт/сэк). За 4-ы квартал 2019 году 6 823 417 (59%) сотавых абанэнтаў скарысталі доступ да Сеціва, зь іх 56% (3 817 030) праз сувязь 4-га пакаленьня. Прапускная здольнасьць сотавых каналаў доступу да Сеціва складала 312 636 Мбіт/сэк (0,045 Мбіт/с на карыстальніка). Сотавая сувязь была даступнай на 98,7% земляў Беларусі, у тым ліку на 98,4% — 3-га пакаленьня (2 Мбіт/с) і на 5% — 4-га (100 Мбіт/с). Ахоп насельніцтва сотавай сувязьзю ў паселішчах складаў 99,9%, у тым ліку сувязьзю 3-га пакаленьня, а таксама 76% — 4-га пакаленьня. Штомесячны трафік на абанэнта складаў: 794 хвіліны выходных выклікаў і 11 [[Паслуга кароткага паведамленьня|тэкставых паведамленьняў]]. Сярод выходных выклікаў 82% прыпадала на ўнутрысеткавыя, 16,5% — на тэлефанаваньні ў іншыя сотавыя сеткі, 1,3% — на званкі на стацыянарныя тэлефоны, рэшта (0,2%) — на міжнародныя званкі&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача аб разьвіцьці сотавай рухомай электрасувязі за 4-ы квартал 2019 году|спасылка=https://mpt.gov.by/sites/default/files/4_spe_na_sait.pdf|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=17 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Шляхі зносін ==
{{Асноўны артыкул|Шляхі зносін Беларусі}}
На 2020 год у Беларусі існавала 6 відаў шляхоў зносінаў:
* ''Чыгуначныя''. [[Беларуская чыгунка]] ахоплівала звыш 2100 паселішчаў краіны і прапаноўвала 4 лініі перавозак паяжджанаў: 1) гарадзкія — у межах сталіцы і абласных цэнтраў да станцыяў у гарадах-спадарожніках, 2) рэгіянальныя — у межах вобласьці і да бліжэйшага гораду абласнога падпарадкаваньня ў суседняй вобласьці, 3) міжрэгіянальныя — між сталіцай і абласнымі цэнтрамі ды між абласнымі цэнтрамі, 4) міжнародныя — між Беларусьсю і іньшымі краінамі. Паводле хуткасьці руху і працягласьці прыпынкаў рэгіянальныя і міжрэгіянальныя лініі падзялялі на 2 клясы: бізнэс і эканом. Квіткі на цягнік прадавалі он-лайн праз [[Аплатная картка|аплатную картку]] і [[электронныя грошы]], па тэлефоне і ў касах на станцыях. Электронная рэгістрацыя дазваляла сесьці ў цягнік па пашпарце. Паездка міжрэгіянальнымі лініямі праз усю краіну ад Берасьця да Віцебска каштавала ад 13,8 [[Беларускі рубель|рубля]] ($7-8) у пляцкарце і да 19,1 рубля ($11-12) у купэ. У Беларусі дзеяла 20 буйных чыгуначных вакзалаў. На меншых станцыях працавалі білетныя касы і гандлёвыя кіёскі.
* ''Аўтамабільныя''. У кожным горадзе Беларусі дзеялі аўтавакзал і аўтастанцыя з заляй чаканьня, дзе прадавалі ежу і квіткі на прыгарадныя, міжгароднія і міжнародныя падарожжы. У Менску працавалі Цэнтральны аўтавакзал і Аўтазаводзкая ды Паўднёва-Заходняя аўтастанцыі, куды прыбывала большасьць міжнародных аўтобусаў. Квіткі на праезд у прыгарадных і міжгародніх аўтобусах перавозчыкаў [[Міністэрства транспарту і камунікацыяў Рэспублікі Беларусь]] прадавалі он-лайн за электронныя грошы. Большасьць аўтападарожжаў ажыцьцяўлялі прыватныя [[Маршрутнае таксі|маршрутныя таксі]] на мікраўтобусах.
* ''Паветраныя''. Нацыянальны аэрапорт «[[Менск (нацыянальны аэрапорт)|Менск]]» прымаў палёты зь іншых краінаў. Лётнішчы абласных цэнтраў прымалі грузавыя і чартэрныя самалёты. Зь Берасьця, Гомеля і Горадні ладзілі палёты ў расейскі [[Калінінград]].
* ''Водныя''. У Беларусі налічвалася 10 рачных партоў, што прымалі караблі праз 8 водных шляхоў: [[Дняпроўска-Бужанскі канал]] і 8 рэк — Дняпро, [[Бярэзіна|Бярэзіну]], Сож, Прыпяць, [[Дзьвіна|Дзьвіну]], Нёман і [[Мухавец]]. Улетку ладзіліся прагулкі на [[цеплаход]]ах у 13 мясьцінах: Берасьці (Мухавец), Віцебску (Дзьвіна), Горадні (Нёман і [[Аўгустоўскі канал]]), Гомелі (Сож), Магілёве ([[Дняпро]]), Бабруйску (Бярэзіна), Мазыры і Пінску ([[Прыпяць]]), «Нарачанскім» (возера [[Нарач]]) і «[[Прыпяцкі нацыянальны парк|Прыпяцкім]]» нацыянальных парках, нацпарку «Браслаўскія азёры» (возера [[Дрывяты]]), на [[Заслаўскае вадасховішча|Заслаўскім вадасховішчы]] (Менскае мора) і [[Выганашчанскае возера|Выганашчанскім возеры]] (Івацэвіцкі раён). Па Аўгустоўскім канале хадзіў рачны трамвай. З [[Тураў|Турава]] плывучая гасьцініца «Палесьсе» ладзіла 3-дзённыя рачныя круізы па Прыпяці.
* ''Гарадзкія''. У большасьці гарадоў краіны дзеяў [[грамадзкі транспарт]]: аўтобус — амаль ва ўсіх; [[тралейбус]] — у сталіцы, абласных цэнтрах і [[Бабруйск]]у; [[трамвай]] — у сталіцы, [[Віцебскі трамвай|Віцебску]], Мазыры і [[Наваполацак|Наваполацку]]; [[таксі]] і маршрутнае таксі — у Менску, абласных цэнтрах і іншых буйных гарадах; [[Менскі мэтрапалітэн]]. Квіткі на праезд прадавалі ў кіёску на прыпынку, кандуктары і кіроўцы. У сталіцы цана наземнага праезду складала 60 капеек, у мэтро — 65 капеек. У іншых гарадах Беларусі праезд быў таньнейшым. Шматразовыя праязныя білеты прадавалі на месяц, 15 і 10 дзён, у тым ліку на некалькі відаў перавозак&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Транспарт Беларусі|спасылка=https://www.belarus.by/by/travel/transport-in-belarus|выдавец=[[Belarus.by]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=22 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;.
* ''Трубаправодныя''. Улучалі 2861 км нафтаправодаў («[[Гомельтранснафта Дружба]]»), 1200 км нафтапрадуктаправодаў і 7,9 тыс. км [[газаправод]]аў пад кіраўніцтвам ААТ «[[Газпрам трансгаз Беларусь]]» разам з 7 магістральнымі, зь якіх 2,9 тыс. км (37%) былі транзытнымі&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Галіна дзейнасьці|спасылка=http://www.btg.by/about/activities/|выдавец=«Газпрам трансгаз Беларусь»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=22 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Узброеныя сілы ==
{{Асноўны артыкул|Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь}}
[[Файл:Берет ВДВ.jpg|значак|300пкс|Барэт беларускіх [[Сілы спэцыяльных апэрацыяў УС РБ|ПДВ]] да 1995 г.]]

На 2020 год Узброеныя сілы Беларусі ўлучалі: 1) [[Сухапутныя войскі Рэспублікі Беларусь|Сухапутныя войскі]], 2) [[Вайскова-паветраныя сілы і войскі супрацьпаветранай абароны Беларусі|Вайскова-паветраныя сілы і войскі супрацьпаветранай абароны]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Структура Ўзброеных Сілаў Рэспублікі Беларусь|спасылка=https://www.mil.by/by/forces/structure/|выдавец=[[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;. [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі]] меў у беспасярэднім падпарадкаваньні [[Сілы спэцыяльных апэрацыяў УС РБ|Сілы спэцыяльных апэрацыяў]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сілы спэцыяльных апэрацый|спасылка=https://www.mil.by/by/forces/sso/|выдавец=Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;. Сухапутныя войскі знаходзіліся ў падпарадкаваньні [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]] і ўлучалі 2 апэратыўныя камандаваньні: [[Заходняе апэратыўнае камандаваньне|Заходняе]] (Горадня) і [[Паўночна-Заходняе апэратыўнае камандаваньне|Паўночна-Заходняе]] (Барысаў, Менская вобласьць)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сухапутныя войскі (прызначэньне)|спасылка=https://www.mil.by/by/forces/sv/appointment/|выдавец=Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;. На люты 2018 году Ўзброеныя сілы Беларусі налічвалі 70 000 [[Вайсковец|вайскоўцаў]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Урачысты сход, прысьвечаны 100-годзьдзю Ўзброеных сілаў Беларусі|спасылка=http://president.gov.by/by/news_by/view/urachysty-sxod-prysvechany-100-goddzju-uzbroenyx-sil-belarusi-18170/|выдавец=Прэс-служба прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=22 лютага 2018|дата доступу=19 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;. На 2020 год Сухапутныя войскі Беларусі лікам 29 600 чалавек мелі на ўзбраеньні: 469 [[Асноўны баявы танк|асноўных баявых танкаў]] (400 [[Т-72]]), 1111 [[Баявая машына пяхоты|баявых машынаў пяхоты]] (875 [[БМП-2]]), 247 [[бронетранспартэр]]аў (150 [[БТР-80]]), 434 [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|самаходных артылерыйскіх установак]] (САУ; 198 [[2С1]] «Гваздзік»), 228 палявых [[гармата]]ў (132 [[Гаўбіца|гаўбіцы]] [[2А65]]), 234 [[Рэактыўная сыстэма залпавага агню|рэактыўных сыстэмаў залпавага агню]] (РСЗА; 126 «[[Град (зброя)|Градаў]]»), 109 [[мінамёт]]аў (61 [[2С12]] «Сані»), 480 [[Супрацьтанкавы ракетны комплекс|супрацьтанкавых ракетных комплексаў]] (СТРК), 14 [[Зэнітны ракетны комплекс|зэнітных ракетных комплексаў]] (ЗРК) «[[Тор (зэнітны ракетны комплекс)|Тор]]» і 96 [[Апэратыўна-тактычны ракетны комплекс|апэратыўна-тактычных ракетных комплексаў]] (АТРК; 60 9К72 «Эльбрус»)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сухапутныя войскі Беларусі|спасылка=https://www.globalsecurity.org/military/world/belarus/army-equipment.htm|выдавец=Партал «Сусьветная бясьпека» (Александрыя, штат [[Вірджынія]], ЗША)|мова=en|дата публікацыі=2020|дата доступу=19 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;. Вайскова-паветраныя сілы і войскі супрацьпаветранае абароны Беларусі мелі на ўзбраеньні: 140 баявых самалётаў (70 [[Су-25]]), 10 транспартных (6 [[Ан-26]]) і 10 навучальных Л-39, 168 транспартных [[верталёт]]аў (125 [[Мі-8]]), 50 ударных [[Мі-24]] і 16 выведвальных Мі-24К і -Р, 2 [[дывізіён]]ы ЗРК [[С-300]], 4 дывізіёны [[С-200]], 12 [[Батарэя (войска)|батарэяў]] ЗРК «[[Бук (зброя)|Бук]]» і С-125. 22 жніўня 2016 году на ўзбраеньне 77-га дывізіёна [[336-я рэактыўная артылерыйская брыгада|336-й рэактыўнай артылерыйскай брыгады]] ў Асіпавічах (Магілёўская вобласьць) паставілі 1-ю РСЗА «[[Палянэз (зброя)|Палянэз]]»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=Эдуард Мартынюк|загаловак=«Палянэз» прынята на ўзбраеньне беларускай арміі|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/palanez-prynjata-na-uzbraenne-belaruskaj-armii-50074-2016/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=22 жніўня 2016|дата доступу=19 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Замежная палітыка ==
{{Асноўны артыкул|Замежная палітыка Беларусі}}
Паводле 1-га артыкула Канстытуцыі 1994 году, Рэспубліка Беларусь самастойна ажыцьцяўляе [[Замежная палітыка|замежную палітыку]]. Згодна з 18-м артыкулам «Рэспубліка Беларусь у сваёй замежнай палітыцы зыходзіць з прынцыпаў роўнасьці дзяржаваў, непрымяненьня сілы або пагрозы сілай, непарушнасьці межаў, мірнага ўрэгуляваньня спрэчак, неўмяшаньня ва ўнутраныя справы і іншых агульнапрызнаных прынцыпаў і нормаў [[Міжнароднае права|міжнароднага права]]. Рэспубліка Беларусь ставіць за мэту зрабіць сваю тэрыторыю бязьядзернай зонай, а дзяржаву — нэўтральнай»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Канстытуцыя 1994 году (са зьмяненьнямі і дапаўненьнямі)|спасылка=http://pravo.by/pravovaya-informatsiya/pomniki-gistoryi-prava-belarusi/kanstytutsyynae-prava-belarusi/kanstytutsyi-belarusi/kanstytutsyya-1994-goda-sa-zmyanennyami-i-dapa-nennyami-/|выдавец=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2018|дата доступу=21 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;. 14 лістапада 2005 году А. Лукашэнка падпісаў Закон «Аб зацьвярджэньні Асноўных напрамкаў унутранай і замежнай палітыкі Рэспублікі Беларусь». Паводле 24-га артыкула Закону, «стратэгічнымі мэтамі замежнай палітыкі Рэспублікі Беларусь ёсьць: абарона дзяржаўнага [[сувэрэнітэт]]у і тэрытарыяльнай цэласнасьці Рэспублікі Беларусь; абарона правоў, свабодаў і законных зацікаўленасьцяў грамадзянаў, грамадзкіх і дзяржаўных зацікаўленасьцяў»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=А. Лукашэнка|загаловак=Закон Рэспублікі Беларусь «Аб зацьвярджэньні Асноўных напрамкаў унутранай і замежнай палітыкі Рэспублікі Беларусь» ад 14 лістапада 2005 г. № 60-З|спасылка=http://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=h10500060|выдавец=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=10 чэрвеня 2015|дата доступу=21 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;. На 2020 год грамадзяне Беларусі маглі бязьвізава выяжджаць у 44 краіны, у тым ліку ў сумежныя Расею і Ўкраіну. У Беларусь маглі бязьвізава прыяжджаць грамадзяне 23 краінаў, у тым ліку Расеі і Ўкраіны. Таксама грамадзяне 74 дзяржаваў прыбывалі ў Беларусь бязьвізава праз нацыянальны [[Менск (нацыянальны аэрапорт)|аэрапорт «Менск»]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Бязьвізавы рух|спасылка=http://mfa.gov.by/be/visa/bezvizav_ruh/d13f36405deb6bb1.html|выдавец=Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;.

У 2017 годзе ўрад Беларусі падтрымліваў дыпляматычныя дачыненьні з 177 дзяржавамі (з 212). На 2020 год [[дыпляматычныя прадстаўніцтвы Беларусі]] працавалі ў 57 дзяржавах. Амбасадары Беларусі мелі акрэдытацыю паводле сумяшчальніцтва ў яшчэ 52 дзяржавах. У Беларусі працавала 48 амбасадаў, 4 аддзяленьні амбасадаў, 3 гандлёвыя прадстаўніцтвы і 39 консульстваў замежных дзяржаваў. Міжнародныя арганізацыі мелі ў Беларусі 18 прадстаўніцтваў. Яшчэ 91 замежная амбасада ў Варшаве, Вільні, Кіеве і Маскве мела акрэдытацыю ў Беларусі па сумяшчальніцтве&lt;ref name=&quot;mfa.gov.by&quot;&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Замежная палітыка|спасылка=http://mfa.gov.by/be/foreign_policy/|выдавец=[[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;. На 1 ліпеня 2019 году ўрад Беларусі браў удзел у 2566 двухбаковых і 1315 шматбаковых міжнародных дамовах&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Міжнароднае права|спасылка=http://mfa.gov.by/be/foreign_policy/interlaw/|выдавец=[[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=1 ліпеня 2019|дата доступу=21 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;. У Беларусі няма наўпроставага выхаду да адкрытага мора для беспасярэдніх зносінаў зь несумежнымі дзяржавамі. Таму ў замежнай палітыцы Беларусі павышанае значэньне маюць дачыненьні з 5 сумежнымі дзяржавамі, кожная зь якіх мае выхад да мора: [[Латвія]]й, [[Летува|Летувой]], Польшчай, Расеяй і Ўкраінай. Апасродкавана празь іх землі ўрад Беларусі ажыцьцяўляе стасункі з астатнімі дзяржавамі. На 2020 год урад Беларусі браў удзел у 10 міжурадавых арганізацыях Эўропы: [[Садружнасьць незалежных дзяржаваў]] (1991), [[Арганізацыя бясьпекі і супрацы ў Эўропе]] (Вена, Аўстрыя; 1992), [[Эўрапейскі банк рэканструкцыі і разьвіцьця]] (Лёндан, Ангельшчына; 1992), [[Нарада энэргетычнай хартыі]] (Брусэль, Бэльгія; 1994), [[Цэнтральна-эўрапейская ініцыятыва]] (Трыест, Італія; 1996), [[Рада эўраатлянтычнага партнэрства]] (Брусэль, 1997), [[Саюзная дзяржава Беларусі і Расеі]] (2000), [[Арганізацыя Дамовы аб калектыўнай бясьпецы]] (Масква, Расея; 2003) і [[Эўразійскі эканамічны зьвяз]] (Масква, 2015). На сусьветным узроўні Беларусь была дзяржавай-удзельніцай 40 міжурадавых арганізацыяў, сярод якіх: [[Арганізацыя аб’яднаных нацыяў]] (Нью-Ёрк, ЗША; 1945), [[Сусьветны паштовы саюз]] (Бэрн, Швайцарыя; 1947), [[Міжнародны саюз электрасувязі]] (Жэнэва, Швайцарыя; 1947), [[Сусьветная мэтэаралягічная арганізацыя]] (Жэнэва, 1948), [[Міжнароднае бюро выставаў]] (Парыж, Францыя; 1951), [[Міжнародная арганізацыя працы]] (Жэнэва; 1954), [[Міжнароднае агенцтва атамнай энэргіі]] (Вена, 1957), [[Пастаянны трацейскі суд]] (Гаага, Нідэрлянды; 1962), [[Сусьветная арганізацыя інтэлектуальнай уласнасьці]] (Жэнэва, 1967), [[Сусьветны банк]] (Вашынгтон, ЗША; 1992), [[Міжнародны валютны фонд]] (Вашынгтон, 1992), [[Сусьветная арганізацыя здароўя]] (Жэнэва, Швайцарыя; 1992), [[Арганізацыя супрацы чыгунак]] (Варшава, Польшча; 1993), [[Сусьветная мытная арганізацыя]] (Брусэль, 1993), [[Міжнародная арганізацыя па стандартызацыі]] (Жэнэва, 1993), [[Міжнародная арганізацыя па цукры]] (Лёндан, 1993), [[Міжнародная электратэхнічная камісія]] (Жэнэва, 1993), [[Міжнародная арганізацыя грамадзянскай авіяцыі]] (Манрэаль, Канада; 1993), [[Сусьветная арганізацыя здароўя жывёлаў]] (Парыж, 1994), [[Міжпарлямэнцкі саюз]] (Парыж, 1995), [[Рух недалучэньня]] (Нью-Ёрк, 1998) і [[Міжнародная арганізацыя міграцыі]] (Жэнэва, 2005)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Беларусь і міжнародныя арганізацыі|спасылка=http://mfa.gov.by/be/mulateral/organization/|выдавец=Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=21 студзеня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Аўтамабільныя рэгістрацыйныя знакі Беларусі]]

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}}
* {{Літаратура/БелЭн|1}}
* {{Літаратура/БелЭн|2}}
* {{Літаратура/БелЭн|3}}
* {{Літаратура/БелЭн|4}}
* {{Літаратура/БелЭн|5}}
* {{Літаратура/БелЭн|6}}
* {{Літаратура/БелЭн|7}}
* {{Літаратура/БелЭн|8}}
* {{Літаратура/БелЭн|9}}
* {{Літаратура/БелЭн|10}}
* {{Літаратура/БелЭн|11}}
* {{Літаратура/БелЭн|12}}
* {{Літаратура/БелЭн|13}}
* {{Літаратура/БелЭн|14}}
* {{Літаратура/БелЭн|15}}
* {{Літаратура/БелЭн|16}}
* {{Літаратура/БелЭн|17}}
* {{Літаратура/БелЭн|18-1}}
* {{Літаратура/БелЭн|18-2}}
* {{Літаратура/Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік, 1995}}
* {{Літаратура/ЭВКЛ|1}}
* {{Літаратура/ЭВКЛ|2}}
* {{Літаратура/ЭВКЛ|3}}
* {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}}
* {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Вікіцытатнік}}
* [https://web.archive.org/web/20130131085145/http://www.belarus.by/by Афіцыйны сайт Беларусі]
* [https://web.archive.org/web/20180210152324/http://map.letapis.by/by/#intro Мапа станаўленьня Беларусі]
* [http://www.bielarus.net/ Беларуская Салідарнасьць]
* [http://radzima.org Беларусь: адметныя мясьціны і помнікі], [[Radzima.org]]

{{Добры артыкул}}
{{Беларусь у тэмах}}
{{Гісторыя Беларусі}}
{{Краіны Эўропы}}
{{Краіны праграмы Ўсходняга Партнэрства}}
{{АБСЭ}}</text>
      <sha1>jl3qn4wk8shd7uf660qw2vd5a6npa74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Трактар (стадыён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7153</id>
    <revision>
      <id>2678453</id>
      <parentid>2624832</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T22:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7626" sha1="i4bd3yhs7dxrb5yl92nih48l6trt53o" xml:space="preserve">{{Стадыён
|назва                    = «Трактар»
|выява                    = [[Файл:Stadyjon Traktar-1.26-07.2014.JPG|260пкс]]
|адрас                    = вул. Ванеева, 3
|пабудаваны               = 1968
|адкрыты                  = 
|умяшчальнасьць           = 5 600
|каманда                  = {{просты сьпіс|
* [[Менск (футбольны клюб)|Менск]]
}}
|габарыты                 = 
|Краіна                   = Беларусь
|Шырата паўшар'е          = паўночнае
 |Шырата градусаў         = 53
 |Шырата хвілінаў         = 52
 |Шырата сэкундаў         = 53
|Даўгата паўшар'е         = усходняе
 |Даўгата градусаў        = 27
 |Даўгата хвілінаў        = 37
 |Даўгата сэкундаў        = 3
|Назва мапы2              = Беларусі (Менск)
|Пазыцыя подпісу на мапе  = 
|Водступ подпісу на мапе  = 
}}
«'''Трактар'''» — трэці паводле ўмяшчальнасьці стадыён у [[Менск]]у (пасьля [[Нацыянальны футбольны стадыён (Менск)|Нацыянальнага футбольнага стадыёну]] і «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]»). Умяшчальнасьць: {{Лік|5600}} чалавек. Раней вядомы як «Чырвоны сьцяг».

Пасьля пабудаваньня пляцоўкі, якая належала абласному савету «Чырвоны сьцяг», на стадыёне праводзіліся матчы сярод камандаў [[Менскі трактарны завод|Менскага трактарнага заводу]]. У 1976 годзе абласны савет перадаў стадыён на балянс МТЗ. У тым жа годзе пачалася першая рэканструкцыя стадыёну. Яна пачалася з будаўніцтва верхняга яруса з адначасовым узьвядзеньнем насыпных земляных трыбунаў, устаноўкай электраасьвятленьня й дрэнажу футбольнага поля. Было закладзена запасное поле.

У 1978 годзе пасьля закрыцьця стадыёну «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]» на капітальны рамонт [[чэмпіянат СССР па футболе|першынство СССР па футболе]] пачалі праводзіць на «Трактары», у тым ліку й спаборніцтвы па лёгкай атлетыцы. Падчас [[Летнія Алімпійскія гульні 1980 году|Алімпіяды 1980 году]] «Трактар​​» стаў алімпійскай рэзэрвовай арэнай. У такім выглядзе стадыён праіснаваў да другой рэканструкцыі, якая пачалася ў 1997 годзе й скончылася ў траўні 2000 году, падчас якой стадыён набыў сучасны выгляд. Былі ўсталяваны плястыкавыя сядзеньні, замест земляных трыбунаў зьявіліся жалезабетонныя, падтрыбунныя памяшканьні сталі адпавядаць эўрапейскім стандартам.

У 2007—2010 гадох летувіскі бізнэсовец [[Уладзімер Раманаў]], які валодаў футбольным холдынгам, куды ўваходзяць менскі «[[Партызан Менск|Партызан]]», «[[Коўна (футбольны клюб)|Коўна]]» й шатляндзкі «[[Гартс Эдынбург|Гартс]]», быў гатовы пабудаваць у Заводзкім раёне сталіцы, у ваколіцах стадыёну «Трактар», спарткомплекс з крытым футбольным стадыёнам&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131019124713/http://a-h.by/s153/archives/Budet_sportivno-razvlekatelnyj_kompleks_na_baze_stadiona_Traktor.html Будет спортивно-развлекательный комплекс на базе стадиона «Трактор»?] Белорусское агентство недвижимости «Ассистанс Хэлс»&lt;/ref&gt;, гэты праект ацэньваўся ў 250 млн даляраў, і акрамя стадыёну паводле плянаў павінен быў уключаць два гатэлі, гандлёва-забаўляльны цэнтар і шэраг офісных пабудоваў&lt;ref name=&quot;ej.by&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130411053050/http://www.ej.by/news/economy/2013/04/08/belarus_rastorgla_dogovor_s_litovskim_investorom_o_zastroyke_na_meste_stadiona_traktor.html Беларусь расторгла договор с литовским инвестором о застройке на месте стадиона «Трактор»]. Новости Беларуси&lt;/ref&gt;. Пытаньне абмяркоўвалася на нарадзе ў прэзыдэнта Беларусі. Аднак гэтая задумка не была зьдзейсьнена, клюб «[[Партызан-2002 Менск|Партызан]]» быў расфармаваны, а кантракт на будаўніцтва комплексу скасаваны па нявызначыных чыньніках&lt;ref name=&quot;ej.by&quot;/&gt;.

З 2013 году хатнія матчы на стадыёне праводзіць клюб «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]»&lt;ref&gt;[http://www.pressball.by/news/football/119833 В сезоне 2013 минское «Динамо» домашние матчи будет проводить на «Тракторе»]. pressball.by&lt;/ref&gt;. 13 жніўня 2014 году матч менскага «Дынама» і барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]], якія перад стартам гульні займалі першае і другое месца адпаведна, здолеў сабраць 7150 гледачоў, што стала 4-м паказчыкам у наведвальнасьці чэмпіянату Беларусі [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014 году|сэзону 2014 году]] на той момант&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140816042915/http://by.tribuna.com/tribuna/blogs/ultras/659130.html Уникальный случай. Заполненные трибуны стадиона «Трактор»]. tribuna.com&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20160326120525/http://allstadiums.ru/evropa/stadiony-belarusi/traktor.html Стадыён «Трактар​​»]. allstadiums.ru
* [https://web.archive.org/web/20080911143440/http://www.europlan-online.de/Belarus/Minsk/MTZ_RIPO_Minsk/MTZ_RIPO_Minsk.htm Фатаздымкі стадыёну].

[[Катэгорыя:Стадыёны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаваньні Менску]]
[[Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Менску]]</text>
      <sha1>i4bd3yhs7dxrb5yl92nih48l6trt53o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ліка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8380</id>
    <revision>
      <id>2678439</id>
      <parentid>1683095</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T19:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Incall</username>
        <id>84366</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Lika region map.png]] → [[File:Lika-Krbava County map.png]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · historical administrative division misidentified as modern-day geographical region - match it to the description</comment>
      <origin>2678439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2454" sha1="mih7ubuf47ksbaoxwg03kozopnps6bh" xml:space="preserve">[[Файл:Lika-Krbava County map.png|right|thumb|250px]]
'''Ліка''' ([[харвацкая мова|па-харвацку]] ''Lika'') — гарысты [[рэгіён]] у цэнтральнай [[Харватыя|Харватыі]], абмежаваны гарамі [[Вэлэбіт]] на захадзе і [[Пляшывіца]] на ўсходзе. Паўночная мяжа рэгіёну няпэўная, бо раён [[горад]]у [[Агулін]]а ўяўляе сабой пераход паміж Лікай і [[Горскі Котар|Горскім Котарам]]. 

Рэгіён можа быць ахарактарызаваны як горнае [[плято]], падзеленае дробнымі [[горны ланцуг|горнымі ланцугамі]] на невялікія ўчасткі ([[Гацка Поле]], [[Крбава]], [[Лічка Поўне]] і інш.) Ліка мае вялікае стратэгічнае і эканамічнае значэньне, таму што злучае кантынэнтальную і прыморскую часткі Харватыі. Празь Ліку праходзяць буйныя аўтатрасы [[Загрэб]] — [[Спліт]] і Загрэб — [[Задар]], а таксама чыгуначная траса Загрэб — [[Кнін]] — Спліт.

У часы [[Аўстра-Вугоршчына|Аўстра-Вугорскай манархіі]] Ліка, разам з [[Кордун]]ам і [[Баныя]]й, утварала вобласьць [[Война краіна]].

На тэрыторыі Лікі знаходзіцца найзнакаміцейшы харвацкі прыродны [[запаведнік]] [[Плітвіцкія азёры]].

=== Адміністрацыйны падзел ===
Найбольшая частка Лікі знаходзіцца ў складзе Ліцка-[[Сэнь|сэньскай]] [[жупанія|жупаніі]] — самай рэдканаселенай і эканамічна найменш разьвітай жупаніі Харватыі.

Адміністрацыйна Ліка падзеленая на два гарады — [[Госьпіч]] і [[Отачац]] — і сем абшчынаў.

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Lika|выгляд=міні}}

{{Накід:Геаграфія}}

[[Катэгорыя:Ліка| ]]</text>
      <sha1>mih7ubuf47ksbaoxwg03kozopnps6bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цешкаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13345</id>
    <revision>
      <id>2678517</id>
      <parentid>2663762</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2678517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16780" sha1="3fkpwys1kyqth5lrt14hutr8ir6kodm" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                            = Цешкаў
|Лацінка                          = Cieškaŭ
|Статус                           = вёска
|Назва ў родным склоне            = Цешкава
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 = перад 1621 годам
|Першыя згадкі                    = 
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былая назва                      = 
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                             = [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]]
|Сельсавет                        = [[Вербавіцкі сельсавет|Вербавіцкі]]
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 
|Год падліку колькасьці           = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 51
 |Шырата хвілінаў                 = 41
 |Шырата сэкундаў                 = 20
 |Даўгата градусаў                = 29
 |Даўгата хвілінаў                = 37
 |Даўгата сэкундаў                = 51
|Пазыцыя подпісу на мапе          = зьверху
|Водступ подпісу на мапе          = 2.5
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}
'''Це́шкаў'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 242.&lt;/ref&gt; — былая вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Славечна|Славечны]]. Уваходзіла ў склад [[Вербавіцкі сельсавет|Вербавіцкага сельсавету]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]].

== Гісторыя ==

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

[[Файл:Цешкаў у разьмежаваньні сьнежня 1621 — студзеня 1622 г.png|значак|зьлева|170px|Цешкаў у разьмежаваньні канца 1621 — пачатку 1622 г.]]

Пры размежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету Вялікага Княства Літоўскага ў сьнежні 1621 — студзені 1622 году добры Кіеўскага біскупства{{заўвага|На той час яго ўзначальваў біскуп Багуслаў Радашэўскі.}} сяло [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкавічы]] разам зь Цешкавам і Турчыновічамі, на тым грунце Кажушкаўскім абапал рэк Славешні і [[Прыпяць|Прыпяці]] аселымі, паны камісары згодна запісалі прыналежнымі да ваяводзтва Кіеўскага&lt;ref&gt;Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 96—97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—143.&lt;/ref&gt;. Імаверна, гэта пакуль найранейшая зьвестка пра паселішча{{заўвага|Не з XVIII ст. вядомае і ня ў Рэчыцкім павеце Менскага ваяводзтва яно месьцілася насуперак таму, як пісаў С. В. Марцэлеў&lt;ref name=&quot;fn1&quot;&gt;{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 155&lt;/ref&gt;}}. У рэестры пабаровага Кіеўскага ваяводзтва 1628 году пра Цешкаў ня сказана{{заўвага|Застаўся ў ценю Кажушкаў?..}}, хоць Кажушкі названыя.

У тарыфе падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году прыведзеная хіба агульная сума выплаты з добраў Кіеўскага біскупства ў 500 злотых&lt;ref&gt;Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 234&lt;/ref&gt;, таму ні колькасьць дымоў, ні выбраных злотых, што да Цешкава, невядомая.

У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году сярод добраў біскупа кіеўскага названы і Цешкаў (Tyszkow) з сваімі 10 нэндзнымі (убогімі), зь якіх анічога ня выбрана&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 740зв.; Архив Юго-Западной России. Ч. 7. Т. І: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 495&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Цешкаўская царква ў 1733 г.png|значак|зьлева|170px|Цешкаўская царква ў 1733 г.]][[Файл:Прыход Цішкаўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Цішкаўскай царквы ў 1740 г.]][[File:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|Герб Мурдэліо зьменены роду Аскеркаў.]]

Потым Цешкаў згаданы ажно ў 1733 годзе з нагоды ўзьвядзеньня тут намаганьнямі парахіянаў будынку царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы&lt;ref&gt;Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 233. Спр. 19. А. 796&lt;/ref&gt;. Надалей пра Цешкаў вялося ў сувязі з далучэньнем у 1736 годзе названай царквы да уніі. Да таго часу сяло і навакольлі належалі Кіеўскаму каталіцкаму біскупству ў асобе біскупа Яна Самуэля Ожгі. Пасьля імі завалодаў мазырскі маршалак [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафал Аскерка]]&lt;ref&gt;Регестр церквей в унию обращённых к благочестивой протопопии мозырской принадлежащих, списанный от меня Феодора Савицкого протопопа мозырского со всею о Христе братие 1745 г. октября 23 дня. // Черниговские епархиальные известия. – 1862. № 15. С. 269&lt;/ref&gt;.

У візыце Брагінскага дэканату на 27 студзеня 1740 году{{заўвага|У візыце Брагінскага дэканату 1743 г. Цешкаўская царква ўжо не названая.}} засьведчана, што прыход Цішкаўскай Раства-Багародзіцкай царквы, які ўзначальваў айцец Базылі, складалі верныя з 30 двароў у Цішкаве, 20 у Кажушках, 5 у хутары Вяжышчах&lt;ref&gt;ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 797&lt;/ref&gt;.

12 лютага 1778 году ў матэрыяле Генэральнай візытацыі Цешкаўскай царквы Мазырскага дэканату, праведзенай а. Эліяшам (Ільлёй) Бародзічам, протанатарыем апостальскім дыяцэзіі Пінскай і Тураўскай, паведамляецца, што ў яе прыходзе, які ўзначальваў сьвятар Аляксандар Высоцкі, — верныя з 50 двароў Цішкава, 35 Кажушкаў, 11 [[Ламачы (Гомельская вобласьць)|Ламачоў]], 20 Вяжышчаў, 3 Рудні. Тады гэта былі добры войскага мазырскага [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая, сына Рафала, Аскеркі]]. Сярод іншага, згаданыя дакумэнты: фундуш, датаваны 15-м красавіка 1770 г., ад пана войскага, ліст ад прыходзкай сялянскай грамады, пазначаны 12-м студзеня 1731 г., і яшчэ стары фундуш&lt;ref&gt;НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41240. А. 111адв.-112адв.&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

[[Файл:Цешкаў на схематычным пляне Рэчыцкага павету. Каля 1800 г.png|значак|зьлева|170px|Цешкаў на схематычным пляне Рэчыцкага павету. Каля 1800 г.]]

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Цешкаў апынуўся ў межах [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], ад 3 траўня 1795 году ў адноўленым [[Мазырскі павет (Расейская імпэрыя)|Мазырскім]] павеце Менскага намесьніцтва, з 12 сьнежня 1796 [[Губэрня|губэрні]], з 29 жніўня 1797 году далучаны да [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] той самай [[Менская губэрня|Менскай губэрні]].

Сьвятлана Адамовіч прывяла важную зьвестку на 1816 год: «…Имение Наровля… с деревнями Циошково, Карповичи, Вежицы, Кнуровка, Рудня Тельковска{{заўвага|Рудня Цешкаўская.}}, Слобода Тартак, с фольварками Кожушки и селом того же названия… с двумя фольварочными строениями и винокуренными заводами… досталось Игнатию Горватту в потомственное владение от помещиков фон Гольстов… за сумму 242 650 рублей серебром по купчей от 1 сентября 1816 г.»&lt;ref&gt;Светлана Адамович. Дворец в Наровле: история и реалии. //  Архитектура и строительство. 2010.  №2 (213)&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд Цешкаў адміністрацыйна належаў да Нараўлянскай воласьці. 

На 1909 год у сяле Цешкаў налічвалася 105 двароў з 635 жыхарамі&lt;ref&gt;Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 204&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Цешкаў у складзе Нараўлянскай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гетмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]&lt;ref&gt;Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. //  Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою: український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)&lt;/ref&gt;.

Вёска скасаваная 9 чэрвеня 2006 году&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220420034247/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf Пералік найменняў геаграфічных аб’ектаў, спыніўшых сваё існаванне за 2006—2008 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220420034247/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf|date=20 красавіка 2022}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}

{{Вербавіцкі сельсавет}}
{{Нараўлянскі раён}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёну]]
[[Катэгорыя:Вербавіцкі сельсавет]]</text>
      <sha1>3fkpwys1kyqth5lrt14hutr8ir6kodm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678518</id>
      <parentid>2678517</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2678518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16793" sha1="fvh097xzd5c1a11wqpia89i3eabzxvc" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                            = Цешкаў
|Лацінка                          = Cieškaŭ
|Статус                           = вёска
|Назва ў родным склоне            = Цешкава
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 = перад 1621 годам
|Першыя згадкі                    = 
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былая назва                      = 
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                             = [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]]
|Сельсавет                        = [[Вербавіцкі сельсавет|Вербавіцкі]]
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 
|Год падліку колькасьці           = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 51
 |Шырата хвілінаў                 = 41
 |Шырата сэкундаў                 = 20
 |Даўгата градусаў                = 29
 |Даўгата хвілінаў                = 37
 |Даўгата сэкундаў                = 51
|Пазыцыя подпісу на мапе          = зьверху
|Водступ подпісу на мапе          = 2.5
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}
'''Це́шкаў'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 242.&lt;/ref&gt; — былая вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Славечна|Славечны]]. Уваходзіла ў склад [[Вербавіцкі сельсавет|Вербавіцкага сельсавету]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]].

== Гісторыя ==

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

[[Файл:Цешкаў у разьмежаваньні сьнежня 1621 — студзеня 1622 г.png|значак|зьлева|170px|Цешкаў у разьмежаваньні канца 1621 — пачатку 1622 г.]]

Пры размежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету Вялікага Княства Літоўскага ў сьнежні 1621 — студзені 1622 году добры Кіеўскага біскупства{{заўвага|На той час яго ўзначальваў біскуп Багуслаў Радашэўскі.}} сяло [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкавічы]] разам зь Цешкавам і Турчыновічамі, на тым грунце Кажушкаўскім абапал рэк Славешні і [[Прыпяць|Прыпяці]] аселымі, паны камісары згодна запісалі прыналежнымі да ваяводзтва Кіеўскага&lt;ref&gt;Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 96—97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—143.&lt;/ref&gt;. Імаверна, гэта пакуль найранейшая зьвестка пра паселішча{{заўвага|Не з XVIII ст. вядомае і ня ў Рэчыцкім павеце Менскага ваяводзтва яно месьцілася насуперак таму, як пісаў С. В. Марцэлеў&lt;ref name=&quot;fn1&quot;&gt;{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 155&lt;/ref&gt;}}. У рэестры пабаровага Кіеўскага ваяводзтва 1628 году пра Цешкаў ня сказана{{заўвага|Застаўся ў ценю Кажушкаў?..}}, хоць Кажушкі названыя.

У тарыфе падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году прыведзеная хіба агульная сума выплаты з добраў Кіеўскага біскупства ў 500 злотых&lt;ref&gt;Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 234&lt;/ref&gt;, таму ні колькасьць дымоў, ні выбраных злотых, што да Цешкава, невядомая.

У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году сярод добраў біскупа кіеўскага названы і Цешкаў (Tyszkow) з сваімі 10 нэндзнымі (убогімі) дымамі, зь якіх анічога ня выбрана&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 740зв.; Архив Юго-Западной России. Ч. 7. Т. І: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 495&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Цешкаўская царква ў 1733 г.png|значак|зьлева|170px|Цешкаўская царква ў 1733 г.]][[Файл:Прыход Цішкаўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Цішкаўскай царквы ў 1740 г.]][[File:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|Герб Мурдэліо зьменены роду Аскеркаў.]]

Потым Цешкаў згаданы ажно ў 1733 годзе з нагоды ўзьвядзеньня тут намаганьнямі парахіянаў будынку царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы&lt;ref&gt;Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 233. Спр. 19. А. 796&lt;/ref&gt;. Надалей пра Цешкаў вялося ў сувязі з далучэньнем у 1736 годзе названай царквы да уніі. Да таго часу сяло і навакольлі належалі Кіеўскаму каталіцкаму біскупству ў асобе біскупа Яна Самуэля Ожгі. Пасьля імі завалодаў мазырскі маршалак [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафал Аскерка]]&lt;ref&gt;Регестр церквей в унию обращённых к благочестивой протопопии мозырской принадлежащих, списанный от меня Феодора Савицкого протопопа мозырского со всею о Христе братие 1745 г. октября 23 дня. // Черниговские епархиальные известия. – 1862. № 15. С. 269&lt;/ref&gt;.

У візыце Брагінскага дэканату на 27 студзеня 1740 году{{заўвага|У візыце Брагінскага дэканату 1743 г. Цешкаўская царква ўжо не названая.}} засьведчана, што прыход Цішкаўскай Раства-Багародзіцкай царквы, які ўзначальваў айцец Базылі, складалі верныя з 30 двароў у Цішкаве, 20 у Кажушках, 5 у хутары Вяжышчах&lt;ref&gt;ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 797&lt;/ref&gt;.

12 лютага 1778 году ў матэрыяле Генэральнай візытацыі Цешкаўскай царквы Мазырскага дэканату, праведзенай а. Эліяшам (Ільлёй) Бародзічам, протанатарыем апостальскім дыяцэзіі Пінскай і Тураўскай, паведамляецца, што ў яе прыходзе, які ўзначальваў сьвятар Аляксандар Высоцкі, — верныя з 50 двароў Цішкава, 35 Кажушкаў, 11 [[Ламачы (Гомельская вобласьць)|Ламачоў]], 20 Вяжышчаў, 3 Рудні. Тады гэта былі добры войскага мазырскага [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая, сына Рафала, Аскеркі]]. Сярод іншага, згаданыя дакумэнты: фундуш, датаваны 15-м красавіка 1770 г., ад пана войскага, ліст ад прыходзкай сялянскай грамады, пазначаны 12-м студзеня 1731 г., і яшчэ стары фундуш&lt;ref&gt;НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41240. А. 111адв.-112адв.&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

[[Файл:Цешкаў на схематычным пляне Рэчыцкага павету. Каля 1800 г.png|значак|зьлева|170px|Цешкаў на схематычным пляне Рэчыцкага павету. Каля 1800 г.]]

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Цешкаў апынуўся ў межах [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], ад 3 траўня 1795 году ў адноўленым [[Мазырскі павет (Расейская імпэрыя)|Мазырскім]] павеце Менскага намесьніцтва, з 12 сьнежня 1796 [[Губэрня|губэрні]], з 29 жніўня 1797 году далучаны да [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] той самай [[Менская губэрня|Менскай губэрні]].

Сьвятлана Адамовіч прывяла важную зьвестку на 1816 год: «…Имение Наровля… с деревнями Циошково, Карповичи, Вежицы, Кнуровка, Рудня Тельковска{{заўвага|Рудня Цешкаўская.}}, Слобода Тартак, с фольварками Кожушки и селом того же названия… с двумя фольварочными строениями и винокуренными заводами… досталось Игнатию Горватту в потомственное владение от помещиков фон Гольстов… за сумму 242 650 рублей серебром по купчей от 1 сентября 1816 г.»&lt;ref&gt;Светлана Адамович. Дворец в Наровле: история и реалии. //  Архитектура и строительство. 2010.  №2 (213)&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд Цешкаў адміністрацыйна належаў да Нараўлянскай воласьці. 

На 1909 год у сяле Цешкаў налічвалася 105 двароў з 635 жыхарамі&lt;ref&gt;Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 204&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Цешкаў у складзе Нараўлянскай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гетмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]&lt;ref&gt;Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. //  Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою: український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)&lt;/ref&gt;.

Вёска скасаваная 9 чэрвеня 2006 году&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220420034247/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf Пералік найменняў геаграфічных аб’ектаў, спыніўшых сваё існаванне за 2006—2008 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220420034247/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf|date=20 красавіка 2022}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}

{{Вербавіцкі сельсавет}}
{{Нараўлянскі раён}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёну]]
[[Катэгорыя:Вербавіцкі сельсавет]]</text>
      <sha1>fvh097xzd5c1a11wqpia89i3eabzxvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678519</id>
      <parentid>2678518</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2678519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17040" sha1="3yo7m526spun3nugbup2stwhm31ga81" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                            = Цешкаў
|Лацінка                          = Cieškaŭ
|Статус                           = вёска
|Назва ў родным склоне            = Цешкава
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 = перад 1621 годам
|Першыя згадкі                    = 
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былая назва                      = 
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                             = [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]]
|Сельсавет                        = [[Вербавіцкі сельсавет|Вербавіцкі]]
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 
|Год падліку колькасьці           = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 51
 |Шырата хвілінаў                 = 41
 |Шырата сэкундаў                 = 20
 |Даўгата градусаў                = 29
 |Даўгата хвілінаў                = 37
 |Даўгата сэкундаў                = 51
|Пазыцыя подпісу на мапе          = зьверху
|Водступ подпісу на мапе          = 2.5
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}
'''Це́шкаў'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 242.&lt;/ref&gt; — былая вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Славечна|Славечны]]. Уваходзіла ў склад [[Вербавіцкі сельсавет|Вербавіцкага сельсавету]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]].

== Гісторыя ==

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

[[Файл:Цешкаў у разьмежаваньні сьнежня 1621 — студзеня 1622 г.png|значак|зьлева|170px|Цешкаў у разьмежаваньні канца 1621 — пачатку 1622 г.]]

Пры размежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету Вялікага Княства Літоўскага ў сьнежні 1621 — студзені 1622 году добры Кіеўскага біскупства{{заўвага|На той час яго ўзначальваў біскуп Багуслаў Радашэўскі.}} сяло [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкавічы]] разам зь Цешкавам і Турчыновічамі, на тым грунце Кажушкаўскім абапал рэк Славешні і [[Прыпяць|Прыпяці]] аселымі, паны камісары згодна запісалі прыналежнымі да ваяводзтва Кіеўскага&lt;ref&gt;Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 96—97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—143.&lt;/ref&gt;. Імаверна, гэта пакуль найранейшая зьвестка пра паселішча{{заўвага|Не з XVIII ст. вядомае і ня ў Рэчыцкім павеце Менскага ваяводзтва яно месьцілася насуперак таму, як пісаў С. В. Марцэлеў&lt;ref name=&quot;fn1&quot;&gt;{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 155&lt;/ref&gt;}}. У рэестры пабаровага Кіеўскага ваяводзтва 1628 году пра Цешкаў ня сказана{{заўвага|Застаўся ў ценю Кажушкаў?..}}, хоць Кажушкі названыя.

[[Файл:Нэндзныя Цешкаў, Кажушкі і Бярозаўка ў люстрацыі 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Нэндзныя Цешкаў, Кажушкі і Бярозаўка ў люстрацыі 1683 г.]]

У тарыфе падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году прыведзеная хіба агульная сума выплаты з добраў Кіеўскага біскупства ў 500 злотых&lt;ref&gt;Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 234&lt;/ref&gt;, таму ні колькасьць дымоў, ні выбраных злотых, што да Цешкава, невядомая.

У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году сярод добраў біскупа кіеўскага названы і Цешкаў (Tyszkow) з сваімі 10 нэндзнымі (убогімі) дымамі, зь якіх анічога ня выбрана&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 740зв.; Архив Юго-Западной России. Ч. 7. Т. І: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 495&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Цешкаўская царква ў 1733 г.png|значак|зьлева|170px|Цешкаўская царква ў 1733 г.]][[Файл:Прыход Цішкаўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Цішкаўскай царквы ў 1740 г.]][[File:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|Герб Мурдэліо зьменены роду Аскеркаў.]]

Потым Цешкаў згаданы ажно ў 1733 годзе з нагоды ўзьвядзеньня тут намаганьнямі парахіянаў будынку царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы&lt;ref&gt;Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 233. Спр. 19. А. 796&lt;/ref&gt;. Надалей пра Цешкаў вялося ў сувязі з далучэньнем у 1736 годзе названай царквы да уніі. Да таго часу сяло і навакольлі належалі Кіеўскаму каталіцкаму біскупству ў асобе біскупа Яна Самуэля Ожгі. Пасьля імі завалодаў мазырскі маршалак [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафал Аскерка]]&lt;ref&gt;Регестр церквей в унию обращённых к благочестивой протопопии мозырской принадлежащих, списанный от меня Феодора Савицкого протопопа мозырского со всею о Христе братие 1745 г. октября 23 дня. // Черниговские епархиальные известия. – 1862. № 15. С. 269&lt;/ref&gt;.

У візыце Брагінскага дэканату на 27 студзеня 1740 году{{заўвага|У візыце Брагінскага дэканату 1743 г. Цешкаўская царква ўжо не названая.}} засьведчана, што прыход Цішкаўскай Раства-Багародзіцкай царквы, які ўзначальваў айцец Базылі, складалі верныя з 30 двароў у Цішкаве, 20 у Кажушках, 5 у хутары Вяжышчах&lt;ref&gt;ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 797&lt;/ref&gt;.

12 лютага 1778 году ў матэрыяле Генэральнай візытацыі Цешкаўскай царквы Мазырскага дэканату, праведзенай а. Эліяшам (Ільлёй) Бародзічам, протанатарыем апостальскім дыяцэзіі Пінскай і Тураўскай, паведамляецца, што ў яе прыходзе, які ўзначальваў сьвятар Аляксандар Высоцкі, — верныя з 50 двароў Цішкава, 35 Кажушкаў, 11 [[Ламачы (Гомельская вобласьць)|Ламачоў]], 20 Вяжышчаў, 3 Рудні. Тады гэта былі добры войскага мазырскага [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая, сына Рафала, Аскеркі]]. Сярод іншага, згаданыя дакумэнты: фундуш, датаваны 15-м красавіка 1770 г., ад пана войскага, ліст ад прыходзкай сялянскай грамады, пазначаны 12-м студзеня 1731 г., і яшчэ стары фундуш&lt;ref&gt;НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41240. А. 111адв.-112адв.&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

[[Файл:Цешкаў на схематычным пляне Рэчыцкага павету. Каля 1800 г.png|значак|зьлева|170px|Цешкаў на схематычным пляне Рэчыцкага павету. Каля 1800 г.]]

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Цешкаў апынуўся ў межах [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], ад 3 траўня 1795 году ў адноўленым [[Мазырскі павет (Расейская імпэрыя)|Мазырскім]] павеце Менскага намесьніцтва, з 12 сьнежня 1796 [[Губэрня|губэрні]], з 29 жніўня 1797 году далучаны да [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] той самай [[Менская губэрня|Менскай губэрні]].

Сьвятлана Адамовіч прывяла важную зьвестку на 1816 год: «…Имение Наровля… с деревнями Циошково, Карповичи, Вежицы, Кнуровка, Рудня Тельковска{{заўвага|Рудня Цешкаўская.}}, Слобода Тартак, с фольварками Кожушки и селом того же названия… с двумя фольварочными строениями и винокуренными заводами… досталось Игнатию Горватту в потомственное владение от помещиков фон Гольстов… за сумму 242 650 рублей серебром по купчей от 1 сентября 1816 г.»&lt;ref&gt;Светлана Адамович. Дворец в Наровле: история и реалии. //  Архитектура и строительство. 2010.  №2 (213)&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд Цешкаў адміністрацыйна належаў да Нараўлянскай воласьці. 

На 1909 год у сяле Цешкаў налічвалася 105 двароў з 635 жыхарамі&lt;ref&gt;Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 204&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Цешкаў у складзе Нараўлянскай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гетмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]&lt;ref&gt;Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. //  Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою: український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)&lt;/ref&gt;.

Вёска скасаваная 9 чэрвеня 2006 году&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220420034247/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf Пералік найменняў геаграфічных аб’ектаў, спыніўшых сваё існаванне за 2006—2008 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220420034247/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf|date=20 красавіка 2022}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}

{{Вербавіцкі сельсавет}}
{{Нараўлянскі раён}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёну]]
[[Катэгорыя:Вербавіцкі сельсавет]]</text>
      <sha1>3yo7m526spun3nugbup2stwhm31ga81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Італьянскія футбалісты</title>
    <ns>14</ns>
    <id>18736</id>
    <revision>
      <id>2678412</id>
      <parentid>2414987</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдаленая [[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы паводле дысцыплінаў]]; дададзеная [[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў]] з дапамогай [[Вікіпэдыя:Прылады/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>2678412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="297" sha1="ndyh2d71rmd8r6e1r3m03waq9fiuah4" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў|Футбалісты]]
[[Катэгорыя:Італьянскі футбол|Футбалісты]]
[[Катэгорыя:Футбалісты паводле краінаў]]</text>
      <sha1>ndyh2d71rmd8r6e1r3m03waq9fiuah4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>БАТЭ Барысаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20031</id>
    <revision>
      <id>2678482</id>
      <parentid>2678331</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Склад */ абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93504" sha1="15wvaq47v2gzxooy455h359wf7rwwll" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = БАТЭ Барысаў
|Лягатып          = BATE Borisov.svg
|Горад            = [[Барысаў]], [[Беларусь]]
|Стадыён          = [[Барысаў-Арэна]]
|Умяшчальнасьць   = 13 126
|Пасада кіраўніка = Старшыня
|Кіраўнік         = Андрэй Капскі
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|БАТЭБарысаЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|БАТЭБарысаСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|БАТЭБарыса}}
|Прыналежнасьць   = Беларускія
  &lt;!-- Форма/Хатнія колеры --&gt;
|pattern_la1=_bate17h
|pattern_b1=_bate17h
|pattern_ra1=_bate17h
|pattern_sh1=_bate17h
|pattern_so1 =_3_stripes_blue
|leftarm1=faca11
|body1=faca11
|rightarm1=faca11
|shorts1=faca11
|socks1=faca11
|pattern_la2=_bate17a
|pattern_b2=_bate17a
|pattern_ra2=_bate17a
|pattern_sh2=_bate17a
|pattern_so2 =_3_stripes_yellow
|leftarm2=0000FF
|body2=0000FF
|rightarm2=0000FF
|shorts2=0000FF
|socks2=0000FF
|pattern_la3= _bate17r
|pattern_b3= _bate17r
|pattern_ra3= _bate17r
|pattern_sh3 = _bate17r
|pattern_so3 = _3_stripes_yellow
|leftarm3=FFFFFF
|body3=FFFFFF
|rightarm3=FFFFFF
|shorts3 = FFFFFF
|socks3 = FFFFFF
}}
'''БАТЭ''' — [[Беларусь|беларускі]] [[футбольны клюб]] з гораду [[Барысаў|Барысава]]. Каманда была заснаваная ў 1973 годзе, узноўленая ў 1996 годзе. 15-разовы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіён Беларусі]], шасьціразовы ўладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], васьміразовы ўладальнік [[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубка Беларусі]]. Першы беларускі клюб, які прайшоў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] і [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]], а таксама першы клюб, які выйшаў у плэй-оф эўрапейскіх турніраў. Ля вытокаў адраджэньня клюбу, які спыніў ісвананьне яшчэ ў савецкія часы, стаяў [[Анатоль Капскі]]. Пасьля сьмерці кіраўніка клюбу ў 2018 годзе, ачоліў клюб ягоны сын [[Андрэй Капскі]].

Доўгі час клюб праводзіў свае матчы на [[Гарадзкі стадыён (Барысаў)|Гарадзкім стадыёне]], але з дасягнутымі посьпехамі ў эўракубках стала магчымым пабудаваць новы стадыён ля самага гораду на ўезьдзе з [[Жодзін]]а. [[Барысаў-Арэна]], якая дала БАТЭ мажлівасьць ладзіць хатнія матчы ўсіх стадыяў эўракубкаў у Барысаве, адчыніла свае дзьверы ў 2014 годзе.

== Гісторыя ==
=== Першыя крокі ===
У год заснаваньня БАТЭ выступаў ва ўсходняй зоне другой групы (Д2) [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]]. Ужо першы сэзон склаўся для БАТЭ ўдала. Па яго выніках каманда дамаглася права на наступны год выступаць у чэмпіянаце рэспублікі.

У 1974 годзе БАТЭ дамогся першага посьпеху — стаў чэмпіёнам [[БССР]], выйграўшы за сэзон 15 матчаў з 18 праведзеных. Аднак у наступным, 1975 годзе, БАТЭ прыйшлося здаволіцца толькі пятым месцам. Затое 1976 год стаў для БАТЭ сапраўды трыюмфальным: каманда аформіла своеасаблівы дубль, выйграўшы чэмпіянат і [[Кубак БССР па футболе|Кубак Беларускай ССР]]. У далейшым БАТЭ яшчэ раз станавіўся чэмпіёнам (1979), срэбным прызэрам (1978) чэмпіянату БССР і двойчы займаў чацьвертае месца (1977, 1981). У 1981 годзе каманда была расфармаваная.

=== Адраджэньне ===
[[Файл:Bate1999.jpg|міні|250пкс|Чэмпіёнскі склад 1999 году]]
Новы этап у жыцьці БАТЭ пачаўся ў 1996 годзе. Ініцыятыўная група вырашыла адрадзіць каманду. Датай аднаўленьня лічыцца 12 красавіка 1996 году&lt;ref&gt;[http://by.tribuna.com/football/1028820071.html 19 лет назад был образован БАТЭ]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Галоўным трэнэрам каманды быў прызначаны [[Юры Пунтус]]. У год свайго адраджэньня БАТЭ выступаў у [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|другой лізе (Д3)]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] і заняў у ёй першае месца, выйграўшы ў 24 матчах з 27. Нападнік [[Мікалай Рындзюк]] забіў 28 мячоў і стаў найлепшым бамбардзірам турніру. На наступны год, выступаючы ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|першай лізе]], БАТЭ заняў другое месца і атрымаў права выступаць у элітным дывізіёне — [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|найвышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]].

У 1998-м, годзе свайго дэбюту на найвышэйшым узроўні, БАТЭ заваёўвае срэбныя мэдалі. Наступны год стаў яшчэ больш удалым: БАТЭ ўпершыню становіцца чэмпіёнам Беларусі. 2000 год зноў стаў для БАТЭ «срэбным». Чэмпіянат 2001 году прынёс клюбу бронзавыя ўзнагароды.

Сэзон 2002 году стаў для БАТЭ неадназначным. Барысаўчане ўпершыню прабіліся ў фінал [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], але зь лікам 0:2 саступілі [[Гомель (футбольны клюб)|ФК «Гомель»]]. Удала склаўся сэзон на эўрапейскай арэне. Выступаючы ў [[Кубак Інтэртота|Кубку Інтэртота]], БАТЭ атрымаў пераканаўчую перамогу над прадстаўніком нямецкай [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Бундэсьлігі]] — «[[Мюнхэн-1860 (футбольны клюб)|Мюнхэнам-1860]]», а затым практычна на роўных згуляў з [[Італія|італьянскай]] «[[Балёньня (футбольны клюб)|Балёньняй]]». На фінішы чэмпіянату БАТЭ ў адчайным дужаньні дасягнуў лідыруючага [[Нёман Горадня|ФК «Нёман»]] і ў «залатым» матчы чэмпіянату, дзякуючы голу [[Валеры Тарасенка|Валера Тарасенкі]] ў дадатковы час, атрымаў перамогу зь лікам 1:0.

У чэмпіянаце 2003 году БАТЭ, нягледзячы на ўпэўненую гульню, да канца сэзону заставаўся на пятым месцы. У апошнім туры чэмпіянату яму мела сустракацца на выезьдзе зь менскім «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]». Гэтая сустрэча павінна была даць адказ на пытаньне, на якім месцы апынецца БАТЭ: другім або пятым. Але матч завяршыўся ўпэўненай перамогай БАТЭ 4:0, і каманда зноў заваявала срэбныя мэдалі.

У 2004 годзе БАТЭ, які няўдала выступіў у [[Кубак УЭФА|Кубку УЭФА]], у фінале чэмпіянату ізноў прэтэндаваў на самыя высокія месцы, за тур да фінішу адстаючы ад менскага «Дынама» на два ачкі. І зноў апошняя сустрэча чэмпіянату мелася быць зь лідэрам на выезьдзе. Аднак гэтым разам леташняму трыюмфу не наканавана было паўтарыцца. Саступіўшы 0:2, БАТЭ заняў другое месца.

Сэзон 2005 году стаў самым цяжкім у гісторыі БАТЭ. Па-першае, у канцы папярэдняга сэзону каманду пакінуў яе нязьменны трэнэр [[Юры Пунтус]], якога на трэнэрскім мастку БАТЭ зьмяніў [[Ігар Крывушэнка]]. Па-другое, у новы клюб Пунтуса перайшлі шэраг маладых гульцоў, на якіх у гэтым сэзоне ўскладаліся вялікія надзеі. БАТЭ саступіў у фінале Кубку [[МТЗ-РІПА Менск|МТЗ-РІПА]], а па выніках чэмпіянату апынуўся на пятым месцы, упершыню ў найноўшай гісторыі застаўшыся без мэдалёў.

2006 год — асаблівы ў лёсе каманды. У гэты год адзначаўся дзесяцігадовы [[юбілей]] узнаўленьня клюбу. І БАТЭ годна адзначыў гэтую дату. Барысаўчане ўпершыню сталі ўладальнікамі Кубка Беларусі, у фінале ў дадатковы час зь лікам 3:1 перамогшы салігорскі «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]». А ў чэмпіянаце БАТЭ таксама фінішаваў першым, такім чынам зрабіўшы своеасаблівы дубль.

[[Файл:Champions League 2008-09 BATE-Real Perfomance.jpg|міні|зьлева|250пкс|На матчы Лігі чэмпіёнаў супраць мадрыдзкага «Рэалу»]]
2007 год стаў асаблівым як у гісторыі БАТЭ, так і ўсяго беларускага футболу. У гэтым сэзоне БАТЭ дамогся нябачанага раней беларускімі клюбамі посьпеху — выйшаў у трэці кваліфікацыйны раўнд [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў УЭФА]], выявіўшы пры гэтым велізарную волю да перамогі. Так, у першым кваліфікацыйным раўндзе БАТЭ прайграў у гасьцях [[кіпр]]скаму клюбу [[АПОЭЛ Нікасія|АПОЭЛ]] 0:2, аднак у хатнім матчы здолеў схіліць чару вагаў двухраўндавага супрацьстаяньня ў сваю карысьць, абгуляўшы супраціўніка зь лікам 3:0. У другім крузе быў упэўнена перайграны [[Ісьляндыя|ісьляндзкі]] «[[Габнарф’ёрдур (футбольны клюб)|Габнарф’ёрдур]]» — 3:1 на выезьдзе, 1:1 у хатнім матчы. У трэцім раўндзе супраціўнікам БАТЭ быў румынскі «[[Сьцяўа Бухарэст|Сьцяўа]]». Першы матч у Барысаве завяршыўся зь лікам 2:2, у другім матчы мацней былі румыны — 2:0. Выбыўшы з розыгрышу [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2007—2008 гадоў|Лігі чэмпіёнаў]], БАТЭ ў першым раўндзе [[Кубак УЭФА 2007—2008 гадоў|Кубка УЭФА]] сустракаўся з гішпанскім «[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэалам]]» — самым рэйтынгавым клюбам розыгрышу — і атрымаў дзьве паразы: 4:1 на выезьдзе і 2:0 на менскім стадыёне «Дынама». У чэмпіянаце Беларусі БАТЭ датэрмінова, за чатыры туры да фінішу, заваяваў чэмпіёнскі тытул. У розыгрышы Кубка БАТЭ зноў дайшоў да фіналу, дзе ў сэрыі пасьляматчавых пэнальці саступіў берасьцейскаму «[[Дынама Берасьце|Дынама]]».

=== Эпоха Віктара Ганчарэнкі ===
6 жніўня 2008 году БАТЭ пад кіраўніцтвам новага трэнэра [[Віктар Ганчарэнка|Віктара Ганчарэнкі]] выбіў з 2-га кваліфікацыйнага раўнду Лігі чэмпіёнаў бэльгійскі «[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]», адолеўшы яго па суме двух матчаў зь лікам 4:3, і прабіўся ў 3-і кваліфікацыйны раўнд.

[[Файл:BATE 2008.JPG|значак|зьлева|Футбалісты клюбу ў матчы Лігі чэмпіёнаў супраць «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніту]]».]]
27 жніўня 2008 году, згуляўшы ўнічыю 1:1 зваротны матч у Барысаве з баўгарскім клюбам «[[Леўскі Сафія|Леўскі]]», БАТЭ ўпершыню трапіў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2008—2009 гадоў|Лігі чэмпіёнаў]], перамогшы ў першым матчы ў гасьцях 1:0. Ніколі яшчэ ў самы прэстыжны эўракубкавы турнір не трапляў так званы «футбольны карлік» зь пятага дзясятку клюбнага рэйтынг-ліста [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]. Зноў жа, ніколі дагэтуль да групавой стадыі на даходзіла каманда, якая пачынала шлях у найслабейшым з магчымых кошыкаў лёсаваньня&lt;ref&gt;{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20080921093728/http://www.svaboda.org/content/Article/1200586.html|загаловак=Радыё «Свабода»: У барысаўскага «карліка» ёсьць шанец стаць гігантам|url=http://www.svaboda.org/content/Article/1200586.html|дата копіі=21 верасьня 2008}}&lt;/ref&gt;. У групавой стадыі БАТЭ трапіў у групу H разам з «[[Рэал Мадрыд|Рэалам]]» (Мадрыд), «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтусам]]», «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэнітам]]». У першай гульні на выезьдзе БАТЭ саступіў «Рэалу» зь лікам 0:2. У другой сваёй гульні зь «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтусам]]» (2:2) БАТЭ стаў першым беларускім футбольным клюбам, які набраў пункты ў групавым этапе гэтага турніру. 21 кастрычніка, у трэцяй гульні на выезьдзе БАТЭ згуляў у нічыю (1:1) з «Зэнітам» з Санкт-Пецярбургу, а ў чацьвертай прайграў яму ў [[Менск]]у зь лікам 0:2. У апошняй гульні групавога турніру БАТЭ згуляў унічыю зь «Ювэнтусам» 0:0, і ў выніку набраўшы 3 пункты ў 6 гульнях, клюб заняў апошняе месца ў групе і скончыў свой выступ у эўракубках.

31 кастрычніка 2008 году БАТЭ стаў пяціразовым чэмпіёнам Беларусі. У гэты дзень быў згуляны перанесены матч 17-га туру, на ім падначаленыя Віктара Ганчарэнкі перамаглі жодзінскае «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда]]» зь лікам 2:1 і за два туры да фінішу сталі недасягальныя для перасьледнікаў.

26 жніўня 2010 году заваяваў права гуляць у групавым этапе [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]. Быў абыграны ісьляндзкі «[[Габнарф’ёрдур (футбольны клюб)|Габнарф’ёрдур]]» (5:1 дома, 1:0 у гасьцях), затым параза па суме 2 матчаў ад дацкага «[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгагену]]» (0:0 дома і 2:3 у гасьцях) у Лізе чэмпіёнаў. Затым у кваліфікацыі Лігі Эўропы быў двойчы абыграны [[Партугалія|партугальскі]] «[[Марытыму Фуншал|Марытыму]]» (3:0 дома і 2:1 у гасьцях). Па выніках жараб’ёўкі супраціўнікамі БАТЭ сталі нідэрляндзкі [[АЗ Алькмаар|АЗ]] (перамога 4:1 дома, паражэньне 0:3 у гасьцях), «[[Дынама Кіеў]]» (2:2 у гасьцях, паражэньне 1:4 дома), «[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]» (перамога 1:0 у гасьцях; перамога 3:1 дома). Па выніках групавога турніру барысаўчане ўпершыню выйшлі ў 1/16 фіналу эўрапейскага кубка, дзе па суме дзьвюх сустрэч саступілі францускаму [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|ПСЖ]] (2:2 дома і 0:0 на выезьдзе).

[[Файл:Champions League 2011-12 BATE-Barcelona at Dynamo.jpg|значак|На матчы ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|ЛЧ]] супраць «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]»]]
2 жніўня 2011 году клюб атрымаў права гуляць у раўндзе плэй-оф чэмпіёнскай кваліфікацыі Лігі чэмпіёнаў, абыграўшы ў другім кваліфікацыйным раўндзе «[[Лінфілд Бэлфаст|Лінфілд]]» (1:1 у гасьцях, 2:0 дома), а ў трэцім — «[[Экранас Панявеж|Экранас]]» (0:0 у гасьцях, 3:1 дома). 24 жніўня БАТЭ абыграў аўстрыйскі «[[Штурм Грац|Штурм]]» у гасьцях 0:2 (1:1 дома) і другі раз у сваёй гісторыі выйшаў у групавы этап Лігі чэмпіёнаў, атрымаўшы, пры гэтым, месца ў трэцім кошыку. Па выніках жараб’ёўкі БАТЭ адправіўся ў групу H разам з «[[Барсэлёна]]й», «[[Мілян (футбольны клюб)|Мілянам]]» і «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]».

[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2011—2012 гадоў|Ліга чэмпіёнаў 2011—2012 гадоў]] далася БАТЭ цяжка. У першым матчы БАТЭ саступіў «Барсэлёне» (0:5). У другім матчы саступіў «[[Мілян (футбольны клюб)|Міляну]]» (0:2). Трэці матч зь «Вікторыяй» быў згуляны зь лікам 1:1. Чацьверты матч у [[Барсэлёна|Барсэлёне]] быў прайграны зь лікам 4:0. Пяты матч быў, мабыць, найлепшым у гэтай Лізе чэмпіёнаў. БАТЭ згуляў унічыю зь «Мілянам» (1:1). Апошні, шосты матч, быў важны: у ім вырашаўся далейшы ўдзел у [[Ліга Эўропы УЭФА|Лізе Эўропы]]. БАТЭ прайграў матч зь «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» і завяршыў удзел у турнірах.

Старт афіцыйных выступленьняў БАТЭ ў сэзоне 2012 году пачаўся з паражэньня ад «[[Гомель (футбольны клюб)|Гомелю]]» ў Супэркубку Беларусі зь лікам 0:2. Пазьней, клюб атрымаў 11 перамог запар, але ў 13 туры саступіў «[[Белшына Бабруйск|Белшыне]]» (0:1).

Перад пачаткам эўракубкаў 2012—2013 гадоў, БАТЭ сыграў некалькі матчаў няўдала. Да таго ж, у алімпійскую зборную былі выкліканыя [[Аляксандар Гутар]], [[Дзяніс Палякоў]], [[Дзьмітры Бага]], [[Рэнан Брэсан]]&lt;ref&gt;[http://www.pressball.by/london2012/footballteam Олимпийская сборная Георгия Кондратьева]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;, што аслабіла склад БАТЭ. Аднак, клюб узмацніўся [[Аляксандар Глеб|Аляксандрам Глебам]] і [[Раман Васілюк|Раманам Васілюком]]. У другім кваліфікацыйным раўндзе БАТЭ не бяз працы перамагае «[[Вардар Скоп’е|Вардар]]» (3:2), аднак у наступным раўндзе ўпэўнена пермагае «[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]» (3:2). Па выніках двух матчаў, барысаўскі клюб перамог «[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана|Гапаэль Кір’ят-Шмана]]» (3:1) і выйшаў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2012—2013 гадоў|Лігі чэмпіёнаў 2012—2013 гадоў]].

[[Файл:Minsk, Belarus - panoramio (44).jpg|значак|зьлева|БАТЭ на стадыёне [[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]] ў кастрычніку 2012 году.]]
Паводле вынікаў лёсаваньня [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2012—2013 гадоў|Лігі чэмпіёнаў 2012—2013 гадоў]] БАТЭ трапіў у групу F разам з «[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсіяй]]», «[[Ліль (футбольны клюб)|Лілем]]» і «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыяй]]». У першых двух матчах барысаўчане сэнсацыйна перамаглі ў гасьцёх францускі «[[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]]» (3:1) і дома нямецкую «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыю]]» (3:1). Але ў дзьвюх наступных сустрэчах трывалі паразу ад гішпанскай «[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсіі]]» (0:3 і 2:4). У астатніх сваіх матчах у групе БАТЭ таксама саступіў, аднак здолеў заняць 3 радок і атрымаць права на ўдзел у [[Ліга Эўропы УЭФА|Лізе Эўропы]]. Дарэчы, «Баварыя» ў тым сэзоне атрымала ўпэўненую перамогу ў Лізе чэмпіёнаў, а БАТЭ стаў адзіным клюбам, які здолеў забіць мюнхэнцам больш за два мячы ў аднім матчы. 11 лістапада пасьля перамогі зь лікам 5:1 над клюбам «[[Менск (футбольны клюб)|Менск]]», барысаўскі клюб датэрмінова ў 7 раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі.

У пачатку 2013 году БАТЭ гуляў у матчах 1/16 Лігі Эўропы супраць турэцкага «[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]». У сувязі з рэканструкцыяй менскага стадыёну «Дынама», дзе БАТЭ звычайна праводзіў міжнародныя сустрэчы, клюб быў вымушаны шукаць іншую пляцоўку. У выніку матч прайшоў у [[Горадня|Горадні]]. Нягледзячы на тое, што «Фэнэрбахчэ» амаль увесь матч праводзіў у меншасьці, гульня скончылася ўнічыю 0:0. У адказным матчы БАТЭ прапусьціў з пэнальці (0:1) і скончыў выступленьне ў турніры.

У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|сэзоне 2013 году]] айчыннага чэмпіянату БАТЭ стартаваў ня вельмі ўпэўнена, у выніку чаго лідэрства ў табліцы перахапіў салігорскі «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]», якім кіраваў [[Уладзімер Журавель]]. Улетку барысаўчане наладзілі гульню, і, атрымоўваючы перамогу за перамогай, пачалі даганяць салігорскі клюб. Расчараваньнем для аматараў каманды стала выступленьне БАТЭ ў Лізе чэмпіёнаў. На першай жа стадыі ў 2-м кваліфікацыйным раўндзе барысаўскі клюб саступіў казахстанскаму «[[Шахтар Караганда|Шахтару]]», з аднолькавым лікам у абодвух сустрэчах — 0:1, і выбыў з розыгрышу эўракубкаў. 21 верасьня 2013 году БАТЭ ў гасьцёх перайграў салігорскі «Шахцёр» (3:0) і ўпершыню ў сэзоне выйшаў на першае месца ў турнірнай табліцы. Дзякуючы чарзе няўдачаў салігорцаў БАТЭ хутка замацаваўся на першым радку.

=== Апошнія гады Капскага ===
[[Файл:Barysaw Barysaw-Arena 4.jpg|значак|зьлева|У сярэдзіне 2014 году БАТЭ пераехаў на новы стадыён [[Барысаў-Арэна|Барысаў-Арэну]].]]
12 кастрычніка 2013 году было абвешчана аб тым, што Віктар Ганчарэнка пакідае пасаду галоўнага трэнэра&lt;ref&gt;{{Спасылка|аўтар=Гнатенко, А.|url=https://www.kuban.kp.ru/daily/26145/3034811/|загаловак=Наставником «Кубани» стал лучший тренер Белоруссии|праект=KP.RU|дата публікацыі=14 кастрычніка 2013|мова=ru}}&lt;/ref&gt;. Новым галоўным трэнэрам быў прызначаны [[Аляксандар Ермаковіч]]. 9 лістапада 2013 году, атрымаўшы перамогу ў 30 туры над «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]», БАТЭ стаў дзесяціразовым чэмпіёнам Беларусі. У сэзоне 2014 году БАТЭ быў вымушаны доўгі час змагацца за лідарства ў чэмпіянаце зь менскім «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]». У выніку, барысаўчанам пасьля перамогі над менчукамі ў матчы 29 тура, як адбыўся 1 лістапада, удалося адарвацца і пасьля наступнага тура датэрмінова ўзяць чарговае золата. Пры гэтым, БАТЭ ўсталяваў рэкорд: каманда не прайгравала на працягу 31 матча чэмпіянату (ранейшы рэкорд — 29 матчаў — належыў віцебскай «[[Віцебск (футбольны клюб)|Дзьвіне]]» ў сэзоне 1994—1995 гадоў). У [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2014—2015 гадоў|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ здолеў чарговы, ужо чацьверты, раз прабіцца ў групавы этап: хоць і з праблемамі, але былі пройдзеныя альбанскі «[[Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў]]», вугорскі «[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]» і славацкі «[[Слован Браціслава|Слован]]». Але ў групавым этапе барысаўчане пацярпелі па дзьве разгромных паразы ад «[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]» і данецкага «[[Шахтар Данецк|Шахтара]]». Адна перамога над «[[Атлетык Більбао|Атлетыкам]]» зь [[Більбао]] не дазволіла барысаўчанам узьняцца вышэй за апошняе месца ў групе. Пры гэтым паводле колькасьці прапушчаных у групавым этапе галоў (24) БАТЭ паставіў новы антырэкорд у гісторыі турніру. 

У наступным сэзоне БАТЭ здолеў трэці раз здабыць [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], у фінале выгуляўшы салігорскі «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» зь лікам 4:1. У чэмпіянаце клюб таксама ня меў перашкод, амаль ад пачатку сэзону значна адарваўшыся ад канкурэнтаў і за чатыры туры да фінішу гарантаваўшы чарговае чэмпіёнства. Барысаўская сэрыя без паразаў у чэмпіянаце, якая была распачатая ў папярэднім сэзоне, была спыненая толькі ў 15 туры менскім «Дынама» (0:1), такім чынам склала 45 матчаў. У [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2015—2016 гадоў|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ зноўку выйшаў у групавы этап, па чарзе пераадолеўшы ірляндзкі «[[Дандолк (футбольны клюб)|Дандолк]]», вугорскі «[[Фэхэрвар Сэкешфэхэрвар|Відэатон]]» і сэрбскі «[[Партызан Бялград|Партызан]]». Супернікамі на групавым этапе сталі «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]]», «[[Рома Рым|Рома]]» і «[[Баер Левэркузэн|Баер]]», сярод якіх БАТЭ лічыўся аўтсайдэрам. Аднак у другім туры групавога этапу барысаўчане нечакана нанесьлі паразу «Роме» зь лікам 3:2. Зрэшты, барысаўчане набралі 5 пунктаў і апынуліся апошнімі ў групе. Сэзон 2016 году атрымаўся для БАТЭ няўдалым. Каманда другі раз запар дайшла да фіналу Кубка Беларусі, але ня здолела захаваць тытул, саступіўшы ў сэрыі пенальці жодзінскаму «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]». У [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2016—2017 гадоў|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ прайшоў у другім кваліфікацыйным раўндзе фінскі [[СІК Сэйняёкі|СІК]], але ў трэцім саступіў ірляндзкаму «Дандолк» (1:0, 0:3) і выбыў у [[Ліга Эўропы УЭФА 2016—2017 гадоў|Лігу Эўропы]], дзе таксама ня здолеў прабіцца ў групавы этап, прагуляўшы ў плэй-оф кваліфікацыі паводле суме дзьвюх сустрэч «[[Астана (футбольны клюб)|Астане]]» з Казахстану (0:2, 2:2). У выніку БАТЭ ў другі раз з 2008 году застаўся без эўракубкаў увосень. Адзіным адносным посьпехам стаў упэўнены выступ у чэмпіянаце, дзе БАТЭ адразу захапіў лідэрства, а асноўныя канкурэнты — менскае «Дынама» і салігорскі «Шахцёр» — у пачатку турніру страцілі шмат пунктаў. 14 кастрычніка 2016 году ў матчы 25-га тура БАТЭ перамог мікашэвіцкі «[[Граніт Мікашэвічы|Граніт]]» зь лікам 1:0 і заўчасна стаў чэмпіёнам.

[[Файл:FK Crvena zvezda - Bate Borisov.jpg|значак|зьлева|На матчы «[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]»—БАТЭ ў верасьні 2017 году.]]
У пачатку сэзона 2017 году БАТЭ быў выбіты ў паўфінале Кубка Беларусі, дзе сустракаўся зь берасьцейскім «[[Дынама Берасьце|Дынама]]» (0:2, 1:0). Няўдала пачаўся для барысаўскага клюбу і чэмпіянат краіны — прапусьціўшы наперад асноўных канкурэнтаў, як звыйчайна менскае «Дынама» і «Шахцёр», БАТЭ доўгі час займаў другі і трэці радок. Пры гэтым дружына ў матчах з сваімі канкурэнтамі атрымаў «сухія» перамогі (1:0 і 1:0 з «Дынама», 1:0 і 4:0 з «Шахцёрам»), аднак саступіў клюбам зь сярэдзіны і ніжняй частцы табліцы — «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцку]]», «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебску]]», «[[Менск (футбольны клюб)|Менску]]» і «[[Крумкачы Менск|Крумкачам]]». У [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2017—2018 гадоў|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ прайшоў у другім кваліфікацыйным раўндзе армянскі «[[Алашкерт Ерэван|Алашкерт]]». У трэцім раўндзе пасьля гасьцявой паразы ад чэскай «[[Славія Прага|Славіі]]» (0:1) барысаўчане ня здолелі ў хатнім матчы забясьпечыць неабходны лік — перамога барысаўчан 2:1 адправіла далей «Славію». БАТЭ перайшоў у [[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў|Лігу Эўропы]], дзе ў двубоі з украінскай «[[Александрыя (футбольны клюб)|Александрыяй]]» пасьля хатняй нічыі 1:1 здабыў валявую гасьцявую перамогу зь лікам 2:1 і прабіўся у групавы этап. Супернікамі ў групе сталі ангельскі «[[Арсэнал Лёндан|Арсэнал]]», нямецкі «[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]]» і сэрбская «[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]».

[[Файл:Vital Radzivonaŭ 2012 BLR.jpg|значак|Адзін з найлепшых гульцоў у гісторыі клюбу [[Віталь Радзівонаў]].]]
Фініш сэзону 2017 годзе ў чэмпіянаце азмрочыўся для БАТЭ шэрагам скандалаў. Шырокую вядомасьць атрымала гэтак званая «справа Верамко», то бок 23 верасьня на хатні матч барысаўчан супраць «Слуцка» (які скончыўся зь лікам 6:0) быў заяўлены і правёў увесь матч на лаўцы запасных брамнік [[Сяргей Верамко]], які да таго адбыў пяціматчавую дыскваліфікацыю. Але разам з дыскваліфікацыяй быў накладзены штраф, у выпадку неаплаты якога дыскваліфікацыя падаўжалася да моманту аплаты, і, як высьветілася, штраф быў аплачаны Верамко толькі 27 верасьня. Дысцыплінарны камітэт АБФФ за неправамоцны ўдзел гульца 13 кастрычніка прысудзіў БАТЭ тэхнічную паразу, што значна ўскладніла БАТЭ барацьбу за чэмпіёнства. Барысаўчане падалі апэляцыю, і 10 лістапада (за два туры да канца чэмпіянату) Апэляцыйны камітэт АБФФ, прызнаўшы віну Верамко, адмяніў папярэдні вырак Дысцыплінарнага камітэту і павярнуў тры пункты, абмежаваўшыся штрафам. У матчах з удзелам БАТЭ таксама быў зафіксаваны шэраг памылковых судзейскіх рашэньняў: 28 кастрычніка ў матчы супраць «[[Нафтан Наваполацак|Нафтанам]]» пры ліку 1:0 на карысьць барысаўчанаў быў прызначаны пэнальці ў браму БАТЭ за гульню рукой, але мяч трапіў у плячо [[Віталь Гайдучык|Віталю Гайдучыку]]. Пэнальці быў рэалізаваны навапалачанамі, і матч скончыўся зь лікам 1:1. Пазьней, 18 лістапада, у перадапошнім туры ў матчы супраць «[[Нёман Горадня|Нёману]]» пры ліку 1:1 [[Віталь Радзівонаў]] пры дапамозе сваёй рукі адправіў мяч у браму, і арбітар залічыў гол (выніковы лік 3:1 на карысьць БАТЭ). Няўдачы на фінішы «Дынама» і «Шахцёра» разам з станоўчымі для БАТЭ вынікам «справы Верамко» дазволілі барысаўчанам перад апошнім турам выйсьці на першае месца ў табліцы. Пры гэтым у гасьцявым матчы апошняга тура супраць «[[Гарадзея (футбольны клюб)|Гарадзеі]]» БАТЭ было дастаткова згуляць унічыю, каб стаць чэмпіёнам. Аднак, адкрыўшы лік у матчы, барысаўчане тройчы прапусьцілі, і да 75-й хвіліны «Гарадзея» перамагала зь лікам 3:1 (у той час як менскае «Дынама» ўпэўнена вяло ў ліку ў сваім матчы і пераганяла барысаўчан). Тым ня менш, Віталь Радзівонаў, які выйшаў на замену ў БАТЭ, на 79-й хвіліне забіў з пэнальці, а на пятай дададзенай хвіліне ўсталяваў канчатковы лік 3:3, што прынесла БАТЭ чарговае чэмпіёнства.

2018 год пачаўся для БАТЭ пад кіраўніцтвам новага трэнэра — [[Алег Дулуб|Алега Дулуба]]. Каманда ўпэўнена стартавала ў чэмпіянаце Беларусі, здабыўшы перамогі ў першых васьмі турах, аднак саступіла берасьцейскаму «Дынама» ў Супэркубку Беларусі і ў фінале Кубка Беларусі. Пасьля першых няўдач у чэмпіянаце Беларусі Дулуб быў звольнены, а выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера стаў [[Аляксей Бага]], які пазьней быў зацьверджаны на пасадзе. Пад ягоным кіраўніцтвам БАТЭ працягнуў пасьпяховы выступ у чэмпіянаце Беларусі, а ў Лізе чэмпіёнаў пасьля перамог над фінскім [[ХІК Хэльсынкі|ХІКам]] і азэрбайджанскім «[[Карабах Агдам|Карабахам]]» саступіў у плэй-оф нідэрляндзкаму [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] і патрапіў у групавы этап Лігі Эўропы.

22 верасьня 2018 году пасьля працяглай хваробы памёр старшыня клюбу [[Анатоль Капскі]], які стаяў на чале клюбу зь ягонага адраджэньня ў 1996 годзе. Да канца сэзону каманда выхадзіла на поле з траўрнымі повязямі. 4 лістапада, пасьля перамогі над гарадзенскім «Нёманам», БАТЭ стаў 15-разовым чэмпіёнам Беларусі. У групавым раўндзе Лігі Эўропы БАТЭ сустрэўся з вугорскім «[[Фэхэрвар Сэкешфэхэрвар|МОЛ Відзі]]», ангельскім «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]» і грэцкім [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОКам]]. Пачаўшы зь перамогі над «МОЛ Відзі», БАТЭ пасьля саступіў ПАОКу і двойчы «Чэлсі», аднак перамогі ў двух апошніх турах над «МОЛ Відзі» і ПАОКам прынесьлі барысаўскаму клюбу месца ў 1/16 фіналу Лігі Эўропы, дзе саступілі лёнданскаму «Арэсналу».

=== Пагаршэньне вынікаў ===
У Супэркубку Беларусі БАТЭ другі раз запар трываў паразу ад берасьцейскага «Дынама», а ў Кубку Беларусі 2018—2019 гадоў дрыжына выбыла на стадыі чвэрцьфіналу, саступіўшы ў двухматчавым супрацьстаяньні «[[Іслач Менскі раён|Іслачы]]». У чэмпіянаце Беларусі БАТЭ ў першай палове сэзону знаходзіўся ў уверсе табліцы, змагаючыся за першы радок зь берасьцейцамі і салігорскім «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]». У 1-м кваліфікацыйным раўндзе Лігі чэмпіёнаў БАТЭ перамог польскі «[[Пяст Глівіцы|Пяст]]», аднак у другім саступіў нарвэскаму «[[Русэнборг Тронгэйм|Русэнборгу]]». Перайшоўшы ў Лігу Эўропы, каманда ў 3-м кваліфікацыйным раўндзе прайшла басьнійскі клюб «[[Сараева (футбольны клюб)|Сараева]]», а ў плэй-оф, як і тры гады таму, патрапіла на казахстанскую «[[Астана (футбольны клюб)|Астану]]». Пасьля паразы ў гасьцёх зь лікам 0:3 дома БАТЭ забіў толькі двойчы (2:0) і паводле суме дзьвюх сустрэч выбыў з турніру. Тым часам шэраг няўдач барысаўчан вывеў на першы радок у чэмпіянаце Беларусі берасьцейскае «Дынама», якое без правалаў дайшло да канца сэзону і здабыла чэмпіёнства. Такім чынам перарвалася сэрыя БАТЭ з 13 чэмпіёнстваў запар. Барысаўскі клюб у сэзоне 2019 году атрымаў срэбныя мэдалі.

У пачатку 2020 году дружыну ачоліў [[Кірыл Альшэўскі]]. Пад ягоным кіраўніцтвам каманда пачала чэмпіянат зь дзьвюх паразаў, але апасьля справы пайшлі лепей, і неўзабаве БАТЭ ўключыўся ў барацьбу за прызавыя месцы. Таксама быў здабыты Кубак Беларусі — у фінале ў дадатковы час была атрымана перамога над кріўдзіцелем апршняга часу берасьцейскім «Дынама» (1:0). У Лізе Эўропы БАТЭ адразу выбыў з турніру, саступіўшы на выезьдзе сафійскаму [[ЦСКА Сафія|ЦСКА]] (0:2). У чэмпіянаце Беларусі ж каманда доўгі час вяла змаганьне за першы радок з салігорскім «Шахцёрам». У верасьні 2020 года Альшэўскі быў звольнены, а новым трэнэрам стаў ягоны памочнік [[Аляксандар Лісоўскі]]. Перад заканчэньнем сэзону БАТЭ яшчэ ачольваў табліцу, але нічыя ў апошнім туры зь менскім «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]» (0:0) адкінула барысаўчанаў на другі выніковы радок. У сьнежні 2020 года новым галоўным трэнэрам стаў [[Віталь Жукоўскі]], які раней доўгі час ачольваў «Іслач». З каманды сышлі шматгадовыя лідэры [[Ігар Стасевіч]], [[Ягор Філіпенка]] (абодва перайшлі ў салігорскі «Шахцёр»), [[Дзьмітры Бага]]. Ім на замену прыйшлі пераважна маладыя гульцы. У пачатку сэзону 2021 году фан-рух БАТЭ адмовіўся падтрымліваць клюб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, зьбіцьцё і забойства людей за ўласныя меркаваньні&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2021-02-28|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archivedate = 28 лютага 2021|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Matchday July, 2021.jpg|значак|зьлева|Перад матчам [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Лігі канфэрэнцыяў]] у [[Батумі]] супраць мясцовага клюбу «[[Дынама Батумі|Дынама]]».]]
У чэмпіянаце БАТЭ, хоць і рухаўся няблага, але ня здолеў перашкодзіць захапіць лідэрства салігорскаму «Шахцёру», які атрымліваў перамогу за перамогай. У траўні БАТЭ другі раз запар стаў уладальнікам Кубка Беларусі, атрымаўшы ў фінале перамогу над «Іслаччу» (2:1). Выступы ў Лізе канфэрэнцыяў былі няўдалымі — пасьля гасьцявой перамогі 1:0 над батумскім «[[Дынама Батумі|Дынама]]» БАТЭ саступіў на Барысаў-Арэне зь лікам 1:4 і быў вымушаны спыніць удзел у турніры. У гэты ж час асноўны нападнік клюбу [[Максім Скавыш]] перайшоў у «Шахцёр». Пасьля БАТЭ навязваў пэўную канкурэнцыю салігарчанам, і нават у верасьні атрымаў хатнюю перамогу над «Шахцёрам» (1:0), аднак неўзабаве салігорская каманда атрымала гандыкап і замацавалася на першым радку. БАТЭ ж толькі ў апошнім туры здабыў трэція запар срэбныя мэдалі, абышоўшы менскае «Дынама».

У студзені 2022 году новым галоўным трэнэрам стаў [[Аляксандар Міхайлаў]], які раней узначальваў дублюючы склад клюбу. Дружына добра пачала чэмпіянат, атрымаўшы перамогі ў пяці першых матчах запар, аднак пазьней справы пагоршыліся, БАТЭ шмат гуляў унічыю і прапусьціў наперад канкурэнтаў. У фінале Кубка Беларусі БАТЭ саступіў «[[Гомель (футбольны клюб)|Гомелю]]» (1:2), а таксама выбыў зь Лігі канфэрэнцыяў, саступіўшы турэцкаму «[[Коньяспор Конья|Коньяспору]]» з агульным лікам 0:5. У жніўні празь няўдачы Міхайлаў сышоў у адстаўку, а выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнэра быў прызначаны ягоны памочнік [[Сяргей Зяневіч]], аднак пад кіраўніцтвам новага адмыслоўца сытуацыя не палепшылася, неўзабаве БАТЭ быў выкінуты з прызавой тройкі. У кастрычніку на чале каманды зноўку стаў Кірыл Альшэўскі, які вярнуў БАТЭ ў барацьбу. Барысаўчане здолелі абысьці менскае «Дынама», але салігорскі «Шахцёр» і менскі «[[Энэргетык-БДУ Менск|Энэргетык-БДУ]]» засталіся наперадзе, а БАТЭ застаўся трэцім.

У Найвышэйшай лізе ў 2023 годзе БАТЭ хутка прапусьціў наперад канкурэнтаў і ня ўдзельнічаў у барацьбе за чэмпіёнства. Каманда зноў дайшла да фіналу Кубка Беларусі, дзе саступіла жодзінскаму «Тарпэда-БелАЗ» зь лікам 0:2. Пасьля адхіленьня «Шахцёра» і «Энэргетыка-БДУ» ад эўракубкаў барысаўчане атрымалі месца ў Лізе чэмпіёнаў, дзе ў першым кваліфікацыйным раўндзе перамаглі альбанскі «[[Партызані Тырана|Партызані]]», аднак пасьля пасьлядоўна выбылі зь Лігі чэмпіёнаў, Лігі Эўропы і Лігі канфэрэнцыяў, саступіўшы адпаведна кіпрскаму «[[Арыс Лімасол|Арысу]]», малдаўскаму «[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыфу]]» і косаўскаму «[[Балкані Сухарэка|Балкані]]». У чэмпіянаце БАТЭ працягваў змагацца за трэці радок, аднак у выніку фінішаваў пятым, упершыню з 2006 году застаўшыся без мэдалёў. У самым пачатку 2024 году было абвешчана, што галоўны трэнэр Альшэўскі быў звольнены з сваёй пасады. Наступнікам стаў Ігар Крывушэнка, які ўжо некалі працаваў у барысаўскім клюбе.

== Дасягненьні ==
* [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]
** Пераможца (15): [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1999 году|1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2007 году|2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]]
** Другое месца (7): 1998, 2000, 2003, 2004, 2019, 2020, 2021
** Трэцяе месца (2): 2001, 2022
* Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: 2006, 2010, [[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|2015]], [[Кубак Беларусі па футболе 2019—2020 гадоў|2020]], [[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|2021]], [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|2026]]
* Фіналіст Кубка Беларусі: 2002, 2005, 2007, [[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|2016]], [[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|2018]], [[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|2022]], [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|2023]]
* Уладальнік [[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубка Беларусі]]: 2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2022
* [[Чэмпіянат БССР па футболе|Чэмпіён БССР]]: 1974, 1976, 1979
* Срэбны прызэр чэмпіянату БССР: 1978
* Уладальнік [[Кубак БССР па футболе|Кубка Беларускай ССР]]: 1976

== Склад ==
: ''Актуальны на 21 сакавіка 2026 году''
{{Склад}}
{{Гулец1|5|Q138752881|Аб|}}
{{Гулец1|6|Q63441675|Аб|}}
{{Гулец1|7|Q20711307|ПА|}}
{{Гулец1|8|Q138758697|Нап|}}
{{Гулец1|9|Q124948789|Нап|}}
{{Гулец1|10|Q136815296|ПА|}}
{{Гулец1|11|Q128594275|Нап|}}
{{Гулец1|14|Q134126167|ПА|}}
{{Гулец1|15|Q139710296|ПА|}}
{{Гулец1|16|Q108845923|Бр|}}
{{Гулец1|17|Q77711148|ПА|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Факел Варонеж|Факел]]}}
{{Гулец|19|{{Сьцяг|Беларусь}}|Нап|Іван Чарных||2004}}
{{Гулец1|23|Q88458723|Аб|}}
{{Гулец1|24|Q135706374|Нап|}}
{{Падзел складу}}
{{Гулец1|25|Q125472642|Аб|}}
{{Гулец1|28|Q114029178|Аб|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]]}}
{{Гулец1|29|Q134976683|Нап|}}
{{Гулец1|30|Q138752674|Нап|}}
{{Гулец1|33|Q1522811|Аб|капітан}}
{{Гулец1|35|Q125122348|Бр|}}
{{Гулец1|37|Q136376881|Нап|}}
{{Гулец1|42|Q139550841|Аб|}}
{{Гулец1|44|Q139251363|Нап|}}
{{Гулец1|52|Q117197012|Аб|}}
{{Гулец1|55|Q33154718|ПА|}}
{{Гулец1|88|Q138758248|Аб|}}
{{Гулец1||Q107807067|ПА|}}
{{Канец складу}}

== Галоўныя трэнэры ==
{{Слупок-пачатак}}
{{Слупок-новы}}
* [[Леў Мазуркевіч]] (1973—1981)
* [[Юры Пунтус]] (1996—2004)
* [[Ігар Крывушэнка]] (2004—2007)
* [[Віктар Ганчарэнка]] (2007—2013)
* [[Аляксандар Ермаковіч]] (2013—2018)&lt;ref&gt;[http://www.pressball.by/news/football/147610 Александр Ермакович утвержден на посту главного тренера БАТЭ]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Алег Дулуб]] (2018)&lt;ref&gt;{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20220707052126/https://www.pressball.by/news/football/283603|загаловак=Олег Дулуб официально возглавил БАТЭ|url=https://www.pressball.by/news/football/283603|дата копіі=7 ліпеня 2022|мова=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/113842.html БАТЭ уволил Дулуба]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Аляксей Бага]] (2018—2019)&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/113875.html Алексей Бага назначен исполняющим обязанности главного тренера БАТЭ]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/116826.html Алексей Бага стал полноправным главным тренером БАТЭ]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Кірыл Альшэўскі]] (2019—2020)
{{Слупок-новы}}
* [[Аляксандар Лісоўскі]] (2020)
* [[Віталь Жукоўскі]] (2020—2021)
* [[Аляксандар Міхайлаў]] (2022)
* [[Сяргей Зяневіч]] (2022)
* [[Кірыл Альшэўскі]] (2022—2023)
* [[Ігар Крывушэнка]] (студзень 2024 — жнівень 2024)&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://football.by/news/191908|загаловак=Иван Мигаль стал исполняющим обязанности главного тренера БАТЭ, Игорь Криушенко покинул клуб|выдавец=football.by|дата публікацыі=27 жніўня 2024|мова=ru}}&lt;/ref&gt;
* Іван Мігаль (2024—2025)&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.transfermarkt.com/-/profil/trainer/127902|загаловак=Ivan Migal - Manager profile|выдавец=Transfermarkt|мова=en|дата=9 сьнежня 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Арцём Канцавы]] (ад 2025)&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://fcbate.by/news/2507|загаловак=Артем Концевой — главный тренер БАТЭ |выдавец=ФК БАТЭ|дата публікацыі=9 ліпеня 2025|мова=ru}}&lt;/ref&gt;
{{Слупок-канец}}

== Статыстыка ==

=== Чэмпіянат і Кубак Беларусі ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!Сэзон
!Ліга
!Месца
!width=30|{{Падказка|Г|Гульні}}
!width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}}
!width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}}
!width=30|{{Падказка|П|Паразы}}
!width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}}
!width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}}
![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]
|-
|align=&quot;center&quot;|1996||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1996 году|Другая]]||align=&quot;center&quot;|'''1''' {{Рост}}||28||25||2||1||79-10||77||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 1996—1997 гадоў|1/16]]
|-
|align=&quot;center&quot;|1997||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1997 году|Першая]]||align=&quot;center&quot;|'''2''' {{Рост}}||30||25||3||2||92-15||78||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 1997—1998 гадоў|1/4]]
|-
|align=&quot;center&quot;|1998||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1998 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Срэбны мэдаль}}||28||18||4||6||50-25||58||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 1998—1999 гадоў|1/2]]
|-
|align=&quot;center&quot;|1999||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1999 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||30||24||5||1||80-22||77||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 1999—2000 гадоў|1/8]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2000||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2000 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Срэбны мэдаль}}||30||20||4||6||68-26||64||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2000—2001 гадоў|1/4]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2001||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2001 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Бронзавы мэдаль}}||26||16||3||7||54-31||51||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2001—2002 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
|align=&quot;center&quot;|2002||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2002 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||26||18||2||6||51-20||56||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2002—2003 гадоў|1/4]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2003||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2003 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Срэбны мэдаль}}||30||20||6||4||70-21||66||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2003—2004 гадоў|1/2]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2004||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2004 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Срэбны мэдаль}}||30||22||4||4||59-25||70||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2004—2005 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
|align=&quot;center&quot;|2005||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2005 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|'''5'''||26||12||11||3||42-27||47||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2005—2006 гадоў|Ул]]&amp;nbsp;{{Зл|Уладальнік}}
|-
|align=&quot;center&quot;|2006||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2006 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||26||16||6||4||47-27||54||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2006—2007 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
|align=&quot;center&quot;|2007||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2007 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||26||18||2||6||50-25||56||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2007—2008 гадоў|1/2]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2008||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2008 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||30||19||10||1||54-20||67||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2008—2009 гадоў|1/2]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2009||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||26||19||5||2||55-16||62||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2009—2010 гадоў|Ул]]&amp;nbsp;{{Зл|Уладальнік}}
|-
|align=&quot;center&quot;|2010||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2010 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||33||21||9||3||64-18||72||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2010—2011 гадоў|1/8]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|2011]]||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||33||18||12||3||53-20||66||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2011—2012 гадоў|1/8]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||30||21||5||4||51-16||68||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|1/8]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||32||21||4||7||61-25||67||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2013—2014 гадоў|1/4]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||32||20||11||1||68-21||71||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|Ул]]&amp;nbsp;{{Зл|Уладальнік}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||26||20||5||1||44-11||65||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||30||22||4||4||73-25||70||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2016—2017 гадоў|1/2]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||30||21||5||4||61-19||68||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||30||23||4||3||55-24||73||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2018—2019 гадоў|1/4]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2019 году|2019]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Срэбны мэдаль}}||30||22||4||4||61-21||70||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2019—2020 гадоў|Ул]]&amp;nbsp;{{Зл|Уладальнік}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2020 году|2020]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Срэбны мэдаль}}||30||17||7||6||65-32||58||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|Ул]]&amp;nbsp;{{Зл|Уладальнік}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Срэбны мэдаль}}||30||19||8||3||61-27||65||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Бронзавы мэдаль}}||30||16||11||3||51-21||59||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;| '''5''' ||28||14||5||9||49-32||47||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|1/4]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;| '''8''' ||30||11||7||12||38-38||40||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2024—2025 гадоў|1/8]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;| '''10''' ||30||11||7||12||38-43||40||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|Ул]]&amp;nbsp;{{Зл|Уладальнік}}
|}

=== Удзел у эўракубках ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
!Кубак
!width=30|Г
!width=30|В
!width=30|Н
!width=30|П
!width=70|М
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]||104||37||31||36||119—150
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА/Ліга Эўропы]]||63||21||11||31||75—111
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]||7||2||1||4||5—14
|-
|[[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]||6||4||1||1||8—2
|-
|Усяго||180||64||44||72||207—277
|}

[[Файл:Dynamo stadium Minsk Champions league BATE-Real Madrid.JPG|міні|Матч Лігі чэмпіёнаў супраць мадрыдзкага «Рэалу». 25 лістапада 2008 году]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сэзон
! Спаборніцтва
! Раўнд
!
! Супраціўнік
! Дома
! У гасьцёх
! Вынік
|-
|[[Кубак УЭФА 1999—2000 гадоў|1999/00]]
|[[Кубак УЭФА]]
|к/р
|{{Сьцяг Расеі}}
|[[Лякаматыў Масква]]
|1:7
|0:5
|'''1:12'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2000—2001 гадоў|2000/01]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Армэніі}}
|[[Шырак Гюмры]]
|2:1
|1:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Швэцыі}}
|[[Гэльсынгборг (футбольны клюб)|Гэльсынгборг]]
|0:3
|0:0
|'''0:3'''
|-
|[[Кубак УЭФА 2001—2002 гадоў|2001/02]]
|[[Кубак УЭФА]]
|к/р
|{{Сьцяг Грузіі}}
|[[Дынама Тбілісі]]
|4:0
|1:2
|'''5:2'''
|-
|
|
|1 раўнд
|{{Сьцяг Італіі}}
|[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]
|0:2
|0:4
|'''0:6'''
|-
|[[Кубак УЭФА Інтэртота 2002 году|2002]]
|[[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]
|1 раўнд
|{{Сьцяг Даніі}}
|[[Акадэміск БК Капэнгаген]]
|1:0
|2:0
|'''3:0'''
|-
|
|
|2 раўнд
|{{Сьцяг Нямеччыны}}
|[[Мюнхэн-1860 (футбольны клюб)|Мюнхэн-1860]]
|4:0
|1:0
|'''5:0'''
|-
|
|
|3 раўнд
|{{Сьцяг Італіі}}
|[[Балёньня (футбольны клюб)|Балёньня]]
|0:0
|0:2
|'''0:2'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2003—2004 гадоў|2003/04]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Ірляндыі}}
|[[Багэміян Дублін]]
|1:0
|0:3
|'''1:3'''
|-
|[[Кубак УЭФА 2004—2005 гадоў|2004/05]]
|[[Кубак УЭФА]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Грузіі}}
|[[Дынама Тбілісі]]
|2:3
|0:1
|'''2:4'''
|-
|[[Кубак УЭФА 2005—2006 гадоў|2005/06]]
|[[Кубак УЭФА]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Грузіі}}
|[[Тарпэда Кутаісі]]
|5:0
|1:0
|'''6:0'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Расеі}}
|[[Крылы Саветаў Самара|Крылы Саветаў]]
|0:2
|0:2
|'''0:4'''
|-
|[[Кубак УЭФА 2006—2007 гадоў|2006/07]]
|[[Кубак УЭФА]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Малдовы}}
|[[Ністру Атач]]
|2:0
|1:0
|'''3:0'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Расеі}}
|[[Рубін Казань]]
|0:2
|0:3
|'''0:5'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2007—2008 гадоў|2007/08]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Кіпру}}
|[[АПОЭЛ Нікасія]]
|3:0 ([[дадатковы час|д. ч.]])
|0:2
|'''3:2'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Ісьляндыі}}
|[[Габнарф’ёрдур (футбольны клюб)|Габнарф’ёрдур]]
|1:1
|3:1
|'''4:2'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Румыніі}}
|[[Сьцяўа Бухарэст]]
|2:2
|0:2
|'''2:4'''
|-
|[[Кубак УЭФА 2007—2008 гадоў|2007/08]]
|[[Кубак УЭФА]]
|1 раўнд
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]
|0:2
|1:4
|'''1:6'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2008—2009 гадоў|2008/09]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Ісьляндыі}}
|[[Валюр Рэйк’явік]]
|2:0
|1:0
|'''3:0'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Бэльгіі}}
|[[Андэрлехт Брусэль]]
|2:2
|2:1
|'''4:3'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Леўскі Сафія]]
|1:1
|1:0
|'''2:1'''
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Рэал Мадрыд]]
|0:1
|0:2
|-
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Італіі}}
|[[Ювэнтус Турын]]
|2:2
|0:0
|-
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Расеі}}
|[[Зэніт Санкт-Пецярбург]]
|0:2
|1:1
|-
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2009—2010 гадоў|2009/10]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Македоніі}}
|[[Македонія Гёрчэ Петраў Скоп’е|Македонія Скоп’е]]
|2:0
|2:0
|'''4:0'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Латвіі}}
|[[Вэнтсьпілс (футбольны клюб)|Вэнтсьпілс]]
|0:1
|2:1
|'''2:2'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2009—2010 гадоў|2009/10]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Літэкс Ловеч]]
|0:1
|4:0 ([[дадатковы час|д. ч.]])
|'''4:1'''
|-
|
|
|Група I
|{{Сьцяг Партугаліі}}
|[[Бэнфіка Лісабон]]
|1:2
|0:2
|-
|
|
|Група I
|{{Сьцяг Ангельшчыны}}
|[[Эвэртан Лівэрпул]]
|1:2
|1:0
|-
|
|
|Група I
|{{Сьцяг Грэцыі}}
|[[АЕК Атэны]]
|2:1
|2:2
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2010—2011 гадоў|2010/11]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Ісьляндыі}}
|[[Габнарф’ёрдур (футбольны клюб)|Габнарф’ёрдур]]
|5:1
|1:0
|'''6:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Даніі}}
|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]
|0:0
|2:3
|'''2:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|2010/11]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Партугаліі}}
|[[Марытыму Фуншал]]
|3:0
|2:1
|'''5:1'''
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Нідэрляндаў}}
|[[АЗ Алькмаар]]
|4:1
|0:3
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Украіны}}
|[[Дынама Кіеў]]
|1:4
|2:2
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Малдовы}}
|[[Шэрыф Тыраспаль]]
|3:1
|1:0
|-
|
|
|1/16
|{{Сьцяг Францыі}}
|[[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]]
|2:2
|0:0
|'''2:2'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2011—2012 гадоў|2011/12]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Паўночнай Ірляндыі}}
|[[Лінфілд Бэлфаст|Лінфілд]]
|2:0
|1:1
|'''3:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Летувы}}
|[[Экранас Панявеж|Экранас]]
|3:1
|0:0
|'''3:1'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Аўстрыі}}
|[[Штурм Грац|Штурм]]
|1:1
|2:0
|'''3:1'''
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Чэхіі}}
|[[Вікторыя Пльзень]]
|0:1
|1:1
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]]
|0:5
|0:4
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Італіі}}
|[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]
|1:1
|0:2
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2012—2013 гадоў|2012/13]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Македоніі}}
|[[Вардар Скоп’е|Вардар]]
|3:2
|0:0
|'''3:2'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Вугоршчыны}}
|[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]
|1:1
|2:0
|'''3:1'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Ізраілю}}
|[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана|Гапаэль Кір’ят-Шмана]]
|2:0
|1:1
|'''3:1'''
|-
|
|
|Група F
|{{Сьцяг Францыі}}
|[[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]]
|0:2
|3:1
|-
|
|
|Група F
|{{Сьцяг Нямеччыны}}
|[[Баварыя Мюнхэн]]
|3:1
|1:4
|-
|
|
|Група F
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсія]]
|0:3
|2:4
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2012—2013 гадоў|2012/13]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1/16
|{{Сьцяг Турэччыны}}
|[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]
|0:0
|0:1
|'''0:1'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2013—2014 гадоў|2013/14]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Казахстану}}
|[[Шахтар Караганда]]
|0:1
|0:1
|'''0:2'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2014—2015 гадоў|2014/15]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Альбаніі}}
|[[Скендэрбэў Корча]]
|0:0
|1:1
|'''1:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Вугоршчыны}}
|[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]
|3:1
|0:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Славаччыны}}
|[[Слован Браціслава]]
|3:0
|1:1
|'''4:1'''
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Партугаліі}}
|[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]
|0:3
|0:6
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Атлетык Більбао]]
|2:1
|0:2
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Украіны}}
|[[Шахтар Данецк]]
|0:7
|0:5
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2015—2016 гадоў|2015/16]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Ірляндыі}}
|[[Дандолк (футбольны клюб)|Дандолк]]
|2:1
|0:0
|'''2:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Вугоршчыны}}
|[[Відэатон Сэкешфэхэрвар|Відэатон]]
|1:0
|1:1
|'''2:1'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Сэрбіі}}
|[[Партызан Бялград]]
|1:0
|1:2
|'''2:2'''
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Нямеччыны}}
|[[Баер Левэркузэн]]
|1:1
|1:4
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Італіі}}
|[[Рома Рым]]
|3:2
|0:0
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]]
|0:2
|0:3
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2016—2017 гадоў|2016/17]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Фінляндыі}}
|[[СІК Сэйняёкі]]
|2:0
|2:2
|'''4:2'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Ірляндыі}}
|[[Дандолк (футбольны клюб)|Дандолк]]
|1:0
|0:3
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2016—2017 гадоў|2016/17]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Казахстану}}
|[[Астана (футбольны клюб)|Астана]]
|2:2
|0:2
|'''2:4'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2017—2018 гадоў|2017/18]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Армэніі}}
|[[Алашкерт Ерэван]]
|1:1
|3:1
|'''4:2'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Чэхіі}}
|[[Славія Прага]]
|2:1
|0:1
|'''2:2'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў|2017/18]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Украіны}}
|[[Александрыя (футбольны клюб)|Александрыя]]
|1:1
|2:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Сэрбіі}}
|[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]
|0:0
|1:1
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Ангельшчыны}}
|[[Арсэнал Лёндан]]
|2:4
|0:6
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Нямеччыны}}
|[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]]
|1:0
|2:5
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2018—2019 гадоў|2018/19]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Фінляндыі}}
|[[ХІК Хэльсынкі]]
|0:0
|2:1
|'''2:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Азэрбайджану}}
|[[Карабах Агдам]]
|1:1
|1:0
|'''2:1'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Нідэрляндаў}}
|[[ПСВ Эйндговэн]]
|2:3
|0:3
|'''2:6'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2018—2019 гадоў|2018/19]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|Група L
|{{Сьцяг Вугоршчыны}}
|[[МОЛ Відзі Сэкешфэхэрвар|МОЛ Відзі]]
|2:0
|2:0
|-
|
|
|Група L
|{{Сьцяг Грэцыі}}
|[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]
|1:4
|3:1
|-
|
|
|Група L
|{{Сьцяг Ангельшчыны}}
|[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]
|0:1
|1:3
|-
|
|
|1/16 фіналу
|{{Сьцяг Ангельшчыны}}
|[[Арсэнал Лёндан]]
|1:0
|0:3
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2019—2020 гадоў|2019/20]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Польшчы}}
|[[Пяст Глівіцы]]
|1:1
|2:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Нарвэгіі}}
|[[Русэнборг Тронгэйм]]
|2:1
|0:2
|'''2:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2019—2020 гадоў|2019/20]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|3 к/р
|{{Сьцяг Босьніі і Герцагавіны}}
|[[Сараева (футбольны клюб)|Сараева]]
|0:0
|2:1
|'''2:1'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Казахстану}}
|[[Астана (футбольны клюб)|Астана]]
|2:0
|0:3
|'''2:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2020—2021 гадоў|2020/21]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[ЦСКА Сафія|ЦСКА]]
|—
|0:2
|'''0:2'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2021—2022 гадоў|2021/22]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Грузіі}}
|[[Дынама Батумі]]
|1:4
|1:0
|'''2:4'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2022—2023 гадоў|2022/23]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Турэччыны}}
|[[Коньяспор Конья|Коньяспор]]
|0:3
|0:2
|'''0:5'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2023—2024 гадоў|2023/24]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Альбаніі}}
|[[Партызані Тырана|Партызані]]
|2:0
|1:1
|'''3:1'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Кіпру}}
|[[Арыс Лімасол|Арыс]]
|3:5
|2:6
|'''5:11'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2023—2024 гадоў|2023/24]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|3 к/р
|{{Сьцяг Малдовы}}
|[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]
|2:2
|1:5
|'''3:7'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2023—2024 гадоў|2023/24]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Косава}}
|[[Балкані Сухарэка|Балкані]]
|1:0
|1:4
|'''2:4'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў|2026/27]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Альбаніі}}
|[[Эльбасані (футбольны клюб)|Эльбасані]]
|:
|1:1
|''':'''
|}

== Стадыён ==
[[Файл:Borstadair.jpg|міні|200пкс|Гарадзкі стадыён у 2006 годзе]]
[[Файл:BATE stadium under construct 24-03-13.jpg|міні|200пкс|Будаўніцтва новага стадыёну БАТЭ па стане на канец сакавіка 2013 году]]
Да 2014 году гульні клюб праводзіў на [[Гарадзкі стадыён (Барысаў)|Барысаўскім гарадзкім стадыёне]], пабудаваным у 1963 годзе. Тады была ўзьведзена адна трыбуна — заходняя. Цяпер стадыён налічвае дзьве трыбуны, агульнай умяшчальнасьцю 5402 чалавекі. Усталяваныя мачты штучнага асьвятленьня, ёсьць электратаблё. У 2008 годзе над усходняй трыбунай быў пабудаваны казырок. Стадыён дапушчаны да правядзеньня міжнародных матчаў.

Матчы групавых этапаў эўракубкаў БАТЭ праводзіў на менскім стадыёне «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]».

У 2010 годзе было распачата будаўніцтва новага стадыёну ўмяшчальнасьцю каля 15 000 чалавек. Стадыён быў адкрыты 3 траўня 2014 году фінальным матчам [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] паміж салігорскім «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]» і гарадзенскім «[[Нёман Горадня|Нёманам]]»&lt;ref&gt;[http://nn.by/?c=ar&amp;i=122368 «Барысаў-Арэна» адкрыецца 3 мая фінальным матчам Кубка Беларусі]&lt;/ref&gt;. БАТЭ свой першы матч на «[[Барысаў-Арэна|Барысаў-Арэне]]» згуляў 10 траўня 2014 году супраць «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцку]]» ў межах [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|чэмпіянату Беларусі]], БАТЭ атрымаў перамогу зь лікам 3:0&lt;ref&gt;[http://www.pressball.by/articles/football/belarus/86515 Тур 7. Гвоздь тура. Едут новоселы]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== База ==
Асноўная трэніравальная база ФК БАТЭ разьмешчаная ў вёсцы [[Дудзінка (Барысаўскі раён)|Дудзінка]].

== Дзейнасьць ==
Бюджэт ФК БАТЭ ў 2008 годзе складаў больш за 5 млн [[Даляр ЗША|даляраў ЗША]]&lt;ref&gt;''Крампец Г., Тутушкин А.'' Гульня ў страту{{ref-ru}} // Ведомости, № 184 (1958), 1 кастрычніка 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20071007025005/http://sport.gazeta.ru/sport/rfc/2207332.shtml|праект=Газета. Ru|загаловак=Федун раскрыл карты|мова=ru|дата публікацыі=1 кастрычніка 2007|url=http://sport.gazeta.ru/sport/rfc/2207332.shtml}}&lt;/ref&gt;. Тэхнічны фундатар у сэзоне 2008 году — страхавая кампанія «[[Белдзяржстрах]]».

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://www.fcbate.by/ Афіцыйная старонка]{{ref-ru}}

{{Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}}
{{Чэмпіёны Беларусі па футболе}}
{{Уладальнікі Кубка Беларусі па футболе}}

[[Катэгорыя:Барысаў]]</text>
      <sha1>15wvaq47v2gzxooy455h359wf7rwwll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678488</id>
      <parentid>2678482</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Склад */ абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93316" sha1="l6d5nvos9soux8pncnsmn1bka2oco44" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = БАТЭ Барысаў
|Лягатып          = BATE Borisov.svg
|Горад            = [[Барысаў]], [[Беларусь]]
|Стадыён          = [[Барысаў-Арэна]]
|Умяшчальнасьць   = 13 126
|Пасада кіраўніка = Старшыня
|Кіраўнік         = Андрэй Капскі
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|БАТЭБарысаЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|БАТЭБарысаСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|БАТЭБарыса}}
|Прыналежнасьць   = Беларускія
  &lt;!-- Форма/Хатнія колеры --&gt;
|pattern_la1=_bate17h
|pattern_b1=_bate17h
|pattern_ra1=_bate17h
|pattern_sh1=_bate17h
|pattern_so1 =_3_stripes_blue
|leftarm1=faca11
|body1=faca11
|rightarm1=faca11
|shorts1=faca11
|socks1=faca11
|pattern_la2=_bate17a
|pattern_b2=_bate17a
|pattern_ra2=_bate17a
|pattern_sh2=_bate17a
|pattern_so2 =_3_stripes_yellow
|leftarm2=0000FF
|body2=0000FF
|rightarm2=0000FF
|shorts2=0000FF
|socks2=0000FF
|pattern_la3= _bate17r
|pattern_b3= _bate17r
|pattern_ra3= _bate17r
|pattern_sh3 = _bate17r
|pattern_so3 = _3_stripes_yellow
|leftarm3=FFFFFF
|body3=FFFFFF
|rightarm3=FFFFFF
|shorts3 = FFFFFF
|socks3 = FFFFFF
}}
'''БАТЭ''' — [[Беларусь|беларускі]] [[футбольны клюб]] з гораду [[Барысаў|Барысава]]. Каманда была заснаваная ў 1973 годзе, узноўленая ў 1996 годзе. 15-разовы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіён Беларусі]], шасьціразовы ўладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], васьміразовы ўладальнік [[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубка Беларусі]]. Першы беларускі клюб, які прайшоў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] і [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]], а таксама першы клюб, які выйшаў у плэй-оф эўрапейскіх турніраў. Ля вытокаў адраджэньня клюбу, які спыніў ісвананьне яшчэ ў савецкія часы, стаяў [[Анатоль Капскі]]. Пасьля сьмерці кіраўніка клюбу ў 2018 годзе, ачоліў клюб ягоны сын [[Андрэй Капскі]].

Доўгі час клюб праводзіў свае матчы на [[Гарадзкі стадыён (Барысаў)|Гарадзкім стадыёне]], але з дасягнутымі посьпехамі ў эўракубках стала магчымым пабудаваць новы стадыён ля самага гораду на ўезьдзе з [[Жодзін]]а. [[Барысаў-Арэна]], якая дала БАТЭ мажлівасьць ладзіць хатнія матчы ўсіх стадыяў эўракубкаў у Барысаве, адчыніла свае дзьверы ў 2014 годзе.

== Гісторыя ==
=== Першыя крокі ===
У год заснаваньня БАТЭ выступаў ва ўсходняй зоне другой групы (Д2) [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]]. Ужо першы сэзон склаўся для БАТЭ ўдала. Па яго выніках каманда дамаглася права на наступны год выступаць у чэмпіянаце рэспублікі.

У 1974 годзе БАТЭ дамогся першага посьпеху — стаў чэмпіёнам [[БССР]], выйграўшы за сэзон 15 матчаў з 18 праведзеных. Аднак у наступным, 1975 годзе, БАТЭ прыйшлося здаволіцца толькі пятым месцам. Затое 1976 год стаў для БАТЭ сапраўды трыюмфальным: каманда аформіла своеасаблівы дубль, выйграўшы чэмпіянат і [[Кубак БССР па футболе|Кубак Беларускай ССР]]. У далейшым БАТЭ яшчэ раз станавіўся чэмпіёнам (1979), срэбным прызэрам (1978) чэмпіянату БССР і двойчы займаў чацьвертае месца (1977, 1981). У 1981 годзе каманда была расфармаваная.

=== Адраджэньне ===
[[Файл:Bate1999.jpg|міні|250пкс|Чэмпіёнскі склад 1999 году]]
Новы этап у жыцьці БАТЭ пачаўся ў 1996 годзе. Ініцыятыўная група вырашыла адрадзіць каманду. Датай аднаўленьня лічыцца 12 красавіка 1996 году&lt;ref&gt;[http://by.tribuna.com/football/1028820071.html 19 лет назад был образован БАТЭ]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Галоўным трэнэрам каманды быў прызначаны [[Юры Пунтус]]. У год свайго адраджэньня БАТЭ выступаў у [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|другой лізе (Д3)]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] і заняў у ёй першае месца, выйграўшы ў 24 матчах з 27. Нападнік [[Мікалай Рындзюк]] забіў 28 мячоў і стаў найлепшым бамбардзірам турніру. На наступны год, выступаючы ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|першай лізе]], БАТЭ заняў другое месца і атрымаў права выступаць у элітным дывізіёне — [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|найвышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]].

У 1998-м, годзе свайго дэбюту на найвышэйшым узроўні, БАТЭ заваёўвае срэбныя мэдалі. Наступны год стаў яшчэ больш удалым: БАТЭ ўпершыню становіцца чэмпіёнам Беларусі. 2000 год зноў стаў для БАТЭ «срэбным». Чэмпіянат 2001 году прынёс клюбу бронзавыя ўзнагароды.

Сэзон 2002 году стаў для БАТЭ неадназначным. Барысаўчане ўпершыню прабіліся ў фінал [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], але зь лікам 0:2 саступілі [[Гомель (футбольны клюб)|ФК «Гомель»]]. Удала склаўся сэзон на эўрапейскай арэне. Выступаючы ў [[Кубак Інтэртота|Кубку Інтэртота]], БАТЭ атрымаў пераканаўчую перамогу над прадстаўніком нямецкай [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Бундэсьлігі]] — «[[Мюнхэн-1860 (футбольны клюб)|Мюнхэнам-1860]]», а затым практычна на роўных згуляў з [[Італія|італьянскай]] «[[Балёньня (футбольны клюб)|Балёньняй]]». На фінішы чэмпіянату БАТЭ ў адчайным дужаньні дасягнуў лідыруючага [[Нёман Горадня|ФК «Нёман»]] і ў «залатым» матчы чэмпіянату, дзякуючы голу [[Валеры Тарасенка|Валера Тарасенкі]] ў дадатковы час, атрымаў перамогу зь лікам 1:0.

У чэмпіянаце 2003 году БАТЭ, нягледзячы на ўпэўненую гульню, да канца сэзону заставаўся на пятым месцы. У апошнім туры чэмпіянату яму мела сустракацца на выезьдзе зь менскім «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]». Гэтая сустрэча павінна была даць адказ на пытаньне, на якім месцы апынецца БАТЭ: другім або пятым. Але матч завяршыўся ўпэўненай перамогай БАТЭ 4:0, і каманда зноў заваявала срэбныя мэдалі.

У 2004 годзе БАТЭ, які няўдала выступіў у [[Кубак УЭФА|Кубку УЭФА]], у фінале чэмпіянату ізноў прэтэндаваў на самыя высокія месцы, за тур да фінішу адстаючы ад менскага «Дынама» на два ачкі. І зноў апошняя сустрэча чэмпіянату мелася быць зь лідэрам на выезьдзе. Аднак гэтым разам леташняму трыюмфу не наканавана было паўтарыцца. Саступіўшы 0:2, БАТЭ заняў другое месца.

Сэзон 2005 году стаў самым цяжкім у гісторыі БАТЭ. Па-першае, у канцы папярэдняга сэзону каманду пакінуў яе нязьменны трэнэр [[Юры Пунтус]], якога на трэнэрскім мастку БАТЭ зьмяніў [[Ігар Крывушэнка]]. Па-другое, у новы клюб Пунтуса перайшлі шэраг маладых гульцоў, на якіх у гэтым сэзоне ўскладаліся вялікія надзеі. БАТЭ саступіў у фінале Кубку [[МТЗ-РІПА Менск|МТЗ-РІПА]], а па выніках чэмпіянату апынуўся на пятым месцы, упершыню ў найноўшай гісторыі застаўшыся без мэдалёў.

2006 год — асаблівы ў лёсе каманды. У гэты год адзначаўся дзесяцігадовы [[юбілей]] узнаўленьня клюбу. І БАТЭ годна адзначыў гэтую дату. Барысаўчане ўпершыню сталі ўладальнікамі Кубка Беларусі, у фінале ў дадатковы час зь лікам 3:1 перамогшы салігорскі «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]». А ў чэмпіянаце БАТЭ таксама фінішаваў першым, такім чынам зрабіўшы своеасаблівы дубль.

[[Файл:Champions League 2008-09 BATE-Real Perfomance.jpg|міні|зьлева|250пкс|На матчы Лігі чэмпіёнаў супраць мадрыдзкага «Рэалу»]]
2007 год стаў асаблівым як у гісторыі БАТЭ, так і ўсяго беларускага футболу. У гэтым сэзоне БАТЭ дамогся нябачанага раней беларускімі клюбамі посьпеху — выйшаў у трэці кваліфікацыйны раўнд [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў УЭФА]], выявіўшы пры гэтым велізарную волю да перамогі. Так, у першым кваліфікацыйным раўндзе БАТЭ прайграў у гасьцях [[кіпр]]скаму клюбу [[АПОЭЛ Нікасія|АПОЭЛ]] 0:2, аднак у хатнім матчы здолеў схіліць чару вагаў двухраўндавага супрацьстаяньня ў сваю карысьць, абгуляўшы супраціўніка зь лікам 3:0. У другім крузе быў упэўнена перайграны [[Ісьляндыя|ісьляндзкі]] «[[Габнарф’ёрдур (футбольны клюб)|Габнарф’ёрдур]]» — 3:1 на выезьдзе, 1:1 у хатнім матчы. У трэцім раўндзе супраціўнікам БАТЭ быў румынскі «[[Сьцяўа Бухарэст|Сьцяўа]]». Першы матч у Барысаве завяршыўся зь лікам 2:2, у другім матчы мацней былі румыны — 2:0. Выбыўшы з розыгрышу [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2007—2008 гадоў|Лігі чэмпіёнаў]], БАТЭ ў першым раўндзе [[Кубак УЭФА 2007—2008 гадоў|Кубка УЭФА]] сустракаўся з гішпанскім «[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэалам]]» — самым рэйтынгавым клюбам розыгрышу — і атрымаў дзьве паразы: 4:1 на выезьдзе і 2:0 на менскім стадыёне «Дынама». У чэмпіянаце Беларусі БАТЭ датэрмінова, за чатыры туры да фінішу, заваяваў чэмпіёнскі тытул. У розыгрышы Кубка БАТЭ зноў дайшоў да фіналу, дзе ў сэрыі пасьляматчавых пэнальці саступіў берасьцейскаму «[[Дынама Берасьце|Дынама]]».

=== Эпоха Віктара Ганчарэнкі ===
6 жніўня 2008 году БАТЭ пад кіраўніцтвам новага трэнэра [[Віктар Ганчарэнка|Віктара Ганчарэнкі]] выбіў з 2-га кваліфікацыйнага раўнду Лігі чэмпіёнаў бэльгійскі «[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]», адолеўшы яго па суме двух матчаў зь лікам 4:3, і прабіўся ў 3-і кваліфікацыйны раўнд.

[[Файл:BATE 2008.JPG|значак|зьлева|Футбалісты клюбу ў матчы Лігі чэмпіёнаў супраць «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніту]]».]]
27 жніўня 2008 году, згуляўшы ўнічыю 1:1 зваротны матч у Барысаве з баўгарскім клюбам «[[Леўскі Сафія|Леўскі]]», БАТЭ ўпершыню трапіў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2008—2009 гадоў|Лігі чэмпіёнаў]], перамогшы ў першым матчы ў гасьцях 1:0. Ніколі яшчэ ў самы прэстыжны эўракубкавы турнір не трапляў так званы «футбольны карлік» зь пятага дзясятку клюбнага рэйтынг-ліста [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]. Зноў жа, ніколі дагэтуль да групавой стадыі на даходзіла каманда, якая пачынала шлях у найслабейшым з магчымых кошыкаў лёсаваньня&lt;ref&gt;{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20080921093728/http://www.svaboda.org/content/Article/1200586.html|загаловак=Радыё «Свабода»: У барысаўскага «карліка» ёсьць шанец стаць гігантам|url=http://www.svaboda.org/content/Article/1200586.html|дата копіі=21 верасьня 2008}}&lt;/ref&gt;. У групавой стадыі БАТЭ трапіў у групу H разам з «[[Рэал Мадрыд|Рэалам]]» (Мадрыд), «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтусам]]», «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэнітам]]». У першай гульні на выезьдзе БАТЭ саступіў «Рэалу» зь лікам 0:2. У другой сваёй гульні зь «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтусам]]» (2:2) БАТЭ стаў першым беларускім футбольным клюбам, які набраў пункты ў групавым этапе гэтага турніру. 21 кастрычніка, у трэцяй гульні на выезьдзе БАТЭ згуляў у нічыю (1:1) з «Зэнітам» з Санкт-Пецярбургу, а ў чацьвертай прайграў яму ў [[Менск]]у зь лікам 0:2. У апошняй гульні групавога турніру БАТЭ згуляў унічыю зь «Ювэнтусам» 0:0, і ў выніку набраўшы 3 пункты ў 6 гульнях, клюб заняў апошняе месца ў групе і скончыў свой выступ у эўракубках.

31 кастрычніка 2008 году БАТЭ стаў пяціразовым чэмпіёнам Беларусі. У гэты дзень быў згуляны перанесены матч 17-га туру, на ім падначаленыя Віктара Ганчарэнкі перамаглі жодзінскае «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда]]» зь лікам 2:1 і за два туры да фінішу сталі недасягальныя для перасьледнікаў.

26 жніўня 2010 году заваяваў права гуляць у групавым этапе [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]. Быў абыграны ісьляндзкі «[[Габнарф’ёрдур (футбольны клюб)|Габнарф’ёрдур]]» (5:1 дома, 1:0 у гасьцях), затым параза па суме 2 матчаў ад дацкага «[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгагену]]» (0:0 дома і 2:3 у гасьцях) у Лізе чэмпіёнаў. Затым у кваліфікацыі Лігі Эўропы быў двойчы абыграны [[Партугалія|партугальскі]] «[[Марытыму Фуншал|Марытыму]]» (3:0 дома і 2:1 у гасьцях). Па выніках жараб’ёўкі супраціўнікамі БАТЭ сталі нідэрляндзкі [[АЗ Алькмаар|АЗ]] (перамога 4:1 дома, паражэньне 0:3 у гасьцях), «[[Дынама Кіеў]]» (2:2 у гасьцях, паражэньне 1:4 дома), «[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]» (перамога 1:0 у гасьцях; перамога 3:1 дома). Па выніках групавога турніру барысаўчане ўпершыню выйшлі ў 1/16 фіналу эўрапейскага кубка, дзе па суме дзьвюх сустрэч саступілі францускаму [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|ПСЖ]] (2:2 дома і 0:0 на выезьдзе).

[[Файл:Champions League 2011-12 BATE-Barcelona at Dynamo.jpg|значак|На матчы ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|ЛЧ]] супраць «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]»]]
2 жніўня 2011 году клюб атрымаў права гуляць у раўндзе плэй-оф чэмпіёнскай кваліфікацыі Лігі чэмпіёнаў, абыграўшы ў другім кваліфікацыйным раўндзе «[[Лінфілд Бэлфаст|Лінфілд]]» (1:1 у гасьцях, 2:0 дома), а ў трэцім — «[[Экранас Панявеж|Экранас]]» (0:0 у гасьцях, 3:1 дома). 24 жніўня БАТЭ абыграў аўстрыйскі «[[Штурм Грац|Штурм]]» у гасьцях 0:2 (1:1 дома) і другі раз у сваёй гісторыі выйшаў у групавы этап Лігі чэмпіёнаў, атрымаўшы, пры гэтым, месца ў трэцім кошыку. Па выніках жараб’ёўкі БАТЭ адправіўся ў групу H разам з «[[Барсэлёна]]й», «[[Мілян (футбольны клюб)|Мілянам]]» і «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]».

[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2011—2012 гадоў|Ліга чэмпіёнаў 2011—2012 гадоў]] далася БАТЭ цяжка. У першым матчы БАТЭ саступіў «Барсэлёне» (0:5). У другім матчы саступіў «[[Мілян (футбольны клюб)|Міляну]]» (0:2). Трэці матч зь «Вікторыяй» быў згуляны зь лікам 1:1. Чацьверты матч у [[Барсэлёна|Барсэлёне]] быў прайграны зь лікам 4:0. Пяты матч быў, мабыць, найлепшым у гэтай Лізе чэмпіёнаў. БАТЭ згуляў унічыю зь «Мілянам» (1:1). Апошні, шосты матч, быў важны: у ім вырашаўся далейшы ўдзел у [[Ліга Эўропы УЭФА|Лізе Эўропы]]. БАТЭ прайграў матч зь «[[Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» і завяршыў удзел у турнірах.

Старт афіцыйных выступленьняў БАТЭ ў сэзоне 2012 году пачаўся з паражэньня ад «[[Гомель (футбольны клюб)|Гомелю]]» ў Супэркубку Беларусі зь лікам 0:2. Пазьней, клюб атрымаў 11 перамог запар, але ў 13 туры саступіў «[[Белшына Бабруйск|Белшыне]]» (0:1).

Перад пачаткам эўракубкаў 2012—2013 гадоў, БАТЭ сыграў некалькі матчаў няўдала. Да таго ж, у алімпійскую зборную былі выкліканыя [[Аляксандар Гутар]], [[Дзяніс Палякоў]], [[Дзьмітры Бага]], [[Рэнан Брэсан]]&lt;ref&gt;[http://www.pressball.by/london2012/footballteam Олимпийская сборная Георгия Кондратьева]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;, што аслабіла склад БАТЭ. Аднак, клюб узмацніўся [[Аляксандар Глеб|Аляксандрам Глебам]] і [[Раман Васілюк|Раманам Васілюком]]. У другім кваліфікацыйным раўндзе БАТЭ не бяз працы перамагае «[[Вардар Скоп’е|Вардар]]» (3:2), аднак у наступным раўндзе ўпэўнена пермагае «[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]» (3:2). Па выніках двух матчаў, барысаўскі клюб перамог «[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана|Гапаэль Кір’ят-Шмана]]» (3:1) і выйшаў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2012—2013 гадоў|Лігі чэмпіёнаў 2012—2013 гадоў]].

[[Файл:Minsk, Belarus - panoramio (44).jpg|значак|зьлева|БАТЭ на стадыёне [[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]] ў кастрычніку 2012 году.]]
Паводле вынікаў лёсаваньня [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2012—2013 гадоў|Лігі чэмпіёнаў 2012—2013 гадоў]] БАТЭ трапіў у групу F разам з «[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсіяй]]», «[[Ліль (футбольны клюб)|Лілем]]» і «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыяй]]». У першых двух матчах барысаўчане сэнсацыйна перамаглі ў гасьцёх францускі «[[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]]» (3:1) і дома нямецкую «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыю]]» (3:1). Але ў дзьвюх наступных сустрэчах трывалі паразу ад гішпанскай «[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсіі]]» (0:3 і 2:4). У астатніх сваіх матчах у групе БАТЭ таксама саступіў, аднак здолеў заняць 3 радок і атрымаць права на ўдзел у [[Ліга Эўропы УЭФА|Лізе Эўропы]]. Дарэчы, «Баварыя» ў тым сэзоне атрымала ўпэўненую перамогу ў Лізе чэмпіёнаў, а БАТЭ стаў адзіным клюбам, які здолеў забіць мюнхэнцам больш за два мячы ў аднім матчы. 11 лістапада пасьля перамогі зь лікам 5:1 над клюбам «[[Менск (футбольны клюб)|Менск]]», барысаўскі клюб датэрмінова ў 7 раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі.

У пачатку 2013 году БАТЭ гуляў у матчах 1/16 Лігі Эўропы супраць турэцкага «[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]». У сувязі з рэканструкцыяй менскага стадыёну «Дынама», дзе БАТЭ звычайна праводзіў міжнародныя сустрэчы, клюб быў вымушаны шукаць іншую пляцоўку. У выніку матч прайшоў у [[Горадня|Горадні]]. Нягледзячы на тое, што «Фэнэрбахчэ» амаль увесь матч праводзіў у меншасьці, гульня скончылася ўнічыю 0:0. У адказным матчы БАТЭ прапусьціў з пэнальці (0:1) і скончыў выступленьне ў турніры.

У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|сэзоне 2013 году]] айчыннага чэмпіянату БАТЭ стартаваў ня вельмі ўпэўнена, у выніку чаго лідэрства ў табліцы перахапіў салігорскі «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]», якім кіраваў [[Уладзімер Журавель]]. Улетку барысаўчане наладзілі гульню, і, атрымоўваючы перамогу за перамогай, пачалі даганяць салігорскі клюб. Расчараваньнем для аматараў каманды стала выступленьне БАТЭ ў Лізе чэмпіёнаў. На першай жа стадыі ў 2-м кваліфікацыйным раўндзе барысаўскі клюб саступіў казахстанскаму «[[Шахтар Караганда|Шахтару]]», з аднолькавым лікам у абодвух сустрэчах — 0:1, і выбыў з розыгрышу эўракубкаў. 21 верасьня 2013 году БАТЭ ў гасьцёх перайграў салігорскі «Шахцёр» (3:0) і ўпершыню ў сэзоне выйшаў на першае месца ў турнірнай табліцы. Дзякуючы чарзе няўдачаў салігорцаў БАТЭ хутка замацаваўся на першым радку.

=== Апошнія гады Капскага ===
[[Файл:Barysaw Barysaw-Arena 4.jpg|значак|зьлева|У сярэдзіне 2014 году БАТЭ пераехаў на новы стадыён [[Барысаў-Арэна|Барысаў-Арэну]].]]
12 кастрычніка 2013 году было абвешчана аб тым, што Віктар Ганчарэнка пакідае пасаду галоўнага трэнэра&lt;ref&gt;{{Спасылка|аўтар=Гнатенко, А.|url=https://www.kuban.kp.ru/daily/26145/3034811/|загаловак=Наставником «Кубани» стал лучший тренер Белоруссии|праект=KP.RU|дата публікацыі=14 кастрычніка 2013|мова=ru}}&lt;/ref&gt;. Новым галоўным трэнэрам быў прызначаны [[Аляксандар Ермаковіч]]. 9 лістапада 2013 году, атрымаўшы перамогу ў 30 туры над «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]», БАТЭ стаў дзесяціразовым чэмпіёнам Беларусі. У сэзоне 2014 году БАТЭ быў вымушаны доўгі час змагацца за лідарства ў чэмпіянаце зь менскім «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]». У выніку, барысаўчанам пасьля перамогі над менчукамі ў матчы 29 тура, як адбыўся 1 лістапада, удалося адарвацца і пасьля наступнага тура датэрмінова ўзяць чарговае золата. Пры гэтым, БАТЭ ўсталяваў рэкорд: каманда не прайгравала на працягу 31 матча чэмпіянату (ранейшы рэкорд — 29 матчаў — належыў віцебскай «[[Віцебск (футбольны клюб)|Дзьвіне]]» ў сэзоне 1994—1995 гадоў). У [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2014—2015 гадоў|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ здолеў чарговы, ужо чацьверты, раз прабіцца ў групавы этап: хоць і з праблемамі, але былі пройдзеныя альбанскі «[[Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў]]», вугорскі «[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]» і славацкі «[[Слован Браціслава|Слован]]». Але ў групавым этапе барысаўчане пацярпелі па дзьве разгромных паразы ад «[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]» і данецкага «[[Шахтар Данецк|Шахтара]]». Адна перамога над «[[Атлетык Більбао|Атлетыкам]]» зь [[Більбао]] не дазволіла барысаўчанам узьняцца вышэй за апошняе месца ў групе. Пры гэтым паводле колькасьці прапушчаных у групавым этапе галоў (24) БАТЭ паставіў новы антырэкорд у гісторыі турніру. 

У наступным сэзоне БАТЭ здолеў трэці раз здабыць [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], у фінале выгуляўшы салігорскі «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» зь лікам 4:1. У чэмпіянаце клюб таксама ня меў перашкод, амаль ад пачатку сэзону значна адарваўшыся ад канкурэнтаў і за чатыры туры да фінішу гарантаваўшы чарговае чэмпіёнства. Барысаўская сэрыя без паразаў у чэмпіянаце, якая была распачатая ў папярэднім сэзоне, была спыненая толькі ў 15 туры менскім «Дынама» (0:1), такім чынам склала 45 матчаў. У [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2015—2016 гадоў|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ зноўку выйшаў у групавы этап, па чарзе пераадолеўшы ірляндзкі «[[Дандолк (футбольны клюб)|Дандолк]]», вугорскі «[[Фэхэрвар Сэкешфэхэрвар|Відэатон]]» і сэрбскі «[[Партызан Бялград|Партызан]]». Супернікамі на групавым этапе сталі «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]]», «[[Рома Рым|Рома]]» і «[[Баер Левэркузэн|Баер]]», сярод якіх БАТЭ лічыўся аўтсайдэрам. Аднак у другім туры групавога этапу барысаўчане нечакана нанесьлі паразу «Роме» зь лікам 3:2. Зрэшты, барысаўчане набралі 5 пунктаў і апынуліся апошнімі ў групе. Сэзон 2016 году атрымаўся для БАТЭ няўдалым. Каманда другі раз запар дайшла да фіналу Кубка Беларусі, але ня здолела захаваць тытул, саступіўшы ў сэрыі пенальці жодзінскаму «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]». У [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2016—2017 гадоў|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ прайшоў у другім кваліфікацыйным раўндзе фінскі [[СІК Сэйняёкі|СІК]], але ў трэцім саступіў ірляндзкаму «Дандолк» (1:0, 0:3) і выбыў у [[Ліга Эўропы УЭФА 2016—2017 гадоў|Лігу Эўропы]], дзе таксама ня здолеў прабіцца ў групавы этап, прагуляўшы ў плэй-оф кваліфікацыі паводле суме дзьвюх сустрэч «[[Астана (футбольны клюб)|Астане]]» з Казахстану (0:2, 2:2). У выніку БАТЭ ў другі раз з 2008 году застаўся без эўракубкаў увосень. Адзіным адносным посьпехам стаў упэўнены выступ у чэмпіянаце, дзе БАТЭ адразу захапіў лідэрства, а асноўныя канкурэнты — менскае «Дынама» і салігорскі «Шахцёр» — у пачатку турніру страцілі шмат пунктаў. 14 кастрычніка 2016 году ў матчы 25-га тура БАТЭ перамог мікашэвіцкі «[[Граніт Мікашэвічы|Граніт]]» зь лікам 1:0 і заўчасна стаў чэмпіёнам.

[[Файл:FK Crvena zvezda - Bate Borisov.jpg|значак|зьлева|На матчы «[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]»—БАТЭ ў верасьні 2017 году.]]
У пачатку сэзона 2017 году БАТЭ быў выбіты ў паўфінале Кубка Беларусі, дзе сустракаўся зь берасьцейскім «[[Дынама Берасьце|Дынама]]» (0:2, 1:0). Няўдала пачаўся для барысаўскага клюбу і чэмпіянат краіны — прапусьціўшы наперад асноўных канкурэнтаў, як звыйчайна менскае «Дынама» і «Шахцёр», БАТЭ доўгі час займаў другі і трэці радок. Пры гэтым дружына ў матчах з сваімі канкурэнтамі атрымаў «сухія» перамогі (1:0 і 1:0 з «Дынама», 1:0 і 4:0 з «Шахцёрам»), аднак саступіў клюбам зь сярэдзіны і ніжняй частцы табліцы — «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцку]]», «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебску]]», «[[Менск (футбольны клюб)|Менску]]» і «[[Крумкачы Менск|Крумкачам]]». У [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2017—2018 гадоў|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ прайшоў у другім кваліфікацыйным раўндзе армянскі «[[Алашкерт Ерэван|Алашкерт]]». У трэцім раўндзе пасьля гасьцявой паразы ад чэскай «[[Славія Прага|Славіі]]» (0:1) барысаўчане ня здолелі ў хатнім матчы забясьпечыць неабходны лік — перамога барысаўчан 2:1 адправіла далей «Славію». БАТЭ перайшоў у [[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў|Лігу Эўропы]], дзе ў двубоі з украінскай «[[Александрыя (футбольны клюб)|Александрыяй]]» пасьля хатняй нічыі 1:1 здабыў валявую гасьцявую перамогу зь лікам 2:1 і прабіўся у групавы этап. Супернікамі ў групе сталі ангельскі «[[Арсэнал Лёндан|Арсэнал]]», нямецкі «[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]]» і сэрбская «[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]».

[[Файл:Vital Radzivonaŭ 2012 BLR.jpg|значак|Адзін з найлепшых гульцоў у гісторыі клюбу [[Віталь Радзівонаў]].]]
Фініш сэзону 2017 годзе ў чэмпіянаце азмрочыўся для БАТЭ шэрагам скандалаў. Шырокую вядомасьць атрымала гэтак званая «справа Верамко», то бок 23 верасьня на хатні матч барысаўчан супраць «Слуцка» (які скончыўся зь лікам 6:0) быў заяўлены і правёў увесь матч на лаўцы запасных брамнік [[Сяргей Верамко]], які да таго адбыў пяціматчавую дыскваліфікацыю. Але разам з дыскваліфікацыяй быў накладзены штраф, у выпадку неаплаты якога дыскваліфікацыя падаўжалася да моманту аплаты, і, як высьветілася, штраф быў аплачаны Верамко толькі 27 верасьня. Дысцыплінарны камітэт АБФФ за неправамоцны ўдзел гульца 13 кастрычніка прысудзіў БАТЭ тэхнічную паразу, што значна ўскладніла БАТЭ барацьбу за чэмпіёнства. Барысаўчане падалі апэляцыю, і 10 лістапада (за два туры да канца чэмпіянату) Апэляцыйны камітэт АБФФ, прызнаўшы віну Верамко, адмяніў папярэдні вырак Дысцыплінарнага камітэту і павярнуў тры пункты, абмежаваўшыся штрафам. У матчах з удзелам БАТЭ таксама быў зафіксаваны шэраг памылковых судзейскіх рашэньняў: 28 кастрычніка ў матчы супраць «[[Нафтан Наваполацак|Нафтанам]]» пры ліку 1:0 на карысьць барысаўчанаў быў прызначаны пэнальці ў браму БАТЭ за гульню рукой, але мяч трапіў у плячо [[Віталь Гайдучык|Віталю Гайдучыку]]. Пэнальці быў рэалізаваны навапалачанамі, і матч скончыўся зь лікам 1:1. Пазьней, 18 лістапада, у перадапошнім туры ў матчы супраць «[[Нёман Горадня|Нёману]]» пры ліку 1:1 [[Віталь Радзівонаў]] пры дапамозе сваёй рукі адправіў мяч у браму, і арбітар залічыў гол (выніковы лік 3:1 на карысьць БАТЭ). Няўдачы на фінішы «Дынама» і «Шахцёра» разам з станоўчымі для БАТЭ вынікам «справы Верамко» дазволілі барысаўчанам перад апошнім турам выйсьці на першае месца ў табліцы. Пры гэтым у гасьцявым матчы апошняга тура супраць «[[Гарадзея (футбольны клюб)|Гарадзеі]]» БАТЭ было дастаткова згуляць унічыю, каб стаць чэмпіёнам. Аднак, адкрыўшы лік у матчы, барысаўчане тройчы прапусьцілі, і да 75-й хвіліны «Гарадзея» перамагала зь лікам 3:1 (у той час як менскае «Дынама» ўпэўнена вяло ў ліку ў сваім матчы і пераганяла барысаўчан). Тым ня менш, Віталь Радзівонаў, які выйшаў на замену ў БАТЭ, на 79-й хвіліне забіў з пэнальці, а на пятай дададзенай хвіліне ўсталяваў канчатковы лік 3:3, што прынесла БАТЭ чарговае чэмпіёнства.

2018 год пачаўся для БАТЭ пад кіраўніцтвам новага трэнэра — [[Алег Дулуб|Алега Дулуба]]. Каманда ўпэўнена стартавала ў чэмпіянаце Беларусі, здабыўшы перамогі ў першых васьмі турах, аднак саступіла берасьцейскаму «Дынама» ў Супэркубку Беларусі і ў фінале Кубка Беларусі. Пасьля першых няўдач у чэмпіянаце Беларусі Дулуб быў звольнены, а выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера стаў [[Аляксей Бага]], які пазьней быў зацьверджаны на пасадзе. Пад ягоным кіраўніцтвам БАТЭ працягнуў пасьпяховы выступ у чэмпіянаце Беларусі, а ў Лізе чэмпіёнаў пасьля перамог над фінскім [[ХІК Хэльсынкі|ХІКам]] і азэрбайджанскім «[[Карабах Агдам|Карабахам]]» саступіў у плэй-оф нідэрляндзкаму [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] і патрапіў у групавы этап Лігі Эўропы.

22 верасьня 2018 году пасьля працяглай хваробы памёр старшыня клюбу [[Анатоль Капскі]], які стаяў на чале клюбу зь ягонага адраджэньня ў 1996 годзе. Да канца сэзону каманда выхадзіла на поле з траўрнымі повязямі. 4 лістапада, пасьля перамогі над гарадзенскім «Нёманам», БАТЭ стаў 15-разовым чэмпіёнам Беларусі. У групавым раўндзе Лігі Эўропы БАТЭ сустрэўся з вугорскім «[[Фэхэрвар Сэкешфэхэрвар|МОЛ Відзі]]», ангельскім «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]» і грэцкім [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОКам]]. Пачаўшы зь перамогі над «МОЛ Відзі», БАТЭ пасьля саступіў ПАОКу і двойчы «Чэлсі», аднак перамогі ў двух апошніх турах над «МОЛ Відзі» і ПАОКам прынесьлі барысаўскаму клюбу месца ў 1/16 фіналу Лігі Эўропы, дзе саступілі лёнданскаму «Арэсналу».

=== Пагаршэньне вынікаў ===
У Супэркубку Беларусі БАТЭ другі раз запар трываў паразу ад берасьцейскага «Дынама», а ў Кубку Беларусі 2018—2019 гадоў дрыжына выбыла на стадыі чвэрцьфіналу, саступіўшы ў двухматчавым супрацьстаяньні «[[Іслач Менскі раён|Іслачы]]». У чэмпіянаце Беларусі БАТЭ ў першай палове сэзону знаходзіўся ў уверсе табліцы, змагаючыся за першы радок зь берасьцейцамі і салігорскім «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]». У 1-м кваліфікацыйным раўндзе Лігі чэмпіёнаў БАТЭ перамог польскі «[[Пяст Глівіцы|Пяст]]», аднак у другім саступіў нарвэскаму «[[Русэнборг Тронгэйм|Русэнборгу]]». Перайшоўшы ў Лігу Эўропы, каманда ў 3-м кваліфікацыйным раўндзе прайшла басьнійскі клюб «[[Сараева (футбольны клюб)|Сараева]]», а ў плэй-оф, як і тры гады таму, патрапіла на казахстанскую «[[Астана (футбольны клюб)|Астану]]». Пасьля паразы ў гасьцёх зь лікам 0:3 дома БАТЭ забіў толькі двойчы (2:0) і паводле суме дзьвюх сустрэч выбыў з турніру. Тым часам шэраг няўдач барысаўчан вывеў на першы радок у чэмпіянаце Беларусі берасьцейскае «Дынама», якое без правалаў дайшло да канца сэзону і здабыла чэмпіёнства. Такім чынам перарвалася сэрыя БАТЭ з 13 чэмпіёнстваў запар. Барысаўскі клюб у сэзоне 2019 году атрымаў срэбныя мэдалі.

У пачатку 2020 году дружыну ачоліў [[Кірыл Альшэўскі]]. Пад ягоным кіраўніцтвам каманда пачала чэмпіянат зь дзьвюх паразаў, але апасьля справы пайшлі лепей, і неўзабаве БАТЭ ўключыўся ў барацьбу за прызавыя месцы. Таксама быў здабыты Кубак Беларусі — у фінале ў дадатковы час была атрымана перамога над кріўдзіцелем апршняга часу берасьцейскім «Дынама» (1:0). У Лізе Эўропы БАТЭ адразу выбыў з турніру, саступіўшы на выезьдзе сафійскаму [[ЦСКА Сафія|ЦСКА]] (0:2). У чэмпіянаце Беларусі ж каманда доўгі час вяла змаганьне за першы радок з салігорскім «Шахцёрам». У верасьні 2020 года Альшэўскі быў звольнены, а новым трэнэрам стаў ягоны памочнік [[Аляксандар Лісоўскі]]. Перад заканчэньнем сэзону БАТЭ яшчэ ачольваў табліцу, але нічыя ў апошнім туры зь менскім «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]» (0:0) адкінула барысаўчанаў на другі выніковы радок. У сьнежні 2020 года новым галоўным трэнэрам стаў [[Віталь Жукоўскі]], які раней доўгі час ачольваў «Іслач». З каманды сышлі шматгадовыя лідэры [[Ігар Стасевіч]], [[Ягор Філіпенка]] (абодва перайшлі ў салігорскі «Шахцёр»), [[Дзьмітры Бага]]. Ім на замену прыйшлі пераважна маладыя гульцы. У пачатку сэзону 2021 году фан-рух БАТЭ адмовіўся падтрымліваць клюб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, зьбіцьцё і забойства людей за ўласныя меркаваньні&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2021-02-28|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archivedate = 28 лютага 2021|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Matchday July, 2021.jpg|значак|зьлева|Перад матчам [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Лігі канфэрэнцыяў]] у [[Батумі]] супраць мясцовага клюбу «[[Дынама Батумі|Дынама]]».]]
У чэмпіянаце БАТЭ, хоць і рухаўся няблага, але ня здолеў перашкодзіць захапіць лідэрства салігорскаму «Шахцёру», які атрымліваў перамогу за перамогай. У траўні БАТЭ другі раз запар стаў уладальнікам Кубка Беларусі, атрымаўшы ў фінале перамогу над «Іслаччу» (2:1). Выступы ў Лізе канфэрэнцыяў былі няўдалымі — пасьля гасьцявой перамогі 1:0 над батумскім «[[Дынама Батумі|Дынама]]» БАТЭ саступіў на Барысаў-Арэне зь лікам 1:4 і быў вымушаны спыніць удзел у турніры. У гэты ж час асноўны нападнік клюбу [[Максім Скавыш]] перайшоў у «Шахцёр». Пасьля БАТЭ навязваў пэўную канкурэнцыю салігарчанам, і нават у верасьні атрымаў хатнюю перамогу над «Шахцёрам» (1:0), аднак неўзабаве салігорская каманда атрымала гандыкап і замацавалася на першым радку. БАТЭ ж толькі ў апошнім туры здабыў трэція запар срэбныя мэдалі, абышоўшы менскае «Дынама».

У студзені 2022 году новым галоўным трэнэрам стаў [[Аляксандар Міхайлаў]], які раней узначальваў дублюючы склад клюбу. Дружына добра пачала чэмпіянат, атрымаўшы перамогі ў пяці першых матчах запар, аднак пазьней справы пагоршыліся, БАТЭ шмат гуляў унічыю і прапусьціў наперад канкурэнтаў. У фінале Кубка Беларусі БАТЭ саступіў «[[Гомель (футбольны клюб)|Гомелю]]» (1:2), а таксама выбыў зь Лігі канфэрэнцыяў, саступіўшы турэцкаму «[[Коньяспор Конья|Коньяспору]]» з агульным лікам 0:5. У жніўні празь няўдачы Міхайлаў сышоў у адстаўку, а выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнэра быў прызначаны ягоны памочнік [[Сяргей Зяневіч]], аднак пад кіраўніцтвам новага адмыслоўца сытуацыя не палепшылася, неўзабаве БАТЭ быў выкінуты з прызавой тройкі. У кастрычніку на чале каманды зноўку стаў Кірыл Альшэўскі, які вярнуў БАТЭ ў барацьбу. Барысаўчане здолелі абысьці менскае «Дынама», але салігорскі «Шахцёр» і менскі «[[Энэргетык-БДУ Менск|Энэргетык-БДУ]]» засталіся наперадзе, а БАТЭ застаўся трэцім.

У Найвышэйшай лізе ў 2023 годзе БАТЭ хутка прапусьціў наперад канкурэнтаў і ня ўдзельнічаў у барацьбе за чэмпіёнства. Каманда зноў дайшла да фіналу Кубка Беларусі, дзе саступіла жодзінскаму «Тарпэда-БелАЗ» зь лікам 0:2. Пасьля адхіленьня «Шахцёра» і «Энэргетыка-БДУ» ад эўракубкаў барысаўчане атрымалі месца ў Лізе чэмпіёнаў, дзе ў першым кваліфікацыйным раўндзе перамаглі альбанскі «[[Партызані Тырана|Партызані]]», аднак пасьля пасьлядоўна выбылі зь Лігі чэмпіёнаў, Лігі Эўропы і Лігі канфэрэнцыяў, саступіўшы адпаведна кіпрскаму «[[Арыс Лімасол|Арысу]]», малдаўскаму «[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыфу]]» і косаўскаму «[[Балкані Сухарэка|Балкані]]». У чэмпіянаце БАТЭ працягваў змагацца за трэці радок, аднак у выніку фінішаваў пятым, упершыню з 2006 году застаўшыся без мэдалёў. У самым пачатку 2024 году было абвешчана, што галоўны трэнэр Альшэўскі быў звольнены з сваёй пасады. Наступнікам стаў Ігар Крывушэнка, які ўжо некалі працаваў у барысаўскім клюбе.

== Дасягненьні ==
* [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]
** Пераможца (15): [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1999 году|1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2007 году|2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]]
** Другое месца (7): 1998, 2000, 2003, 2004, 2019, 2020, 2021
** Трэцяе месца (2): 2001, 2022
* Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: 2006, 2010, [[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|2015]], [[Кубак Беларусі па футболе 2019—2020 гадоў|2020]], [[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|2021]], [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|2026]]
* Фіналіст Кубка Беларусі: 2002, 2005, 2007, [[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|2016]], [[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|2018]], [[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|2022]], [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|2023]]
* Уладальнік [[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубка Беларусі]]: 2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2022
* [[Чэмпіянат БССР па футболе|Чэмпіён БССР]]: 1974, 1976, 1979
* Срэбны прызэр чэмпіянату БССР: 1978
* Уладальнік [[Кубак БССР па футболе|Кубка Беларускай ССР]]: 1976

== Склад ==
: ''Актуальны на 21 сакавіка 2026 году''
{{Склад}}
{{Гулец1|5|Q138752881|Аб|}}
{{Гулец1|6|Q63441675|Аб|}}
{{Гулец1|7|Q20711307|ПА|}}
{{Гулец1|8|Q138758697|Нап|}}
{{Гулец1|9|Q124948789|Нап|}}
{{Гулец1|10|Q136815296|ПА|}}
{{Гулец1|11|Q128594275|Нап|}}
{{Гулец1|14|Q134126167|ПА|}}
{{Гулец1|15|Q139710296|ПА|}}
{{Гулец1|16|Q108845923|Бр|}}
{{Гулец|19|{{Сьцяг|Беларусь}}|Нап|Іван Чарных||2004}}
{{Гулец1|24|Q135706374|Нап|}}
{{Падзел складу}}
{{Гулец1|25|Q125472642|Аб|}}
{{Гулец1|28|Q114029178|Аб|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]]}}
{{Гулец1|30|Q138752674|Нап|}}
{{Гулец1|33|Q1522811|Аб|капітан}}
{{Гулец1|35|Q125122348|Бр|}}
{{Гулец1|37|Q136376881|Нап|}}
{{Гулец1|42|Q139550841|Аб|}}
{{Гулец1|44|Q139251363|Нап|}}
{{Гулец1|52|Q117197012|Аб|}}
{{Гулец1|55|Q33154718|ПА|}}
{{Гулец1|88|Q138758248|Аб|}}
{{Гулец1||Q107807067|ПА|}}
{{Канец складу}}

== Галоўныя трэнэры ==
{{Слупок-пачатак}}
{{Слупок-новы}}
* [[Леў Мазуркевіч]] (1973—1981)
* [[Юры Пунтус]] (1996—2004)
* [[Ігар Крывушэнка]] (2004—2007)
* [[Віктар Ганчарэнка]] (2007—2013)
* [[Аляксандар Ермаковіч]] (2013—2018)&lt;ref&gt;[http://www.pressball.by/news/football/147610 Александр Ермакович утвержден на посту главного тренера БАТЭ]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Алег Дулуб]] (2018)&lt;ref&gt;{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20220707052126/https://www.pressball.by/news/football/283603|загаловак=Олег Дулуб официально возглавил БАТЭ|url=https://www.pressball.by/news/football/283603|дата копіі=7 ліпеня 2022|мова=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/113842.html БАТЭ уволил Дулуба]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Аляксей Бага]] (2018—2019)&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/113875.html Алексей Бага назначен исполняющим обязанности главного тренера БАТЭ]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/116826.html Алексей Бага стал полноправным главным тренером БАТЭ]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Кірыл Альшэўскі]] (2019—2020)
{{Слупок-новы}}
* [[Аляксандар Лісоўскі]] (2020)
* [[Віталь Жукоўскі]] (2020—2021)
* [[Аляксандар Міхайлаў]] (2022)
* [[Сяргей Зяневіч]] (2022)
* [[Кірыл Альшэўскі]] (2022—2023)
* [[Ігар Крывушэнка]] (студзень 2024 — жнівень 2024)&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://football.by/news/191908|загаловак=Иван Мигаль стал исполняющим обязанности главного тренера БАТЭ, Игорь Криушенко покинул клуб|выдавец=football.by|дата публікацыі=27 жніўня 2024|мова=ru}}&lt;/ref&gt;
* Іван Мігаль (2024—2025)&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.transfermarkt.com/-/profil/trainer/127902|загаловак=Ivan Migal - Manager profile|выдавец=Transfermarkt|мова=en|дата=9 сьнежня 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Арцём Канцавы]] (ад 2025)&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://fcbate.by/news/2507|загаловак=Артем Концевой — главный тренер БАТЭ |выдавец=ФК БАТЭ|дата публікацыі=9 ліпеня 2025|мова=ru}}&lt;/ref&gt;
{{Слупок-канец}}

== Статыстыка ==

=== Чэмпіянат і Кубак Беларусі ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!Сэзон
!Ліга
!Месца
!width=30|{{Падказка|Г|Гульні}}
!width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}}
!width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}}
!width=30|{{Падказка|П|Паразы}}
!width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}}
!width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}}
![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]
|-
|align=&quot;center&quot;|1996||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1996 году|Другая]]||align=&quot;center&quot;|'''1''' {{Рост}}||28||25||2||1||79-10||77||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 1996—1997 гадоў|1/16]]
|-
|align=&quot;center&quot;|1997||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1997 году|Першая]]||align=&quot;center&quot;|'''2''' {{Рост}}||30||25||3||2||92-15||78||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 1997—1998 гадоў|1/4]]
|-
|align=&quot;center&quot;|1998||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1998 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Срэбны мэдаль}}||28||18||4||6||50-25||58||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 1998—1999 гадоў|1/2]]
|-
|align=&quot;center&quot;|1999||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1999 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||30||24||5||1||80-22||77||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 1999—2000 гадоў|1/8]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2000||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2000 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Срэбны мэдаль}}||30||20||4||6||68-26||64||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2000—2001 гадоў|1/4]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2001||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2001 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Бронзавы мэдаль}}||26||16||3||7||54-31||51||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2001—2002 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
|align=&quot;center&quot;|2002||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2002 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||26||18||2||6||51-20||56||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2002—2003 гадоў|1/4]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2003||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2003 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Срэбны мэдаль}}||30||20||6||4||70-21||66||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2003—2004 гадоў|1/2]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2004||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2004 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Срэбны мэдаль}}||30||22||4||4||59-25||70||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2004—2005 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
|align=&quot;center&quot;|2005||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2005 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|'''5'''||26||12||11||3||42-27||47||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2005—2006 гадоў|Ул]]&amp;nbsp;{{Зл|Уладальнік}}
|-
|align=&quot;center&quot;|2006||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2006 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||26||16||6||4||47-27||54||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2006—2007 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
|align=&quot;center&quot;|2007||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2007 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||26||18||2||6||50-25||56||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2007—2008 гадоў|1/2]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2008||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2008 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||30||19||10||1||54-20||67||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2008—2009 гадоў|1/2]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2009||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2009 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||26||19||5||2||55-16||62||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2009—2010 гадоў|Ул]]&amp;nbsp;{{Зл|Уладальнік}}
|-
|align=&quot;center&quot;|2010||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2010 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||33||21||9||3||64-18||72||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2010—2011 гадоў|1/8]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|2011]]||align=&quot;left&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||33||18||12||3||53-20||66||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2011—2012 гадоў|1/8]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||30||21||5||4||51-16||68||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|1/8]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||32||21||4||7||61-25||67||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2013—2014 гадоў|1/4]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||32||20||11||1||68-21||71||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|Ул]]&amp;nbsp;{{Зл|Уладальнік}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||26||20||5||1||44-11||65||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||30||22||4||4||73-25||70||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2016—2017 гадоў|1/2]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||30||21||5||4||61-19||68||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Залаты мэдаль}}||30||23||4||3||55-24||73||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2018—2019 гадоў|1/4]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2019 году|2019]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Срэбны мэдаль}}||30||22||4||4||61-21||70||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2019—2020 гадоў|Ул]]&amp;nbsp;{{Зл|Уладальнік}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2020 году|2020]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Срэбны мэдаль}}||30||17||7||6||65-32||58||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|Ул]]&amp;nbsp;{{Зл|Уладальнік}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Срэбны мэдаль}}||30||19||8||3||61-27||65||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;|{{Бронзавы мэдаль}}||30||16||11||3||51-21||59||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;| '''5''' ||28||14||5||9||49-32||47||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|1/4]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;| '''8''' ||30||11||7||12||38-38||40||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2024—2025 гадоў|1/8]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]]||align=&quot;left&quot;|[[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|Найвышэйшая]]||align=&quot;center&quot;| '''10''' ||30||11||7||12||38-43||40||align=&quot;center&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|Ул]]&amp;nbsp;{{Зл|Уладальнік}}
|}

=== Удзел у эўракубках ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
!Кубак
!width=30|Г
!width=30|В
!width=30|Н
!width=30|П
!width=70|М
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]||104||37||31||36||119—150
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА/Ліга Эўропы]]||63||21||11||31||75—111
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]||7||2||1||4||5—14
|-
|[[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]||6||4||1||1||8—2
|-
|Усяго||180||64||44||72||207—277
|}

[[Файл:Dynamo stadium Minsk Champions league BATE-Real Madrid.JPG|міні|Матч Лігі чэмпіёнаў супраць мадрыдзкага «Рэалу». 25 лістапада 2008 году]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сэзон
! Спаборніцтва
! Раўнд
!
! Супраціўнік
! Дома
! У гасьцёх
! Вынік
|-
|[[Кубак УЭФА 1999—2000 гадоў|1999/00]]
|[[Кубак УЭФА]]
|к/р
|{{Сьцяг Расеі}}
|[[Лякаматыў Масква]]
|1:7
|0:5
|'''1:12'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2000—2001 гадоў|2000/01]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Армэніі}}
|[[Шырак Гюмры]]
|2:1
|1:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Швэцыі}}
|[[Гэльсынгборг (футбольны клюб)|Гэльсынгборг]]
|0:3
|0:0
|'''0:3'''
|-
|[[Кубак УЭФА 2001—2002 гадоў|2001/02]]
|[[Кубак УЭФА]]
|к/р
|{{Сьцяг Грузіі}}
|[[Дынама Тбілісі]]
|4:0
|1:2
|'''5:2'''
|-
|
|
|1 раўнд
|{{Сьцяг Італіі}}
|[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]
|0:2
|0:4
|'''0:6'''
|-
|[[Кубак УЭФА Інтэртота 2002 году|2002]]
|[[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]
|1 раўнд
|{{Сьцяг Даніі}}
|[[Акадэміск БК Капэнгаген]]
|1:0
|2:0
|'''3:0'''
|-
|
|
|2 раўнд
|{{Сьцяг Нямеччыны}}
|[[Мюнхэн-1860 (футбольны клюб)|Мюнхэн-1860]]
|4:0
|1:0
|'''5:0'''
|-
|
|
|3 раўнд
|{{Сьцяг Італіі}}
|[[Балёньня (футбольны клюб)|Балёньня]]
|0:0
|0:2
|'''0:2'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2003—2004 гадоў|2003/04]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Ірляндыі}}
|[[Багэміян Дублін]]
|1:0
|0:3
|'''1:3'''
|-
|[[Кубак УЭФА 2004—2005 гадоў|2004/05]]
|[[Кубак УЭФА]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Грузіі}}
|[[Дынама Тбілісі]]
|2:3
|0:1
|'''2:4'''
|-
|[[Кубак УЭФА 2005—2006 гадоў|2005/06]]
|[[Кубак УЭФА]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Грузіі}}
|[[Тарпэда Кутаісі]]
|5:0
|1:0
|'''6:0'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Расеі}}
|[[Крылы Саветаў Самара|Крылы Саветаў]]
|0:2
|0:2
|'''0:4'''
|-
|[[Кубак УЭФА 2006—2007 гадоў|2006/07]]
|[[Кубак УЭФА]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Малдовы}}
|[[Ністру Атач]]
|2:0
|1:0
|'''3:0'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Расеі}}
|[[Рубін Казань]]
|0:2
|0:3
|'''0:5'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2007—2008 гадоў|2007/08]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Кіпру}}
|[[АПОЭЛ Нікасія]]
|3:0 ([[дадатковы час|д. ч.]])
|0:2
|'''3:2'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Ісьляндыі}}
|[[Габнарф’ёрдур (футбольны клюб)|Габнарф’ёрдур]]
|1:1
|3:1
|'''4:2'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Румыніі}}
|[[Сьцяўа Бухарэст]]
|2:2
|0:2
|'''2:4'''
|-
|[[Кубак УЭФА 2007—2008 гадоў|2007/08]]
|[[Кубак УЭФА]]
|1 раўнд
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]
|0:2
|1:4
|'''1:6'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2008—2009 гадоў|2008/09]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Ісьляндыі}}
|[[Валюр Рэйк’явік]]
|2:0
|1:0
|'''3:0'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Бэльгіі}}
|[[Андэрлехт Брусэль]]
|2:2
|2:1
|'''4:3'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Леўскі Сафія]]
|1:1
|1:0
|'''2:1'''
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Рэал Мадрыд]]
|0:1
|0:2
|-
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Італіі}}
|[[Ювэнтус Турын]]
|2:2
|0:0
|-
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Расеі}}
|[[Зэніт Санкт-Пецярбург]]
|0:2
|1:1
|-
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2009—2010 гадоў|2009/10]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Македоніі}}
|[[Македонія Гёрчэ Петраў Скоп’е|Македонія Скоп’е]]
|2:0
|2:0
|'''4:0'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Латвіі}}
|[[Вэнтсьпілс (футбольны клюб)|Вэнтсьпілс]]
|0:1
|2:1
|'''2:2'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2009—2010 гадоў|2009/10]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[Літэкс Ловеч]]
|0:1
|4:0 ([[дадатковы час|д. ч.]])
|'''4:1'''
|-
|
|
|Група I
|{{Сьцяг Партугаліі}}
|[[Бэнфіка Лісабон]]
|1:2
|0:2
|-
|
|
|Група I
|{{Сьцяг Ангельшчыны}}
|[[Эвэртан Лівэрпул]]
|1:2
|1:0
|-
|
|
|Група I
|{{Сьцяг Грэцыі}}
|[[АЕК Атэны]]
|2:1
|2:2
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2010—2011 гадоў|2010/11]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Ісьляндыі}}
|[[Габнарф’ёрдур (футбольны клюб)|Габнарф’ёрдур]]
|5:1
|1:0
|'''6:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Даніі}}
|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]
|0:0
|2:3
|'''2:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|2010/11]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Партугаліі}}
|[[Марытыму Фуншал]]
|3:0
|2:1
|'''5:1'''
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Нідэрляндаў}}
|[[АЗ Алькмаар]]
|4:1
|0:3
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Украіны}}
|[[Дынама Кіеў]]
|1:4
|2:2
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Малдовы}}
|[[Шэрыф Тыраспаль]]
|3:1
|1:0
|-
|
|
|1/16
|{{Сьцяг Францыі}}
|[[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]]
|2:2
|0:0
|'''2:2'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2011—2012 гадоў|2011/12]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Паўночнай Ірляндыі}}
|[[Лінфілд Бэлфаст|Лінфілд]]
|2:0
|1:1
|'''3:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Летувы}}
|[[Экранас Панявеж|Экранас]]
|3:1
|0:0
|'''3:1'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Аўстрыі}}
|[[Штурм Грац|Штурм]]
|1:1
|2:0
|'''3:1'''
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Чэхіі}}
|[[Вікторыя Пльзень]]
|0:1
|1:1
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]]
|0:5
|0:4
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Італіі}}
|[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]
|1:1
|0:2
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2012—2013 гадоў|2012/13]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Македоніі}}
|[[Вардар Скоп’е|Вардар]]
|3:2
|0:0
|'''3:2'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Вугоршчыны}}
|[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]
|1:1
|2:0
|'''3:1'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Ізраілю}}
|[[Гапаэль Іроні Кір’ят-Шмана|Гапаэль Кір’ят-Шмана]]
|2:0
|1:1
|'''3:1'''
|-
|
|
|Група F
|{{Сьцяг Францыі}}
|[[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]]
|0:2
|3:1
|-
|
|
|Група F
|{{Сьцяг Нямеччыны}}
|[[Баварыя Мюнхэн]]
|3:1
|1:4
|-
|
|
|Група F
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсія]]
|0:3
|2:4
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2012—2013 гадоў|2012/13]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1/16
|{{Сьцяг Турэччыны}}
|[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]
|0:0
|0:1
|'''0:1'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2013—2014 гадоў|2013/14]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Казахстану}}
|[[Шахтар Караганда]]
|0:1
|0:1
|'''0:2'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2014—2015 гадоў|2014/15]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Альбаніі}}
|[[Скендэрбэў Корча]]
|0:0
|1:1
|'''1:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Вугоршчыны}}
|[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]
|3:1
|0:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Славаччыны}}
|[[Слован Браціслава]]
|3:0
|1:1
|'''4:1'''
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Партугаліі}}
|[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]
|0:3
|0:6
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Атлетык Більбао]]
|2:1
|0:2
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Украіны}}
|[[Шахтар Данецк]]
|0:7
|0:5
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2015—2016 гадоў|2015/16]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Ірляндыі}}
|[[Дандолк (футбольны клюб)|Дандолк]]
|2:1
|0:0
|'''2:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Вугоршчыны}}
|[[Відэатон Сэкешфэхэрвар|Відэатон]]
|1:0
|1:1
|'''2:1'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Сэрбіі}}
|[[Партызан Бялград]]
|1:0
|1:2
|'''2:2'''
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Нямеччыны}}
|[[Баер Левэркузэн]]
|1:1
|1:4
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Італіі}}
|[[Рома Рым]]
|3:2
|0:0
|-
|
|
|Група E
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]]
|0:2
|0:3
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2016—2017 гадоў|2016/17]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Фінляндыі}}
|[[СІК Сэйняёкі]]
|2:0
|2:2
|'''4:2'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Ірляндыі}}
|[[Дандолк (футбольны клюб)|Дандолк]]
|1:0
|0:3
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2016—2017 гадоў|2016/17]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Казахстану}}
|[[Астана (футбольны клюб)|Астана]]
|2:2
|0:2
|'''2:4'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2017—2018 гадоў|2017/18]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Армэніі}}
|[[Алашкерт Ерэван]]
|1:1
|3:1
|'''4:2'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Чэхіі}}
|[[Славія Прага]]
|2:1
|0:1
|'''2:2'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2017—2018 гадоў|2017/18]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Украіны}}
|[[Александрыя (футбольны клюб)|Александрыя]]
|1:1
|2:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Сэрбіі}}
|[[Црвена Зьвезда Бялград|Црвена Зьвезда]]
|0:0
|1:1
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Ангельшчыны}}
|[[Арсэнал Лёндан]]
|2:4
|0:6
|-
|
|
|Група H
|{{Сьцяг Нямеччыны}}
|[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]]
|1:0
|2:5
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2018—2019 гадоў|2018/19]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Фінляндыі}}
|[[ХІК Хэльсынкі]]
|0:0
|2:1
|'''2:1'''
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Азэрбайджану}}
|[[Карабах Агдам]]
|1:1
|1:0
|'''2:1'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Нідэрляндаў}}
|[[ПСВ Эйндговэн]]
|2:3
|0:3
|'''2:6'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2018—2019 гадоў|2018/19]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|Група L
|{{Сьцяг Вугоршчыны}}
|[[МОЛ Відзі Сэкешфэхэрвар|МОЛ Відзі]]
|2:0
|2:0
|-
|
|
|Група L
|{{Сьцяг Грэцыі}}
|[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]
|1:4
|3:1
|-
|
|
|Група L
|{{Сьцяг Ангельшчыны}}
|[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]
|0:1
|1:3
|-
|
|
|1/16 фіналу
|{{Сьцяг Ангельшчыны}}
|[[Арсэнал Лёндан]]
|1:0
|0:3
|'''1:3'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2019—2020 гадоў|2019/20]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Польшчы}}
|[[Пяст Глівіцы]]
|1:1
|2:1
|'''3:2'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Нарвэгіі}}
|[[Русэнборг Тронгэйм]]
|2:1
|0:2
|'''2:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2019—2020 гадоў|2019/20]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|3 к/р
|{{Сьцяг Босьніі і Герцагавіны}}
|[[Сараева (футбольны клюб)|Сараева]]
|0:0
|2:1
|'''2:1'''
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Казахстану}}
|[[Астана (футбольны клюб)|Астана]]
|2:0
|0:3
|'''2:3'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2020—2021 гадоў|2020/21]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Баўгарыі}}
|[[ЦСКА Сафія|ЦСКА]]
|—
|0:2
|'''0:2'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2021—2022 гадоў|2021/22]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Грузіі}}
|[[Дынама Батумі]]
|1:4
|1:0
|'''2:4'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2022—2023 гадоў|2022/23]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Турэччыны}}
|[[Коньяспор Конья|Коньяспор]]
|0:3
|0:2
|'''0:5'''
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2023—2024 гадоў|2023/24]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Альбаніі}}
|[[Партызані Тырана|Партызані]]
|2:0
|1:1
|'''3:1'''
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Кіпру}}
|[[Арыс Лімасол|Арыс]]
|3:5
|2:6
|'''5:11'''
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2023—2024 гадоў|2023/24]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|3 к/р
|{{Сьцяг Малдовы}}
|[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]
|2:2
|1:5
|'''3:7'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2023—2024 гадоў|2023/24]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Косава}}
|[[Балкані Сухарэка|Балкані]]
|1:0
|1:4
|'''2:4'''
|-
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў|2026/27]]
|[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Альбаніі}}
|[[Эльбасані (футбольны клюб)|Эльбасані]]
|:
|1:1
|''':'''
|}

== Стадыён ==
[[Файл:Borstadair.jpg|міні|200пкс|Гарадзкі стадыён у 2006 годзе]]
[[Файл:BATE stadium under construct 24-03-13.jpg|міні|200пкс|Будаўніцтва новага стадыёну БАТЭ па стане на канец сакавіка 2013 году]]
Да 2014 году гульні клюб праводзіў на [[Гарадзкі стадыён (Барысаў)|Барысаўскім гарадзкім стадыёне]], пабудаваным у 1963 годзе. Тады была ўзьведзена адна трыбуна — заходняя. Цяпер стадыён налічвае дзьве трыбуны, агульнай умяшчальнасьцю 5402 чалавекі. Усталяваныя мачты штучнага асьвятленьня, ёсьць электратаблё. У 2008 годзе над усходняй трыбунай быў пабудаваны казырок. Стадыён дапушчаны да правядзеньня міжнародных матчаў.

Матчы групавых этапаў эўракубкаў БАТЭ праводзіў на менскім стадыёне «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]».

У 2010 годзе было распачата будаўніцтва новага стадыёну ўмяшчальнасьцю каля 15 000 чалавек. Стадыён быў адкрыты 3 траўня 2014 году фінальным матчам [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] паміж салігорскім «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]» і гарадзенскім «[[Нёман Горадня|Нёманам]]»&lt;ref&gt;[http://nn.by/?c=ar&amp;i=122368 «Барысаў-Арэна» адкрыецца 3 мая фінальным матчам Кубка Беларусі]&lt;/ref&gt;. БАТЭ свой першы матч на «[[Барысаў-Арэна|Барысаў-Арэне]]» згуляў 10 траўня 2014 году супраць «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцку]]» ў межах [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|чэмпіянату Беларусі]], БАТЭ атрымаў перамогу зь лікам 3:0&lt;ref&gt;[http://www.pressball.by/articles/football/belarus/86515 Тур 7. Гвоздь тура. Едут новоселы]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== База ==
Асноўная трэніравальная база ФК БАТЭ разьмешчаная ў вёсцы [[Дудзінка (Барысаўскі раён)|Дудзінка]].

== Дзейнасьць ==
Бюджэт ФК БАТЭ ў 2008 годзе складаў больш за 5 млн [[Даляр ЗША|даляраў ЗША]]&lt;ref&gt;''Крампец Г., Тутушкин А.'' Гульня ў страту{{ref-ru}} // Ведомости, № 184 (1958), 1 кастрычніка 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20071007025005/http://sport.gazeta.ru/sport/rfc/2207332.shtml|праект=Газета. Ru|загаловак=Федун раскрыл карты|мова=ru|дата публікацыі=1 кастрычніка 2007|url=http://sport.gazeta.ru/sport/rfc/2207332.shtml}}&lt;/ref&gt;. Тэхнічны фундатар у сэзоне 2008 году — страхавая кампанія «[[Белдзяржстрах]]».

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://www.fcbate.by/ Афіцыйная старонка]{{ref-ru}}

{{Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}}
{{Чэмпіёны Беларусі па футболе}}
{{Уладальнікі Кубка Беларусі па футболе}}

[[Катэгорыя:Барысаў]]</text>
      <sha1>l6d5nvos9soux8pncnsmn1bka2oco44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бабруйская япархія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23708</id>
    <revision>
      <id>2678421</id>
      <parentid>2488272</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T17:37:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4888" sha1="79tozea3s5f28dhi9payg2b3qcb5cny" xml:space="preserve">{| align=&quot;right&quot; style=&quot;width: 270px; margin: 0 0 1em 1em; clear: right; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;&quot; border=&quot;1&quot;
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#5050D0&quot; style=&quot;color: #ffffff; font-size:120%&quot;|Бабруйская япархія
|-----
| align=&quot;center&quot; colspan=2 | [[Выява:BabrujskEparchyBelarus.png|Бабруйская і Быхаўская япархія]]
|-----
| Эпіскап || [[Сэрафім (Беланожка)]]
|-----
| Катэдральны горад || [[Бабруйск]]
|-----
| Катэдральны сабор || [[Сьвята-Мікольская Царква (Бабруйск)]]
|-----
|}
'''Бабру́йская япа́рхія''' — царкоўна-адміністратыўная адзінка ў складзе [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархату]] [[Расейская Праваслаўная Царква|Маскоўскага патрыярхату]]. Катэдральны сабор — [[Сьвята-Мікольская Царква (Бабруйск)]].

== Гісторыя ==

Япархія заснаваная Сынодам [[Расейская Праваслаўная Царква|Расейскае Праваслаўнае Царквы]] [[24 сьнежня]] [[2004]]. Вылучаная са складу [[Магілёўская і Мсьціслаўская япархія|Магілёўскае япархіі]] з прызначэньнем кіраўніка япархіяй япіскапа [[Пётр (Карпусюк)|Пятра]] (Карпусюк Віктар Пятровіч, нарадзіўся [[5 студзеня]] [[1959]]) з тытулам япіскап ''Бабруйскі й Асіпавіцкі''. [[20 красавіка]] [[2005]] япархія пераназваная ў «''Бабруйскую й Быхаўскую''». Бабруйская япархія ўключае ў сябе раёны: [[Асіпавіцкі раён|Асіпавіцкі]], [[Бабруйскі раён|Бабруйскі]], [[Быхаўскі раён|Быхаўскі]], [[Глускі раён|Глускі]], [[Качэрыцкі раён|Качэрыцкі]], [[Клічаўскі раён|Клічаўскі]].

== Статыстыка япархіі ==

* Прыходаў — 35
* Цэркваў — 30
* Малітоўных дамоў — 1
* Капліцаў — 3
* Сьвятароў — 32

[[31 сьнежня]] [[2007]] на загад япіскапа на тэрыторыі япархіі створаныя 5 благачыньняў: Бабруйскае гарадзкое (протаярэй [[Аляксей Канаплёў]]), [[Бабруйск]]ае раённае й [[Глуск]]ае (протаярэй [[Генадзь Вейга]]), [[Клічаў]]ска-[[Качэрычы|Качэрыцкае]] (протаярэй [[Сяргей Андрэеў]]), [[Быхаў]]скае (протаярэй [[Мікалай Паўловіч]]), [[Асіпавічы|Асіпавіцкае]] (часова кіруецца япіскапам Сэрафімам).

== Сьвятыні япархіі ==
* Сьвятыя мошчы ўгоднікаў Божых ([[Опціна пустынь|Старцаў Опцінскіх]], Сьвятога [[Ян Кармянскі|Яна Кармянскага]]) — [[Царква Сьвятога Прарока Божага Ільлі (Бабруйск)]]
* Цудадзейны [[абраз Маці Божай Баркулабаўскай]] — [[Царква Сьвятой Жыватворчай Троіцы (Быхаў)]]

== Бабруйскія япіскапы ==

=== Вікарыі [[Менская эпархія|Менскае япархіі]] ===
* [[1923]]—[[1937]] [[Філарэт (Раменскі)]]
* [[1953]]—[[1955]] [[Мітрафан (Гутоўскі)]]
* [[1956]]—[[1961]] [[Лявонці (Бондар)]]

=== Кіруючыя архіярэі ===
* [[2004]] — [[27 сьнежня]] [[2005]] [[Пётар (Карпусюк)]] с [[24 сьнежня]]
* [[27 сьнежня]] [[2005]] — [[22 красавіка]] [[2007]] [[Сафроні (Юшчук)]] (архіяпіскап Магілёўскі, часовы кіроўца)
* [[22 красавіка]] [[2007]] — [[Сэрафім (Беланожка)]].

== Літаратура ==
* Кто есть кто в Бобруйской епархии // [[Коммерческий курьер]]. 20 февраля 2008

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20080615042326/http://bobruisk.hram.by/ Афіцыйны сайт]

{{Беларускі экзархат}}
[[Катэгорыя:Бабруйская і Быхаўская япархія]]
[[Катэгорыя:Бабруйск]]
[[Катэгорыя:Рэлігія ў Бабруйску]]</text>
      <sha1>79tozea3s5f28dhi9payg2b3qcb5cny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дняпро Магілёў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24958</id>
    <revision>
      <id>2678474</id>
      <parentid>2674066</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Склад */ абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34244" sha1="pae0mbfr6vpvxw522fv46afocqc6qgz" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Дняпро (неадназначнасьць)}}
{{Футбольны клюб
|Назва            = Дняпро
|Лягатып          = 179px-FC Dnepr Mogilev.svg.png
|ПоўнаяНазва      = Футбольны клюб «Дняпро Магілёў»
|Горад            = [[Магілёў]], [[Беларусь]]
|Заснаваны        = 1960
|Расфармаваны     = 2019
|Стадыён          = «[[Спартак (стадыён, Магілёў)|Спартак]]»
|Умяшчальнасьць   = 7350
|Пасада кіраўніка = 
|Кіраўнік         = 
|Трэнэр           = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДняпроМагіЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДняпроМагіСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДняпроМагі}}
|Сайт             = http://www.fcdnepr.by/
|Прыналежнасьць   = Беларускія
}}
«'''Дняпро'''» — [[Беларусь|беларускі]] [[футбол]]ьны клюб з [[Магілёў|Магілёва]], заснаваны ў 1960 годзе. У 2018 годзе быў расфармаваны, але ў хуткім часе быў закладзены ізноў, пачаўшы шлях з [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі]]. [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (1998).

== Гісторыя ==
У савецкі час граў у заходняй зоне другой лігі (Д3) [[Чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіянату СССР]], найвышэйшае дасягненьне — выхад у першую лігу (Д2) (1982, у першай лізе выступаў адзін сэзон — у 1983). У 2011 годзе клюб заняў апошняе (12) месца ў найвышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі і вылецеў у першую. У наступным годзе клюб выйграў чэмпіянат у першай лізе і вярнуўся ў найвышэйшую лігу. У [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014 году|2014]] годзе каманда заняла 12 месца ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|найвышэйшай лізе]], а ў гульнях за месца ў найвышэйшай лізе саступіла «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебску]]» і вылецела ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|першую лігу]]. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]] годзе клюб заняў другое месца ў першай лізе і вярнуўся ў найвышэйшую лігу. У 2018 годзе «Дняпро» заняў апошняе месца ў найвышэйшай лізе і вылецеў у першую лігу. У лютым 2019 году было абвешчана пра аб’яднаньне «Дняпра» зь менскім клюбам «Прамень» у адзіную каманду пад назвай «[[Дняпро Магілёў (2019)|Дняпро]]», якая заняла месца «Промню» ў найвышэйшай лізе&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/123067.html Официально: Подписано соглашение о намерениях объединить «Луч» и «Днепр»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Пасьля году аснаваньня аб’яднанага клюбу магілёўскія ўлады ня здолелі дамовіцца аб перадачы яго дзяржаве, таму быў заснаваны новы клюб пад афіцыйнай назвай «Дняпро-Магілёў», які быў працягам арыгінальнага клюбу і далучыўся да другой лігі. Выступаючы пераважна ўласнымі маладымі выхаванцамі, магілёўскі клюб упэўнена перамог у другой лізе. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|сэзоне 2021 году]] каманда камплектавалася пераважна дасьведчанымі гульцамі, у тым ліку павяртала магілёўскіх выхаванцаў, далучаючы таксама некалькіх маладых футбалістаў. Пачатак сэзону атрымаўся няўдалым, і ў ліпені замест [[Ігар Чумачэнка|Ігара Чумачэнкі]] новым трэнэрам быў абраны [[Вячаслаў Ляўчук]]. Пазьней магілёўская каманда выдала некалькі неблагіх адрэзкаў, чаму паспрыялі добрыя бамбардзірскія паказьнікі нападніка Кірыла Сідарэнкі, які праз траўмы прапусьціў першую палову сэзону, а на фінішы стаў другім бамбардзірам лігі. Тым ня менш, дацягнуцца да лідэраў «Дняпро» ўжо ня здолеў, а дзьве паразы на фінішы ад сераднякоў «[[Лякаматыў Гомель|Лякаматыву]]» і «[[Шахцёр Петрыкаў|Шахцёра]]» канчаткова пазбавілі каманду шанцаў на выхад у найвышэйшую лігу. Сэзон «Дняпро» скончыў на 5 месцы пры 12 удзельніках.

У пачатку 2022 году каманда рыхтавалася да ўдзелу ў першай лізе. Клюб пакінулі старшыня [[Дзьмітры Калачоў]] і галоўны трэнэр Вячаслаў Ляўчук, новым трэнэрам стаў [[Яўген Малчан]], які раней ачольваў каманду «Дняпро-Юні» ў другой лізе. Аднак, у канцы лютага берасьцейскі «[[Рух Берасьце|Рух]]» адмовіўся ад удзелу ў найвышэйшай лізе, і АБФФ прапанавала «Дняпру» заняць вакантнае месца. 1 сакавіка «Дняпро» афіцыйна пацьвердзіў свой удзел у найвышэйшай лізе&lt;ref&gt;[https://football.by/news/161756.html &quot;Днепр&quot; официально подтвердил свое участие в высшей лиге в сезоне-2022]{{Ref-ru}} Football.by.&lt;/ref&gt;. Каманда ўвайшла ў сэзон фактычна ў складзе, які рыхтаваўся яшчэ для першай лігі, і хутка стала аўтсайдэрам. У летняе трансфэранае вакно «Дняпро» таксама ня здолеў падмацавацца праз забароны на транфсэры, накладзенай [[ФІФА]] за нявыплату заробку легіянэрам яшчэ за сэзон 2018 году. У ліпені замест Малчана галоўным трэнэрам стаў ягоны памочнік Юры Лукашоў, але вынікі каманды істотна не палешыліся. У верасьні Лукашоў пакінуў клюб, і Малчан зноў стаў на чале каманды, якая неўзабаве страціла шанец на захаваньне месца ў найвышэйшай лізе і ў сэзоне 2022 году фінішавала апошняй.

У пачатку 2023 году «Дняпро» ачоліў [[Вячаслаў Герашчанка]]. Каманда перадусім захавала склад, што было абумоўлена ў тым ліку і забаронай на трансфэры, якая ўсё яшчэ трывала. У Першай лізе ў сэзоне 2023 году дружына замацавалася ў верхняй палове табліцы, але страціла шмат пунктаў і адстала ад канкурэнтаў. Толькі ўлетку 2023 году «Дняпро» нарэшце здолеў запрасіць новых гульцоў, што дапамагло згуляць другую палову чэмпіянату без аніводнай паразы, што ўзьняло клюб на другі радок, які гарантаваў вяртаньне ў Найвышэйшую лігу.

== Гісторыя назваў ==
* «Хімік» (1960—1963)
* «Спартак» (1964—1973)
* «Дняпро» (1974—1997, 2006—2018)
* «Дняпро-Трансмаш» (1998—2005)

== Дасягненьні ==
* [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1998 году|1998]] году
* Срэбраны прызэр [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] 1992 году
* Бронзавы прызэр [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] 2009 году

== Склад ==
: ''Актуальны на 21 сакавіка 2026 году''
{{Склад}}
{{Гулец1|1|Q121435498|Бр|}}
{{Гулец|7|{{Сьцяг|Беларусь}}|Аб|Цімафей Ткачоў||2007}}
{{Гулец1|8|Q19805326|ПА|}}
{{Гулец|9|{{Сьцяг|Беларусь}}|Нап|Эрык Тарасян||2006}}
{{Гулец1|10|Q117193745|Нап|}}
{{Гулец1|11|Q111549972|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Арэнбург (футбольны клюб)|Арэнбург]]}}
{{Гулец1|12|Q107050884|Аб|}}
{{Гулец|13|{{Сьцяг|Беларусь}}|ПА|Арцём Ластачкін||2006}}
{{Гулец1|15|Q105955687|Аб|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Дынама Берасьце|Дынама Бр]]}}
{{Гулец1|17|Q61121945|ПА|}}
{{Гулец1|18|Q2791759|Аб|}}
{{Гулец1|21|Q108197586|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Крылы Саветаў Самара|Крылы Саветаў]]}}
{{Гулец1|22|Q115255978|Бр|}}
{{Гулец1|23|Q111314048|Аб|}}
{{Падзел складу}}
{{Гулец1|26|Q111649301|Аб|}}
{{Гулец1|26|Q111649301|Аб|}}
{{Гулец1|27|Q108934292|Нап|}}
{{Гулец1|29|Q124971473|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Мн]]}}
{{Гулец|31|{{Сьцяг|Беларусь}}|Аб|Глеб Алданаў||2006}}
{{Гулец1|33|Q125662161|Нап|}}
{{Гулец1|37|Q102314370|ПА|}}
{{Гулец1|38|Q96707040|ПА|}}
{{Гулец1|55|Q112040195|ПА|}}
{{Гулец|71|{{Сьцяг|Беларусь}}|ПА|Данііл Жабракоў||2006}}
{{Гулец1|77|Q3544647|Бр|}}
{{Гулец1|88|Q29784087|Нап|}}
{{Гулец1|89|Q125048762|ПА|}}
{{Гулец1|99|Q125668311|Нап|}}
{{Канец складу}}

== Удзел у чэмпіянатах СССР ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=55|Сэзон
!width=50|Дывізіён
!width=30|Месца
!width=30|Г
!width=30|В
!width=30|Н
!width=30|П
!width=60|РМ
!width=45|А
![[Кубак СССР па футболе|Кубак СССР]]
!Нататкі
|-
| 1960 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| 2 || '''13''' || 30 || 5 || 10 || 15 || 36–54 || '''20''' ||  ||
|-
| 1961 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| 2 || '''4''' || 30 || 14 || 8 || 8 || 45–37 || '''36''' || 1/128 ||
|-
| 1962 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| 2 || '''6''' || 32 || 13 || 10 || 9 || 35–32 || '''36''' ||1/128 || Выбыў у дыв. 3&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|-
| 1963 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''11''' || 30 || 8 || 11 || 11 || 21–33 || '''27''' || 1/256 ||
|-
| 1964 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''8''' || 30 || 12 || 8 || 10 || 31–25 || '''32''' || 1/1024 ||
|-
| 1965 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''10''' || 30 || 6 || 17 || 7 || 14–18 || '''29''' || 1/128 ||  
|-
| 1966 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''9''' || 32 || 10 || 10 || 12 || 25–33 || '''30''' ||  || 
|-
| 1967 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''18''' || 34 || 6 || 10 || 18 || 18–38 || '''22''' || 1/2048 ||
|-
| 1968 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''10''' || 38 || 11 || 14 || 13 || 25–28 || '''36''' ||1/128 || 
|-
| 1969 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''7''' || 32 || 12 || 11 || 9 || 37–23 || '''35''' ||1/8 || Выбыў у дыв. 4&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|-
| 1970 ||style=&quot;background:#FEC9C9&quot;| 4 || '''3''' || 32 || 19 || 5 || 8 || 34–19 || '''43''' ||  || Перайшоў у дыв. 3&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|-
| 1971 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''14''' || 38 || 9 || 16 || 13 || 30–40 || '''43''' || || 
|-
| 1972 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''17''' || 38 || 9 || 13 || 16 || 25–47 || '''40''' || || 
|-
| 1973 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''16''' || 32 || 7 || 11 || 14 || 21–38 || '''17'''&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; || || 
|-
| 1974 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''12''' || 40 || 14 || 10 || 16 || 37–53 || '''38''' || || 
|-
| 1975 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''11''' || 34 || 8 || 13 || 13 || 26–42 || '''29''' || || 
|-
| 1976 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''19''' || 38 || 8 || 9 || 21 || 34–60 || '''25''' || || 
|-
| 1977 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''12''' || 40 || 15 || 11 || 14 || 44–41 || '''41''' || || 
|-
| 1978 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''16''' || 46 || 15 || 10 || 21 || 51–56 || '''40''' || || 
|-
| 1979 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''17''' || 46 || 12 || 13 || 21 || 41–62 || '''37''' || || 
|-
| 1980 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''7''' || 32 || 9 || 9 || 14 || 37–48 || '''27''' || ||
|-
| 1981 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''2''' || 38 || 20 || 5 || 13 || 58–39 || '''45''' || || 
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 1982 ||rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''1''' || 30 || 18 || 8 || 4 || 60–32 || '''44''' ||rowspan=&quot;2&quot;| || 
|-
| '''1''' || 4 || 3 || 0 || 1 || 8–4 || '''6''' || Фінальны раўнд, перайшоў у дыв. 2
|-
| 1983 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| 2 || '''20''' || 42 || 12 || 13 || 17 || 40–60 || '''36''' ||1/32 || Выбыў у дыв. 3 
|-
| 1984 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''1''' || 34 || 22 || 6 || 6 || 71–24 || '''50''' ||1/16 || 
|-
| 1985 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''3''' || 30 || 15 || 9 || 6 || 64–34 || '''39''' ||1/32 || 
|-
| 1986 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''5''' || 30 || 15 || 5 || 10 || 56–31 || '''35''' ||1/64 || 
|-
| 1987 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''6''' || 34 || 17 || 8 || 9 || 41–29 || '''42''' ||1/16 || 
|-
| 1988 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''4''' || 34 || 19 || 8 || 7 || 49–36 || '''46''' || || 
|-
| 1989 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''9''' || 42 || 19 || 7 || 16 || 52–47 || '''45''' || || 
|-
| 1990 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''13''' || 42 || 17 || 6 || 19 || 58–54 || '''40''' ||1/32 || 
|-
| 1991 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''12''' || 42 || 18 || 6 || 18 || 47–37 || '''42''' || || 
|-
| 1992 ||colspan=&quot;8&quot;|  ||1/32|| 
|}

* &lt;sup&gt;'''1'''&lt;/sup&gt; Выбыў з-за скарачэньня 2 лігі з 10 зонаў (150 камандаў) у 1963 годзе да адной групы з 18 камандаў у 1963.
* &lt;sup&gt;'''2'''&lt;/sup&gt; У 1970 годзе «Кляса Б» савецкага чэмпіянату зьмяніла свой статус з 3-га дывізіёну на 4-ы, а два вышэйшыя дывізіёны былі рэарганізаваныя ў тры зь меншай колькасьцю камандаў.
* &lt;sup&gt;'''3'''&lt;/sup&gt; Падняўся ў верхні дывізіён — у 1971 годзе 3-і дывізіён пашырылі з 3 да 6 тэрытарыяльных зон (з 66 да 124 камандаў) і скасавалі 4-ы дывізіён.
* &lt;sup&gt;'''4'''&lt;/sup&gt; У 1973 годзе кожная нічыя сканчалася сэрыяй пэнальці. Пераможца атрымоўваў 1 ачко, каманда, што прайграла — 0.

== Статыстыка ==
=== Чэмпіянат і Кубак Беларусі ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=80|Сэзон
!width=170|Ліга
!width=30|Месца
!width=30|{{Падказка|Г|Гульні}}
!width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}}
!width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}}
!width=30|{{Падказка|П|Паразы}}
!width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}}
!width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}}
![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992 году|1992]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 15 || 11 || 2 || 2 || 28–4 || '''24''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1992 году|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992—1993 гадоў|1992—1993]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''5''' || 32 || 17 || 7 || 8 || 54–33 || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1992—1993 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1993—1994 гадоў|1993—1994]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 17 || 6 || 7 || 45–22 || '''40''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1993—1994 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1994—1995 гадоў|1994—1995]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''5''' || 30 || 12 || 9 || 9 || 44–35 || '''33''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1994—1995 гадоў|1/2]]
|-
| 1995 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''6''' || 15 || 7 || 1 || 7 || 26–23 || '''22'''  || [[Кубак Беларусі па футболе 1995—1996 гадоў|1/8]]
|-
| 1996 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''9''' || 30 || 11 || 6 || 13 || 33–36 || '''39''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996—1997 гадоў|1/2]]
|-
| 1997 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 15 || 7 || 8 || 48–32 || '''52''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1997—1998 гадоў|1/2]]
|-
| 1998 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Залаты мэдаль}} || 28 || 21 || 4 || 3 || 55–12 || '''67'''  || [[Кубак Беларусі па футболе 1998—1999 гадоў|1/4]]
|-
| 1999 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 17 || 9 || 4 || 53–27 || '''60''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1999—2000 гадоў|1/8]]
|-
| 2000 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''7''' || 30 || 14 || 7 || 9 || 55–33 || '''49''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2000—2001 гадоў|1/8]]
|-
| 2001 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''9''' || 26 || 8 || 7 || 11 || 29–37 || '''31''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2001—2002 гадоў|1/8]]
|-
| 2002 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''9''' || 26 || 10 || 6 || 10 || 38–37 || '''36''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2002—2003 гадоў|1/4]]
|-
| 2003 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''9''' || 30 || 8 || 10 || 12 || 38–46 || '''34''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2003—2004 гадоў|1/8]]
|-
| 2004 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''9''' || 30 || 11 || 4 || 15 || 29–37 || '''37''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2004—2005 гадоў|1/4]]
|-
| 2005 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''6''' || 26 || 12 || 7 || 7 || 48–36 || '''43''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2005—2006 гадоў|1/16]]
|-
| 2006 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''12''' || 26 || 6 || 5 || 15 || 29–47 || '''23''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2006—2007 гадоў|1/8]]
|-
| 2007 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''13''' || 26 || 5 || 8 || 13 || 21–33 || '''23''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2007—2008 гадоў|1/4]]
|-
| 2008 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''9''' || 30 || 9 || 11 || 10 || 45–42 || '''38''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2008—2009 гадоў|1/16]]
|-
| 2009 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 26 || 12 || 4 || 10 || 31–26 || '''40'''  || [[Кубак Беларусі па футболе 2009—2010 гадоў|1/8]]
|-
| 2010 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''8''' || 33 || 11 || 7 || 15 || 40-53 || '''40''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2010—2011 гадоў|1/16]]
|-
| 2011 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''12''' {{Падзеньне}} || 33  || 6 || 14 || 13 || 29–51 || '''32''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2011—2012 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''1''' {{Рост}} || 28 || 20 || 3 || 5 || 75–22 || '''63''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013 году|Найвышэйшая]] || '''11''' || 32 || 9 || 6 || 17 || 28–42 || '''33''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2013—2014 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014 году|Найвышэйшая]] || '''12''' {{Падзеньне}} || 32 || 2 || 14 || 16 || 19–42 || '''20''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''4''' || 30 || 17 || 5 || 8 || 48–21 || '''56''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''2''' {{Рост}} || 26 || 20 || 4 || 2 || 61–19 || '''63'''{{Заўвага|З «Дняпра» зьняты адзін пункт}}&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/91576.html С «Днепра» снято одно очко, могилевчане могут потерять еще три]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt; || [[Кубак Беларусі па футболе 2016—2017 гадоў|1/32]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017 году|Найвышэйшая]] || '''12''' || 30 || 6 || 8 || 16 || 27–48 || '''26''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году|Найвышэйшая]] || '''16''' {{Падзеньне}} || 30 || 3 || 7 || 20 || 17–53 || '''16''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018—2019 гадоў|1/16]]
|-
| 2019 ||colspan=&quot;9&quot;| — 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2020 году|2020]] || [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Другая]] — група Б || '''1''' || 20 || 19 || 0 || 1 || 105–9 || '''57''' ||rowspan=&quot;2&quot; | [[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|1/16]]
|-
| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Другая]] — фінальны этап || '''1''' {{Рост}} || 10 || 9 || 1 || 0 || 25–3 || '''28'''
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2021]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021 году|Першая]] || '''5''' {{Рост}} || 33 || 15 || 10 || 8 || 58–38 || '''55''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Найвышэйшая]] || '''16''' {{Падзеньне}} || 30 || 3 || 3 || 24 || 21–73 || '''12''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|Першая]] || '''2''' {{Рост}} || 32 || 22 || 7 || 3 || 75–24 || '''73''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Найвышэйшая]] || '''15''' {{Падзеньне}} || 30 || 3 || 9 || 18 || 27–58 || '''18''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2024—2025 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|Першая]] || '''2''' {{Рост}} || 34 || 20 || 7 || 7 || 59–37 || '''67''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|1/16]]
|}

=== Удзел у эўракубках ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
!Кубак
!width=30|Г
!width=30|В
!width=30|Н
!width=30|П
!width=70|М
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]||2||0||0||2||0—3
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]||8||3||3||2||15—13
|-
|[[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]||10||3||2||5||15—28
|-
|Усяго||20||6||5||9||30—44
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сэзон
! Кубак
! Раўнд
! 
! Клюб
! Дома
! У гасьцях
|-
|[[Кубак УЭФА Інтэртота 1995 году|1995]]
|[[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]
|Група 8
|{{Сьцяг Сэрбіі}}
|[[Бэчэй (футбольны клюб)|Бэчэй]]
|2:1
|
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Польшчы}}
|[[Погань Шчэцін]]
|
|3:3
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Францыі}}
|[[Кан (футбольны клюб)|Кан]]
|2:2
|
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Румыніі}}
|[[Фарул Канстанца]]
|
|0:2
|-
|[[Кубак УЭФА Інтэртота 1998 году|1998]]
|[[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Вугоршчыны}}
|[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]
|2:4
|0:6
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 1999—2000 гадоў|1999—2000]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Швэцыі}}
|[[АІК Стакгольм|АІК Сольна]]
|0:1
|0:2
|-
|[[Кубак УЭФА Інтэртота 2000 году|2000]]
|[[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Даніі}}
|[[Сылькебарг (футбольны клюб)|Сылькебарг]]
|2:1
|2:1
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Чэхіі}}
|[[Хмель Блшаны]]
|0:2
|2:6
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|2010—2011]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Альбаніі}}
|[[Лячы (футбольны клюб)|Лячы]]
|7:1
|1:1
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Нарвэгіі}}
|[[Стабэк Бэкестуа|Стабэк]]
|1:1
|2:2
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Чэхіі}}
|[[Банік Острава|Банік]]
|1:0
|2:1
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]
|1:2
|0:5
|}

== Галоўныя трэнэры ==
* [[Яўген Капаў]] (лістапад — сьнежань 2018 году)&lt;ref&gt;[https://fcdnepr.by/news/ochen-nepriyatniy-moment-dlya-goroda-bolelshchikov-i-komandi «Очень неприятный момент для города, болельщиков и команды»]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Сяргей Літоўчанка]] (жнівень — лістапад 2018 году)&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/116290.html Украинский специалист Сергей Литовченко возглавил «Днепр»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/119990.html «Днепр» расторг контракт с Литовченко]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Яўген Капаў]] (в. а. у чэрвені — ліпені 2018 году)&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1064684478.html Капов возглавил «Днепр». У специалиста нет тренерской лицензии PRO. Лукашов и Чайка войдут в тренерский штаб]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Вячаслаў Ляўчук]] (студзень — чэрвень 2018 году)&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/108825.html «Днепр» возглавил Вячеслав Левчук]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/114845.html «Днепр» сообщил о расставании с Левчуком]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Аляксандар Сяднёў]] (студзень 2016 году — сьнежань 2017 году)&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/80314.html Собранием акционеров могилевского «Днепра» одобрена кандидатура Александра Седнева на пост наставника клуба]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Уладзімер Геваркян]] (люты — сьнежань 2015 году)&lt;ref name=&quot;football-66864&quot;&gt;[http://www.football.by/news/66864.html Владимир Геворкян назначен главным тренером «Днепра». Валерий Стрельцов стал гендиректором клуба]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Юры Лукашоў]] (студзень 2014 году — люты 2015 году)
* [[Уладзімер Касьцюкоў]] (кастрычнік 2013 году — студзень 2014 году)
* [[Вячаслаў Герашчанка]] (верасень 2011 году — кастрычніка 2013 году)
* [[Андрэй Скарабагацька]] (да верасьня 2011 году)

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.fcdnepr.by/ Афіцыйны сайт]{{Ref-ru}}

{{Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}}
{{Чэмпіёны Беларусі па футболе}}

[[Катэгорыя:Магілёў]]</text>
      <sha1>pae0mbfr6vpvxw522fv46afocqc6qgz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678475</id>
      <parentid>2678474</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Склад */ выпраўленьне</comment>
      <origin>2678475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34208" sha1="t8udghelyrpodd036okhp18j7hqtces" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Дняпро (неадназначнасьць)}}
{{Футбольны клюб
|Назва            = Дняпро
|Лягатып          = 179px-FC Dnepr Mogilev.svg.png
|ПоўнаяНазва      = Футбольны клюб «Дняпро Магілёў»
|Горад            = [[Магілёў]], [[Беларусь]]
|Заснаваны        = 1960
|Расфармаваны     = 2019
|Стадыён          = «[[Спартак (стадыён, Магілёў)|Спартак]]»
|Умяшчальнасьць   = 7350
|Пасада кіраўніка = 
|Кіраўнік         = 
|Трэнэр           = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДняпроМагіЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДняпроМагіСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|ДняпроМагі}}
|Сайт             = http://www.fcdnepr.by/
|Прыналежнасьць   = Беларускія
}}
«'''Дняпро'''» — [[Беларусь|беларускі]] [[футбол]]ьны клюб з [[Магілёў|Магілёва]], заснаваны ў 1960 годзе. У 2018 годзе быў расфармаваны, але ў хуткім часе быў закладзены ізноў, пачаўшы шлях з [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі]]. [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (1998).

== Гісторыя ==
У савецкі час граў у заходняй зоне другой лігі (Д3) [[Чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіянату СССР]], найвышэйшае дасягненьне — выхад у першую лігу (Д2) (1982, у першай лізе выступаў адзін сэзон — у 1983). У 2011 годзе клюб заняў апошняе (12) месца ў найвышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі і вылецеў у першую. У наступным годзе клюб выйграў чэмпіянат у першай лізе і вярнуўся ў найвышэйшую лігу. У [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014 году|2014]] годзе каманда заняла 12 месца ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|найвышэйшай лізе]], а ў гульнях за месца ў найвышэйшай лізе саступіла «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебску]]» і вылецела ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|першую лігу]]. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]] годзе клюб заняў другое месца ў першай лізе і вярнуўся ў найвышэйшую лігу. У 2018 годзе «Дняпро» заняў апошняе месца ў найвышэйшай лізе і вылецеў у першую лігу. У лютым 2019 году было абвешчана пра аб’яднаньне «Дняпра» зь менскім клюбам «Прамень» у адзіную каманду пад назвай «[[Дняпро Магілёў (2019)|Дняпро]]», якая заняла месца «Промню» ў найвышэйшай лізе&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/123067.html Официально: Подписано соглашение о намерениях объединить «Луч» и «Днепр»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Пасьля году аснаваньня аб’яднанага клюбу магілёўскія ўлады ня здолелі дамовіцца аб перадачы яго дзяржаве, таму быў заснаваны новы клюб пад афіцыйнай назвай «Дняпро-Магілёў», які быў працягам арыгінальнага клюбу і далучыўся да другой лігі. Выступаючы пераважна ўласнымі маладымі выхаванцамі, магілёўскі клюб упэўнена перамог у другой лізе. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|сэзоне 2021 году]] каманда камплектавалася пераважна дасьведчанымі гульцамі, у тым ліку павяртала магілёўскіх выхаванцаў, далучаючы таксама некалькіх маладых футбалістаў. Пачатак сэзону атрымаўся няўдалым, і ў ліпені замест [[Ігар Чумачэнка|Ігара Чумачэнкі]] новым трэнэрам быў абраны [[Вячаслаў Ляўчук]]. Пазьней магілёўская каманда выдала некалькі неблагіх адрэзкаў, чаму паспрыялі добрыя бамбардзірскія паказьнікі нападніка Кірыла Сідарэнкі, які праз траўмы прапусьціў першую палову сэзону, а на фінішы стаў другім бамбардзірам лігі. Тым ня менш, дацягнуцца да лідэраў «Дняпро» ўжо ня здолеў, а дзьве паразы на фінішы ад сераднякоў «[[Лякаматыў Гомель|Лякаматыву]]» і «[[Шахцёр Петрыкаў|Шахцёра]]» канчаткова пазбавілі каманду шанцаў на выхад у найвышэйшую лігу. Сэзон «Дняпро» скончыў на 5 месцы пры 12 удзельніках.

У пачатку 2022 году каманда рыхтавалася да ўдзелу ў першай лізе. Клюб пакінулі старшыня [[Дзьмітры Калачоў]] і галоўны трэнэр Вячаслаў Ляўчук, новым трэнэрам стаў [[Яўген Малчан]], які раней ачольваў каманду «Дняпро-Юні» ў другой лізе. Аднак, у канцы лютага берасьцейскі «[[Рух Берасьце|Рух]]» адмовіўся ад удзелу ў найвышэйшай лізе, і АБФФ прапанавала «Дняпру» заняць вакантнае месца. 1 сакавіка «Дняпро» афіцыйна пацьвердзіў свой удзел у найвышэйшай лізе&lt;ref&gt;[https://football.by/news/161756.html &quot;Днепр&quot; официально подтвердил свое участие в высшей лиге в сезоне-2022]{{Ref-ru}} Football.by.&lt;/ref&gt;. Каманда ўвайшла ў сэзон фактычна ў складзе, які рыхтаваўся яшчэ для першай лігі, і хутка стала аўтсайдэрам. У летняе трансфэранае вакно «Дняпро» таксама ня здолеў падмацавацца праз забароны на транфсэры, накладзенай [[ФІФА]] за нявыплату заробку легіянэрам яшчэ за сэзон 2018 году. У ліпені замест Малчана галоўным трэнэрам стаў ягоны памочнік Юры Лукашоў, але вынікі каманды істотна не палешыліся. У верасьні Лукашоў пакінуў клюб, і Малчан зноў стаў на чале каманды, якая неўзабаве страціла шанец на захаваньне месца ў найвышэйшай лізе і ў сэзоне 2022 году фінішавала апошняй.

У пачатку 2023 году «Дняпро» ачоліў [[Вячаслаў Герашчанка]]. Каманда перадусім захавала склад, што было абумоўлена ў тым ліку і забаронай на трансфэры, якая ўсё яшчэ трывала. У Першай лізе ў сэзоне 2023 году дружына замацавалася ў верхняй палове табліцы, але страціла шмат пунктаў і адстала ад канкурэнтаў. Толькі ўлетку 2023 году «Дняпро» нарэшце здолеў запрасіць новых гульцоў, што дапамагло згуляць другую палову чэмпіянату без аніводнай паразы, што ўзьняло клюб на другі радок, які гарантаваў вяртаньне ў Найвышэйшую лігу.

== Гісторыя назваў ==
* «Хімік» (1960—1963)
* «Спартак» (1964—1973)
* «Дняпро» (1974—1997, 2006—2018)
* «Дняпро-Трансмаш» (1998—2005)

== Дасягненьні ==
* [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1998 году|1998]] году
* Срэбраны прызэр [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] 1992 году
* Бронзавы прызэр [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] 2009 году

== Склад ==
: ''Актуальны на 21 сакавіка 2026 году''
{{Склад}}
{{Гулец1|1|Q121435498|Бр|}}
{{Гулец|7|{{Сьцяг|Беларусь}}|Аб|Цімафей Ткачоў||2007}}
{{Гулец1|8|Q19805326|ПА|}}
{{Гулец|9|{{Сьцяг|Беларусь}}|Нап|Эрык Тарасян||2006}}
{{Гулец1|10|Q117193745|Нап|}}
{{Гулец1|11|Q111549972|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Арэнбург (футбольны клюб)|Арэнбург]]}}
{{Гулец1|12|Q107050884|Аб|}}
{{Гулец|13|{{Сьцяг|Беларусь}}|ПА|Арцём Ластачкін||2006}}
{{Гулец1|15|Q105955687|Аб|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Дынама Берасьце|Дынама Бр]]}}
{{Гулец1|17|Q61121945|ПА|}}
{{Гулец1|18|Q2791759|Аб|}}
{{Гулец1|21|Q108197586|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Крылы Саветаў Самара|Крылы Саветаў]]}}
{{Гулец1|22|Q115255978|Бр|}}
{{Гулец1|23|Q111314048|Аб|}}
{{Падзел складу}}
{{Гулец1|26|Q111649301|Аб|}}
{{Гулец1|27|Q108934292|Нап|}}
{{Гулец1|29|Q124971473|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Мн]]}}
{{Гулец|31|{{Сьцяг|Беларусь}}|Аб|Глеб Алданаў||2006}}
{{Гулец1|33|Q125662161|Нап|}}
{{Гулец1|37|Q102314370|ПА|}}
{{Гулец1|38|Q96707040|ПА|}}
{{Гулец1|55|Q112040195|ПА|}}
{{Гулец|71|{{Сьцяг|Беларусь}}|ПА|Данііл Жабракоў||2006}}
{{Гулец1|77|Q3544647|Бр|}}
{{Гулец1|88|Q29784087|Нап|}}
{{Гулец1|89|Q125048762|ПА|}}
{{Гулец1|99|Q125668311|Нап|}}
{{Канец складу}}

== Удзел у чэмпіянатах СССР ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=55|Сэзон
!width=50|Дывізіён
!width=30|Месца
!width=30|Г
!width=30|В
!width=30|Н
!width=30|П
!width=60|РМ
!width=45|А
![[Кубак СССР па футболе|Кубак СССР]]
!Нататкі
|-
| 1960 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| 2 || '''13''' || 30 || 5 || 10 || 15 || 36–54 || '''20''' ||  ||
|-
| 1961 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| 2 || '''4''' || 30 || 14 || 8 || 8 || 45–37 || '''36''' || 1/128 ||
|-
| 1962 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| 2 || '''6''' || 32 || 13 || 10 || 9 || 35–32 || '''36''' ||1/128 || Выбыў у дыв. 3&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|-
| 1963 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''11''' || 30 || 8 || 11 || 11 || 21–33 || '''27''' || 1/256 ||
|-
| 1964 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''8''' || 30 || 12 || 8 || 10 || 31–25 || '''32''' || 1/1024 ||
|-
| 1965 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''10''' || 30 || 6 || 17 || 7 || 14–18 || '''29''' || 1/128 ||  
|-
| 1966 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''9''' || 32 || 10 || 10 || 12 || 25–33 || '''30''' ||  || 
|-
| 1967 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''18''' || 34 || 6 || 10 || 18 || 18–38 || '''22''' || 1/2048 ||
|-
| 1968 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''10''' || 38 || 11 || 14 || 13 || 25–28 || '''36''' ||1/128 || 
|-
| 1969 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''7''' || 32 || 12 || 11 || 9 || 37–23 || '''35''' ||1/8 || Выбыў у дыв. 4&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|-
| 1970 ||style=&quot;background:#FEC9C9&quot;| 4 || '''3''' || 32 || 19 || 5 || 8 || 34–19 || '''43''' ||  || Перайшоў у дыв. 3&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|-
| 1971 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''14''' || 38 || 9 || 16 || 13 || 30–40 || '''43''' || || 
|-
| 1972 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''17''' || 38 || 9 || 13 || 16 || 25–47 || '''40''' || || 
|-
| 1973 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''16''' || 32 || 7 || 11 || 14 || 21–38 || '''17'''&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; || || 
|-
| 1974 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''12''' || 40 || 14 || 10 || 16 || 37–53 || '''38''' || || 
|-
| 1975 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''11''' || 34 || 8 || 13 || 13 || 26–42 || '''29''' || || 
|-
| 1976 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''19''' || 38 || 8 || 9 || 21 || 34–60 || '''25''' || || 
|-
| 1977 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''12''' || 40 || 15 || 11 || 14 || 44–41 || '''41''' || || 
|-
| 1978 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''16''' || 46 || 15 || 10 || 21 || 51–56 || '''40''' || || 
|-
| 1979 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''17''' || 46 || 12 || 13 || 21 || 41–62 || '''37''' || || 
|-
| 1980 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''7''' || 32 || 9 || 9 || 14 || 37–48 || '''27''' || ||
|-
| 1981 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''2''' || 38 || 20 || 5 || 13 || 58–39 || '''45''' || || 
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 1982 ||rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''1''' || 30 || 18 || 8 || 4 || 60–32 || '''44''' ||rowspan=&quot;2&quot;| || 
|-
| '''1''' || 4 || 3 || 0 || 1 || 8–4 || '''6''' || Фінальны раўнд, перайшоў у дыв. 2
|-
| 1983 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| 2 || '''20''' || 42 || 12 || 13 || 17 || 40–60 || '''36''' ||1/32 || Выбыў у дыв. 3 
|-
| 1984 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''1''' || 34 || 22 || 6 || 6 || 71–24 || '''50''' ||1/16 || 
|-
| 1985 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''3''' || 30 || 15 || 9 || 6 || 64–34 || '''39''' ||1/32 || 
|-
| 1986 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''5''' || 30 || 15 || 5 || 10 || 56–31 || '''35''' ||1/64 || 
|-
| 1987 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''6''' || 34 || 17 || 8 || 9 || 41–29 || '''42''' ||1/16 || 
|-
| 1988 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''4''' || 34 || 19 || 8 || 7 || 49–36 || '''46''' || || 
|-
| 1989 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''9''' || 42 || 19 || 7 || 16 || 52–47 || '''45''' || || 
|-
| 1990 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''13''' || 42 || 17 || 6 || 19 || 58–54 || '''40''' ||1/32 || 
|-
| 1991 ||style=&quot;background:#A3E9FF&quot;| 3 || '''12''' || 42 || 18 || 6 || 18 || 47–37 || '''42''' || || 
|-
| 1992 ||colspan=&quot;8&quot;|  ||1/32|| 
|}

* &lt;sup&gt;'''1'''&lt;/sup&gt; Выбыў з-за скарачэньня 2 лігі з 10 зонаў (150 камандаў) у 1963 годзе да адной групы з 18 камандаў у 1963.
* &lt;sup&gt;'''2'''&lt;/sup&gt; У 1970 годзе «Кляса Б» савецкага чэмпіянату зьмяніла свой статус з 3-га дывізіёну на 4-ы, а два вышэйшыя дывізіёны былі рэарганізаваныя ў тры зь меншай колькасьцю камандаў.
* &lt;sup&gt;'''3'''&lt;/sup&gt; Падняўся ў верхні дывізіён — у 1971 годзе 3-і дывізіён пашырылі з 3 да 6 тэрытарыяльных зон (з 66 да 124 камандаў) і скасавалі 4-ы дывізіён.
* &lt;sup&gt;'''4'''&lt;/sup&gt; У 1973 годзе кожная нічыя сканчалася сэрыяй пэнальці. Пераможца атрымоўваў 1 ачко, каманда, што прайграла — 0.

== Статыстыка ==
=== Чэмпіянат і Кубак Беларусі ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=80|Сэзон
!width=170|Ліга
!width=30|Месца
!width=30|{{Падказка|Г|Гульні}}
!width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}}
!width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}}
!width=30|{{Падказка|П|Паразы}}
!width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}}
!width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}}
![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992 году|1992]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Срэбны мэдаль}} || 15 || 11 || 2 || 2 || 28–4 || '''24''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1992 году|Ф]]&amp;nbsp;{{Ср|Фіналіст}}
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992—1993 гадоў|1992—1993]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''5''' || 32 || 17 || 7 || 8 || 54–33 || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1992—1993 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1993—1994 гадоў|1993—1994]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 17 || 6 || 7 || 45–22 || '''40''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1993—1994 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1994—1995 гадоў|1994—1995]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''5''' || 30 || 12 || 9 || 9 || 44–35 || '''33''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1994—1995 гадоў|1/2]]
|-
| 1995 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''6''' || 15 || 7 || 1 || 7 || 26–23 || '''22'''  || [[Кубак Беларусі па футболе 1995—1996 гадоў|1/8]]
|-
| 1996 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''9''' || 30 || 11 || 6 || 13 || 33–36 || '''39''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996—1997 гадоў|1/2]]
|-
| 1997 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 15 || 7 || 8 || 48–32 || '''52''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1997—1998 гадоў|1/2]]
|-
| 1998 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Залаты мэдаль}} || 28 || 21 || 4 || 3 || 55–12 || '''67'''  || [[Кубак Беларусі па футболе 1998—1999 гадоў|1/4]]
|-
| 1999 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''4''' || 30 || 17 || 9 || 4 || 53–27 || '''60''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1999—2000 гадоў|1/8]]
|-
| 2000 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''7''' || 30 || 14 || 7 || 9 || 55–33 || '''49''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2000—2001 гадоў|1/8]]
|-
| 2001 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''9''' || 26 || 8 || 7 || 11 || 29–37 || '''31''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2001—2002 гадоў|1/8]]
|-
| 2002 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''9''' || 26 || 10 || 6 || 10 || 38–37 || '''36''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2002—2003 гадоў|1/4]]
|-
| 2003 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''9''' || 30 || 8 || 10 || 12 || 38–46 || '''34''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2003—2004 гадоў|1/8]]
|-
| 2004 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''9''' || 30 || 11 || 4 || 15 || 29–37 || '''37''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2004—2005 гадоў|1/4]]
|-
| 2005 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''6''' || 26 || 12 || 7 || 7 || 48–36 || '''43''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2005—2006 гадоў|1/16]]
|-
| 2006 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''12''' || 26 || 6 || 5 || 15 || 29–47 || '''23''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2006—2007 гадоў|1/8]]
|-
| 2007 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''13''' || 26 || 5 || 8 || 13 || 21–33 || '''23''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2007—2008 гадоў|1/4]]
|-
| 2008 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''9''' || 30 || 9 || 11 || 10 || 45–42 || '''38''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2008—2009 гадоў|1/16]]
|-
| 2009 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || {{Бронзавы мэдаль}} || 26 || 12 || 4 || 10 || 31–26 || '''40'''  || [[Кубак Беларусі па футболе 2009—2010 гадоў|1/8]]
|-
| 2010 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''8''' || 33 || 11 || 7 || 15 || 40-53 || '''40''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2010—2011 гадоў|1/16]]
|-
| 2011 || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшая]] || '''12''' {{Падзеньне}} || 33  || 6 || 14 || 13 || 29–51 || '''32''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2011—2012 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''1''' {{Рост}} || 28 || 20 || 3 || 5 || 75–22 || '''63''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013 году|Найвышэйшая]] || '''11''' || 32 || 9 || 6 || 17 || 28–42 || '''33''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2013—2014 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014 году|Найвышэйшая]] || '''12''' {{Падзеньне}} || 32 || 2 || 14 || 16 || 19–42 || '''20''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''4''' || 30 || 17 || 5 || 8 || 48–21 || '''56''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''2''' {{Рост}} || 26 || 20 || 4 || 2 || 61–19 || '''63'''{{Заўвага|З «Дняпра» зьняты адзін пункт}}&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/91576.html С «Днепра» снято одно очко, могилевчане могут потерять еще три]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt; || [[Кубак Беларусі па футболе 2016—2017 гадоў|1/32]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017 году|Найвышэйшая]] || '''12''' || 30 || 6 || 8 || 16 || 27–48 || '''26''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году|Найвышэйшая]] || '''16''' {{Падзеньне}} || 30 || 3 || 7 || 20 || 17–53 || '''16''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018—2019 гадоў|1/16]]
|-
| 2019 ||colspan=&quot;9&quot;| — 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2020 году|2020]] || [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Другая]] — група Б || '''1''' || 20 || 19 || 0 || 1 || 105–9 || '''57''' ||rowspan=&quot;2&quot; | [[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|1/16]]
|-
| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Другая]] — фінальны этап || '''1''' {{Рост}} || 10 || 9 || 1 || 0 || 25–3 || '''28'''
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2021]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021 году|Першая]] || '''5''' {{Рост}} || 33 || 15 || 10 || 8 || 58–38 || '''55''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|1/4]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Найвышэйшая]] || '''16''' {{Падзеньне}} || 30 || 3 || 3 || 24 || 21–73 || '''12''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|Першая]] || '''2''' {{Рост}} || 32 || 22 || 7 || 3 || 75–24 || '''73''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Найвышэйшая]] || '''15''' {{Падзеньне}} || 30 || 3 || 9 || 18 || 27–58 || '''18''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2024—2025 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|Першая]] || '''2''' {{Рост}} || 34 || 20 || 7 || 7 || 59–37 || '''67''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|1/16]]
|}

=== Удзел у эўракубках ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
!Кубак
!width=30|Г
!width=30|В
!width=30|Н
!width=30|П
!width=70|М
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]||2||0||0||2||0—3
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]||8||3||3||2||15—13
|-
|[[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]||10||3||2||5||15—28
|-
|Усяго||20||6||5||9||30—44
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сэзон
! Кубак
! Раўнд
! 
! Клюб
! Дома
! У гасьцях
|-
|[[Кубак УЭФА Інтэртота 1995 году|1995]]
|[[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]
|Група 8
|{{Сьцяг Сэрбіі}}
|[[Бэчэй (футбольны клюб)|Бэчэй]]
|2:1
|
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Польшчы}}
|[[Погань Шчэцін]]
|
|3:3
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Францыі}}
|[[Кан (футбольны клюб)|Кан]]
|2:2
|
|-
|
|
|
|{{Сьцяг Румыніі}}
|[[Фарул Канстанца]]
|
|0:2
|-
|[[Кубак УЭФА Інтэртота 1998 году|1998]]
|[[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Вугоршчыны}}
|[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]
|2:4
|0:6
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 1999—2000 гадоў|1999—2000]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|2 к/р
|{{Сьцяг Швэцыі}}
|[[АІК Стакгольм|АІК Сольна]]
|0:1
|0:2
|-
|[[Кубак УЭФА Інтэртота 2000 году|2000]]
|[[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Даніі}}
|[[Сылькебарг (футбольны клюб)|Сылькебарг]]
|2:1
|2:1
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Чэхіі}}
|[[Хмель Блшаны]]
|0:2
|2:6
|-
|[[Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў|2010—2011]]
|[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]
|1 к/р
|{{Сьцяг Альбаніі}}
|[[Лячы (футбольны клюб)|Лячы]]
|7:1
|1:1
|-
|
|
|2 к/р
|{{Сьцяг Нарвэгіі}}
|[[Стабэк Бэкестуа|Стабэк]]
|1:1
|2:2
|-
|
|
|3 к/р
|{{Сьцяг Чэхіі}}
|[[Банік Острава|Банік]]
|1:0
|2:1
|-
|
|
|Плэй-оф
|{{Сьцяг Гішпаніі}}
|[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]
|1:2
|0:5
|}

== Галоўныя трэнэры ==
* [[Яўген Капаў]] (лістапад — сьнежань 2018 году)&lt;ref&gt;[https://fcdnepr.by/news/ochen-nepriyatniy-moment-dlya-goroda-bolelshchikov-i-komandi «Очень неприятный момент для города, болельщиков и команды»]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Сяргей Літоўчанка]] (жнівень — лістапад 2018 году)&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/116290.html Украинский специалист Сергей Литовченко возглавил «Днепр»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/119990.html «Днепр» расторг контракт с Литовченко]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Яўген Капаў]] (в. а. у чэрвені — ліпені 2018 году)&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1064684478.html Капов возглавил «Днепр». У специалиста нет тренерской лицензии PRO. Лукашов и Чайка войдут в тренерский штаб]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Вячаслаў Ляўчук]] (студзень — чэрвень 2018 году)&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/108825.html «Днепр» возглавил Вячеслав Левчук]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/114845.html «Днепр» сообщил о расставании с Левчуком]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Аляксандар Сяднёў]] (студзень 2016 году — сьнежань 2017 году)&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/80314.html Собранием акционеров могилевского «Днепра» одобрена кандидатура Александра Седнева на пост наставника клуба]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Уладзімер Геваркян]] (люты — сьнежань 2015 году)&lt;ref name=&quot;football-66864&quot;&gt;[http://www.football.by/news/66864.html Владимир Геворкян назначен главным тренером «Днепра». Валерий Стрельцов стал гендиректором клуба]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Юры Лукашоў]] (студзень 2014 году — люты 2015 году)
* [[Уладзімер Касьцюкоў]] (кастрычнік 2013 году — студзень 2014 году)
* [[Вячаслаў Герашчанка]] (верасень 2011 году — кастрычніка 2013 году)
* [[Андрэй Скарабагацька]] (да верасьня 2011 году)

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.fcdnepr.by/ Афіцыйны сайт]{{Ref-ru}}

{{Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}}
{{Чэмпіёны Беларусі па футболе}}

[[Катэгорыя:Магілёў]]</text>
      <sha1>t8udghelyrpodd036okhp18j7hqtces</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Смаргонь (футбольны клюб)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24975</id>
    <revision>
      <id>2678481</id>
      <parentid>2673879</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Склад */ абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28518" sha1="19ycm3axu1wbgd8hyvthgsn3bcoz69a" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Смаргонь
|Лягатып          = FK Smarhoń.gif
|ПоўнаяНазва      = Футбольны клюб «Смаргонь»
|Горад            = [[Смаргонь]], [[Беларусь]]
|Заснаваны        = 1987
|Стадыён          = «[[Юнацтва (стадыён)|Юнацтва]]»
|Умяшчальнасьць   = 3200
|Пасада кіраўніка = Дырэктар
|Кіраўнік         = Аляксандар Плюта&lt;ref&gt;[http://www.pressball.by/articles/football/belarus/94606 1-я и 2-я лиги. Анонс. Зуб на «Сморгонь»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
|Трэнэр           = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|СмаргоньЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|СмаргоньСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|Смаргонь}}
|Прыналежнасьць   = Беларускія
|Сайт             = http://www.fc-smorgon.by/
|pattern_la1=|pattern_b1=_amber_sleeve_seams|pattern_ra1=|leftarm1=0051C8|body1=0051C8|rightarm1=0051C8|shorts1=0051C8|socks1=0051C8
|pattern_la2=|pattern_b2=_greyblue_sleeve_seams|pattern_ra2=|leftarm2=f2e200|body2=f2e200|rightarm2=f2e200|shorts2=f2e200|socks2=f2e200
}}
«'''Смаргонь'''» — футбольны клюб зь Беларусі, прадстаўляе горад [[Смаргонь]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]. Першая каманда ў Смаргоні зьявілася ў 1978 годзе, прафэсійны футбольны клюб заснаваны ў 1987 годзе. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянатах Беларусі]] ўдзельнічае з 1992 году, крыху часу прапусьціўшы праз сыход у розыгрыш аматарскага чэмпіянату Гарадзенскай вобласьці. Цяпер выступае ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лізе]].

== Гісторыя ==
Першая каманда ў Смаргоні зьявілася ў 1978 годзе. Прафэсійны футбольны клюб пад назвай «Станкабудаўнік» быў закладзены ў 1987 годзе.

У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянатах Беларусі]] каманда ўдзельнічала ў 1992—1994 гадах, але паказвала дрэнныя вынікі. У выніку ў 1994 годзе «Смаргонь» перайшла ў чэмпіянат вобласьці. У 1998 годзе клюб вярнуўся ў чэмпіянат краіны, а ў 2002 годзе выйшаў у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]]. У 2003—2005 гадах «Смаргонь» тройчы спынялася ў адным кроку ад выхаду ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшую лігу]].

У 2006 годзе каманда пад кіраўніцтвам [[Георгі Кандрацьеў|Георгія Кандрацьева]] заняла другое месца і выйшла ў Найвышэйшую лігу, дзе дружына спаборнічала ў 2007—2009 гадах. Найлепшым вынікам тых часоў стала 8 месца ў 2008 годзе. У 2009 годзе «Смаргонь» заняла апошняе месца і вярнулася ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]]. Але і там смаргонцы апынуліся ў ніжняй палове турнірнай табліцы. Сытуацыя выправілася ў 2013 годзе. «Смаргонь» папоўніла склад шэрагам дасьведчаных гульцоў, якія дапамаглі клюбу заняць 6 месца. Адзін зь іх, [[Сяргей Крот]], стаў найлепшым бамбардзірам турніру.

У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|сэзоне 2014 году]] пасьля правальнага старту каманда стала трывала набіраць пункты. У другой палове сэзону «Смаргонь» актыўна ўмяшалася ў барацьбу за трэцяе месца, але ў выніку ня здолела пасунуць адтуль «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]]» і скончыла сэзон на чацьвертым радку. У 2015 годзе «Смаргонь» фінішавала пятай. У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|сэзоне 2016 году]] амаль цалкам абнавіўся склад каманды, і «Смаргонь» спачатку месьцілася ў ніжняй палове табліцы, але пазьней сытуацыя выправілася, і сэзон смаргонцы зноў скончылі на пятым месцы. У пачатку 2017 году замест [[Мікалай Рындзюк|Мікалая Рындзюка]] галоўным трэнэрам каманды быў прызначаны ягоны былы памочнік [[Аляксей Дварэцкі]]. Пасьля перамог у першых двух турах вынікі «Смаргоні» рэзка пагоршыліся, і першую палову чэмпіянату каманда скончыла на апошнім месцы. Аднак, палепшыўшы вынікі ў другой палове году, «Смаргонь» выйшла з зоны вылету. Тым ня менш, толькі ў апошнім туры каманда забясьпечыла захаваньне месца ў Першай лізе, заняўшы выніковае 13 месца.

[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|Сэзон 2018 году]] «Смаргонь» пачала пад кіраўніцтвам новага трэнэра [[Мікалай Гергель|Мікалая Гергеля]]. Пасьля добрага старту каманда пазьней апусьцілася ў ніжнюю частку табліцы. У жніўні Гергель быў звольнены, і трэнэрам зноў быў прызначаны Аляксей Дварэцкі. Каманда скончыла год на 11 месцы пры ўдзеле 15 дружынаў. Пачатак [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2019 году|сэзону 2019 году]] для «Смаргоні» атрымаўся няўдалым — каманда пацярпела шэсьць паразаў у першых шасьці турах, пасьля чаго быў звольнены Аляксей Дварэцкі, а трэнэрам быў прызначаны [[Павел Раднёнак]]. Вынікі пасьля гэтага трохі палепшыліся, улетку быў значна зьменены склад каманды, аднак пазьней каманда ізноў стала трываць паразы, у выніку дружына скончыла сэзон на перадапошнім 14 месцы, пасьля чаго Павел Раднёнак пакінуў пасаду. У 2020 годзе «Смаргонь» ачоліў [[Вячаслаў Герашчанка]], каманда ўзмацнілася добрымі выканаўцамі. У выніку атрымалася паказаць добры вынік, «Смаргонь» некаторы час рухалася ў лідэрах і ачольвала табліцу Першай лігі, але пазьней шэраг няўдачаў адкінуў каманду зь першых радкоў. Тым ня менш, клюб завяршыў сэзон на шостым месцы.

У пачатку 2021 году клюб атрымаў прапанову заняць месца ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найышэйшай лізе]], якое стала вакантным пасьля адмовы «[[Гарадзея (футбольны клюб)|Гарадзеі]]» ад выступаў. Пасьпяхова прайшоўшы працэдуру ліцэнзаваньня, «Смаргонь» у [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|сэзоне 2021 году]] далучылася да элітнага дівізіёну. Аднак, хутка назьбіраная каманда ня здолела стварыць канкурэнцыю іншым клюбам, і «Смаргонь» разам з рэчыцкім «[[Спадарожнік Рэчыца|Спадарожнікам]]» апынулася ў канцы табліцы. У ліпені «Спадарожнік» зьняўся з турніру, а «Смаргонь» добра падмацавалася і выдала неблагі адрэзак, але пазьней зноў рушылі паразы. У верасьні Герашчанка быў выпраўлены ў адстаўку, камандай стаў кіраваць ягоны памочнік [[Уладзіслаў Дукса]] разам з маладым расейскім адмыслоўцам [[Антон Міхашонак|Антонам Міхашонкам]], аднак пад іхным кіраўніцтвам смаргонская каманда атрымала дзьве буйныя паразы, пасьля чаго новым трэнэрам стаў [[Ігар Трухаў]]. Аднак і ён ня здолеў выправіць сытуацыю, хутка «Смаргонь» пазбавілася шанцаў застацца ў Найвышэйшай лізе і фінішавала на 15 месцы.

У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|сэзоне 2022 году]] «Смаргонь» значна абнавіла склад, але здолела запрасіць шэраг дасьведчаных футбалістаў і лічылася адным з магчымых фаварытаў. Старт чэмпіянату атрымаўся няўпэўненым, каманда захрасла ў сярэдзіне табліцы, аднак апасьля сэрыя з 9 перамог запар узьняла каманду на першы радок табліцы. Далейшыя страты пунктаў не перашкодзілі за чатыры туры да фінішу гарантаваць павяртаньне ў Найвышэйшую лігу. Пасьля гэтага «Смаргонь» прапусьціла наперад «[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]]» і заняла выніковае 2 месца.

У 2023 годзе «Смаргонь» была сапраўднай хатняй камандай, здабываючы пункты пераважна ў матчах на родным стадыёне. У першых турах былі пераможаныя «[[Белшына Бабруйск|Белшына]]», «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]]», «[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]]». Таксама каманда ў 11-м туры выгуляла менскае «Дынама», якое было адным зь лідэраў сэзону. Аднак, у гасьцявых матчах каманда доўгі час не давала рады. Толькі ў канцы кастрычніка дружына здолела здабыць выяздную перамогу ў матчы супраць [[Энэргетык-БДУ Менск|«Энэргетыка»-БДУ]]. «Смаргонь» знаходзілася ў ніжняй палове табліцы Найвышэйшай лігі, аднак выбыцьцё ёй не пагражала праз таго, што іншыя клюбы атрымалі вялікія штрафы з вылічэньнем пунктаў. У выніку каманда скончыла сэзон на 11-м месцы пры 15 камандаў.

== Былыя назвы ==
* «Вяльля» (1978—1987)
* «Станкабудаўнік» (1987—1993)
* «Камунальнік» (1993)
* «Смаргонь» (з 1993 году)

== Дасягненьні ==
'''Чэмпіянаты БССР, Рэспублікі Беларусь'''
* '''[[1978 год у футболе|1978]]''': Другая зона чэмпіянату БССР — 10 месца (11 камандаў)
* '''[[1979 год у футболе|1979]]''': Другая зона чэмпіянату БССР — 11 месца (11 камандаў)
* '''[[1987 год у футболе|1987]]''': чэмпіянат «ДФСО прафсаюзаў БССР» — 7 месца (18 камандаў)
* '''[[1988 год у футболе|1988]]''': чэмпіянат «ДФСО прафсаюзаў БССР» — 5 месца (18 камандаў)
* '''[[1989 год у футболе|1989]]''': другая ліга чэмпіянату БССР — 9 месца (12 камандаў)
* '''[[1990 год у футболе|1990]]''': другая ліга чэмпіянату БССР — 3 месца (16 камандаў)
* '''[[1991 год у футболе|1991]]''': другая ліга чэмпіянату БССР — 5 месца (15 камандаў)
* '''[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992 году|1992]]''': другая ліга чэмпіянату Беларусі — 16 месца (16 камандаў)
* '''[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992—1993 гадоў|1992—1993]]''': другая ліга чэмпіянату Беларусі — 16 месца (16 камандаў)
* '''[[1993 год у футболе|1993]]''': трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі — 17 месца (18 камандаў)
* '''[[1997 год у футболе|1997]]''': першая ліга чэмпіянату вобласьці — 1 месца (10 камандаў)
* '''[[1998 год у футболе|1998]]''': другая ліга чэмпіянату Беларусі — 12 месца (14 камандаў)
* '''[[1999 год у футболе|1999]]''': другая ліга чэмпіянату Беларусі — 6 месца (13 камандаў)
* '''[[2000 год у футболе|2000]]''': другая ліга чэмпіянату Беларусі — 4 месца (24 каманды)
* '''[[2001 год у футболе|2001]]''': другая ліга чэмпіянату Беларусі — 2 месца (18 камандаў)
* '''[[2002 год у футболе|2002]]''': першая ліга чэмпіянату Беларусі — 14 месца (16 камандаў)
* '''[[2003 год у футболе|2003]]''': першая ліга чэмпіянату Беларусі — 3 месца (16 камандаў)
* '''[[2004 год у футболе|2004]]''': першая ліга чэмпіянату Беларусі — 3 месца (16 камандаў)
* '''[[2005 год у футболе|2005]]''': першая ліга чэмпіянату Беларусі — 3 месца (16 камандаў)
* '''[[2006 год у футболе|2006]]''': першая ліга чэмпіянату Беларусі — 2 месца (14 камандаў)
* '''[[2007 год у футболе|2007]]''': найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі — 10 месца (14 камандаў)
* '''[[2008 год у футболе|2008]]''': найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі — 8 месца (16 камандаў)
* '''[[2009 год у футболе|2009]]''': найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі — 14 месца (14 камандаў)
* '''[[2010 год у футболе|2010]]''': першая ліга чэмпіянату Беларусі — 12 месца (16 камандаў)

* Найбуйнейшыя перамогі — 6:0 ([[Факел Ашмяны|Факел]] ([[Ашмяны]]) — 1989; [[Вэртыкаль Каленкавічы|Вэртыкаль]] ([[Каленкавічы]]) — 2004).
* Найбуйнейшыя паразы — 0:8 ([[Шыньнік Бабруйск|Шыньнік]] ([[Бабруйск]]) — 1978; [[ЗЛіН Гомель|ЗЛіН]] ([[Гомель]]) — 1992); 1:8 ([[Тэхноляг Віцебск|Тэхноляг]] ([[Віцебск]]) — 1978).

'''Кубак Беларусі'''
* '''1992''': Кубак Беларусі — параза ў 1/16 фіналу
* '''1992/93''': Кубак Беларусі — параза ў 1/16 фіналу
* '''2004/05''': Кубак Беларусі — параза ў 1/16 фіналу
* '''2005/06''': Кубак Беларусі — параза ў 1/16 фіналу
* '''2006/07''': Кубак Беларусі — параза ў 1/16 фіналу
* '''2007/08''': Кубак Беларусі — параза ў 1/16 фіналу
* '''2008/09''': Кубак Беларусі — параза ў 1/8 фіналу

'''Кубак Фэдэрацыі'''
* 2007: Кубак Фэдэрацыі — бронза

Прыватныя турніры
* 2006: Кубак «Дарыды» — пераможца турніру
* 2008: Кубак «Дарыды» — бронзавы прызэр турніру

== Стадыён ==
[[Файл:Стадион &quot;Юность&quot;.jpg|значак|Стадыён «Юнацтва» ў Смаргоні]]
Стадыён «[[Юнацтва (стадыён)|Юнацтва]]» мае тры трыбуны — паўднёвую, паўночную й усходнюю — агульнай умяшчальнасьцю 3200 месцаў. Паўднёвая трыбуна накрыта навесамі. Вакол поля ёсьць гумовыя бегавыя дарожкі. У 2005 годзе па сканчэньні рэканструкцыі футбольны стадыён «Юнацтва» пасьпяхова прайшоў працэс ліцэнзаваньня [[УЭФА]], і атрымаў статус эўрапейскага стадыёну.

== Колеры клюбу ==
За шматгадовую гісторыю колеры клюбу зьмяняліся некалькі разоў. З 1987 па 2000 год каманда гуляла ў зялёных і белых футболках. З 2001 па 2007 па большай частцы былі чырвона-чорна-белыя колеры. З 2008 году генэральны спонсар футбольнага клюбу «Смаргонь» пераапрануў каманду ў жоўта-блакітныя футболкі.

== Склад ==
: ''Актуальны на 8 красавіка 2026 году''
{{Склад}}
{{Гулец1|1|Q124944161|Бр|}}
{{Гулец|2|{{Сьцяг|Расея}}|Аб|Арцём Цялепаў||2002}}
{{Гулец|3|{{Сьцяг|Беларусь}}|Аб|Максім Авутка|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Нёман Горадня|Нёман]]|2007}}
{{Гулец|5|{{Сьцяг|Расея}}|Аб|Кірыл Ялагін||2002}}
{{Гулец|7|{{Сьцяг|Камэрун}}|Нап|Жан Мюнга Нсангу||2001}}
{{Гулец1|8|Q138562056|ПА|}}
{{Гулец1|9|Q107634653|Нап|}}
{{Гулец1|10|Q29896514|Нап|}}
{{Гулец|11|{{Сьцяг|Беларусь}}|Нап|Іван Сіўкоў||2005}}
{{Гулец1|15|Q125218058|Нап|}}
{{Гулец1|16|Q98070449|Бр|}}
{{Гулец1|17|Q108114656|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Дынама Берасьце|Дынама Бр]]}}
{{Гулец|18|{{Сьцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксей Петрусевіч||1996}}
{{Гулец1|19|Q122212641|Бр|}}
{{Гулец|20|{{Сьцяг|Расея}}|Нап|Арсень Сьнеткаў||2006}}
{{Падзел складу}}
{{Гулец|22|{{Сьцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Галко||2008}}
{{Гулец1|23|Q122911178|Нап|}}
{{Гулец1|25|Q59163892|ПА|}}
{{Гулец1|27|Q124956428|Аб|}}
{{Гулец|30|{{Сьцяг|Беларусь}}|ПА|Дзьмітры Халімончыкаў||1998}}
{{Гулец|33|{{Сьцяг|Беларусь}}|Аб|Аліхан Фазылаў||2000}}
{{Гулец|47|{{Сьцяг|Беларусь}}|ПА|Радзівон Кухлей||2006}}
{{Гулец1|52|Q112913776|ПА|}}
{{Гулец|59|{{Сьцяг|Беларусь}}|Нап|Арцём Дзевяцень|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Нёман Горадня|Нёман]]|2006}}
{{Гулец1|77|Q113785208|Аб|}}
{{Гулец1|78|Q117712340|ПА|}}
{{Гулец|99|{{Сьцяг|Беларусь}}|Нап|Артур Старавойтаў||2004}}
{{Гулец1|—|Q19810293|Бр|}}
{{Гулец|—|{{Сьцяг|Беларусь}}|ПА|Ільля Баранаў|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]|2004}}
{{Гулец1|—|Q107287378|Аб|}}
{{Канец складу}}

== Статыстыка ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=55|Сэзон
!width=50|Ліга
!width=30|Месца
!width=30|{{Падказка|Г|Гульні}}
!width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}}
!width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}}
!width=30|{{Падказка|П|Паразы}}
!width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}}
!width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}}
![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''10''' || 28 || 7 || 10 || 11 || 23-32 || 31 || [[Кубак Беларусі па футболе 2012—2013 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''6''' || 30 || 13 || 7 || 10 || 45-35 || 46 || [[Кубак Беларусі па футболе 2013—2014 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''4''' || 30 || 13 || 7 || 10 || 42–32 || 46 || [[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''5''' || 30 || 15 || 8 || 7 || 60–41 || 53 || [[Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''5''' || 26 || 10 || 8 || 8 || 40–39 || 38 || [[Кубак Беларусі па футболе 2016—2017 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''13''' || 30 || 6 || 11 || 13 || 34–50 || 29 || [[Кубак Беларусі па футболе 2017—2018 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''11''' || 28 || 6 || 10 || 12 || 19–44 || 28 || [[Кубак Беларусі па футболе 2018—2019 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2019 году|2019]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''14''' || 28 || 4 || 6 || 18 || 27–63 || 18 || [[Кубак Беларусі па футболе 2019—2020 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2020 году|2020]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''6''' || 26 || 10 || 6 || 10 || 29–26 || 36 || [[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|1/32]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе  2021 году|Найвышэйшая]] || '''15''' {{Падзеньне}} || 30 || 4 || 9 || 17 || 26–66 || 21 || [[Кубак Беларусі па футболе 2021—2022 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая]] || '''2''' {{Рост}} || 24 || 16 || 4 || 4 || 46–27 || 52 || [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|Найвышэйшая]] || '''11''' || 28 || 7 || 3 || 18 || 28–59 || 24 || [[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Найвышэйшая]] || '''12''' || 30 || 7 || 11 || 12 || 33–51 || 32 || [[Кубак Беларусі па футболе 2024—2025 гадоў|1/8]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|Найвышэйшая]] || '''15''' {{Падзеньне}} || 30 || 7 || 7 || 16 || 23–43 || 28 || [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|1/8]]
|}

== Галоўныя трэнэры ==
* [[Павал Раднёнак]] (з траўня 2019 году)&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/126923.html Павел Родненок стал главным тренером «Сморгони»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Аляксей Дварэцкі]] (жнівень 2018 году — травень 2019 году, в. а. у жніўні — сьнежні 2018 году)&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/116723.html Гергель уволен с поста главного тренера «Сморгони»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Мікалай Гергель]] (2018)&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/108189.html «Сморгонь» возглавил Николай Гергель]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Аляксей Дварэцкі]] (2017)&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/96501.html Алексей Дворецкий возглавил «Сморгонь»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Мікалай Рындзюк]] (2015—2016)
* [[Павал Бацюта]] (2012—2014)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20140307211905/http://www.fc-smorgon.by/ Афіцыйны сайт]{{Ref-ru}}

{{Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}}

[[Катэгорыя:Смаргонь]]</text>
      <sha1>19ycm3axu1wbgd8hyvthgsn3bcoz69a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аптэкарская вага</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36347</id>
    <revision>
      <id>2678376</id>
      <parentid>1682537</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T13:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1888" sha1="ez33jw4lk67dze5dqs3w22ctojvzjb0" xml:space="preserve">'''Аптэкарская вага''' (таксама мэдыцынская вага, нюрнбэрская вага) — сыстэма мер масы, якая ўжывалася пры ўзважваньні [[лекавыя сродкі|лекаў]].

Асноўнай адзінкай быў [[фунт (адзінка вымярэньня)|аптэкарскі фунт]] ({{мова-la|libra}}, скарочана lb), які падзяляўся на 12 унцыяў. 1 [[унцыя]] ({{мова-la|uncia}}) утрымоўвала 8 драхмаў, 1 [[драхма (Вялікабрытанія)|драхма]] ({{мова-la|drachma}}) — 3 скрупулы, 1 [[скрупул]] ({{мова-la|scrupulum}}) — 20 [[гран]]аў ({{мова-la|granum}}).

Расейскі аптэкарскі фунт = 358,323 г, 1 унцыя = 29,860 г, 1 драхма = 3,732 г, 1 скрупул = 1,244 г, 1 гран = 62,209 мг.

У [[ангельская сыстэма мер|ангельскай сыстэме мер]] (у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[ЗША]] і некаторых іншых краінах) 1 аптэкарскі фунт (ap) = 373,242 г, 1 унцыя (ap oz) = 31,1035 г, 1 драхма (ap drach) = 3,88793 г, 1 скрупул (scruple) = 1,29598 г, 1 гран (gr) = 64,7989 мг.

Аптэкарская вага ў большасьці краін замененая [[мэтрычная сыстэма мер|мэтрычнымі мерамі]].

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20080526115323/http://www.lib.umich.edu/tcp/docs/dox/medical.html Apothecaries' symbols]{{ref-en}}

[[Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня масы]]
[[Катэгорыя:Ангельская сыстэма мер]]
[[Катэгорыя:Фармацыя]]</text>
      <sha1>ez33jw4lk67dze5dqs3w22ctojvzjb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ліцьвіны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41905</id>
    <revision>
      <id>2678445</id>
      <parentid>2677955</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T20:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund</username>
        <id>97932</id>
      </contributor>
      <origin>2678445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="662688" sha1="d2ne95yj47w56pyaysr9ro3hdu3jcw4" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|тып=варыянты|Ліцьвіны (неадназначнасьць)|Літоўцы (неадназначнасьць)}}
[[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1903).jpg|значак|Ліцьвіны ў [[Беларускі нацыянальны строй|народных строях]], канец XIX — пачатак XX ст.]]

'''Ліцьвіны'''&lt;ref name=&quot;BKP-2005&quot;&gt;{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)}}&lt;/ref&gt; ('''літвіны'''&lt;ref name=&quot;BKP-2005&quot;/&gt;, '''літва'''; {{мова-be-old|литвины|скарочана}}&lt;ref name=&quot;ESBM-6&quot;&gt;{{Літаратура/ЭСБМ|6к}} С. 12.&lt;/ref&gt;) — назва тытульнага народу [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гістарычнае найменьне і [[Эндаэтнонім|саманазва]] [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларусаў эпохі ВКЛ]]{{Заўвага|Гісторык [[Анатоль Астапенка]] ў сваёй доктарскай дысэртацыі, абароненай 26 красавіка 2021 годзе ў [[Кіеўскі нацыянальны ўнівэрсытэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскім нацыянальным унівэрсытэце імя Тараса Шаўчэнкі]] (спэцыяльнасьць — [[этналёгія]]), падкрэсьлівае: «''мова „Літвы“ сярэднявечча — беларуская, а „ліцьвін“ — гэта назва беларуса таго часу''»&lt;ref&gt;Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук] : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 114.&lt;/ref&gt;}}, якая ўжывалася поруч з [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 46, 96.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 5, 19.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-156&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 156.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Багдановіч А. Да пытання аб ужыванні назвы «Русь» на тэрыторыі Беларусі ў XIV—XVI стст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 3, Гісторыя. Філасофія. Паліталогія. Сацыялогія. Эканоміка. Права. № 1, 1996. С. 3—5.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 320—321.&lt;/ref&gt;. Па [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] «ліцьвінамі» называліся каталікі ВКЛ у [[канфэсія|канфэсійным]] сэнсе, а таксама ўсё жыхарства ў нацыянальным сэнсе, «русінамі» ў ВКЛ называліся пераважна праваслаўныя ў канфэсійным сэнсе; таксама праваслаўныя жыхары ВКЛ называліся «ліцьвіны рускае веры», «ліцьвіны грэчаскага закону людзі» і да т. п.&lt;ref&gt;Этнаграфія беларусаў. Гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя. / рэд. кал. В. Бандарчык і інш. — {{Менск (Мінск)}}, 1985. С. 81.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 48.&lt;/ref&gt; Паводле энцыкляпэдыі «[[Этнаграфія Беларусі (энцыкляпэдыя)|Этнаграфія Беларусі]]» 1989 году, 4-га тому [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі|Энцыкляпэдыі гісторыі Беларусі]] (1997 год) і 9-га тому [[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларускай энцыкляпэдыі]] (1999 год), гэта назва жыхароў Вялікага Княства Літоўскага, пераважна заходніх [[беларусы|беларусаў]] і ўсходніх [[летувісы|летувісаў]] у XIV—XVIII стагодзьдзях, якая ў XVI—XVIII стагодзьдзях набыла гучаньне [[палітонім]]у — дзяржаўна-палітычнага вызначэньня ўсяго насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref name=&quot;Zajkouski-Cakvin-1997&quot;&gt;[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]], [[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны // {{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 382.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cakvin-1999&quot;&gt;[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны // {{Літаратура/БЭ|9к}} С. 314.&lt;/ref&gt;. У XVI—XVIII стагодзьдзях назва «ліцьвіны» была найбольш абагульняльнай этнанімічнай формай самасьвядомасьці літоўскага (беларускага) [[народ]]у і адлюстроўвала найбольш шырокі ўзровень яго нацыянальнае кансалідацыі&lt;ref&gt;[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 48—49.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. С. 172, 176.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1907).jpg|значак|Ліцьвіны ў народных строях, канец XIX — пачатак XX ст.]]

Дзеля вызначэньня беларусаў назва «ліцьвіны»{{Заўвага|[[Славянскія мовы|Славянізаванае]] вызначэньне «ліцьвіны» адрозьнівалася ад саманазвы ўласна [[летувісы|летувісаў]], якая гучала як «lietuwis», «lietuwai», «lietuwininkas»&lt;ref name=&quot;Kren-Koukiel-Marozava-2000-320&quot;&gt;Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 320.&lt;/ref&gt;}} шырока ўжывалася яшчэ ўсё XIX стагодзьдзе і захоўваецца ў сучасным частковым ужытку ў якасьці саманазвы вясковага жыхарства [[Беларусь|Беларусі]]&lt;ref name=&quot;Cakvin-1985&quot;&gt;[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. — Серыя грамадскіх навук. № 4, 1985. С. 79—80.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Беларуска-расейскі слоўнік (2020)}} С. 697.&lt;/ref&gt;. Як адзначае беларускі гісторык [[Уладзімер Аляксеевіч Арлоў|Уладзімер Арлоў]] у кнізе «[[Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае]]», «''Мы — беларусы, але мы і ліцьвіны, спадкаемцы гісторыі і культуры магутнай эўрапейскай дзяржавы — Вялікага Княства Літоўскага''»&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-161&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 161.&lt;/ref&gt;.

== Назва ==
[[Файл:Litva. Літва (1009).jpg|значак|Першы пісьмовы ўпамін [[Літва|Літвы]] ({{мова-la|«Litua»|скарочана}} — чытаецца як «Літва»), 1009 г.]]
{{Асноўны артыкул|Літва}}

Назва «літвін» (наймя ў такой форме — «литвин», «Litwini») вядома ў розных крыніцах ад XIII стагодзьдзя: у [[Русіны|рускамоўных]] («''съ Лукою съ Литвиномъ''» — у [[Сафійскі першы летапіс|Сафійскім першым летапісе]] пад 1267 годам&lt;ref&gt;ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=f9pQAAAAcAAJ&amp;q=%D1%81%D1%8A+%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%BE%D1%8E+%D1%81%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8A#v=snippet&amp;q=%D1%81%D1%8A%20%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%BE%D1%8E%20%D1%81%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8A&amp;f=false С. 192].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Лурье Я. С. Общерусские летописи XIV—XV вв. / АН СССР, Ин-т рус. литературы (Пушкинский дом). — Л., 1976. С. 77.&lt;/ref&gt;; «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ''» — у [[Траецкі летапіс|Траецкім летапісе]] пад 1289 годам&lt;ref&gt;Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.&lt;/ref&gt;, «''литвин родом''» у [[Жыціе|жывоце]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя&lt;ref&gt;Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&amp;pg=PA200&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&amp;f=false С. 199—201].&lt;/ref&gt;, «''Василко литвинъ''» — у [[Наўгародзкая рэспубліка|наўгародзкай]] грамаце 1370-х гадоў&lt;ref&gt;Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 617.&lt;/ref&gt;), а таксама ў шматлікіх лацінамоўных крыніцах, як літоўскіх, так і з суседніх Літве краінаў (''Litowini'' — [[Кроніка Лівоніі Генрыха Латвійскага|хроніка Генрыка Латвійскага]] пад 1221 годам&lt;ref&gt;Monumenta Germaniae Historica inde ab anno Christi quingentesimo usque ad annum millesimum et Quingentesimum: Scriptorum. T. 23. — Hannoverae, 1874. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=_7WxF4HYgXcC&amp;q=Lito#v=snippet&amp;q=Lito&amp;f=false P. 314].&lt;/ref&gt;; ''Letvinis'' — [[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга|хроніка Вартбэрга]] пад 1236 годам&lt;ref&gt;Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=8H8OAAAAYAAJ&amp;q=Letvinis#v=snippet&amp;q=Letvinis&amp;f=false S. 33].&lt;/ref&gt;; ''Letwinis'' — у акце судовага працэсу [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] з Казімерам Куяўскім 1259 году; ''rex Litwinorum'' — у (імаверна, падробленай [[Крыжакі|крыжакамі]]) грамаце [[Міндоўг]]а 1261 году&lt;ref&gt;{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 43.&lt;/ref&gt;; ''Littwini'' — у лісьце [[Інфлянцкі ордэн|ліфлянцкіх]] біскупаў 1277 году&lt;ref&gt;Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 1. — Reval, 1853. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=hDoPAAAAYAAJ&amp;q=Littwini#v=snippet&amp;q=Littwini&amp;f=false S. 565].&lt;/ref&gt;; ''Lethwinorum'' — у крыжацкім лісьце 1298 году&lt;ref&gt;Chodynicki K. Próby zaprowadzenia chrześcijaństwa na Litwie przed r. 1386. // Przegląd Historyczny. T. 18, z. 3, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=BtFBAAAAYAAJ&amp;q=Lethwinorum#v=snippet&amp;q=Lethwinorum&amp;f=false S. 261].&lt;/ref&gt;; ''litwini'' — у лісьце вармійскага біскупа 1323 году&lt;ref&gt;Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 2. — Reval, 1855. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=4zoPAAAAYAAJ&amp;q=litwini+1323#v=snippet&amp;q=litwini%201323&amp;f=false S. 157—158].&lt;/ref&gt;; ''LETHVINORVM'' — на пячаці вялікага князя [[Гедзімін]]а 1323 году&lt;ref&gt;Gumowski M. Pieczęcie Ksiązat Litewskich // Ateneum Wileńskie. Zesz. 3—4, 1930. S. 696.&lt;/ref&gt;; ''Litwini'' — у лісьце тэўтонскага магістра 1331 году&lt;ref&gt;Kwartalnik historyczny. R. 19. — Lwów, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=pVnpAAAAMAAJ&amp;q=Litwini+crucis+Christi+inimicis#v=snippet&amp;q=Litwini%20crucis%20Christi%20inimicis&amp;f=false S. 40].&lt;/ref&gt; ды іншых)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 38, 51, 52, 59, 64, 78, 361.&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што лацінскае ''Lythwanos'' паходзіць ад вялікалітоўскай (беларускай) формы «Літва», а не балтыйскай «Летува», гэтак жа лацінскае ''Litwinorum'' (1330 год) паходзіць ад вялікалітоўскага «літвін»&lt;ref&gt;[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 638, 641.&lt;/ref&gt;}}.

Найстарэйшы вядомы ліст з азначэньнем «літвін» у [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] — арыгінал&lt;ref&gt;Карский Е. Ф. Труды по белорусскому и другим славянским языкам. — М., 1962. С. 443.&lt;/ref&gt; ярлыка ардынскага цара [[Тахтамыш|Тактамыша]] каралю [[Ягайла|Ягайле]] 1393 году («''Вы пак послали есте к нам посла вашего '''литвина''' на имя [[Нявойст|Невойста]]''»)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} Дадатак №34.&lt;/ref&gt;.

Традыцыйнае гістарычнае беларускае вымаўленьне гэтай назвы (у якім знайшла адлюстраваньне такая адметная ўласьцівасьць беларускай мовы, як [[Цеканьне|цеканьне]]{{Заўвага|У 1911 годзе прыводзілася сьведчаньне сьвятара ў [[Выступовічы|Выступовічах]] на поўдні [[Палесьсе|Палесься]] — на [[беларусы|беларуска]]-[[Украінцы|ўкраінскім]] этнічным памежжы — што тамтэйшыя сяляне «''[раней] такъ, якъ ліцвіны &lt;…&gt; [[Дзеканьне|дзікалы]] і [[Цеканьне|цікалы]]''»&lt;ref&gt;Каминский В. А. Отчет о поездке в Волынское Полесье // Известия Отделения русского языка и словестности Императорской академии наук. Т. XVI, кн. 3, 1911. [https://books.google.by/books?id=epQqAQAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA88&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi1tLettczzAhUkSfEDHd_MCTQQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&amp;f=false С. 88].&lt;/ref&gt;}}) засьведчыў у 1870 годзе [[Іван Насовіч]] у [[Слоўнік Насовіча|сваім слоўніку]]: «''Кузьма и Дземьянъ два Лицвины, принешли горшочекъ [[Бацьвіньне|боцвиння]]''» (з народнай песьні)&lt;ref name=&quot;Nasovic-1870-31&quot;&gt;Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. [https://books.google.by/books?id=tRsOdAcJl5MC&amp;pg=PA31&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi1tLettczzAhUkSfEDHd_MCTQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&amp;f=false С. 31].&lt;/ref&gt;. Яшчэ ў [[Лацінская мова|лацінскім]] дакумэнце 1323 году форма «''Lecwinorum''» значылася ў тытуле вялікага князя [[Гедзімін]]а&lt;ref&gt;Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?id=G-ItQP7DyhkC&amp;pg=PA33&amp;dq=Gedemundi+Regis+Lecwinorum&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiPxazty5D8AhULhv0HHQQnBR0Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&amp;q=Gedemundi%20Regis%20Lecwinorum&amp;f=false P. 33].&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Таксама ў пасланьні [[Папа|Папы]] [[Аляксандар IV (папа рымскі)|Аляксандра IV]] ад 1257 году датычна ліцьвінаў значыцца форма ''Licwan''&lt;ref&gt;[http://starbel.by/dok/d351.htm Первое послание папы Александра IV о крестовом походе против литвинов и ятвягов (1257)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae&lt;/ref&gt;}}, тым часам напісаньне «''Литьвинъ''» ёсьць у прывілеі вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 1561 году&lt;ref&gt;Макараў М. Ад пасада да магдэбургіі: прававое становішча насельніцтва местаў Беларускага Падзвіння ў XIV ― першай палове XVII ст. — Мінск, 2008. С. 186.&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Таксама ў старых літоўскіх (беларускіх) тэкстах часам адлюстроўвалася мяккае вымаўленьне «ў Ліцьве» ({{мова-be-old|«в (у) Литьве»|скарочана}})&lt;ref&gt;Булахаў М. Практыкаванні і матэрыялы па курсу гісторыі беларускай мовы. — {{Менск (Мн.)}}, 1969. [https://books.google.by/books?id=S9UfAAAAMAAJ&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5%22&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjzmb3wvvz8AhW_if0HHXeBAiIQ6AF6BAgBEAI С. 36].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/ГСБМ|5к}} [https://archive.org/details/HSBM_05.pdf/page/n31/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5 С. 67].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/ГСБМ|36к}} [https://archive.org/details/HSBM_36.pdf/page/368/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5 С. 368].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://gulevich.net/statiy.files/a/a8.files/LietuvosMetrika_Kn-4(1479-1491).pdf?fbclid=IwAR0Z3kPdST17VboFICNGfKH6UC11-n1astq88PTlRhXh9hqgqtJUmwp2Nfk Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 4 (1479—1491)]. — Vilnius, 2004. P. 70.&lt;/ref&gt;}}, а напісаньне «''Лицвин''» сустракаецца ў Рэестры расходаў места [[Магілёў|Магілёва]] за 1688 год&lt;ref&gt;Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 5. — Витебск, 1874. [https://web.archive.org/web/20250124104620/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003871106?page=96&amp;rotate=0&amp;theme=white С. 93].&lt;/ref&gt;, аднак звычайна ў [[Старабеларуская мова|старых беларускіх тэкстах]] цеканьне — як і [[Дзеканьне|дзеканьне]] — не адлюстроўваліся пры напісаньні. Апроч Івана Насовіча, бытаваньне сярод беларусаў формы «ліцьвіны» засьведчылі: пісцовая кніга [[Гарадзенская эканомія|Гарадзенскай эканоміі]] (1558 год&lt;ref&gt;Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=Hvt6OUpCnNoC&amp;q=Liczwin#v=snippet&amp;q=Liczwin&amp;f=false С. 267—268].&lt;/ref&gt;), інвэнтар [[Люцын]]скага староства (1765 год&lt;ref&gt;Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской. Вып. 31. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?id=DpJOAQAAMAAJ&amp;pg=PA312&amp;dq=licwin&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjXpv2tsf78AhVrh_0HHYZ3Ch4Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=licwin&amp;f=false S. 312].&lt;/ref&gt;), [[Кур’ер Літоўскі]] (1811 год&lt;ref&gt;Dodatek do Kuryera Litewskiego. Nr. 92, 1811. [https://books.google.by/books?id=UEBJAAAAcAAJ&amp;pg=PP263&amp;dq=Li%C4%87win&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjCvejWhbb6AhW-RPEDHV9rBxY4ChDoAXoECAIQAg#v=onepage&amp;q=Li%C4%87win&amp;f=false S. 1.]&lt;/ref&gt;), [[Ян Чачот]] (1819 год&lt;ref&gt;Czubek J. Poezya filomatów. — Kraków, 1922. [https://archive.org/details/poezyafilomatw02czubuoft/page/78/mode/2up?q=Li%C4%87winie S. 77].&lt;/ref&gt;), абвестка [[Сэнат Расейскай імпэрыі|Сэнату Расейскай імпэрыі]] (1836 год&lt;ref&gt;Правительствующего Сената Санктпетербургских департаментов объявления, к Санктпетербургским ведомостям. № 1, 1836. [https://archive.org/details/SPBSenateAnnouncementsStateMatters/1836.St.PetersburgSenateAnnouncementsOnStateGovernmentalAndJudicialMattersVolume1/page/n3009/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%85%D1%8A С. 12].&lt;/ref&gt;), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Tygodnik Literacki poświęcony literaturze, sztukom pięknym i krytyce|Tygodnik Literacki|pl|Tygodnik Literacki poświęcony literaturze, sztukom pięknym i krytyce}} (1840 год&lt;ref name=&quot;Tygodnik Literacki-51-1840&quot;&gt;Tygodnik Literacki. Nr. 51, 1840. [https://polona.pl/item/tygodnik-literacki-literaturze-sztukom-pieknym-i-krytyce-poswiecony-t-3-no-51-21,NzkxMDQ0Mjk/2/#info:search:Li%C4%87win S. 403].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tygodnik Literacki-52-1840&quot;&gt;Tygodnik Literacki. Nr. 52, 1840. [https://polona.pl/item/tygodnik-literacki-literaturze-sztukom-pieknym-i-krytyce-poswiecony-t-3-no-52-28,NzkxMDQ0MzE/7/#info:search:Li%C4%87win S. 416].&lt;/ref&gt;), [[Стэфан Куклінскі]] (1856 год{{Заўвага|Гэтак, жыхары [[Падляшша]] ў [[Свая мова|сваёй мове]] (што, паводле гэтага жа аўтара, межавала з «''мовай уласна беларускай, якая ў мясцовых жыхароў называецца „літоўскай“&lt;ref&gt;Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. [https://books.google.by/books?id=WpPzAt6IfogC&amp;pg=RA1-PA151&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwyePEtu_5AhX9gP0HHTtrDCoQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%22&amp;f=false С. 151].&lt;/ref&gt;''»), у тыя часы называлі «ліцьвінамі» носьбітаў гэтай амаль літаратурнай беларускай мовы: «''…одзіонъ Панъ споткауши якоһось Лицьвина, што добрэ лhау, бы һэто ты кажэ јому: „а ну Михалку, Ондрей (чи якъ тамъ joho звали) золжи мнјѣ што-лѣнь“. — „А калиба һэта, Паночку, — кажэ Лицьвинъ, — нямаю цяпѣрь часу лhаци, ба пришла рыба да hаци, людзи нясуць, вьязуць, а я пабѣhу хучѣй хаць тарбинку набьяру''“»}}&lt;ref&gt;Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. [https://books.google.by/books?id=UEo9AQAAMAAJ&amp;pg=PA133&amp;dq=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%8A%D1%83%D1%88%D0%B8+%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D2%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C+%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D1%83,+%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D1%87%D0%B8+%D1%8F%D0%BA%D1%8A+%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8A+joho+%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjHtbWdtO_5AhW2i_0HHa5hBp4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%8A%20%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%8A%D1%83%D1%88%D0%B8%20%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D2%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C%20%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D1%83%2C%20%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9%20%D1%87%D0%B8%20%D1%8F%D0%BA%D1%8A%20%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8A%20joho%20%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8&amp;f=false С. 133].&lt;/ref&gt;), [[Павал Шэйн]] (1873 год&lt;ref name=&quot;Sejn-1873-675&quot;&gt;Записки Императорского Русского географического общества по отделению этнографии. Т. 5. — СПб., 1873. [https://books.google.by/books?id=8IsWAQAAIAAJ&amp;pg=PA675&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%83&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi0yP6A4Kv6AhX0wAIHHfpeDS4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&amp;f=false С. 675].&lt;/ref&gt;, 1902 год&lt;ref name=&quot;Sejn-1902-21&quot;&gt;Шейн П. В. Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края. Т. 2. — СПб., 1902. [https://books.google.by/books?id=fLFNAQAAMAAJ&amp;pg=PA97&amp;dq=%D0%9D%D1%A3%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5+%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwipwY6Pnu_5AhXbnP0HHZdbCC0Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&amp;q=%D0%9D%D1%A3%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5%20%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&amp;f=false С. 21].&lt;/ref&gt;), [[Міхал Федароўскі]]{{Заўвага|«Ліцьвінкі спрадаюць [[Бацьвіньне|бацьвінкі]]» ([[Саколка (горад)|Сакольскі]] павет)}}&lt;ref&gt;Federowski M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej. T. 4. — Warszawa, 1935. S. 167.&lt;/ref&gt;, [[Аляксандар Сержпутоўскі]] (1910 год)&lt;ref name=&quot;Sierzputouski-1910&quot;&gt;Сержпутовский А. Земледельческие орудия белорусского Полесья // Материалы по этнографии России. Т. 1. — СПб., 1910. [https://web.archive.org/web/20230108145403/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003998050?page=68&amp;rotate=0&amp;theme=white С. 45].&lt;/ref&gt;, [[Ян Станкевіч]]&lt;ref name=&quot;Stankievic-1926&quot;&gt;Станкевіч Я. Кнігапісь // Сялянская Ніва. № 16, 1926. С. 3.&lt;/ref&gt;, [[Яўхім Кіпель]]&lt;ref name=&quot;Kipiel-1995&quot;&gt;Дыдзік У. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10208/%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%AF%D1%83%D1%85%D1%96%D0%BC%D0%B0_%D0%9A%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%8F.html Успаміны Яўхіма Кіпеля] // Спадчына. № 3, 1995. С. 72—99.&lt;/ref&gt;, [[Якуб Колас|Канстантын Міцкевіч (Якуб Колас)]]&lt;ref name=&quot;Kolas-1955&quot;&gt;Якуб Колас. [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0:Na_rostaniah_1.pdf/41 На ростанях]. Т. 1. Кн. 1—2. — {{Менск (Мінск)}}, 1955. С. 40—41.&lt;/ref&gt;, [[Алесь Змагар|Аляксандар Яцэвіч (Алесь Змагар)]]&lt;ref name=&quot;Jacevic-1999&quot;&gt;[[Алесь Змагар]]. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/051d/%D0%9C%D0%BE%D0%B9_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%8C%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81.html Мой жыцьцяпіс] // Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі. — Нью-Ёрк, 1999. С. 201—213.&lt;/ref&gt;, [[Францішак Чарняўскі]]&lt;ref name=&quot;Traciak-2012-202&quot;&gt;Трацяк І. Беларускае каталіцкае духавенства ля вытокаў сацыякультурнай ідэнтыфікацыі : манагр. — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2013. С. 202.&lt;/ref&gt; ды іншыя&lt;ref&gt;Білецький-Носенко П. Гостинець землякам: казки слiпого бандуриста, чи спiви об рiзних рiчах. — Киев, 1872. [https://books.google.by/books?id=lgAoAAAAYAAJ&amp;pg=PA34&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi37KK246v6AhWxQvEDHahJBRAQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&amp;f=false С. 34].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Опыт истории Харьковскаго университета (по неизданным материалам). Т. 2. — Харьков, 1908. [https://web.archive.org/web/20250124063210/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003931928?page=756&amp;rotate=0&amp;theme=white С. 748]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Потебня А. А. К истории звуков русского языка. Ч. 3. — Варшава, 1881. [https://books.google.by/books?id=ZB9oAAAAcAAJ&amp;pg=PA71&amp;dq=%22%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC+%D1%81+%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj9jY_Cn7j8AhXe_7sIHZuAAGgQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&amp;q=%22%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8%20%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%20%D1%81%20%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9%22&amp;f=false С. 71].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Потебня А. Из записок по русской грамматике. — Харьков, 1888. [https://books.google.by/books?id=k2hJAQAAIAAJ&amp;pg=PA280&amp;dq=%D0%B1%D1%8B+%D1%82%D0%BE%D0%B9+%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjNtLXMvbb8AhUNDuwKHTQVA5UQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&amp;q=%D0%B1%D1%8B%20%D1%82%D0%BE%D0%B9%20%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0&amp;f=false С. 280].&lt;/ref&gt;. Таксама народжаны ў [[Вызна|Вызьне]] на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]] мастак і празаік шляхецкага паходжаньня [[Браніслаў Залескі]] (1820—1880) карыстаўся псэўданімам «''Lićwin''»&lt;ref&gt;Шыцька Я. [https://web.archive.org/web/20250124064632/https://zviazda.by/be/news/20200716/1594847640-z-zhyccya-litvina-branislau-zaleski-tvorca-i-baracbit З жыцця літвіна. Браніслаў Залескі: творца і барацьбіт] // [[Літаратура і мастацтва]]. № 24, 2020. С. 11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Woynarowska M. [https://sandomierz.gosc.pl/doc/7247419.Dziewietnastowieczna-epistolografia Dziewiętnastowieczna epistolografia] // Gość Sandomierski. Nr. 48, 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pociask-Karteczka J. [http://denali.geo.uj.edu.pl/~j.pociask/G_59_Tajemnica%20pewnego%20grobu.pdf Tajemnica pewnego grobu] // Tatry. Nr. 65, 2018. S. 158.&lt;/ref&gt; (поруч з {{мова-pl|«Litwin»|скарочана}})&lt;ref&gt;[https://www.vle.lt/straipsnis/bronislovas-zaleskis/ Bronislovas Zaleskis], Visuotinė lietuvių enciklopedija&lt;/ref&gt;. Форму «ліцьвіны» пасьлядоўна ўжывалі ў сваіх працах гісторыкі [[Вацлаў Пануцэвіч]] і [[Павал Урбан]].

Таксама існавала старажытная зборная форма «літва», якую ставяць у адзін шэраг з такімі славянскімі паводле формы (але не [[Этымалёгія|этымалёгіі]]) зборнымі назвамі, як «[[расейцы|масква]]», «[[Мардва|мардва]]», «[[татары|татарва]]» ды іншымі (у адрозьненьне ад шэрагу [[Русіны (гістарычны этнонім)|русь]], [[Чудзь|чудзь]], [[перм (этнонім)|перм]] ды іншых)&lt;ref&gt;Степанов Ю. С. Константы. Словарь русской культуры. Опыт исследования. — М., 1997. [https://books.google.by/books?id=ebMoAgAAQBAJ&amp;pg=PA499&amp;lpg=PA499&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B2%D0%B0+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0+%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0&amp;source=bl&amp;ots=ZjDMl1bGNS&amp;sig=ACfU3U2bHv7xu1VI-fDZBJYSYVPfExEHbg&amp;hl=be&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjdg5Su5db1AhXah_0HHe9eAuwQ6AF6BAgbEAM#v=onepage&amp;q&amp;f=false С. 499].&lt;/ref&gt;.

Форма «літоўцы», што таксама ўжывалася ў значэньні ліцьвінаў&lt;ref&gt;{{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)|к}} С. 11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} P. 45.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Народная культура Беларусі: энцыклапедычны даведнік / пад рэдакцыяй В. Цітова. — {{Менск (Мінск)}}: БелЭн, 2002. С. 222.&lt;/ref&gt;, ёсьць пазьнейшай{{Заўвага|Напрыклад, у нявыдадзеным нумары [[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]]}} і не сустракаецца ў [[Старабеларуская мова|старых беларускіх]] тэкстах.

== Паходжаньне ==
[[Файл:BogislawI.Siegel.JPG|значак|Пячаць [[Багуслаў I|Багуслава I]], князя [[Люцічы|люцічаў]], 1170 г.]]

Наконт этнічнага паходжаньня ліцьвінаў існуюць розныя погляды:
* літва была [[Заходнеславянскія мовы|заходнеславянскім]] народам ([[Люцічы|люцічы]]), які ў раньнім сярэднявеччы перасяліўся ў [[Панямоньне]] ([[Вацлаў Пануцэвіч]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 236—255, 291—294.&lt;/ref&gt;, [[Павал Урбан]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58—72.&lt;/ref&gt;, [[Алесь Жлутка]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 106—107.&lt;/ref&gt;);
* ад пачатку [[Балтыйскія мовы|балтыйская]] літва жыла пераважна ў [[Вяльля|Вялейска]]-[[Нёман]]скім міжрэччы і зазнала славянізацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім ужо ў XIII—XIV стагодзьдзях ([[Мікола Ермаловіч]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае}}&lt;/ref&gt;, [[Аляксандар Краўцэвіч]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kraucevic-2013-10&quot;&gt;{{Літаратура/Гісторыя ВКЛ (2013)|к}} С. 10.&lt;/ref&gt;);
* назва «літва» пашырылася ў якасьці азначэньня грамадзкай супольнасьці (прафэсійныя ваяры) асобаў рознага этнічнага паходжаньня ([[Зьдзіслаў Сіцька]], [[Зьміцер Сасноўскі]]);
* літва была [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскім]] ([[Готы|гоцкай]] групы) народам, які славянізаваўся ў Вялікім Княстве Літоўскім у XIII—XIV стагодзьдзях, утварыўшы канфэсійную супольнасьць «ліцьвінаў» (Алёхна Дайліда&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] [https://web.archive.org/web/20211115190255/https://esxatos.com/tarasau-recenziya-na-zbornik-artykulau-z-dadatkami-daylidy-pachatki-vyalikaga-knyastva Рэцэнзія на зборнік артыкулаў з дадаткамі А. Дайліды «Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі»], Эсхатос, 2019 г.&lt;/ref&gt;).

Тым часам расейская (савецкая) і летувіская гістарыяграфіі ў рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] традыцыйна атаясамліваюць ліцьвінаў з «старажытнымі [[летувісы|летувісамі]]» (найперш — з этнаграфічнымі «[[аўкштайты|аўкштайтамі]]», фактычна вынайдзенымі ў другой палове XIX ст.), аднак такое меркаваньне зьняпраўджваецца ўжо адным толькі бракам адэкватнага тлумачэньня назвы «літва» з [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх моваў]]. Пададзеныя яшчэ ў савецкіх слоўніках&lt;ref name=&quot;ESBM-6&quot;/&gt; летувіскія этымалёгіі непераканаўчыя і маюць шмат слабых бакоў. Праявай хісткасьці летувіскіх гіпотэзаў і прыкметай таго, што этымалягічныя пошукі ў гэтым кірунку заходзяць у тупік, стала вылучэньне [[Артурас Дубоніс|Артурасам Дубонісам]] новай вэрсіі, дзе Літва супастаўляецца з назвай служылага [[Стан (сацыяльная група)|стану]] [[лейці|лейцяў]]&lt;ref&gt;[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Літва і ліцьвіны — адкуль і хто? (пасляслоўе) // {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы|к}} С. 19—20.&lt;/ref&gt;.

== Тытульны народ у праўных крыніцах Вялікага Княства Літоўскага ==
Адным зь першых сьведчаньняў нацыянальнае кансалідацыі тытульнага народу ліцьвінаў у Вялікім Княстве Літоўскім ёсьць утварэньне [[Літоўская мітраполія|Літоўскае мітраполіі]] ў 1299 годзе. Дакумэнты гэтае мітраполіі не захаваліся, але ў [[Бізантыя|бізантыйскіх]] крыніцах яе мітрапаліт меў тытул «мітрапаліта Літвы» (''μητροπολίτης Λιτβων''). Бізантыйскія афіцыйныя лісты 1364 і 1380 гадоў паведамляюць, што Літоўскую мітраполію аднавілі ў 1354 годзе «''на жаданьне '''народу''' Літвы''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50.&lt;/ref&gt;.

Паводле прывілею [[Ягайла|Ягайлы]] 1387 году і ліста Ягайлы і [[Вітаўт]]а да віленскага біскупа [[Андрэй Васіла|Васілы]] ад 1397 году, [[Віленскае біскупства|Віленскае каталіцкае біскупства]] стваралася для «нацыі ліцьвінаў» (''nacione Lithvanos''), «народу літоўскага» (''gentem Lithuanicam'')&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 165, 171.&lt;/ref&gt;. Віленскае біскупства абыймала ўсе землі ўласна ВКЛ з Падняпроўем і Палесьсем (якія і называліся «Літвой» або «Літоўскім княствам»), у той час як створанае ў 1417 годзе [[Жамойцкае біскупства]], паводле прывілею вялікага князя Вітаўта, прызначалася для асобнага «[[Жамойты|жамойцкага народу]]» (''gens Samagitarum''). Першыя віленскія біскупы адзначаліся ў дакумэнтах як «''літоўскае нацыі''» або «''родам ліцьвін''»: [[Якуб Пліхта]] (1398—1407) (''vicarium Lythuanie, eiusdemque '''nacionis''' et lingue''), [[Мікалай Дзяжковіч]] (1453—1467) (''Nicolaus Dzierzgowicz dictus, '''natione Lituanus'''''), [[Андрэй Гасковіч]] (1481—1491) (''Andreas Petri Goschovicz de Vilna, '''natione Lituanus''''')&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 182—183.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|Тытульны ліст [[Статут ВКЛ 1588 году|Статуту Вялікага Княства Літоўскага]] 1588 году]]

У дзяржаўных дакумэнтах Вялікага Княства Літоўскага XV—XVI стагодзьдзяў назва «Ліцьвіны» (або «''Літоўскі народ''») азначае як каталікоў (або жыхарства [[Літва|Літвы]] ў вузкім сэнсе), так і, у шырокім сэнсе, увесь народ уласна Вялікага Княства Літоўскага (без [[Жамойць|Жамойці]]). У дамовах з [[Пскоўская рэспубліка|Псковам]] 1440 і 1480 гадоў вялікі князь [[Казімер Ягелончык|Казімер]] ужываў назву «ліцьвіны» як агульнае азначэньне ўсяго народу Вялікага Княства Літоўскага («''а мне вялікаму князю Казіміру блюсьці Пскавіціна как і сваяго Ліцьвіна; також і Псковічам блюсьці Ліцьвіна, как і Пскавіціна''»); прытым у дамове 1480 г. выраз «''нашого Литвина''» тоесны з выразамі «''нашы купцы''» і «''люди нашы''» і выразна стасуецца як да [[Вільня|віленцаў]], так і да [[Полацк|палачанаў]]&lt;ref&gt;Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. I. — СПб., 1846. № 38, 39, [https://books.google.by/books?id=u5cNAAAAQAAJ&amp;pg=PA93&amp;dq=%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiLrev6ur38AhVL3KQKHdIgBMMQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BA%D0%B0%D0%BA%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&amp;f=false 73].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 86—87.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 206—207.&lt;/ref&gt;. Земскі прывілей Кіеўскай зямлі 1507 году абумоўліваў «''…а Кіяніна, как і Ліцьвіна, ва чці дзяржаці''»&lt;ref&gt;Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. IІ. — СПб., 1848. № 30, [https://books.google.by/books?id=emdcAAAAcAAJ&amp;pg=PA34&amp;dq=%D0%9A%D1%96%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiDx_Luu738AhUb57sIHavtDKIQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&amp;q=%D0%9A%D1%96%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&amp;f=false С. 34].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 78.&lt;/ref&gt;. На Віленскім сойме 1565 году разглядалася пытаньне «''садночаньня народу Літоўскага з Рускім''»&lt;ref&gt;Янушкевіч А. Вялікае Княства Літоўскае і Інфлянцкая вайна 1558—1570 гг. — {{Менск (Мінск)}}, 2007. С. 275.&lt;/ref&gt; (то бок касаваньня канфэсійных перапонаў паміж ліцьвінамі-каталікамі і русінамі-праваслаўнымі, дакананае Гарадзенскім прывілеем 1568 году), прытым прывілеі 1563—1568 гадоў зьвярталіся да «''[[шляхта|шляхты]] літоўскай''», «''[[Стан (сацыяльная група)|станаў]] літоўскіх''» (то бок да ўсёй шляхты і ўсіх станаў ВКЛ)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 211.&lt;/ref&gt;.

У 9-м артыкуле трэцяга разьдзелу [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|Літоўскага Статуту рэдакцыі 1566 году]] зазначаецца, што тытульнымі нацыямі Вялікага Княства Літоўскага ёсьць адно ліцьвіны і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русіны]], у той час як [[жамойты]] адносяцца да ліку «''обчых, чужаземцаў і загранічнікаў''»{{Заўвага|Жамойтаў да ліку «''ўражонцаў''» Вялікага Княства Літоўскага далучылі толькі на Берасьцейскім сойме 1566 году — праз паўтара стагодзьдзя па далучэньні да ВКЛ большай часткі Жамойці}}&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 88—89.&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|У том панстве Вялікам Княстве Літоўскам і ва ўсіх землях яму прыслухаючых дастойнасьцей духоўных і сьвецкіх гарадоў, двароў і грунтаў, староств у дзяржаньні і пажываньні і вечнасьцей жадных чужаземцам і загранічнікам ані суседам таго панства даваці ня маем; але то ўсё мы і патомкі нашы Вялікія Князі Літоўскія даваці будуць павінны толька '''Літве''' а Русі, родзічам старажытным і ўражонцам Вялікага Княства Літоўскага і іных земль таму Вялікаму Княству належачых. &lt;…&gt; Але на дастаенства і ўсякі ўрад духоўны і сьвецкі ня маець быці абіран, ані ад нас Гаспадара стаўлен, толька здаўна продкаў сваіх ураджэнец Вялікага Княства Літоўскага '''Ліцьвін''' і Русін.}}

{{Падвойная выява|справа|Lićvin. Ліцьвін (1598).jpg|106|Lićvinka. Ліцьвінка (1598).jpg|106|Ліцьвіны (Lituani), 1598 г.&lt;ref&gt;Habiti antichi et moderni di tutto il Mondo, — Венецыя, 1598 г., — старонкі 352-354 [https://books.google.by/books?id=HjPwoxDPxo4C&amp;pg=PA360-IA1&amp;dq=lituani+crodne&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;ov2=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjP0vmLi4L_AhUN_SoKHcnqDxYQuwV6BAgKEAY#v=onepage&amp;q=lituani%20crodne&amp;f=false]&lt;/ref&gt;.}}

У Гарадзенскім прывілеі 1568 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] пісаў, што хоць народ Вялікага Княства Літоўскага падзяляецца на «літву» і «русь» (у канфэсійным сэнсе — «''рымскага закону Літве і грэчаскага Русі''»), гэта адзіны народ ВКЛ (заступнікамі якога ёсьць «''шляхта літоўская''», «''станы літоўскія''»)&lt;ref&gt;Monumenta reformationis Polonicae et Lithuaniae: Zbiór pomników reformacji kościoła polskiego i litewskiego. — Wilno, 1925. S. 20—27.&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|…што вышэй аб народзе том слаўнам Вялікага Княства, аж двоега закону хрысьціянскага людзей, але '''аднаго і аднакага народу''' апісана і памянёна… &lt;…&gt; …роўна і аднака яка і рымскага і ўсякага хрысьціянскага закону і веры людзех у Вялікам Княстве Літоўскам і ва ўсіх землях ку нему прыслухаючых належыць, гды ж супольне межы сабою і з сабою ў адном панстве Вялікам Княстве Літоўскам і землях яму прыслухаючых і ў граніцах адных мешкаюць і '''адным народам суць'''…}}

У акце [[Люблінская унія|Люблінскае уніі]], выдадзеным прадстаўнікамі ВКЛ на сойме ў Любліне 1 ліпеня 1569 году, «літоўскі народ» (адзін з стваральнікаў Рэчы Паспалітае «абодвух народаў») прадстаўлялі: гетман вялікі літоўскі і кашталян віленскі [[Рыгор Хадкевіч]], ваявода троцкі [[Стафан Збараскі|Стэфан Збараскі]], падканцлер і кашталян троцкі [[Астафей Валовіч]], маршалак вялікі літоўскі і староста ковенскі [[Ян Геранімавіч Хадкевіч|Ян Хадкевіч]], біскуп віленскі [[Валяр’ян Пратасевіч]], падскарбі земскі [[Мікалай Ян Нарушэвіч|Мікалай Нарушэвіч]], маршалак дворны [[Мікалай Крыштап Радзівіл «Сіротка»|Мікалай Крыштап Радзівіл]], крайчы літоўскі [[Ян Кішка]], стольнік літоўскі [[Мікалай Дарагастайскі]], а таксама паслы зь зямель і паветаў ВКЛ: з [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]] — падкаморы Андрэй Дзежка, харужы Троцкай зямлі Касьпер Раецкі, Міхайла Варона, з [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] — падкаморы Мікалай Станкевіч Білевіч, зь [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]] — гараднічы віцебскі Андрэй Кісель, падсудак віцебскі Тымафей Гурко, з [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскага ваяводзтва]] — Ісай Шчолкан, Грыгор Макароўскі, зь [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]] — харужы дворны ВКЛ Васіль Рагоза, зь [[Вількамірскі павет|Вількамірскага павету]] — Мікалай Конча, Крыштаф Размысовіч, зь [[Пінскі павет|Пінскага павету]] — войскі пінскі Станіслаў Шырма, падсудак пінскі Іван Дамановіч, з [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] — Фёдар Лянковіч, Ян Клопат, з [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] — пісар земскі рэчыцкі Андрэй Халецкі, Ізмайла Зянковіч, ды іншыя&lt;ref&gt;{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 355—357.&lt;/ref&gt;.

Назва «літва» ў якасьці агульнанацыянальнай (назвы ўсяго народу ўласна Вялікага Княства Літоўскага цалкам) ужывалася ў афіцыйных дакумэнтах ВКЛ, напрыклад: у пастановах Гарадзенскага сойму 1567 году («''Тэж уфаляем, абы панове ваяводаве, староставе, дзяржаўцы, цівунове, '''Літва''' і Палякаве, усі асобамі сваімі на вайну ехалі з почты…''»)&lt;ref&gt;Литовская метрика. Ч. 3, т. 1. — Юрьев, 1914. Стб. 425.&lt;/ref&gt;, у статуце менскага цэху рымароў 1634 году («''…aby towarzyszów polakow i '''litwę''' do roboty y warstatów swych przymowali… ''»)&lt;ref name=&quot;BA-1930-143&quot;&gt;{{Літаратура/Беларускі архіў|3к}} № 94. С. 143.&lt;/ref&gt;.

У Сэнаце Рэчы Паспалітае «літоўскі народ» прадстаўлялі [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер ВКЛ]], [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]], [[Маршалак вялікі літоўскі|маршалак земскі]], [[Маршалак дворны літоўскі|маршалак дворны]], [[падскарбі земскі]], [[біскуп віленскі]], [[біскуп жамойцкі]], ваяводы і кашталяны. У 1569—1795 гадох гэтыя пасады займалі пераважна роды [[Сапегі|Сапегаў]], [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Хадкевічы|Хадкевічаў]], [[Валовічы|Валовічаў]], [[Вішнявецкія|Вішнявецкіх]], [[Агінскія|Агінскіх]], [[Слушкі|Слушкаў]], [[Тышкевічы|Тышкевічаў]], [[Пацеі|Пацеяў]] ды іншыя.

[[Файл:Leŭ Sapieha. Леў Сапега (1616).jpg|значак|[[Леў Сапега]]]]

У прадмове да Літоўскага Статуту 1588 году [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]] [[Леў Сапега]] адзначаў, што літоўскія правы і Статуты пісаны «''ўласным языком''» тытульнага народу ВКЛ:
{{Цытата|І то ёсьць наша вольнасьць, катораю ся мы межы іншымі народы хрысьціянскімі хвалім, жа пана, іж бы водле волі сваее, а ня водле праў нашых панаваў, над сабою ня маем, а яка славы ўчцівае, так жывата і маетнасьці вольна ўжываем. &lt;…&gt; А есьлі катораму народу ўстыд праў сваіх ня ўмеці, пагатоў '''нам, каторыя ня обчым якім языком, але сваім уласным правы сьпісаныя маем''' і кождага часу, чаго нам патрэба ку адпору ўсякае крыўды, ведаці можам.}}

У акце «Каэквацыі літоўскіх станаў» 1697 году (таксама вядомым як акт Каэквацыі «літоўскага народу») ВКЛ прадстаўлялі: кашталян віцебскі Міхал Коцел, харужы ашмянскі Станіслаў Пазьняк, цівун і пісар троцкі Міхал Шчука, інстыгатар ВКЛ і войскі гарадзенскі Станіслаў Рукевіч, кухмістар ВКЛ і староста ваўкавыскі Крыштаф Камароўскі, падсудак Віцебскага ваяводзтва Язэп Гурко, падкаморы берасьцейскі Людвік Пацей, харужы амсьціслаўскі Марцыян Валовіч, староста менскі і чачэрскі і дэпутат ад Менскага ваяводзтва Крыштаф Завіша, староста мазырскі Міхал Халецкі ды іншыя&lt;ref&gt;Volumina Legum. T. 5. — Petersburg, 1860. P. 420—421.&lt;/ref&gt;.

Назвы «літва», «літвіны», «літоўскі» ў нацыянальным сэнсе шырока ўжываліся ў розных дакумэнтах ВКЛ усё XVIII стагодзьдзе, напрыклад, у пастанове сойміку Віленскага ваяводзтва 1729 году, у пастанове сойміку Наваградзкага ваяводзтва 1756 году ды іншых (гл. ніжэй).

== Гісторыя ==

=== Раньнія часы ===
Хоць этнакультурная сытуацыя ў [[Літва|Літве]] X—XIII стагодзьдзяў застаецца няяснай, гісторыкі адзначаюць пашырэньне тут [[Славянскія мовы|славянскай]] культуры і [[хрысьціянства]] ўжо ў XI—XII стагодзьдзях&lt;ref&gt;[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Этнічная і канфесійная сітуацыя ў гістарычнай Літве на рубяжы XIV—XV стст. // Вялікае княства Літоўскае і яго суседзі ў XIV—XV стст.: саперніцтва, супрацоўніцтва, урокі. — {{Менск (Мінск)}}, 2011. С. 20—25.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Заяц Ю. История белорусских земель Х — первой половины ХІІІ в. в отображении летописей и хроник Великого княжества Литовского // Гістарычна-археалагічны зборнік. Вып. 12. — {{Менск (Мн.)}}, 1997. С. 88.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. — Беласток, 2008. С. 79—80, 94.&lt;/ref&gt;. Сярод іншага, такое меркаваньне знаходзіць пацьверджаньне ў археалягічных знаходках (велізарны масіў старажытных [[праваслаўе|усходнехрысьціянскіх]] могілак у [[Кернаў|Кернаве]])&lt;ref&gt;[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Сяргей Абламейка]], [https://www.svaboda.org/a/30232421.html Хто і чаму разьбеларушвае спадчыну Вільні. Алег Дзярновіч пра беларускіх «ліцьвіноў» і ўкраінска-літоўскі хаўрус], [[Радыё Свабода]], 24 кастрычніка 2019 г.&lt;/ref&gt;.

Тым часам пісьмовыя крыніцы сьведчаць пра шчыльныя і прыязныя дачыненьні літвы з полацка-менскімі князямі: у 1128—1132 гадох кіеўскія князі хадзілі «''во Литву ко Изяславу''» і «''…а Киянъ тогда много побиша Литва''», у 1180 годзе літва дапамагала полацка-менскім князям у вайне супраць смалянаў, у 1198 годзе літва разам з палачанамі хадзіла на [[Вялікія Лукі]]. Летапісы Вялікага Княства Літоўскага апавядаюць пра літоўскага князя Гінвіла-Юрыя (паводле хронікі [[Аўгустын Ратундус|Ратунда]], ён хрысьціўся ў праваслаўі ў [[Наваградак|Наваградку]] ў 1148 годзе, а памёр у 1199 годзе ў [[Ворша|Воршы]]), што ён «''з пскавяны і з смаляны ваяўваў ся доўга а граніцы прылеглыя''». Ад 1200 году літва разам з полацка-менскімі князямі ваявала проці крыжакоў: полацкі княжыч Усевалад быў зяцем літоўскага князя [[Даўгерд]]а («''аднаго з найбольш магутных ліцьвінаў''»), «''быў як яго зяць для іх амаль сваім''», «''часта ачольваў іхныя войскі''» і «''заўжды памагаў ліцьвінам і радаю, і справаю''». У 1216 і 1223 гадох полацкія князі зьбіралі «''вялікае войска з [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]] і ліцьвінаў''» для паходу на [[Крыжакі|крыжакоў]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 35—37.&lt;/ref&gt;.

Гісторыкі таксама зьвяртаюць увагу на тое, што ў [[Цьвярскі летапіс|Цьвярскім летапісе]], напісаным пры двары цьвярскіх князёў, якія ў XIII—XIV стагодзьдзях мелі шчыльныя кантакты зь Літвой (паводле першага Наўгародзкага летапісу, у 1245 годзе на службе ў цьвярскіх князёў знаходзіліся князі-ліцьвіны [[Явід]] і Эрбэт, а ад 1289 году цьвярскім япіскапам быў сын колішняга полацкага князя [[Гердзень|Гердзеня]] [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрэй]], і ўрэшце, вялікі князь [[Альгерд]] ажаніўся зь цьвярской князёўнай Ульлянай&lt;ref name=&quot;Urban-2001-62&quot;&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 62.&lt;/ref&gt;), літва пералічваецца ў ліку славянскіх плямёнаў&lt;ref&gt;Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 36.&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на іншую вытрымку з гэтага летапісу: «''А Луцічы і Ціверычы прыседааху к Дунаеві, і бе множаства іх, седзяаху па Днястру &lt;...&gt; да мора''» і што аналягічныя зьвесткі таксама зьмяшчаюцца ў [[Ніканаўскі летапіс|Ніканаўскім летапісе]]. Тым часам у сярэдняй плыні [[Дунай|Дунаю]] захаваліся гідронімы Літава, Літавіца і пэўныя сугучныя назвы, а ў [[Трансыльванія|Трансыльваніі]] або далей за Дунаем на [[Балканскі паўвостраў|Балканскім паўвостраве]] існавалі Літоўская княства (''kenezat Lytwa'') і Літоўская зямля (''terra Lytwa'')&lt;ref name=&quot;Urban-2001-60&quot;&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 60.&lt;/ref&gt;}}{{Заўвага|На ўяўленьне пра літву ў рускіх летапісах як племя-нашчадка [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяслава]], сына Ўладзімера і [[Рагнеда|Рагнеды]], зьвяртаў увагу яшчэ ў 1769 годзе расейскі гісторык і вандроўнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фёдар Эмін||ru|Эмин, Фёдор Александрович}}&lt;ref&gt;Российская история, жизни всех древних, от самого начала России, государей. Сочиненная Федором Эмином. Т. 2. — СПб., 1769. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=DxzMXphmLNIC&amp;q=%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B8+%D0%9B%D1%A3%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8+%D1%83%D1%82%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&amp;q=%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B8%20%D0%9B%D1%A3%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8%20%D1%83%D1%82%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 11].&lt;/ref&gt;}}:
{{Цытата|...а ад Ляхаў празвашася Паляне, Ляхаве жа друзі [[Люцічы|Люціцы]], а іныі Літва, іныі Мазаўшане, іныі Памаране.}}

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
[[Файл:Mindoŭh. Міндоўг (XVIII).jpg|значак|Кароль [[Міндоўг]]]]

Сярод лістоў першага вялікага князя літоўскага [[Міндоўг]]а ёсьць меркаваная{{Заўвага|Разглядаецца дасьледнікамі як фальсыфікат канца XIV ст.&lt;ref name=&quot;Zlutka-2005-41&quot;&gt;{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 41.&lt;/ref&gt;}} грамата 1261 году, дзе ён мянуе свой народ на [[Лацінская мова|лаціне]] «''Litwinos''», а сябе тытулуе «''rex Litwinorum''» — «''гаспадар ліцьвінаў''» ({{мова-la|«Mindowe, Dei gracia rex Litwinorum»|скарочана}})&lt;ref name=&quot;Zlutka-2005-43&quot;&gt;{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 43.&lt;/ref&gt;.

Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда мяркуе, што назва «ліцьвіны» ў першым пэрыядзе Вялікага Княства Літоўскага, да [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] (у 1238—1385 гадох) была назвай мясцовай [[Богумільства|эвангелісцкай]] канфэсійнай супольнасьці і ўласна «Літоўскім» Вялікае Княства падчас яго стварэньня назвалі менавіта з такім канфэсійным сэнсам, — чым тлумачыцца імклівае пашырэньне ідэнтычнасьці «ліцьвінаў» у ВКЛ, крыжовыя паходы на ВКЛ розных каталіцкіх дзяржаваў (з адпаведнай фразэалёгіяй: «''вераадступныя хрысьціяне ліцьвіны''» ({{мова-la|«perfidos christianos Letoinos»|скарочана}}, 1245 год), пагроза «''для веры''» палякаў у 1294 і 1319 гадох і да т. п.), стварэньне [[Літоўская мітраполія|Літоўскай мітраполіі]] ў 1299 годзе, славянізацыя ліцьвінаў ды іншыя гістарычныя факты&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} — Менск, 2019. С. 50—52.&lt;/ref&gt;.

Польскі дакумэнт 1257 году сьведчыў, што {{Не перакладзена|Лукаў (Польшча)||pl|Łuków}} (за 70 км на захад ад [[Берасьце|Берасьця]]) месьціўся «на мяжы зь ліцьвінамі» ({{мова-la|«in confinio Letwanorum»|скарочана}}&lt;ref&gt;Theiner A. Vetera monumenta Poloniae et Lithuaniae gentiumque finitimarum historiam illustrantia maximam partem nondum edita ex tabularis vaticanis deprompta collecta ac serie chronologica disposita. T. 1. — Romae, 1860. [https://books.google.by/books?id=b31YaUNa_fQC&amp;pg=PA72&amp;dq=in+confinio+Letwanorum&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj5nrWPtvz1AhXuhf0HHYY-A_EQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&amp;q=in%20confinio%20Letwanorum&amp;f=false P. 72].&lt;/ref&gt;). Практычна тое ж пазначае і дакумэнт 1373 года Мазавецкаму князю, дзе пазначаецца пра «суседства зь ліцьвінамі»&lt;ref&gt;[1373.X.23], X. Kalendas Novembris, pontificatus nostri anno tercio. Авіньён. [https://web.archive.org/web/20230609100138/http://starbel.by/dok/d071.htm Папа Грыгорый ХІ паведамляе мазавецкаму князю Земавіту, што ён напісаў літоўскім князям пасланьне з заклікам прыняць каталіцтва, і просіць Земавіта дапамагаць у хрышчэнні няверных ліцьвіноў, якія жывуць па суседству з Мазовіяй], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae&lt;/ref&gt;. Крыжацкія крыніцы XIII—XIV ст. шматкроць засьведчылі, што [[Горадня]] месьцілася ў Літве, а ў Гарадзенскай зямлі жылі ліцьвіны (''Lethowini'')&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 59.&lt;/ref&gt;. Сярод іншага, [[Пётар з Дусбургу]] у сваёй хроніцы двойчы (пад 1296 і 1305 гадамі) пішучы пра змаганьне нямецкіх рыцараў зь літоўскімі (ліцьвінамі) заўважаў, што апошнія былі «[[Русіны (гістарычны этнонім)|рускімі]]»&lt;ref name=&quot;Jermalovic-2000-37&quot;&gt;{{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае|к}} С. 37.&lt;/ref&gt;. Тым часам у [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскім княстве]] князь [[Леў Данілавіч]] надаў вёску ў валоданьне двум «''зь Літоўскае зямлі… браценцам''» — [[Дудзен|Туценію]] і [[Мажэйка (імя)|Мойжаку]]&lt;ref&gt;[http://starbel.by/dok/d324.htm Грамота галицкого князя Льва Даниловича для Тутения и Моижека из Литвы на село Добаневичи (1264—1301)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae&lt;/ref&gt;. Складзены ў канцы XIV ст. у [[Кіеў|Кіеве]] (Вялікае Княства Літоўскае) «[[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]]», дзе пералічваліся [[замак|гарады (замкі)]], падначаленыя ўладзе [[Кіеўская мітраполія|праваслаўнага («рускага») мітрапаліта]] — баўгарскія, валаскія, польскія (падольскія), кіеўскія, валынскія, літоўскія, смаленскія, разанскія і залескія — улучаў большасьць гарадоў на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] у разьдзел ''літоўскія гарады''&lt;ref&gt;[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 392.&lt;/ref&gt;, сярод іх [[Ворша]], [[Полацак]], [[Віцебск]], [[Слуцак]], [[Менск]], [[Наваградак]], [[Барысаў]], [[Крычаў]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-156&quot;/&gt;.

[[Файл: Vilenskija mučaniki. Віленскія мучанікі (1417).jpg|значак|[[Віленскія мучанікі]]-ліцьвіны Антоні (Круглец), Ян (Кумец) і Яўстах (Няжыла) (выява каля 1417 г.)]]

У 1299 годзе ўтварылася [[Літоўская мітраполія]], якая абыймала Наваградзкае, Полацкае і [[Тураў]]скае біскупствы, менаваныя ў бізантыйскім лісьце 1361 году «літоўскімі» ({{мова-el|«των Λιτβων»|скарочана}}). Яе кіраўнік тытулаваўся «мітрапалітам Літвы» ({{мова-el|«μητροπολίτης Λιτβων»|скарочана}}) і меў намесьнікаў у Горадні і Вільні («''із старыны''», як адзначаецца ў лісьце 1451 году)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50.&lt;/ref&gt;. Літоўская мітраполія была першай установай, на грунце якой адбылася кансалідацыя тытульнага народу ВКЛ — народу ліцьвінаў — што ясна відаць зь бізантыйскага дакумэнту пра падзеі 1354 году, які сьведчыць, што Літоўскую мітраполію тады аднавілі на жаданьне «народу» Літвы&lt;ref&gt;Памятники древнерусского канонического права. Ч. 1, т. VI. — СПб., 1880. Прил., № 15. Стлб. 94.&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|…магутны князь Літоўскае зямлі &lt;…&gt; гатовы быў на ўсё, каб &lt;…&gt; яго край быў самастойным і быў паднесены на ўзровень мітраполіі, кіраванае ўласным мітрапалітам, пра што і прасіў сьвяты і высокі збор; і гэты збор &lt;…&gt; паставіў пасланага адтуль і прызнанага дастойным кандыдата (Рамана) на мітрапаліта таго краю, згодна з жаданьнем '''яго народу''', зь мясцовымі патрэбамі і жаданьнем згаданага князя}}

[[Файл:Vilnia, Pračyścienskaja. Вільня, Прачысьценская (I. Trutnev, XVII, 1870).jpg|значак|[[Прачысьценская царква (Вільня)|Віленская Прачысьценская саборная царква]], збудаваная вялікім князем [[Альгерд]]ам у 1347 годзе (з інвэнтару XVII ст. паводле перамалёўкі І. Трутнева, 1870 г.)]]

Ліцьвінамі былі [[віленскія мучанікі]] 1347 году — Кумец, Круглец і Няжыла, дваране вялікага князя [[Альгерд]]а ў [[Вільня|Вільні]]. Жывоты кажуць, што яны былі «''родам Літвы…''», а «''…літоўскія ж ім імёны Круглец, Кумец, Няжыла''»&lt;ref&gt;Baronas D. Trys Vilniaus kankiniai: gyvenimas ir istorija. — Vilnius, 2000. S. 252, 268, 278, 286.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 636.&lt;/ref&gt;, прытым пабочныя зьвесткі яўна сьведчаць пра канфэсійны характар гэтай ідэнтычнасьці «літвы»&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50—51.&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Напрыклад, «ліцьвінамі» служба маскоўскага князя ў 1378 годзе назвала [[канстантынопаль]]скага патрыярха Макарыя і [[Бізантыя|бізантыйскага]] цэсара [[Іван V|Івана V]]&lt;ref&gt;Памятники древнерусского канонического права. Ч. 1, т. VI. — СПб., 1880. Стлб. 185.&lt;/ref&gt;, што стала вынікам іх прыхільнай палітыкі да Літвы, і асабліва да справы пашырэньня Літоўскай мітраполіі на просьбу вялікага князя Альгерда}}.

Паводле дасьледваньня Алёхны Дайліды, шматлікія сьведчаньні розных крыніцаў пра [[Крэўская унія|Крэўскую унію]] і зьнітаваную зь ёй рэлігійную рэформу 1387—1388 гадоў у Літве паказваюць, што пераводзілі на каталіцтва (меншай часткай) і на праваслаўе (большай часткай) канфэсійную супольнасьць ліцьвінаў (вернікаў былой Літоўскай мітраполіі), — з чаго робіцца зразумелым як пашырэньне ад таго часу назвы «літва», «ліцьвіны» ў якасьці агульнанацыянальнай, так і славянскі моўны і культурны характар гэтага тытульнага народу ВКЛ&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 160—223.&lt;/ref&gt;. «Літоўскімі» ад таго часу называлі ўсіх князёў ВКЛ (незалежна ад веры{{Заўвага|Напрыклад, пад 1399 г.: «''А каторых зьбітага войска імёны суць князей літоўскіх: князь Андрэй Альгірдавіч полацкі, брат яго князь Дзьмітрэй бранскі, князь Іван Дзьмітравіч, князь Андрэй пасынак князя Дзьмітроў, князь Іван Барысавіч кіеўскі, князь Глеб Сьвятаслававіч смаленскі, князь Глеб Карыятавіч, брат яго князь Сямён, князь Міхайла Падбярэскі а брат яго князь Дзьмітрэй, князь Фёдар Патрыкеевіч валоскі, князь Іван Юр’евіч Бельскі…''» ([[Ніканаўскі летапіс]])}}, таксама існаваў «літоўскі» ваенны звычай (напрыклад, у друцкага князя Івана Бабы ў 1432 годзе: «''изрядивъ свой полк с копьи по литовски''»), літоўская мерная сыстэма (зь «літоўскі рублём», «літоўскім грошам», «літоўскім локцем», «літоўскім гарнцам» і г. д.)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 80—81, 197—207.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Grunvaldzkaja bitva. Грунвальдзкая бітва (1474-83).jpg|міні|Ліцьвіны (направа) на [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкім полі]] 15 ліпеня 1410 г.]]

У 1406 годзе, паводле [[Хроніка літоўская і жамойцкая|Хронікі літоўскай і жамойцкай]], адзін з баяраў вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а — «''Андрэй ліцьвін''» — на перамовах, калі Вітаўт важыўся ўкласьці мір зь непрыяцелем, крыкнуў вялікаму князю: «''Не міры, Вітаўце, не міры''»{{Заўвага|[[ПСРЛ]]. Т. 32. — М.: Наука, 1975. С. 78.}}, адмаўляючы вялікага князя ад некарыснага міру. Дзеля гэтага Вітаўт даў Андрэю прозьвішча «Няміра», і ад яго пайшоў баярскі род [[Неміровічы|Неміровічаў]]&lt;ref name=&quot;Jermalovic-2000-37&quot;/&gt;.

У [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] 1410 году ад Літвы бралі ўдзел [[Вільня|віленская]], [[Наваградак|наваградзкая]], [[берасьце]]йская, [[ваўкавыск]]ая, [[віцебск]]ая, [[Горадня|гарадзенская]], [[Дарагічын (Падляскае ваяводзтва)|дарагічынская]], [[кіеў]]ская, [[Коўна|ковенская]], [[Камянец-Падольскі|крамянецкая]], [[Ліда|лідзкая]], [[Меднікі|медніцквая]], [[Мельнік|мельніцкая]], [[пінск]]ая, [[Полацак|полацкая]], [[Трокі|троцкая]], тры [[смаленск]]ія, [[старадуб]]ская ды іншыя харугвы. Разам, з 40 літоўскіх харугваў, 28 былі з [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]&lt;ref&gt;[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Знешняя палітыка Вітаўта: заходні накірунак // Наш радавод. Кн. 2, 1990. С. 173.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Русіновіч К. [http://www2.polskieradio.pl/eo/print.aspx?iid=135324 Шлях на Грунвальд], [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]], 9 ліпеня 2010 г.&lt;/ref&gt;. Усе яны выступілі пад гербам [[Пагоня]]й, апрача 10 вялікакняскіх, якія выступілі пад гербам [[Калюмны|Калюмнамі]]&lt;ref&gt;Воюш І. Пратаформы інфармацыйна-камунікацыйнай дзейнасці падчас княжання Вітаўта (другая палова XIV — пачатак XV ст.) // Журнал Белорусского государственного университета. Журналистика. Педагогика. № 1, 2017. С. 9.&lt;/ref&gt;.

Віленскі біскуп [[Якуб Пліхта]] (1398—1407) паходзіў «''зь Літвы, зь ейнага народу і мовы''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 27.&lt;/ref&gt; ({{мова-la|«Johannis dicti Plychta… vero vicarium Lythuanie, eiusdemque nacionis et lingue»|скарочана}}&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}}. Nr. 81. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=1WssAAAAIAAJ&amp;dq=Plychta+vero+Lythuanie&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=Plychta+vero S. 61].&lt;/ref&gt;), пазьней віленскімі біскупамі былі [[Мацей зь Вільні]] (1422—1453) «''родам ліцьвін''» ({{мова-la|«origine Lytwanum»|скарочана}}), [[Мікалай Дзяжковіч]] з [[Салечнікі|Салечнікаў]] (1453—1467) «''з народу ліцьвінаў''» ({{мова-la|«natione Lituanus»|скарочана}}), [[Ян Ласовіч]] зь Вільні (1468—1481) «''ліцьвін''» ({{мова-la|«Lithuanus»|скарочана}}), [[Андрэй Гасковіч]] зь Вільні (1481—1491) «''з народу ліцьвінаў''» ({{мова-la|«natione Lituanus»|скарочана}})&lt;ref&gt;Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. Wł. Abracham, J. Fijałek, J. Rozwadowski et al. — Kraków etc.: Gebethner i Wolff, 1914. S. 152—158.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1579).jpg|значак|Ліцьвіны вызваляюць [[Полацак]] з-пад [[Маскоўская дзяржава|маскоўскай]] акупацыі, 1579 г.]]

У 1394 годзе поруч зь Вітаўтам упамінаецца ліцьвін Барыс&lt;ref&gt;[[Юры Бохан|Бохан Ю.]] Пласцінавы даспех ў Вялікім княстве Літоўскім у другой палове ХІV — канцы ХVІ ст. // Гістарычна-археалагічны зборнік / [[Інстытут гісторыі|Інстытут гісторыі АН Беларусі]]; Уклад. А. Мядзведзеў, А. Мяцельскі. — № 11. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. [https://books.google.by/books?id=Bw4WAQAAMAAJ&amp;q=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&amp;dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjv2ciIkOj8AhWZD-wKHdw1DnQQ6AF6BAgIEAI С. 72].&lt;/ref&gt;. У [[Бітва пад Угліч|бітве пад Углічам]] (1447 год), паводле летапісца, загінуў «''ліцьвін Юшка Драніца''», які быў праваслаўным і валодаў сялом Пратасавам&lt;ref&gt;[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 84.&lt;/ref&gt;. У летапісным апавяданьні пра [[Бітва пад Хойніцамі|бітву пад Хойніцамі]] 1454 году вялікі князь [[Казімер Ягайлавіч|Казімер]] называў «''мае верныя слугі літва''» паноў [[Алехна Судзімонтавіч|Алёхну Судзімонтавіча]], Багдана Андрушкавіча, Яна Кучука, Станьку Касьцевіча і Івана Ільлініча&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 206.&lt;/ref&gt;.

У 1456 годзе пасольства «''ад імя ўсяго літоўскага народу''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 201—202.&lt;/ref&gt; да караля і вялікага князя Казімера ачольваў маршалак дворны Мікалай Неміровіч — прадстаўнік славутага роду Няміраў-Неміровічаў з [[Уселюб]]у ля [[Наваградак|Наваградку]] (Мікалай Неміровіч узвысіўся дзеля таго, што браў дзейны ўдзел у паднясеньні Казімера на вялікакняскі сталец). У 1492 годзе, у час паднясеньня на вялікакняскі сталец [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]], маршалак дворны Літавор Багданавіч Храбтовіч ад імя ўсіх літоўскіх князёў і паноў ([[Алелькавічы|Алелькавічаў]], [[Гальшанскія|Гальшанскіх]], [[Глінскія (род)|Глінскіх]] ды іншых) выступіў з прамовай да гаспадара, у якой казаў: «''памятай, што над літвой пануеш''» і «''просім цябе, каб &lt;…&gt; праўдзівым літоўскім і Вітаўтавым прыкладам нас радзіў і судзіў''»&lt;ref&gt;Stryjkowski M. Kronika Polska, Litewska, Żmódzka i wszystkiej Rusi. T. II. — Warszawa, 1846. S. 293—294.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Litva. Літва (J. Müller, 1692).jpg|значак|[[Літва старажытная|Літва]]. Мапа з атлясу 1692 году (перадрукоўвалася ў 1702 годзе)]]

У XV стагодзьдзі шмат ліцьвінаў езьдзілі навучацца ў [[Кракаўскі ўнівэрсытэт]]. Акты рэктарскага суду Кракаўскага ўнівэрсытэту мянуюць «ліцьвінамі» ўсіх студэнтаў з гістарычных земляў Вялікага Княства Літоўскага — то бо зь [[Беларусь|Беларусі]] (без [[Жамойць|Жамойці]] і [[Украіна|Ўкраіны]]). Акты XV стагодзьдзя ведаюць ліцьвінаў: Вячаслава Рачковіча з [[Ваверка|Ваверкі]] (''Lithwanus'', 1444 год — пазьней дэкан віленскі), Барталамея Сьвіранковіча (''Litwanus'', 1449 год — пазьней кусташ і дэкан віленскі), Яна Андрышэвіча (1470 год — пазьней канонік і архідыякан віленскі), Сеньку Гарынскага (''Szenko Horinsky, Lithwanus'', 1475 год), Яна Філіповіча зь Вільні (''Johannis Philipovecz de Vilna'', 1480-я гады — пазьней канонік і кусташ віленскі) ды іншых&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 187—188.&lt;/ref&gt;. Студэнты-ліцьвіны паходзілі зь [[Вільня|Вільні]], [[Дарагічын]]а, [[Гміна Мельнік|Мельніку]], [[Бельск]]у, [[Новы Сьвержань|Сьвержаню]], [[Менск]]у, [[Полацк]]у, [[Пінск]]у, [[Клецк]]у ды іншых местаў і мястэчак Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref&gt;Александровіч С. З майго падарожжа // Полымя. № 8, 1969. С. 172—174.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Latysonak-2007&quot;&gt;[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20100810190844/http://arche.bymedia.net/2007-06/latysonak706.htm Студэнты зь Вялікага Княства Літоўскага перад рэктарскім судам Кракаўскага ўнівэрсытэту ў 1469—1536 гг.] // [[ARCHE]]. № 6 (57), 2007.&lt;/ref&gt;. Як адзначае гісторык [[Алег Латышонак]], усе [[беларусы]] выступаюць у актах унівэрсытэту як «ліцьвіны» (''Lithuanus'')&lt;ref name=&quot;Latysonak-2007&quot;/&gt;. «Ліцьвінам» у 1506 годзе запісаўся ў Кракаўскім унівэрсытэце і выдатны асьветнік і першадрукар [[Францішак Скарына]], ураджэнец Полацку&lt;ref name=&quot;Дубавец-Сагановіч-1994-234&quot;&gt;Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 234.&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Львоўскі акадэмік Анатоль Вахнянін пісаў, што Скарына пазначыўся ліцьвінам «''такъ якъ бувъ вонъ родомъ з Полоцка, а проте и Литовцемъ (Litphanus)''»&lt;ref&gt;Справозданє дирекціѣ ц. к. Гимназіѣ Академичнои во Львовѣ на рокъ школьный 1877—1878. — Львов, 1878. С. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=03CLDU84920C&amp;q=Litphanus#v=snippet&amp;q=Litphanus&amp;f=false XV].&lt;/ref&gt;}}. Паводле Кракаўскіх актаў цывільнага права, ліцьвінамі былі Ян зь Вільні («''Jan Litphin de Wilna»''), Марцін з Горадні («''Martinus Lithwanus de Grodno»'') і Мацей з [[Старыя Лепкі|Старых Лепак]] на [[Падляшша|Падляшшы]] («''Mathis Litphanus barbitonsor de Lepky»'')&lt;ref&gt;Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Krakowie 1392—1506. — Kraków, 1913. S. 314, 364, 381.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1608).jpg|значак|Ліцьвіны (Litvani) з «﻿Nova et acurata totius Europae tabula», 1608 г.]]

Вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] азначыў ліцьвінамі (літвой) жыхароў [[Ганявічы (Лагойскі раён)|Ганявічаў]]{{Заўвага|«''гдзе сядзелі Пётар з брацьцею, Літва, каторыя ж дзей даньнікі зь людзьмі вашымі ў Ганявіцкай зямлі… і дань давалі к Лагойску''»&lt;ref&gt;Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;hl=ru&amp;id=egA5AQAAMAAJ&amp;q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE#v=snippet&amp;q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE&amp;f=false С. 881—883].&lt;/ref&gt;}}, вялікая княгіня [[Бона Сфорца]] — жыхароў [[Дабучын]]а{{Заўвага|«''…падданых нашых Дабучынскіх — Літву і тэж іншых усіх, каторыі Рымскаму закону прыслухаюць…''»&lt;ref&gt;Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси. Т. 4. — Вильна, 1867. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10691865?page=17&amp;q=%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A С. 3].&lt;/ref&gt;}}, а кароль і вялікі князь [[Уладзіслаў Ваза]] — праваслаўных жыхароў [[Менск]]у{{Заўвага|{{мова-pl|«Nad to mistrzowie tego cechu niemieckiego у ruskiego narodu, abo iakiey kolwiek inszey religiey… A to pod utraceniem cechu ci też niemcy aby chłopiąt na naukę niszej inszej nie przymowali, ani wpisowali, ani też wyzwolali jedno w tym miescie Mińskim, gdzie bractwo i cech trzymają, więc też aby towarzyszów polakow i litwę do roboty y warstatów swych przymowali»|скарочана}}&lt;ref name=&quot;BA-1930-143&quot;/&gt;}}{{Заўвага|Апроч таго, у лісьце Жыгімонта Старога ад 13 студзеня 1517 году «і літвой і русьсю» азначаюцца жыхары [[Мёры|Мёраў]] і суседніх [[Ворцы|Ворцаў]] («''і зь людзьмі даннымі і цяглымі і Літвою і Русьсю тэж на Ворцы і на Мерах''»)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 325.&lt;/ref&gt;, а ў яго лісьце ад 25 верасьня 1541 году — жыхары [[Ружаны|Ружанскай]] воласьці («''з падданых сваіх, — мяшчан і людзей, і літвы, — валасных ражанскіх''»)&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/groups/844594913548647/posts/1657060295635434/ LVIA, f. 389, LM 24, l. 135v—136].&lt;/ref&gt;}}.

Па ўтварэньні [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1569 год) магнаты і шляхта Вялікага Княства Літоўскага працягвалі падкрэсьліваць, што яны менавіта «ліцьвіны», чым выказвалі высокі ўзровень дзяржаўна-нацыянальнай самасьвядомасці. «''Мы і палякі, хоць і брацьця, але зусім адменных звычаяў''», — пісаў у сваім лісьце да [[Крыштап Мікалай Радзівіл «Пярун»|Крыштапа Радзівіла]] [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Леў Сапега]] ў канцы XVI стагодзьдзя&lt;ref&gt;{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 95.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kren-Koukiel-Marozava-2000-321&quot;&gt;Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 321.&lt;/ref&gt;. Аршанскі староста [[Філон Кміта-Чарнабыльскі]] пісаў [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлеру]] [[Астафей Валовіч|Астафею Валовічу]]: «''Іно некаторыя мовяць: „Ня дай Бог [[Палякі|ляху]] быць! Выражуць Літву, а Русь пагатову“. Даўно рэзаць пачалі ліцьвіна… Большы будзе жычліўшы народу польскаму, ніжалі сваяму!''»&lt;ref&gt;Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 2. Протарэнесанс і Адраджэнне / [[Сяргей Санько|С. Санько]] [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т філасофіі. — {{Менск (Мінск)}}: Беларус. навука, 2010. С. 100.&lt;/ref&gt;. У [[Прамова Мялешкі|прамове Мялешкі]], якая прыпісваецца [[Кашталяны смаленскія|кашталяну смаленскаму]] [[Іван Мялешка|Івану Мялешку]], зазначалася: «''Але [[Жыгімонт Стары|Жыґімонта Першага]] — салодкая памяць яго! Той немцаў, як сабак, не любіў, і ляхаў зь іх хітрасьцю вельмі не любіў, а літву і [[Русіны|русь]] нашу'' [''але нашу літву і русь нашу''&lt;ref&gt;[[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [https://knihi.com/Hienadz_Sahanovic/Ajcynu_svaju_baroniacy_Kanstancin_Astrozski,_1460-1530.html Айчыну сваю баронячы]. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка, 1992.&lt;/ref&gt;] ''любіцельна мілаваў''». Першы літоўскі (беларускі) мэмуарыст праваслаўны шляхціч [[Фёдар Еўлашоўскі]] ў сваім «Дзёньніку» (1603—1604) прыгадваў Варшаўскі сойм 1578 году, на якім зацьвердзілі папраўкі да [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статуту]], адзначаючы з захапленьнем, што «''[[Маршалак соймавы|маршалкаваў]] межы [[Пасол соймавы|пасламі]] наш ліцьвін — князь Лукаш Болька'' [''Баляслаў''&lt;ref&gt;[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] [http://pawet.net/library/o_philology/stank/32/%D0%A5%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%87%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8B_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_(%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F).html Хрышчоныя ймёны вялікалітоўскія (беларускія)] // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 6, 1992. С. 96—101; №1, 1993. С. 76—82.&lt;/ref&gt;] ''Сьвірскі''»&lt;ref name=&quot;Lappo-1901-514&quot;&gt;Лаппо И. И. Великое княжество Литовское за время от заключения Люблинской унии до смерти Стефана Батория. Т. 1. — СПб., 1901. [https://books.google.by/books?id=LldMAQAAMAAJ&amp;pg=PA514&amp;dq=%22%D0%BD%D0%B0%D1%88%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj8--vDpKn6AhVRtaQKHSEpDpEQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&amp;q=%22%D0%BD%D0%B0%D1%88%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&amp;f=false С. 514].&lt;/ref&gt;. Ён жа захапляўся выдатнымі дзеячамі Літвы (сярод іншага, пісаў пра Крыштапа Радзівіла, што той быў «''стоўп панства Літоўскага''»&lt;ref name=&quot;Lappo-1901-514&quot;/&gt;), апавядаў пра іх добрыя справы і пры першай жа магчымасьці супрацьстаўляў іх палякам&lt;ref&gt;Марціновіч А. [http://liblh.by/bazy-dannyx/e%d1%9elasho%d1%9eski-fyodar-krytychnyya-materyyaly.html Першы беларускі мемуарыст. Фёдар Еўлашоўскі]{{Недаступная спасылка|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Хто мы, адкуль мы… : гістарычныя эсэ, нарысы: У 3 кн. Кн. 1. — {{Менск (Мінск)}}, 2008. С. 54—68.&lt;/ref&gt;.

Пастанова зьезду шляхты Вялікага Княства Літоўскага ў [[Ваўкавыск]]у 1577 году («''Інструкцыя &lt;…&gt; усіх паслоў з ваяводзтв і паветаў Вялікага Княства Літоўскага, на зьезьдзе Ваўкавыскам будучых''») патрабавала, каб [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкая зямля]] кіравалася «''толькі чалавекам нашага народу літоўскага''», а не «''чалавекам іншага, ня нашага народу''»&lt;ref&gt;Лаппо И. И. Великое Княжество Литовское во второй половине XVI столетия: Литовско-русский поветъ и его сеймик. — Юрьев, 1911. [https://archive.org/details/xvi-.-1911/page/80/mode/1up?view=theater С. 80—81].&lt;/ref&gt;. У 1587 годзе наваградзкія паслы абвяшчалі: «''А ўрады, якія занядбаныя, абы скончылі быць гэткімі, дакладней [пасадамі] падкормчага, канюшага, кухмістровага абы тут у нас, панове палякі, у Літве, не ўладалі, як і ўрадамі земскімі''», і каб «''у тых валоданьнях каралеўскіх, якія будуць належаць заўжды каралю. Абы там аканомы былі, але з той умовай, што аканомам будзе ліцьвін, а не паляк''»&lt;ref&gt;Радаман А. [http://www.belhistory.eu/archives/1169 Інструкцыя Новагародскага cойміка паслам на элекцыйны сойм 1587 г.] // Беларускі гістарычны агляд. Т. 10, Сш. 1—2, 2003.&lt;/ref&gt;.

У 1594 годзе адозва літоўскіх станаў{{Заўвага|Дакумэнт падпісала 30 асоб, амаль усе зь іх — носьбіты тыпова славянскіх прозьвішчаў, а менавіта: Юры Хадкевіч, староста жамойцкі; Ян Абрамовіч, ваявода менскі; Рыгор [[Война]], кашталян берасьцейскі; Дзьмітры Халецкі, падскарбі Вялікага Княства Літоўскага; Аляксандр Хадкевіч, граф на Шклове й Мышы; Станіслаў [[Нарбут (імя)|Нарбут]], староста ашмянскі; Сэбасьцьян [[Кестарт]], цівун айрагольскі, войскі староства Жамойцкага; Ян Трызна; Юры Астроўскі; Ян Корсак, харунжы полацкі; Сымон Леў, войскі троцкі; Міхал Друцкі-Саколінскі, маршалак аршанскі; Абрам Мялешка, маршалак слонімскі; Пётра Галубіч; Францішак Барташэвіч-Жук, войскі Полацкі; Лукаш Гарабурда; Казімер Пятровіч, дэпутат староства Жамойцкага; Рыгор Масальскі, судзьдзя земскі браслаўскі; Мікалай Савіцкі; Ян Кісель; Ян Война-Ясянецкі, падваявода віцебскі; Станіслаў Карачон, падстолі амсьціслаўскі; Станіслаў Дзяткоўскі, стольнік Ковенскі; Якуб Кунцэвіч; Сымон Цівінскі; Ян Друцкі-Саколінскі; Фёдар Друцкі-Горскі; Ян [[Юндзіла|Юндзіл]], дваранін Каралеўскай Ягамосьці; Война Сенажэцкі; Ян Сыцінскі, староста бяржанскі}} да Віленскай капітулы паведамляла, што ''«нічога іншага мы не жадаем, апроч таго, каб біскуп быў дан нам з нашага народу ліцьвінаў і нашага [літоўскага] асяродзьдзя, згодна з патрабаваньнямі нашых законаў, і што непарушнасьць нашых правоў і свабоды мусіць быць поўнасьцю захаванай»''{{Заўвага|{{мова-la|«aliud nobis pollicemur, quam quod ex gente nostra Lituanorum et medio nostro, iuxta legum nostrarum exigentiam episcopum datura sit nobis, iuriumque et libertatum nostrarum immunitates salvas et incolumes conservatura»|скарочана}}}}, а далей патрабавала не даваць {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бэрнард Мацяёўскі|Бэрнарду Мацяёўскаму|pl|Bernard Maciejowski}} катэдральных грошай, бо, маўляў, іх трэба зьберагчы для наступнага віленскага біскупа, якога Бог дасьць «''зь літоўскага народу''»{{Заўвага|{{мова-la|«ex gente lituana»|скарочана}}}} і якім пазьней стаў [[Бэнэдыкт Война]]&lt;ref&gt;Kościół zamkowy, czyli Katedra Wileńska w jej dziejowym, liturgicznym, architektonicznym i ekonomicznym rozwoju. T. 2. — Wilno, 1910. [https://books.google.by/books?id=NBs-AQAAMAAJ&amp;pg=PP7&amp;source=gb_mobile_entity&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;gboemv=1&amp;ovdme=1&amp;gl=BY&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false S. 100—101].&lt;/ref&gt;.

У статуце [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Трыбуналу]] («''Спосаб праў трыбунальскіх''») 1581 году [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Астафей Валовіч]] пісаў: «''На тых сойміках вышэй менаваных кождае ваяводзтва, зямля або павет абіраці маюць, і будуць павінны, межы сабою асоб годных богабойных, цнатлівых, праў і звычаеў онага панства Вялікага княства Літоўскага ўмеетных''»&lt;ref&gt;Временник Императорского Московского общества истории и древностей Российских. Кн. 25. — М., 1857. [https://books.google.by/books?id=VacKAAAAIAAJ&amp;pg=RA1-PA5&amp;dq=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D0%B6%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8+%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwirhMPWmab4AhVXSfEDHdh6DDMQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&amp;q=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%20%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B8%D0%B6%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%20%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8%20%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&amp;f=false С. 5].&lt;/ref&gt;, прытым зазначалася, што «''зямля Жамойцкая іж сваі вольнасьці і звычаі асаблівыя маюць…''»&lt;ref&gt;Лаппо И. И. Великое Княжество Литовское во второй половине XVI столетия. — Юрьев, 1911. [https://books.google.by/books?id=DPH63PnVhGcC&amp;pg=PA529&amp;dq=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D0%B6%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8+%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj9ueCSmab4AhU_QvEDHf32DGMQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&amp;q=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%20%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B8%D0%B6%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%20%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8%20%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&amp;f=false С. 529].&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Lićvin (Biełarus). Ліцьвін (Беларус) (1730-49).jpg|значак|[[Бортніцтва|Бортнік]] ліцьвін (''Lütwin''{{Заўвага|Відаць, зь [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў Севершчыны]]. Арыгінальны подпіс: {{мова-de|«Eine in der Ukraine befindedt Nation Lütwin genannt, wie solhe abgebildet gehen»|скарочана}}}}). Адна зь першых этнаграфічных выяваў [[беларусы|беларусаў]], 1730—1740-я гг.&lt;ref name=&quot;CitiDog-2021&quot;&gt;[https://citydog.by/post/fotoshot-bielarus-pryhazhun Возможно, это первое изображение белоруса в истории (но далеко не все в этом уверены). Так или иначе: посмотрите, какой красавчик!], CityDog.by, 13.09.2021 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://balticworlds.com/the-bergholtz-collection-of-ethnographic-images-from-the-early-18th-century/ Faces of Russia’s Empire. The Bergholtz collection of ethnographic images from the early 18th century.] , — Balticworlds.Com, — April 22, 2021.&lt;/ref&gt;]]

Пісьменьнік-палеміст, грамадзка-палітычны і царкоўны дзяяч Рэчы Паспалітай [[Мялеці Сматрыцкі]], які ня мог ня ведаць рэальнай сытуацыі з мовай і рэгіянальнай сьвядомасьцю ў Вялікім Княстве Літоўскім&lt;ref name=&quot;Nasievic-2005&quot;&gt;[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Літвіны // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 207.&lt;/ref&gt;, у сваім творы «Апраўданьне нявіннасьці» (Вільня, 1621 год) называе ліцьвінаў сярод рускіх народаў&lt;ref name=&quot;Karotki-2009&quot;&gt;Короткий В. [https://web.archive.org/web/20211126064904/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/19949/1/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2c%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%2c%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2c%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%20%D0%B2%20%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%85%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B%20%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20XVI-XVII%20%D0%B2%D0%B2.pdf «Литва», «Русь», «литвин», «русин» в памятниках литературы Великого Княжества Литовского XVI—XVII веков] // Bibliotheca archivi lithuanici. — № 7. — Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2009. C. 187—196.&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|«Ты, [кожны з] вялікіх, шчыльнанаселеных і незьлічоных хрысьціянскіх народаў — валынцаў, падгорцаў, падляшцаў, палешукоў, падольцаў, Нізоўцаў, украінцаў, Літвы, Белай Русі і Чорнай, ад бэскідзкіх [[Татры|Татраў]] да Балтыйскага мора, на ўсход сонца і на поўдзень, у Кароне і ў Вялікім Княстве Літоўскім, [ты, кожны зь ліку] шырока расьселеных хрысьціянскіх рускіх народаў, у шаснаццаці шматлюдных япіскапскіх дыяцэзіях, пры тым, што Мітрапаліт мае шэсьць япіскапаў [і] сёмага архіяпіскапа пад уладай сваёй юрысдыкцыі, у час прыватных нарадаў ты ня мусіў быў стаяць за сьпінамі япіскапаў, аб’яднаных пад уладай аднаго і таго ж Пастыра.
{{арыгінал|pl|Tak, mnogiego gęstego y niezliczonego ludu chrześciańskiego Wołyńcow, Podgorzan, Podlaszan, Polesian, Podolan, Nizowcow, Ukraińcow, Litwy, Białey Rusi y Czarney, od Tatrow Beskidskich do morza Bałtyskiego na Wschod słońca y południe w Koronie y w Wielkim Księstwie Litewskim szeroko rospościerających się chrześciańskich ruskich narodow w szestnastu ludnych episkopskich dyocezjach sześć episkopow siodmego archiepiskopa pod władzą jurisdictiej swojey maiącemu metropolitowi przy prywatnych consultacyach stać za ramionami biskupow pod tymże y iednym Pasterzem będących &lt;…&gt; nie był powinien.}}
|Smotrycki M. Werificacia niewinności powtore wydana &lt;…&gt;. — Wilno, 1621. 8—8v.
}}

Азначэньне «рускія князі літоўскага роду» атрымалі [[Адаеўскія]], [[Бялеўскія]], [[Бельскія (род)|Бельскія]], [[Глінскія (род)|Глінскія]], [[Варатынскія]], [[Мязеўскія]], [[Масальскія]], [[Мсьціслаўскія]] ды іншыя служылыя князі — прытым як [[Гедзімінавічы]], так і [[Рурыкавічы]] — якія ў XV—XVI стагодзьдзях пераходзілі на службу ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]] зь Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref&gt;{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 96.&lt;/ref&gt;. Апавядаючы пра рэйд невялікага варожага аддзелу на [[Смаленскі павет|Смаленшчыну]] ў 1565 годзе, маскоўскі летапіс адзначаў, што гэта былі «літоўскія людзі», удакладняючы: «''[[Амсьціслаў|амсьціслаўцы]] і [[Крычаў|крычаўцы]]''»&lt;ref name=&quot;Дубавец-Сагановіч-1994-233-234&quot;&gt;Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 233—234.&lt;/ref&gt;. У прыказах Маскоўскай дзяржавы XV—XVII стагодзьдзяў «ліцьвінамі» называлі выхадцаў з усёй [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. Напрыклад, у дакумэнтах XVII стагодзьдзя: «''Степанка Борисов… в роспросе сказал: родом де он литвин, родился в [[Белая Русь|Белой Руси]] в [[Барысаў|Борисове]] городе… а отец де у него жив в Литве''» (1621 год)&lt;ref&gt;Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&amp;pg=PA442&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22%20%D1%82%D1%8E%D1%82%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%20%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0&amp;f=false С. 171].&lt;/ref&gt;, «''[[Беларусцы|белорусцы]]: Филип Белетцкий, [[Русіны|руское]] имя тож, сказал родом литвин, [[Наваградак|Новгородцкого]] повету, отец и мать веру держали [[Кіеўская мітраполія|киевскую]]…''» (1623—1624 гады)&lt;ref&gt;Русская историческая библиотека, издаваемая Археографической комиссией. Т. 2. — СПб., 1875. [https://books.google.by/books?id=evs4AQAAMAAJ&amp;pg=PA655&amp;dq=%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjBgv3gra76AhXOCOwKHdceA4EQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&amp;f=false С. 656—657].&lt;/ref&gt;, «''…Давыдко Кученин в роспросе сказался: родом литвин белорусец [[Віцебск|Витепского]] повету''»&lt;ref&gt;Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 94.&lt;/ref&gt;, «''…в роспросе Васька [Степанов] сказался: родом литвин белорусец [[Ашмяны|Шменского]] повету''»&lt;ref&gt;Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 95.&lt;/ref&gt; (абодва 1627 год), «''…Ивашка Еремеев сказался: родом литвин Гродцкого повету &lt;…&gt; покиня он в [[Гародня (Гараднянскі раён)|Гродни]] детей своих &lt;…&gt; пошол от голоду з женою своею и с меншею дочерью с Анюткою в [[Сярпейск|Серпееск]]''» (1628 год)&lt;ref&gt;Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 99.&lt;/ref&gt;, «''…в роспросе Микитка [Берников] сказался: родом литвин-белорусец ис [[Копысь|Копыси]], мещанский сын''» (1629 год)&lt;ref&gt;Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 103.&lt;/ref&gt;, «''…Матюшка [Михайлов] в роспросе сказался: родом он литвин, белорусец [[Амсьціслаў|Мстиславского]] повету &lt;…&gt; жена его Полашка сказалась: родом литовка, белоруска Мстиславского ж повету''»&lt;ref&gt;Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 106.&lt;/ref&gt;, «''…Васька Ондреев в роспросе сказался: родом он литвин [[Полацак|Полотцкого]] повету''»&lt;ref&gt;Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 110.&lt;/ref&gt; (абодва 1631 год), «''…в роспросе сказались: Игнашко Григорьев, родом он литвин [[Ворша|Оршанского]] повету''» (1636 год)&lt;ref&gt;Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 131.&lt;/ref&gt;, «''…[Федька Оксенов] в роспросе сказался: родом литвин, белорусец, [[Дуброўна|Дубровенского]] повету''» (1645 год)&lt;ref&gt;Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 191.&lt;/ref&gt;, «''Никитка Семенов… в роспросе сказался родом литвин [[Магілёў|Могилевского]] уезда села Господова''» (1649 год)&lt;ref&gt;Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 3. — СПб., 1861. [https://books.google.by/books?id=9jNOAAAAcAAJ&amp;pg=RA1-PA63&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjFj6DQ_qr6AhXNuaQKHRCQDR4Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 63].&lt;/ref&gt;, «''…Казимeрко Репшовской в роспросе сказал: родом де он литвин [[Дзьвінск|Динаборского]] уезду''» (1650 год)&lt;ref&gt;Патриарх Никон и его время. Сборник научных трудов. — М., 2004. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=3uZoAAAAMAAJ&amp;dq=%22%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC+%D0%B4%D0%B5+%D0%BE%D0%BD+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%22&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD+%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE С. 89].&lt;/ref&gt;, «''Осташко Троинский сказал: родом де он литвин, города [[Горадня|Гродни]]''» (1672 год)&lt;ref&gt;Крестьянская война под предводительством Степана Разина. Сборник документов. Т. 3. — М., 1962. [https://books.google.by/books?id=Y5rQDAAAQBAJ&amp;pg=PA199&amp;lpg=PA199&amp;dq=%22%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC+%D0%B4%D0%B5+%D0%BE%D0%BD+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD,+%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B8%22&amp;source=bl&amp;ots=mJ1KlFaKoj&amp;sig=ACfU3U3wvfxW-mcQK2V-yAd2JiaRqpKSpA&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj05oi9x7D6AhX1iv0HHcrgDDQQ6AF6BAgDEAM#v=onepage&amp;q=%22%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%20%D0%B4%D0%B5%20%D0%BE%D0%BD%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2C%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B8%22&amp;f=false С. 199].&lt;/ref&gt;, «''старец Манасия сказал: родом литвин, [[Смаленскі павет|Смоленского уезду]], государевы волости [[Ельня|Ельни]]''» (1674 год)&lt;ref&gt;Материалы для истории раскола за первое время его существования. Т. 3, ч. 3. — М., 1878. [https://books.google.by/books?id=-yJgNc3cs_QC&amp;pg=PA340&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22+%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjfvNLMkKv6AhUEPOwKHfERDp8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22%20%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&amp;f=false С. 340].&lt;/ref&gt;, «''…в роспросе один человек сказал: Гришкою зовут, Степанов сын, прозвище Новиков, родом он де литвин, [[Шклоў|Шкловского]] повету''» (1684 год)&lt;ref&gt;Полное собрание законов Российской империи, с 1649 года. Т. 2. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=E7ZFAAAAcAAJ&amp;pg=PA589&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%88%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiqipXt96r6AhWHC-wKHZ5SCvAQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&amp;f=false 589].&lt;/ref&gt;, «''…сказался Мартинко родом литвин города [[Слуцак|Слутца]]''» (1684—1685 гады)&lt;ref&gt;Труды… Тульской Губернской Учетной Архивной Комиссии. Кн. 1. — Тула, 1915. [https://books.google.by/books?id=56M6AQAAMAAJ&amp;pg=PA556&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi9ofOa0ar6AhWawAIHHQUnBkkQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE&amp;f=false С. 515].&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Захавалася сьведчаньне яўнага этнічнага самавызначэньня з дапамогай канструкцыі „родам“ — „''а на Москве выходец малой Ондрюшка сказался: родом он латыш белорусец Оршанского повету''“ (1631 год)&lt;ref&gt;Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 191.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя. — {{Менск (Мінск)}}, 1995. С. 63.&lt;/ref&gt;}}. Паводле гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Паўло Хімка|Івана Хімкі|uk|Іван-Павло Химка}}, пад «літвой» расейцы традыцыйна разумелі славянаў, тым часам летувісаў азначалі як «самагітаў». Такое разьмежаваньне «літвы» і «самагітаў» засьведчыў адзін з старых расейскіх абразоў, дзе гэтыя народы выяўляюцца асобна&lt;ref&gt;Himka J.-P. On the Left Hand of God: «Peoples» in Ukrainian Icons of the Last Judgment // State, Societies, Cultures East and West: Essays in Honor of Jaroslaw Pelenski. — New York, 2004. P. 325.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Доронин А. В. Народы Cтрашного суда в иконописи руси (реплика-размышление) // Религия и русь, XV—XVIII вв. — Litres, 2022. [https://books.google.by/books?id=mREsEAAAQBAJ&amp;pg=PA434&amp;dq=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%96&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjivuCih6n8AhXP_7sIHUMVCJw4ChDoAXoECAgQAg#v=onepage&amp;q=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%96&amp;f=false С. 434].&lt;/ref&gt;, а таксама мініятура з рукапісу XVII ст., які захоўваўся ў Сафійскай бібліятэцы ([[Вялікі Ноўгарад]]), дзе «літва» пералічваецца пасьля «[[Палякі|ляхаў]]», а «жмудзяне» пасьля «[[Ляпляндыя|лаплянаў]]» ([[Саамы|саамаў]])&lt;ref&gt;Покровский Н. В. Страшный суд в памятниках византийского и русского искусства. — Одесса, 1887. [https://books.google.by/books?id=L4xPAQAAMAAJ&amp;pg=PA39&amp;dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8F%D0%BD%D0%B5&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjThNHz0an8AhWfhf0HHcbAAOgQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8F%D0%BD%D0%B5&amp;f=false С. 39].&lt;/ref&gt;.

{{Падвойная выява|справа|Изображение Литовскаго мужика 1.jpg|106|Изображение Литовскаго мужика 2.jpg|106|Малюнкі сялянаў-ліцьвінаў&lt;ref&gt;Ригельман А. Летописное повествование о Малой России и ее народе и козаках вообще. — Москва, 1847.&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Відаць, [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў Севершчыны]]}} ({{мова-ru|„литовский мужик“|скарочана}}), 1770-я гг.}}
Тым часам складзены ў XVII стагодзьдзі ў [[Кіеў|Кіеве]] [[Кіеўскі сынопсіс|сынопсіс]] адзначаў, што ў Эўропе «''…Татары Перакопскія, Славяне, Русь, Масква, Польшча, Літва, Мазоўша, Жмудзь, Курляндыя, Ліфлянты або Лівонія, Прусы…''»&lt;ref&gt;Киевский синопсис. — Киев, 1823. [https://books.google.by/books?id=akpfAAAAcAAJ&amp;pg=PA6&amp;dq=%22%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%88%D0%B0,+%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwivzdnhkc38AhVwX_EDHUofCrwQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&amp;q=%22%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%88%D0%B0%2C%20%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%22&amp;f=false С. 6].&lt;/ref&gt;, прытым сярод «''нашых прашчураў славенарасійскіх''» пералічваў адно «''Масква, Росы, Палякі, Літва, Памаране, Валынцы''»&lt;ref&gt;Киевский синопсис. — Киев, 1823. [https://books.google.by/books?id=Mp9eAAAAcAAJ&amp;pg=PA8&amp;dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8,+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0,+%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%BD%D1%8B&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiL3bW4k838AhUmRPEDHZQsDIIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%2C%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2C%20%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%BD%D1%8B&amp;f=false С. 8].&lt;/ref&gt;. А ў першай палове XVIII стагодзьдзя ва [[Украіна|Ўкраіне]], дзе раней апынулася этнічна беларуская [[Старадубскі павет|Старадубшчына]], зьявіліся этнаграфічныя малюнкі [[Ліцьвіны Севершчыны|мясцовых беларусаў]], на якіх тыя называліся ліцьвінамі&lt;ref name=&quot;CitiDog-2021&quot;/&gt;. Яшчэ ў грашовых рахунках, якія вяліся ў 1388—1402 гадох пры двары караля польскага Ягайлы, «''жмойціна''» адрозьнівалі ад ліцьвінаў, прытым аднаго зь ліцьвінаў азначылі як «''русін або ліцьвін''»&lt;ref&gt;Monumenta medii aevi historica res gestas Poloniae illustrantia. T. 15. — Cracoviae, 1896. P. [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&amp;pg=PA94&amp;dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&amp;q=cuszme%20Lythuano%20Lythuanus&amp;f=false 44], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&amp;pg=PA94&amp;dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&amp;q=zmoycino%20Rutheno%20seu%20Lythuano&amp;f=false 94], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&amp;pg=PA94&amp;dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&amp;q=Lythwano%20Corney&amp;f=false 108], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&amp;pg=PA94&amp;dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=snippet&amp;q=semoni%20Lythuano%20&amp;f=false 118], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&amp;pg=PA94&amp;dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=snippet&amp;q=Lithwano%20borissoni&amp;f=false 197], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&amp;pg=PA94&amp;dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&amp;q=demetrio%20Lytwanis&amp;f=false 246].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Алег Ліцкевіч|Ліцкевіч А.]] Да пытання пра рутэнізацыю балтаў ВКЛ у XV — пачатку XVI стст. // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12, 2009. С. 34.&lt;/ref&gt;. А [[кракаў]]скі дакумэнт 1514 году адрозьніваў «''ліцьвіна з [[Горадня|Горадні]]''» ад «''жмудзіна з [[Кейданы|Кейданаў]]''»&lt;ref&gt;Urban W. Litwini w Krakowie od końca XIV wieku do roku 1579 // Teki Krakowskie. T. 10, 1999. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=HkUwAQAAIAAJ&amp;dq=Jakub+%C5%BBmudzin&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=%C5%BBmudzin+Kiejdan S. 137].&lt;/ref&gt;. Увогуле, усе суседнія народы ў XIV—XVIII стагодзьдзях называлі беларусаў «ліцьвінамі», «літвой», тым часам [[жамойты]] ў Вялікім Княстве Літоўскім не называліся ліцьвінамі{{Заўвага|Напрыклад, у шэрагу пэтыцыяў у 1550-я гады жамойцкая шляхта прасіла вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]], „''абы ўрады ў зямлі Жамойцкай не былі даваны ані Літве, ані Русі''“&lt;ref name=&quot;Nasievic-2005&quot;/&gt;, таксама паводле дакумэнту пачатку XVIII ст., „''У адной Вільні зьмерла можна сказаць цэлая Жамойць і часткова Літва''“ ({{мова-ru|„В одной Вильне вымерла можно сказать целая Жмудь и отчасти Литва“&lt;ref&gt;Батюшков П. Н. Памятники русской старины в западных губерниях Империи. Вып. 6. — СПб., 1874. [https://books.google.by/books?id=EEhaAAAAcAAJ&amp;pg=PA98&amp;dq=%D1%86%D1%A3%D0%BB%D0%B0%D1%8F+%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C+%D0%B8+%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiP5Y3W_aj8AhVzhP0HHaklBi8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&amp;q=%D1%86%D1%A3%D0%BB%D0%B0%D1%8F%20%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%20%D0%B8%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 98].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] [https://web.archive.org/web/20141129020526/http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf Нацыя ліцвінаў у этнагенезе беларусаў: Параўнальна-тыпалагічны і гістарычны аспекты] // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6, 1997. С. 40.&lt;/ref&gt;)|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. С. 173.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук] : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 139.&lt;/ref&gt;.

Клопат пра «''наш народ Літоўскі''» часта выступае ў соймікавых інструкцыях розных паветаў ВКЛ у 1630-х — 1640-х гадох, калі на вялікіх соймах адбываліся спрэчкі з палякамі за разьмеркаваньне пасад&lt;ref&gt;Галубовіч В. Палітычныя інтарэсы «літоўскага народа» на соймах Рэчы Паспалітай (паводле інструкцый шляхты беларускіх зямель Вялікага Княства Літоўскага 1630—1640-х гг.) // Актуальныя праблемы гісторыі і культуры. Вып. 3. — Мінск, 2022.&lt;/ref&gt;. У 1636 годзе [[Крыштап Радзівіл|Крыштаф Радзівіл]] кінуў каралю — «''калі ж кароль ня вызначыць, тое я яму пакажу, ці законна ігнараваць голас віленскага ваяводы. Так-та нас, Літву, у самой Літве палякі прыгнятаюць!''». Сьледам за ім яго сын, [[Януш Радзівіл]], «''абвясьціў вайну палякам''» (гэтак ахарактарызаваў яго словы [[Альбрэхт Станіслаў Радзівіл|Альбрыхт Радзівіл]]): «''Пагарды, столькі разоў праяўленай, літоўскі народ няздольны зьнесьці! Прыйдзе час, калі палякі да дзьвярэй не патрапяць, праз вокна іх выкідваць будзем!''»&lt;ref&gt;[https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication/7586/edition/6941/content Memaryał rzeczy znaczniejszych, które się w Polszcze działy od śmierci Zygmunta III od roku pańskiego 1632 aż do roku 1652 (1653) spisany po łacinie przez Jaśnie Oświeconego Xiążęcia JMci Albrychta Stanisława Radziwiłła, kanclerza wielkiego W. X. Litewskiego, a przez Jaśnie Oświeconego Xiążęcia JMci Hieronima Floryana Radziwiłła, kanclerza W. Xięstwa Litewskiego, praprawnuka pomienionego autora, na polski język przetłumaczony roku pańskiego 1731]. S. 292—293.&lt;/ref&gt;. У 1669 годзе ў прадмове да сваёй «Гісторыі Літвы» [[Альбэрт Каяловіч|Альбэрт Віюк-Каяловіч]] выслаўляў гетмана [[Павал Ян Сапега|Паўла Яна Сапегу]] як героя Літвы і пісаў, што яго абралі ваяводам віленскім і вялікім гетманам літоўскім «''просьбамі ўсіх, на жаданьне войска і паводле выбару арыстакратыі''»{{Заўвага|{{мова-la|«omnium votis, studiis exercitus, nobilitatis suffragiis, auctoritate Regia, Palatinus Vilnensis et supremus Lituanae Militiae Imperator dictus»|скарочана}}&lt;ref&gt;Короткий В. Русь, Литва, Москва между Рюриковичами и Палемоновичами в «Литовской истории» Альберта Виюка-Кояловича // Senoji Lietuvos literatūra. № 27, 2011. С. 275.&lt;/ref&gt;}}.

У запісах мэтрыкі папскае сэмінарыі ў [[Бранева|Браўнсбэргу]] адзначаюцца ліцьвіны (''Lithuanus'' або ''Lituanus''): Мікалай Корсак, Ісак Капевіч, Юры Тамкевіч, [[Гаўрыла Календа]]&lt;ref&gt;Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 82.&lt;/ref&gt;, Марцін Белазор, Язэп [[Барвід]]овіч, Гіяцынт Сіркевіч&lt;ref&gt;Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 111.&lt;/ref&gt;, Палікарп Мігуневіч (''Polycarpus Mihuniewicz''&lt;ref&gt;Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 121.&lt;/ref&gt;), Фабіян Блажэвіч, Язэп Аляшкевіч, Яўхім [[Скірмант|Скірмунд]], Януары Агурцэвіч (''Januarius Ohurcewicz… natione Lituanus'')&lt;ref&gt;Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 114.&lt;/ref&gt;, Інацэнт Стэфановіч (''natione Lituanus''), Мялеці Дарашкоўскі (''natione Lituanus'')&lt;ref&gt;Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 115.&lt;/ref&gt;, Язэп [[Гуда (імя)|Гудовіч]] ды іншыя. Сярод іх налічваецца 8 [[Базыляны|базылянаў]], прытым у запісах мэтрыкі адзначаюцца і жамойты (''Samogita'')&lt;ref name=&quot;Masalski-1927&quot;&gt;Масальскі Д. [https://pawet.net/library/history/c_history/w_mas/%D0%B0%D0%B1_%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%BE%D1%85_i_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0%D1%85_%D1%83_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%81%D0%B1%D1%8D%D1%80%D0%B3%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D1%81%D1%8D%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_1578-1798.html Аб Ліцьвінох і Беларусах у Браўнсбэргскім сэмінары 1578—1798] // Родныя Гоні. Кн. 4, чэрвень 1927. С. 17—20.&lt;/ref&gt;. Сакратар караля і вялікага князя Павал Пясецкі сьведчыў у 1645 годзе, што [[Юры Радзівіл (біскуп)|Юры Радзівіл]] і [[Бэнэдыкт Война]] былі «''ліцьвінамі паводле народнасьці''» («''Georgij Radziwil gente Lithuani'' &lt;…&gt; ''Benedicto Woyna gente Lithuano''»)&lt;ref&gt;Chronica gestorum in Europa singularium. — Cracoviae, 1645. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=xS5RAAAAcAAJ&amp;q=gente+Lithuano#v=snippet&amp;q=gente%20Lithuano&amp;f=false P. 186—187].&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Horadnia, Sapieha. Горадня, Сапега (1716).jpg|значак|Сойм у [[Палац Сапегаў (Батораўка)|Гарадзенскім палацы Сапегаў]], 1716 г.]]
[[Файл:Tadevuš Kaściuška. Тадэвуш Касьцюшка (K. Wojniakowski, 1800-11).jpg|міні|[[Тадэвуш Касьцюшка]]]]

«Каэквацыя» (ураўнаньне) правоў літоўскага народу 1697 году спрыяла ўтварэньню адзінага «Польскага» шляхецкага народу Рэчы Паспалітае, але патрыятычная шляхта Літвы ўсё XVIII ст. падкрэсьлівала сваю нацыянальную адметнасьць ад палякаў. За часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] ў 1703 годзе паслы ВКЛ — гетман вялікі літоўскі [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхал Карыбут-Вішнявецкі]], гетман польны літоўскі [[Рыгор Антоні Агінскі]], маршалак вялікі літоўскі [[Марцыян Дамінік Валовіч|Марцыян Валовіч]] і падскарбі вялікі літоўскі [[Людвік Канстантын Пацей]] — ва ўмове з маскоўскім гаспадаром [[Пётар I|Пятром I]] зазначылі заступніцтва ''«народу нашаму Літоўскаму наогул»''{{Заўвага|{{мова-ru|«народу нашему Литовскому обще»|скарочана}}&lt;ref&gt;Письма и бумаги императора Петра Великого. Т. 2. — СПб., 1889. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb11484534?page=344&amp;q=141 С. 300—306].&lt;/ref&gt;}}. «''Літоўскія патрыёты''» і «''Айчына Вялікае Княства Літоўскае''» ўпамінаюцца ў розных дакумэнтах соймікаў ВКЛ XVIII стагодзьдзя{{Заўвага|У 1729 годзе соймік Віленскага ваяводзтва на чале з Багуславам Янам Чыжом, старостам прапойскім, даручыў паслам на вялікі сойм Бэнэдыкту Вольскаму і Яну Гарайну патрабаваць раздаваньня пасадаў у ВКЛ толькі „''літоўскім''“ ураднікам і казаў пра „''заслугі перад Айчынай''“ [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера]] [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхала Вішнявецкага]], кашталяна віцебскага [[Марцыян Аляксандар Агінскі|Марцыяна Агінскага]] і [[Канюшы вялікі літоўскі|канюшага]] [[Міхал Казімер Радзівіл «Рыбанька»|Міхала Радзівіла]]&lt;ref&gt;Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 8. — Вильна, 1875. № 163.&lt;/ref&gt;. У 1738 годзе падчашы віленскі Ян Гарайн і судзьдзя гродзкі віленскі Багуслаў Ян Чыж паклалі падваяводзе віленскаму Мікалаю Петрушэвічу інструкцыю для паслоў Віленскага ваяводзтва, у якой пісалі пра „''заслугі для Айчыны''“ „''патрыётаў''“ ВКЛ — маршалка Трыбуналу Страшэвіча, падкаморага браслаўскага Рудаміны, падваяводы віленскага Петрушэвіча, [[Стражнік вялікі літоўскі|стражніка]] Антонія Пацея, [[Пісар вялікі літоўскі|пісара]] Дамініка Валовіча, кашталяна віцебскага Юрыя Тышкевіча&lt;ref&gt;Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 8. — Вильна, 1875. № 164.&lt;/ref&gt;. У 1756 годзе соймік Наваградзкага ваяводзтва на чале з мастаўнічым Аршанскага павету Ігнаціем Якавіцкім патрабаваў ад галоўнага сойму, каб „''Літоўскія ўрады''“ не раздавалі „''каронным''“ (палякам) і згадваў „''заслугі для Айчыны нашай''“ канцлера ВКЛ [[Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі|Міхала Чартарыйскага]], [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлера]] [[Міхал Антоні Сапега|Міхала Сапегі]], [[Гетман польны літоўскі|гетмана польнага]] [[Міхал Юзэф Масальскі|Міхала Масальскага]] ды іншых&lt;ref&gt;Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 13. — Вильна, 1886. № 65.&lt;/ref&gt;}}.

Пісьмовыя крыніцы XVII—XVIII стагодзьдзяў паведамляюць пра такую зьяву ў ВКЛ, як [[Старалітва|старалітва (стараліцьвіны)]]: «''яны сьвяты і пасты правяць паводле рускага абраду''»&lt;ref&gt;Камунтавічэне В. Насельніцтва Ельненскай парафіі ў XVII ст. («Старая Літва», або ятвяжскі след у Віленскім біскупстве)&quot; // [[ARCHE Пачатак]]. № 5, 2016. С. 310—321.&lt;/ref&gt;, «''яны ідуць да камуніі паводле лацінскага абраду, але захоўваюць грэцка-русінскія сьвяты і пасты''»&lt;ref&gt;Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 367.&lt;/ref&gt;, «''старажытныя ліцьвіны, г. зн. русіны''» ({{мова-la|«Antiqui lithuani, id est ruteni»|скарочана}})&lt;ref&gt;Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 50.&lt;/ref&gt;, «''старыя русіны або старалітва''» ({{мова-la|«Rutheni Veteres, seu Stara Litwa»|скарочана}})&lt;ref&gt;Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 264.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Скварчэўскі Д. «Stara Litwa» як этнаканфесійная і сацыяльная група ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI—XVIII ст. // Сацыяльныя інстытуты ў Вялікім Княстве Літоўскім у ранні Новы час : матэрыялы міжнароднага навуковага круглага стала, Мінск, 2 снежня 2020 г. / БДУ, Гістарычны фак., Каф. гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў; [пад рэд. А. Любага]. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2020. С. 46—52.&lt;/ref&gt;. Так, «стараліцьвінам» у лічбе камісіі, якая ў 1732 годзе апытвала жыхароў мястэчак [[Капыль|Капылю]] і [[Пясочнае|Пясочнага]] [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]] дзеля расьледаваньня скаргі на каталіцкага сьвятара з боку праваслаўных сьвятароў і жыхароў, азначылі мясцовага жыхара Якава Кісяля&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 4. — Киев, 1871. [https://books.google.by/books?id=hz4OAAAAQAAJ&amp;pg=RA1-PA441&amp;dq=starolitwin&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjPteO-y9X5AhXDtqQKHXodA5MQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&amp;q=starolitwin&amp;f=false С. 441].&lt;/ref&gt;.

Апошні кароль Рэчы Паспалітае [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] казаў: «''Мы лічым сябе радавітым ліцьвінам, бо нарадзіліся і прынялі сьвяты хрост у [[Воўчын]]е, а будучы ў рыцарскім стане, займалі пасаду [[Стольнік вялікі літоўскі|Літоўскага стольніка]]''»&lt;ref&gt;Мальдзіс А. Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XVIII стагоддзя. — {{Менск (Мн.)}}, 1982. С. 89.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 66—67.&lt;/ref&gt;. Апошні [[Падскарбі вялікі літоўскі|падскарбі вялікі літоўскі]] [[Міхал Клеафас Агінскі]] ў сваіх мэмуарах пісаў: «''Найбольш славутыя роды [[Рэч Паспалітая|Польшчы]] пераважна вядуць сваё паходжаньне зь Літвы. [[Чартарыйскія]], [[Радзівілы]], [[Агінскія]], [[Сапегі]], [[Тышкевічы]], [[Пацы]], [[Сангушкі]] — то ліцьвіны''»&lt;ref&gt;Pamiętniki Michała Ogińskiego o Polsce i Polakach: od roku 1788 aż do końca roku 1815. T. III. — Poznań, 1871. S. 190.&lt;/ref&gt;.

У 1792 годзе Гэнэральная канфэдэрацыя ВКЛ, якая згуртавалася вакол канцлера вялікага літоўскага Аляксандра Сапегі з намерам выступіць проці новай канстытуцыі, у сваёй адозве адзначыла, што канцлер Сапега быў закліканы ўсімі літоўскімі грамадзянамі «''да стырна літоўскага народу''», каб аднавіць «''старыя правы''»&lt;ref&gt;Шмигельските-Стукене Р. Канцлер Александр Михал Сапега — маршалок Генеральной конфедерации Великого Княжества Литовского (1792—1793 гг.) // Сапегі: асобы, кар’еры, маёнткі. — Мінск, 2018. C. 129.&lt;/ref&gt;. Акты гэтае канфэдэрацыі, прысьведчаныя, між іншым, гетманам польным літоўскім Сымонам Касакоўскім, лоўчым вялікім літоўскім Ёзэфам Забелам і ратмістрам браслаўскага павета Ёзэфам Шышлам, прамаўляюць ад імя «''літоўскага народу''» або «''цэлага народу літоўскага''»&lt;ref&gt;Акты, издаваемые Виленскою археографическою коммиссиею. Т. 9. — Вильна, 1878. №184, 187, 188.&lt;/ref&gt;.

Водца [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]] [[Тадэвуш Касьцюшка]], ураджэнец [[Слонімскі павет|Слонімшчыны]], казаў: «''Хіба я не ліцьвін, Ваш зямляк, Вамі абраны? Каму павінен дзякаваць [за рэкамэндацыю [[Берасьцейскі павет|Берасьцейскага]] сойміка], калі ня Вам? Каго павінен абараняць, калі ня Вас і сябе самога?''». У лісьце да маскоўскага гаспадара [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]] за два гады да сьмерці ён пісаў: «''Нарадзіўся я ліцьвінам…''»&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-157&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 157.&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===
[[Файл:Lićvinka. Ліцьвінка (1825).jpg|значак|[[Шляхта|Шляхцянка]]-ліцьвінка ў сьвяточным строі (паводле моды таго часу). {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жорж Жак Гатын|Ж. Гатын|ru|Гатин, Жорж Жак}}, 1825 г.]]

З [[Падзелы Рэчы Паспалітай|стратаю дзяржаўнасьці]] нацыянальная самасьвядомасьць жыхароў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай этнічнай тэрыторыі]] не зьмянілася. Яны ўсё роўна адчувалі сябе нашчадкамі Вялікага Княства Літоўскага. Напрыклад, за часамі [[Вайна 1812 году|францускай акупацыі]] [[Менск]]у, яго тагачасны прэзыдэнт [[Ян Ходзька-Барэйка|Ян Барэйка Ходзька]] агалошваў месьцічам: «''Ужо знойдзены сьляды тых шляхоў, якімі нашыя продкі хадзілі на поле славы. Браты Літоўцы, сыны адной маці [[Рэч Паспалітая|Польшчы]], там чакаюць і нас! Нам адкрыты шырокі шлях да славы і вялікіх подзьвігаў! Нас кліча герой сьвету, Збавіцель Польшчы, Вялікі Напалеон!''»&lt;ref&gt;Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 377.&lt;/ref&gt;. Таксама ён вядомы як аўтар камэдыі «Вызваленьне Літвы, або пераход Нёману», якую таксама паказвалі ў Менску&lt;ref&gt;Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 367—368.&lt;/ref&gt;. {{Не перакладзена|«Kuryer Litewski»||ru|Виленский вестник}} пісаў пра прыбыцьцё Напалеона ў Вільню: «''Хутка паказаліся на берагах [[Вяльля|Вяльлі]] тыя ваяры, якія праславілі [[Рэч Паспалітая|польскае]] імя на берагах [[Дунай|Дунаю]], [[Тыбр]]а, [[Тагус]]а і нават [[Ніл]]а. Сярод іх мы бачылі князёў: [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Сапегі|Сапег]], [[Сангушкі|Сангушкаў]], графаў Красінскіх, [[Хадкевічы|Хадкевічаў]]; генэралаў: Сакольніцкага, Канопку, Хлапіцкага, Аксамітоўскага, Бранікоўскага; і мноства іншых, чые імёны будуць назаўжды каштоўны для літоўцаў''»&lt;ref&gt;Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 253.&lt;/ref&gt;. А ў час сьвяткаваньня народзінаў [[Напалеон I Банапарт|імпэратара Напалеона]] жыхары беларускіх зямель сустракалі яго вершамі і шыльдамі з патрыятычным зьместам. У [[Наваградак|Наваградку]] было: «''Напалеон! Ледзь ты ўступіў на нашую зямлю, зьнік [[Расейская імпэрыя|двухгаловы арол]], а [[Герб Францыі|твой Арол]] асяніў [[Пагоня|Літоўскую Пагоню]]. Дзякуючы тваёй моцы здарылася шчасьце для Літвы. Тое, што баязьлівы маскаль бязь бітвы саступіў гэтую ахвяру…''»; «''Гэтая камэта зьявілася ў Эўропе на нябёсах, а за ёй зьявіўся той, хто выратаваў Літву зь нябыцьця. Гэты прамень, які растапляе ледзяныя ланцугі, вяртае зьмярцьвелым расьлінам жыцьцё і вырастаньне. Ім Гасподзь на пасады новых цароў. Усемагутны справядлівы Бог праяўляецца ў Напалеоне''»&lt;ref&gt;Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 299—300.&lt;/ref&gt;. А гэтак было ў [[Ліда|Лідзе]]: «''Усепрасьвятлейшаму, Дзяржаўнейшаму, Непераможнейшаму Герою, Імпэратару і Каралю, Вялікаму Напалеону, свайму Збавіцелю, зямля магутных некалі [[Ягайлавічы|Ягелонаў]], вызваленая яго магутнай рукою жніўня, 15 дня, 1812''»; «''Напалеон, за нашую Айчыну вялікадушны мсьцівец, ганаровай Поўначы магутны пераможца, няхай [[Карона Каралеўства Польскага|Польскі Арол]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўская Пагоня]] спрыяюць тваім намерам!''»; «''У пятнаццатым стагодзьдзі, тут, у гэтых мураваных сьценах перамагала племя Ягелонаў. Калі дзікія орды ўварваліся ў Польшчу, адно імя Літоўцаў палохала ворагаў''»; «''[[Лідзея|Рака Ліда]] тады цякла крывёю іншаземцаў. Цяпер зь ёю зьліваюцца [[Нёман]], [[Дняпро]] і [[Дзьвіна]]. Спраўджваюцца мары Літоўскае Пагоні, прайшлі часы пакут''»&lt;ref&gt;Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 297.&lt;/ref&gt;. У жніўні 1812 года {{Не перакладзена|Аляксандр Францішак Хадкевіч||ru|Ходкевич, Александр Франтишек}} выдаў артыкул «Акты патрыятызму», дзе апавядаў пра тры ахвяраваньні для арміі, унесеныя паннай Гарайнай, дачкой віленскага падкаморыя, Міхалам Нарашкевічам і Янам Маркевічам, зямянамі Наваградзкага ваяводзтва&lt;ref&gt;Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 275—276.&lt;/ref&gt;. Ён жа зазначаў: «''Пры паступленьні ахвяраваньняў на патрэбы Айчыны, я буду паведамляць пра гэткіх у газэтах, каб мець магчымасьць паведаміць братам нашым, зь якімі мы аб’ядналіся, што любоў да радзімы ў Літоўцаў такая ж, як і ў жыхароў Герцагства Варшаўскага''». Гісторык [[Вітаўт Кіпель]] зьвяртае ўвагу на тое, што перасяленцы з [[Анэксія|анэксаванага]] Расейскай імпэрыяй [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] акцэнтавалі ўвагу на тым, што яны ліцьвіны, што яны паходзяць зь Літвы, а ня Польшчы: так, у пачатку XIX стагодзьдзя ў [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] існаваў гурток «літоўскай шляхты» з [[Магілёў|Магілёва]] і зь [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебшчыны]]&lt;ref&gt;[[Вітаўт Кіпель|Кіпель В.]] Да гісторыі беларускай эміграцыі ў ЗША // Запісы Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва. № 29, 2005. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=LxUWAQAAMAAJ&amp;dq=%D1%88%D1%82%D0%BE+%D1%8F%D0%BD%D1%8B+%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B+%2C+%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83 С. 32].&lt;/ref&gt;.

Гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксей Лёўшын||ru|Лёвшин, Алексей Ираклиевич}} пісаў у сваіх «''Пісьмах з Маларосіі''» (1816 год), што «''большая частка тутэйшых [чарнігаўскіх] жыхароў зьмяшана зь літоўцамі, а таму іх і называюць іншыя Маларасіяне Ліцьвінамі''»&lt;ref&gt;Письма из Малороссии, писанныя Алексеем Левшиным. — Харьков, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=d2ZlAAAAcAAJ&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8#v=snippet&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&amp;f=false С. 147—148]].&lt;/ref&gt;. Расейскі чыноўнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Башняк||ru|Бошняк, Александр Карлович}} у выдадзеным у 1821 годзе дзёньніку свайго падарожжа 1815 году зь Вільні ў [[Кіеў]] пакінуў падрабязныя апісаньні прыроды і мескіх паселішчаў колішняга Вялікага Княства Літоўскага, а таксама адзначыў: «''Наўрад ці [[Прыпяць]] ня варта лічыць прыроднаю мяжою Літвы &lt;…&gt;. Да Прыпяці жывуць літоўцы &lt;…&gt;; да Прыпяці гавораць і апранаюцца па-літоўску…''» ({{мова-ru|«Едва ли Припять не должно почитать природною границею Литвы &lt;…&gt;. До Припяти живут литовцы &lt;…&gt;; до Припяти говорят и одеваются по Литовски…»|скарочана}})&lt;ref&gt;Дневные записки путешествия А. Бошняка в разные области западной и полуденной России, в 1815 году. Ч. 2. — Москва, 1821. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=tmllAAAAcAAJ&amp;dq=%D0%94%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D1%8F+%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B5%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F+%D0%90.+%D0%91%D0%BE%D1%88%D0%BD%D1%8F%D0%BA%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D1%8A+1815&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B#v=snippet&amp;q=%D0%B5%D0%B4%D0%B2%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%8C&amp;f=false С. 106—107].&lt;/ref&gt;. Расейскі фальклярыст, этнограф і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сьнегіроў||ru|Снегирёв, Иван Михайлович}} зазначаў у 1834 годзе, што «''Маларасіяне й Літоўцы абражаюць і дражняць Расейцаў і нават суатчычаў Маскалямі, Бурлакамі, Кацапамі, то бок казламі паводле бародаў, Філіпонамі ды Ліпаванамі паводле расколу ў Філіпаўшчыне…''»&lt;ref&gt;Русские в своих пословицах. Кн. 4. — Москва, 1834. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=98Q-AQAAIAAJ&amp;q=%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B8#v=snippet&amp;q=%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B8&amp;f=false С. 171].&lt;/ref&gt;. Тым часам вікары [[Кіеўская мітраполія Маскоўскага патрыярхату|Кіеўскае мітраполіі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мялеці Леантовіч||uk|Мелетій (Леонтович)}} у 1825 годзе адзначаў у сьпісе ўніяцкіх мітрапалітаў, што біскупы полацкія ([[Антон Сялява]], [[Гаўрыла Календа]], [[Кіпрыян Жахоўскі]], [[Флярыян Грабніцкі]] і [[Ясон Смагаржэўскі]]), пінскі ([[Рафал Корсак|Рафаіл Корсак]]), берасьцейска-ўладзімерскія ([[Іпаці Пацей]] і [[Фэліцыян Піліп Валадковіч|Піліп Валадковіч]]), а таксама мітрапалічы адміністратар ([[Язэп Руцкі|Язэп Велямін-Руцкі]]) былі «''ліцьвінамі''», адрозьніваючы іх ад «''русіна''» (Георгі Вініцкі), «''валынца''» (Леў Заленскі) і «''палякаў''» (Афанасі і Леў Шапціцкія)&lt;ref&gt;Леонтович М. Описание Киевософийского собора и Киевской иехархии с присовокуплением разных грамот и выписок, объясняющих оное, также планов и фасадов константинопольской и киевской Софийской церкви и Ярослава Надгробия. — Киев, 1825. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10048445?page=565&amp;q=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A С. 265].&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Lithuanian peasants.jpg|значак|«Літоўскія сяляне» (у [[Беларускі нацыянальны строй|народных строях]]). [[Францішак Смуглевіч|Ф. Смуглевіч]], канец XVIII ст.]]

Славуты паэт [[Адам Міцкевіч]] (1798—1855), які нарадзіўся і вырас на [[Наваградзкі павет|Наваградчыне]] і ў самім [[Наваградак|Наваградку]], у [[Пан Тадэвуш|сваёй знакамітай паэме]] (1832—1834) пісаў пра родны край: «''О Літва, айчына мая!…''»&lt;ref name=&quot;Zajkouski-2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kren-Koukiel-Marozava-2000-324&quot;&gt;Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 324.&lt;/ref&gt;. Разам з тым, Адам Міцкевіч у сваёй лекцыі пра літоўскі народ у Парыжы 24 сакавіка 1843 году сьцьвярджаў, што ліцьвіны завуць на сваёй мове палякоў — «lankas», а русінаў — «gudas», а Бога — «Dewas»&lt;ref&gt;Literatura słowiańska wykładana w Kolegium francuzkiem przez Adama Mickiewicza / Adam Mickiewicz, Feliks Wrotnowski. Nakł. Księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1865. [http://books.google.by/books?id=KKgDAAAAYAAJ&amp;pg=RA1-PA191&amp;dq=dewas+mickiewicz&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ei=I6dcVOfcKqGV7AbP24GoDg&amp;ved=0CCwQ6AEwAg#v=onepage&amp;q=%C5%82ankas&amp;f=false S. 171, 178].
&lt;/ref&gt;{{Заўвага|У першай палове XIX ст. пад уплывам пашыранага тады [[рамантызм]]у адзначалася тэндэнцыя [[міт]]алягізацыі гістарычнай спадчыны: некалькі аўтараў (найперш вядомы сваімі фальсыфікатамі [[Тэадор Нарбут]], які прыдумаў падрабязны пантэон «літоўскіх» паганскіх багоў у рамках «[[Ацтэкі|ацтэцка]]-індыйскай» рэлігіі «ліцьвінаў», а таксама выхадзец з [[Валынь|валынскай]] шляхты [[Юзэф Ігнацы Крашэўскі]], які выводзіў паходжаньне «ліцьвінаў» з [[Індыя|Індыі]] і паяднаў імёны «літоўскіх» паганскіх багоў з індускімі), пачалі ўзвышаць дахрысьціянскую, паганскую спадчыну Вялікага Княства Літоўскага, а разам зь ёй — балтыйскую меншасьць, якая найдаўжэй спавядала [[паганства]]. Гэтыя аўтары сьцьвярджалі: усё, што «літоўскае» — паганскае. Самі яны не валодалі летувіскай мовай, але імкнуліся выкарыстоўваць у сваіх творах асобныя летувіскія словы. На гэтым грунце ўжо пазьней дзеячы летувіскага нацыянальнага руху пачалі атаясамліваць Вялікае Княства Літоўскае вынятна зь летувісамі&lt;ref name=&quot;Astraucou-2014&quot;&gt;[[Сяргей Астравец|Астравец С.]] [https://www.svaboda.org/a/26711502.html З «Іліядай» пад падушкай], [[Радыё Свабода]], 26 лістапада 2014 г.&lt;/ref&gt;}}, ён жа зазначаў: «''На беларускай мове, якую называюць рускай або літоўска-рускай, гавораць каля дзесяці мільёнаў чалавек; гэта самая багатая і самая чыстая гаворка, яна ўзьнікла даўно і выдатна распрацавана. У пэрыяд незалежнасьці Літвы вялікія князі карысталіся ёй для сваёй дыпляматычнай перапіскі''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Język Bialoruski, nazwany Ruskim albo Litewsko-Ruskim, którym mówi dziesięć milionów jest najbogatszy i naczystszy, uprawiany niegdyś i od wielkich książ t używany w ich układach sojuszniczych za czasów niepodległości Wielkiego Xięcia Litewskiego»|скарочана}}&lt;ref&gt;Trzeci Maj. [http://cyfrowe.mnk.pl/Content/396/1842_098.pdf?fbclid=IwAR2VyLmTV_6Psf4RhpV2aLF1d4K-zRxq3dKeZhJgiDo6f-ETJWbwVgPMArg Nr. 48], 1842. S. 285.&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-160&quot;/&gt;. Раней, у сваёй лекцыі ў Парыжы 22 сьнежня 1840 году, кажучы пра славянскую агульнасьць, Адам Міцкевіч называў у ліку славянскіх народаў [[Палякі|палякаў]], [[Расейцы|расейцаў]], [[Чэхі|чэхаў]], [[ілірыйцы|ілірыйцаў]], [[Сэрбы|сэрбаў]], ліцьвінаў і [[Украінцы|казакоў]]{{Заўвага|Гісторык беларускай літаратуры [[Мікола Хаўстовіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што пэўная супярэчлівасьць у выказваньнях можа тлумачыцца неўсталяванасьцю як навуковых канцэпцыяў, так і поглядаў самога Адама Міцкевіча: назваўшы сябе ліцьвінам, ён на наступнай старонцы мог пісаць пра «нашага польскага паэта Багдана Залескага», каб празь некалькі абзацаў гаварыць пра яго як пра ўкраінскага паэта&lt;ref&gt;Хаўстовіч М. Наш Міцкевіч // XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах. Кніга другая. — {{Менск (Мн.)}}:  Кафедра гісторыі беларускай літаратуры БДУ, 2000. С. 3—4.&lt;/ref&gt;}}, а яшчэ раней, у час свайго знаходжаньня ў [[Коўна|Коўне]] (1819—1823), паводле ўласнага прызнаньня, навучаў там «''жмудзкіх лбоў''» ({{мова-pl|«Żmudzkich łbów»|скарочана}})&lt;ref&gt;Witkowska A., Przybylski R. Romantyzm. — Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. [https://books.google.by/books?id=l1thAAAAMAAJ&amp;q=%22obuczaniem+%C5%BCmudzkich+%C5%82b%C3%B3w%22&amp;dq=%22obuczaniem+%C5%BCmudzkich+%C5%82b%C3%B3w%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5iN6B_uL5AhU2xAIHHWoHCasQ6AF6BAgGEAI S. 245].&lt;/ref&gt;.

{{Падвойная выява|справа|Литвины из альбома Яна Левицкого 2.jpg|111|Biełarusy, Mahiloŭ. Беларусы, Магілёў (1882) (2).jpg|101|«Ліцьвіны. Сяляне з ваколіцаў [[Вільня|Вільні]]» (1841 г.) і «Тыпы беларусаў [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]]» (1882 г.)}}

Заснавальнік новай беларускай драматургіі і адзін з стваральнікаў сучаснай літаратурнай беларускай мовы [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] (1808—1884), хоць і нарадзіўся і правёў цэлае жыцьцё на [[Рэчыцкі павет|Рэчыччыне]] і [[Менскі павет|Меншчыне]], лічыў, што ён вырас «''сярод ліцьвінаў''»&lt;ref&gt;Дунін-Марцінкевіч В. Збор твораў. — {{Менск (Мн.)}}, 1958. С. 362.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jermalovic-2000-37&quot;/&gt;. «Літвой» ён лічыў [[Менск]], у якім тады жыў&lt;ref name=&quot;Дубавец-Сагановіч-1994-232&quot;&gt;Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 232.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kren-Koukiel-Marozava-2000-324&quot;/&gt;.

Народжанага на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]] беларускага паэта [[Уладзіслаў Сыракомля|Ўладзіслава Сыракомлю (Людвіка Кандратовіча)]] (1823—1862) сучасьнікі называлі «лірнікам літоўскім»&lt;ref name=&quot;Kren-Koukiel-Marozava-2000-324&quot;/&gt;, «літоўскім паэтам», «песьняром Літвы». Сам ён неаднаразова казаў «Я — ліцьвін» і падкрэсьліваў, што і яго прапрадзед быў «шчырым ліцьвінам»&lt;ref&gt;[[Кастусь Цьвірка|Цвірка К.]] Лірнік беларускай зямлі // Уладзіслаў Сыракомля. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: «Кнігазбор», 2006. С. 3.&lt;/ref&gt;. У 1855 годзе Ўладзіслаў Сыракомля пісаў пра творы Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча: «''Пекная гэта галіна славянскай мовы… і старая! Бо гэта мова нашага Літоўскага статута і заканадаўства… на ёй размаўлялі тры чвэрці даўняй Літвы, народ, шляхта і паны''»&lt;ref&gt;[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/30278850.html Каліноўскі і палітычнае нараджэньне Беларусі], [[Радыё Свабода]], 19 лістапада 2019 г.&lt;/ref&gt;. А ў адным з сваіх вершаў паэт падкрэсьліваў: «''Пра адно я толькі сьпяваю, хоць на розныя ноты: [[Жыве Беларусь!|Хай жыве наша Літва!]] Хай жывуць ліцьвіны!''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Ja jedno tylko śpiewam, choć na różną nutę: Niech żyje nasza Litwa! niech żyją Litwini!»&lt;ref&gt;Poezye Ludwika Kondratowicza (Władysława Syrokomli). T. 7. — Warszawa, 1872. S. 186.&lt;/ref&gt;|скарочана}}}}&lt;ref&gt;[[Кастусь Цьвірка|Цвірка К.]] Лірнік беларускай зямлі // Уладзіслаў Сыракомля. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: «Кнігазбор», 2006. С. 4.&lt;/ref&gt;.

{{Падвойная выява|справа|Lićvinka. Ліцьвінка (K. Rusiecki, 1847).jpg|107|Rusiecki-Litwinka z wierzbami.jpg|105|«Ліцьвінка зь вербамі» пэндзьля [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]]: больш раньняя вэрсія, набытая [[Іван Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] для [[Беларускі музэй у Вільні|Віленскага беларускага музэю]] (налева) і больш позьняя, якая патрапіла ў калекцыю [[Летувіскі мастацкі музэй|Летувіскага мастацкага музэю]] (направа)}}

Беларускі пісьменьнік [[Арцём Вярыга-Дарэўскі]] (1816—1884), які нарадзіўся на [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]] і жыў у [[Віцебск]]у, пісаў у сваім творы: «''Літва — родная зямелька''». Ягоны верш «Ліцьвінам, што запісаліся ў мой „Альбом“, на разьвітаньне» (1858 год) адрасаваны маладым беларускім літаратарам. У ім аўтар усклікаў: «''Чый гэта голас? Гэты словы нашы, браценькі-літоўцы''»&lt;ref name=&quot;Дубавец-Сагановіч-1994-232&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 324—325.&lt;/ref&gt;.

Славуты навуковец-дасьледнік, геоляг і мінэроляг [[Ігнат Дамейка]] (1802—1889), які вызнаваў сябе ліцьвінам («''… усё роўна памру ліцьвінам''») у сваіх успамінах пра [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] адзначаў, што «''Два нашы студэнты Наваградзкай школы з гадоў маленства добра ведалі наш літоўскі люд, палюбілі яго песьні, прасякнуліся яго духам і паэзіяй, да чаго, вядома ж, прычынілася і тое, што малое мястэчка Наваградак ня шмат чым адрозьнівалася ад нашых вёсак і засьценкаў. Школьнае жыцьцё было хутчэй сельскае. Сябры хадзілі на кірмашы, на царкоўныя ўрачыстасьці, бывалі на сялянскіх вясельлях, дажынках і хаўтурах. У тыя школьныя часы ўбогая страха і народная песьня распалілі ў абодвух першы паэтычны агонь. Адам хутка ўзьнёсься да высокай сфэры сваіх цудоўных твораў. Ян жа да сьмерці застаўся верны народнай паэзіі…''»&lt;ref&gt;Ян Чачот. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 1996. С. 9.&lt;/ref&gt;. У сваёй кнізе «Мае падарожжы» Ігнат Дамейка, апісваючы інтэрнацыянальны склад паўстанцкіх аддзелаў, практычна ў кожным выпадку называе нацыянальную прыналежнасьць таго ці іншага афіцэра або жаўнера. Ён дакладна выдзяляе каронных (г. зн. палякаў), жамойтаў (сучасных летувісаў) і «''нашых ліцьвінаў''» (сучасных беларусаў). Прытым Дамейка не праводзіць ніякай нацыянальнай мяжы паміж літоўскай (беларускай) шляхтай і сялянамі. Для яго яны ўсе — «''нашы ліцьвіны''». У дыплёме ганаровага доктара мэдыцыны, выдадзенага Ігнату Дамейку ў Кракаўскім [[Ягелонскі ўнівэрсытэт|Ягелонскім унівэрсытэце]] ў 1887 годзе, пазначана «''… слаўнаму мужу Ігнату Дамейку, ліцьвіну…''»&lt;ref&gt;[[Станіслаў Лясковіч|Лясковіч С.]] [https://web.archive.org/web/20090924033606/http://dyatlovo.com/modules/content/index.php/ignat-dameika-naciy Да пытаньня нацыянальнага самавызначэньня Ігната Дамейкі] // Лідскі летапісец. № 19.&lt;/ref&gt;.

Народжаны на [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыне]] праваслаўны сьвятар і літаратар [[Плакід Янкоўскі]] (1810—1872) у час свайго побыту ў [[Жыровічы|Жыровічах]] намагаўся зладзіць выдавецкі праект «Ліцьвіны» — стварэньне шэрагу адметных тыпаў жыхароў Літвы, у якім меліся ўзяць удзел вядомыя літаратары&lt;ref&gt;[[Мікола Хаўстовіч|Хаўстовіч М.]] Гісторыя беларускай літаратуры 30-40-х гг. XIX ст.: Дапаможнік для студэнтаў філал. спец. вышэйш. навуч. устаноў. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2001. С. 63.&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Паводле [[Генадзь Каханоўскі|Генадзя Каханоўскага]], у «Ліцьвінах» Плакід Янкоўскі апісаў тыя мясьціны Віленшчыны, Гарадзеншчыны, Падняпроўя і Падзьвіньня, дзе яму самому давялося жыць&lt;ref&gt;Каханоўскі Г. Беларуская фалькларыстыка: Эпоха феадалізму. — {{Менск (Мн.)}}, 1989. С. 238.&lt;/ref&gt;}}. Ліцьвінамі сябе вызначалі народжаныя на [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляшшы]] беларускія гісторык [[Ігнат Даніловіч]] і мовазнаўца [[Міхал Баброўскі]], дзеці ўніяцкіх сьвятароў&lt;ref&gt;[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 88.&lt;/ref&gt;. Народжаны на [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]] гісторык [[Міхаіл Каяловіч]], які пазьней стаў адным з пачынальнікаў ідэалёгіі г.зв. «[[заходнерусізм]]у», сьпярша вызначаў сябе ліцьвінам&lt;ref&gt;[[Аляксандар Цьвікевіч|Цьвікевіч А.]] «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі ў XIX і пачатку XX в. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка,. 1993. [https://books.google.by/books?id=A3PiAAAAMAAJ&amp;q=%22%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%83+%D1%81%D1%8D%D1%80%D1%86%D1%83+%D1%8F%D0%BA+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B0%22&amp;dq=%22%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%83+%D1%81%D1%8D%D1%80%D1%86%D1%83+%D1%8F%D0%BA+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B0%22&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiy1oPNtbyCAxUm_7sIHRmABF0Q6AF6BAgHEAI С. 148].&lt;/ref&gt;. У 1861 годзе, пачуўшы пра хваляваньні на радзіме [[Зыгмунт Мінейка]] вярнуўся зь [[Пецярбург]]у дамоў, каб распачаць антыцарскую агітацыю сярод сялянаў. Як сьведчыць у кнізе «Імёны свабоды» [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Ўладзімер Арлоў]], у жніўні 1861 году агент III аддзелу даносіў расейскаму начальству, што «''кадэт Зыгмунт Мінейка ходзіць пераапрануты селянінам і разносіць складзеную нейкім Марцінкевічам на народнай мове „Гутарку старога Дзеда“, дзе ў вершах паказваецца лёс Літвы і ўвесь прыгнёт прыпісваецца расейскаму ўраду''»{{Заўвага|{{мова-ru|«кадет Сигизмунд Минейко ходит переодет крестьянином и разносит сочиненную неким Марцинкевичем на народном языке „Гутарку старога дзеда“, где в стихах представлены судьбы Литвы и все притеснения приписаны российскому правительству»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Лашкевіч К. [https://web.archive.org/web/20090404014016/http://news.tut.by/society/133461.html Як TUTэйшыя зьмянялі сьвет. Ліцьвінскі элін — герой Грэцыі], [[TUT.BY]], 2 красавіка 2009 г.&lt;/ref&gt;. «''Продкі мае выйшлі зь літоўскіх балотаў''», — пісаў пра [[Пінскі павет|Піншчыну]] [[Фёдар Дастаеўскі]] (1821—1881)&lt;ref name=&quot;Дубавец-Сагановіч-1994-232&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kren-Koukiel-Marozava-2000-324&quot;/&gt;. Ён жа зазначаў пра [[Віцебскі павет|Віцебшчыну]]: «''тая частка Літвы, дзе разьмяшчаўся {{Артыкул у іншым разьдзеле|Палібіна (Вялікалуцкі раён)|маёнтак майго бацькі|ru|Полибино (Великолукский район)}}, знаходзілася на граніцы з Расеяй''»&lt;ref&gt;[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 71.&lt;/ref&gt;. Знакамітая пісьменьніца [[Эліза Ажэшка]] (1841—1910) неаднаразова падпісвалася як Габрыэла Ліцьвінка ({{мова-pl|Gabriela Litwinka|скарочана}}) або проста ''Li…ka'' (скарочаная форма: ''ліцьвінка'')&lt;ref&gt;Шчарбачэвіч Н. [http://zviazda.by/be/news/20160815/1471291123-karespandent-zvyazdy-praehalasya-pa-znakavyh-myascinah-elizy-azheshki Карэспандэнт «Звязды» праехалася па знакавых мясцінах Элізы Ажэшкі]{{Недаступная спасылка|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Звязда]]. № 22, 16 жніўня 2016. С. 12.&lt;/ref&gt;. Паводле дзёньніку [[Алена Скірмунт|Алены Скірмунт]], часткова апублікаванага ў 1876 годзе пад назвай «3 жыцьця літвінкі, 1827—1874»: ''«[[Рослаў]]. Павінна быць [[Смаленская губэрня]], адна з складных частак Вялікарасеі? О, не! Гэта наша [[Смаленскае ваяводзтва]]! Людзі такога ж самага тыпу, з той жа мовай і ўборамі. Праўда, сядзібы ў многім сталі больш брыдкія, хаця і зараз вялікія»''&lt;ref&gt;Залескі Б. З жыцця літвінкі: з лістоў і нататак 1823—1874. — {{Менск (Мінск)}}: Выд-ва Вiктара Хурсiка, 2009. С. 186.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Mužyckaja praŭda. Ziamla naša nazyvajecca litoŭskaja, a my nazyvajemsia litoŭcy.jpg|значак|Першая старонка нявыдадзенай [[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]], кастрычнік 1862 г.]]

Беларускі герой-рэвалюцыянэр [[Кастусь Каліноўскі]] (1838—1864), які заўсёды зьвяртаўся да народу ў беларускай мове, менаваў свой родны край (ён нарадзіўся на [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]]) «Літвой»{{Заўвага|Напрыклад, «''„край наш няшчасны“ — Літва''»&lt;ref name=&quot;Caropka-1995-70&quot;&gt;[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 70.&lt;/ref&gt;}}. Тым часам сучасьнікі называлі Каліноўскага адным з найбольш «''высакародных мужоў Літвы''», у [[летувіская мова|жамойцкіх]] песьнях ён выступае як «''кароль Літвы''»&lt;ref name=&quot;Caropka-1995-70&quot;/&gt;. «Літоўскім народам», для якога адрасаваў Каліноўскі «[[Мужыцкая праўда|Мужыцкую праўду]]», называў беларусаў паўстанец Юры (Ежы) Кучэўскі-Порай&lt;ref&gt;Калиновский К. Из печатного и рукописного наследия. — Минск, 1988. С. 172.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Caropka-1995-70&quot;/&gt;. У 1989 годзе ў [[Вільня|віленскім]] [[Касьцёл Сьвятога Францішка Азіскага і кляштар бэрнардынаў (Вільня)|касьцёле Сьвятога Францішка Азіскага]] знайшлі рукапісны дакумэнт пад назвай «№ 6 Мужыцкая праўда». Тэкст газэты падрыхтавалі ў кастрычніку 1862 году, аднак зь нейкіх прычынаў не надрукавалі. Гэты варыянт лічыцца ўнікальным і вылучаецца з усяе сэрыі, бо тлумачыць сялянам, як раней называлася іхная краіна і якую назву мае тутэйшы народ&lt;ref&gt;[[Васіль Герасімчык|Герасімчык В.]] [https://web.archive.org/web/20180620212041/https://www.nv-online.info/2018/03/13/zyamlya-nasha-z-vyakou-vechnyh-nazyvaetstsa-litouskaya-a-my-to-nazyvaemsya-litoutsy-nenadrukavany-numar-muzhytskaj-praudy.html Ненадрукаваны нумар «Мужыцкай праўды»] // Народная Воля. 19 чэрвеня 2018 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Герасімчык В. Канстанцін Каліноўскі: асоба і легенда. — {{Горадня (Гродна)}}, 2018.&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|Вы, дзецюкі, пэўне ня ведаеце, хто вы такія, як называецца гэта зямля, на якой нашы бацькі жылі &lt;...&gt; Зямля наша зь вякоў вечных называецца літоўская, а мы то называемся літоўцы.}}

Разам з тым, у «[[Лісты з-пад шыбеніцы|Лістах з-пад шыбеніцы]]» Кастусь Каліноўскі ўжо гаворыць пра «''літоўцаў і беларусаў''» (аднак не ўпамінае «жмудзінаў» — як тады звычайна называлі летувісаў): «''Калі ронд польскі ўсім братнім народам дае самарондства, маскаль мала таго, што гэтак ня робіць, но яшчэ там, гдзе жылі палякі, літоўцы і беларусы, заводзіць маскоўскія школы, а ў гэтых школах учаць па-маскоўску, гдзе ніколі не пачуеш і слова па-польску, па-літоўску да і па-беларуску, як народ таго хоча''»&lt;ref&gt;''Кастусь Каліноўскі.'' [https://knihi.com/Kastus_Kalinouski/Pismy_z-pad_sybienicy.html Пісьмы з-пад шыбеніцы. Ліст першы.]&lt;/ref&gt;. Пагатоў жамойцкі біскуп [[Матэвус Валанчус]] яшчэ перад паўстаньнем [[Летувізацыя|дамогся дазволу ад расейскіх уладаў адчыняць пры касьцёлах парафіяльныя школы з выкладаньнем па-жамойцку (па-летувіску)]]&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348.&lt;/ref&gt;, а па здушэньні паўстаньня расейскія ўлады, увогуле, зрабілі летувіскую мовай навучаньня ў [[Мар’ямпаль]]скай дзяржаўнай вышэйшай вучэльні, якая стала цэнтрам падрыхтоўкі летувіскай эліты. Тым часам выкладаньне беларускай мовы ў школах усіх узроўняў было пад забаронай&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-348&quot;/&gt;.

Яшчэ выдадзены ў 1832 годзе расейскім літаратарам і перакладнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Гур'янаў|Іванам Гур'янавым|ru|Гурьянов, Иван Гаврилович}} навучальны дапаможнік падаваў наступныя зьвесткі пра насельніцтва [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]]: «''апроч расіянаў, частка літоўцаў''»&lt;ref&gt;Гурьянов И. Г. [https://arch.rgdb.ru/xmlui/handle/123456789/43125#page/1/mode/2up Дитя-россиянин, или Новая географическая игра для детей, служащая им увеселением и наставлением к познанию Государства Российского]. — М., 1832. [https://arch.rgdb.ru/xmlui/bitstream/handle/123456789/43125/00003.jpg?sequence=3&amp;isAllowed=y С. 1].&lt;/ref&gt;. У 1851 годзе расейска-нямецкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||be|Пётр Іванавіч Кёпен}} зьвяртаў увагу на тое, што расейцы і ўкраінцы называюць беларусаў «ліцьвінамі» або «літвой»{{Заўвага|{{мова-de|«Ich glaube hier bemerken zu müssen, dass die Grossrussen sowohl, wie auch die Kleinrussen, die Wörter Литва und Литвинъ (Litauer) gebrauchen um damit die Weissrussen zu bezeichnen»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;
Mélanges russes tirés du Bulletin historico-philologique de l’Académie impériale des sciences de St.-Pétersbourg. T. II, 1855. [https://books.google.by/books?id=bacKAAAAYAAJ&amp;pg=PA227&amp;dq=zamaitisch&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj90qyKweP1AhUM9aQKHW5-B-kQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&amp;q=litauer%20weissrussen%20kleinrussen&amp;f=false P. 2].&lt;/ref&gt;. Францускі географ і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}} ў 5-м томе сваёй працы «Зямля і людзі» (1881 год, перавыдаваўся па-расейску ў 1883 і 1898 гадох{{Заўвага|Падобныя зьвесткі ў 1882&lt;ref&gt;The Encyclopædia Britannica. Vol. XIV. — Philadelphia, 1882. [https://books.google.by/books?id=xT5IPDMtSJYC&amp;pg=PA708&amp;dq=%22the+name+of+Jmud+being%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjA-qDRi9_0AhVog_0HHQX-Cp8Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&amp;q=%22the%20name%20of%20Jmud%20being%22&amp;f=false P. 708].&lt;/ref&gt;, 1891, 1907 і 1911 гадох падавала {{Артыкул у іншым разьдзеле|Энцыкляпэдыя Брытаніка||en|Encyclopædia Britannica}}: «''У Расеі ўсё беларускае насельніцтва былога Вялікага Княства Літоўскага звычайна называюць літоўцамі, тады як літоўцаў ва ўласным сэнсе — жамойтамі''» ({{мова-en|In Russia, all the White Russian population of the former Polish Lithuania are usually considered Lithuanians, the name of Zhmud being restricted to Lithuanians proper|скарочана}})&lt;ref&gt;The Encyclopædia Britannica. Vol. XVI. — New York, 1911. [https://books.google.by/books?id=N2gNAQAAMAAJ&amp;pg=PA790&amp;dq=%22zhmud%22+britannica&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwinpbfD_d70AhUMh_0HHc82AwwQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&amp;q=%22zhmud%22%20britannica&amp;f=false P. 790].&lt;/ref&gt;}}) засьведчыў, што ў той час у Польшчы і Расеі ліцьвінамі традыцыйна працягвалі называць беларусаў, тады як летувісаў — жамойтамі{{Заўвага|{{мова-en|Even still the custom prevails in Poland and Russia of calling Lithuanians the White Russians of the old political Lithuania, distinguishing the Lithuanians proper by the term «Jmudes»&lt;ref&gt;Reclus E. The universal geography: earth and its inhabitants. Vol. 5. — London, 1881. [https://books.google.by/books?id=KaAzAQAAMAAJ&amp;pg=PA256&amp;dq=%22Even+still+the+custom+prevails%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwixpcLZrrz6AhVfh_0HHRNVC94Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&amp;q=%22Even%20still%20the%20custom%20prevails%22&amp;f=false P. 256].&lt;/ref&gt;|скарочана}}}}:
{{Цытата|...нават цяпер яшчэ ў Польшчы, як і ў Расеі, «ліцьвінамі» звычайна называюць беларускіх славянаў былой палітычнай Літвы, тады як літоўцам ва ўласным сэнсе{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувісы»: сам аўтар ужо лічыць слушным у этнаграфічным пляне атаясамліваць ліцьвінаў зь летувісамі}}{{Заўвага|Хоць яшчэ ў 1863 годзе гісторык і этнограф, віцэ-прэзыдэнт Парыскага этнаграфічнага таварыства [[Францішак Генрык Духінскі]] пісаў, што «''больш за сто гадоў таму князь {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жан Д'Атрош Шап||en|Jean-Baptiste Chappe d'Auteroche}} &lt;…&gt; дасканала вызначыў адрозьненьне паміж беларусамі і [[Расейцы|маскалямі]], калі сказаў: „ліцьвін дурны, але маральны; маскаль ня ведае маралі, але хітры“''» ({{мова-pl|«Przed więcej jak stu laty, określił doskonale ksiądz Chappe d’Auteroche &lt;…&gt; różnice między Białorusinami a Moskalami, kiedy rzekł: „Litwin głupi, ale moralny; Moskal nie zna moralności, ale jest chytry“»|скарочана}})&lt;ref&gt;Duchiński F. H. 
Dopołnienia do trzech części Zasad Dziejów Słowian i Moskali. — Paryz, 1863. [https://books.google.by/books?id=WW9cAAAAcAAJ&amp;pg=PA14&amp;dq=rzek%C5%82+Litwin&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiAh7jO7d7zAhWLGuwKHTYeDTU4ChDoAXoECAQQAg#v=onepage&amp;q=Litwin&amp;f=false S. 14].&lt;/ref&gt;. Тым часам латыска-летувіскі этнограф Эдуард Вольтэр, які карыстаўся падтрымкай Расейскага геаграфічнага таварыства, ужо ў 1887 годзе аспрэчваў называньне жамойтаў «''літоўцамі ва ўласным сэнсе''» і выдзяляў іх у асобную «літоўскую краіну»: «''Такі погляд на Жамойць у сэнсе ўласнай, сапраўднай Літвы, аднак жа, не пацьвярджаецца ані зьвесткамі этнаграфічнымі, ані дасьледаваньнямі лінгвістычнымі''» ({{мова-ru|«Такой взгляд на Жмудь, в смысле собственной, истинной Литвы однако же не подтверждается ни данными этнографическими, ни исследованиями лингвистическими»|скарочана}})&lt;ref&gt;Памятная книжка Ковенской губернии на 1888 год. — Ковна, 1887. [https://books.google.by/books?id=Ol5AAQAAMAAJ&amp;pg=PA231&amp;dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjJ8eDcjNz0AhX0QvEDHZlqDAsQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&amp;f=false С. 231].&lt;/ref&gt;}} даюць назву «жамойтаў» альбо «жмудзінаў».
{{арыгінал|ru|…даже теперь еще в Польше, как и в России, «литвинами» обыкновенно называют белорусских славян бывшей политической Литвы, тогда как литовцам в собственном смысле дают название «жмудов» или «жмудинов».}}|Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. С. 124.}}

Падобныя зьвесткі адзначыў у 1894 годзе заснавальнік сучаснай францускай школы геаграфіі і геапалітыкі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Поль Відаль дэ ля Бляш||en|Paul Vidal de La Blache}}: «''…і сёння расейцы і палякі называюць беларусаў гэтай краіны [Белай Русі] літоўцамі, а літоўцаў жамойтамі''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Après l'union, le nom de Lithuanie ne fut donné qu'à la partie peuplée de Lithuaniens et à la Russie Blanche; aujourd'hui encore, les Russes et les Polonais qualifient de Lithuaniens les Blancs-Russiens de ce pays, et de Jmoudes les Lithuaniens»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Paul Vidal de La Blache. Cours de géographie à l’usage de l’enseignement secondaire. — Paris, 1894. [https://books.google.by/books?id=09GzvLRnegEC&amp;pg=PA469&amp;dq=jmoudes&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj15czI7cn5AhUthP0HHeWVATIQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=jmoudes&amp;f=false P. 469].&lt;/ref&gt;. Яшчэ ў 1842 годзе адзначалася, што ўкраінцы называюць беларусаў ліцьвінам&lt;ref&gt;Святной Ф. Что значит в Несторовой летописи выражение «поидоша из немец», или Несколько слов о Варяжской Руси. — Reval, 1842. [https://books.google.by/books?id=h8QKAAAAIAAJ&amp;pg=PA12&amp;dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwipt8vW4LX6AhWBOuwKHefdBowQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&amp;q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&amp;f=false С. 12].&lt;/ref&gt;, у 1861 годзе пра гэта заўважаў украінскі фальклярыст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Анатоль Сьвідніцкі||uk|Свидницький Анатолій Патрикійович}}&lt;ref&gt;Свидницкий А. Великдень у подолян // Основа. № 10. — СПб., 1861. [https://books.google.by/books?id=kBNJAAAAcAAJ&amp;pg=RA4-PA44&amp;dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwipt8vW4LX6AhWBOuwKHefdBowQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&amp;f=false С. 44].&lt;/ref&gt;. У 1865 годзе народжаны на Чарнігаўшчыне генэрал і вайсковы гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Дамантовіч||uk|Домонтович Михайло Олексійович}} сьведчыў, што ўкраінцы «''гэтым імём [ліцьвіны]… называюць увогуле ўсіх беларусаў''»&lt;ref&gt;Домонтовыч М. Материалы географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Черниговская губерния. — СПб., 1865. [https://books.google.by/books?id=ULhiAAAAcAAJ&amp;pg=PA533&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiRpcXCk7X6AhXJvKQKHWvOCp8Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&amp;f=false С. 532].&lt;/ref&gt;. У 1873 годзе ўкраінскі лексыкограф і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Леўчанка||uk|Левченко Михайло Михайлович}} падаў у сваім слоўніку «''народныя ўкраінскія назвы''»: для Беларусі — «''Литва''», для беларуса — «''[[Ліцьвякі|литвак]], литвин, білорусець''»&lt;ref&gt;Левченко М. Опыт русско-украинского словаря. — Киев, 1874. [https://books.google.by/books?id=9ddEAAAAYAAJ&amp;pg=PA187&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwinjbaJyqv6AhUIjaQKHfPdA8k4FBDoAXoECAIQAg#v=onepage&amp;q=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%20&amp;f=false С. 187].&lt;/ref&gt;. У 1876 годзе ўкраінскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Нячуй-Лявіцкі||uk|Нечуй-Левицький Іван Семенович}} сьведчыў, што «''цяпер у нас на Ўкраіне ліцьвінамі завуць беларусаў і чарнарусаў, што жывуць на далёкім Пелесьсі, у Менскай, Магілёўскай, Віцебскай і Віленскай губэрні''»&lt;ref&gt;Левицький І. Татари і Литва на Україні. — Киев, 1876. С. 24.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 78.&lt;/ref&gt;. У часопісе «Этнаграфічны агляд» (1889 год) адзначалася, што «''ліцьвінамі ўкраінцы называюць беларусаў''»&lt;ref&gt;Этнографическое обозрение. Кн. 1. — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=TJQFAAAAYAAJ&amp;pg=RA1-PA182&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiUx5jtnLX6AhXzh_0HHdEsA6QQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&amp;f=false С. 224]&lt;/ref&gt;, а ў 1904 годзе [[Магілёўскія япархіяльныя ведамасьці]] паведамлялі, што ў [[Кіеў]] «''штогод накіроўваюцца цэлыя натоўпы вернікаў зь Беларусі, якіх там называюць ліцьвінамі''»&lt;ref&gt;Могилевские епархиальные ведомости. № 33, 1904. [https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_60000162620?page=9&amp;rotate=0&amp;theme=white С. 527]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt;. Славяназнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Восіп Пэрвольф||uk|Первольф Осип Осипович}} сьведчыў у 1893 годзе, што ўкраінцы дагэтуль называюць беларусаў ліцьвінамі{{Заўвага|{{мова-ru|«...до сих пор Малорусы называют Белорусов Литвинами»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Славяне, их взаимные отношения и связи. Т. 3, ч. 2. — Варшава, 1893. [https://books.google.by/books?id=qYhBAAAAYAAJ&amp;pg=PA167&amp;dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi-1a2l0MDzAhV6RvEDHfgAA2g4MhDoAXoECAQQAg#v=onepage&amp;q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&amp;f=false С. 167].&lt;/ref&gt;, а ў 1909 годзе ўкраінскі мовазнаўца і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Міхальчук||uk|Михальчук Костянтин Петрович}} зазначаў, што ўкраінцы дагэтуль называюць Беларусь Літвой, а беларусаў — ліцьвінамі або літвакамі&lt;ref&gt;Михальчук К. П. Открытое письмо к А. Н. Пыпину, по поводу его статей в «Вестн. Евр.» о споре между южанами и северянам. — Киев, 1909. [https://books.google.by/books?id=1GsUAAAAIAAJ&amp;pg=PA43&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj88Onaxav6AhUhgf0HHV5wCccQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&amp;f=false С. 43].&lt;/ref&gt;. Апроч таго, тагачасныя дасьледнікі зафіксавалі некалькі традыцыйных украінскіх выразаў пра беларусаў: «''хіба лихо озме литвина, щоб він не [[Дзеканьне|дзекнув]]''»&lt;ref&gt;Даль В. И. Толковый словарь живого русского языка. Ч. 1. — М., 1863. [https://books.google.by/books?id=lt1EAAAAcAAJ&amp;pg=PR47&amp;dq=%22%D1%85%D0%B8%D0%B1%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%BE+%D0%BE%D0%B7%D0%BC%D0%B5+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjF3pnyzqv6AhXrxQIHHVfPDEQ4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&amp;q&amp;f=false С. XLVII].&lt;/ref&gt; або «''лихо (чорт) литвинка (литвина) нападе, як не дзєкне (коли не цвенькне)''», а таксама «''кортить литвинка (ляцвіну), як не дзєкне (щоб не дзєкнуть)''»&lt;ref&gt;Номис М. Українські приказки, прислів’я і таке інше. — СПб., 1864. [https://books.google.by/books?id=qsZIAAAAcAAJ&amp;pg=PA97&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0,+%D1%89%D0%BE%D0%B1+%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%BD%D0%B5&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjgnbGJzqv6AhXPSvEDHQocAAQQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&amp;f=false С. 97].&lt;/ref&gt;. Тым часам яшчэ ў 1889 годзе адзначалася, што «''і за [[Заходні Буг|Бугам]], напрыклад у [[Седлецкая губэрня|Седлецкай губэрні]]'' [цяпер [[Польшча]]]'', беларуса іначай не назавуць, як ліцьвінам''»{{Заўвага|{{мова-ru|«и за Бугом, напр. в Седлецкой губ., белорусса иначе не назовут, как литвином»&lt;ref&gt;Янчук Н. По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году). — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=G34hEAAAQBAJ&amp;pg=PA26&amp;dq=Po+litewsku+%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiNyOa8isPzAhVPRPEDHQkbDGYQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&amp;q=Po%20litewsku%20%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&amp;f=false С. 26.]&lt;/ref&gt;|скарочана}}}}. Пра тое, што палякі-[[Мазуры|мазуры]] называюць беларусаў ліцьвінамі, сьведчылі ў 1907 годзе&lt;ref name=&quot;Czarkowski-1907&quot;/&gt;. Увогуле, традыцыйнае называньне ва ўсходняй частцы Польшчы ліцьвінамі ({{мова-pl|«Lićwini»|скарочана}}) мясцовых беларусаў адзначаецца і да нашага часу&lt;ref&gt;Kowalski M. [https://www.researchgate.net/profile/Mariusz-Kowalski-2/publication/297053787_The_Belarusian_minority_in_the_region_of_Bialystok/links/5eb977bb92851cd50da9d32c/The-Belarusian-minority-in-the-region-of-Bialystok.pdf The Belarusian minority in the region of Białystok] // Geopolitical Studies. Vol. 14, 2006. P. 478.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Проблемы национального сознания польского населения на Беларуси: материалы III международной научной конференции, Гродно, 22—24 октября 2004 года. — Гродно, 2004. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=PyFpAAAAMAAJ&amp;dq=nazywana+jest+przez+s%C4%85siad%C3%B3w+Li%C4%87winami&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=Li%C4%87winami С. 194].&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Таксама ў ваколіцах [[Беласток]]у яшчэ ў канцы XX ст. казалі пра беларуса: «''Як сыр не закуска, так ліцьвін — не чалавек!''» або «''Ліцьвін — то чортаў сын!''»&lt;ref name=&quot;Дубавец-Сагановіч-1994-232-233&quot;&gt;Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 232—233.&lt;/ref&gt;)}}. Таксама ліцьвінамі традыцыйна называлі беларусаў [[Латгалія|Латгаліі]] ([[Латвія]])&lt;ref name=&quot;Галиопа-2009-45&quot;&gt;Галиопа В. А. Этнолокальноконфессиональные группы старожильческого населения современного латгальского приграничья: (Материалы к этноконфессиональной карте российско-латвийского пограничья) // Этноконфессиональная карта Ленинградской области и сопредельных территорий — 2. Третьи Шёгреновские чтения. Сб. статей. — СПб., 2009. С. 45.&lt;/ref&gt;. Яшчэ ў 1899 годзе гісторык і краязнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Міхневіч|Ўладзімер Міхневіч|ru|Михневич, Владимир Осипович}} засьведчыў, што расейцы ў той час таксама ўсё яшчэ называлі беларусаў ліцьвінамі{{Заўвага|{{мова-ru|«Малоросса он [великоросс, россиянин] называет „хохлом“, белорусса — „литвином“ или „поляком“»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Михневич В. О. Кто и когда выдумал Россию? // Исторический Вестник. Том. 75, 1899. С. 507.&lt;/ref&gt;. «Тлумачальны слоўнік жывой вялікарускай мовы» расейскага навукоўца і пісьменьніка [[Уладзімер Даль|Ўладзімера Даля]] падае наступныя расейскія выразы пра беларусаў: «''как не закаивайся литвин, а дзекнет''», «''только мертвый литвин не дзекнет''», «''разве лихо возьмет литвина. чтоб он не дзекнул''»&lt;ref&gt;Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 1. — М., 1863. [https://books.google.by/books?id=YvLDehURme8C&amp;pg=PA386&amp;dq=%D0%B4%D0%B7%D1%91%D0%BA%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjY54vx3av6AhXBGewKHbDrAH8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&amp;q=%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD&amp;f=false С. 386].&lt;/ref&gt;, «''литвин нацокает, что и не разберешь его; поколе жив смолянин не нацокается''»&lt;ref&gt;Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 2. — М., 1865. [https://books.google.by/books?id=sd1EAAAAcAAJ&amp;pg=PA1080&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%8A&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjr3fjA8v77AhUrxgIHHdYNAXA4ChDoAXoECAUQAg#v=onepage&amp;q&amp;f=false С. 1080].&lt;/ref&gt;, а таксама прыводзіць назву «''литвины мякинники''» як «''найменьне беларусаў і [[Пскоўская губэрня|псковічаў]]''»&lt;ref&gt;Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 2. — СПб.; М., 1881. [https://books.google.by/books?id=a-8GAAAAQAAJ&amp;pg=PA381&amp;dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjJ5ri867X6AhWowAIHHUnVCOA4FBDoAXoECAoQAg#v=onepage&amp;q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&amp;f=false С. 381].&lt;/ref&gt;. Увогуле, у пагранічных зь Беларусьсю раёнах Расеі назва ліцьвіны існавала да сярэдзіны XX стагодзьдзя&lt;ref&gt;{{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|3к}} С. 287.&lt;/ref&gt;. Жыхары [[Курск]]ай і [[Арол (горад)|Арлоўскай абласьцей]] [[Расея|Расеі]] называлі беларусаў «ліцьвінамі» ажно да [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]&lt;ref name=&quot;Дубавец-Сагановіч-1994-232&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kren-Koukiel-Marozava-2000-325&quot;&gt;Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 325.&lt;/ref&gt;.

Яшчэ ў 1864 годзе нямецкі этнограф і палкоўнік арміі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] [[Радэрык фон Эркерт]], які не прызнаваў беларусаў асобнай народнасьцю і па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] на заказ расейскіх уладаў дасьледаваў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыя беларусаў]], пакінуў наступнае сьцьверджаньне&lt;ref&gt;[[Сяргей Токць|Токць С.]] Беларуская вёска на мяжы эпох. Змены этнічнай самасвядомасці сялянства ва ўмовах распаду традыцыйнага аграрнага грамадства (па матэрыялах Гарадзеншчыны 19 — першай трэці 20 ст.). — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2003. С. 27.&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|Мову сваю прасталюдзін называе простай, а самаго сябе [[Русіны (гістарычны этнонім)|Рускім]], часта нават Літоўцам (паводле палітычных паданьняў), ці проста селянінам &lt;…&gt; Польская шляхта, а асабліва каталіцкае духавенства, часта выкарыстоўвае тэрмін „Літоўцы“ датычна тых каталікоў, у якіх роднай мовай засталася руская.
{{арыгінал|ru|Язык свой простолюдин называет простым, а самого себя Русским, часто даже Литовцем (по политически преданиям), или просто крестъянином &lt;…&gt; Польское дворянство, а в особенности католическое духовенство часто употребляет выражение «Литовцы» о тех католиках, у
которых родным языком остался русский.
}}|Эркерт Р. Взгляд на историю и этнографию западных губерний России. — СПб., 1864. С. 8.}}

Паводле беларускай народнай песьні, добра вядомай з парыскай лекцыі пра [[Белая Русь|Беларусь]] [[Аляксандар Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]]&lt;ref&gt;Rypiński A. Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji i o jego śpiewie, tańcach, etc. — Paryż, 1840. [https://books.google.by/books?id=xy9PAAAAcAAJ&amp;pg=PA42&amp;dq=%22dwa+litwiny%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiNkMLn1fH5AhWpxQIHHYIJAp8Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&amp;q&amp;f=false S. 42].&lt;/ref&gt; (1840 год), апісаньня [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] [[Яўстах Тышкевіч|Яўстаха Тышкевіча]]&lt;ref&gt;Tyszkiewicz E. Opisanie powiatu borysowskiego pod względem statystycznym, geognostycznym, historycznym, gospodarczym, przemysłowo-handlowym i lekarskim, z dodaniem wiadomości: o obyczajach, spiewach, przysłowiach i ubiorach ludu, gusłach, zabobonach itd. — Wilno, 1847. S. 384.&lt;/ref&gt; (1847 год), [[Слоўнік Насовіча|слоўніка Насовіча]] і зборніка беларускіх песень [[Пётар Бяссонаў|Пятра Бяссонава]] — «''Кузьма і Дзям’ян два ліцьвіны{{Заўвага|То бок — беларусы&lt;ref&gt;Прыказкі і прымаўкі ў дзвюх кнігах. Кн. 1. — {{Менск (Мн.)}}, 1976. С. 534.&lt;/ref&gt;}}, прынесьлі гаршочак [[Бацьвіньне|бацьвіньня]]''»{{Заўвага|Захавалася сьведчаньне, што гэтую песьню або яе варыяцыю (хоць, з усяго відаць, у запісаным на памяць тэксьце аўтар успамінаў недакладна аднавіў усе радкі арыгінальнай песьні) у першай палове XIX ст. сьпявалі, сярод іншага, у асяродзьдзі заможнай шляхты [[Менскі павет|Меншчыны]]: «''Барыс стары, два літвіны, / прынясьлі гаршчок бацьвіны. / А Максім стары за акном / дзержыць міску з талакном. / Юзэф на тое паглядае / і на літвіноў наракае: / Ай, вы дурныя літвіны! / Хрыстос не любіць бацьвіны''»&lt;ref&gt;Skibiński K. Pamietnik aktora (1786—1858). — Warszawa, 1912. [https://books.google.by/books?id=PVc9AAAAYAAJ&amp;pg=PA309&amp;dq=%22dwa+Litwiny%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjrr-iq2vH5AhVuhv0HHXouAHUQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&amp;q=%22dwa%20Litwiny%22&amp;f=false S. 309].&lt;/ref&gt;}}, а паводле варыяцыі гэтай жа песьні на [[Пінскі павет|Піншчыне]] — «''два літвіны із [[Дзівін|Дывін]] прынесьлі гаршчык батвін''»&lt;ref&gt;Zienkiewicz R. Piosenki gminne ludu pińskiego. — Kowno, 1851. [https://books.google.by/books?id=4NZbAAAAcAAJ&amp;pg=PA8&amp;dq=%22dwa+Litwiny%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjrr-iq2vH5AhVuhv0HHXouAHUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&amp;q=litwiny&amp;f=false S. 8].&lt;/ref&gt;. Таксама ў аповесьці 1840 году беларускамоўны селянін называе сябе ліцьвінам («''ja Lićwin''»), адзначаючы, што ён прыехаў зь [[Нясьвіж]]у «''ад нашага князя Радзівіла''»&lt;ref name=&quot;Tygodnik Literacki-51-1840&quot;/&gt;.

[[Файл:Litwins-bielarusians.jpg|значак|Першая старонка працы [[Марыя Косіч|М. Косіч]] пра [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў-беларусаў]], 1901 г.]]

У 1901 годзе беларуская фальклярыстка і этнаграфістка [[Марыя Косіч]] выдала працу «Ліцьвіны-беларусы Чарнігаўскай губэрні, іх побыт і песьні», прысьвечаную вуснай народнай паэзіі і духоўнай культуры [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў (беларусаў)]] [[Старадубскі павет|гістарычнай Старадубшчыны]], улучанай расейскімі ўладамі ў склад [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай губэрні]]. Яшчэ [[Сураж (Расея)|сураскі]] шляхціч Рыгор Есімонтаўскі ў сваёй кнізе «Апісаньне Сураскага павету Чарнігаўскай губэрні» (1846 год) адзначаў, што «''усё насельніцтва Сураскага павету… носіць народную назву ліцьвінаў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…все народонаселение Суражского уезда, носящее народное название Литвинов»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Есимонтовский Г. Н. Описание Суражского уезда, Черниговской губернии, составленное Есимонтовским. — СПб., 1846. С. 55.&lt;/ref&gt;. Тым часам, паводле сьведчаньня супрацоўніка Этнаграфічнага аддзелу Расейскага імпэратарскага музэю Данілы Сьвяцкага (1909 год), жыхары [[Трубчэўск]]ага павету называлі сябе «літвой»&lt;ref&gt;Святский Д. О. [http://diderix.petergen.com/lub-kost.htm Крестьянские костюмы в области соприкосновения Орловской, Курской и Черниговской губерний (Севский уезд Орловской губернии)] // Живая Старина. Кн. 73—74. — СПб., 1910. [https://books.google.by/books?id=qXQA7w3AuPwC&amp;pg=PA14&amp;dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj08JGworf6AhUNsaQKHcaoAco4KBDoAXoECAYQAg#v=onepage&amp;q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E&amp;f=false С. 14].&lt;/ref&gt;. А мовазнаўца [[Антон Палявы]] засьведчыў наступную інфармацыю пра жыхароў [[Навазыбкаў]]скага павету&lt;ref&gt;[[Янка Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі. — New Jersey, 1978. С. 36.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Гісторыя філасофскай і грамадска-​палітычнай думкі Беларусі. Т. 1. — {{Менск (Мінск)}}: «Беларуская навука», 2008. С. 84.&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|«Калі б вы папыталіся ў селака Навазыбкаўскага павету, прыкладам, гэтак: „Хто вы такія? да якое нацыі належыце?“ — то пачулі б такі адказ: „Хто мы?! Мы руськія“ ''[г.зн. праваслаўныя — заўвага [[Ян Станкевіч|Янкі Станкевіча]]]''. Калі вы далей папытаецеся: „Якія „руськія“? — Велікарусы, ці што?“ дык узноў пачуеце адказ: „Ды не, якія мы там Велікарусы? Не, мы не Маскалі“. „Ды хто ж вы тады, Украінцы?“ „Не, і не Ўкраінцы!“ „Ды хто ж, наапошку: не Маскалі, не Ўкраінцы, а хто ж?“ І вось… скажуць вам: „Мы Літва, Ліцьвіны“»}}

Антон Палявы паведамляў у сваіх чытаньнях для маскоўскай дыялекталягічнай камісіі ў 1925 годзе (пра [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў]] Навазыбкаўскага павету): «''Гэтыя песьні яшчэ больш пераконваюць у тым, што мова навазыбкаўскіх ліцьвінаў ёсьць [[беларуская мова|мовай беларускай]], а гэткім спосабам, і самі ліцьвіны — таксама ёсьць [[беларус]]амі''»&lt;ref&gt;Полевой А. О языке населения Новозыбковского уезда Гомельской губернии. — Менск, 1926. С. 38.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Язык і языкаведа. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2007. С. 854.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Miensk Litoŭski. Менск Літоўскі (A. Jelski, 1900).jpg|значак|''[[Менск|Менск Літоўскі]]''. З вокладкі кнігі [[Аляксандар Ельскі|Аляксандра Ельскага]], 1900 г.]]

Народжаны ў [[Смаленск]]у географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сяргей Меч||ru|Меч, Сергей Павлович}} адзначаў (у тым ліку на падставе ўласнай вандроўкі ў 1894 годзе), што ў басэйне [[Нёман]]у беларусы называюць сябе ліцьвінамі, тым часам [[Летувісы|летувісаў]] «''больш за ўсё ў Ковенскай і Віленскай губэрнях, дзе яны вядомыя пад імём жмудзінаў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…белорусы (которые зовут себя… литвинами) &lt;…&gt; всего больше литовцев в Ковенской и Виленской губерниях, где они известны под именем жмудин»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Меч С. Россия. Географический сборник для чтения в семье и школе. Изд. 11. — Москва, 1910. [https://books.google.by/books?id=k4I6AQAAMAAJ&amp;pg=PA97&amp;dq=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjfg6jN3bf6AhXI4KQKHZadBoA4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&amp;q=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&amp;f=false С. 97].&lt;/ref&gt;. Паводле апублікаванай у 1902 годзе працы этнографа [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]], беларускамоўныя сяляне [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] «''…не называюць сябе ні рускімі, ні беларусамі. Некаторыя лічаць сябе ліцьвінамі''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Крестьяне нашей губернии не называют себя ни русскими, ни белоруссами. Некоторые считают себя литвинами. Но если сказать „Лицвин, Божы сын“, то вы получите в ответ: „Ты сам лицвин!“, а если кто скажет: „Лицвин — чортоў сын“, то он получит в ответ: „Хоць чортоў, а не твой“»|скарочана}}}}&lt;ref name=&quot;Sejn-1902-21&quot;/&gt;. Шырокае бытаваньне саманазвы «ліцьвіны» ў [[Лідзкі павет (Віленская губэрня)|Лідзкім павеце]] [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] і [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскім павеце]] Гарадзенскай губэрні засьведчыў фальклярыст і этнограф [[Міхал Федароўскі]], які зьбіраў этнаграфічную беларушчыну ў 1877—1904 гадох: «''у Слонімскім павеце называе люд [беларускі]: сябе — ліцьвінамі, жмудзінаў — гіргатунамі''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Przezwiska plemienne: 1. Litwin. — L. [powiat Lidzki]. Lidzianin; 2. Litwin (Lytwyn). — P. [powiat Prużański]. Litwinami zowią Prużańczycy swych sąsiadów zapuszczańskich t.j. z Wołkowyskiego; 3. Litwin. — Sł. [powiat Słonimski]. W Słonimskiem nazywa lud: siebie — Litwinami, Żmudzinów — Girgatunami, sąsiadów od Pińska i Prużany — Poleszukami; od Stołpca i Mińska — Rusinami i ziemię tych ostatnich — Rusią, a swoją zaś — Litwą; 4. Litwinnik. — P. [powiat Prużański]. Białorusin od Świsłoczy i Wołkowyska. Przezwisko nadawane przez Poleszuków swym sąsiadom z nad Niemna»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Federowski M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej. T. 4. — Warszawa, 1935. S. 453.&lt;/ref&gt;. Пра тое, што «''тутэйшыя''» да нядаўняга часу называлі сябе ліцьвінамі і што былі спробы ўтрымаць пры сабе гэтую назву з адрознасьцю ад «''ковенскіх летувісаў''» сьведчыла ў 1933 годзе выданьне [[Наваградзкае ваяводзтва (1921—1939)|Наваградзкага ваяводзтва]] міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]{{Заўвага|{{мова-pl|Sytuacja «tutejszych», którzy jeszcze do niedawna nazywali siebie «Litwinami» jest obecnie dość kłopotliwa. Próby utrzymania przy sobie tej nazwy i odróżnianie się od «Letuwisów» kowieńskich, nie powiodły się&lt;ref&gt;Kurier Nowogrodzki. Nr. 284, 17.10.1933. S. 2.&lt;/ref&gt;|скарочана}}}}. Тым часам этнограф і фальклярыст [[Аляксандар Сержпутоўскі]] засьведчыў бытаваньне саманазвы «ліцьвіны» ў [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкім]] і [[Мазырскі павет (Менская губэрня)|Мазырскім]] паветах [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]{{Заўвага|{{мова-ru|«Мало известные нам племена, жившие по берегам Припяти и ее левых притоков составили в исторические времена большой народ, который теперь принято называть белорусами. Сами себе они дают другие названия: живующих в малолесных полевых местах называют палевиками или лицьвинами, а занимающих полесскую часть Беларуси — палешуками»|скарочана}}}}&lt;ref name=&quot;Sierzputouski-1910&quot;/&gt;. Апроч таго, ліцьвінамі вызначала сябе беларускамоўнае насельніцтва на поўдні [[Рэчыцкі павет|гістарычнай Рэчыччыны]] ([[Харобічы]] і ваколіцы){{Заўвага|{{мова-uk|…селяне инших українських сіл називають хороборців і селян инших поблизьких тієї самої говірки, що Хоробричі, містин — «литвинами» &lt;…&gt; Із слів Мотрі Лаврененкової, одного з моїх об'єктів для досліду хороборської говірки, хороборці, як і житці више названих сіл, по однієї з Хоробричами говірки, — литвини. Хороборці литвинами називають житців Гомельської та Могилівської губерні.|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Курило, О. Фонетичні та деяки морфологічні особливости говірки села Хоробричів, давніше Городнянського повіту, тепер Сновськоі округи на Чернігівщині. — К., 1924. С. 4—5.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 78.&lt;/ref&gt;. У 1924 годзе адзін з пачынальнікаў [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|Беларускага нацыянальнага адраджэньня]] [[Вацлаў Ластоўскі]] зазначаў, што беларусы працягвалі называць сябе ліцьвінамі «''ў [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўшчыне]], ва ўсходняй [[Магілёўская губэрня|Магілёўшчыне]] і [[Смаленская губэрня|Смаленшчыне]]''»&lt;ref&gt;[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 72.&lt;/ref&gt;.

Увогуле, шырокае бытаваньне сярод беларусаў саманазвы «ліцьвіны» ў пачатку XX ст. прызнавалі асобныя дзеячы [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|летувіскага нацыянальнага руху]]. Ксёндз {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Жылінскі||lt|Jonas Žilius-Jonila}} ў летувіскай газэце {{Артыкул у іншым разьдзеле|Viltis||be|Viltis}} (№ 29, 1909 год)&lt;ref&gt;Litwa. Nr. 8 (14), 1909. S. 117.&lt;/ref&gt; сьведчыў: «''Ёсьць шмат беларусаў, якія проста называюць сябе ліцьвінамі і хочуць імі быць, гэтак жа, як ліцьвіны, што гавораць па-польску. Добра было б, калі б і яны мелі сваё выданьне ў беларускай мове''»&lt;ref&gt;[[LITWA: hłos monarchisty]]. № I (XXII), 2008. С. 2.&lt;/ref&gt;. Тым часам летувіскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мечыслаў Давойна-Сільвястровіч||pl|Mieczysław Dowojna-Sylwestrowicz}} у польскамоўным выданьні «Litwa» (№ 11/12, 1911 год) зазначаў: «''беларусы, назва якіх належыць на больш новых, маюць права на назву ліцьвінаў [літоўцаў]… іх суседзі і яны самі сябе называюць ліцьвінамі, пісаны ў іх мове статут называецца літоўскім, храністы і старыя дакумэнты называюць іх мову літоўскай''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Białorusini, których nazwa należy do nowszych, mają prawo do nazwy litwinów, gdyż, skutkiem jednej przeszłości z litwinami, mają jedną historję, sąsiedzi ich i oni sami siebie nazywają litwinami, statut pisany w ich języku nazywałsię litewskim, kronikarze i stare dokumenta język ich nazywają litewskim»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;N. Downar [Dowojna-Sylwestrowicz M.]. Białorusini — litwini — polacy // Litwa. Nr. 11/12, 1911. S. 174.&lt;/ref&gt;.

Ужываньне беларускай саманазвы «ліцьвіны» ў пачатку XX ст. засьведчыў клясык беларускай літаратуры [[Якуб Колас|Якуб Колас (Канстантын Міцкевіч)]] у сваёй аўтабіяграфічнай трылёгіі «[[На ростанях]]»{{Заўвага|Якуб Колас стаў правобразам маладога настаўніка Лабановіча}}&lt;ref&gt;Кузняцоў С. [https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=126017 Лёс сям’і пана падлоўчага: Ядвіся з трылогіі «На ростанях»: што з ёй стала], [[Наша Ніва]], 12 красавіка 2014 г.&lt;/ref&gt;: «''Пан падлоўчы быў родам дзесь з Гарадзеншчыны і паходзіў, як ён казаў сам, з старога дваранскага роду. Тутэйшае жыхарства лічыла яго палякам, сам жа пан падлоўчы з гэтым не згаджаўся. „Я — ліцьвін“, — зь нейкаю гордасьцю зазначаў пан падлоўчы і сваю належнасьць да ліцьвінаў даводзіў, паміж іншым, і тым, што яго прозьвішча — Баранкевіч — мела канчатак на „іч“, тады як чыста польскія прозьвішчы канчаюцца на „скі“: Жулаўскі, Дамброўскі, Галонскі. Даведаўшыся, што прозьвішча новага настаўніка Лабановіч, падлоўчы пры спатканьні зь ім прыметна выказаў адзнакі здавальненьня, як гэта бывае тады, калі нам на чужыне прыходзіцца спаткацца зь земляком. — То і пан — ліцьвін! — весела сказаў ён маладому настаўніку і пастукаў яго па плячы. &lt;…&gt; Гаварыў падлоўчы Баранкевіч найбольш добраю беларускаю моваю»&lt;ref name=&quot;Kolas-1955&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jermalovic-2000-37&quot;/&gt;.

Паводле ўспамінаў беларускага грамадзкага дзеяча, пэдагога і актывіста [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] ў [[ЗША]] [[Яўхім Кіпель|Яўхіма Кіпеля]] (1896—1969), назва ліцьвіны захоўвалася ў ваколіцах [[Бабруйск]]у ([[Рэчыцкі павет|гістарычная Рэчыччына]]): «''У Бабруйшчыне, і там, дзе я рос, тады яшчэ быў папулярны назоў „Літва“, а мы былі „ліцьвіны“. Было й німала тых, хто памятаў, што й край называўся „Літвой“. Было яшчэ таксама шмат сьветкаў паўстаньня 1863—1864 гадоў. Мой дзед па бацьку быў у паўстаньні, ды ў Машнічах, Слаўкавічах, Байлюкох і іншых суседніх вёсках і сёлах яшчэ былі жывымі сьветкі ды ўдзельнікі паўстаньня. „Мы — Літва“, — казаў мне заўсёды мой дзед. Ды й іншыя дзяды нам, дзецям, заўсёды казалі, што тут заўсёды была Літва. &lt;…&gt; Памяць пра Літву перахоўвалі ня толькі нашыя дзяды ды паны, як Быкоўскі, але й маладзейшыя людзі, і гэтыя ўспаміны перадавалі нам''»&lt;ref name=&quot;Kipiel-1995&quot;/&gt;. Паводле ўспамінаў беларускага паэта [[Алесь Змагар|Аляксандра Яцэвіча (Алеся Змагара)]], удзельніка [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]] і кіраўніка эмігранцкай арганізацыі «Беларускі вызвольны рух», назва ліцьвіны таксама бытавала на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]]: «''Што датычыцца майго дзеда па мацеры, то… ён быў таленавіты красамоўца — баечнік. Апавядаў ён вельмі цікавыя байкі, часта пераплятаючы з гістарычнымі слаўнымі падзеямі Вялікага Княства Літоўскага. „Ведайце, дзеткі, — казаў ён, — што мы ня рускія. Мы й не беларусы. Мы — ліцьвіны. Наша слаўнае калісь магутнае Вялікае Княства Літоўскае заваявалі маскалі, назвалі сябе рускімі, а нам далі назоў „беларусы“ дзеля падабенства з рускімі. Не забудзьце гэтага, як вырасьцеце. Любеце волю“''»&lt;ref name=&quot;Jacevic-1999&quot;/&gt;. Тым часам народжаны на [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] беларускі рэлігійны дзяяч [[Францішак Чарняўскі]] пісаў у сваім лісьце да іншага ўдзельніка беларускага хрысьціянскага руху [[Пётар Татарыновіч|Пятра Татарыновіча]], народжанага на Случчыне: «''Да мяне прыходзіла „[[Наша Ніва]]“. Калі я быў у гарадзкім вучылішчы, адзін зь сяброў мяне запытаў: „Кім мы ёсьць: адны нас залічаюць да палякаў, другія да рускіх?“. Мой адказ, што мы не адно, ані другое. Ведаем з гісторыі, што наш назоў ліцьвіны, але нашы адраджэнцы ідуць да адражэньня пад назовам Беларусь. Незадоўга пасьля таго і школьная ўлада ведала за каго я сябе ўважаю. А калі пайшоў да інспэктара, каб атрымаць пасьведчаньне, якое было патрэбным пры ўступленьні ў сэмінарыю, той радзіў мне беларускасьцяй не займацца, бо гэта цемната і мова брыдкая… Я адважыўся сказаць; „Праўда, народ наш цёмны, але не з сваёй віны, а што датычыць мовы, то мне здаеца, што яна ёсьць харашэйшай і ад рускай і ад польскай“''»&lt;ref name=&quot;Traciak-2012-202&quot;/&gt;.

== Літоўская мова ==

=== Першы запіс ===
[[Файл:Kiejstut. Кейстут (1841).jpg|значак|Вялікі князь [[Кейстут]]]]

У 1351 годзе князь [[Кейстут]] (брат вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а) рушыў у [[Вугоршчына|Вугоршчыну]] ў выправу з вайсковымі аддзеламі з [[Трокі|Трокаў]], [[Горадня|Горадні]], [[Дарагічын]]а і [[Берасьце|Берасьця]]. У час сустрэчы вугорскі кароль [[Людвік I Вялікі|Людвік (Лаёш) Вялікі]] і князь Кейстут учынілі мір, і на знак замірэньня Кейстут загадаў зарэзаць [[карова|быка]] і па забіцьці павярнуўся да свайго войска і пракрычаў «''па-літоўску''» (паводле вугорскай кронікі, ''lithwanice''): «''Рагаціна — розьні нашы. Госпад на ны!''» ([[Стараславянская мова|па-стараславянску]] «на ны» азначае «на нас»{{Заўвага|Як зазначае [[Аляксандар Брукнэр]], {{мова-pl|«Dla dzisiejszych Litwomanów bardzo bolesna przy tym uwaga, bo ów Kiejstut, naswybitniejszy Litwy pogańskiej przedstawiciel, nie po litewsku, lecz, o zgrozo, po białorusku rotę przysięgi wraz z swymi odprawia»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Brückner A. [http://slowianie.3bird.pl/download/materialy/slowianie-materialy-aleksander-bruckner-mitologia-slowianska-i-polska.pdf Mitologia słowiańska i polska]. — Warszawa, 1980.&lt;/ref&gt;), у запісе кронікі — «''rogachina roznenachy gospanany''», што перамовілі яго ліцьвіны (''Lithwani''). З тым, што гэтая прамова ёсьць узорам славянскай мовы, пагаджаецца большасьць дасьледнікаў: [[Аляксандар Мяжынскі]], [[Аляксандар Брукнэр]], [[Стывэн Крыстафэр Роўэл]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Андраш Золтан||be|Андраш Золтан}} ды іншыя&lt;ref&gt;[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 86.&lt;/ref&gt;.

=== Славянская літоўская мова ===
{{Асноўны артыкул|Старабеларуская мова|Беларуская мова}}
[[Файл:Žygimont Kiejstutavič, Pahonia. Жыгімонт Кейстутавіч, Пагоня (1411, 1930).jpg|значак|Пячаць [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] з [[Пагоня]]й, 1411 г.]]

За часамі Вялікага Княства Літоўскага [[Беларуская мова|беларускую мову]] азначалі літоўскай (мовай літоўскага народу) вялікі князь [[Ягайла]] ў агульназемскім прывілеі для Літвы 1387 году, першы віленскі біскуп (1388—1398) [[Андрэй Васіла]] ў сваім тэстамэнце ды іншыя ліцьвіны, а таксама замежнікі (напрыклад, чэскі тэоляг [[Геранім Праскі]], які ў канцы XIV ст. быў місіянэрам у Літве, пісаў, што ў гэтай дзяржаве «''мова народу ёсьць славянскай''», а паводле назвы дзяржавы яе называюць «''літоўскай''»&lt;ref name=&quot;Дубавец-Сагановіч-1994-234&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kren-Koukiel-Marozava-2000-325&quot;/&gt;). Беларуская мова, якая ў Вялікім Княстве Літоўскім называлася літоўскай, была мовай літоўскага народу і афіцыйнай мовай гаспадарства, на ёй складаліся ўрадавыя лісты і судовыя выракі, вялося дыпляматычнае ліставаньне з замежнымі краямі{{Заўвага|Ужо 28 сьнежня 1264 году на беларускай мове склалі дамову паміж князем [[Гердзень|Гердзенем]] (стрыечным братам вялікага князя [[Міндоўг]]а) і [[Лівонскі ордэн|Інфлянцкім ордэнам]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61.&lt;/ref&gt;}}.

[[Файл:Vitaŭt Vialiki, Kalumny. Вітаўт Вялікі, Калюмны (1555).jpg|значак|[[Вітаўт|Вітаўт Вялікі]] з гербам [[Калюмны|Калюмнамі]]]]

Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на вялікую колькасьць беларускіх тлумачальных тэрмінаў у граматах літоўскіх князёў і баяраў, складзеных у XIV—XV стагодзьдзях на [[Лацінская мова|лацінскай мове]]. Такое ўжываньне вынятна славянскіх тлумачальных тэрмінаў ня толькі ў дакумэнтах, пісаных у дзяржаўнай канцылярыі Вялікага Княства Літоўскага, але і аформленых па-за канцылярыяй звычайнымі ліцьвінамі, ёсьць беспасярэднім сьведчаньнем, што тыя карысталіся ўласнымі, а не чужымі моўнымі выразамі&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 39—46.&lt;/ref&gt;. У многіх выпадках беларускія выразы падаваліся з азначэньнем «простанародны», «гутарковы» (''vulgariter'' або ''vulgo dicitur''), прытым такія дакумэнты нярэдка былі складзеныя на крайнім захадзе або ў сярэдзіне ўласна Літвы (Вільня, [[Дзявалтаў|Дзявілтаў]], [[Вількамір]] ды інш.) або пры вялікакняскім двары. У 1358 годзе дзеля вызначэньня дакладнай мяжы паміж Вялікім Княствам Літоўскім і [[Мазавецкае княства|Мазоўшам]] у [[Горадня|Горадні]] склікалі адмысловы сойм зь літоўскіх і мазоўскіх князёў і баяраў. У [[Лацінская мова|лацінскім]] акце разьмежаваньня, выдадзеным у Горадні 13 жніўня 1358 годзе князямі [[Кейстут]]ам, [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкеем]] і [[Войшвілт]]ам і баярамі Айкшам, Алізарам і Васком Кірдзеевічамі, ужылі трансьлітараваныя ў лаціну «''гутарковыя''» назвы памежных пунктаў «''Каменны брод''» (''in vulgari a Kamyoni brod'') і «''вусьце вялікай стругі''» (''uscze welikey strugi'')&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 62.&lt;/ref&gt;. Вялікі князь Ягайла ў прывілеі літоўскаму баярству 1387 году ўпамінаў звычай гнаньня ворага «''з нашае Літоўскае зямлі''» (''terrae nostrae Lithuanicae''), які «па-народнаму» называўся «пагоня» (''quod '''pogonia''' vulgo dicitur'')&lt;ref&gt;Прывілей 1387 г. // {{Літаратура/ЭВКЛ|3к}} С. 426—427.&lt;/ref&gt;. У першых прывілеях Літоўскаму Касьцёлу 1387 году Ягайла ў лацінскім тэксьце ўжываў «простанародныя» словы: «устаўнае лукно» (''stawne lukno''), «падводы» (''podvodis''), «серабшчызна» (''vulgariter srzebrzczysna''), «дзецкія» (''vulgariter dzeckiye'')&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} № 1, 6.&lt;/ref&gt;.

У граматах наданьняў ліцьвінаў на каталіцкія касьцёлы і кляштары Віленскага біскупства, пачынаючы ад сама 1387 году, усе ўжытыя ў лацінскім тэксьце «простанародныя» (''vulgariter'' або ''vulgo dicitur'') словы — беларускія. У лацінскай дароўнай грамаце [[Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Ашмяны)|касьцёлу]] ў [[Ашмяны|Ашмянах]] ваяводы віленскага [[Войцех Манівід|Альбэрта Манівіда]] ад 1407 году ўжываецца «народны» выраз «''поў-уставы''» (''vulgariter dictam pol ustavy'')&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.&lt;/ref&gt;. У дароўнай грамаце вялікага князя Вітаўта віленскаму біскупу Мікалаю ад 1411 году былі ўжытыя словы «ўстаўнае лукна» (''stawna lukna'') і «палюдзьдзе» (''stacionis poludze appelato''); ваявода віленскі Альбэрт Манівід прысьведчыў гэтую грамату як «''voyevoda''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.&lt;/ref&gt;. Князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] у сваёй лацінскай грамаце ад 1411 году ўпамінаў гутарковую (''vulgariter dicitur'') меру «''пуд воску''» (''pud vosku'')&lt;ref name=&quot;Urban-2001-11&quot;&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 11.&lt;/ref&gt;. А ў дароўнай грамаце ад 1434 году, якой Жыгімонт Кейстутавіч ужо будучы вялікім князем запісаў [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]] наданьні ў [[Меднікі|Медніцкай]], [[Дубінкі|Дубінскай]], [[Лынгмяны|Лынгмянскай]] і [[Немянчын]]скай валасьцях, згадваліся загароджы на рацэ, якія па-народнаму называліся «''язы''»{{Заўвага|Паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''Ез — 'перагародка, якую ставяць рыбакі на рацэ з праходам, у якім расстаўляюць нерат' &lt;...&gt; (гл. таксама яз)''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 184.&lt;/ref&gt;, таксама шэраг прыкладаў ужываньня гэтага слова ў форме «яз» падае [[Гістарычны слоўнік беларускай мовы]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/ГСБМ|37к}} С. 300.&lt;/ref&gt;}} (''vulgariter jazi''). У лісьце да імпэратара [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] ад 1420 году вялікі князь [[Вітаўт]] ужыў выраз «''ловы, у народнай мове менаваныя „гайны“''»{{Заўвага|[[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] падае: «''Гайно — 'бярлога, логава'''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 18.&lt;/ref&gt;}} (''indagines, alias in vulgari hayn'')&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 208.&lt;/ref&gt;. У 1423 годзе ён зацьвердзіў дароўную грамату віленскага ваяводы Альбэрта Манівіда капліцы пры Віленскай катэдры, дзе загадвалася тром «''сем’ям''» (''familiae vulgariter siemie'') Цярэнцевічаў (''Terentiewiczy'') даваць «''лукно пяціпяднае''» (''lukno petypedne'') мёду, а братам Львовічам (''Lwowiczy'') і Небутовічам (''Nebutowiczy'') — «''лукно шасьціпяднае''» (''vulgariter lukno szescipedne'') мёду на карысьць той капліцы&lt;ref name=&quot;Dajlida-2019-176&quot;/&gt;. У дароўнай грамаце віленскага мяшчаніна Мацея Волаха і яго жонкі Дароты [[Віленскі кляштар францішканаў|Віленскаму кляштару францішканаў]] ад 1422 году лацінскі выраз «''situm circa fluvium Niemesz''» («''разьмешчаны ля ракі [[Нявежа (Летува)|Нямежы]]''») патлумачылі гутарковым выразам «''на Нямежы''» (''in vulgari comuniter dicendo na Nemeszi'')&lt;ref name=&quot;Dajlida-2019-176&quot;&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 176.&lt;/ref&gt;. У 1434 годзе ў дароўнай грамаце, якой [[Андрэй Саковіч (ваявода)|Андрэй Саковіч]], дзедзіч [[Немянчын]]а, надаваў Віленскай катэдры дзесяціну з свайго двара ў [[Сьвянцяны|Сьвянцянах]], згадваліся мясцовыя жыхары Войтка, два Мікіты, Кузьма Сямашыч (''Cusma Semaszicz''), Кастусь Пуршка (''Costhus alius Purschka'') ды іншыя. Некаторыя зь іх былі ўдзельнікамі суполак [[Бортніцтва|бортнікаў]], якія па-народнаму называліся «''сябрылы''» (''alias sabrili''); супольнік такой сябрылы называўся «''сябрыч''» (''alias sabricz'')&lt;ref name=&quot;Dajlida-2019-176&quot;/&gt;. У грамаце 1436 году, якой [[Конрад Кучук]] (''Cunradus alias Kuczuc''), дзедзіч [[Жырмуны|Жырмуноў]], чыніў наданьне Віленскаму касьцёлу францішканаў, згадвалася мера мёду, якая па-народнаму называлася «''шацец''» (''vulgariter dictam szathec'')&lt;ref name=&quot;Dajlida-2019-176&quot;/&gt;. У грамаце 1437 году [[Станіслаў Даўгайла]], харужы віленскі, надаваў Віленскай катэдры сваю зямлю Навіны (''Nowiny'') на дзесяць «''бочак''» (''ad decem tunnas alias beczki'')&lt;ref name=&quot;Dajlida-2019-177&quot;&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 177.&lt;/ref&gt;. У 1451 годзе кашталян віленскі [[Сямён Гедыгольдавіч]] заснаваў [[Касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі (Вішнеў)|касьцёл]] у сваёй вотчыне [[Вішнеў (Менская вобласьць)|Вішневе]] і надаў яму зямлю «''з пашняй''» (''cum agro alias z pasznia'') і лугі, па-народнаму менаваныя «''сенажаці''» (''prata alias sianozaczy''). У 1452 годзе Магдалена, удава старосты [[Ліда|лідзкага]] Ягінта, надала Віленскаму кляштару францішканаў «''пашню''» (''agrum alias pasznia'') зь людзьмі ў [[Тракелі (Вярэнаўскі раён)|Тракелях]]. У 1459 годзе пан [[Андрэй Даўгердавіч]] надаў [[Касьцёл Сьвятога Апостала Андрэя (Лынтупы)|касьцёлу]] ў [[Лынтупы|Лынтупах]] людзей, якія мусілі даваць «''бязьмен''» мёду (''bezmien mellis'') або «''пуд''» мёду (''pud mellis''), а таксама пэўную меру «''грачыхі''» (''hreczychy'')&lt;ref name=&quot;Dajlida-2019-177&quot;/&gt;{{Заўвага|Таксама ў [[Справаздача|лічбавых]] кнігах Віленскага біскупства XVI стагодзьдзя ў лацінскім тэксьце трапляюцца гутарковыя (''vulgo dictus'') выразы: «паловіца мёдава» (''polowicza myodowa''), мёду «сытнега» (''sythnego''), «цівонскега» (''czywonskyego''), «радунічнэ» (''radunyczne''), «паклон лісічны» (''poklon lysiczny'') ды іншыя&lt;ref&gt;Kościół zamkowy czyli katedra Wileńska. Cz. ІІ. / oprac. x. J. Kurczewski. — Wilno, 1908. S. 178, 180, 199, 201.&lt;/ref&gt;. Апроч таго, у [[Хроніка Віганда|Хроніцы Віганда]] зазначаецца, што літоўскія судны па-народнаму завуцца «''паромы''»: {{мова-la|«comprehenduntque ibi duas naves Lithwanas vulgariter Promen»|скарочана}}&lt;ref&gt;Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=8H8OAAAAYAAJ&amp;q=Promen#v=snippet&amp;q=Promen&amp;f=false S. 565].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Łowmiański H. Studja nad początkami społeczeństwa i państwa litewskiego. T. 1. — Wilno, 1931. [https://www.google.by/books/edition/Studja_nad_poczatkami_spoleczenstwa_i_pa/fjQaAAAAIAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;bsq=%22vulgariter+Promen%22&amp;dq=%22vulgariter+Promen%22&amp;printsec=frontcover S. 8].&lt;/ref&gt;}}.

Ліцьвіны часта падавалі ў дакумэнтах свае славянскія народныя формы [[Імёны ліцьвінаў|імёнаў]] або прозьвішчы на -віч: ''nos dominus Basilius alias [[Васіль Саковіч (літоўскі баярын)|Waschko Sakowycz]]'' (1444 год)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 203.&lt;/ref&gt;, ''dominus Andreas alias Hrimko [[Сурвіла|Surwiłowicz]]'' (каля 1450 году)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 600.&lt;/ref&gt;, ''Petrus alias [[Пётар Дабрагост Нарбутавіч|Dobrogost Narbutowicz]]''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 148.&lt;/ref&gt; (1471 год)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 320.&lt;/ref&gt;, ''Petrus alias [[Пётар Гедыгольдавіч|Szenko Gyedygoldowicz]]'' (1485 год)&lt;ref&gt;[http://starbel.by/dok/d170.htm Грамота вдовы виленского каштеляна Петра (Сенька) Гедигольдовича Милохны на двор Мир (1485)]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae&lt;/ref&gt; ды іншыя&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 15, 60—61, 189, 205—206.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Ліст вялікага князя Вітаўта з подпісам “Сам” (1399).jpg|значак|Ліст вялікага князя Вітаўта рыскаму бурмістру на [[Старабеларуская мова|беларускай мове]] з подпісам «''Сам''», 1399 г.]]

Яшчэ ў XIII ст. прускі храніст Хрысьціян пісаў: «''Калісьці [[Вэнэды]]я, цяпер Літванія, адсюль назва Вэнэдзкай затокі''» і такім спосабам лічыў пачатковую Літву [[Славянскія мовы|славянскай]] краінай&lt;ref&gt;[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Літва і ліцьвіны — адкуль і хто? (пасляслоўе) // {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы|к}} С. 23.&lt;/ref&gt;. У 1440-х гадох славянскай назваў літоўскую мову пісьменьнік і гуманіст, будучы [[папа|рымскі папа]] [[Піюс II (папа рымскі)|Энэа Сыльвіё Пікаляміні]]: «''Літва месьціцца на ўсход ад Польшчы. Мова народу — славянская''»{{Заўвага|{{мова-la|«Lituania et ipsa late patents regio Polonis ad orlentem connexa est… Sermo gentis Sclavonicus est''»|скарочана}}&lt;ref&gt;Pii II Pontificis Maximi Historia Rerum ubique Gestarum cum Locorum descriptione. — Parrhisiis, 1509. P. 109v—110.&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;Urban-2001-113&quot;&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 113.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 265—266.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zajkouski-Cakvin-1997&quot;/&gt;. Невядомы сучасьнік [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] ў трактаце пра Памор’е (1464 год) пісаў, што «''мову памаранаў аднолькава могуць разумець палякі, русіны, ліцьвіны і прусы{{Заўвага|Пад прусамі тут, напэўна, разумелася польскае насельніцтва, якое тады жыло ў нізоўі [[Вісла|Віслы]] на яе правым узьбярэжжы&lt;ref name=&quot;Urban-2001-15&quot;&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 15.&lt;/ref&gt;}}''»&lt;ref name=&quot;Zajkouski-Cakvin-1997&quot;/&gt;. Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на тое, што хоць сам Длугаш адзначыўся супярэчлівымі сьцьверджаньнямі пра мову ліцьвінаў, якіх залічваў да славянізаваных балтаў гэтак званага «[[Італійцы|італійскага]] паходжаньня»&lt;ref name=&quot;Urban-2001-76&quot;&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 76.&lt;/ref&gt;, аднак апісваючы эпізоды хрышчэньня ліцьвінаў і [[жамойты|жамойтаў]] храніст засьведчыў: пры хрышчэньні ліцьвінаў польскія сьвятары ня мелі патрэбы ў перакладніках, якія спатрэбіліся ім пры хрышчэньні жамойтаў{{Заўвага|Таксама у 11-й кнізе сваіх хронікаў Ян Длугаш згадаў першага каталіцкага біскупа для Жамойці [[Мацей зь Вільні|Мацея]]: «''з паходжаньня Немец, які, аднак, нарадзіўся ў Вільні. Ён добра ведаў мовы літоўскую і жамойцкую''», чым прызнаў існаваньне дзьвюх асобных моваў — літоўскай і жамойцкай&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 22.&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 22, 103.&lt;/ref&gt;. Тым часам вялікі князь [[Гедзімін]] запрашаў з Захаду ў Вялікае Княства Літоўскае дзеля хрышчэньня ліцьвінаў манахаў-прапаведнікаў, якія валодалі «польскай» і «рускай» мовамі&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58, 102.&lt;/ref&gt;.

У грамаце вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] да біскупа віленскага [[Войцех Табар|Войцеха Табара]] ад 1503 году пан [[Іван Сапега]], які працаваў у славянскім сакратарыяце Вялікага Княства Літоўскага і фактычна азначаўся ў дзьвюх папскіх булах ад 1501 году як «''сакратар рускай мовы''» («''secretarius Ruthenicus''», «''in cancellaria Ruthenica secretarium et capitaneum''»), характарызаваўся як «''secretario nostro Litvano''» («''secretarius noster Litvanus''»), што варта разумець як «''сакратар літоўскай мовы''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 114.&lt;/ref&gt;. Паводле гісторыка Паўла Урбана, гэта ёсьць адным зь сьведчаньняў працэсу сьціраньня этнічнай мяжы паміж ліцьвінамі і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]] ў XV—XVI стагодзьдзях&lt;ref name=&quot;Urban-2001-85&quot;&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 85.&lt;/ref&gt;. Увогуле, атаясамліваньне Літвы і Русі адзначаў яшчэ польска-прускі гісторык і этнограф XVII ст. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мацей Прэторыюс||pl|Mateusz Pretoriusz}}, тлумачэньне якому бачыў у агульным паходжаньнем рускіх і літоўскіх княскіх дынастыяў — «''з Прусаў''»&lt;ref&gt;Naruszewicz A. Historya narodu polskiego. T. 1, cz. 1. — Warszawa, 1824. [https://polona.pl/item/historya-narodu-polskiego-t-1-cz-1,OTYyMDI0Njg/265/#info:metadata S. 206].&lt;/ref&gt;. Ён жа сьцьвярджаў паходжаньне назвы літвы ад [[Люцічы|люцічаў]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 292.&lt;/ref&gt;, а таксама сьведчыў, што «''літоўская мова ёсьць настолькі пашыранай у Русі, што літоўскую мову называюць рускай і рускую — літоўскай''»{{Заўвага|{{мова-de|«Die Littauische Sprache ist in Reussen so gemein gewesen, dass man Littauisch Reussisch genannt und Reussisch Littauisch»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Vater J. S. Die Sprache der alten Preussen. — Braunschweig, 1821. [https://books.google.by/books?id=LoICAAAAQAAJ&amp;pg=PR12-IA6&amp;dq=Die+Littauische+und+jetzige+Nadravische&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiX_eWNjp31AhWX87sIHWgzCo4Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&amp;q=Die%20Littauische%20und%20jetzige%20Nadravische&amp;f=false S. VI].&lt;/ref&gt;, на што зьвяртае ўвагу [[Вацлаў Пануцэвіч]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 278.&lt;/ref&gt;. Паводле гісторыка [[Андрэй Катлярчук|Андрэя Катлярчука]], азначэньне старой беларускай літаратурнай мовы як «рускай» (паралельна зь яе азначэньнем «літоўскай» — як гутарковай мовы ліцьвінаў) тлумачыцца тым, што яна ўжывала на пісьме [[Кірыліца|кірылічныя «рускія» літары]]&lt;ref&gt;[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 147.&lt;/ref&gt;.

Вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] ў сваёй лацінамоўнай грамаце [[Дарагічын (Падляскае ваяводзтва)|Дарагічынскай]] зямлі ([[Вільня]], 1516 год) адзначаў, што ў «''народнай літоўскай мове''» ({{мова-la|vulgo Lituanico|скарочана}}) судовыя выканаўцы называюцца [[Дзецкі|«дзецкія»]] (''Dzieczkie'')&lt;ref&gt;Januszowski J. Statuta, prawa y constitucie. — Kraków, 1600. [https://books.google.by/books?id=AwpqPXb2wE8C&amp;pg=PA834&amp;lpg=PA834&amp;dq=%22vulgo+lituanico%22&amp;source=bl&amp;ots=Pj8onEbDfy&amp;sig=ACfU3U3c61-MJ5YxF1VMaHXJ7Wjj75Uwhw&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi78qfTgoX2AhVSQfEDHZMyBsgQ6AF6BAgEEAM#v=onepage&amp;q=lituanico&amp;f=false S. 834].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Statut litewski. Zbior praw Litewskich od roku 1389 do roku 1529. — Poznań, 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=nkhYAAAAcAAJ&amp;q=lithuanico#v=snippet&amp;q=lithuanico&amp;f=false S. 119].&lt;/ref&gt;. Вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] ва [[Дамова|ўмове]] 1545 году з прускім герцагам [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхтам Гогенцолернам]], пляменьнікам свайго бацькі Жыгімонта Старога, назваў беларускую мову «роднай», «нашай»: {{мова-la|vsque ut lingua Teutonica vocant Rogort, nostra vero vulgari Raigrod|скарочана}}&lt;ref&gt;Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=ZmVcAAAAcAAJ&amp;q=nostra+vero+vulgari+Raigrod#v=snippet&amp;q=nostra%20vero%20vulgari%20Raigrod&amp;f=false С. 7].&lt;/ref&gt;. Тым часам Альбрэхт Прускі ва ўласным выкладзе той умовы азначыў гэтую мову літоўскай: «''Lithuanica vero volgari Raigrod''»&lt;ref&gt;Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=ZmVcAAAAcAAJ&amp;q=Lithuanica#v=snippet&amp;q=Lithuanica&amp;f=false С. 12].&lt;/ref&gt;. Літоўскія паны-камісары (Вацлаў, біскуп жамойцкі; [[Рыгор Рыгоравіч Осьцік|Рыгор Осьцік]], кашталян віленскі; [[Аляксандар Хадкевіч (ваявода наваградзкі)|Аляксандар Хадкевіч]], ваявода наваградзкі; Ян Даманоўскі, пробст Віленскі; Мікалай Нарбут, капітан мазырскі) зьвярнулі ўвагу на неадпаведнасьць некаторых месцаў у лісьце прускага герцага да ліста вялікага князя, але абмінулі як нейкую неадпаведнасьць сьцьверджаньне, што «[[Райгорад|Райгрод]]» ёсьць назвай «''у народнай літоўскай мове''»&lt;ref&gt;Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. С. 11—12.&lt;/ref&gt;. У лістох [[Салямон Рысінскі|Салямона Рысінскага]] захаваліся ўпаміны пра эпіграму ў гонар Радзівілаў на «''народнай мове''» аўтарства [[Андрэй Рымша|Андрэя Рымшы]]&lt;ref&gt;Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Т. 1. — {{Менск (Мінск)}}, 2006. С. 480.&lt;/ref&gt;, які падпісваў свае творы словам Ліцьвін&lt;ref&gt;Рагойша М. Псеўданім як фактар беларускай журналісцкай практыкі пачатку XX ст. (на матэрыяле перыядычных выданняў «Наша Доля» і «Наша Ніва») // Веснік Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. Куляшова. № 4 (25), 2006. С. 182.&lt;/ref&gt; (у тым ліку беларускамоўны «На гербы яснавяльможнага пана… [[Фёдар Скумін Тышкевіч|Тэадора Скуміна]]»). Апроч таго, Салямон Рысінскі пераклаў вершы Андрэя Рымшы зь «''мясцовай мовы''» на лацінскую&lt;ref&gt;Латышонак А. [https://www.belreform.org/latyszonak_rysin.php Навуковыя крыніцы самаакрэслення Саламона Рысінскага як беларуса] // Рэфармацыя і грамадства: XVI стагоддзе: Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Мінск, 2005. С. 126—131.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Yermolin Chronicle.jpg|значак|Першая старонка [[Ярмолінскі летапіс|Ярмолінскага летапісу]]: «''Бысть [[Славянскія мовы|Словѣнскіи азыкъ]] отъ седмідесять і дву азыкъ едінъ… раззiдошася по земли и прозвашеся своимі имены, сѣдше на которомъ мѣстѣ… сѣдоша на Вислѣ рѣцѣ и прозвашася [[Палякі|Ляхове]], а инии [[Люцічы|Лютичи]], а инии Литва, а иніи Мазовшане, а инiи Поморяне''»&lt;ref&gt;ПСРЛ.
 Т. 23. — СПб., 1910. [https://books.google.by/books?id=hZdZAAAAcAAJ&amp;pg=PP13&amp;dq=%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8C+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B8+%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A+%D0%B5%D0%B4%D1%96%D0%BD%D1%8A+%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B8+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwlID25Pb8AhVc57sIHXOWBDsQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&amp;q=%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B8%20%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%20%D0%B5%D0%B4%D1%96%D0%BD%D1%8A%20%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 1].&lt;/ref&gt;]]

Такія эўрапейскія навукоўцы, як Гэртман Шэдэль у «Сусьветнай хроніцы» (1493 год)&lt;ref name=&quot;Panucevic-2014-265&quot;&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 265.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zajkouski-Cakvin-1997&quot;/&gt;, дырэктар [[Нюрнбэрг|Нюрнбэрскае]] гімназіі Ян Коклес Норык у «Дэкастыхоне» (1511 год){{Заўвага|{{мова-la|«Post Poloniam Lituania est spaciola quoque tellus verum paludibos sylvisque plurimum obducta… Lingua utuntur Sclavonica»|скарочана}}&lt;ref&gt;Jo. Coclei Norici Decastichon. In librum. Norinburgae, 1511, pp.Kv-K II — Inkunabel. Gymnasial Bibliothek zu Koeln, GB XI 490b, Panzer VII, 451, 86.&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;Zajkouski-Cakvin-1997&quot;/&gt;, Ян Багемскі ў працы «Звычаі ўсіх народаў» (1538 год){{Заўвага|{{мова-la|«Lithunia est Poloniae ad ortum connexa noningentorum millium passuum circuitu magna sui parte palustris plurimumque nemorosa… Sermo gentis, ut Polonis, Sclavonicus, hie enim sermo, quern latissime patet, ac plurimis quidem gentibus communis est…»|скарочана}}&lt;ref&gt;Omnium Gentium Mores, Leges et Ritus. Ex mulris clarissimis rerum scriptoribus a Joanne Boemo Aubano Teutonico nuper collecti et novissime recogniti. Antverpiae, 1538. P. 80v-81.&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;Zajkouski-Cakvin-1997&quot;/&gt; і аўстрыйскі дыплямат [[Жыгімонт Гербэрштайн]] у «Гісторыі Масковіі» (1549 год) пісалі пра Літву, як пра славянскі народ. Усе яны залічвалі літоўскую мову да [[славянскія мовы|славянскіх моваў]]&lt;ref name=&quot;Stankievic-2003-639&quot;&gt;Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 639.&lt;/ref&gt;. Гісторык [[Вітаўт Чаропка]] зьвяртае ўвагу на тое, што самі ліцьвіны лічылі сябе за славянаў, пра што сьведчыць зробленая ў 1634 годзе заява жыхарам Маскоўскай дзяржавы, што яны зь імі «''людзі аднае веры Хрэсьціянскае, аднаго языка і народа Славенскага''»&lt;ref&gt;Труды и летописи Общества истории и древностей российских. Ч. 6. — Москва, 1833. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=DTFjAAAAcAAJ&amp;q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%22#v=snippet&amp;q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%22&amp;f=false С. 240].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 44.&lt;/ref&gt; (падобную заяву яшчэ ў 1600 годзе таксама зрабіў Леў Сапега перад [[Барыс Гадуноў|Барысам Гадуновым]]&lt;ref&gt;Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 68, 1850. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=kx0ZAQAAIAAJ&amp;q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%22#v=snippet&amp;q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%22&amp;f=false С. 112].&lt;/ref&gt;).

Жыгімонт Гербэрштайн, які наведваў Літву ў 1517—1526 гадох, пісаў:
* «''…бізона ліцьвіны ў сваёй мове называюць „зубар“ (Suber{{Заўвага|Тым часам [[летувісы]] завуць гэтага зьвера ''stumbras''&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-160&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 160.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zajkouski-2009&quot;&gt;[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj2/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F.html Літва гістарычная] // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г.&lt;/ref&gt;}})''»{{Заўвага|{{мова-la|«Bisontem Lithwani lingua patria vocant Suber, Germani improprie Aurox vel Urox»&lt;ref&gt;Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=iUphAAAAcAAJ&amp;dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&amp;q=suber#v=snippet&amp;q=suber&amp;f=false P. 117].&lt;/ref&gt;|скарочана}}}};
* «''…той зьвер, якога ліцьвіны ў сваёй мове называюць „лось“ (Loss), по-нямецку завецца Ellend („лось“ — нямецк.)''»{{Заўвага|{{мова-la|«Quae fera Lithwanis sua lingua Loss est, earn Germani Ellend, quidem Latine Alcem vocant»&lt;ref&gt;Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?id=iUphAAAAcAAJ&amp;pg=PA118-IA1&amp;dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwii8ueNhb70AhWB-qQKHTj7BbIQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&amp;q=Quae%20fera%20Lithwanis%20sua%20lingua%20Loss&amp;f=false P. 118].&lt;/ref&gt;|скарочана}}}};
* «''Гаспадар прызначае туды [ў Жамойць] ўрадоўцу [зь Літвы], якога ў сваёй мове яны [ліцьвіны] называюць „староста“ (Starosta)''»{{Заўвага|{{мова-la|«ex Lithvania a Principe Praefectus, quem sua lingua Starosta, quasi seniorem appellant praeficitur»&lt;ref&gt;Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=iUphAAAAcAAJ&amp;dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&amp;q=suber#v=snippet&amp;q=starosta%20lingua&amp;f=false P. 119].&lt;/ref&gt;|скарочана}}}}&lt;ref name=&quot;Stankievic-2003-639&quot;/&gt;.

Вэнэцыянскі дыплямат Марка Фаскарына ў 1557 годзе пісаў, што «''маскавіты размаўляюць і пішуць славянскай мовай, таксама як [[Харватыя|далматы]], [[Чэхія|чэхі]], [[палякі]] і ліцьвіны''»{{Заўвага|{{мова-it|«Questi Moscoviti parlano la lingua Schiavona, et scrivono nella stessa, siccome i Dalmatini, Bohemi, Polacchi et Lithuani…»|скарочана}}&lt;ref&gt;Historica Russiae Monumenta, ex antiquis exterarum gentium archivis et bibliothecis depromta ab A. J. Turgenevio, T. I. Nr. 135. — Petropoli, 1841. P. 149.&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 639—640.&lt;/ref&gt;.

Успрыманьнем у Польшчы ліцьвінаў (разам з русінамі) як народу славянскай мовы, этнічна блізкага палякам, тлумачыцца пасольская інструкцыя для [[Эразм Цёлак|Эразма Цёлка]] на перамовы з новаабраным папам [[Юліюс II (папа рымскі)|Юліюсам II]], выдадзеная ў 1504 годзе ў канцылярыі [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]], дзе сьцьвярджалася нібы «''землі Літоўскага княства спакон веку былі заселеныя палякамі''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 84, 113.&lt;/ref&gt;. Тым часам у творах паэта і пісьменьніка [[Мікалай Рэй|Мікалая Рэя]], аднаго з заснавальнікаў [[Польская літаратура (рэнэсанс)|польскай літаратуры]], ліцьвіны гавораць па-беларуску (напрыклад, ліцьвін простага [[Стан (сацыяльная група)|стану]] зь верша «Litwin co pytał Polaka iako gi zową», выдадзенага ў 1562 годзе&lt;ref&gt;Rozprawy Akademii Umiejętności: Wydział Filologiczny. T. VIII, 1894. [https://books.google.by/books?id=bFIoAAAAYAAJ&amp;pg=PA331&amp;dq=rzek%C5%82+Litwin&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwisoP7b4t7zAhVI6qQKHfNUAHsQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=rzek%C5%82%20Litwin&amp;f=false S. 331].&lt;/ref&gt;). Як падкрэсьліваў польскі гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]], «''калі [Мікалай Рэй] пазьней апісваў русінаў, яны гаварылі „па-літоўску“ (г.зн. па-беларуску; ліцьвін у яго заўсёды быў толькі беларусам), ніколі па-ўкраінску''»{{Заўвага|{{мова-pl|«[Mikołaj Rej] jeżeli później o Rusinach opowiadał, prawili mu po &quot;litewsku&quot; (tj. po białorusku; Litwin u nego zawsze tyle co Białorusin), nigdy po małorusku»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Brückner A. Mikołaj Rej: człowiek i dzieło. — Lwów, 1922. S. 7.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brückner A. Mikołaj Rej. — Warszawa: PWN, 1988. [https://books.google.by/books?id=SKTqAAAAMAAJ&amp;q=Miko%C5%82aj+Rej+litwin&amp;dq=Miko%C5%82aj+Rej+litwin&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjn5Lee4N7zAhVrgP0HHScUAxkQ6AF6BAgCEAI S. 14].&lt;/ref&gt;. Таксама польскі паэт {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вацлаў Патоцкі||pl|Wacław Potocki}} (1622—1696) у адным з сваіх твораў тлумачыў, што «''[[Бацьвіньне|boćwiny]] па-літоўску, па-нашаму ćwikły''»&lt;ref&gt;Potocki W. Ogrod fraszek. — Lwów, 1907. [https://archive.org/details/ogrodfraszek00potogoog/page/324/mode/2up?q=litewsku S. 324].&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие (1627, 1783).jpg|значак|Першая старонка катэхізісу {{nowrap|Л. Зізанія}} (перавыданьне 1783 году, [[Горадня]]): «''Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие''»]]

Апублікаваная ў 1578 годзе ў [[Кракаў|Кракаве]] [[Хроніка Эўрапейскай Сарматыі]] зазначала, што «''…усе іншыя найбольшыя і найхрабрэйшыя народы ўсходніх і паўночных краінаў, якія ўжываюць славянскую мову, ёсьць баўгары, басьнякі, сэрбы, …ліцьвіны, што пануюць размашыста, кашубы… чэхі, палякі, мазуры… Ва ўсіх гэтых краінах, ад Ледавітага акіяну… да Міжземнага і Адрыятычнага мораў, жывуць народы славянскай мовы… Хоць многія зь іх свой бацькоўскі спосаб жыцьця зьмянілі на звычаі іншых народаў. Гэтак басьнякі, баўгары, сэрбы, рацы і далматы перанялі звычаі туркаў і вугорцаў… Ліцьвіны, русіны і мазуры зблізіліся з палякамі… Па-за гэтым, аднак, усе яны, хоць расьсяліліся сярод іншых народаў, гутараць, асабліва ў вёсках, на сваёй роднай, хай сабе адметнай, славянскай мове''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 18—19.&lt;/ref&gt;. Таксама пры апісаньні Масковіі паведамлялася, што «''іншыя славяне, якімі ёсьць палякі, чэхі, ліцьвіны (літва) ды іншыя, якія ад мовы рускай адрозьніваюцца, іншым імём цара называюць, адныя Krol, другія Korol, альбо Kral…''»{{Заўвага|{{мова-la|«cæteri autem Slavones vtpote Poloni, Bohemi, Lituani, et cæteri, qui ab idiomate Ruthenico diuersi sunt, alio nomine Regem appellant, scilicet Krol, alij Korol, et Kral»|скарочана}}&lt;ref&gt;
Sarmatiae Europeae descriptio, quae regnum Poloniae, Lituaniam, Samogitiam, Russiam, Masouiam, Prussiam, Pomeraniam, Liuoniam, &amp; Moschouiae, Tartariaeque partem complectitur. — Cracovia, 1578. [https://books.google.by/books?id=ULz4bTnQRRoC&amp;pg=RA1-PA29&amp;dq=lithwanice&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjT0tKVws3zAhVbSvEDHcDSCYIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=kral&amp;f=false Fol. 25].&lt;/ref&gt;}}{{Заўвага|{{мова-pl|«Insi zaś Słowacy, iako są Polacy, Czechowie, Litwa, y insi, ktorzy od mowy Ruskiey są rożni inszym imieniem Cara zowią iedni Krolem drudzy Korolem albo Kralem...»&lt;ref&gt;Zbior dzieiopisow polskich, Т. 4. — Warszawa, 1768. [https://books.google.by/books?id=HvYvAAAAYAAJ&amp;pg=PA523&amp;dq=Cara+zowi%C4%85+iedni+Krolem+drudzy+Korolem+albo+Kralem&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiYusyoy87zAhVGSPEDHeBLBFwQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=Cara%20zowi%C4%85%20iedni%20Krolem%20drudzy%20Korolem%20albo%20Kralem&amp;f=false S. 523].&lt;/ref&gt;|скарочана}}}}. А ў дапоўненым польскамоўным выданьні 1611 году зазначалася, што «''…называе гэты танец русь і літва Korohodem''»{{Заўвага|{{мова-pl|«...zowie ten taniec Ruś y Litwa Korohodem»&lt;ref&gt;Kronika Sarmacyey Europskiey. — Krakow, 1611. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=FxhhAAAAcAAJ&amp;dq=y+Litwa+obuwie+sobie+plot%C4%85%2C+kt%C3%B3re+Litwa+lapciami&amp;q=Korohodem#v=onepage&amp;q=taniec&amp;f=false S. 27].&lt;/ref&gt;|скарочана}}}} і «''…як русь, і літва абутак сабе пляце, які літва называе Lapciami, а русь — Kurpiami''»{{Заўвага|{{мова-pl|«...iako Ruś y Litwa obuwie sobie plotą, które Litwa lapciami, Ruś kurpiami nazywa»&lt;ref&gt;Kronika Sarmacyey Europskiey. — Krakow, 1611. [https://books.google.by/books?id=FxhhAAAAcAAJ&amp;pg=RA4-PA11&amp;dq=y+Litwa+obuwie+sobie+plot%C4%85,+kt%C3%B3re+Litwa+lapciami&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwirgZfnxM7zAhU1SvEDHe--CFwQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&amp;q=l%C3%A1p%C4%87i%C3%A1mi&amp;f=false S. 11].&lt;/ref&gt;|скарочана}}}}{{Заўвага|Разам з тым, у гэтым жа выданьні адзначалася, што {{мова-pl|«...y sam narod Litewski iasnie assernie abowiem wiele słow Lacinskich y Włoskich w iezyku ich przyrodzonym nayduie sie iako [[Дзевас|Dziewos]] po Litewsku a po Lacinie Deus Bog; Saulas, u nich Słońce a po Lacinie Sol; maja y Niemieckich słow w swey mowie niemało jako Kinig a u nich Kоnigos Xiaże. Maia y Greckich słow nieco w sobie &lt;...&gt; ale się w tych swych kraiach z [[Палямон (літоўскі князь)|Palemoniem]] zoszli»|скарочана}}. Паводле гісторыка і мовазнаўцы [[Мікалай Нікалаеў|Мікалая Нікалаева]], укладальніка акадэмічнага выданьня «Гісторыі беларускай кнігі», у той час пад назвай «літоўская мова» ўжо разумелася лучнасьць славянскіх і балтыйскіх дыялектаў у межах Вялікага Княства Літоўскага (палітычнай Літвы): «''у розных частках дзяржавы карысталіся сваімі дыялектамі „рускай“ ці „літоўскай“ мовы''», прытым «''асабліва адрозьніваліся дыялекты балтыйскія''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гісторыя беларускай кнігі|1к}} С. 78.&lt;/ref&gt;}}. Нямецкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Герман Фаброніюс||de|Hermann Fabronius}} у сваёй этнаграфічнай працы 1614 году («Newe Summarische Welt-Historia…»; перавыдавалася ў 1627 годзе&lt;ref&gt;Fabronius H. Geographia historica. — Ketzel, 1627. [https://books.google.by/books?id=9o1BAAAAcAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru#v=onepage&amp;q&amp;f=false S. 306].&lt;/ref&gt;) зазначаў: «''Мова ў іх, у палякаў і ліцьвінаў — [[Вэнэды|вэндзкая]], у русінаў таксама, а ў прусаў нямецкая каля мора, усярэдзіне краіны — вэндзкая. У [[Лівонія|Лівоніі]], аднак, маюць часткова нямецкую, часткова асаблівую мову, але зь некаторымі словамі вэндзкага паходжаньня, як то „нябёсы“ называюцца па-славянску ''nebesih'', па-польску ''niebiessich'', па-лівонску ''debbessis''{{Заўвага|{{мова-lt|debesis|скарочана}} — воблака}}… „Імя“ называецца па-вэндзку або па-славянску ''imi'', па-польску ''imie''… але па-лівонску ''waarz''{{Заўвага|{{мова-lt|vardas|скарочана}} — імя}}. „Дзяржава“ называецца па-вэндзку ''Krailestuo'', па-польску ''Krolestuvo'', па-лівонску ''Walstibe''{{Заўвага|{{мова-lt|valstybė|скарочана}} — дзяржава}}… „Хлеб“ называе лівонец ''Mayse''{{Заўвага|{{мова-lv|maize|скарочана}} — хлеб}}… паляк і багемец — ''Chlieba»&lt;ref&gt;Fabronius H. Newe Summarische Welt-Historia vnd Beschreibung aller Keyserthum, Königreiche, Fürstenthumb, vnd Völcker heutiges Tages auff Erden. — Ketzel, 1614. [https://books.google.by/books?id=bT1VAAAAcAAJ&amp;pg=PA396&amp;dq=Debbessis&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwin0sO83Y_9AhUH36QKHS_hDiEQ6AF6BAgNEAI#v=onepage&amp;q=Debbessis&amp;f=false S. 396].&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Чэскі і рускі когут, валынскі півень, літоўскі пятух (1627, 1653).jpg|значак|Старонка слоўніка П. Бярынды (другое выданьне, Куцейна пад [[Ворша]]й, 1653 г.): «''Пѣтель: чэскі і рускі — когут, валынскі — півень, літоўскі — пятух''»]]

Маскоўскі пісьменьнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Трыфан Карабейнікаў||ru|Коробейников, Трифон}} пры апісаньні свайго падарожжа празь Вялікае Княства Літоўскае адзначыў пра адно зь местаў: «''А поставил тое полату, живеть в ней костянтиновской жилец, судья, по-литовски [[войт|вой]], именем Скряга''»&lt;ref&gt;Православный Палестинский сборник. Т. 9, вып. 2. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=GcM7AQAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA76&amp;dq=%D1%81%D1%83%D0%B4%D1%8C%D1%8F+%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%B9&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwityJ6Zib35AhUBh_0HHX1SD0QQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&amp;q&amp;f=false С. 76].&lt;/ref&gt;. У {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вайсковы статут Маскоўскай дзяржавы (1607)|вайсковым статуце Маскоўскай дзяржавы 1607 году|ru|Воинский устав (1607)}} зазначалася&lt;ref&gt;Устав ратных, пушечных и других дел, касающихся до воинской науки. Т. 1. — СПб., 1777. [https://books.google.by/books?id=fvtkAAAAcAAJ&amp;pg=PA73&amp;lpg=PA73&amp;dq=%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%BF%D0%BE+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8A,+%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%8A&amp;source=bl&amp;ots=pGqMudYDUC&amp;sig=ACfU3U16i03ipvtTAPg7wX34h8B2NroklA&amp;hl=be&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi96-63uL_zAhUYtKQKHd4MAbYQ6AF6BAgREAM#v=onepage&amp;q&amp;f=false С. 73].&lt;/ref&gt;: «''…подобает большому Маршалке &lt;…&gt; держаши у себя книгу, именуемую по Француски ле Дроа, а по Немецки Спекулюм Саксоници юрис, а по Польски и по Литовски Статут, а по Руски судебник''»&lt;ref&gt;Савченко Д. А. Создание Соборного Уложения: исторический опыт модернизации отечественного законодательства // Вестник НГУЭУ. № 3, 2013. С. 211.&lt;/ref&gt;. У скарзе жыхара [[Наўгародзкая зямля|Наўгародзкай зямлі]] да маскоўскага гаспадара [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]] пра напад у 1610 годзе на вясельны паязд адзначалася, што нападнікі крычалі «''по-литовски: хапай, хапай, рубай, рубай''»&lt;ref&gt;Селин А. А. Об одной сельской свадьбе при царе Василии Шуйском // Мифология и повседневность. Вып. 2. Мат. науч. конф., 24-26 февраля 1999 г. СПб., 1999. С. 186—197.&lt;/ref&gt;. У Актах [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] (запіс ад 1618 году): «''…выехали из деревни человек с пятнадцать, а на них магерки литовския, и почали им говорить по-литовски: не утекайте-де!''»&lt;ref&gt;Акты Московского государства. Т. 1. — СПб., 1890. С. 148.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Дубавец-Сагановіч-1994-234&quot;/&gt;{{Заўвага|Паводле маскоўскага дакумэнту 1621 году, «''показывал… тот литвин Федька [Яковлев [[Слуцак|слутчанин]]] проезжею память, писана по-литовски…''»&lt;ref&gt;Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 78.&lt;/ref&gt;; у выпісе з дакумэнтаў Маскоўскай дзяржавы за 1658 год зазначалася пра [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|ўзятага ў палон]] беларуса: «''зовут де ево по-литовски Ян Мелешков, а во крещение Гришка Иванов сын''»&lt;ref&gt;Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 386.&lt;/ref&gt;}}. У азбукоўніку спраўніка Маскоўскага друкарскага двара Давіда Замарая, складзеным у 1620-я гады, некаторыя словы зь беларускай мовы азначаліся як «''пословица литовская''», а сярод пераліку падобных моваў сьцьвярджалася «''словенъская же с литовскою и [[Чэская мова|чешскою]]''»&lt;ref&gt;Библиологический словарь и черновые к нему материалы. — СПб., 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=eGDPFo80qb0C&amp;q=%22%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6%D0%B5+%D1%81%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E+%D0%B8+%D1%87%D0%B5%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%22#v=snippet&amp;q=%22%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B6%D0%B5%20%D1%81%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%20%D0%B8%20%D1%87%D0%B5%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%22&amp;f=false С. 312].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kovalenko-2018&quot;&gt;Коваленко К. И. Азбуковник Давида Замарая как источник по русской лексикографии XVII века: дис. кандидат наук: 10.02.01 — Русский язык. — Санкт-Петербург, 2018. С. 179, 283, 397.&lt;/ref&gt;. Увогуле, у азбукоўніках Маскоўскай дзяржавы XVI—XVII стагодзьдзяў пад літоўскай разумелася беларуская мова&lt;ref&gt;Будилович А. Общеславянский язык, в ряду других общих языков древней и новой Европы, Т. 2. — Варшава, 1892. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=0IHT8FUv5gMC&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%28%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE-+%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5#v=snippet&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20(%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE-%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5&amp;f=false С. 11].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kovalenko-2018&quot;/&gt;. У 1655 годзе маскоўскі гаспадар [[Аляксей Міхайлавіч]] скардзіўся запароскім казакам на паклёпніцкія ў дачыненьні да Маскоўскай дзяржавы кнігі, якія за [[Ян Казімер|Янам Казімерам]] [[Паны-Рада]] надрукавалі ў розных местах «''на польскай і на літоўскай мовах''» ({{мова-ru|«на польском и на литовском языках»|скарочана}})&lt;ref&gt;Полное собрание законов Российской империи. Т. 1. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=AbZFAAAAcAAJ&amp;pg=PA626&amp;dq=%22%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8+%D0%BD%D0%B0+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiT3LmXic38AhXOGewKHdkfCW8Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=%22%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&amp;f=false С. 618].&lt;/ref&gt;. У дакумэнтах Маскоўскай дзяржавы адзначаецца «літоўскае пісьмо» (нароўні з «польскім пісьмом»&lt;ref&gt;Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&amp;pg=PA397&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&amp;q=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%20%D1%81%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&amp;f=false С. 200, 215, 220, 226]&lt;/ref&gt;, «лацінскім пісьмом»&lt;ref&gt;Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&amp;pg=PA397&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&amp;q=%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%20%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20&amp;f=false С. 205]&lt;/ref&gt;, «грэцкім пісьмом»&lt;ref&gt;Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&amp;pg=PA397&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&amp;q=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE&amp;f=false С. 635].&lt;/ref&gt;, «нямецкім пісьмом»&lt;ref&gt;Русская историческая библиотека, издаваемая Археографической комиссией. Т. 21. — СПб., 1907. [https://books.google.by/books?id=rQA5AQAAMAAJ&amp;pg=PA355&amp;dq=%22%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22+%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi4tYTfl7b8AhXxQvEDHQeBDLYQ6AF6BAgEEAI#v=snippet&amp;q=%22%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8A%20%D1%81%D1%8A%20%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;f=false С. 356, 875].&lt;/ref&gt;, «швэдзкім (сьвейскім) пісьмом»&lt;ref&gt;Архив князя Воронцова. Кн. 24. — Москва, 1880. [https://books.google.by/books?id=ZpREAQAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA62&amp;dq=%22%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwicnI-Y8bj8AhVKPuwKHQXmCecQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&amp;q=%22%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;f=false С. 62].&lt;/ref&gt; ды іншымі, зь якіх рабіліся пераклады на расейскую мову): «''[[Рыгор Хадкевіч|Григорей Хоткевич]] … прислал … лист литовское писмо''»&lt;ref&gt;Сборник Императорского Русского исторического общества. Т. 71. — СПб., 1892. [https://books.google.by/books?id=ebsNAQAAMAAJ&amp;pg=PA76&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjX9szvmbb8AhVph_0HHVXDB3UQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%20%D0%B8%22%20&amp;f=false С. 76].&lt;/ref&gt; або «''прислал … Григорей Александрович Ходкевич … лист, литовское писмо''»&lt;ref&gt;Сборник Императорского Русского исторического общества. Т. 71. — СПб., 1892. [https://books.google.by/books?id=ebsNAQAAMAAJ&amp;pg=PA76&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjX9szvmbb8AhVph_0HHVXDB3UQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%20%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F%22&amp;f=false С. 69].&lt;/ref&gt; (1562 год), «''списано с литовского письма''» (1608 год)&lt;ref&gt;Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&amp;pg=PA397&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;f=false С. 397].&lt;/ref&gt;, «''для литовского письма переводу''» (1635—1639 гады)&lt;ref&gt;Чтения в Императорском обществе истории и древностей российских. № 7. — Москва, 1848. [https://books.google.by/books?id=sW01AQAAMAAJ&amp;pg=RA4-PA93&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi52M-3kLb8AhUzXvEDHeewDds4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;f=false С. 93].&lt;/ref&gt;, «''перевод с литовского письма''» (1653 год)&lt;ref&gt;Акты Московского государства, изданные Императорской Академией наук. Т. 2. — СПб., 1894. [https://books.google.by/books?id=93gyAQAAMAAJ&amp;pg=PA311&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjl_JPjj7b8AhXsSvEDHdm6CVMQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;f=false С. 311].&lt;/ref&gt;, «''в той церкви (у [[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкім Сафійскім саборы]])… пять сундуков с книгами печатными и с писмеными и со всякими литовскими письмами&lt;ref&gt;Сапунов А. П. Витебская старина. Ч. 2. — Витебск, 1885. [https://web.archive.org/web/20230107205921/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003904857?page=680&amp;rotate=0&amp;theme=white С. 278].&lt;/ref&gt; &lt;…&gt; пять сундуков с рускими и с литовскими и с латынскими с розными книгами&lt;ref&gt;Сапунов А. П. Витебская старина. Ч. 2. — Витебск, 1885. [https://web.archive.org/web/20230107205921/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003904857?page=694&amp;rotate=0&amp;theme=white С. 292].&lt;/ref&gt;''» (1654 год), «''два листа, писаны литовским писмом''» (1658 год)&lt;ref&gt;Дополнения к актам историческим, собранные и изданные археографической коммиссией. Т. 4. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?id=StFEAQAAMAAJ&amp;pg=PA136&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiAteq8nbb8AhXKiv0HHYHxCrMQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&amp;f=false С. 136].&lt;/ref&gt;, «''прислал… из села Мигович Фадей Крыжевской вестовые писма на четырех листах литовским писмом''» (1686 год)&lt;ref&gt;Памятники дипломатических сношений древней России с державами иностранными. Т. 6. — СПб., 1862. [https://books.google.by/books?id=pH5QAQAAMAAJ&amp;pg=PA1375&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiAteq8nbb8AhXKiv0HHYHxCrMQ6AF6BAgBEAI#v=onepage&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&amp;f=false С. 1375].&lt;/ref&gt;, «''в списку с литовского письма''» (1688 год)&lt;ref&gt;Полное собрание законов Российской Империи с 1649 года. Т. 2. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=9nk-AQAAMAAJ&amp;pg=PA934&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjl_JPjj7b8AhXsSvEDHdm6CVMQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;f=false С. 934].&lt;/ref&gt;. Існуюць дакумэнтальныя сьведчаньні, што ў Пасольскі прыказ Маскоўскай дзяржавы адмыслова бралі людзей дзеля «''литовского письма''»&lt;ref&gt;Беляков А. В. Служащие Посольского приказа 1645—1682 гг. — СПб., 2017. [https://books.google.by/books?id=KDadDwAAQBAJ&amp;pg=PA167&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjDkcr2-LX8AhUVH-wKHaJLCUoQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&amp;f=false С. 167].&lt;/ref&gt;. Увогуле, яшчэ ў 1918 годзе гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]] зьвяртаў увагу на тое, што ў Маскоўскай дзяржаве беларуская мова афіцыйна вызначалася як «літоўская»&lt;ref&gt;Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/5/#info:metadata S. 4].&lt;/ref&gt;. Гэты ж факт прызнаюць летувіскія аўтары {{Артыкул у іншым разьдзеле|Станіславас Лазутка||lt|Stanislovas Lazutka}}, [[Ірэна Валіканіце]] і [[Эдвардас Гудавічус]]: «''у канцылярыі вялікага князя маскоўскага дакумэнты, якія прыходзілі з ВКЛ, напісаныя на старабеларускай мове, вызначаліся як пісаныя „па-літоўску“''»{{Заўвага|У якасьці прыкладаў падаюцца вопісы архіваў маскоўскага гаспадара і пасольскага прыказа: «''Грамота &lt;…&gt; писана по-литовски''» (1502 год), «''Лист &lt;…&gt; писан по-литовски''» (1570 год) ды іншыя&lt;ref&gt;Описи Царского архива XVI века и архива Посольского приказа 1614 года / Под ред. С. О. Шмидта. — Москва: Изд-во вост. лит., 1960. С. 68, 73.&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;Лазутка С., Валиконите И., Гудавичюс Э. Первый литовский статут. — Вильнюс, 2004. [https://books.google.by/books?id=jeg1AQAAIAAJ&amp;q=po+litowski+Pisan&amp;dq=po+litowski+Pisan&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjx2qfv0vX1AhXDQ_EDHSUyANgQ6AF6BAgEEAI С. 64].&lt;/ref&gt;.

Праваслаўны культурны дзяяч [[Ляўрэнці Зізані]], ураджэнец Вялікага Княства Літоўскага, выдаў у 1627 годзе на заказ патрыярха Вялікі [[катэхізіс]], у якім гэтак патлумачыў назву кнігі: «''Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие''» і такім спосабам атаясамліваў літоўскую мову з [[Старабеларуская мова|старабеларускай]], а рускую — з [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]]. Праз год маскоўскі гаспадар [[Міхаіл I Раманаў]] пытаўся ў яго: «''По литовскому языку как вы говорите „собра“?''», на што асьветнік адказваў: «''Тожде и по литовскому языку „собра“''»&lt;ref name=&quot;Дубавец-Сагановіч-1994-234&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kren-Koukiel-Marozava-2000-325&quot;/&gt;. Іншы культурны дзяяч і лексыкограф [[Памва Бярында]], ураджэнец Рэчы Паспалітай, таксама атаясамліваў літоўскую мову з старабеларускай: «''пѣтель'' (царкоўнаславянская мова)'': чэскі і рускі — когут, валынскі — півень, літоўскі ''(г.зн. па-старабеларуску)'' — пятух''»&lt;ref name=&quot;Sviazynski-2006&quot;&gt;Свяжынскі У. Праблема афіцыйнай мовы ВКЛ у літоўскай і ўкраінскай гістарыяграфіях // «Мова — Літаратура — Культура»: матэрыялы V Міжнароднай навуковай канферэнцыі (да 80-годдзя прафесара Льва Міхайлавіча Шакуна), Мінск, 16-17 лістапада 2006 года / Беларускі дзярж. ун-т; у аўтарскай рэдакцыі. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2007. С. 131.&lt;/ref&gt;. Тым часам [[невель]]скі [[бургамістар]] Грыгоры Радзецкі (зь мянушкай Каваль), які перайшоў на бок [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] ў час [[Смаленская вайна|Смаленскай вайны]] 1632—1634 гадоў, апісваў, як змог падмануць [[Полацак|полацкую]] варту празь веданьне «літоўскай» мовы: «''И в острог вошедчи, литовских сторожей к себе приманил дву человек, — заговорил по-литовски, — и примоня их, и зарубил тех сторожей''»&lt;ref&gt;Малов А. В. Начальный период Смоленской войны на направлении Луки Великие — Невель — Полоцк до разгрома Полоцка 3 июня 1633 г. // Памяти Лукичева. Сборник статей по истории и источниковедению. — М., 2006. С. 166.&lt;/ref&gt;. А ў 1633 годзе апякун [[збор]]а ў [[Сьвіслач (горад)|Сьвіслачы]] Станіслаў Пакаш прасіў даслаць яму сьвятара, «''які б гаварыў па-літоўску''» ({{мова-pl|«któryby umiał po litewsku»|скарочана}})&lt;ref&gt;Zarys dziejów powstania i upadku reformacji w Polsce. T. II. Cz. II. — Warszawa, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=kek_AQAAMAAJ&amp;q=umia%C5%82+po+litewsku+#v=snippet&amp;q=umia%C5%82%20po%20litewsku&amp;f=false S. 223].&lt;/ref&gt; (лучнасьць фактаў сьведчыць пра тое, што тут мелася на ўвазе адно беларуская мова&lt;ref name=&quot;Kviatkouski-2025-100&quot;&gt;Квяткоўскі М. Я. Самавызначэнне беларускамоўнага насельніцтва Горадзеншчыны і ваколіц у мінулых стагоддзях і Сакольшчыны ў сучаснасці // Acta Albaruthenica. Вып. 25, 2025. С. 100—101, 104.&lt;/ref&gt;).

[[Файл:Catechism by Peter Canisius in Belarusian.jpg|значак|Каталіцкі [[Катэхізіс|катэхізм]] на [[Старабеларуская мова|беларускай мове]], надрукаваны ў [[Вільня|Вільні]] ў 1585 годзе&lt;ref&gt;[[Генадзь Семянчук|Семянчук Г.]] [https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2005-2/siemiancuk205.htm Беларускі катэхізм ХVI ст.], [[ARCHE Пачатак]]. № 2, 2005.&lt;/ref&gt;]]

У 1649 годзе Віленская капітула (у складзе канонікаў Гераніма Сангушкі, Аляксандра Хадкевіча, Адама Копаця, Юрыя Валовіча, Андрэя Грыгаровіча ды іншых) пастанавіла прымаць у сэмінарыю [[Віленскае біскупства|Віленскай дыяцэзіі]] толькі моладзь, якая належным чынам ведала «''літоўскую мову''» ({{мова-la|linguae lituanicae|скарочана}})&lt;ref&gt;Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&amp;pg=PP7&amp;dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&amp;q=maturos%20et%20linguae%20lituanicae&amp;f=false S. 312].&lt;/ref&gt;. Статут Віленскага біскупства 1669 году, укладзены біскупам [[Аляксандар Казімер Сапега|Аляксандрам Сапегам]], дазваляў даваць бэнэфіцыі толькі тым іншаземцам, якія ведалі «''літоўскую''» ({{мова-la|litvanica|скарочана}}) мову, і загадваў прамаўляць казані ў касьцёлах Віленскага біскупства (абыймала [[Віцебск]] і [[Мазыр]], але не абыймала Жамойці) паводле чаргі «''адну ў літоўскай мове, адну ў польскай''» ({{мова-la|«alteram in litvanica, alteram in polonica»|скарочана}})&lt;ref&gt;Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&amp;pg=PP7&amp;dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&amp;q=alteram%20in%20litvanica&amp;f=false S. 312].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;evkl-2010-131&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20221004001720/http://vkl.by/articles/531 Віленскі сінод 1669] // {{Літаратура/ЭВКЛ|3к}} С. 131.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Widaw in German, Vilna in Italian, Wilenski in Lithuanian (Belarusian), Wilna in Polish, Vilne in French, Vilna in Latin (V. Coronelli, 1690) (2).jpg|значак|Фрагмэнт мапы ВКЛ ([[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыя]], 1690 г.) з назвамі Вільні на розных мовах: ''Widaw'' на нямецкай, ''Vilna'' на італьянскай, ''Wilenski'' [горад, замак] на літоўскай (г. зн. беларускай), ''Wilna'' на польскай, ''Vilne'' на францускай, ''Vilna'' на лаціне&lt;ref name=&quot;Briedis-2009&quot;&gt;Briedis L. Vilnius: City of Strangers. — Central European University Press, 2009. P. 15.&lt;/ref&gt;]]

Гісторык мовы [[Сяргей Запрудзкі]] сярод сьведчаньняў называньня беларускай мовы «літоўскай», апроч Жыгімонта Гербэрштайна, Лаўрэція Зізанія і Памвы Бярынды, таксама прыводзіць аўтара лацінамоўнай польскай граматыкі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Статорыюс-Стоенскі|Пятра Статорыюса-Стоенскага|pl|Piotr Stoiński}}{{Заўвага|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Статорыюс-Стоенскі||pl|Piotr Stoiński}} пісаў пра існаваньне мазавецкага, рускага і літоўскага дыялектаў поруч з польскай мовай, разумеючы пад літоўскім дыялектам беларускую мову&lt;ref name=&quot;Zaprudzki-2013&quot;/&gt;}} (XVI ст.), славацкага падарожніка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Даніэль Крман|Даніэля Крмана|uk|Даніел Крман}} і [[Пісар вялікі літоўскі|пісара вялікага літоўскага]] [[Удальрык Крыштап Радзівіл|Ўдальрыка Радзівіла]], які заклікаў да рэформы літоўскай граматыкі на фанэтычнай аснове (XVIII ст.)&lt;ref name=&quot;Zaprudzki-2013&quot;&gt;[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 91—93.&lt;/ref&gt;. Ён жа адзначае сярод тых, хто сьцьвярджаў, што ліцьвіны гаварылі на славянскай мове, апроч Гераніма Праскага, яшчэ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Паола Джовія Навакомскі|Паолу Джовію Навакомскага|uk|Паоло Джовіо}} і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Конрад Геснэр|Конрада Геснэра|be|Конрад Геснер}}&lt;ref name=&quot;Zaprudzki-2013-92&quot;&gt;[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 92.&lt;/ref&gt;. Гісторык [[Андрэй Катлярчук]] зьвяртае ўвагу на тое, што гістарычных ліцьвінаў да шэрагу славянамоўных народаў таксама залічваў швэдзкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёхан Гот Батвід||sv|Johannes Bothvidi}}{{Заўвага|{{мова-la|«Illyricam voco Linguam qua Sclavis, Croatis, Bohemis, Dalmatis, Polonis, Lithvanis, Russis, Muschovitis alias populi est communis»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 139, 142.&lt;/ref&gt;, а першы [[Панславізм|панславіст]] [[Юры Крыжаніч]] пастанавіў у сваёй працы 1663 году: «''хачу выціснуць усіх іншаземцаў, узьнімаючы ўсіх дняпранаў, ляхаў, літоўцаў, сэрбаў, усякага, хто ёсьць сярод славянаў''»&lt;ref&gt;[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 86.&lt;/ref&gt;. Францускі палітык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Блез дэ Віжэнэр||pl|Blaise de Vigenère}} у сваім «Апісаньні Польскага Каралеўства» (1573 год) зазначаў пра жыхароў [[Падольле|Падольля]], што «''няма ніякага сумневу ў тым, што яны, падобна іншым, належаць да славянскага племені; бо і мова іхная, і норавы, і звычаі амаль тыя ж самыя, як у Русінаў, Валынян і Ліцьвінаў''»&lt;ref&gt;Блез де Виженер. [https://www.vostlit.info/Texts/rus14/Vizhener/text.phtml?id=395 Описание Польского Королевства] // Мемуары, относящиеся к истории Южной Руси. Вып. I (XVI ст.). — Киев, 1890.&lt;/ref&gt;, падаваў прыклады славянскай мовы ліцьвінаў{{Заўвага|{{мова-fr|«le Bifons, que les Lithuaniens appellent Suber… Ellend est dict des Latins Alces, &amp; des Polaques &amp; Lituanies Loß»|скарочана}}&lt;ref&gt;La Description du royaume de Poloigne, et pays adiacens. — Paris, 1573. P. XXV—XXVI.&lt;/ref&gt;}}, а таксама зазначаў пра Жамойць: «''толькі мова зусім не падобная, а таксама і тое, што там людзі тучнейшыя, ніж у Літве''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Toutefois il a esté tousiours fouz l'obeissance des Lithuaniens, &amp; presque de mesmes façons de faire auec eux, sino que le langage n'est pas du tout semblable, &amp; aussi que les personnes y sont de plus grande corpulence qu'e Lithuanie»|скарочана}}&lt;ref&gt;La Description du royaume de Poloigne, et pays adiacens. — Paris, 1573. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=58hWt2zphusC&amp;q=Samogithie+Toutefois#v=snippet&amp;q=Samogithie%20Toutefois&amp;f=false P. XXVIII].&lt;/ref&gt;}}. Далмацкі сьвятар і заснавальнік [[Паўднёваславянскія мовы|паўднёваславянскай]] гістарыяграфіі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Маўра Арбініч||hr|Mavro Orbini}} паведамляў у 1601 годзе, што «''русіны і ліцьвіны, асабліва ў гарадох, і сёньня прытрымліваюцца звычая хлопаць у далоні падчас танцу, прыпяваючы „Ладоні“''»{{Заўвага|{{мова-it|«Li Russi, e Lituani, massime nelle ville, ancor hoggi hano per costume, che mentre ballano, e percuotono una mano con l’altra, cantando replicano Ladone»|скарочана}}&lt;ref&gt;Il regno de gli Slavi, hoggi corrottamente detti Schiavoni. — Pesaro, 1601. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=Fx3OntcdUkQC&amp;q=Ladone#v=snippet&amp;q=Ladone&amp;f=false P. 54].&lt;/ref&gt;}}, а саміх ліцьвінаў ён далучаў да славянскіх народаў&lt;ref&gt;Il regno de gli Slavi, hoggi corrottamente detti Schiavoni. — Pesaro, 1601. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=seZlAAAAcAAJ&amp;q=Lituani+pur+natione+Slaua+#v=snippet&amp;q=Lituani%20pur%20natione%20Slaua&amp;f=false P. 8, 54].&lt;/ref&gt;. Нямецкі пісьменьнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Якаб Борніц||en|Jakob Bornitz}} зазначаў у сваёй кнізе (1625 год): «''Іншыя народы, апроч германцаў, таксама ўжываюць напой зь мёду, які па-народнаму называецца Medonen, напрыклад, Мёд [Meth] у ліцьвінаў, русінаў, маскавітаў, палякаў''»{{Заўвага|{{мова-la|«Alii populi praeter Germanos utuntur etiam potu consecto ex melle, vulgo „Medonen“ vocant, „Meth“ puta Lithvani, Rutheni, Moscovitae, Poloni»|скарочана}}&lt;ref&gt;Tractatus politicus de rerum sufficientia in Rep. &amp; Civitate procuranda. — Francofurti, 1625. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=Aw1lAAAAcAAJ&amp;q=Rutheni#v=snippet&amp;q=Rutheni&amp;f=false P. 96—97].&lt;/ref&gt;}}. Нямецкі дыплямат {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яган Георг Корб||ru|Корб, Иоганн Георг}} у дзёньніку свайго падарожжа 1698 году ў Масковію праз [[Прусія|Прусію]], Жамойць і Літву (у тым ліку сталіцу Вільню) пры апісаньні [[Жодзін]]а адзначыў, што свае заезныя двары ліцьвіны называюць «круг»&lt;ref&gt;Корб И. Г. Дневник путешествия в Московию. — СПб., 1906. [https://books.google.by/books?id=erw6AQAAMAAJ&amp;pg=PA28&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi_68Pqj8LzAhVwRfEDHW48B7I4KBDoAXoECAoQAg#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&amp;f=false С. 28].&lt;/ref&gt; ({{мова-la|«Diversoria sua Lithuani Krug appellant»|скарочана}}&lt;ref&gt;Korb J. G. Diarium itineris in Moscoviam perillustris ac… — Vienna, 1698. [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/55809-korb-j-g-diarium-itineris-in-moscoviam-perillustris-ac-ignatii-christophor-nobilis-domini-de-guarient-rall-ab-romanorum-imperatore-leopoldo-i-ad-tzarum-et-magnum-moscoviae-ducem-petrum-alexiowicium-anno-1698-vienna-1698#mode/inspect/page/38/zoom/4 P. 26].&lt;/ref&gt;). На выдадзенай у 1690 годзе ў [[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыі]] мапе Вялікага Княства Літоўскага падаваліся варыянты назваў асобных мясьцінаў на розных мовах, дзе для Вільні з пазнакай «''Lit''» (на літоўскай мове) падавалася славянская беларуская назва «Віленскі [горад, замак]» («Wilenski»)&lt;ref name=&quot;Briedis-2009&quot;/&gt;.

[[Файл:Udalryk Kryštap Radzivił. Удальрык Крыштап Радзівіл (1742-47).jpg|значак|[[Удальрык Крыштап Радзівіл|Удальрык Радзівіл]]]]

У канцы XVII — пачатку XVIII ст. у сваіх неапублікаваных лацінамоўных курсах філязофіі шэраг кіеўскіх прафэсараў называлі беларускую мову «літоўскай» — ''Lit(h)uanica''&lt;ref name=&quot;Zaprudzki-2013-92&quot;/&gt;. У падрыхтаваным у гэты ж час на паўднёвай [[Чарнігаў]]шчыне або на паўночнай [[Палтава|Палтаўшчыне]] зборніку вершаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кліменці Зіноўіў|Кліменція Зіноўіва|uk|Зіновіїв Климентій}} беларуская мова таксама называецца літоўскай: «''О теслях або теж о плотника(х) по моско(в)скии(и): а о дейлидах по лито(в)ски(и)''»&lt;ref name=&quot;Zaprudzki-2013-92&quot;/&gt;. У дакумэнтах Чарнігаўскай кансысторыі і [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] (1735&lt;ref&gt;Тиханов Н. Н. Брянский говор // Сборник отделения русского языка и словесности Императорской академии наук. Т. 76. — СПб., 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=C8MzAQAAMAAJ&amp;dq=%22%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D1%8C+%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83#v=snippet&amp;q=%22%D0%BF%D0%BE%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22%20%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&amp;f=false С. 119].&lt;/ref&gt;, 1761&lt;ref&gt;Древности. Т. 1, вып. 3. — М., 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=vb4KAAAAIAAJ&amp;dq=%D0%BF%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83#v=snippet&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&amp;f=false С. 37].&lt;/ref&gt; і 1765&lt;ref&gt;Ділова документація Гетьманщини XVIII ст.: 3б. документів. — К., 1993. С. 200.&lt;/ref&gt; гады) адзначалася пра [[ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў (беларусаў) Севершчыны]], што тыя «''гавораць па-літоўску''». У дакумэнце 1637 году, укладзеным у [[Бранск]]у, упамінаецца жыхар [[Канстантынопаль|Канстантынопалю]] ([[Асманская імпэрыя]]) пад турэцкім імём Рэзван, які «''…был литвин и взят в полон в турки… …родом литвин… …а по литовску зовут ево Ондрюшкам''»&lt;ref&gt;Труды Саратовской ученой архивной комиссии. Вып. 29. — Саратов, 1912. [https://books.google.by/books?id=XztDAAAAIAAJ&amp;pg=RA1-PA66&amp;dq=%22%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwif44b-sbD6AhUSzKQKHWQgA3kQ6AF6BAgLEAI#v=snippet&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&amp;f=false С. 66]—68.&lt;/ref&gt;. Паводле выдадзенай у 1899 годзе ў Вільні працы гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Венядзікт Плашчанскі|Венядзікта Плашчанскага|uk|Площанський Венедикт Михайлович}}, за часамі Рэчы Паспалітай дакумэнты на беларускай мове, якія паходзілі зь Літвы, ва Ўкраіне азначалі як пісаныя літоўскай мовай ({{мова-la|st. et idiom. lithuanico|скарочана}})&lt;ref&gt;Площанский В. М. Прошлое Холмской Руси. — Вильна, 1899. [https://books.google.by/books?id=s6vZ3kR-LJwC&amp;pg=RA1-PA95&amp;dq=idiom+lithuanico&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjp9s7CqoT2AhVR_rsIHe75DucQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&amp;q=idiom%20lithuanico&amp;f=false С. 95].&lt;/ref&gt;. Апроч таго, ліцьвіны — беларусы, якія размаўляюць на роднай беларускай мове — сталі трывалым кампанэнтам украінскіх [[інтэрмэдыя]]ў XVIII стагодзьдзя&lt;ref&gt;Кабржыцкая Т., Рагойша У. [https://web.archive.org/web/20211023162716/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/92798/1/%D0%A2%D0%B0%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BD%D0%B0%20%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B6%D1%8B%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F,%20%D0%A3%D1%81%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%20%D0%A0%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%B0%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D1%84%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%20%D0%B2%D0%B0%20%D1%9E%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85%20%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%D1%85%20%D0%A5V%D0%86%D0%86%D0%86%20%D1%81%D1%82..pdf Беларускі фальклор ва ўкраінскіх інтэрмедыях ХVІІІ ст.] // Фалькларыстычныя даследаванні. Кантэкст. Тыпалогія. Сувязі: зб. арт. Вып. 4 / пад нав. рэд. Р. Кавалёвай, В. Прыемка. — {{Менск (Мінск)}}: Бестпрынт, 2007. C. 206.&lt;/ref&gt;, напісаных навукоўцам і пісьменьнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мітрафан Даўгалеўскі|Мітрафанам Даўгалеўскім|uk|Довгалевський Митрофан}}&lt;ref&gt;Rozprawy Wydziału Filologicznego. T. 14, 1891. [https://books.google.by/books?id=8-AfAAAAIAAJ&amp;pg=PR18&amp;dq=Litwin+czy+Bia%C5%82orusin&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiy6pD_-t7zAhXJ-aQKHQ-EAPcQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&amp;q=Litwin%20czy%20Bia%C5%82orusin&amp;f=false S. XVIII].&lt;/ref&gt; (які, магчыма, меў беларускае паходжаньне&lt;ref name=&quot;Kabrzyckaja-2007&quot;&gt;Кабржыцкая Т., Рагойша У. Феномен часу: драматургія Кіева-Магілянцаў як выява ўкраінска-беларускай культурнай супольнасці // Беларусь і беларусы ў прасторы і часе: зборнік да 75-годдзя прафесара Адама Мальдзіса / Грамадскае аб’яднанне «Міжнародная асацыяцыя беларусістаў», Польскі інстытут у Мінску. — {{Менск (Мінск)}}, 2007. С. 140―151&lt;/ref&gt;), прафэсарам [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіеўска-Магілянскай акадэміі]] будучым [[магілёў]]скім япіскапам [[Георгі (Каніскі)|Георгіем (Каніскім)]] ды іншымі аўтарамі&lt;ref&gt;Гудзій М. [http://litopys.org.ua/ukrinter/int02.htm Українські інтермедії XVII—XVIII ст.] — Київ, 1960.&lt;/ref&gt;.

Выдадзены ў 1688 годзе «Геаграфічны слоўнік» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эдмунд Богун|Эдмунда Богуна|en|Edmund Bohun}} паведамляў, што Літву мясцовыя жыхары (якіх аўтар адрозьніваў ад палякаў) называюць «Litwa»{{Заўвага|{{мова-en|«Lithuania, …called by the inhabitants, Litwa»|скарочана}}}}, а яе галоўныя месты — гэта [[Браслаў]], [[Берасьце]], [[Горадня]], [[Менск]], [[Магілёў]], [[Наваградак]], [[Полацак]], [[Трокі]], [[Вільня]] і [[Віцебск]]&lt;ref&gt;A Geographical Dictionary, Representing the Present and Ancient Names of All the Countries, Provinces, Remarkable Cities …: And Rivers of the Whole World: Their Distances, Longitudes and Latitudes. — London, 1688. [https://books.google.by/books?id=9AlmAAAAcAAJ&amp;pg=PA72-IA284&amp;dq=lithuanie+poloczk+witebsk&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiMiN693cn8AhUGzaQKHUS7CsA4ChDoAXoECAwQAg#v=onepage&amp;q=lithuanie%20poloczk%20witebsk&amp;f=false P. 71—72].&lt;/ref&gt;. А ў 1693 годзе ў [[Лёндан]]е пабачыла сьвет ангельскамоўнае выданьне энцыкляпэдыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Le Grand Dictionnaire historique|«Le Grand Dictionnaire historique»|en|Le Grand Dictionnaire historique}}, дзе таксама значылася, што жыхары Літвы называюць яе «Litwa» і што мова Літвы — славянскі дыялект ({{мова-en|«Lithuania &lt;…&gt; called by the inhabitants, Litwa; &lt;…&gt; Their language is a dialect of the Sclavonick»|скарочана}})&lt;ref&gt;Bohun E. A Geographical Dictionary, representing the present and ancient names of all the countries, provinces, remarkable cities … of the whole world … With a short historical account of the same, etc. — London, 1693. [https://books.google.by/books?id=ag5mAAAAcAAJ&amp;pg=PA234&amp;dq=lithuanians+litwa+language&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiTm4DC_8fzAhWgSvEDHe4NBJ84UBDoAXoECAsQAg#v=onepage&amp;q=lithuanians%20litwa%20language&amp;f=false P. 234].&lt;/ref&gt;. У выдадзеным у Лёндане 34-м томе калектыўнай навуковай працы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Universal History (1747—1768)|«Universal History»|en|Universal History (Sale et al)}} (1762 год) зазначалася, што Літву карэнныя яе жыхары называюць «Litwa» ({{мова-en|«…Lithuania, called Litwa by the natives»|скарочана}})&lt;ref&gt;The Modern Part of an Universal History. Vol. XXXIV. — London, 1762. P. 409.&lt;/ref&gt;, а таксама што Літва мяжуе з [[Расея]]й, [[Інфлянты|Інфлянтамі]], [[Валынь]]ню, [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русьсю]], [[Польшча]]й, [[Падляшша]]м, [[Прусія]]й і [[Жамойць|Жамойцю]]&lt;ref&gt;The Modern Part of an Universal History. Vol. XXXIV. — London, 1762. P. 410.&lt;/ref&gt;. Падобныя памежныя рэгіёны (з удакладненьнем у выглядзе Малой Польшчы — замест Чырвонай Русі і Польшчы) пазначаліся ў выдадзеным у [[Пэрт (Шатляндыя|Пэрце]] 13-м томе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Encyclopædia Perthensis|«Encyclopædia Perthensis»|en|Encyclopædia Perthensis}} (1806 год{{Заўвага|Перавыдаваўся ў Лёндане ў 1807 годзе і ў [[Эдынбург]]у ў 1816 годзе}}), дзе таксама адзначалася назва «Litwa» і тое, што мова Літвы — славянскі дыялект ({{мова-en|«Lithuania, or Litwa &lt;…&gt; The language is a dialect of the Sclavonic»|скарочана}})&lt;ref&gt;Encyclopaedia Perthensis; or, Universal dictionary of Knowledge. Vol. XIII. — London, 1806. P. 285.&lt;/ref&gt;. А выдадзены ў 1765 годзе «Ўнівэрсальны гандлёвы слоўнік» францускага эканаміста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жак Савары дэ Брулён|Жака Савары дэ Брулёна|en|Jacques Savary des Brûlons}} паведамляў, што «''Літва: на літоўскай мове Litwa, &lt;…&gt; Вільня…: …на літоўскай мове Wilenski''»&lt;ref&gt;Bruslons J. S. Dictionnaire universel de commerce. — Copenhague, 1765. [https://books.google.by/books?id=P4ZdAAAAcAAJ&amp;pg=PA573&amp;dq=%22en+Lithuanien+Litwa%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj3uv6u3Mz8AhVD3qQKHeYVBNIQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&amp;q=%22en%20Lithuanien%20Litwa%22&amp;f=false P. 574]—575.&lt;/ref&gt;. Таксама выдадзеная ў 1767 годзе энцыкляпэдыя нямецкага лексыкографа і эканаміста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Карл Гюнтэр Людовічы|Карла Гюнтэра Людовічы|en|Carl Günther Ludovici}} сьведчыла, што «''Літва, у літоўскай мове Litwa''»&lt;ref&gt;Ludovici C. G. Eröffnete Akademie der Kaufleute. — Liepzig, 1767. [https://books.google.by/books?id=ZV8UbjqzfeEC&amp;pg=PA1509&amp;dq=litwa+litawia&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjVysrkhs38AhWrhv0HHRNbDCkQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=litwa%20litawia&amp;f=false S. 1509].&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Таксама знакамітая француская Энцыкляпэдыя ў артыкуле «Літва» (''Lithuanie'') пісала&lt;ref&gt;[[wikisource:fr:L’Encyclopédie/1re édition/LITHUANIE|Lithuanie]] // L’Encyclopédie, 1re éd. T. 9. — Neufchastel, 1765. P. 591—592).&lt;/ref&gt;: «''Сучасная Літва абыймае дзевяць ваяводзтваў: а ўласна ваяводзтвы Вільні, Трокаў, Менску, Наваградку, Берасьця, Кіева, Амсьціслава, Віцебску і Полацку. Літва мае тытул вялікага княства, бо яна ўлучае ў сябе асобныя княствы, вельмі старажытныя &lt;…&gt; Там размаўляюць славянскай мовай, але вельмі перакручанай»  ({{мова-fr|«On y parle la langue Esclavonne, mais fort corrompue»|скарочана}})}}.

[[Файл:Disputatio medica inauguralis de Plica Polonica, Lithvanice Koltun, Polonice Gozdziec (1723).jpg|значак|Вокладка кнігі навукоўца Рэчы Паспалітай {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Фрыдэрык Бахстрам|Яна Фрыдэрыка Бахстрама|pl|Johann Bachstrom}}: «Уступны мэдычны дыспут пра Plica Polonica, па-літоўску Kołtun, па-польску Goździec», 1723 г.]]

У прадмове да выдадзенай у 1704 годзе кнігі «Лексикон треязычный», аднаго з галоўных слоўнікаў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]], пісьменьнік і перакладнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фёдар Палікарпаў-Арлоў|Фёдар Палікарпаў-Арлоў|ru|Поликарпов-Орлов, Фёдор Поликарпович}}{{Заўвага|У рэдагаваньні і дапаўненьні «Лексикона треязычного» бралі ўдзел ураджэнец Рэчы Паспалітай {{Артыкул у іншым разьдзеле|Стэфан (Яворскі)||uk|Стефан (Яворський)}} і выпускнік Кіеўскай духоўнай акадэміі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Рафаіл (Краснапольскі)||uk|Рафаїл (Краснопольський)}}, а пры складаньні гэтага слоўніка Фёдар Палікарпаў-Арлоў карыстаўся рукапісным беларуска-лацінска-польскім слоўнікам XVII ст.&lt;ref&gt;Сперанский М. Н. Один из источников «Триязычного лексикона» Федора Поликарпова — рукописный белорусско-латинско-польский словарь XVII в. // Из истории русско-славянских литературных связей. — М., 1960. С. 205, 209.&lt;/ref&gt;}} адзначыў літоўскую мову сярод славянскіх: «''Вместо же языка еврейскаго наш предпоставихом славенский, яко поистинне отца многих языков благоплоднейша. Понеже от него аки от источника неизчерпаема, прочиим многим произыти языком, сиречь польскому, чешскому, сербскому, болгарскому, литовскому, малороссийскому, и иным множайшым, всем есть явно''»&lt;ref&gt;Поликарпов-Орлов Ф. П. Лексикон треязычный, сиречь речений славенских, еллиногреческих и латинских сокровище. — Москва, 1704. [https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_004091708?page=9&amp;rotate=0&amp;theme=white]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Польскі езуіт, натураліст і фізіёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Габрыэль Жанчынскі||pl|Gabriel Rzączyński}} пісаў у 1721 годзе, што матэрыялы з драўніны дуба (а менавіта бочкі) палякамі мянуюцца «''Klepki''», а дошкі, зь якіх яны робяцца, завуцца ў ліцьвінаў [[Ванчас|«''Wanczos''»]], у немцаў «''Eichenebolen''» і ў [[Батавы|батаваў]] «''Planken''»&lt;ref&gt;Rzączyński G. Historia naturalis curiosa Regni Poloniae, Magni Ducatus Lithuaniae, annexarumque; Provinciarum, in tractatus XX divisa. — Сандамір, 1721. [https://archive.org/details/bub_gb_C_OVohJo2m4C/page/n204/mode/1up?q=Vanczos P. 187].&lt;/ref&gt;. Навуковец [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Фрыдэрык Бахстрам||pl|Johann Bachstrom}} адзначыў на вокладцы выдадзенай у 1723 годзе кнігі, што {{мова-la|Plica Polonica|скарочана}} — гэта «''па-літоўску [[каўтун]]''» ({{мова-la|Lithvanice Koltun|скарочана}}). Таксама францускі прафэсар мэдыцыны {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жан Аструк||en|Jean Astruc}} у 1743 годзе (гэтая праца перавыдавалася ў 1755&lt;ref&gt;Astruc J. Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1755. [https://books.google.by/books?id=wla8PkLD8r8C&amp;pg=PA345&amp;dq=Koltun+Lithuanien&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwielamPtc78AhWeg_0HHUr8Dh8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&amp;q=Koltun%20Lithuanien&amp;f=false P. 345].&lt;/ref&gt; і 1773&lt;ref&gt;Astruc J. Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1773. [https://books.google.by/books?id=i7oscuxk3EoC&amp;pg=PA304&amp;dq=Koltun+Lithuanien&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwihh8-4uM78AhUP7KQKHYo1DyUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&amp;q=Koltun%20Lithuanien&amp;f=false P. 304].&lt;/ref&gt; гадох) зазначаў, што «''каўтун, у літоўскай мове Koltun''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Gozdziec en Polonois, signifie un Cloud, &amp; Koltun en Lithuanien»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1743. [https://archive.org/details/b33021156_0001/page/344/mode/2up?q=%22en+Lithuanien%22 P. 345].&lt;/ref&gt;, а таксама ў сваёй кнізе на лацінскай мове, выдадзенай у 1768 годзе: «''Koltun — літоўская назва для'' {{мова-la|Plica|скарочана}}»{{Заўвага|{{мова-la|«Koltun, hoc eft, Paxillus, nomen Lithuanicum Plicæ»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Astruc J. De morbis venereis libri novem. — Neapoli, 1768. [https://books.google.by/books?id=li9QR0lQ1SUC&amp;pg=PA408#v=onepage&amp;q&amp;f=false P. 408].&lt;/ref&gt;, «''koltun у літоўскай мове значыць'' {{мова-la|Paxillum|скарочана}}»{{Заўвага|{{мова-la|«Koltun, lithuanice Paxillum significant»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Astruc J. De morbis venereis libri novem. — Neapoli, 1768. [https://books.google.by/books?id=li9QR0lQ1SUC&amp;pg=PA408#v=onepage&amp;q=lithuanice&amp;f=false P. 69].&lt;/ref&gt;. Першы прафэсійны расейскі літаратар {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Сумарокаў||ru|Сумароков, Александр Петрович}} (1717—1777), прыводзячы назвы зямлі на розных мовах, зазначаў: «''По Трансильвански Йерде : по Персидски Земин : а о Славенском, Польском и Литовском и поминать не чево; ибо сии языки теже, что и наш''»&lt;ref&gt;Полное собрание всех сочинений в стихах и прозе покойного действительного статского советника, ордена св. Анны кавалера и Лейпцигского ученого собрания члена, Александра Петровича Сумарокова. Ч. X. — Москва, 1782. [https://books.google.by/books?id=33NdAAAAcAAJ&amp;pg=PA128&amp;dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj1uraa38DzAhWoQ_EDHcgPAFo4tAEQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&amp;f=false С. 128].&lt;/ref&gt;. Нямецкі гісторык і мовазнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Готліб Зыгфрыд Баер||ru|Байер, Готлиб Зигфрид}} у сваёй працы «Geographia Russiae» (1747 год) зазначаў, што «''[[люцічы|вільцы]] — на літоўскай мове ваўкі''»{{Заўвага|{{мова-la|«Vilzi Lithuana lingua Lupi»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae. T. X. — Petropoli, 1747. [https://books.google.by/books?id=1wBlAAAAcAAJ&amp;pg=PA371&amp;dq=GEOGRAPHIA+RVSSIAE&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjP5__w08z8AhUJMewKHT7zDHEQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&amp;q=vilzi%20Lithuana%20lingua%20&amp;f=false P. 397].&lt;/ref&gt;. Францускі лекар і натураліст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Люі Даніэль Арно дэ Наблевіль||fr|Louis Daniel Arnault de Nobleville}} у сваёй кнізе «Натуральная гісторыя жывёлаў» (1757 год) пісаў, што «''лось… у польскай, у літоўскай і ў рускай мовах — Loss або Lozzi''»&lt;ref&gt;Nobleville A. Histoire naturelle des animaux. — Paris, 1757. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=tJ5E7CRUbtQC&amp;dq=%22en+Lithuanien%22&amp;q=lozzi#v=onepage&amp;q=Ruffien&amp;f=false P. 163].&lt;/ref&gt;. Народжаны на [[Лідзкі павет|Лідчыне]] гісторык-археограф [[Мацей Догель]] у сваёй працы «Limites regni Poloniae &amp; magni ducatus Litvaniae» (1758 год) пры апісаньні выгляду межавога знаку Вялікага Княства Літоўскага на граніцы з Маскоўскай дзяржавай зазначаў, што той «''па-літоўску''» называецца [[капец]] (''kopiec'')&lt;ref&gt;Dogiel M. Limites regni Poloniae &amp; magni ducatus Litvaniae. — Vilane, 1758. [https://books.google.by/books?id=vb9KrnwvrboC&amp;pg=PA89&amp;dq=%22litewsku+kopiec%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiDsIqwtob9AhX0nf0HHcjRAAQQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&amp;q=%22litewsku%20kopiec%22&amp;f=false S. 89].&lt;/ref&gt;. Выдадзены ў друкарні {{Артыкул у іншым разьдзеле|Замойская акадэмія|Замойскай акадэміі|pl|Akademia Zamojska}} «Каляндар польскі і рускі на рок панскі 1765», у пачатку якога зьмяшчалася прысьвячэньне [[Кухмістар вялікі літоўскі|кухмістру вялікаму літоўскаму]] [[Міхал Вяльгорскі|Міхалу Вяльгорскаму]] і ягонай жонцы Альжбеце з [[Агінскія|Агінскіх]], падаваў наступнае тлумачэньне да сельскагаспадарчай інфармацыі: «''hreczki (па-русінску), gryki (па-нямецку) альбо greczychy (па-літоўску)''»&lt;ref&gt;Estreicher K. Bibliografia polska. T. 15. — Kraków, 1897. [https://archive.org/details/bibliografiapols15estre/page/396/mode/2up?q=litewsku S. 396].&lt;/ref&gt;. У камэнтарах да выдадзенага ў 1773 годзе францускага перакладу «Натуральнай гісторыі» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Плініюс Старэйшы|Плініюса Старэйшага|be|Пліній Старэйшы}} адзначалася, што «''byl на [[Флямандзкая мова|флямандзкай мове]] значыць сякера, біла''{{Заўвага|[[Тлумачальны слоўнік беларускай мовы]] дае адным з значэньняў „''назва ўдарных частак прыладаў і машынаў''“, а [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы]] выводзіць беларускае „біла“ ад славянскага ''biti'' (біць), якое параўноўвае з [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкім]] bīhal 'сякера'}} [bila] ''на літоўскай мове значыць тое ж самае''»{{Заўвага|{{мова-fr|«car byl en Flamand, signifie une hache; bila, en Lithuanien, signifie la même chose»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Histoire naturelle de Pline traduite en françois. T. 6. — Paris, 1773. [https://books.google.by/books?id=JeyFTzG771cC&amp;pg=PA134&amp;dq=%22en+Lithuanien%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwipvNe838z8AhXsy7sIHRIzCwE4FBDoAXoECAcQAg#v=onepage&amp;q&amp;f=false P. 134].&lt;/ref&gt;. Гішпанскі езуіт і філёляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ларэнца Гервас||en|Lorenzo Hervás}} у 1784 годзе зазначаў, што «''літоўская мова вельмі падобная да польскай''» ({{мова-it|«il Lituano è molto affine a Polacco»|скарочана}}), а сам пералічваў яе як гаворку славянскай («ілірыйскай») мовы&lt;ref&gt;Catalogo delle lingue conosciute e notizia della loro affinita', e diversita'. — Cesena, 1784. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=XQsJAAAAQAAJ&amp;q=Lituano#v=snippet&amp;q=Lituano&amp;f=false P. 158—160].&lt;/ref&gt;.

Апошні кароль Рэчы Паспалітае [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] (які менаваў сябе «радавітым ліцьвінам») падчас наведваньня [[Нясьвіж]]у ў 1784 годзе зьвярнуўся да [[Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку»|Караля Станіслава Радзівіла]] «па-просту»: «''Пане гаспадару, каж віна даці, штоб у тваёй хаце ліха ня знаці''»&lt;ref&gt;Tyszkiewicz E. Nasze strony. Obrazek litewski. — Kraków, 1871. S. 15.&lt;/ref&gt;. На [[Чатырохгадовы Сойм|Чатырохгадовым Сойме]] 1788—1792 гадоў віленскі земскі судзьдзя [[Тадэвуш Корсак]] прамаўляў «''зь літоўскім акцэнтам''», які ўражваў палякаў&lt;ref&gt;Юргайціс, Р. Парламенцкая дзейнасць паслоў з віленскага сойміка ў сойме Рэчы Паспалітай у 1717—1793 гг. // [[ARCHE Пачатак]]. 2011, № 6 (105). С. 109.&lt;/ref&gt;.

У канцы XVIII ст., ужо [[Расейская акупацыя Беларусі|за часамі расейскага панаваньня]], беларуская мова працягвала называцца літоўскай. Гэтак, прызначаны кіраваць новаўтворанай [[Менская япархія|Менскай япархіяй]] [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Урадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] [[Віктар Садкоўскі]], адданы гаспадыні [[Кацярына ІІ|Кацярыне ІІ]], пагражаў мясцовым прэзьбітэрам на [[Слуцак|слуцкім]] эпархіяльным зборы: «''Ja was skoreniu, zniszczu, sztob i jazyka nie było waszoho proklatoho litowskoho i was samych, ja was u zsyłki pozasyłaju, albo u sołdaty pooddaju, a swoich z zakordonu ponawożu''»&lt;ref&gt;Sakowicz E. Kościół prawosławny w Polsce w epoce Sejmu Wielkiego 1788—1792. — Warszawa, 1935. S. 79.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Дубавец-Сагановіч-1994-235&quot;&gt;Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 235.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)|к}} С. 5.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kren-Koukiel-Marozava-2000-325&quot;/&gt;. У 1806 годзе расейскі царкоўны гісторык, археограф і бібліёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яўген (Балхавіцінаў)||ru|Евгений (Болховитинов)}}, камэнтуючы ў сваім «Гістарычным слоўніку аб расейскіх пісьменьніках» сьцьверджаньне [[Шыман Старавольскі|Шымана Старавольскага]] пра зробленыя [[Ян з Глогава|Янам з Глогава]] (настаўнікам [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]]{{Заўвага|Існуе вэрсія, што Францішак Скарына мог працягнуць і выдаць пераклад, распачаты яго настаўнікам Янам з Глогава&lt;ref&gt;Владимировас Л. Всеобщая история книги: Древний мир. Средневековье. Возрождение. — М.: Книга, 1988. С. 201.&lt;/ref&gt;}}) пераклады кнігаў бібліі на «славянскую мову» — мову Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref&gt;Яцухна В. Скарыназнаўчая спадчына Вацлава Ластоўскага // Спадчына Скарыны: да 500-годдзя беларускага кнігадрукавання : зб. навуковых артыкулаў : у 2 ч. Ч. 1 / рэдкал. : А. Ермакова (гал. рэд.) [і інш] ; М-ва адукацыі Рэспублікі Беларусь, Гомельскі дзярж. ун-т імя Ф. Скарыны. — Гомель : ГДУ імя Ф. Скарыны, 2017. С. 61.&lt;/ref&gt; — адзначаў, што той напраўду перакладаў іх на літоўскую мову{{Заўвага|{{мова-ru|«Но оба они ошибаются по незнанию подлинного Словянского языка. Потому что Глоговенский переводил упомянутые книги не на Славянский, а на Литовский язык, на коем они и напечатаны в Кракове»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Друг просвещения. Ч. 1, 1806. [https://books.google.by/books?id=WCloAAAAcAAJ&amp;pg=PA100&amp;dq=%D0%B3%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjZ_7LQhoz0AhWsR_EDHamUA3oQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&amp;f=false С. 100].&lt;/ref&gt;. Гэты ж аўтар у іншым сваім слоўніку (1827 год) азначаў «Катэхізіс вялікі» [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] як ад пачатку «напісаны на літоўскай мове» ({{мова-ru|«писанный &lt;…&gt; на Литовском языке»|скарочана}})&lt;ref&gt;
Словарь исторический о бывших в России писателях духовного чина греко-российской церкви. Т. 2. — СПб., 1827. [https://books.google.by/books?id=M91dAAAAcAAJ&amp;pg=PA4&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%A3%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiGi9bxzY30AhU1SPEDHTyUCsI4lgEQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%A3%22&amp;f=false С. 4].&lt;/ref&gt;, такое азначэньне гэтага выданьня як укладзенага «на літоўскай мове» даў яшчэ ў 1822 годзе расейскі выдавец і філёляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай Грэч||be|Мікалай Іванавіч Грэч}}{{Заўвага|{{мова-ru|«Зизаний сочинил еще на Литовском языке большой Катихизис»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Опыт краткой истории руской литературы. — СПб., 1822. [https://books.google.by/books?id=kMFLAAAAcAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&amp;f=false С. 62].&lt;/ref&gt;. У выдадзенай у [[Харкаў|Харкаве]] працы «Найноўшы нарыс правілаў расейскай граматыкі»&lt;ref&gt;Новейшее начертание правил Российской грамматики, на началах всеобщей основанных. — Харьков, 1810. С. 28.&lt;/ref&gt; (1810 год) {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Арнатоўскі||uk|Орнатовський Іван}} называў беларусаў літоўцамі і сьцьвярджаў, што «''паўночна-заходняя частка Расеі запазычыла многа словаў, а яшчэ больш канчаткаў, уласьцівых мове літоўцаў''»&lt;ref name=&quot;Zaprudzki-2013-96&quot;&gt;[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 96.&lt;/ref&gt;.

У [[бэрлін]]скім патэнце прускага караля [[Фрыдрых Вільгельм II|Фрыдрыха Вільгельма II]] (1797 год), які прызначаўся жыхарам [[Падзелы Рэчы Паспалітай|анэксаваных тэрыторыяў Рэчы Паспалітай]] (у тым ліку [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]] ВКЛ) і тычыўся «''польскіх і літоўскіх да гэтых часоў дзейных правоў, статутаў і канстытуцыяў''», зазначалася, што вытрымка з адпаведных крыніцаў права, калі яна «''на польскай або літоўскай мове была напісаная''» ({{мова-de|«in der Polnischen oder Litthauischen Sprache abgesasst ist»|скарочана}}, {{мова-pl|po Polsku lub po Litewsku napisana była|скарочана}}), мае мець нямецкі або лацінскі пераклад&lt;ref&gt;Novum Corpus Constitutionum Prussico-Brandenburgensium Praecipue Marchicarum, Oder Neue Sammlung Königl. Preußl. und Churfürstl. Brandenburgischer, sonderlich in der Chur- und Marck-Brandenburg, Wie auch andern Provintzien, publicirten und ergangenen Ordnungen, Edicten, Mandaten, Rescripten, Von 1796, 1797, 1798, 1799 und 1800. — Berlin, 1801. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10490389?page=588,589&amp;q=Litewfku S. 1131—1134, 1151—1154]&lt;/ref&gt;. У 1807 годзе нямецкі географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Георг Гасэль||ru|Гассель, Георг}} у сваёй працы пра Расейскую імпэрыю&lt;ref&gt;Hassel H. Statistischer Abriss des Russischen Kaisertums nach seinen neuesten politischen Beziehungen. — Nürnberg
— Leipzig, 1807. [https://books.google.by/books?id=irZfAAAAcAAJ&amp;pg=PA92&amp;dq=lithauer+sklaverei&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi-yPTizM78AhWE87sIHezVCFEQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&amp;q=lithauer%20sklaverei&amp;f=false S. 92].&lt;/ref&gt; пісаў пра славянскі народ ліцьвінаў (літоўцаў), праваслаўных, якія жылі сярод палякаў у Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай і Віцебскай губэрніях і зазначаў, што яны карыстаюцца сваёй асобнай мовай&lt;ref name=&quot;Zaprudzki-2013-95&quot;&gt;[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 95.&lt;/ref&gt;. Ангельскі падарожнік Робэрт Джонстан адзначаў у дзёньніку сваёй вандроўкі Расейскай імпэрыяй, выдадзеным у 1815 годзе, што «''старажытная Літва''» пачынаецца ад мястэчка [[Ляды (Дубровенскі раён)|Лядаў]]&lt;ref&gt;Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=3n1CP801ukAC&amp;dq=%22native+lithuanians+generally%22&amp;q=%22native+lithuanians%22#v=onepage&amp;q=liadi%20lithuania&amp;f=false P. 328].&lt;/ref&gt;, мясцовых сялянаў ён апісваў як «''карэнных літоўцаў''»&lt;ref&gt;Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=3n1CP801ukAC&amp;dq=%22native+lithuanians+generally%22&amp;q=%22native+lithuanians%22#v=snippet&amp;q=%22native%20lithuanians%22&amp;f=false P. 332].&lt;/ref&gt;, а мясцовую мову называў «''літоўскім дыялектам''»&lt;ref&gt;Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=3n1CP801ukAC&amp;dq=%22native+lithuanians+generally%22&amp;q=%22native+lithuanians%22#v=onepage&amp;q=lithuanian%20dialect&amp;f=false P. 348].&lt;/ref&gt;.

[[Адам Міцкевіч]] (1798—1855), які паводле сьведчаньня свайго сучасьніка Максымільяна Маркса, размаўляў з каханай Марыляй Верашчакай па-беларуску, а свае першыя вершы, не напісаныя, а агучаныя ўслых, прамаўляў па-беларуску&lt;ref&gt;Корбут В. [https://www.polskieradio.pl/396/8226/Artykul/2810981,%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D1%8B%D1%9E-%D1%88%D1%82%D0%BE-%D0%9C%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87-%D1%81%D0%B2%D0%B0%D0%B5-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F-%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B-%D1%81%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83 Маркс сведчыў, што Міцкевіч свае першыя вершы складаў па-беларуску], [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]], 23 верасьня 2021 г.&lt;/ref&gt;, і паводле гісторыка беларускай літаратуры [[Мікола Хаўстовіч|Міколы Хаўстовіча]], зрэдку называў мову сваіх твораў «ліцьвінскай»&lt;ref&gt;Хаўстовіч М. Наш Міцкевіч // XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах. Кн. 1. — {{Менск (Мн.)}}: БДУ, 2000. С. 3.&lt;/ref&gt;, клапаціўся пра захаваньне і перадачу дзецям мясцовага вымаўленьня&lt;ref&gt;[[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станкевіч С.]] Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі. — Вільня, 2010. С. 201.&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|…няраз слухаючы нас, ён уздыхаў, што ў нас бясколерны, чужаземскі акцэнт. Ён бы хацеў чуць з нашых вуснаў мову сьпеўную, літоўскую, якая была яму мілейшая за ўсё.
{{арыгінал|pl|…nieraz słycząc nas mówiących, wzdychał, że mamy akcent bezbarwny, cudzoziemski. On byłby chciał słyczeć w naszych ustach tę mowę spewną, litewską, która nadewszystko była mu miłą.}}
|Gorecka A. Wspomnienia o Adamie Mickiewiczu. — Kraków, 1897. S. 76.}}

У апублікаванай у 1840 годзе аповесьці «Панна Кацярына», дзе беларускамоўны селянін называе сябе ліцьвінам&lt;ref name=&quot;Tygodnik Literacki-51-1840&quot;/&gt;, адзначалася, што іншыя народы пазнаюць ліцьвінаў паводле іх «''сьпеўнай мовы''»&lt;ref name=&quot;Tygodnik Literacki-52-1840&quot;/&gt;. У кнізе «Ўспаміны яснавяльможнага пана Севярына Сапліцы, чашніка парнаўскага», напісанай выхаваным на [[Менскае ваяводзтва|гістарычнай Меншчыне]] [[Генрык Жавускі|Генрыкам Жавускім]], апавяданьне вядзецца ад імя «''прыроджанага ліцьвіна, [[Наваградак|наваградзкага]] [[Зямяне|зямяніна]]''», які наракае на тое, што ў час канфідэнцыйнай выправы праз [[Запароская Сеч|Запароскую Сеч]] да крымскага хана сын [[менск]]ага чашніка Міхал Ратынскі размаўляў «''па-літоўску''»&lt;ref&gt;Rzewuski H. Pamiątki pana Seweryna Soplicy, cześnika parnawskiego. — Lipsk, 1868. [https://books.google.by/books?id=WrwaAAAAYAAJ&amp;pg=PA187&amp;dq=%22ci%C4%85gle+z+litewska+co%C5%9B%22&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi9gYyusLqEAxUvg_0HHYdVC6EQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&amp;q=%22ci%C4%85gle%20z%20litewska%20co%C5%9B%22&amp;f=false S. 187].&lt;/ref&gt; (г. зн. па-беларуску&lt;ref&gt;[https://pawet.net/library/v_literature/rzewuski/10/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B5%D1%87.html Запароская Сеч] // Жавускі Г. Успаміны Сапліцы. — {{Менск (Мінск)}}: Лімарыус, 2005. С. 361.&lt;/ref&gt;), чым мог выдаць сваё паходжаньне&lt;ref&gt;[https://pawet.net/library/v_literature/rzewuski/10/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B5%D1%87.html Запароская Сеч] // Жавускі Г. Успаміны Сапліцы. — {{Менск (Мінск)}}: Лімарыус, 2005. С. 111—112.&lt;/ref&gt;. Ляўрэат [[Нобэлеўская прэмія ў галіне літаратуры|Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры]] [[Генрык Сянкевіч]], які меў літоўскае паходжаньне і часта бываў на [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыне]], у сваім найбольш вядомым гістарычным рамане «[[Агнём і мячом (раман)|Агнём і мячом]]», напісаным у 1884—1888 гадох, апавядае пра літоўскага шляхціча Лонгіна Падбіпенту (у XVII ст. рэальны шляхецкі род Падбіпентаў валодаў [[Пліса (Віцебская вобласьць)|Плісай]] на [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]]), які адзначаўся сваёй «''сьпеўнай літоўскай гаворкай''» і гаварыў з тыповым беларускім фрыкатыўным «г» (напрыклад, «''Słuchać hadko''»), што не ўласьціва ані палякам, ані летувісам. Тым часам іншы пэрсанаж раману зь імём «Жмудзін» адзначыўся летувіскімі выразамі: «''Padłas!''», «''Panas Kmitas»&lt;ref&gt;Гацак М. Беларускамоўныя літвіны Генрыка Сянкевіча // Вольнае Глыбокае. № 9 (725), 27 лютага 2014. С. 5.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Литовско-русский словарь, составленный в 1596 году Лаврентием Зизанием (1849).jpg|значак|Тытульны аркуш [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянска]]-беларускага слоўніка [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] ў публікацыі 1849 году]]

У 1836 годзе расейскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Пагодзін||ru|Погодині, Михаил Петрович}} пісаў пра Ўкраіну: «''Прыйшлі жа туды яшчэ пазьней літоўцы або беларусцы, з [[Гедзімін]]ам, і ўвялі ў пісьмовы ўжытак сваю мову''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Пришли же туда еще позднее Литовцы или Белорусцы, с Гедемином, и ввели в письменное употребление свой язык»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Погодин М. П. Записка о древнем языке русском // Известия Императорской академии наук по отделению русского языка и словестности. Т. 5, 1836. С. 82.&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Тым часам у афіцыйным часопісе Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі за 1836 год прафэсар [[Маскоўскі ўнівэрсытэт|Маскоўскага ўнівэрсытэту]] гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сьнегіроў||ru|Снегирёв, Иван Михайлович}} у сваім артыкуле «Латинская синонимика в Германии», зьмешчаным у радзьдзел «Науки и словестность», прыводзіў варыянты славянскага слова «хлеб»: «''по Малорос. хлиб, на Польском по Варшавскому и Краковскому произношению хлиб, а по Литовскому хлеб (chleb)''»&lt;ref&gt;Журнал Министерства Народного Просвещения. 1836. Ч. 9. [https://books.google.by/books?id=3dljAAAAcAAJ&amp;pg=PA470&amp;dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%83&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUv6_5g9nzAhUpQvEDHYb9CtUQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%83&amp;f=false С. 470].&lt;/ref&gt;}}. Расейскі пісьменьнік і выдавец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Павел Сьвіньін||be|Павел Пятровіч Свін’ін}} у 1839 годзе адзначаў, што ўкраінская мова за [[Чарнігаў|Чарнігавым]] зьмяняецца на літоўскую ({{мова-ru|«Язык Малороссийский &lt;…&gt; за Черниговым изменяется в Литовский»|скарочана}})&lt;ref&gt;Картины России и быт разноплеменных ее народов : Из путешествий П. П. Свиньина. Ч. 1. — СПб., 1839. С. 313—314.&lt;/ref&gt;. У 1841 годзе расейскі пісьменьнік і аўтар шматлікіх падручнікаў расейскай мовы Іван Пенінскі ў прадмове да трэцяга выданьня «Славянскай хрэстаматыі», у якое ён дадаў вытрымкі зь [[Літоўская Мэтрыка|Літоўскай мэтрыкі]], зазначаў&lt;ref&gt;Пенинский И. С. Славянская хрестоматия, или Избранные места из произведений древнего отечественного наречия. — СПб.: Тип. Деп. нар. прос., 1841. [https://books.google.by/books?id=DmJcAAAAcAAJ&amp;pg=PR6&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjMw6W6or7zAhWKRfEDHaYZDYI4WhDoAXoECAsQAg#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&amp;f=false С. VI].&lt;/ref&gt;: «''Бракавала таксама ранейшым выданьнях Хрэстаматыі артыкулаў, якія пазнаёмілі б выхаванца з мовамі Беларускай і Літоўскай, слушна названымі мовай Заходне-Рускай; і ў гэтых адносінах кніга папоўненая цяпер здавальняльна''» ({{мова-ru|«Недоставало также в прежних изданиях Хрестоматии статей, которые познакомили бы воспитанника с языками Белорусским и Литовским, страведливо названными языком Западно-Русским; и в этом отношении книга пополнена теперь удовлетворительно»|скарочана}}){{Заўвага|Гэтае ж сьцьверджаньне паўтараецца ў прадмове да чацьвертага выданьня (1843 год)}}. У 1849 годзе расейскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сахараў||ru|Сахаров, Иван Петрович}} апублікаваў [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянска]]-беларускі слоўнік [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] пад назвай «Літоўска-рускі слоўнік» ({{мова-ru|«Литовско-русский словарь»|скарочана}})&lt;ref&gt;Сахаров И. П. Сказания русского народа. Т. 2. — СПб., 1849. С. 119.&lt;/ref&gt;, у 1869 годзе ў часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Филологические записки||ru|Филологические записки}} адзначалася: «''Слоўнік Л. Зізанія належыць да літоўскай пісьменнасьці. У ім славянскія словы, іншаземныя тлумачацца літоўскай мовай, бо і сам складальнік быў родам зь Літвы''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Словарь Л. Зизания принадлежит грамотности Литовской. В нем слова Славянские иностранные объясняются речью Литовскою потому что и сам составитель был родом из Литвы»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Филологические записки. Вып. 1, 1869. [https://books.google.by/books?id=n1lKAAAAcAAJ&amp;pg=RA1-PA10&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE+%22%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%8A%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiRkKWd_o30AhWdQ_EDHQz1D_04HhDoAXoECAMQAg#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E&amp;f=false С. 9].&lt;/ref&gt;, а ў 1872 годзе пісьменьнік і пэдагог {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Чудзінаў||ru|Чудинов, Александр Николаевич}} пісаў пра слоўнік Л. Зізанія, што «''аўтар родам зь Літвы, таму ўсе тлумачэньні словаў ім робяцца на літоўскай мове''» ({{мова-ru|«Так как автор родом из Литвы, то и все объяснения слов им делаются на Литовском языке»|скарочана}})&lt;ref&gt;О преподавании отечественнаго языка: Очерк истории языкознания в связи с историей обучения родному языку, с приложением библиографического указателя. — Воронеж, 1872. [https://books.google.by/books?id=DdtdAAAAcAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=%D0%9E%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%8A+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&amp;f=false С. 201].&lt;/ref&gt;. Народжаны на [[Жамойць|Жамойці]] гісторык і археоляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Тадэвуш Валянскі||be|Тадэвуш Валянскі}} ў 1854 годзе залічваў літоўскую мову да славянскіх: «''…трэба валодаць веданьнем усіх найгалоўнейшых, прынамсі, цяпер яшчэ жывых гаворак славянскіх, якімі лічацца: руская, польская, чэская, сэрба-далмацкая, ілірыйская, вэнэдзкая альбо вэндзкая і літоўская''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…должно обладать знанием всех главнейших, по крайней мере, теперь ещё живых наречий славянских, которыми почитаются: русское, польское, чешское, сербо-далматское, иллирийское, венедское или вендское и литовское»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Воланский Т. [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9E%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D1%8F%D1%81%D0%BD%D1%8F%D1%8E%D1%89%D0%B8%D1%85_%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%8E_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8E/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B5 Описание памятников, объясняющих славяно-русскую историю] // Новые материалы для древнейшей истории славян вообще и славяно-руссов в особенности с лёгким очерком истории русов до Рождества Христова. Вып. I—III. — М., 1854; переизд.: СПб., 1995.&lt;/ref&gt;. Паводле рапарту берасьцейскага судовага спраўніка, у 1863 годзе стараста сяла [[Малыя Зводы|Зводаў]] Павал Стальнік знайшоў пад сваім домам паўстанцкі ліст, «''надрукаваны простай літоўскай гаворкай''», то бок на беларускай мове{{Заўвага|{{мова-ru|«''письмо, печатанное простым литовским наречием''»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Восстание в Литве и Белоруссии 1863―1864 гг. — М., 1965. С. 374.&lt;/ref&gt;. У часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вестник Европы (1866—1918)|«Вестник Европы»|ru|Вестник Европы (1866—1918)}} (1866 год) гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фэактыст Хартахай||ru|Хартахай, Феоктист Авраамович}} адзначаў: «''у справах Літоўскага пасольскага прыказу захоўваецца ярлык [[Мэнглі I Гірэй|Мэнглі Гірэя]], перакладзены на тагачасную літоўскую мову. У гэтым ярлыку адзін татарскі ўрад [землямера] называецца адпаведным яму літоўскім урадам „[[каморнік]]а“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«В делах литовского посольского приказа находится ярлык Менгли-Гирея, который переведен на тогдашний литовский язык. В этом ярлыке один татарский чин [землемера] назван соответствующим ему литовским чином „коморника“»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Хартахай Ф. Историческая судьба крымских татар (статья вторая) // Вестник Европы. Т. 2, 1866. [https://books.google.ru/books?id=FwYYAAAAYAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q=%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA&amp;f=false С. 213].&lt;/ref&gt;. Этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Дзьмітрыеў||be|Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў}} у сваім «Зборніку песень, казак, абрадаў і звычаяў сялянаў Паўночна-Заходняга краю» (1869 год) зазначаў, што «''пахаваньне ў сялянаў Дзісьненскага і Вялейскага паветаў называецца літоўскім словам „хаўтуры“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Похороны у простолюдинов Дисненского и Вилейского уездов называются Литовским словом „хаутуры“»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Дмитриев М. А. Собраніе пѣсен, сказок, обрядов и обычаев крестьян Сѣверо-западнаго края. — Вильна, 1869. [https://books.google.by/books?id=zwLkAAAAMAAJ&amp;pg=PP7&amp;dq=%D0%A1%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B5+%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%BA%D1%8A,+%D0%BE%D0%B1%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjmkeiLtcz5AhWD8LsIHcEID5EQ6AF6BAgHEAI#v=snippet&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BC%D1%8A&amp;f=false С. 211].&lt;/ref&gt;. У 1875 годзе адзін з кіраўнікоў [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] [[Агатон Гілер]] зазначаў у сваёй кнізе пра гісторыю паўстаньня, што [[багун]] ({{мова-pl|Bagno|скарочана}}) завецца «''па-літоўску „bahun“''»&lt;ref&gt;Giller A. Polska w walce: zbiór wspomnie i pamitników z dziejów naszego wyjarzmienia. — Kraków, 1875. [https://archive.org/details/polskawwalcezbi00gilluoft/page/288/mode/2up?q=litewsku S. 288].&lt;/ref&gt;. У 1881 годзе [[Крымскія татары|крымска-татарскі]] асьветнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ісмаіл Гаспрынскі||uk|Ісмаїл Ґаспринський}} зьвяртаў увагу на тое, што «''ўжо першае пакаленьне [[Беларускія татары|літоўскіх татараў]] гаварыла больш мовай маці, г. зн. па-літоўску, чым па-татарску, так што празь некалькі пакаленьняў татарская мова зьнікла з ужытку, і мова літоўская'' (г. зн. беларуская&lt;ref&gt;[[Ібрагім Канапацкі]], [https://belhistory.com/lang_bel-tatars.html?fbclid=IwY2xjawFxxx1leHRuA2FlbQIxMAABHS0BTrKHuISdVo6ytfjrneGQ7_PwjeX7SEjysTtNqYzmBT-Bw9AljPU5dw_aem_Oysw00mcgdnwiZ7OvxWDBA Мова беларускіх татар], Беларускі гістарычны партал, 2 лютага 2018 г.&lt;/ref&gt;) ''стала нацыянальнай мовай тамтэйшых татараў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«уже первое поколение литовских татарчат говорило больше языком матери, т.е. по-литовски, чем по-татарски, так что через несколько поколений татарский язык исчез из употребления, и язык литовский стал национальным языком тамошних татар»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Гаспринский И. «Русское мусульманство: Мысли, заметки и наблюдения мусульманина». — Симферополь, 1881. С. 28.&lt;/ref&gt;. Украінскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзьмітры Багалей||uk|Багалій Дмитро Іванович}} тлумачыў у сваім навуковым артыкуле, апублікаваным у 1883 годзе ў гістарычна-этнаграфічным часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кіевская старина||uk|Кіевская старина}}, што тэрмін «сябрынны» ўтварыўся ад «''старажытнага літоўскага слова „сябар“''»&lt;ref&gt;Багалей Д. Займанщина в левобережной Украйне XVII и XVIII ст. // Киевская старина. № 12, 1883. [https://archive.org/details/kievskaya_starina_1883_12/page/n53/mode/2up?q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%22 С. 576].&lt;/ref&gt;. Гісторык і краязнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сямён Пісараў||ru|Писарев, Семён Петрович}} у сваёй публікацыі ад 1897 году ўдакладняў, што старажытная частка (цэнтар) [[Смаленск]]у — Княская мясцовасьць — гістарычна называлася «''па-літоўску проста „[[Горад|места]]“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…бывшей Княжеской местности, по-литовски просто: „места“»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Писарев С. П. Было ли перенесение мощей святых мучеников Бориса и Глеба из Вышгорода в Смоленск. — Смоленск, 1897. [https://books.google.by/books?id=Z2SsMAAC6BQC&amp;pg=PA52&amp;dq=%D0%B2%D1%8B%D0%B6%D0%B3%D0%BB%D0%B8+%D0%BC%D1%A3%D1%81%D1%82%D0%BE,+%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B8+%D0%B8+%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B8&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj09Jb_rb35AhVjMOwKHdHcDyQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&amp;q&amp;f=false С. 52].&lt;/ref&gt;. У другой палове XIX стагодзьдзя датычна Асавецкага прыходу ([[Бабруйскі павет]]) адзначалася, што «''мова простанародная, літоўская, мяшаная з польскай''»{{Заўвага|{{мова-ru|«язык простонародный, литовский, смешанный с польским»|скарочана}}}}, датычна Седліскай воласьці ([[Ашмянскі павет (Віленская губэрня)|Ашмянскі павет]]) — «''гаворка, ужываная мясцовымі жыхарамі, беларуская або літоўская''», датычна Нарацкага прыходу — «''мясцовы народ размаўляе літоўскай гаворкай''»&lt;ref&gt;Яшкiн I. Да вытокаў моўнай сiтуацыi ў Беларусi: Матэрыялы для сацыялiнгвiстыкi, 50—80-я гг. XIX ст. // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. № 4, 1992. С. 208, 217, 219.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 73.&lt;/ref&gt;.

Захаваліся сьведчаньні, што яшчэ ў сярэдзіне XIX ст. на захадзе [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] мясцовыя жыхары называлі беларускую мову літоўскай&lt;ref&gt;Этнографический сборник, издаваемый Имп. Русским географическим обществом. Вып. 3. — СПб., 1858. С. 105.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kviatkouski-2025-100&quot;/&gt;{{Заўвага|Падобныя зьвесткі прыводзяцца ў трэцім томе выданьня «Живописная Россия» (1882 год)&lt;ref&gt;Живописная Россия. Т. 3. — СПб. — Москва, 1882. [https://books.google.by/books?id=D4U1AQAAMAAJ&amp;pg=PA448&amp;dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj63IXp1cDzAhVcSfEDHTbbC084RhDoAXoECAgQAg#v=onepage&amp;q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&amp;f=false С. 448].&lt;/ref&gt;: {{мова-ru|«Около Свислочи, Крынок, Яловки и м. Гродка живут уже настоящие (как называют там) „дзекалы“ или дэкалы со своим языком, называемым здесь литовским»|скарочана}}}}:
{{Цытата|На ўсходзе і паўночным усходзе яна мяжуе з мовай уласна беларускай, якая ў мясцовых жыхароў называецца літоўскай. Гэтай мовай гавораць ужо каля [[Сьвіслач (горад)|Сьвіслачы]], [[Крынкі|Крынак]], [[Ялоўка|Ялоўкі]] і каля мястэчку [[Гарадок (Беластоцкі павет)|Гарадку]], пры якім сустракаюцца гэтыя два адценьні.
{{арыгінал|ru|На востоке и северо-востоке он граничит с языком собственно белорусским, который у здешних жителей называется «литоуским». Этим языком говорят уже около Сьвислочи, Крынок, Яловки и около мест. Гродка, при котором втречаются эти два оттенка.}}|Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. С. 151. &lt;br /&gt; Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Этнографический сборник. Вып. 3. — СПб., 1858. С. 105.}}

[[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): літоўская мова (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю летувісаў]]

Тым часам шырокае бытаваньне сярод беларусаў азначэньня ўласнай мовы як літоўскай (а ўласнай краіны — як Літвы) засьведчыў этнограф і фальклярыст [[Мікалай Янчук]] паводле вынікаў свайго падарожжа [[Менская губэрня|Менскай губэрняй]] у 1886 годзе&lt;ref&gt;Янчук Н. [https://www.prlib.ru/item/437605 По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году)]. — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=G34hEAAAQBAJ&amp;pg=PA26&amp;dq=Po+litewsku+%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiNyOa8isPzAhVPRPEDHQkbDGYQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&amp;q=Po%20litewsku%20%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&amp;f=false С. 25—26].&lt;/ref&gt;:
{{Пачатак цытаты}}
Іншая цяжкасьць паходзіць ад таго, што на мясцовай мове, а пагатоў на польскай, нярэдка зьмешваюцца назвы «Беларусь» і «Літва», беларуская мова і літоўская{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувіская»|name=&quot;letuviskaja&quot;}}… Спытаеце вы, напрыклад, якуюсьці мяшчанку, хто яна такая? — Polka [''г. зн. каталічка — паводле сьведчаньня Мікалая Янчука''{{Заўвага|«''У народзе існуе толькі падзел на рускіх і палякаў, але ня варта думаць, што адрознасьць сапраўды засноўваецца на нацыянальнасьці: гэта — падзел паводле веры''» ({{мова-ru|«В народе существует только подразделение на русских и поляков, но не следует думать, что различие действительно основано на национальности: это — деление по вероисповеданию»|скарочана}})&lt;ref&gt;Янчук Н. [https://www.prlib.ru/item/437605 По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году)]. — Москва, 1889. С. 24.&lt;/ref&gt;}}], адкажа яна вам. — Адкуль родам? — Z Litwy. Як гавораць дома? — Po litewsku. Між тым пры высьвятленьні больш дакладных зьвестак выяўляецца, што ні сама яна, ні яе родныя ні слова не разумеюць па-літоўску{{Заўвага|Тут — у сэнсе «па-летувіску»|name=&quot;pa-letuvisku&quot;}}, а гавораць вынятна па-беларуску.
{{Канец цытаты}}

Беларускі мовазнаўца [[Анатоль Літвіновіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што расейцы, украінцы, палякі ды іншыя народы часта называлі беларускую мову «літоўскай» яшчэ ў XIX стагодзьдзі&lt;ref name=&quot;Litvinovic-2010&quot;&gt;Літвіновіч А. Беларуская мова на старонках «Энцыклапедыі літоўскай мовы» // [[Наша слова]]. [http://pawet.net/ns/2010/32/%E2%84%96_32_(975).html № 32 (975)], 2010 г.&lt;/ref&gt;. У 1839 годзе ўкраінскі і расейскі лінгвіст, гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Максімовіч||uk|Максимович Михайло Олександрович}} зазначаў, што беларускую мову дакладней называць літоўска-рускай і даваў наступнае тлумачэньне: ва Ўкраіне гэтую мову называюць проста літоўскай, а тых, хто ёй гаворыць — ліцьвінамі, адпаведна і [[Старадубскі павет|паўночна-заходняя частка Чарнігаўскай губэрні]], дзе гавораць па-беларуску, называецца ўжо Літвой&lt;ref&gt;Максимович М. А. История древней русской словесности. Кн. 1. — Киев, 1839. [https://books.google.by/books?id=rkVBAQAAIAAJ&amp;pg=PA97&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwivxqmDrb7zAhVbQ_EDHUVbD8g4bhDoAXoECAcQAg#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&amp;f=false С. 97].&lt;/ref&gt;. Тое, што вакол [[Гародня (Гараднянскі раён)|Гародні]] і [[Новае Места (Бранская вобласьць)|Новага Места]] гавораць ужо «па-літоўску», адзначаў яшчэ ў 1786 годзе ўкраінскі гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Апанас Шафорнскі||uk|Шафонський Опанас Филимонович}}&lt;ref&gt;Черниговского наместничества топографическое описание. — Киев, 1851. [https://books.google.by/books?id=z0pdAAAAcAAJ&amp;pg=PA235&amp;dq=%22%D1%82%D0%BE+%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiktNeF2Lr5AhUNtKQKHbX_BCAQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&amp;q=%22%D1%82%D0%BE%20%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22&amp;f=false С. 233].&lt;/ref&gt;. У 4-м томе часопісу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Biblioteka Warszawska||pl|Biblioteka Warszawska}} за 1848 год захавалася сьведчаньне, што «''…палякі звычайна называюць беларускую (крывіцкую) мову літоўскай, а літоўскую{{Заўвага|Тут — у сэнсе „летувіскую“}} — жамойцкай''» ({{мова-pl|«…Polacy język biało-ruski (krzywicki) powszechnie nazywają litewskim, a litewski żmudzkim»|скарочана}}&lt;ref&gt;Biblioteka Warszawska. T. 4, 1848. [https://books.google.by/books?id=dm5lAAAAcAAJ&amp;pg=PA435&amp;dq=powszechnie+nazywaj%C4%85+litewskim,+a+litewski+%C5%BCmudzkim&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiVhrLjkN70AhXB8rsIHZLnCOgQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&amp;q=powszechnie%20nazywaj%C4%85%20litewskim%2C%20a%20litewski%20%C5%BCmudzkim&amp;f=false S. 435].&lt;/ref&gt;){{Заўвага|Сам аўтар нататкі (J. Szreder) лічыць, што гэтая замена нібыта адбываецца з прычыны «''невуцтва''» ({{мова-pl|«Tylko niewiadomość popełnić może taką zamianę»|скарочана}}). Тым часам у 1832 годзе народжаны на Жамойці сьвятар і мовазнаўца Калікст [[Касакоўскія|Касакоўскі]] абраў для сваёй граматыкі летувіскай мовы назву «Граматыка жамойцкай мовы» ({{мова-pl|Grammatyka języka żmudzkiego|скарочана}} або {{мова-lt|Kałbrieda leźuwio źiamaytiszko|скарочана}})&lt;ref&gt;Subačius G. Kalikstas Kasakauskis // Visuotinė lietuvių enciklopedija. T. IX (Juocevičius — Khiva). — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. P. 521.&lt;/ref&gt;. А польскі гісторык літаратуры {{Артыкул у іншым разьдзеле|Караль Эстрэйхэр||pl|Karol Estreicher (starszy)}}, якога называюць «бацькам польскай бібліяграфіі», у сваёй «Bibliografia Polska» (1888 год) азначаў надрукаваны ў Кёнігсбэргу першы поўны пераклад Бібліі на летувіскую мову як «''жамойцкую біблію''», «''біблію ў жамойцкай мове''» ({{мова-pl|«Biblia Żmudzka», «w języku żmudzkim»|скарочана}})&lt;ref&gt;Estreicher K. Bibliografia Polska. T. IX. — Kraków, 1888. S. [https://books.google.by/books?id=d3JmAAAAcAAJ&amp;pg=PA527&amp;dq=w+jezyku+zmudzkim&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi806izw-n1AhXF7rsIHbsaAFI4FBDoAXoECAkQAg#v=snippet&amp;q=biblia%20%C5%BCmudzkim%20krolewiec&amp;f=false 527], [https://books.google.by/books?id=d3JmAAAAcAAJ&amp;pg=PA527&amp;dq=w+jezyku+zmudzkim&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi806izw-n1AhXF7rsIHbsaAFI4FBDoAXoECAkQAg#v=snippet&amp;q=biblia%20%C5%BCmudzka%201735&amp;f=false CCCXLI].&lt;/ref&gt;}}. Польскі этнограф [[Оскар Кольбэрг]] пры апісаньні [[Падляшша]] (1890 год) зазначаў, што жыхары яго паўночнай часткі «''размаўляюць на дыялекце руска-літоўскім, набліжаным да беларускага, які тут проста называюць літоўскім''»&lt;ref name=&quot;Kolberg-1890-359&quot;&gt;Kolberg O. Mazowsze: obraz etnograficzny. Mazowsze stare. Mazury. Podlasie. Tom V. — Kraków, 1890. [https://books.google.by/books?id=k_pLxc6D2oMC&amp;pg=PA359&amp;dq=ruskolitewski&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjklvv7j675AhWyMewKHZJwAkYQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&amp;q=ruskolitewski&amp;f=false S. 359].&lt;/ref&gt;. Народжаны ў ваколіцах [[Бельск Падляскі|Бельску]] віленскі доктар Людвік Чаркоўскі сьведчыў у сваёй этнаграфічнай працы (1907 год), што падляскія [[мазуры]] і русіны называюць беларускую мову «літоўскай», а яе носьбітаў — «ліцьвінамі»&lt;ref name=&quot;Czarkowski-1907&quot;&gt;Czarkowski L. Powiat Bielski w gub. Grodzieńskiej // Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. T. 1, 1907. [https://books.google.by/books?id=SaXQPv5oxykC&amp;pg=PA98&amp;dq=nazywa+lud+siebie+Litwinami&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwirvJL7jfT5AhUOy6QKHfpjD04Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q&amp;f=false S. 97]—98.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Jan Stankievič. Ян Станкевіч (1920-29).jpg|значак|[[Ян Станкевіч]]]]

Мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] ў сваім дакладзе пра старабеларускую мову, зробленым у 1893 годзе, прывёў некалькі назваў беларускай мовы, сярод якіх былі літоўская і літоўска-руская&lt;ref name=&quot;Zaprudzki-2013-82&quot;&gt;[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 82.&lt;/ref&gt;. Яшчэ ў 1825 годзе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||be|Пётр Іванавіч Кёпен}} прапаноўваў называць беларускую мову літоўска-рускай&lt;ref&gt;Кеппен П. Рец. на: Калайдович К., Строев П. Обстоятельное описание славяно-российских рукописей, хранящихся в Москве в библиотеке графа Федора Андреевича Толстова // Библиографические листы, 19. Санкт-Петербург, 1825. С. 267—268.&lt;/ref&gt; і абгрунтоўваў гэта тым, што ўкраінцы называлі беларускую мову літоўскай і што такі лінгвонім сустракаецца ў катэхізьме XVII ст. [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]]&lt;ref&gt;[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] Аб навуковай рэцэпцыі беларускай мовы ў Расіі ў першай палове ХІХ стагоддзя // Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка. XV Міжнародны з’езд славістаў (Мінск, 20-27 жніўня 2013 г.): Даклады беларускай дэлегацыі. Рэдкал. А. Лукашанец і інш. — {{Менск (Мінск)}}, Беларуская навука, 2013. С. 37—52.&lt;/ref&gt;. Літоўска-рускую мову таксама згадвалі ў 1828 годзе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Качаноўскі||uk|Михайло Каченовський}}&lt;ref&gt;Каченовский М. О снимке жалованной грамоты Великого князя Литовского Витовта каноникам виленским // Вестник Европы. № 22, 1828. С. 146.&lt;/ref&gt;, у 1829 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Павел Строеў||ru|Строев, Павел Михайлович}}&lt;ref&gt;Строев П. М. Обстоятельное описание старопечатных книг славянских и российских. — Москва, 1829. С. 6, 80, 120.&lt;/ref&gt;, у 1842 годзе — [[Фёдар Шымкевіч]]&lt;ref&gt;Шимкевич Ф. Корнеслов русского языка, сравненного со всеми главнейшими славянскими наречиями и с двадцатью четырьмя иностранными языками: удостоен Демидовской премии / сост. Федором Шимкевичем. — СПб.: Тип. Имп. Акад. наук, 1842. [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/63236-ch-1-1842#mode/inspect/page/17/zoom/4 С. XVII].&lt;/ref&gt;, у 1852 годзе — Фёдар Галатузаў&lt;ref name=&quot;Zaprudzki-2013-85&quot;&gt;[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 85.&lt;/ref&gt;, у 1878 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Каратаеў||be|Іван Пракопавіч Каратаеў}}&lt;ref&gt;Карский Е. Ф. Белоруссы. Т. 1. — Варшава, 1903. [https://books.google.by/books?id=Hbw6AQAAMAAJ&amp;pg=PA411&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjh2qbZ5Yv0AhXIQvEDHQOfA30Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&amp;f=false С. 411].&lt;/ref&gt;, у 1890 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пампей Бацюшкаў||uk|Батюшков Помпей Миколайович}}&lt;ref&gt;Батюшков П. Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=30dbAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q=%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&amp;f=false С. 159].&lt;/ref&gt;. Назву «руска-літоўская мова» ({{мова-ru|«Русско-Литовский язык»|скарочана}}) у 1854 годзе ўжыў гісторык і бібліёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Палудзенскі||ru|Полуденский, Михаил Петрович}}&lt;ref&gt;Временник Императоркого московского общества истории и древностей российских. Кн. 19, 1854. [https://books.google.by/books?id=N35fAAAAcAAJ&amp;pg=RA4-PA25&amp;dq=%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi35r_4go70AhUvQfEDHSnyCdoQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&amp;q=%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&amp;f=false С. 25].&lt;/ref&gt;. Назву «літоўска-славянская мова» ({{мова-ru|«литово-славянский язык»|скарочана}}) датычна беларускай мовы цытуе [[Мікалай Улашчык]] у біяграфічным нарысе [[Міхал Баброўскі|Міхала Баброўскага]]&lt;ref&gt;[[Мікалай Улашчык|Улащик Н. Н.]] Введение в изучение белорусско-литовского летописания. — М.: Наука, 1985. С. 41.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Vacłaŭ Panucevič. Вацлаў Пануцэвіч (1930-39).jpg|значак|[[Вацлаў Пануцэвіч]]]]

У 1918 годзе прафэсар славянскіх моваў і літаратураў [[Бэрлінскі ўнівэрсытэт|Бэрлінскага ўнівэрсытэту]] [[Аляксандар Брукнэр]] апублікаваў артыкул «Зь беларускай нівы» ({{мова-pl|«Z niwy białoruskiej»|скарочана}}), дзе падкрэсьліваў, што гістарычная літоўская — гэта беларуская мова, якая была [[Афіцыйная мова|афіцыйнай мовай]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], што гістарычныя ліцьвіны — гэта беларусы, а гістарычная літоўшчына — гэта беларушчына: «''…па-літоўску г. зн. па-беларуску пісаныя ўсе літоўскія акты, хронікі, статуты… …ліцьвін, г. зн. беларус… …літоўшчына, г. зн. беларушчына…''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Tento białoruski język ma własną przeszłość, wcześniejszą nierównie i światlejszą niż mało- lub wielkoruski, ale pod obcą, litewską nazwą w niej się ukrywa. Był bowiem językiem urzędowym na całej Litwie; po litewsku; t. j. białorusku spisywano akty, kroniki, statuty; on pierwszy w druku się pojawił, równocześnie z polskim, w Biblii doktora Skoriny w Pradze i Wilnie około 1520 r. &lt;…&gt; Więc mógł sobie niegdyś tuszyć Litwin, t. j. Białorus, że mowa jego i narodowość na całej Litwie każdą inną wyprze — losy zrządziły inaczej: wyparła mowę jego, a zamieniła narodowość wszechpotężna polszczyzna. …w grodach zaś litewskich, od Wilna do Witebska, osiadało mieszczaństwo polskie, bo po polsku mówiące i myślące a litewszczyzna, t. j. białoruszczyzna kątem około monasterów i cerkwi się kupiła. Już w 15 w. w aktach litewskich (białoruskich) spotykasz gęste wyrazy polskie… W 16 w. czytają jeszcze białoruscy Chodkiewicze, Tryznowie, Pacowie, Tyszkiewicze, Sapiehowie, Dorohostajscy, Kiszkowie po białorusku, otrzymują z kancelarii wileńskiej dyplomy i listy białoruskie…»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/4/#info:metadata S. 3]—5.&lt;/ref&gt;. У 1922 годзе прафэсар гісторыі [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] [[Фэлікс Канечны]] апублікаваў артыкул з прапановай тэрміналягічна аддзяляць летувіскую мову ({{мова-pl|język letuwski|скарочана}}) ад гістарычнай літоўскай (беларускай), а таксама Летуву ({{мова-pl|Letuwa|скарочана}}) — ад гістарычнай Літвы і летувісаў ({{мова-pl|Letuwini|скарочана}}) — ад гістарычных ліцьвінаў{{Заўвага|Падобнае тэрміналягічнае разьмежаваньне ({{мова-pl|Letuwisi, letuwiski|скарочана}}) прапаноўваў яшчэ ў 1916 годзе польскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Людвік Яноўскі||pl|Ludwik Janowski}}&lt;ref&gt;Janowski L. Litwa i Polska. — Lausanne, 1916. S. 5.&lt;/ref&gt;, тым часам яшчэ ў 1837 годзе падобную назву народу ({{мова-ru|летувы|скарочана}}) выкарыстаў расейскі пісьменьнік зь [[Менскі павет|Меншчыны]] [[Фадзей Булгарын]]: {{мова-ru|«Все соседние народы Датчане, Германы, Скандинавы и Летувы или Литва &lt;…&gt; Славяне заняли часть земли, принадлежавшей древним Летувам, или Литве, в нынешней Пруссии, и часть Вендов даже смешалась с Летувами»|скарочана}}&lt;ref&gt;Булгарин Ф. Россия в историческом, статистическом, географическом и литературном отношениях. — СПб., 1837. С. 135, 149.&lt;/ref&gt;}}: «''пасольства яго [Уладзіслава Ягайлы] у Кракаў (аб руцэ Ядвігі) не патрабавала перакладніка, бо яны выкарыстоўвалі беларускую мову. Тая мова вякамі лічылася „літоўскай“ і так нават часта называлася. У Польшчы нават ня ведалі пра існаваньне летувіскай мовы, пакуль яе не адкрыла парафіяльнае духавенства''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Poselstwo ego [Władysława Jagiełły] do Krakowa (o rękę Jadwigi) nie potrzebowały tłumacza, gdyż używały języka białoruskiego. Ten język uważany był przez wieki całe za „litewski“ i tak nawet często nazywany. W Polsce nawet nie wiedziano o istnieniu języka letuwskiego, aż dopiero odkryło go duchowieństwo parafjalne»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Koneczny F. Letuwa a Litwa // Przegląd Powszechny. Nr. 463, 1922. S. 41.&lt;/ref&gt;. 18 сакавіка 1928 году гэтую прапанову абмяркоўвалі на паседжаньні Віленскага аддзелу [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]], дзе Фэлікс Канечны выступіў зь лекцыяй «Этнаграфічная тэрміналёгія ў Вялікім Княстве Літоўскім», адзначаючы: «''у крыніцах часта ўпамінаецца літоўская мова, але маецца на ўвазе не летувіская мова, а беларуская. Афіцыйнай мовай у Вялікім Княстве Літоўскім была беларуская''»{{Заўвага|{{мова-pl|«W źródłach jest często mowa o języku litewskim, ale rozumieją one przez to nie język litewski, czyli letuwski, lecz białoruski. Językiem urzędowym w W. Ks. Lit. był język białoruski»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Ateneum Wilenskie. Z. 14, 1928. S. 215.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Вялікалітоўска-расійскі слоўнік (Greatlitvan-Russian Dictionary).jpg|значак|Вокладка [[Вялікалітоўска-расейскі слоўнік|Вялікалітоўска-расейскага слоўніка]] (1989 г.), які захоўваецца ў [[Бібліятэка Кангрэсу|Бібліятэцы Кангрэсу]]]]

У 1927 годзе аўтар месячніку літаратуры і культуры Заходняй Беларусі «[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]]» Д. Масальскі паведамляў у сваім артыкуле: «''ведама, што ў мінуўшчыні звычайна як самі Беларусы так і чужнікі Беларусь называлі Літвой. Беларусаў — Ліцьвінамі а мову беларускую — мовай літоўскай, у малой меры гэтыя назовы захаваліся нат дагэтуль''»&lt;ref name=&quot;Masalski-1927&quot;/&gt;.

У 1926 годзе беларускі гісторык і мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] на старонках віленскай газэты «[[Сялянская Ніва]]» зазначаў: ''«Вялікае значэньне мела імя Ліцьвін, Літва. Нашая мова часта завецца гэтым імем &lt;…&gt; Але нашыя продкі самі называлі сябе і далей па-старому: Крывіч, Ліцьвін, Крывія, Літва, мова крывіцкая, літоўская, руская»''&lt;ref name=&quot;Stankievic-1926&quot;/&gt;. Пазьней ён папулярызаваў датычна беларускай мовы назву ''вялікалітоўская''{{Заўвага|А датычна Беларусі — назву ''Вялікалітва''}}, падрыхтаваў і выдаў на сродкі [[Вялікалітоўская фундацыя імя Льва Сапегі|Вялікалітоўскай (беларускай) фундацыі імя Льва Сапегі]] «Вялікалітоўска-расейскі слоўнік» ({{мова-en|Greatlitvan-Russian Dictionary|скарочана}}, {{мова-ru|великолитовско-русский словарь|скарочана}}), які захоўваецца ў найбуйнейшай у сьвеце [[Бібліятэка Кангрэсу|Бібліятэцы Кангрэсу]] [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]&lt;ref&gt;Мартыненка В. [https://knihi.com/Kastus_Travien/Bryhadny_hienieral.html Уводзіны]. Кастусь Травень. Брыгадны генерал, [[Knihi.com]]&lt;/ref&gt;. А ў працах беларускага гісторыка [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]], які меў грунтоўную філялягічную падрыхтоўку і выдаваў у [[Чыкага]] навуковы часопіс «[[Litva]]», літоўская мова — гэта беларуская мова, як і ліцьвін — беларус, а Літва — Беларусь&lt;ref name=&quot;Zlutka-1998&quot;&gt;[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] [https://media.catholic.by/nv/n5/art16.htm Пра Вацлава Пануцэвіча] // [[Наша Вера]]. № 2, 1998.&lt;/ref&gt;. У фундамэнтальным двухтомным падручніку «Беларуская мова» [[Валянтына Пашкевіч|Валентыны Пашкевіч]] ([[Таронта]], 1978 год) — першай практычнай граматыцы беларускай мовы [[Ангельская мова|па-ангельску]] — зазначаецца: «''літоўская мова была ўрадавай на ўсёй тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага… наш край праз больш, як паўтысяча гадоў зваўся Літвой, дзяржава — Вялікім Княствам Літоўскім, а нашыя прашчуры — ліцьвінамі''»&lt;ref&gt;Беларуская мова — Fundamental Byelorussian. — Toronto, 1978. С. 26.&lt;/ref&gt;, што дадаткова сьцьвярджаецца ў пададзеным пры падручніку слоўніку: «''Лятува [Летува] — present-day Lithuania; Літва — Lithuania (old name of present-day Byelorussia [Belarus]); Жамойць — Samogitia — old name (lasting almost until the end of the 19th c.) of present-day Lithuania''»&lt;ref&gt;Беларуская мова — Fundamental Byelorussian. — Toronto, 1978. С. 26, 251, 271—272.&lt;/ref&gt;.

=== Балтыйская (неславянская) літоўская мова ===
{{Асноўны артыкул|Жмогусы|Прускія летувісы|Жамойты|Аўкштайты}}
[[Файл:Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche.jpg|значак|Першая друкаваная летувіская кніга&lt;ref name=&quot;Panucevic-271&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[[Павал Урбан|Урбан П.]] [https://knihi.com/Paula_Urban/U_sviatle_histarycnych_faktau.html У сьвятле гістарычных фактаў (У сувязі з брашурай Л. С. Абэцэдарскага)]. — Мюнхэн — Нью-Ёрк: БІНІМ, 1972.&lt;/ref&gt; («''у прускай мове''»), выдадзеная дзеля [[Прускія летувісы|жамойтаў («прусаў»)]] [[Самбія|Самбіі]]. [[Каралявец|Кёнігсбэрг]], 1545 г.]]

Уласна літоўскія князі і баяры, пакінуўшы ў XIV—XV стагодзьдзяў у сваіх перакладных [[Лацінская мова|лацінскіх]] і [[Нямецкая мова|нямецкіх]] граматах тузіны гутарковых беларускіх словаў і выразаў, не падалі ў іх ніводнага [[Балтыйскія мовы|балтыйскага слова]]{{Заўвага|Прытым, да прыкладу, хаця польская мова не была пісьмовай да XVI ст., ёсьць запісы ў сярэднявечных лацінамоўных крыніцах, якія падаюць прыклады польскай мовы і адназначна сьведчаць пра тое, што палякі размаўлялі на польскай мове, а запіс пра эстонскую мову сустракаецца яшчэ пад 1214 годам у хроніцы Генрыка Латвійскага: «лаўла, лаўла, паппі» («сьпявай, сьпявай, поп»)&lt;ref name=&quot;Dajlida-2019-29&quot;&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 29.&lt;/ref&gt;; апроч таго, шырокую вядомасьць мае кірылічны запіс [[Румынская мова|румынскай мовы]] ад 1521 году — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ліст баярына Някшу||ru|Письмо боярина Някшу}}&lt;ref&gt;[http://www.cimec.ro/Istorie/neacsu/rom/ Scrisoarea lui Neacşu din Câmpulung (1521): Primul text în limba română], Institutul Național al Patrimoniului, 3.03.2000 г.&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;Dajlida-2019-29&quot;/&gt;. Паводле некаторых летувіскіх аўтараў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20211026153053/https://www.litviny.net/10801079-108010891090108610881080109510771089108210801093-1076108610821091108410771085109010861074.html Летувіская мова з гістарычных дакумэнтаў паводле адэпта тэорыі летувізму Томаса Бараноўскага]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, адным зь першых, хто пісьмова зафіксаваў такое балтыйскае слова, стаў італьянскі гуманіст [[Філіп Калімах]] (1437—1496). Ён быў асабістым сакратаром караля і вялікага князя [[Казімер Ягелончык|Казімера Ягайлавіча]] і ў сваім творы, прысьвечаным жыцьцю польскага кардынала [[Зьбігнеў Алясьніцкі|Зьбігнева Алясьніцкага]], дае зьвесткі пра звычаі і мову ліцьвінаў: «''…хвалілі [Ліцьвіны] лясы, камяні, аддалённыя месцы, азёры і розныя пачвары, асабліва вужаку{{Заўвага|Спэцыфічнае стаўленьне да вужакаў — агульная асаблівасьць беларускага і летувіскага фальклёру{{зноска|Wilson|2012|Wilson|27}}, прытым гісторык [[Андрэй Катлярчук]] зьвяртае ўвагу на тое, што ўшанаваньне вужакаў нельга зьвязваць вынятна з [[Балты|балтыйскай]] традыцыяй, бо «Вужыны кароль» — гэта цэнтральны пэрсанаж міталёгіі [[Лужычане|лужыцкіх сэрбаў]]&lt;ref&gt;[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 137.&lt;/ref&gt;}}, які на іх мове мае назву „Gyvotem“''»{{Заўвага|{{мова-la|«Litifani … ante omnia serpentem, quem Gyvotem lingua sua dicunt»|скарочана}}&lt;ref&gt;Callimachus Buonacorsi P. Vita et mores Sbignei Cardinalis // Pomniki dziejowe Polski. T. 6. — Warszawa, 1961. P. 245.&lt;/ref&gt;}} ([[летувіская мова|па-летувіску]] ''gyvatė'' — гэта 'зьмяя', тым часам у беларускай міталёгіі «жывойтамі» называюць яшчарак — «зьмеяў на чатырох кароткіх лапах»&lt;ref&gt;Клімковіч І. [http://pawet.net/library/history/bel_history/dk/45/%D0%A6%D0%BC%D0%BE%D0%BA_%D0%B7_%D0%AE%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D1%88%D1%87%D1%8B.html Цмок з Юбілейнай плошчы] // [[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]. № 7, 2011. С. 96.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Мяцеліца К. У пошуках жывойта // [[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]. № 12, 2015. С. 148—149.&lt;/ref&gt;). Прытым сам Калімах выводзіў паходжаньне ліцьвінаў ад [[Кельты|кельтаў]], назву Літвы — ад невядомага слова ''Litifa'', а ўшанаваньне зьмеяў прыпісваў таксама «басфорцам», пад якімі хутчэй за ўсё разумеў [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]&lt;ref&gt;Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 2. Протарэнесанс і Адраджэнне / [[Сяргей Санько|С. Санько]] [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т філасофіі. — {{Менск (Мінск)}}: Беларус. навука, 2010. С. 482—485.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|міні|Катэхізм [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] (1547 г.), які афіцыйна лічыцца ў Летуве першай друкаванай кнігай на летувіскай мове, тым часам [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] яго азначалі як «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''» (1580 г.)&lt;ref name=&quot;Lebedys-1976-111&quot;&gt;Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 111.&lt;/ref&gt;]]

У 1564 годзе польскі храніст [[Марцін Бельскі]], які адзначыўся супярэчлівымі зьвесткамі пра моўную сытуацыю ў Літве{{Заўвага|Мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] зьвяртае ўвагу на сьцьверджаньне Марціна Бельскага, што [[пруская мова]] мае падабенства з мовай Літвы — той часткі Літвы, дзе гавораць [[куршаўская мова|куршаўскай мовай]] ({{мова-pl|«Rzecz Prusów podobna jest rzeczy Litwy, tej Litwy, która mówi językiem kurońskim»|скарочана}}). Такім спосабам польскі храніст фактычна разьмяжоўвае славянскую Літву зь яе балтыйская часткай, мову якой ён гэтым разам называе «куршаўскай»&lt;ref&gt;Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 651.&lt;/ref&gt;. Сярод іншага, Марцін Бельскі яшчэ сьцьвярджаў, што «''Жамойты, а таксама Куршы, гавораць іначай, чым Літва''» ({{мова-pl|«Odmiennie mówią Żmódzinowie, takoż Kurowie, niż Litwa»|скарочана}}&lt;ref&gt;Słownik języka polskiego. T. 3. 
 — Warszawa, 1814. [https://books.google.by/books?id=I1NRAAAAcAAJ&amp;pg=PA977&amp;dq=%C5%BBm%C3%B3dzinowie+bielski&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiXptHQq831AhVplP0HHTQQAuAQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=%C5%BBm%C3%B3dzinowie%20bielski&amp;f=false S. 977].&lt;/ref&gt;)}}, у адказ на зьяўленьне [[Палямонавічы|легенды пра Палямона]] напісаў у сваёй [[Хроніка ўсяго сьвету|Хроніцы ўсяго сьвету]]: «''Зь літоўскай гаворкай мы ўсе добра знаёмыя, а як гавораць, быццам яна падобная на лацінскую. Мне так не здаецца, як у гэтых словах убачыш „Superatus hodie astus demonis, cum ipse sit cum suis demonibus ambiciosus“ — „Isgaleta Jauesti Kitristas velino / Kuri saua sutrine Lampse velina“''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Litewskiey mowy świadomismy wszyscy a iako powiedzaią żeby się zgadzała z Łacińską niezda mi się iako w tych słowiech obaczysz „Superatus hodie astus demonis, cum ipse sit cum suis demonibus ambiciosus“ „Isgaleta Jauesti Kitristas velino / Kuri saua sutrine Lampse velina“»|скарочана}}&lt;ref&gt;Kronika wszystkyego swyata. Wyd. 1564. S. 438.&lt;/ref&gt;}}. З прычыны вялікай адрознасьці дэкляраванага «літоўскага» перакладу адпаведнай лацінскай фразы ад яе сапраўднага летувіскага перакладу ({{мова-lt|«Nugalėta jau šiandien velnio gudrystė, nors jis su savo demonais ir trokšta garbės»|скарочана}}) летувіскі мовазнаўца [[Зігмас Зінкявічус]] мусіў яшчэ ў 1996 годзе прызнаць, што пададзены Бельскім тэкст «''занадта дэфармаваны''»{{Заўвага|{{мова-it|«è troppo deformato»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Zinkevičius Z. Martynas Mažvydas e l’inizio della lingua scritta lituana // Res Balticae. 1996. P. 184.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Samogitia-Samaidae (W. Grodecki, 1558, 1570).jpg|значак|[[Жамойць]]: [[Жамойцкае староства|літоўская]] (''Samogitia'') і [[Малая Летува|пруская]] (''Samaidae''). {{nowrap|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Вацлаў Градзецкі|В. Градзецкі|pl|Wacław Grodziecki}}}}, 1570 г. (1558 г.)]]

Апроч таго, летувіскія гісторыкі і мовазнаўцы, а таксама тыя&lt;ref&gt;[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/47/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC.html Літоўская мова ў Вялікім Княстве Літоўскім] // Палітычная сфера. № 16—17 (1—2), 2011. С. 115—143.&lt;/ref&gt;, хто іх цытуе, спрабуюць спасылацца на пэўныя сьведчаньні, у якіх не ўдакладняецца, што памянёная там «літоўская» ёсьць неславянскай (балтыйскай) або, увогуле, датычыцца [[Летувіская мова|жамойцкай (летувіскай) мовы]]:

[[Файл:Lingua Samogitica (1690).jpg|значак|Надрукаваны ў Вільні ў 1690 годзе пераклад [[Папа|папскай]] булы на летувіскую мову, якая ў дакумэнце называецца «жамойцкай мовай» ({{мова-la|Lingua Samogitica|скарочана}}). Прызначаўся да чытаньня ў парафіях [[Жамойцкае біскупства|Жамойцкага біскупства]], якое ахоплівала ня толькі [[Жамойцкае староства]], але і [[Упіцкі павет|Ўпіцкі павет]], жыхароў якога за Расейскай імпэрыяй назвалі «[[Аўкштайты|аўкштайтамі]]» — «верхнімі або ўласнымі літоўцамі»]]

* Лацінскі ліст вялікага князя [[Вітаўт]]а да імпэратара [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] 1420 году, у якім паведамляецца, што слова [[Жамойць]] «''перакладаецца ў літоўскую як „ніжняя зямля“''» ({{мова-la|«ideo Szomoyth vocatur, quod in lythwanico terra inferior '''interpretatur'''»|скарочана}}).
** Меркаваньне летувіскіх аўтараў пра тое, што Вітаўт пісаў, нібы слова Жамойць «''па-літоўску азначае „ніжняя зямля“''», зьняпраўджваецца ўласна зьместам ліста (пры адэкватным яго перакладзе з лацінскай мовы). Пагатоў у тым жа лісьце Вітаўт ужывае «''народнае''» слова «гайны», што азначае логвы ({{мова-la|«indagines, alias in vulgari hayn»|скарочана}}): паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''гайно — 'бярлога, логава'''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 18.&lt;/ref&gt;. Таксама Вітаўт двойчы ўжывае славянскія тэрміны (''Szomoyth'', ''Somoyth'' — {{мова-be-old|Жомойть|скарочана}}) у называньні Жамойці і [[жамойты|жамойтаў]] (хоць у тагачасных лацінскіх тэкстах да іх дастасоўвалі назвы ''Samogitia'' і ''Samogiti''), кажучы, што іх гэтак называлі «''ў літоўскай мове''»&lt;ref name=&quot;Urban-2001-105-106&quot;&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 105—106.&lt;/ref&gt;. Апроч таго, пра сваю «''гутарковую''» мову Вітаўт ясна сьведчыў і ў іншых лістох, напрыклад, у лісьце [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]] 1423 году, дзе ўпамінае «''простанародную''» (''vulgariter'') меру «лукно шасьціпяднае» (''lukno szescipedne'')&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 63, 208—209.&lt;/ref&gt;.
* Успамін Вітаўта пра тое, што на [[Луцак|Луцкім]] зьезьдзе манархаў у студзені 1429 году ён зьвярнуўся да [[Ягайла|Ягайлы]] «па-літоўску» ({{мова-la|«nos vero in lithwanico diximus ad vos»|скарочана}})&lt;ref name=&quot;Urban-2001-106&quot;&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 106.&lt;/ref&gt;.
** Хоць сам гэты ўпамін нічога ня кажа пра зьмест той «літоўскай» мовы, аднак захаваліся сьведчаньні, што асабістае ліставаньне паміж Вітаўтам і Ягайлам вялося на беларускай мове&lt;ref name=&quot;Urban-2001-107&quot;&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 107.&lt;/ref&gt;.
* Паведамленьне храніста [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] пра тое, што ў 1440 годзе вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера Ягайлавіча]], які нарадзіўся і выхоўваўся ў [[Кракаў|Кракаве]], па прыбыцьці ў Вільню мясцовыя князі і баяры [[Алелька Ўладзімеравіч]], [[Васіль Пуцята]], [[Юры Сямёнавіч Гальшанскі|Юры Сямёнавіч]], [[Іван Манівід|Івашка Манівідавіч]] і [[Пётар Мантыгердавіч|Пятрашка Мантыгердавіч]] навучалі літоўскай мове і звычаям ({{мова-la|«Pauci qui remanserant, odio et arte Lithuanorum tempore succedente exclusi sunt, veriti, ne native affect plus esset Polonis quam Lithuanis affectus, officials Lithuanos adiungung et ipsum linguam et mores suos instruunt»|скарочана}}).
** Пра славянскі характар той «літоўскай» мовы кажа ўжо сам пералік асобаў. Адметна тое, што Пятрашка Мантыгердавіч прысьведчыў у 1434 годзе наданьне для Віленскай катэдры зямель у Медніцкай, Дубінскай, Лынгменскай і Няменчынскай валасьцях, дзе ўпаміналіся снасткі, «''па-народнаму „язы“''» (''vulgariter jazi''){{Заўвага|Паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''Ез — 'перагародка, якую ставяць рыбакі на рацэ з праходам, у якім расстаўляюць нерат' &lt;...&gt; (гл. таксама яз)''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 184.&lt;/ref&gt;, таксама шэраг прыкладаў ужываньня гэтага слова ў форме «яз» падае [[Гістарычны слоўнік беларускай мовы]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/ГСБМ|37к}} С. 300.&lt;/ref&gt;}}, а ў 1449 годзе ён прысьведчыў наданьне для касьцёла ў Дубінках, дзе ўпаміналася «''сядзіба або інакш „дварэц“''» (''allodium alias dworecz'')&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 176—177.&lt;/ref&gt;.
** Увогуле, падобныя спробы з боку летувісаў атаясаміць усякі гістарычны ўпамін «літоўскай мовы» менавіта зь летувіскай мовай адзначаліся ўжо ў пачатку XX ст., калі [[Міхал Піюс Ромэр]] з спасылкай на летувіскае выданьне «Lietuvis» за 1907 год сьцьвярджаў, нібы апошні афіцыйны дакумэнт па-летувіску склалі ў [[Белая Царква (Кіеўская вобласьць)|Белай Царкве]] ваявода кіеўскі [[Адам Кісель]], ваявода смаленскі [[Юры Караль Глябовіч|Юры Глябовіч]], [[Стольнік вялікі літоўскі|стольнік]] [[Вінцэнт Корвін-Гасеўскі|Вінцэнт Гасеўскі]] і падсудак браслаўскі Міхал Касакоўскі{{Заўвага|Гэты «''ліст на літоўскай мове''» ўпамінаецца ў працы польскага гісторыка XVII ст. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Лаўрын Ян Рудаўскі|Лаўрына Яна Рудаўскага|pl|Wawrzyniec Jan Rudawski}}: {{мова-la|«Quibus enim rationibus persuaderent surenti multitudini, se legatos et commissarios esse, quos ubique iuris gentium praerogatiua securos reddit, communicatis itaque in unum confiliis, in quo tunc rerum et fortunae articulo versarentur, Ianussio duci Radiuilio Lituana lingua secretis literis scripserunt»|скарочана}}&lt;ref&gt;Historiarum Poloniae ab excessu Vladislai iv ad pacem Olivensem vsque libri ix, seu, Annales regnante Ioanne Casimiro Poloniarum. — Varsaviae et Lipsiae, 1755. [https://books.google.by/books?id=SjtD6h1inW0C&amp;pg=PA85&amp;dq=%22lituana+lingua%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiq9oGDqsL5AhVR6LsIHZSjBNIQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&amp;q=lingua&amp;f=false P. 85].&lt;/ref&gt;}}. Абсурднасьць гэтага сьцьверджаньня паказаў яшчэ ў 1912 годзе гісторык [[Лявон Васілеўскі]]&lt;ref&gt;Wasilewski L. Litwa i Białoruś: przeszłość — teraźniejszość — tendnecje rozwojowe. — Kraków, 1912. S. 157.&lt;/ref&gt;. На пашыраную ўжо ў тыя часы «манію» ўглядаць у кожным літоўскім паводле назвы мовы гістарычным дакумэнце жамойцкую мову зьвяртаў увагу ў 1918 годзе гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]] («''…сёньняшні літваман гатовы падумаць, што тое пра яго жамойцкую гаворку мова; нават… у „літоўскім“ лісьце русіна Кісяля ўгледзелі помнік жамойцкай мовы''»)&lt;ref&gt;Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/5/#info:metadata S. 4]—5.&lt;/ref&gt;.
* Лічба [[гданьск]]іх мяшчанаў, якія ў 1492 годзе прыбылі ў Вільню дзеля сустрэчы з [[Казімер Ягайлавіч|Казімерам Ягайлавічам]] і [[Паны-Рада|Панамі-Радаю]] і ў час перамоваў сутыкнуліся з польскай, літоўскай і рускай мовамі ({{мова-de|«Daruff wart manchfaldig handelt gehat itzundt Polnisch, itzundt Lithows, itzundt Reuszch»|скарочана}}).
* Два наказы аналягічнага зьместу вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] намесьніку [[Жыжмары|жыжмарскаму]] ад 3 жніўня 1511 году (''«Вялелі есма ў таго касьцёла жыжмарскага меці каплана, што бы ўмеў па­літоўскі казаці, і містра»'') і [[Эйшышкі|эйшыскаму]] плябану ад 27 студзеня 1524 году ({{мова-la|«…presbyteros idoneos, quorum saltem unus idiomate Lithuanico praedicare populo Dei bene sciat et debeat»|скарочана}}).
** Раней за памянёныя наказы, у верасьні 1501 году [[Віленскія біскупы|віленскі біскуп]] [[Войцех Табар|Альбэрт Табар]] атрымаў ад вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] грамату, паводле якой змог на свой погляд прызначаць ксяндзоў, пажадана такіх, якія б валодалі «літоўскай гаворкай»{{Заўвага|У той час набажэнствы і казаньні спраўляліся на лацінскай мове}}. У грамаце пералічвалася 28 парафіяльных касьцёлаў [[Віленскае біскупства|Віленскага біскупства]], у тым ліку ў [[Ліда|Лідзе]], [[Беліца|Беліцы]], [[Быстрыца|Быстрыцы]], [[Слонім]]е, [[Валожын]]е, [[Краснае|Красным Сяле]], [[Маладэчна|Маладэчне]], [[Радашкавічы|Радашкавічах]], [[Койданава|Койданаве]], а таксама тры касьцёлы на [[Падляшша|Падляшшы]] (у [[Гонядзь|Гонядзі]] і ваколіцах). Апроч відавочна нелетувіскага геаграфічнага ахопу, гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на тое, што гэтая пажаданая ў тым часе «моўная рэформа» не пакінула ніякіх сьлядоў, якія б маглі пацьвердзіць факт ужываньня жамойцкай (летувіскай) мовы ў набажэнствах ня толькі пералічаных, але ўвогуле, хоць якой парафіі&lt;ref name=&quot;Urban-2001-32-33&quot;&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 32—33.&lt;/ref&gt;. Увогуле жа, пра тое, што ў [[Віленскае біскупства|Віленскім біскупстве]] пад літоўскай разумелася не балтыйская мова, таксама сьведчыць статут гэтага біскупства ад 1669 году, які забараняў даваць [[Бэнэфіцыя|бэнэфіцыі]] іншаземцам, якія ня ведаюць ''літоўскай'' ({{мова-la|litvanica|скарочана}}) мовы, і загадваў прамаўляць казані ў касьцёлах дыяцэзіі паводле чаргі «''адну ў літоўскай мове, адну ў польскай''» ({{мова-la|«alteram in litvanica, alteram in polonica»|скарочана}})&lt;ref&gt;Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&amp;pg=PP7&amp;dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&amp;q=alteram%20in%20litvanica&amp;f=false S. 312].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;evkl-2010-131&quot;/&gt;.
* Запіс пад 1529 годам у [[Мэтрыка Вялікага Княства Літоўскага|Мэтрыцы Вялікага Княства Літоўскага]], дзе судовы выканаўца Васіль Бялянін (пра якога вядома толькі, што ён «русін» з ВКЛ без удакладаньня — зь [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай]] або з украінскай яго часткі) засьведчыў, што баярын гаспадарскі Пятро Сумарок, які быў перасяленцам першага або другога пакаленьня з занятай маскоўскім гаспадаром Смаленскай зямлі&lt;ref&gt;Религия и русь, XV—XVIII вв. — Москва, 2020. С. 175.&lt;/ref&gt;, спрабаваў пры ім падкупіць сьведак з-пад [[Эйшышкі|Эйшышкаў]]: «''…і Сумарок пачаў ім гаварыці па-літоўскі перада мною і прасіў іх: „Для Бога ня выдайце мя, а што есьмі вам абяцаў то дам, а вас у том ня выдам“''». У дакумэнце таксама падаюцца імёны сьведак: Міцька Рафалавіч і яго брат Сьвяцька, Разьвіл [[Ятаўт]]авіч, Міска Кабызевіч{{Заўвага|У іншых дакумэнтах ВКЛ Кабызевічы ўпамінаюцца ў [[Кіеў|Кіеве]], Ваўкавыску і на [[Пінскі павет|Піншчыне]], тым часам яшчэ ў 1488 годзе вялікі князь [[Казімер Ягайлавіч|Казімер]] зрабіў наданьне «[[Русіны|русіну]]» Мішку Кабызю&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 60.&lt;/ref&gt;}}, Стась Івашкавіч&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Nr. 225: 6-oji Teismų bylų knyga (1528—1547). — Vilnius, 1995. [http://dev.metrika.ldkistorija.lt/knyga/128/#page/n243/mode/1up С. 90].&lt;/ref&gt;.
* Паведамленьне пра адстаўку ў 1538 годзе лаўніка [[Коўна|Ковенскай]] магдэбургіі немца Андрэаса Войта з прычыны няведаньня ім літоўскай мовы ({{мова-de|«…er sproch halben dem, er im litauischen nicht wol erfaren sei»|скарочана}}).
* Цытата зь Віленскага мескага статуту ад 18 лістапада 1551 году, каб выклік на суд і вырак суду абвяшчаўся «''po polsku i po litewsku, i po rusku, aby wszyscy, ktorzy by słuchali, rozumieli''».

{{Падвойная выява|справа|Zmudzki Ięzyk (1783).jpg|98|Samogitico (1851).jpg|116|Старонкі каталёгаў бібліятэк у [[Гарадзішча (вёска, Пінскі раён)|Гарадзішчы]] і [[Крэтынга|Крэтынзе]], на якіх мова выдадзеных у Літве і Прусіі летувіскіх кніг азначаецца як жамойцкая}}

Як падкрэсьлівае беларускі гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], напраўду не існуе нават ускосных пацьверджаньняў таго, што вялікія князі літоўскія гаварылі па-летувіску. Прытым з гістарычных крыніцаў вядома, што ў час выправаў углыб Жамойці гаспадары і віленскія ўраднікі бралі з сабой перакладнікаў&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 105.&lt;/ref&gt;.
  
{{Падвойная выява|справа|Dictionarium trium lingvarum in usum studiosae iuventutis (Dictionary of the Polish-Latin-Lithuanian languages) by Konstantinas Sirvydas, Vilnius, 1713.jpg|102|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu (in Lithuanian language), Vilnius, 1766.jpg|112|Вокладкі першых летувіскіх слоўніка {{мова-la|Dictionarium trium linguarum|скарочана}} (налева) і лемантара {{мова-lt|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu|скарочана}} або {{мова-pl|Nauka czytania pisma polskiego dla małych dziatek|скарочана}} (направа)}}

Першае дакладнае азначэньне летувіскай мовы [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] датуецца 6 чэрвеня 1580 году і датычыцца катэхізму [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] 1547 году&lt;ref&gt;Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 49.&lt;/ref&gt;, які ў Летуве афіцыйна лічыцца першай друкаванай кнігай на летувіскай мове: «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''»{{Заўвага|«''катехизм по жомоитъску друкованыи''»}}&lt;ref name=&quot;Lebedys-1976-111&quot;/&gt;.

Упершыню назва «летувіская мова» ({{мова-lt|«Lietuwiſchka [ließuwi]»|скарочана}} — «''літоўская мова''») датычна жамойцкай мовы (дакладней — яе ''літоўскага дыялекту'') зьявілася ў назове кнігі, надрукаванай у 1579 годзе народжанымі на [[Жамойцкае староства|літоўскай Жамойці]] выхаванцамі [[Кёнігсбэрг|Кёнігсбэрскай]] акадэміі — былымі [[Палітонім|палітычнымі]] «літоўцамі» (жыхарамі Вялікага Княства Літоўскага), якія [[Эміграцыя|эмігравалі]] ў [[Самбія|прускую частку Жамойці]]. Гэта адбылося па сьмерці заснавальніка акадэміі і ініцыятара летувіскага кнігадрукаваньня герцага прускага [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхта Гогенцолерна]]&lt;ref name=&quot;Panucevic-2014-273&quot;&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 273.&lt;/ref&gt;, пляменьніка [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]], хоць і яго супраціўніка&lt;ref name=&quot;Nikalajeu-2009-82&quot;&gt;{{Літаратура/Гісторыя беларускай кнігі|1к}} С. 82.&lt;/ref&gt;. Прытым у назове першага летувіскага катэхізму, надрукаванага яшчэ ў 1545 годзе, яго мова азначалася «прускай» (як прызначаная вынятна жамойтам Прусіі, пра што сьведчыць вялікая колькасьць [[германізм]]аў), а ў назовах дзьвюх наступных кніг (1547 і 1559 гады) — хоць ужо і ўкладзеных літоўскімі жамойтамі на ''літоўскім дыялекце'' (дзеля пашырэньня [[пратэстанцтва]] ня толькі ў Прусіі, але і ў ВКЛ) — назва мовы не ўпаміналася&lt;ref name=&quot;Panucevic-271&quot;&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 271.&lt;/ref&gt;. Ад 1579 году назва «літоўская мова» датычна жамойцкай мовы пачала пасьлядоўна ўжывацца ў наступных пруска-летувіскіх кнігах, выдадзеных як жамойтамі, так і прускімі немцамі. Адзначаецца, што пазьней — за часамі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] — існаваньньне нямецкай навуковай літаратуры, дзе жамойцкая мова называлася «літоўскай», стала адным з вызначальных фактараў у [[Летувізацыя|працэсе паступовага атаясамліваньня Жамойці зь Літвой]]&lt;ref&gt;Саракавік І. Гісторыя Беларусі ў кантэксце сусветнай гісторыі. — {{Менск (Мінск)}}: Современная школа, 2006. [https://books.google.by/books?id=5hghAQAAMAAJ&amp;q=%22%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B.+%D0%9D%D1%8F%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6+%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%22&amp;dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B.+%D0%9D%D1%8F%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6+%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiB2OLzpNH5AhW4wAIHHeVACXYQ6AF6BAgDEAI С. 116].&lt;/ref&gt;.

Выкарыстаньне летувіскай мовы ў Прусіі дзеля пашырэньня [[лютэранства]] сярод летувісаў прымусіла зьвярнуцца да гэтай мовы [[Езуіты|езуітаў]] — галоўных дзеячоў [[Контрарэфармацыя|Контрарэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім, што прычыніліся да друкаваньня летувіскамоўных кніг у [[Вільня|Вільні]]&lt;ref name=&quot;Nikalajeu-2009-82&quot;/&gt;. Гісторык [[Павал Урбан]] адзначае, што менавіта дзякуючы выдавецкай дзейнасьці сьпярша ў Прусіі, а потым і ў Вільні (з 1595 году) мова жамойтаў атрымала статус «літоўскай мовы»&lt;ref name=&quot;Urban-2001-33&quot;&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 6, 33.&lt;/ref&gt;. Сярод іншых фактараў, гэтую ж прычыну частковага (супярэчлівага і праз гэта даволі заблытанага) пашырэньня ў Вялікім Княстве Літоўскім тэрміна «літоўская мова» на ''літоўскі дыялект'' мовы жамойтаў называе [[Вацлаў Пануцэвіч]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 277.&lt;/ref&gt;.

{{Падвойная выява|справа|Ziemaytiszki (1793).jpg|106|Ziemaytiszki (1793) (2).jpg|108|Лацінска-польска-жамойцкія слоўнікі месяцаў з кніг, надрукаваных у Вільні ў 1793 годзе}}

Як падкрэсьлівае гісторык і літаратуразнаўца [[Іван Саверчанка]], раньнія ідэолягі [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|жамойцкага нацыянальнага руху]] (найперш пісьменьнікі і багасловы [[Марцін Мажвід]], [[Мэльхіёр Пяткевіч]], [[Мікалай Даўкша]] і [[Канстанцін Шырвід]]) назвалі свой народ «літоўцамі» і пачалі актыўна ўжываць тэрмін «літоўская мова» ў дачыненьні да гістарычна жамойцкай мовы на падставе вынятна этнічных фантазіяў і показак&lt;ref&gt;[[Іван Саверчанка|Саверчанка І.]] Aurea mediocritas. Кніжна-пісьмовая культура Беларусі. Адраджэнне і ранняе барока. — {{Менск (Мінск)}}: Тэхналогія, 1998. С. 14.&lt;/ref&gt;.

Сучасны менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які мяркуе, што назва «ліцьвіны» ў першым пэрыядзе Вялікага Княства Літоўскага (да [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]]) была назвай мясцовай эвангелісцкай канфэсійнай супольнасьці і ўласна «Літоўскім» Вялікае Княства ад самага яго стварэньня назвалі менавіта з такім канфэсійным сэнсам, зазначае: «''[[Летувізацыя|Балтыйская тэорыя]] не адлюстроўвае ніякія гістарычныя рэаліі, яна была проста снасткай палітычнага змаганьня езуітаў проці літоўскай [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі]] і палітычнай моцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага гаспадарства]]. Разам з разбуральнай праграмай Контрарэфармацыі, распачатай па выбуху эвангеліцкага адраджэньня ў Літве, езуіты распачалі таксама [[Летувізацыя|цэлую ідэалягічную праграму перакручваньня гісторыі Літвы]]: заміж сапраўднай гісторыі [[Славянскія мовы|славянізацыі]] [[Германскія мовы|германскае]] шляхты Літвы (выкладзенай у літоўскіх летапісах і добра вядомай езуітам) езуіцкая тэорыя мусіла апавядаць пра паходжаньне літоўскае шляхты і створанага ёй гаспадарства ад мясцовых паўдзікіх [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх]] плямёнаў, што рабіла адзіным „цывілізацыйным“ чыньнікам гісторыі Літвы вынятна [[Каталіцкая Царква|Каталіцкую Царкву]] (з той жа мэтай езуіцкая прапаганда пачала пашыраць гратэскныя, чыста фантастычныя плёткі пра „балтыйскае [[паганства]]“ Літвы, якое нібы было галоўнай рэлігіяй ВКЛ да Крэўскай уніі). Калі за часоў ВКЛ гэтая тэорыя мела выгляд маргінальных калянавуковых практыкаваньняў, не прынятых літоўскай шляхтай, то па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]] гэтая езуіцкая прапагандысцкая схема сталася ў XIX стагодзьдзі адзінай „навуковай“ вэрсіяй гісторыі Літвы''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 5, 16, 27—28, 61, 201.&lt;/ref&gt;.

== Герб ==
[[Файл:Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (K. Kielisiński, 1841).jpg|міні|[[Пагоня]] з надмагільля [[Ягайла|Ягайлы]]]]
{{Асноўны артыкул|Пагоня}}

Паходжаньне дзяржаўнага гербу ліцьвінаў — [[Пагоня|Пагоні]] — мае [[Сэмантыка|сэмантычную]] повязь з старажытнай ваеннай традыцыяй народнай пагоні — найважнейшай функцыяй арганізацыі жыцьця і побыту [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх плямёнаў]], калі кожны чалавек быў у адказе за жыцьцё супляменьніка. У выпадку раптоўнага нападу супраціўніка і захопу ў палон суродзічаў кожны мужчына, які меў права насіць зброю, мусіў пехатою або конна кідацца ў пагоню за ворагам, каб адбіць палон. Ва ўмовах ваеннай дэмакратыі традыцыя народнай пагоні выконвалася безумоўна і захоўвалася стагодзьдзямі і ў эпоху [[Русь|Русі]], і ў часы Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref name=&quot;ehb-391&quot;&gt;[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.&lt;/ref&gt;. [[Іпацьеўскі летапіс]] паведамляе пра пагоню жыхароў [[Берасьце|Берасьця]] ў 1280 годзе за польскім вайсковым аддзелам, які паваяваў ваколіцы места. Вялікі князь літоўскі [[Ягайла]] ў сваёй ([[Лацінская мова|лацінскай]]) грамаце ад 20 лютага 1387 году пісаў&lt;ref&gt;Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах (IX—XVIII ст.) / Склад.: В. Шчарбакоў, К. Кернажыцкі, Д. Даўгяла. Т. 1. — Менск: Выдавецтва АН БССР, 1936.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 78—79.&lt;/ref&gt;:

[[Файл:Pahonia. Пагоня (1832).jpg|значак|Пагоня як сымбаль [[Белая Русь|Белай Русі]] (у адрозьненьне ад іншых гістарычных краінаў [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]) на эмблеме [[Таварыства Літоўскае і зямель Рускіх|Таварыства Літоўскага і зямель Рускіх]], 1832 г.]]
{{Цытата|…паводле старажытнага звычаю, перасьлед ворага ёсьць абавязкам кожнага мужчыны ў нашым краі; гэткае [[паспалітае рушэньне]] дзеля выгнаньня ворага з нашае Літоўскае зямлі па-народнаму завецца „пагоня“''.
{{арыгінал|la|...Quotiescunque etiam hostes et adversarios nostros et ipsius terrae nostrae Lithuanicae fugitivos insequi opportuerit, ad insequutionem huiusmodi, quod роgоniа vulgo dicitur, nоn solum armigeri, verum etiam omnis masculus, cuiuscunque status aut conditionis extiterit, dummodo аrmа bellicosa gestare poterit, proficisci teneatur.}}||З прывілею вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]], 20 лютага 1387 г.}}
[[Файл:Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|міні|Гербы [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх ваяводзтваў]] і дзяржаўны герб [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], 1918 г.]]

Паводле [[Летапісы Вялікага Княства Літоўскага|летапісаў Вялікага Княства Літоўскага]], Пагоню ў якасьці гербу гаспадарства ўвёў князь [[Нарымонт]], брат вялікага князя [[Трайдзень|Трайдзеня]] (1270—1282):
{{Цытата|Той Нарымунт меў герб, або кляйнот, рыцарства сваяго таковы, і тым пячатаваўся, Вялікаму княству Літоўскаму заставіў яго, а то такі: у гербе муж збройны, на каню белам, у полю чырвонам, меч голы, яка бы каго гонячы дзяржаў над галавою, і ёсьць адтоля названы «'''пагоня'''».|[[Хроніка літоўская і жамойцкая]]{{Заўвага|Хроника Литовская и Жемайтская // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}{{Заўвага|Хроника Быховца // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}}}

Выява гербу Пагоні ёсьць на пячаці полацкага князя Глеба-Нарымонта 1338 году і на пячаці (з кірылічным надпісам) вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а 1366 году&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 120.&lt;/ref&gt;.

Назва ''Пагоня'' набыла шырокую вядомасьць у канцы XV — пачатку XVI стагодзьдзя, відаць, у выніку асэнсаваньня гербавай выявы як сымбалю абаронцы Айчыны&lt;ref&gt;Шаланда А. Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 4—5.&lt;/ref&gt;. Кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] у 1562 годзе загадаў біць на [[Віленская мынца|Віленскай мынцы]] манэты-траякі: «''А на сем з аднае стараны два першыя словы, каторымі ся пачынаець пісаці імя наша гаспадарскае, а з другое стараны … герб Пагоня''». Дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага пад назвай Пагоня ({{мова-be-old|Погоня|скарочана}}) сьцьвярджаецца ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|статутах Вялікага Княства Літоўскага]] [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|1566]]&lt;ref name=&quot;salanda-2019-5&quot;&gt;Шаланда А. Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 5.&lt;/ref&gt; і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|1588]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/ГСБМ|25к}} С. 131.&lt;/ref&gt; гадоў. А ў [[Лацінская мова|лацінскім]] перакладзе Статуту 1566 году адмыслова падкрэсьліваецца, што дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага завецца Пагоняй у народнай мове ({{мова-la|vulgo Pogonia vocatur|скарочана}})&lt;ref&gt;Archiwum komisji prawniczej. T. 7. — Kraków, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=mNMMAAAAYAAJ&amp;q=%22vulgo+Pogonia+vocatur%22#v=snippet&amp;q=%22vulgo%20Pogonia%20vocatur%22&amp;f=false S. 80].&lt;/ref&gt;.

Афіцыйная беларуская гербавая назва ''Пагоня'' не пакідае ніякіх сумневаў у [[беларусы|беларускай этнічнай прыналежнасьці]] грамадзтва, дзе зьявіўся і выкарыстоўваўся герб Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref name=&quot;salanda-2019-5&quot;/&gt;. Тым часам [[Летувіская мова|летувіскае]] слова «''výtis''» («''віціс''»), якое выкарыстоўваецца дзеля азначэньня [[Герб Летувы|сучаснага летувіскага варыянту Пагоні]], прыдумаў у сярэдзіне XIX ст. [[Сыманас Даўкантас]]&lt;ref name=&quot;Kraucevic-1993&quot;&gt;[[Алесь Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Як здарылася, што Жамойць пачала называцца Літвою? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-349&quot;&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 349.&lt;/ref&gt;. Сьпярша ім называлі толькі вершніка-рыцара, а дзеля азначэньня гербу цалкам слова «''Vytís''» (ужо зь вялікай літары і з націскам на другім складзе) упершыню выкарысталі толькі ў 1884 годзе (раней Пагоню па-летувіску звычайна звалі «''Vaikymas''» — 'Перасьледаваньне'). Да канца XIX ст. слова «''Vytis''» стала агульнапрынятым у Летуве дзеля азначэньня Пагоні. Аднак яшчэ доўгі час ішлі спрэчкі пра тое, на якім складзе трэба рабіць націск — на першым ці на другім. Толькі ў 1930-я гады з гэтым канчаткова вызначыліся — спыніліся на «''Výtis''»&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Rimša E.|частка=Heraldika |загаловак=Iš praeities į dabartį|месца=Vilnius|выдавецтва=Versus aureus|год=2004|pages=61—63}}&lt;/ref&gt;.

{|
|-
|
&lt;gallery caption=&quot;Гербы [[Вялікае Княства Літоўскае#Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел|адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак (ваяводзтваў) Вялікага Княства Літоўскага]], 1720-я гады&quot; class=&quot;center&quot;&quot;&gt;
Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]]
Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]]
Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віленскае ваяводзтва|Віленскае]]
Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскае]]
Miensk, Pahonia. Менск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Менскае ваяводзтва|Менскае]]
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&quot;&gt;
Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскае]]
Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]]
Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]]
Žemaitija. Жамойць (1720).jpg|[[Жамойцкае староства|Жамойцкае (староства)]]
Inflanty. Інфлянты (1720) (2).jpg|[[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкае]]
&lt;/gallery&gt;
|}

== Сталіца ==
{{Асноўны артыкул|Вільня}}
[[Файл:Vilnia, Vostraja Brama. Вільня, Вострая Брама (J. Bułhak, 1912) (2).jpg|значак|[[Вострая брама]] з гербам [[Пагоня]]й у [[Вільня|Вільні]]. Здымак [[Ян Булгак|Яна Булгака]], 1912 г.]]

У старажытных пісьмовых крыніцах сталіца ліцьвінаў — [[Вільня]] — упамінаецца пад беларускай назвай ''Вільня'' (''Vilnia'' або ''Vilna'', напрыклад, у лістах [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Гедзімін]]а 1323 году «''in civitate nostra regia '''Vilnia'''''»&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 79.&lt;/ref&gt;). У старабеларускіх тэкстах з XV ст. суіснавалі формы ''Вильня'' / ''у Вильни'' і ''Вильна'' / ''у Вильне'' (што параўнальна з ''Горадна'' — ''[[Горадня]]'' і ''[[Коўна]]'' — ''Коўня''), але паступова запанавала форма ''Вильня''&lt;ref name=&quot;viacorka&quot;/&gt;.

[[Файл:Vilnia, Zamkavaja. Вільня, Замкавая (P. Rossi, 1796).jpg|значак|Галоўная вуліца Вільні — паводле гістарычных крыніцаў, «[[Замкавая вуліца (Вільня)|Замкавая]]» або «[[Вялікая вуліца (Вільня)|Вялікая Замкавая]]»]]

Захавалася апісаньне Вільні яшчэ з пачатку XV стагодзьдзя, зьмешчанае ў рэляцыі [[Бургундыя|бургундзкага]] падарожніка з [[Фляндрыя|Фляндрыі]] [[Жыльбэр дэ Лянуа|Жыльбэра дэ Лянуа]], які наведаў сталіцу Вялікага Княства Літоўскага ў 1413 годзе{{Заўвага|Тэкст падаецца паводле перакладу [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]] (LITVA, Lithuanian Research Periodical. Том І. С. 25), арыгінальны тэкст быў апублікаваны яшчэ ў 1840 годзе (Voyages et ambassades de Messire Guillebert de Lannoy: chevalier de la Toison d’or, seigneur de Santes, Willerval, Tronchiennes, Beaumont et Wahégnies. 1399—1450. P. 24)}}:
{{Цытата|Потым я прыехаў '''у сталіцу Літвы, што называецца Вільня''' (Wilne), дзе ёсьць замак, які знаходзіцца даволі высака на пясковай гары, абведзены каменьнямі, зямлёй і мурам; унутры ён збудаваны зь дзерава. Муры названага замку, зыходзячы па абодвых бакох гары, абымаюць многа дамоў. У гэтым вось замку й у навакольлі прабывае звычайна названы князь Вітаўт, уладар Літвы, ды мае там свой двор і гасподу. '''Каля названага замку цячэ рака''', якая кружыць свае воды цераз горад унізе; '''яна называецца Вільня''' (Wilne). А горад ня ёсьць абведзены абароннай сьцяной. Ён доўгі ды вельмі вузкі, зьверху ўніз забудованы драўлянымі дамамі. Толькі некаторыя сьвятыні цагляныя. Названы замак на самай гары абкружаны толькі драўляным валам на падабенства муру, аднак вялікім і абаронным…}}

Тым часам форму «''Vilnius''» [[летувіская мова|па-жамойцку]] пачалі ўжываць прыкладна з XVII ст. ([[Мікалоюс Даўкша]] ў «Пастыле» 1600 году). Летувіскі тапаніміст [[Аляксандрас Ванагас]] мяркуе, што гэта форма ўзьнікла пад уплывам польскай назвы ''Wilno'' (у летувіскай мове няма назоўнікаў ніякага роду, у пазычаньнях ён зьмяняецца на мужчынскі). Тым часам польскае ''Wilno'' утварылася ад старабеларускага варыянту ''Вільна''&lt;ref name=&quot;viacorka&quot;&gt;[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/vilnia/30284660.html Вільня ці Вільнюс? Ці карэктна называць горад традыцыйным беларускім імем], [[Радыё Свабода]], 21 лістапада 2019 г.&lt;/ref&gt;. А першаснай і найбольш старажытнай назвай места ў жамойцкіх (летувіскіх) гаворках ёсьць ''Vilnia'', на што зьвяртае ўвагу Ванагас і што пацьвярджаецца сучаснай [[латыская мова|латыскай]] назвай — ''Viļņa''&lt;ref name=&quot;viacorka&quot;/&gt;.

Насельніцтва [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыны]], як мінімум зь першай паловы ХІХ стагодзьзя, належала да [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі]] [[Беларусы|беларускага этнасу]], што засьведчыў у свой час беларуска-польскі фальклярыст [[Ян Чачот]] (1796—1847): «''…нават у далёка адлеглых паміж сабою вёсках, яны [песьні] вельмі падобныя, зь невялікімі, часам, адхіленьнямі ў словах. Нёман і Беліца ад Дзьвіны, Бярэзіны і лепельскіх ваколіц няблізкія, а песьні іх усё ж падобныя; гэткія ж песьні й над Вяльлёй у Завялейскім павеце. Хто іх пераносіў? Ня друк і творы, але памяць, сэрца й вусны братэрскіх плямёнаў''»&lt;ref&gt;Piosnki wieaśniacze znad Dźwiny. — Вільня, 1840. [https://books.google.by/books?id=-nFBAAAAYAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q=Plemion%20braterskich&amp;f=false S. VII.]&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Панаваньне беларусаў («русінаў») у бліжнім навакольлі Вільні таксама засьведчыў у 1840 годзе [[Юзэф Ігнацы Крашэўскі|Юзэф Крашэўскі]] ({{мова-pl|«Porzucamy przeto wywód zbyteczny tutaj pochodzenia Litwinów, rozróżniając tylko ze względu na język, dwa plemiona ludów około Wilna Rusinów i Litwę. Te dwie mowy graniczą z sobą w okolicach Wilna, samo miasto jednakże leży wśród Rusinów»|скарочана}}&lt;ref&gt;[[:wikisource:pl:Wilno (Kraszewski, 1840-1842)/Wstęp/IV|IV. Pochodzenie Litwinów.]] // Kraszewski J. I. Wilno od początków jego do roku 1750. T. 1. — Wilno, 1840.&lt;/ref&gt;)}}. Пра брак нейкай «беларусізацыі» летувісаў Віленшчыны за часамі Расейскай імпэрыі сьведчыць супастаўленьне статыстычных зьвестак пра колькасьць летувісаў (жамойтаў): 17,56% ад усяго насельніцтва [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] на 1851 год паводле зьвестак расейска-нямецкага навукоўцы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн|Пятра Кёпэна|ru|Кёппен, Пётр Иванович}}&lt;ref&gt;Кеппен П. Об этнографической карте Европейской России. — СПб., 1852. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=cWZAAQAAMAAJ&amp;q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8#v=snippet&amp;q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8&amp;f=false С. 35].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Кеппен П. Девятая Ревизия. Исследование о числе жителей в России в 1851 году. — СПб., 1857. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=erJXAAAAMAAJ&amp;q=%22787%2C609%22+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F#v=snippet&amp;q=%22787%2C609%22%20%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&amp;f=false С. 26].&lt;/ref&gt; і 17,58% ад усяго насельніцтва губэрні на 1897 год паводле вынікаў усеагульнага перапісу&lt;ref&gt;[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=87 Перепись 1897 года. Виленская губерния], Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей&lt;/ref&gt;.

Увогуле, сьведчаньнем пераважнай беларускамоўнасьці мясцовых жыхароў з даўніх часоў ёсьць даволі хуткі пераход [[Беларускія татары|крымскіх татараў]], якіх вялікі князь [[Вітаўт]] асадзіў у ваколіцах Вільні і [[Трокі|Трокаў]], менавіта на беларускую (а не летувіскую) мову, што выявілася ў напісаных гутарковай беларускай мовай татарскіх літаратурных помніках (у тым ліку [[Кітабы|аль-кітабах]])&lt;ref&gt;Станкевіч Я. Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом. — Вільня, 1933. С. 8—9, 13—16.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Канапацкі І. Татары // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 663—664.&lt;/ref&gt;.

{|
|-
|
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Belarusians - on Ethnic Map of European Russia by Aleksandr Rittich - 1875 AD.jpg|[[Беларусы]] (арэал у цэнтры) на «Этнаграфічнай мапе Эўрапейскай Расеі» (1875 г.), складзенай [[Аляксандар Рыціх|Аляксандрам Рыціхам]] (фрагмэнт)
Biełarusy. Беларусы (1885).jpg|Фрагмэнт этнаграфічнай мапы Эўропы з атлясу «Géographie Militaire» ([[Парыж]], 1885 г.)
Biełarusy. Беларусы (J. Karski, 1903).jpg|Этнаграфічная мапа беларусаў (паводле моўнага крытэру), складзеная  філёлягам-славістам [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г.
Länder und Völkerkarte Europas.jpg|Фрагмэнт мапы «Землі і народы Эўропы» (1918 г.), складзенай нямецкім гісторыкам [[Дзітрых Шэфэр|Дзістрыхам Шэфэрам]] (1845—1929)
Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы, складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г.
&lt;/gallery&gt;
|}

== Перайменаваньне ліцьвінаў у «беларусаў» ==
{{Асноўны артыкул|Белая Русь|Летувізацыя|Русіфікацыя Беларусі}}
[[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе [[Літва]] (''Lituania'') цалкам атаясамліваецца зь [[Белая Русь|Белай Русьсю]] (''Russia Bianca''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]]

Назва [[беларусцы]] (як вытворная ад [[харонім]]у [[Белая Русь]], якім часам азначалася адна з складовых частак [[Літва|Літвы]]) датычна ліцьвінаў пачала шырока выкарыстоўвацца толькі ў XVII стагодзьдзі — за часамі войнаў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] з [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] — у запісах маскоўскіх вайсковых пісараў дзеля азначэньня [[праваслаўе|праваслаўнага]] вызнаньня тых палонных ліцьвінаў і [[Украінцы|ўкраінцаў]], якія былі праваслаўнымі (у адрозьненьне ад ліцьвінаў-каталікоў{{Заўвага|Напрыклад, {{мова-ru|«…литвин Ивашко Иванов з женою с Роинкою да с сыном с Микулайком да с сестрою з девкою Агафьицею. А сказал, что он родом литвин, католицкие веры из города [[Нясьвіж|Несвижа]], мещанский сын, а жена де за ним литовка же тово ж города Несвижа»|скарочана}}&lt;ref&gt;Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 108.&lt;/ref&gt;}})&lt;ref name=&quot;Latysonak-2009-216&quot;&gt;[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 216.&lt;/ref&gt;. На падставе таго, што палонныя шляхцічы-ліцьвіны называлі сябе толькі «ліцьвінамі» (напрыклад, «''литвин Корнейко Круковский, уроженец [[Аршанскі павет|Оршанского повету]], шляхтич белоруские веры''»&lt;ref&gt;Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&amp;pg=PA427&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&amp;f=false С. 347].&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Іншыя прыклады: «''[[Аршанскі павет|Аршанского повету]] &lt;…&gt; литвин шляхтич Семен Судовский''» (1614 год)&lt;ref&gt;Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&amp;pg=PA427&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9&amp;f=false С. 99].&lt;/ref&gt;, «''литвин Гришка Романов… Оршанского повету, шляхецкий сын''»&lt;ref&gt;Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 401.&lt;/ref&gt;, «''литвин Янька Бобровский… [[Полацкае ваяводзтва|Полоцкого повету]], шляхецкий сын''»&lt;ref&gt;Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&amp;pg=PA427&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9&amp;f=false С. 402].&lt;/ref&gt;, «''литвин Александр Лабыт… шляхтич [[Віцебскі павет|Витебского повету]]''»&lt;ref name=&quot;AMG-1890-433&quot;&gt;Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&amp;pg=PA427&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8A&amp;f=false С. 433].&lt;/ref&gt;, «''литвин Петрушка Янов… шляхтич… Троицкого повету''», «''литвин Степанко Глинский… шляхтич… Оршанского повету''»&lt;ref&gt;Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 434.&lt;/ref&gt; (усе 1632 году)}}), гісторык [[Алег Латышонак]] прыйшоў да наступнай высновы: «''Сьвядомае ўжываньне назвы „беларусец“ непісьменнымі сялянамі і прадстаўнікамі гарадзкога плебсу ў сытуацыі, калі гэтае найменьне невядома шляхце, я лічу немагчымым. Выснова з гэтага можа быць толькі адна: слова „беларусец“ ува ўсіх выпадках уклалі ў вусны прышэльцаў маскоўскія чыноўнікі''»&lt;ref name=&quot;Latysonak-2009-217&quot;&gt;[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 217.&lt;/ref&gt;. Разам з тым, існуюць прынамсі тры выпадкі ўласнага азначэньня шляхцічаў як «беларусцаў» у маскоўскіх дакумэнтах{{Заўвага|«''Поляк… Ондрей Станислав в роспросе сказал, что он родом белорусец, шляхтич [[Полацкае ваяводзтва|Полоцкого повету]]… князь… Глинский''»&lt;ref&gt;Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&amp;pg=PA428&amp;dq=%D0%9E%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B2%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%A3+%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8A,+%D1%87%D1%82%D0%BE+%D0%BE%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B5%D1%86%D1%8A,+%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%83&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwia5aSphLP6AhWm7rsIHeNVBm0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&amp;q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B5%D1%86%D1%8A%2C%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%83%20%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9&amp;f=false С. 428].&lt;/ref&gt;, «''литвин Александр [Олехновский] в роспросе сказался родом белорусец, Полоцкого повету, шляхтич; отец его был шляхтич же, испомещен был под [[Вільня|Вильной]] в Ошмянском повете, и отец де его то имение свое продал, а в то место имение купил в Полоцком повете''»&lt;ref&gt;Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&amp;pg=PA427&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&amp;f=false С. 432].&lt;/ref&gt;, (абодва 1632 год), «''…литвин — белорусец Степан Голынский &lt;…&gt; в роспросе сказал: [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Мстиславского повету]], белорусец, шляхтич''» (1633 год)&lt;ref&gt;Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&amp;pg=PA442&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&amp;f=false С. 488].&lt;/ref&gt;}}.

[[Файл:Biełarusy. Беларусы (1803).jpg|значак|Беларус ({{мова-ru|«белороссиянин»|скарочана}}) і беларуска ({{мова-ru|«белороссиянка»|скарочана}}). З альбому, выдадзенага ў 1803 годзе для [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I Раманава]], дзе зьмяшчаюцца малюнкі [[Палякі|палякаў]], [[Латышы|латышоў]] («ліфлянцаў» і «курляндцаў»), [[Украінцы|украінцаў]] («маларасіянаў») ды шматлікіх іншых народаў пад [[Расейская імпэрыя|расейскай уладай]], але няма ліцьвінаў{{Заўвага|Беларускі этноляг [[Юры Ўнуковіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што расейскі навуковец [[Васіль Севяргін]], які ў 1802 годзе наведаў [[Шаўлі]], [[Кейданы]], [[Коўна]], [[Вільня|Вільню]], [[Горадня|Горадню]], [[Стоўпцы]], [[Менск]], [[Барысаў]], [[Крупкі]] і [[Ворша|Воршу]], хоць і разглядаў адпаведную тэрыторыю як «''Литву и Белоруссию''», аднак датычна мясцовага насельніцтва не ўжываў ані назвы «беларусы», ані «літоўцы» («ліцьвіны»)&lt;ref&gt;Унуковіч Ю. Этнічная ідэнтыфікацыя і катэгарызацыя беларусаў і літоўцаў у ХІХ ст. // Białorutenistyka Białostocka. T. 12 (2020). S. 377.&lt;/ref&gt;}}]]

Па [[анэксія|анэксіі]] земляў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (1772, 1793, 1795 гады) улады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], спрыялі пашырэньню назвы [[беларусы]], бо гэтая назва больш адпавядала [[імпэрыялізм|імпэрскім інтарэсам]] і дазваляла трактаваць ліцьвінаў як разнавіднасьць [[расейцы|расейцаў («вялікарусаў»)]]. Разам з тым, гэтая назва замацавалася за ўсім насельніцтвам толькі на мяжы XIX і XX стагодзьдзяў&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-161&quot;/&gt;.

[[Файл:Congress Poland and Lithuanian governorates - by Alexander Voschinin - 1851 AD.jpg|значак|Мапа № 6 атлясу «Географический атлас Российской империи» (1851 г.)&lt;ref&gt;Географический атлас Российской империи [Карты] / Сост. на основании Высочайше утвержденного наставления 24 декабря 1848 года Александром Вощининым. — Санкт-Петербург: 1851. — 17 с.&lt;/ref&gt;, дзе цэнтральная частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] (на поўдзень ад [[Горадня|Горадні]] і [[Менск]]у) мае подпіс «літоўцы» ({{мова-ru|литовцы|скарочана}}), а паўночна-ўсходняя частка — «беларусы» ({{мова-ru|белорусы|скарочана}})]]

Выдадзенае ў 1787 годзе на загад маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыны II]] «Пространное Землеописание Российского Государства» паведамляла, што ў [[Магілёўскае намесьніцтва|Магілёўскім]] і [[Полацкае намесьніцтва|Полацкім]] намесьніцтвах, «''апроч расейцаў, знаходзяцца &lt;…&gt; палякі, літва і жыды''»{{Заўвага|{{мова-ru|«кроме Россиян, находятся &lt;…&gt; Поляки, Литва и Жиды»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Пространное Землеописание Российского Государства. — СПб., 1787. С. 272, 276.&lt;/ref&gt;, прытым літва адносілася да славянскіх народаў&lt;ref&gt;Пространное Землеописание Российского Государства. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=GFxiAAAAcAAJ&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 133].&lt;/ref&gt;, а аддрукаванае таго ж году «Краткое землеописание Российского Государства» паведамляла, што «''літва [насяляе] Полацкае і Магілеўскае [намесьніцтвы]''»&lt;ref&gt;Гакман И. Краткое землеописание Российского государства. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?id=RmtYAAAAcAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 46].&lt;/ref&gt;. У афіцыйным аглядзе Расейскай імпэрыі 1787 году (перавыдаваўся ў 1793 годзе) адзначалася, што Магілёўскае намесьніцтва складае частку «Беларусі» ({{мова-ru|«Бело-Руссии»|скарочана}}), а «''яго жыхары — гэта палякі і літва, якія спавядаюць рымска-каталіцкі, грэцкі і ўніяцкі законы; ёсьць тут таксама жыды''» ({{мова-ru|«жители оного суть поляки и литва, исповедующие римско-католицкий, греческий и униатский закон; здесь есть также жиды»|скарочана}})&lt;ref&gt;Плещеев С. И. Обозрение Российской империи в нынешнем ее новоустроенном состоянии. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=Wa5iAAAAcAAJ&amp;dq=%22%22%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22+%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%B5%D0%B2&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&amp;q=%22%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22&amp;f=false С. 73].&lt;/ref&gt;. Такі ж склад насельніцтва пазначаўся для Полацкага намесьніцтва, якое называлася другой часткай «Беларусі»&lt;ref&gt;Плещеев С. И. Обозрение Российской империи в нынешнем ее новоустроенном состоянии. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=Wa5iAAAAcAAJ&amp;dq=%22%22%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22+%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%B5%D0%B2&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&amp;q=%22%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22&amp;f=false С. 76].&lt;/ref&gt;. Геаграфічны слоўнік Расейскай дзяржавы 1788 году азначаў «літву» як «''народ, які насяляе Полацкае і Магілёўскае намесьніцтвы''»&lt;ref&gt;Максимович Л. Новый и полный географический словарь Российскаго государства, или, Лексикон. Ч. 3. — М., 1788. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=L3BpAAAAcAAJ&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=onepage&amp;q=%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 22].&lt;/ref&gt;, а таксама зьмяшчаў артыкул «''Белоруссия, или Белая Россия''» з азначэньнем «''краіна, далучаная да Расеі &lt;…&gt; за панаваньнем Кацярыны II &lt;…&gt;, як то павет Дынабурскі, ваяводзтвы Амсьціслаўскае, Віцебскае, часткі паветаў Аршанскага і Рэчыцкага &lt;…&gt; цяпер жа ўся Беларусь падзяляецца на два намесьніцтвы: Полацкае і Магілёўскае''»&lt;ref&gt;Новый и полный географический словарь Российского государства. Ч. 1. — Москва, 1788. С. 123—125.&lt;/ref&gt;. Тым часам у выдадзеным да [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772 год) пры Імпэратарскім Маскоўскім унівэрсытэце атлясе зазначалася, што «''Белая Расія &lt;…&gt; складаецца з [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]]''»&lt;ref&gt;Детской атлас: о Российской Империи с толкованием гербов и с родословием царствующему дому. Т. 4. — Москва, 1771. [https://books.google.by/books?id=rABhAAAAcAAJ&amp;pg=PA91&amp;dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&amp;q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&amp;f=false С. 91].&lt;/ref&gt;, а прафэсар Маскоўскага ўнівэрытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Харытон Чабатароў||ru|Чеботарёв, Харитон Андреевич}} у першым падручніку расейскай геаграфіі «Географическое методическое описание Российской империи…» (выйшаў з друку ў 1776 годзе) пісаў: «''З даўніх часоў прыналежныя да Расеі землі складаюць тры галоўныя яе часткі, гэта значыць: вялікую, малую і белую Расію. &lt;…&gt; Белая Расія, Rossia alba, ляжыць да Польскіх граніцаў паміж вялікай і малой Расіяй. Яна складаецца з аднаго Смаленскага княства &lt;…&gt; Смаленскае княства паводле цяперашняга падзелу называецца Смаленскай губэрняй''»&lt;ref&gt;Географическое методическое описание Российской империи… — Москва, 1776. С. 95, [https://books.google.by/books?id=pnVpAAAAcAAJ&amp;pg=PA104&amp;dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&amp;q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&amp;f=false 104].&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Далей жа, аднак, пры падрабязным апісаньні тагачаснага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Расейскай імпэрыі аўтар ужо адзначае, што Смаленская губэрня з наступнай Магілёўскай і большай часткай Пскоўскай губэрні «складае гэтак званую Белую Расію» ({{мова-ru|«составляет так называемую Белую Россию»|скарочана}})&lt;ref&gt;Географическое методическое описание Российской империи… — Москва, 1776. [https://books.google.by/books?id=pnVpAAAAcAAJ&amp;pg=PA104&amp;dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgJEAI#v=snippet&amp;q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%8A%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BC%D1%83%D1%8E&amp;f=false С. 429].&lt;/ref&gt;}}. У 1815 годзе расейскі географ прафэсар Пецярбурскага пэдагагічнага інстытуту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Еўдакім Зяблоўскі||ru|Зябловский, Евдоким Филиппович}} пісаў у другім выданьні сваёй працы «Статистическое описание Российской Империи»: «''Палякі… жывуць у губэрнях Віцебскай, Магілёўскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай… &lt;…&gt; Літва знаходзіцца ў Віленскай і Магілёўскай губэрні, і ва ўсіх месцах былога Герцагства Літоўскага''»{{Заўвага|{{мова-ru|Поляки… живут в Губерниях Витебской, Могилевской, Виленской, Гродненской, Минской… &lt;…&gt; Литва находится в Виленской и Могилевской Губерниях и во всех местах бывшего Герцогства Литовского|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Зябловский Е. Статистическое описание Российской Империи в нынешнем ее состоянии. — СПб., 1815 [https://books.google.by/books?id=FwRhAAAAcAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%98%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%B8&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&amp;f=false С. 123].&lt;/ref&gt;. Адным зь сьведчаньняў называньня ліцьвінамі («літоўскай нацыяй») беларусаў у Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях ёсьць сьпісы ўраднікаў-[[Базыляны|базылянаў]] Віленскай уніяцкай мітрапаліцкай япархіі за 1815 год, у першым зь якіх тры чалавекі назваліся «ўраджэнцамі літоўскімі», 16 — прылічылі сябе да «літоўскай нацыі», два — да «польскай», адзін — да «беларускай», адзін — «ураджэнец валынскі» і адзін — «ураджэнец самагіцкі»; паводле другога сьпісу адзін чалавек назваўся «літоўскім ураджэнцам», тры — прылічылі сябе да «літоўскай нацыі», адзін — да «самагіцкай», адзін — да «курляндзкай», 20 — да «польскай»&lt;ref&gt;Описание документов архива западнорусских униатских митрополитов. Т. 2. — СПб., 1907. [https://books.google.by/books?id=ecEYAAAAYAAJ&amp;pg=PA697&amp;dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%B8%22&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjp4deFxqj8AhVbiv0HHSa7CnIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%B8%22&amp;f=false С. 694—714]&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Рассказы на белорусском наречии (1863).jpg|значак|[[Рассказы на белорусском наречии (1863)|«Рассказы на белорусском наречии»]], выдадзеныя ўладамі Расейскай імпэрыі ў 1863 г.]]

Пачатковую папулярнасьць у Расейскай імпэрыі меркаваньня пра этнічную блізкасьць ліцьвінаў (літоўцаў) і [[Русіны|русінаў (русаў)]] засьведчыла выдадзеная ў 1799 годзе пры [[Расейская акадэмія навук|Імпэратарскай акадэміі навук у Санкт-Пецярбургу]] кніга нямецкага навукоўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Гатліб Георгі|Ёгана Георгі|ru|Георги, Иоганн Готлиб}} «Описание всех в Российском государстве обитающих народов»: «''літоўцы — старажытнае племя русаў… гэты народ у пляне сваіх звычаяў, павер’яў, ладу жыцьця, адзеньня і нораваў мае падабенства часткова з палякамі і маларосамі, а часткова зь вядомымі плямёнамі старажытных русаў, што жывуць у Расеі''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Литовцы суть древнее племя Руссов… В прочем народ сей в рассуждении своих обычаев, поверьев, образа жизни, одеяния и нравов, имеет сходство частью с Поляками и Малороссиянами, а частью с известными, обитающими в России, племенами древних Руссов»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Георги И. Г. Описание всех обитающих в Российском государстве народов их житейских обрядов, обыкновений, одежд, жилищ, упражнений, забав, вероисповеданий и других достопамятностей. Ч. 4. — СПб., 1799. С. 385.&lt;/ref&gt;. У 1827 годзе расейскі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||ru|Кёппен, Пётр Иванович}} азначаў нашчадкаў [[крывічы|крывічоў]] як «літоўска-рускіх» ({{мова-ru|Литовско-Русских|скарочана}})&lt;ref name=&quot;Kiopen-1827-10&quot;&gt;Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб., 1827. С. 10.&lt;/ref&gt;, «ліцьвіна-русаў» ({{мова-ru|Литвино-Руссов|скарочана}}) і «беларусцаў» ({{мова-ru|Белорусцев|скарочана}})&lt;ref name=&quot;Kiopen-1827-11&quot;&gt;Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб., 1827. С. 11.&lt;/ref&gt;. Выдадзеная у 1843 годзе 2-я частка «Геаграфіі Расейскай імпэрыі» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Паўлоўскі|Івана Паўлоўскага|ru|Павловский, Иван Яковлевич}} паведамляла, што «''ў Беларусі агулам жывуць літоўцы і рускія; у местах пераважна палякі і жыды''»{{Заўвага|{{мова-ru|«В Белоруссии вообще живут Литовцы и Русские; в городах преимущественно Поляки и Евреи»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Павловский И. Я. География Российской империи. Ч. 2. — Дерпт, 1843. С. 7.&lt;/ref&gt;. У 1849 годзе расейскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сахараў||ru|Сахаров, Иван Петрович}} ужыў датычна беларусаў назву літоўца-русы ({{мова-ru|литовцо-руссы|скарочана}}){{Заўвага|Напрыклад, {{мова-ru|«Литовцо-руссы хоровод переименовали в корогод»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Сахаров И. П. Сказания русского народа. Т. 2. — СПб., 1849. С. [https://books.google.by/books?id=UvtJAAAAcAAJ&amp;pg=RA3-PA38&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiS0srKqrnzAhUkS_EDHRXODUIQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&amp;f=false 38], [https://books.google.by/books?id=oboNAAAAIAAJ&amp;pg=RA3-PA77&amp;dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiS0srKqrnzAhUkS_EDHRXODUIQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&amp;q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&amp;f=false 77].&lt;/ref&gt;. Напісаную каля 1857 году і выдадзеную ў 1867 годзе кнігу пра гісторыю [[Тураў]]скай япархіі народжаны на [[Пінскі павет|Піншчыне]] архімандрыт [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Урадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Анатолі (Станкевіч)||uk|Анатолій Станкевич}}&lt;ref&gt;Ільїн О. Єпископ Анатолій (Станкевич) та виникнення білоруської національної ідеї // Сіверянський літопис. № 1, 2013. С. 33—34.&lt;/ref&gt; пачынаў наступнымі словамі&lt;ref&gt;Воспоминание о древнем православии Западной Руси. — Москва, 1867. С. 1.&lt;/ref&gt;: «''Якім бедным ня быў бы выгляд цяперашняга [[Тураў|Турава]], але ўсё-ткі памяць пра Тураў, як калыску праваслаўя ў Літве, сьвятая для ўсякага руса-ліцьвіна''» ({{мова-ru|«Как ни беден вид теперешнего Турова, но все-таки память о Турове, как колыбели православия в Литве, священна для всякого руссо-литвина»|скарочана}}){{Заўвага|«Руса-ліцьвіны» ({{мова-ru|«руссо-литвины»|скарочана}}) таксама ўпамінаюцца ў іншым месцы кнігі&lt;ref&gt;Воспоминание о древнем православии Западной Руси. — Москва, 1867. С. 23.&lt;/ref&gt;}}.

[[Файл:Dictionary Nasovic Title Page .jpg|значак|[[Слоўнік Насовіча]] ({{мова-ru|«Словарь белорусского наречия»|скарочана}}). [[Санкт-Пецярбург]], 1870 г.]]

Выдадзеная ў 1839 годзе 3-я частка расейскай энцыкляпэдыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Военный энциклопедический лексикон||ru|Военный энциклопедический лексикон}} у артыкуле пра Віленскую губэрню падавала наступную інфармацыю: «''Насельніцтва складаецца з прыродных літоўцаў, палякаў, жыдоў, расейцаў і малой колькасьці караімаў і татараў. Шляхта большай часткай літоўскага паходжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Народонаселение состоит из природных Литовцев, Поляков, Евреев, Русских и малого числа Караимов и Татар. Дворянство большей частью происхождения Литовского»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Военный энциклопедический лексикон. Ч. 3. — СПб., 1839. С. 324.&lt;/ref&gt;, тым часам у артыкуле пра [[Віцебская губэрня|Віцебскую губэрню]] гэтая ж крыніца замест літоўцаў сярод насельніцтва падавала беларусаў, а паходжаньне шляхты не адзначалася&lt;ref&gt;Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1839. С. 384.&lt;/ref&gt;. Падобная сытуацыя назіралася і ў выдадзенай у 1845 годзе 9-й частцы, калі ў артыкуле пра [[Менская губэрня|Менскую губэрню]] зазначалася, што «''Насельніцтва складаецца з прыродных літоўцаў, палякаў, жыдоў і малой колькасьці татараў. Шляхта большай часткай літоўскага паходжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Народонаселение состоит из природных Литовцев, Поляков, Евреев и малого числа Татар. Дворянство большей частью происхождения Литовского»|скарочана}}}}&lt;ref&gt;Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1845. [https://books.google.by/books?id=r_IIAAAAQAAJ&amp;pg=PA58&amp;hl=ru&amp;source=gbs_selected_pages&amp;cad=2#v=onepage&amp;q&amp;f=false С. 58].&lt;/ref&gt;, а ў артыкуле пра [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую губэрню]] замест літоўцаў ужо падаваліся беларусы&lt;ref&gt;Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1845. С. 108.&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Разам з тым, у выдадзенай у 1840 годзе 4-й частцы адзначалася, што насельніцтва [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] «''пераважна складаецца з русінаў, беларускага племені, з выняткам паўночных паветаў, у якіх пануюць літоўцы. Шляхта амаль уся даўняга літоўскага і найноўшага польскага паходжаньня''»&lt;ref&gt;Военный энциклопедический лексикон. Ч. 4. — СПб., 1840. С. 108.&lt;/ref&gt;}}.

У 1846 годзе на прапанову Расейскай акадэміі навук даслаць зьвесткі пра наяўнасьць неславянскіх нацыянальных меншасьцяў, у тым ліку і летувісаў, ваўкавыскі земскі спраўнік паведаміў, што ў [[Ваўкавыскі павет (Гарадзенская губэрня)|Ваўкавыскім павеце]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] жыве 84 190 «''літоўцаў праваслаўнага і каталіцкага веравызнаньня''ў» (большасьць насельніцтва павету). Як падкрэсьлівае гісторык [[Аляксандар Краўцэвіч]], такім спосабам мясцовы ўраднік з тэрыторыі гістарычнай Літвы традыцыйна атаясаміў «літоўцаў» з тутэйшымі беларусамі&lt;ref&gt;Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. — Беласток, 2008. С. 114.&lt;/ref&gt;. Паводле апублікаваных у 1861 годзе афіцыйных зьвестак губэрнскіх статыстычных камітэтаў, сабраных у канцы 1850-х гадоў з дапамогай мясцовага духавенства ўсіх канфэсіяў, у Ваўкавыскім павеце налічвалася ўжо толькі 37 481 «літоўцаў», з астатняга насельніцтва павету 23&amp;nbsp;816 чал. назвалі праваслаўнымі «вялікарасіянамі», 9032 чал. — каталікамі-«палякамі», 8578 чал. — «беларусамі», 2854 чал. — праваслаўнымі «[[яцьвягі|яцьвягамі]]», 15 чал. — «маларасіянамі»&lt;ref name=&quot;Zapiski-1861-153&quot;&gt;Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 153.&lt;/ref&gt;. Тым часам у [[Гарадзенскі павет (Гарадзенская губэрня)|Гарадзенскім павеце]] налічылі 46&amp;nbsp;270 «літоўцаў», 16&amp;nbsp;426 «палякаў», 8171 «вялікарасіяніна» і 2074 «беларусы», прытым 29&amp;nbsp;856 «літоўцаў» спавядалі праваслаўе. Апроч таго, у [[Берасьцейскі павет (Гарадзенская губэрня)|Берасьцейскім павеце]] налічылі 13&amp;nbsp;322 праваслаўныя «літоўцы», у [[Пружанскі павет (Гарадзенская губэрня)|Пружанскім павеце]] — 22&amp;nbsp;103, у [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскім павеце]] — 53&amp;nbsp;808, а ў [[Кобрынскі павет (Гарадзенская губэрня)|Кобрынскім павеце]] — 22&amp;nbsp;725 праваслаўных «яцьвягаў»&lt;ref name=&quot;Zapiski-1861-153&quot;/&gt;. Тым часам большую частку насельніцтва Менскай губэрні ў гэтых сьпісах ужо азначылі як беларусаў, хоць у [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкім павеце]] яшчэ налічылі 20&amp;nbsp;721 «літоўцаў» (зь іх 9028 праваслаўных), у [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] — 19&amp;nbsp;082, у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] — 14&amp;nbsp;919&lt;ref&gt;Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 153.&lt;/ref&gt;. У Віленскай губэрні гэтыя ж сьпісы дэкляравалі 27&amp;nbsp;985 праваслаўных «літоўцаў» (пераважна ў [[Лідзкі павет (Віленская губэрня)|Лідзкім павеце]])&lt;ref&gt;Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 150—151.&lt;/ref&gt;. У 1869 годзе расейскія ўлады апублікавалі статыстычныя зьвесткі пра этнічны склад падатнага насельніцтва, дзе ўжо і большасьць насельніцтва Гарадзенскай губэрні азначалася як беларусы («нацыянальнасьць» жыхароў гэтым разам вызначалі расейскія паліцыйныя прыставы, якія дасылалі зьвесткі беспасярэдне ў статыстычны камітэт)&lt;ref&gt;[[Сяргей Токць|Токць С.]] Беларуская вёска на мяжы эпох. Змены этнічнай самасвядомасці сялянства ва ўмовах распаду традыцыйнага аграрнага грамадства (па матэрыялах Гарадзеншчыны 19 — першай трэці 20 ст.). — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2003. С. 149—150.&lt;/ref&gt;. У 1886 годзе латыска-летувіскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эдуард Вольтэр||be|Эдуард Аляксандравіч Вольтэр}}, які карыстаўся падтрымкай [[Расейскае геаграфічнае таварыства|Расейскага геаграфічнага таварыства]], даваў наступныя інструкцыі датычна збору статыстычных зьвестак у Віленскай губэрні&lt;ref&gt;Вольтер Э. Об изучении литовского языка и племени // Памятная книжка Виленской губернии на 1887 год. — Вильна, 1886. С. 133.&lt;/ref&gt;: «''Пры зьбіраньні статыстычных зьвестак часта зьмешваюцца паняцьці Ліцьвін, Літва ў гістарычна-геаграфічным значэньні зь Літвой этнаграфічнай. Ліцьвінам лічыцца мусіць той, хто ў хатнім побыце размаўляе па-літоўску{{Заўвага|name=&quot;pa-letuvisku&quot;}} &lt;…&gt; У цяперашні час зьвесткі, датычна прынятых у войска ў рубрыцы „паводле паходжаньня“, мусяць лічыцца сумнеўнымі ад таго, што вельмі шмат ліцьвінаў значыцца ў паветах — дзе іх цяпер, як тых, хто размаўляе па-літоўску, зусім няма; а наадварот, у тых паветах, дзе цяпер яшчэ гавораць па-літоўску, паводле статыстычных табліцаў прынятых літоўцаў у войска паказваецца параўнальна мала. У [[Вялейскі павет (Віленская губэрня)|Вялейскім]] і [[Дзісенскі павет (Віленская губэрня)|Дзісенскім]] паветах пра літоўцаў ня можа быць і гаворкі…»{{Заўвага|{{мова-ru|«При собирании статистических сведений часто смешиваются понятия Литвин, Литва в историко-географическом значении с литвою этнографической. Литвином считаться должен тот, кто в домашнем быту говорит по литовски &lt;…&gt; В настоящее время сведения, относительно принятых в войска по рубрике „по происхождению“, должны считаться сомнительными оттого, что очень много литвинов значится в уездах — где их теперь, как по литовски говорящих, вовсе нет; а наоборот, в тех уездах, где ныне еще говорят по литовски, по статистическим таблицам принятых литовцев в войска показано сравнительно мало. В Вилейском и Дисненском уездах о литовцах не может быть и речи…»|скарочана}}}}''.

[[Файл:Vysokaŭski zamak. Высокаўскі замак (N. Orda, 1877-83, 1901-14).jpg|значак|Выдадзеная ў Расейскай імпэрыі [[Летувіская мова|летувіскамоўная]] паштоўка з рэпрадукцыяй малюнка [[Высокае|Высокага]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] (аўтар малюнка — [[Напалеон Орда]]) і подпісам: {{мова-lt|Augštaičai, Gardino gubernijoje|скарочана}}. Падобныя летувіскія паштоўкі выйшлі з краявідамі [[:Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1909) (2).jpg|Наваградку]], [[:Файл:Kreŭski zamak. Крэўскі замак (1907) (2).jpg|Крэва]], [[:Файл:Lida. Ліда (N. Orda, 1877, 1901-14).jpg|Ліды]], [[:Файл:Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (N. Orda, 1877, 1906).jpg|Геранёнаў]]]]

У 1863 годзе ўлады Расейскай імпэрыі вялікім накладам надрукавалі [[Рассказы на белорусском наречии (1863)|«Рассказы на белорусском наречии»]]&lt;ref&gt;[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20220326050408/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/lat902ec.html?OpenDocument Гутарка «царкоўнага старасты Янкі» з «Яськам гаспадаром з-пад Вільні»] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 9 (2), 2004. С. 196—212.&lt;/ref&gt; (выдавалася за зборнік ананімных «народных» твораў) — кнігу да чытаньня ў [[Народная вучэльня|народных вучэльнях]], дзе гістарычным ліцьвінам навязваўся ідэалягічны штамп расейскага [[імпэрыялізм]]у дзеля абгрунтаваньня прынцыпаў [[Русіфікацыя Беларусі|іх русіфікацыі]] і асыміляцыі&lt;ref&gt;Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 11.&lt;/ref&gt;: у першым творы «Кто булы наши найдавнійшіи диды и якая их була доля до уніи?» аўтар (відаць, [[Міхаіл Каяловіч]]&lt;ref name=&quot;Chaustovic-2001-9&quot;&gt;Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 9.&lt;/ref&gt;) апавядае пра «літоўскую заваёву Беларусі», называючы «ліцьвінамі» летувісаў&lt;ref&gt;[[Сяргей Токць|Токць С.]] Абуджэнне заходнерусізму ў інтэграцыйным канструктывізме А. Бендзіна // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Т. 13, сш. 2 (снежань 2006). С. 388—419.&lt;/ref&gt;, у другім творы праводзіцца думка, што «''нашы дзяды былі рускімі, але сталі над імі панаваць літоўцы (то бок [[Аўкштайты|літоўцы]] і жмудзіны{{Заўвага|„''Наши отцы и дзяды были Русскиe; тольки не завсегды над ими пановали свои родные Русские князя. Упярод над ими пановали Русские князи, потом стали пановаць над ими князя Литовцев т. е. князя, тых самых Литовцев и Жмудзинов, што живуць з нами''“}}) і палякі ды прымусілі прыняць унію, каб ператварыць нас у палякаў і католікаў''»&lt;ref name=&quot;Chaustovic-2001-9&quot;/&gt;. Выдадзены ў 1870 годзе Імпэратарскай акадэміяй навук у [[Санкт-Пецярбург]]у [[Слоўнік Насовіча|«Словарь белорусского наречия»]] [[Іван Насовіч|Івана Насовіча]] падае да беларускага слова «литвин» расейскі адпаведнік «литовец» і прыклад ужываньня «''литвин як лин''»{{Заўвага|Выдадзены ў 2011 годзе [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі]] «Слоўнік беларускіх народных параўнанняў» дае наступнае тлумачэньне выразу «''ліцьвін як лін''»: «''Пра характар колішняга беларуса — дужага, моцнага, выкрутлівага, якога голай рукой ня возьмеш''»&lt;ref&gt;Слоўнік беларускіх народных параўнанняў. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская навука, 2011. С. 241.&lt;/ref&gt;}}, сьледам падаецца слова «[[Ліцьвякі (неадназначнасьць)|литвяк]]», якому даецца расейскае тлумачэньне «тоже, что литвин» і прыклад ужываньня «''литвяки по нашему не говоруць''»&lt;ref&gt;Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. С. 269.&lt;/ref&gt;. Тым часам у якасьці прыкладу да слова «[[Бацьвіньне|боцвинне]]» падаецца вытрымка зь вядомай беларускай народнай песьні: «''Кузьма и Дземьянъ два лицвины, принешли горшочекъ боцвиння''»&lt;ref name=&quot;Nasovic-1870-31&quot;/&gt;{{Заўвага|Як зазначаюць сучасныя дасьледнікі, сьвятых Кузьму і Дзям’яна беларусы здаўна лічылі сваімі апекунамі і дарадцамі: у беларускім фальклёры адлюстроўваецца вера ў тое, што Кузьма і Дзям’ян дапамагалі сялянам у іх галоўных клопатах — сенакосе, падрыхтоўцы да жніва, малацьбе. Сярод іншага, менавіта Кузьма і Дзям’ян дапамагаюць ліцьвіну паводле сюжэту ўкраінскай інтэрмэдыі XVIII стагодзьдьзя&lt;ref name=&quot;Kabrzyckaja-2007&quot;/&gt;}}. Гэты ж слоўнік да вядомай беларускай назвы расейцаў — [[маскаль]] — падае толькі адно расейскае значэньне «солдат»&lt;ref&gt;Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. С. 290.&lt;/ref&gt;. На мэтанакіраванае зьнішчэньне расейскімі ўладамі ў народнай сьвядомасьці гістарычнага сэнсу «літоўскасьці» (г. зн. азначэньня сябе ліцьвінамі беларускамоўным сялянствам «[[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]]»), што беспасярэдне спрыяла [[летувізацыя|летувізацыі]], зьвяртае ўвагу амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]]&lt;ref&gt;[[Тымаці Снайдэр|Снайдэр Т.]] [https://web.archive.org/web/20220503112024/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1202ec.html?OpenDocument Спрэчкі за літоўска-беларускую Айчыну. Працяг] // [[Дзеяслоў]]. № 12, 2004.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Vilnia, Lidzkaja-Franciškanskaja. Вільня, Лідзкая-Францішканская (J. Bułhak, 1912).jpg|значак|Шыльда летувіскай школы ({{мова-lt|Lietuviška mokykla|скарочана}}, {{мова-ru|Литовское училище|скарочана}}) на Лідзкай вуліцы ў цэнтры [[Вільня|Вільні]], 1912 год. Тым часам хоць-якія беларускія школы ў Расейскай імпэрыі заставаліся пад забаронай]]

Як адзначае гісторык [[Павал Церашковіч]], па 1860-х гадох тэрмін «ліцьвіны» («літоўцы») у дачыненьні да беларусаў зьнікае з афіцыйных дакумэнтаў і статыстыкі Расейскай імпэрыі&lt;ref&gt;Терешкович П. В. Этническая история Беларуси XIX — начала XX в. — Минск, 2004. С. 79.&lt;/ref&gt;{{Заўвага|Выдадзеная ў 1869 годзе кніга «Последнее слово о польском вопросе в России», якая апісвала захады дзеля абмаскаленьня колішняга Вялікага Княства Літоўскага, вызначала ў «[[Паўночна-Заходні край|Заходнім краі]]» наступныя тры народнасьці: жмудзінаў, якіх прапаноўвалася ніяк не русіфікаваць і ўсяляк падтрымліваць («''калі яны пачнуць паважаць расейцаў, яны стануць цалкам адданымі нам і мы ўсё наступнае стагодзьдзе можам быць пэўнымі ў іх адданасьці''»); беларусаў, якія «''людзі чыста расейскія, але… стаяць на найніжэйшай ступені разьвіцьця, таму ў палітычных дачыненьнях абсалютна нікчэмныя; яны будуць рабіць тое, што прымусяць абставіны''»; трэцяя жа народнасьць у кнізе не называецца паводле імя, адзначаецца толькі, што яна насяляе Гарадзенскую, большую частку Віленскай і Менскай губэрняў і што, калі жмудзінаў і беларусаў можна прывязаць да Расеі, то гэтая трэцяя народнасьць ёсьць напраўду вельмі небясьпечнай праз сваю варожасьць да «[[Маскаль|маскалёў]]»&lt;ref&gt;Отечественныя записки. Т. 192. — СПб., 1870. С. [https://books.google.by/books?id=xFcFAAAAQAAJ&amp;pg=RA1-PA53&amp;dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwju35v3ueL5AhVInf0HHYRfAW4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&amp;q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&amp;f=false 53]—54.&lt;/ref&gt;}}. Разам з тым, яшчэ ў працы 1886 году (перавыдавалася ў 1890 годзе) пра здушэньне [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] расейскі вайсковы гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Пузырэўскі||pl|Aleksandr Puzyriewski}}, які паходзіў зь віленскай шляхты, апісваў насельніцтва вылучанага ім паўночнага тэатру ваенных дзеяньняў ([[Беластоцкая вобласьць (Расейская імпэрыя)|Беластоцкая вобласьць]], [[Віленская губэрня]], часткі [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] і [[Менская губэрня|Менскай]] губэрняў з найважнейшымі местамі [[Вільня]]й, [[Горадня]]й, [[Коўна]]й, [[Беласток]]ам і [[Менск]]ам) як «''жамойць і літоўцы складаюць земляробчую клясу; гандаль і прамысловасьць у руках жыдоў, якія насяляюць месты і мястэчкі; польская шляхта — паноўная кляса''», а насельніцтва сярэдняга тэатру ваенных дзеяньняў ([[Палесьсе]] — паўднёвыя часткі Менскай і Гарадзенскай губэрняў, паўночная частка [[Валынская губэрня|Валынскай губэрні]] з найважнешымі местамі [[Берасьце]]м, [[Пінск]]ам, [[Мазыр]]ом і [[Бабруйск]]ам) — «''беларусы, літоўцы, палякі, жыды''»&lt;ref&gt;Пузыревский А. К. Польско-русская война 1831 г. — СПб., 1886. С. 21—22.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Litwa i Białoruś (J. Bazewicz, 1916).jpg|значак|Краіна «Літва і Беларусь» ({{мова-pl|«Litwa i Białoruś»|скарочана}}), асобная ад [[Жамойць|Жамойці]] (''Żmujdź''), 1916 г.]]

Такім парадкам, [[Русіфікацыя Беларусі|палітыка татальнай русіфікацыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага]], якую праводзілі ўлады Расейскай імпэрыі, спрыяла паступоваму зьнікненьню з ужытку назвы «ліцьвіны» ў гістарычным сэнсе&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 5, 19.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 49—50.&lt;/ref&gt; і яе адначаснаму замацаваньню за суседнім балтыйскім народам ([[летувісы|летувісамі]])&lt;ref name=&quot;Kren-Koukiel-Marozava-2000-321&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Cordasco F. Dictionary of American immigration history. — Metuchen, 1990. [https://archive.org/details/dictionaryofamer00cord/page/96/mode/2up?q=licviny P. 96—97].&lt;/ref&gt;. Тым часам на ўсе землі ліцьвінаў пашырылася назва «[[Белая Русь]]», «Беларусь», якая раней ужывалася датычна ўсходняй часткі ВКЛ, дзе праваслаўных жыхароў называлі «[[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]». Хоць ліцьвіны-беларусы ў афіцыйным жыцьці Расейскай імпэрыі нібыта спынілі сваё існаваньне як асобны народ, але ў рэальнасьці яны працягвалі захоўваць свае нацыянальныя традыцыі, культуру і мову&lt;ref name=&quot;Bic-Harecki-Konan-2005-19&quot;&gt;{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 19.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Pahonia. Пагоня (M. Bahdanovič, 30.11.1917).jpg|значак|Першая публікацыя верша «[[Пагоня (песьня)|Пагоня]]» [[Максім Багдановіч|М. Багдановіча]] ([[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]], 30 лістапада 1917 г.)]]

У канцы XIX — пачатку XX ст. нацыянальная эліта гістарычных ліцьвінаў пры чынным удзеле выхадцаў з [[шляхта|шляхты]] колішняга [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — простых нашчадкаў [[Літва старажытная|гістарычнай Літвы]]&lt;ref name=&quot;Katlarcuk-2003&quot;&gt;[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20241225230441/https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2003-2/katl203.html Чаму беларусы не апанавалі літоўскай спадчыны] // [[ARCHE Пачатак]]. № 2 (25), 2003.&lt;/ref&gt; (з шляхты паходзілі заснавальнікі [[Наша Ніва|Нашай Нівы]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч]]ы, заснавальнік [[Беларуская рэвалюцыйная партыя|першай беларускай партыі]] [[Вацлаў Іваноўскі]], адзін з заснавальнікаў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]] паэт [[Карусь Каганец]], стваральнік беларускага тэатру [[Ігнат Буйніцкі]], клясыкі беларускай паэзіі [[Алаіза Пашкевіч]] і [[Янка Купала]], адзін з пачынальнікаў нацыянальнага адраджэньня [[Вацлаў Ластоўскі]], аўтар навукова вызначаных межаў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] гісторык і этнограф прафэсар [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] ды іншыя{{Заўвага|Як зазначае гісторык [[Сяргей Токць]], «''Менавіта выхадцы з шляхты колькасна пераважалі ў беларускім нацыянальным руху на пачатковай фазе яго разьвіцьця і стварылі тады большасьць тэкстаў, якія заклалі культурны канон нацыянальнай ідэі''»&lt;ref&gt;[[Сяргей Токць|Токць С.]] Шляхта Беларусі і беларускі нацыянальны рух у другой палове ХІХ — пачатку ХХ ст. // Rocznik Centrum Studiów Białoruskich. Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. Nr 2/№ 2 (2017). С. 134.&lt;/ref&gt;}}) — якая выступала за адраджэньне свайго народа і яго дзяржаўнасьці, абрала назвы «Беларусь» і «беларусы»{{Заўвага|Разам з тым, частка літоўскай шляхты (найперш буйныя землеўласьнікі — зямяне) не сьпяшалася і нават асьцерагалася прымаць назву «беларусы». Дачка [[Ежы Чапскі|Ежы Чапскага]], які ў 1917 годзе ўсё ж назваў сябе беларусам&lt;ref&gt;[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/30169005.html У 1917 годзе нашчадак Рурыка і іншыя магнаты Меншчыны абвясьцілі сябе беларусамі], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г.&lt;/ref&gt;, графіня Марыя Чапская (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 год, Парыж) патлумачыла, якое стаўленьне было ў літоўскай шляхты да сялянаў і чаму зямяне не прымалі назвы «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў [[Флярыян Чарнышэвіч|Флярыяна Чарнышэвіча]], напісаных па-беларуску да [[Кастусь Акула|Кастуся Акулы]] і пазьней перасланых ёй копіяй: «''Важна тое, што спадар зьяўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсьць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косьці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. &lt;…&gt; І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме ня мовілі па-польску, але назвы „бела-“ ці „чарнарусаў“ не прымалі, бо „рускі“ для іх азначаў тры чацьвертых [[Расейцы|маскаля]]. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасьць. І калі б тады якая мудрасьць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыцьцё найменьне „літоўца“ (у значэньні [[Адам Міцкевіч|міцкевічаўскім]]) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі»&lt;ref&gt;Czapska M. Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice. — Warszawa, 2006. — S. 166—167.&lt;/ref&gt;}}. Палітык і грамадзкі дзяяч [[Зянон Пазьняк]] дае наступныя тлумачэньні, чаму дзеячы нацыянальна-вызвольнага руху мелі выступіць пад назвай «Беларусь»&lt;ref&gt;[[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://www.bielarus.net/archives/2016/12/30/4684 Беларусь-Літва] // [[Беларуская Салідарнасьць]], 27 сьнежня 2016 г.&lt;/ref&gt;:
{{Пачатак цытаты}}
І нарэшце, чаму нацыянальныя дзеячы ўмоўнай «Літвы», разумеючы гісторыю, ня выступілі пад аб’яднаўчым тэрмінам «Літва», але пад назвай «Беларусь»? Адказ на паверхні: таму што аб’яднаўчым тэрмінам у гэтай сытуацыі магла быць толькі Беларусь. Гэта ўжо была навуковая і палітычная рэальнасьць. Нашыя нацыянальныя дзеячы таго часу — гэта былі мудрыя людзі, якія грунтаваліся на аб’яднаўчай нацыянальнай ідэі, умелі стратэгічна думаць і глядзець наперад, абапіраліся на навуку і на рэчаіснасьць. Сытуацыя была такой, што калі б яны кансэрватыўна ці рамантычна выступілі пад назовам «Літва», то ўсходнюю Беларусь мы маглі б страціць назаўсёды. Царская Расея скарыстала б канфэсійны падзел і тэрміналёгію ў сваіх інтарэсах з усёй магутнасьцю імпэрскай прапаганды, бюракратычнага апарату і царквы. Вось тады зьявілася б у Расеі рэальная Белая Русь, якую б яшчэ і натравілі супраць «католической литовской ереси» ды «сэпаратызму». Бальшавікі давяршылі б гэты падзел ужо ў сьведамасьці. А сьведамасны падзел, як вядома, нашмат горшы і разбуральны, чым падзел тэрытарыяльны. Стаўка на назву «Літва» была б у тых умовах ужо сэпаратысцкай і тупіковай. У лепшым выпадку — маргінальнай. Нацыянальныя дзеячы-адраджэнцы абазначылі і ўключылі ў нацыянальны рух усю літоўскую тэрыторыю Вялікага Княства Літоўскага (умоўную Літву і Беларусь) пад агульнай назвай Беларусь. У выніку расейская прапаганда не змагла фармальна ўклініцца ды падзяліць адзіную ідэю (хоць увесь час імкнулася). Расея ў такіх абставінах вымушана была агулам непрызнаваць і змагацца зь беларускім нацыянальным рухам. Расейцам у ідэйным пляне фармальна нічога не дасталося. &lt;…&gt;
[[Беларусы|Беларуская нацыя]] адбылася ў пачатку ХХ стагодзьдзя. Вяршыняй гэтага працэсу было стварэньне [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], прытым дакладна ў дзяржаўна-этнічных межах [[Літва старажытная|гістарычнай Літвы]].
{{Канец цытаты}}

[[Файл:BNR (Ruthienie Blanche) Map 1918.jpg|значак|Межы [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР)]], абвешчаныя 25 сакавіка 1918 г. паводле [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнага крытэру]] — на падставе працаў гісторыка і этнографа [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]]]]

Разам з тым, усе дзеячы беларускага нацыянальна-вызвольнага руху (ад [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]] да [[Янка Купала|Янкі Купалы]]) бесьперапынна падкрэсьлівалі повязь Беларускай дзяржаўнасьці зь Вялікім Княства Літоўскім, а ўсе беларускія гісторыкі (ад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] да [[Усевалад Ігнатоўскі|Ўсевалада Ігнатоўскага]]) называлі ВКЛ «Беларуска-Літоўскім гаспадарствам». Гэтая ж пазыцыя знайшла адлюстраваньне ў [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной грамаце]] Беларускай Народнай Рэспублікі ад 9 сакавіка 1918 году («''Пасьля трох з паловаю вякоў няволі зноў на ўвесь сьвет кажа беларускі народ аб тым, што ён жыве і будзе жыць''»), а гербу [[Пагоня|Пагоні]] («''старадаўняй Літоўскай Пагоні''»), які стаў дзяржаўным сымбалем БНР, прысьвяціў [[Пагоня (песьня)|свой верш]] клясык беларускай літаратуры [[Максім Багдановіч]]. У 1918 годзе сябра камісіі БНР у арганізацыі Беларускага ўнівэрсытэту прафэсар [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] падкрэсьліваў у газэце [[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]]: «''Цяпер ідзе дзяржаўнае будаваньне. Натуральна, паўстае думка пра тэрміналёгію дзяржаўных установаў, т.ё. ці пакідаць нам цяперашнія, чужыя нам найменьні ўстановаў, ці мы павінны вярнуцца да найменьняў нашага дзяржаўнага права, — да родных, часам забытых ужо намі, тэрмінаў. &lt;…&gt; — будзем аднаўляць наш праўны язык зь [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Статуту]], каторы ўжываўся, як закон, да 1830 г. А тэрміналёгія Статуту стварылася ў часы [[Вялікае Княства Літоўскае|нашай дзяржаўнай (панствовай) незалежнасьці]]''»&lt;ref&gt;Доўнар-Запольскі М. К пытаньню аб найменьні дзяржаўных установаў // Вольная Беларусь. № 19, 1918. С. 2—3.&lt;/ref&gt;.

Яшчэ ўлетку 1916 году [[Беларускі народны камітэт]] на чале з Антонам Луцкевічам падтрымаў і пашырыў ідэю [[Канфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] да канцэпцыі «Злучаных Штатаў» ад [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] да [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў, якія плянавалася ўтварыць зь незалежных [[Беларусь|Беларусі]], [[Летува|Летувы]], [[Латвія|Латвіі]] і [[Украіна|Ўкраіны]]. Падобны зьвяз тлумачыўся найперш эканамічнымі прычынамі — атрыманьнем выйсьця да мора і патрэбамі нацыянальнай абароны. У 1917 годзе беларускія арганізацыі працягвалі выступаць за ўтварэньне Беларуска-Летувіскай дзяржавы (падтрымана ў верасьні 1917 году [[Беларускі нацыянальны камітэт (Менск)|Беларускім нацыянальным камітэтам]] у [[Менск]]у), прытым рабілі гэта, нягледзячы на пазыцыю [[Летувіская Тарыба|Летувіскай Тарыбы]], якая заявіла прэтэнзіі на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічныя тэрыторыі беларусаў]]. Пры канцы студзеня 1918 году ў Вільні прайшла [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларуская канфэрэнцыя]], якая прыняла рэзалюцыю аб імкненьні стварыць незалежную дэмакратычную дзяржаву зь дзьвюх асноўных нацыянальных тэрыторыяў — беларускай і летувіскай. Па абвяшчэньні ў лютым 1918 году незалежнасьці Летувы ў хаўрусе зь [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыяй]] (у ліпені 1918 году прапанову ад Тарыбы стаць [[Летува (каралеўства, 1918)|каралём Летувы]] пад імём «Міндаўгаса II» прыняў нямецкі прынц і вайсковец [[Вільгельм Карл фон Урах]]) ідэя канфэдэрацыі не ўздымалася&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 351—352.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Jazep Losik. Язэп Лёсік (1910-19).jpg|значак|[[Язэп Лёсік]]]]

Кіраўніцтва Беларускай Народнай Рэспублікі ад пачатку няраз сутыкалася з прэтэнзіямі Летувы на велізарную частку [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. У адказ на заявы ўрада БНР, што Вільня — адвечная сталіца Беларусі, яе палітычны і духоўны цэнтар, летувісы запатрабавалі Гарадзенскую і Віленскую губэрні, большыя за тэрыторыю ўсёй Летувы. Тады ж зьявіліся безапэляцыйныя сьцьверджаньні, што значная частка беларусаў — гэта зьбеларушчаныя летувісы&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 362—363.&lt;/ref&gt;. Падобныя заявы тлумачыліся прысваеньнем гістарычнай і культурнай спадчыны Вялікага Княства Літоўскага з боку летувіскага нацыянальнага руху, які праз больш спрыяльныя ўмовы пачаўся значна раней за беларускі. Амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]] таксама зьвярнуў увагу на тое, што першае пакаленьне інтэлігентаў-летувісаў складалі ня шляхцічы былога Вялікага Княства Літоўскага (якім само паходжаньне і кодэкс гонару не дазваляў займацца фальшаваньнем), а ксяндзы і настаўнікі — дзеці заможных сялянаў з расейскай адукацыяй&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 31—32, 46.&lt;/ref&gt;, якім было вельмі лёгка замоўчваць і ігнараваць гістарычныя факты&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348—349.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Katlarcuk-2003&quot;/&gt;. У ліпені 1920 году адбылося падпісаньне савецка-летувіскай [[Маскоўская дамова (1920)|Маскоўскай дамовы]], згодна зь якой Летува атрымала значную частку гістарычных і этнаграфічных земляў беларусаў, што выклікала пратэст з боку кіраўніцтва БНР і прывяло да ўтварэньня [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 363—365.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Tamaš Hryb. Тамаш Грыб (1925).jpg|значак|[[Тамаш Грыб]]]]

Ужо ў 1921 годзе адзін з ініцыятараў абвяшчэньня Беларускай Народнай Рэспублікі былы старшыня [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады БНР]] [[Язэп Лёсік]] апублікаваў у афіцыйным культурна-адукацыйным часопісе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] артыкул «Літва — Беларусь (Гістарычныя выведы)»&lt;ref&gt;Лёсік Я. Літва-Беларусь: гістарычныя выведы // Школа и культра Советской Белоруссии. — 1921. №2. — С. 12—22.&lt;/ref&gt;, у якім зазначыў: «''Беларусь у пазьнейшыя часы дзяржаўнай незалежнасьці насіла найменьне Вялікага Княства Літоўскага, Рускага, Жмудзкага й інш., або карацей — Вялікае Княства Літоўскае. &lt;…&gt; Сталася так, што пад Літвою разумеюць землі, заселеныя жмудзінамі, або даўнейшую Жамойць. &lt;…&gt; А што важней за ўсё, дык гэта тое, што Літва й Жмудзь — дзьве рэчы зусім розныя, і, апіраючыся на летапісныя весткі, ні ў якім разе ня можна зваць цяперашніх жмудзінаў літоўцамі. &lt;…&gt; Мала гэтага, цяперашнія літоўцы (жмудзіны) упэўнілі нават усю Эўропу, што гэты іх маленькі жмудзкі народ абладаў колісь магутнай і слаўнай Літоўска-Рускай дзяржавай. &lt;…&gt; Расійскія і польскія гісторыкі, дзякуючы сваім імпэрыялістычным тэндэнцыям, ня вытлумачылі сабе значэньне слова Літва і вераць створанай ілюзіі, што ўвесь гістарычны скарб б. В. К. Літоўска-Рускага (Беларускага) належыць цяперашнім жмудзінам. Але правільнае асьвятленьне гістарычных фактаў сьведчыць нам пра тое, што Літва — гэта было славянскае племя, увайшоўшае ў склад цяперашняга беларускага народа. Літва, Лютва, Люцічы — іменьні славянскага племя &lt;…&gt; і калі нашы продкі — беларусіны ў прошлых сталецьцях звалі сябе літвінамі, то яны ведалі, што казалі''». Неўзабаве, аднак, [[Беларусізацыя|беларусізацыю]] ў БССР спыніў [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|сталінскі тэрор]], які цалкам зьнішчыў беларускую гістарычную школу (Язэпа Лёсіка арыштавалі ўжо ў 1930 годзе — увогуле жа, савецкія ўлады фізычна або духоўна зьнішчылі 32 менскія гісторыкі, а іх працы выдалілі з навуковых бібліятэк)&lt;ref name=&quot;Katlarcuk-2009&quot;&gt;[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20091202093523/http://arche.by/by/19/30/1220/ Прадмова да «літоўскага» нумару] // [[ARCHE Пачатак]]. № 9, 2009.&lt;/ref&gt;.

Далучаная да [[СССР]] пазьней Летува пазьбегла татальнага зьнішчэньня гуманітарных кадраў і здолела ў 1945—1991 гадох працягваць традыцыі навуковай школы пэрыяду незалежнасьці. У адрозьненьне ад БССР і [[УССР]], савецкае кіраўніцтва дазволіла Летуве, як і Латвіі з Эстоніяй, мець унівэрсытэт на мове тытульнай нацыі. Гэты летувіскамоўны Віленскі ўнівэрсытэт хутка стаў «раем для балтыйскіх дасьледаваньняў»&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;&gt;[[Кірыл Касьцян|Касьцян К.]], Васілевіч Г. Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў? // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.&lt;/ref&gt;. Тым часам БССР была адзінай рэспублікай эўрапейскай часткі СССР, якая ня мела гістарычнага часопісу. Згодна з партыйнымі дырэктывамі, адлік сапраўднай гісторыі Беларусі вёўся з 1917 году, а беларускі этнас разглядаўся як негістарычны, які ня меў уласнай эліты, высокай культуры і мастацтва&lt;ref name=&quot;Katlarcuk-2009&quot;/&gt;. Адначасна савецкія ўлады фактычна дазволілі летувісам праводзіць палітыку дэнацыяналізацыі і [[Летувізацыя|летувізацыі]] далучаных [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх земляў]] гістарычных [[Віленскае ваяводзтва|Віленшчыны]] і [[Троцкае ваяводзтва|Троччыны]]&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

[[Файл:Пікет каля Дому ўраду (Менск, 1991 г.).jpg|значак|Пікет у [[Менск]]у з плякатам [[лацінка]]й: «''Вярнуць народу яго спрадвечныя сымбалі: герб [[Пагоня]] й [[бел-чырвона-белы сьцяг]], а таксама назоў Бацькаўшчыны — [[Вялікае Княства Літоўскае|Літва]], сталіцы — Менск!''» (19.09.1991 г.)]]

Дасьледаваньні гісторыі Літвы і ліцьвінаў працягнулі беларускія навукоўцы па-за межамі СССР. Яшчэ ў 1934 годзе загаднік беларускага замежнага архіва ў [[Прага|Празе]], былы [[Міністры ўнутраных справаў БНР|міністар унутраных справаў БНР]] [[Тамаш Грыб]] у сваім артыкуле «[[wikisource:be:На два франты|На два франты (Галоўныя засады вызвольнай праграмы беларускага народу)]]» падкрэсьліваў: «''Хай нас ня блытаюць розныя найменьні дзяржавы, утворанай на рубяжы XIII—XIV стагодзьдзяў на вагромністым абшары Ўсходняе Эўропы, найменьні, якія ўжываюцца ў сучаснай гістарычнай літаратуры — Літва, Русь, Западная Русь, Літоўская Русь, Вялікае Князьства Літоўскае, Вялікае Князьства Літоўска-Рускае, Вялікае Князьства Літоўска-Беларускае, Вялікае Князьства Беларуска-Літоўскае, а таксама: Западная Русь пад уладаю Літвы, Беларусь пад Літоўскім панаваньнем ды інш. Усё гэта ёсьць выплад надзіву годнага непаразуменьня і зблытаніны паняцьцяў. Трымаймося фактаў гістарычнае рэчаістасьці: мова і культура беларускага народу былі пануючымі ў гэнай дзяржаве. Вось жа: гэта была беларуская дзяржава! &lt;…&gt; Трэ мець на ўвазе пры гэтым і адрознасьць паміж Ліцьвінамі (старадаўнымі Люцічамі, Велетамі або Волатамі) і Жмудзінамі. Асабліва сяньня трэ мець на ўвазе гэну адрознасьць, калі Жмудзіны, прыняўшы старадаўнае найменьне Літва, імкнуцца прыўласьніць і гістарычны зьмест гэтага слова — гістарычную мінуўшчыну беларускага народу''»&lt;ref&gt;[[Тамаш Грыб|Грыб Тамаш]]. На два франты // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 4, 1995. С. 80—120.&lt;/ref&gt;. Тым часам яшчэ ў 1939 годзе [[Ян Станкевіч]], які з 1927 году выкладаў у [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]], зазначыў: «''Трэба зацеміць, што з гледзішча нацыянальнага Беларусы ў гэтую пару звалі сябе Ліцьвінамі, гэтак-жа нас звалі ўсе нашыя суседзі, але з гледзішча рэлігійнага Беларусы ўсходняга абраду заўсёды зваліся Русінамі''»&lt;ref&gt;[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Гісторыя Беларускага языка. — Вільня, 1939. C. 6.&lt;/ref&gt;. Адным зь першых дасьледнікаў, хто спрабаваў высьветліць, як назва «Літва» перамясьцілася на тэрыторыю суседняй дзяржавы і як славяне-ліцьвіны сталі беларусамі, быў [[Вацлаў Пануцэвіч]] (1911—1991), які выдаваў навуковы часопіс «[[Літва (часопіс)|Litva]]», а таксама апублікаваў некалькі манаграфічных публікацыяў, зь якіх асаблівую навуковую вартасьць маюць кнігі «Літва і Жмудзь» (Чыкага, 1953—1954 год) і «З гісторыі Беларусі або Крывіччыны-Літвы» (Чыкага, 1965 год). Гісторык мовы [[Алесь Жлутка]] адзначае засяроджанасьць В. Пануцэвіча на гістарычных крыніцах і яго грунтоўную філялягічную падрыхтоўку&lt;ref name=&quot;Zlutka-1998&quot;/&gt;. Погляды В. Пануцэвіча падтрымаў і разьвіў гісторык [[Павал Урбан]] (1924—2011), які адзначыў разьмежаваньне ліцьвінаў і жамойтаў і што Жамойць была адасобленай ад Літвы моўна і этнічна. У рамках гэтай праграмы знаходзіцца сьцьверджаньне гісторыка, што «''ад 1579 году ў выданьнях, што таксама выходзяць у Кёнігсбэргу, жмудзкая мова пачынае звацца літоўскай''» («У сьвятле гістарычных фактаў», 1972 год). Ужо ў найноўшы пэрыяд у Беларусі выйшла чарговая праца П. Урбана «Да пытаньня этнічнай прыналежнасьці старажытных ліцьвіноў» (1994 год), у якой аўтар сфармуляваў наступную тэзу: «''[[Аўкштота]] была асобнай зямлёй і ніколі не атаясамлівалася з уласна Літвой''». Пашыраны варыянт (у першую чаргу праз улучэньне дадаткаў) гэтай кнігі пад назвай «Старажытныя ліцьвіны» апублікавалі празь сем гадоў&lt;ref name=&quot;Dziarnovic-2012&quot;&gt;[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]] [https://web.archive.org/web/20220921214302/http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/52c/%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA%D1%96_%D0%90%D0%B9%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B%3A_%27%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0%27_%D1%96_%27%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%27_%D1%83_%D1%81%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96.html Пошукі Айчыны: «Літва» і «Русь» у сучаснай беларускай гістарыяграфіі] // Палітычная сфера. № 18—19 (1—2), 2012. С. 30—53.&lt;/ref&gt;. Тым часам у паваеннай Беларусі да падобных высноваў у сваіх дасьледаваньнях, якія праводзіліся па-за афіцыйнай савецкай гістарыяграфіяй, прыйшоў [[Мікола Ермаловіч]] (1921—2000), які завяршыў у 1968 годзе працу над кнігай «Па сьлядах аднаго міта». Гэтая кніга доўгі час пашыралася пад закансьпіраванай назвай «Сто старонак» і ўпершыню легальна выйшла з друку толькі ў 1989 годзе. З пачаткам працэсу дэмакратызацыі ў СССР ужо ў другой палове 1980-х гадоў канцэпцыя М. Ермаловіча атрымала інстытуцыянальнае, фармальнае акадэмічнае завяршэньне і пашырылася ў літаратуры&lt;ref name=&quot;Dziarnovic-2012&quot;/&gt;.

[[Файл:Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg|значак|[[Пагоня|Дзяржаўны герб Беларусі Пагоня]]]]

Па [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|аднаўленьні незалежнасьці Беларусі]] [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны герб]] беларусаў і дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага [[Пагоня]] зноў стаў афіцыйным сымбалем Беларускай дзяржавы, на афіцыйным узроўні ўздымалася пытаньне дзяржаўнай заступнасьці зь Вялікім Княстве Літоўскім (сярод іншага, ВКЛ мелася згадвацца як крыніца Беларускай дзяржаўнасьці ў тэксьце [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі]]&lt;ref&gt;[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30488810.html У праекце Канстытуцыі 1994 прыгадваліся ВКЛ і БНР], [[Радыё Свабода]], 15 сакавіка 2020 г.&lt;/ref&gt;). У гэты ж час пачаліся супольныя кантакты беларускіх і летувіскіх гісторыкаў, а ў 1993 годзе ў вёсцы [[Гервяты|Гервятах]] адбыўся першы круглы стол беларускіх і летувіскіх навукоўцаў, прысьвечаны спадчыне Вялікага Княства Літоўскага. Аднак па абраньні на пасаду прэзыдэнта Беларусі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]], які неўзабаве ўсталяваў [[Русіфікацыя Беларусі#Рэжым Лукашэнкі|прарасейскі]] [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарны рэжым]] і гісторыкі-[[Прапаганда ў Беларусі|прапагандысты]] якога ([[Якаў Трашчанок]], [[Вадзім Гігін]], [[Ігар Марзалюк]] ды іншыя) адзначыліся фактычным зваротам да расейска-савецкага погляду на гістарычных ліцьвінаў, падобныя абмеркаваньні спыніліся, тым часам адбылася рэактывацыя двухбаковых (найперш эканамічных) міждзяржаўных дачыненьняў&lt;ref name=&quot;Kascian-2009&quot;/&gt;.

== Сучаснасьць ==
{{Асноўны артыкул|Ліцьвінства}}

=== Ужываньне ===
У частковым ужытку найменьне «ліцьвін» працягвае існаваць як саманазва вясковага жыхарства і ў цяперашні час&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-157&quot;/&gt;{{Заўвага|Напрыклад, з слоўніка «Мікратапаніміка Івацэвіччыны» (2018 год) краязнаўцы [[Алесь Зайка|Алеся Зайкі]]: «''бо мы ж ліцьвіны''»&lt;ref&gt;Зайка А. Мікратапаніміка Івацэвіччыны. — {{Менск (Мінск)}}, 2018. С. 148.&lt;/ref&gt;}}. У 1990 годзе часопіс «Савецкая этнаграфія» падаваў зьвесткі:
{{Пачатак цытаты}}
«Як мікраэтнонім, найменьне „ліцьвіны“ існавала і працягвае існаваць сярод некаторых мясцовых групаў [[беларусы|беларускага]] і асыміляванага [[балты]]йскага жыхарства заходніх раёнаў [[Беларусь|Беларусі]] і Ўсходняй [[Летува|Летувы]]»&lt;ref&gt;Чаквин И. В., Терешкович П. В. Из истории становления национального самосознания белорусов (XIV — начало XX вв.) // Советская этнография. № 6, 1990.&lt;/ref&gt;.
{{Канец цытаты}}

У працы 1985 году, у якой адлюстроўваюцца рэаліі 1980-х гадоў, [[Ігар Чаквін]] пісаў:
{{Пачатак цытаты}}
«У гісторыка-этнаграфічнай вобласьці [[Беларусь|беларуска]]-[[Украіна|ўкраінскага]] [[Палесьсе|Палесься]] арэал распаўсюджваньня назвы ''[[палешукі]]'' не складае суцэльнага масіву. Асноўнай этнанімічнай формай, якая часьцей за ўсё чаргуецца на Палесьсі з назвай ''палешукі'' зьяўляецца этнікон '''ліцьвіны'''. Паводле зьвестак Л. Асоўскага (на 30-я гады ХХ ст.) назва ''ліцьвіны'' была лякалізавана ў Заходнім Палесьсі ў вярхоўях [[Ясельда|Ясельды]] і ў раёне [[Ружаны|Ружан]], [[Косаў|Косава]], [[Івацэвічы|Івацэвіч]]. З гэтай вобласьці, мяркуючы па прыведзенай ім карце, арэал назвы ''ліцьвіны'' распаўсюджваўся на поўдзень да [[Лунінец|Лунінца]]. На [[Прыпяць|Прыпяцкім]] правабярэжжы гэты арэал ішоў ад [[Давыд-Гарадок|Давыд-Гарадка]] на [[Столін]] і далей у двух напрамках — на [[Ракітнае (Ровенская вобласьць)|Ракітнае]] і на [[Кастопаль]]. (…) Арэальнае існаваньне на Палесьсі формы ''ліцьвіны'' таксама носіць контурны малюнак, калі адпаведная этнанімічная самасьвядомасьць найбольш выразна выступае ў паўзьмежных зонах кантакціраваньня непасрэдна з палешукамі, а ўнутры гэтых зон аслаблена і часткова дыфэрэнцыравана. Так, у радзе палескіх абласьцей, дзе распаўсюджана назва ''ліцьвіны'', яна часта дапаўняецца азначэньнямі, якія падкрэсьліваюць асобныя асаблівасьці гаворак — ''ліцьвіны-хацюны'' (паміж Століным і Ракітным, а таксама паміж Косавам і Лунінцом), ''літвакі-калыбанюкі'' (паміж Століным і Кастопалем), іх антрапалягічныя рысы і спэцыфіку месца існаваньня — ''ліцьвіны-чарнякі'' ([[Пружанскі раён]]), ''парэчукі'' ([[Гарынь|Пагарыньне]]) і г. д.»&lt;ref name=&quot;Cakvin-1985&quot;/&gt;
{{Канец цытаты}}

У энцыкляпэдыі «[[Этнаграфія Беларусі (энцыкляпэдыя)|Этнаграфія Беларусі]]» (1989 год), 7-м томе [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі|Энцыкляпэдыі гісторыі Беларусі]] (1997 год) і 9-м томе [[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларускай энцыкляпэдыі]] (1999 год) зазначалася&lt;ref&gt;[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны, ліцвіны // {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)|к}} С. 292.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zajkouski-Cakvin-1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cakvin-1999&quot;/&gt;:
{{Пачатак цытаты}}
У наш час [назва ліцьвіны] ужываецца &lt;…&gt; таксама як лякальны этнікон невялікіх групаў беларускага насельніцтва (у раёне [[Бяроза (горад)|Бярозы]], [[Івацэвічы|Івацэвічаў]], [[Косаў|Косава]], [[Пружаны|Пружанаў]], [[Наваградак|Наваградку]], [[Вярэнаў|Вярэнава]], [[Горадня|Горадні]], [[Паставы|Паставаў]], [[Браслаў|Браслава]] ды інш.), некаторых раёнаў беларуска-ўкраінскага [[Палесьсе|Палесься]] (раёны [[Столін]]а, [[Ракітнае (Ровенская вобласьць)|Ракітнага]], [[Кастопаль|Кастопалю]], [[Сарны|Сарнаў]], [[Оўруч]]у) і часткова беларускамоўнага насельніцтва паўночнай Чарнігаўшчыны і Кіеўшчыны, заходняй Браншчыны і Смаленшчыны.
{{Канец цытаты}}

У канцы 1990-х гадоў [[Уладзімер Каткоўскі]], які ў 2004 годзе запачаткаваў [[Беларуская Вікіпэдыя|Беларускую Вікіпэдыю]], стварыў сайт «Літванія, зямля ліцьвінаў»&lt;ref&gt;[[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], [https://www.svaboda.org/a/24468948.html Імёны Свабоды: Уладзімер Каткоўскі], [[Радыё Свабода]], 31 студзеня 2012 г.&lt;/ref&gt;. У час правядзеньня [[Перапіс насельніцтва Расеі (2002)|перапісу насельніцтва Расеі ў 2002 годзе]] тыя, хто сябе называў ''ліцьвінам'', былі разьмеркаваныя наступным спосабам: ''[[аўкштоты]]'', ''[[жамойты]]'', ''[[летувнік]] (і)'', ''[[летувяй]]'', а таксама тыя ''ліцьвіны'' і ''[[літвякі]]''/''[[літвакі]]'', якія ўжываюць летувіскую мову, былі аднесеныя да [[летувісы|летувісаў]]; пазасталыя ''ліцьвіны'' і ''літвякі''/''літвакі'' былі аднесеныя да [[беларусы|беларусаў]]&lt;ref&gt;[http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_04_01.htm 1. Национальный состав населения], [https://web.archive.org/web/20041106060159/http://www.perepis2002.ru/ www.perepis2002.ru]&lt;/ref&gt;. У публікацыі 2009 году на тэрыторыі колішняга [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкага ваяводзтва]] ВКЛ ([[Латгалія]]) адзначалася этнаграфічная група карэннага мясцовага насельніцтва — ''ліцьвіны'' — беларусы-каталікі, якія размаўляюць на беларускай мове&lt;ref name=&quot;Галиопа-2009-45&quot;/&gt;. Артур Пракапчук, аўтар часопісу «Самиздат», у 2009 годзе пісаў: «''Літвой гэты край называўся амаль тысячу гадоў, усутыч да XIX стагодзьдзя, а назва народу — „ліцьвіны“ захоўвалася і па Другой сусьветнай вайне, што я нават памятаю з сваіх летніх вакацыяў у вёсцы [[Цытва|Цытве]] ([[Менская вобласьць]]), дзе зацята працягвалі менаваць сябе „ліцьвінамі“ аднавяскоўцы маёй бабулі Эміліі''»&lt;ref&gt;Прокопчук А. А. [http://zhurnal.lib.ru/p/prokopchuk_artur_andreewich/vkl.shtml Беларусь литовская], Журнал «Самиздат», 8 траўня 2011 г.&lt;/ref&gt;.

Як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], дзясяткі тысячаў беларусаў маюць прозьвішчы з коранем 'ліцьв' ('літв'): Ліцьвін (Літвін), Ліцьвіновіч (Літвіновіч), Ліцьвінка (Літвінка), Ліцьвіненка (Літвіненка), Ліцьвіненя (Літвіненя), Ліцьвіёнак (Літвіёнак), Ліцьвінаў (Літвінаў), Ліцьвінчык (Літвінчык), Ліцьвінюк (Літвінюк), Ліцьвінчук (Літвінчук), Ліцьвінскі (Літвінскі), Літоўчанка, Ліцьвінец ды іншыя&lt;ref name=&quot;Arlou-2012-157&quot;/&gt;.

Агульнанацыянальны сэнс назвы «ліцьвін» у ВКЛ прызнаецца ў розных афіцыйных выданьнях сучаснае Беларусі, напрыклад, у «Кароткім гістарычным слоўніку беларускай мовы» (Менск, 2015 год), які дае слову «ліцьвін» азначэньне «''жыхар Вялікага Княства Літоўскага''» (з спасылкай на грамату вялікага князя Казімера 1440 году)&lt;ref&gt;Кароткі гістарычны слоўнік беларускай мовы. — {{Менск (Мінск)}}: «Беларуская навука», 2015. С. 394.&lt;/ref&gt;.

[[Файл: Стары Ольса. Гераічны эпас. Сьпевы рыцараў і шляхты Вялікай Літвы.jpg|значак|Ваяр-ліцьвін на вокладцы альбому «Гераічны эпас» (2006 год) гурту «[[Стары Ольса]]»]]

Апроч таго, назва «ліцьвіны» шырока ўжываецца ў розных сфэрах жыцьця Беларусі: элітарнай і масавай культуры, спорце, грамадзкім харчаваньні. Яшчэ ў 1991 годзе ўтварыўся [[фальклёр]]ны гурт «[[Ліцьвіны (гурт)|Ліцьвіны]]», які займаецца адраджэньнем беларускіх аўтэнтычных сьпеваў&lt;ref&gt;Скобла М. [https://www.svaboda.org/a/28147841.html Натальля Матыліцкая: «Ліцьвіноў» не было ў дзяржаўных рэестрах, але нас слухалі з захапленьнем!], [[Радыё Свабода]], 30 лістапада 2016 г.&lt;/ref&gt;. У 2004 годзе беларускі гурт «[[Стары Ольса]]» запісаў альбом «[[Скарбы літвінаў]]», у якім ёсьць песьня «Літвін» (у 2013 годзе зьявіўся відэакліп на гэтую песьню&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=FLxS2rE44Zo Stary Olsa — Litvin (official music video)], [[YouTube]], 22 красавіка 2013 г.&lt;/ref&gt;). У 2004 годзе ансамбль «[[Песьняры]]» запісаў песьню «Літвінка»&lt;ref&gt;[https://pesnyary.com/song/litvinka Літвінка], [[Песьняры]], 2004 г.&lt;/ref&gt;, а ў 2010 годзе — песьню «Я ліцьвін»&lt;ref&gt;[https://pesnyary.com/song-865.html Я лiцвiн], [[Песьняры]], 2010 г.&lt;/ref&gt;. У 2005 годзе ўтварыўся беларускі фолк-мэтал-гурт «[[Litvintroll]]». У 2010 годзе ў Менску зьявіўся клюб амэрыканскага футболу «Літвіны», сымбалем якога сталі [[Калюмны]]&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/27759277.html «Літвіны» — гэта амэрыканскі футбол], [[Радыё Свабода]], 2016 г.&lt;/ref&gt;. У 2011 годзе гурт «[[Рокаш (гурт)|Рокаш]]» выдаў свой першы альбом, дзе была песьня «Баляда пра ліцьвіна». У 2015 годзе беларускі гурт [[Крамбамбуля (гурт)|Крамбамбуля]] зьмясьціў у сваім альбоме «[[Чырвоны штраль]]» песьню «Гэй, ліцьвіны! Бог нам радзіць»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20211126195423/https://34mag.net/piarshak/releases/chyrvony-shtral/p/10 «Чырвоны штраль» ‒ развітальны альбом «Крамбамбулі»], [[34mag]]&lt;/ref&gt;. У 2017 годзе ў Менску адкрыўся рэстаран сучаснай беларускай кухні «Літвіны», які праз паўгоду стаў сеткавым&lt;ref&gt;[https://realt.onliner.by/2018/04/06/litviny-2 В Каменной Горке открылся ресторан новой белорусской кухни «Литвины»], [[Onliner.by]], 6.04.2018 г.&lt;/ref&gt;.

У час [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)|абароны Ўкраіны ад расейскага ўварваньня]] першы гераічна палеглы беларус-добраахвотнік [[Ільля «Ліцьвін» (Хрэнаў)|Ільля «Ліцьвін»]] меў вайсковы пазыўны ў гонар гістарычных ліцьвінаў — жыхароў Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref&gt;[https://novychas.online/hramadstva/belarus-jaki-vajue-za-ukrainu-raspavjou-pra-hibe Беларус, які ваюе за Украіну, распавёў пра гібель Іллі «Літвіна»], [[Новы час (газэта)|Новы час]], 8 сакавіка 2022 г.&lt;/ref&gt;. 21 траўня 2022 году назву «Ліцьвін» атрымаў адзін з батальёнаў [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|палку імя Кастуся Каліноўскага]] — вайсковай фармацыі беларускіх ваяроў-дабраахвотнікаў ва Ўкраіне&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31861235.html Батальён Кастуся Каліноўскага абвясьціў аб стварэньні аднайменнага палка], [[Радыё Свабода]], 21 траўня 2022 г.&lt;/ref&gt;.

У 2022 годзе ў Вільні ўтварыўся клюб «Ліцьвіны» — добраахвотніцкае аб’яднаньне беларусаў Летувы, якое дзее ў некалькі кірунках: фізычнае навучаньне беларусаў на выпадак ваеннага канфлікту (многія ўдзельнікі клюбу бароняць Украіну ад расейскага ўварваньня), культурныя і сацыяльныя праекты&lt;ref&gt;[[Зьміцер Панкавец]], [https://www.svaboda.org/a/32619725.html Кіруе падпалкоўнік запасу, трэніруюцца з дронамі. Расказваем пра клюб «Ліцьвіны», які выклікаў крытыку ў Літве], [[Радыё Свабода]], 2 кастрычніка 2023 г.&lt;/ref&gt;.

=== Грамадзкая дзейнасьць ===
Гісторыкі [[Сяргей Абламейка (гісторык)|Сяргей Абламейка]] і [[Аляксандар Краўцэвіч]] зьвяртаюць увагу на тое, што ліцьвінства ня можа быць альтэрнатывай [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускасьці]], бо ёсьць яе неад’емнай складовай часткай. Проціпастаўляць іх — значыць дэструктыўна перакручваць рэальную гісторыю і этнагенэз беларусаў&lt;ref&gt;[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/28920419.html Зноў пра ідэнтычнасьць Скарыны], [[Радыё Свабода]], 15 сьнежня 2017 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kraucevic-2017&quot;&gt;[https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=146173 Алесь Краўцэвіч: Ліцвінства — выдумка ворагаў, якую падтрымалі дурні], [[Наша Ніва]], 28 сакавіка 2017 г.&lt;/ref&gt;.

Адзначаецца, што ўлады [[Расея|Расеі]] атакуюць тое ліцьвінства, якое ёсьць сынонімам беларускасьці, аднак актыўна падтрымліваюць пэўныя «ліцьвінскія» праекты, якія аддзяляюць «ліцьвінаў» ад беларусаў&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=Руселік В.|загаловак=Вейшнорыя: сьмех скрозь сьлёзы|спасылка=https://novychas.by/palityka/krok-da-zahopu-belarusi-zrobleny-abo-smeh-skroz-s|выдавец=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|дата публікацыі=14 верасьня 2017|дата доступу=25 лютага 2020}}&lt;/ref&gt;, ганяць беларусаў і ўсё беларускае&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гэта слова сакральнае. Аб некаторых аспэктах Беларускага Адраджэньня і паразы рускай палітыкі|спасылка=http://pazniak.info/page_geta_slova_sakralnae__ab_nekatoryih_aspektah_belaruskaga__adradjennya_|выдавец=[[Зянон Пазьняк]]|дата публікацыі=13 верасьня 2015|копія=http://www.bielarus.net/archives/2015/09/15/4232|дата копіі=15 верасьня 2015|дата доступу=22 траўня 2020}}&lt;/ref&gt; або прапагандуюць, што беларусы — гэта летувісы, якія маюць вывучаць летувіскую мову і злучацца зь Летувой&lt;ref name=&quot;Kraucevic-2017&quot;/&gt;.

=== Міленіюм Літвы ===
22 студзеня 2009 году ў Беларусі ўтварыўся грамадзкі арганізацыйны камітэт імпрэзы 1000-годзьдзя назвы ''Літва'' пад старшынствам доктара гістарычных навук прафэсара [[Анатоль Грыцкевіч|Анатоля Грыцкевіча]]. У арганізацыйны камітэт «Міленіюм Літвы» ўвайшлі пісьменьніца [[Вольга Іпатава]], доктар гістарычных навук [[Алесь Краўцэвіч]], доктар мэдычных навук [[Алесь Астроўскі]], доктар біялягічных навук [[Аляксей Мікуліч]], археоляг [[Эдвард Зайкоўскі]], мастак і грамадзкі дзяяч [[Аляксей Марачкін]], сьвятар [[Леанід Акаловіч]] і дасьледнік [[Зьдзіслаў Сіцька]].

У звароце арганізацыйнага камітэту паведамляецца, што першы ўпамін назвы Літва (Lituae) у пісьмовых крыніцах — нямецкіх Квэдлінбурскіх аналах — належыць да 1009 году. Аўтары звароту адзначаюць, што назва Літва датычыцца старажытнай тэрыторыі Беларусі, а цяперашнія беларусы да пачатку XX стагодзьдзя называлі сябе ліцьвінамі.

«''Тэрміны Беларусь і беларусы навязаныя нам расейскай адміністрацыяй у сярэдзіне XIX стагодзьдзя. Беларусь ёсьць галоўнай пераемніцай Вялікага Княства Літоўскага. Нашы землі складалі вялікую частку ВКЛ. Менавіта на нашых землях і паўстала вялікая дзяржава ВКЛ, якая аб’яднала ў XV стагодзьдзі асобныя княствы-землі, у тым ліку Наваградзкае, Полацкае, Смаленскае, Турава-Пінскае і Гарадзенскае''», — гаворыцца ў звароце&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=[[Марат Гаравы]]|загаловак=Створаны грамадзкі аргкамітэт сьвяткаваньня 1000-годзьдзя назвы Літва пад старшынствам прафэсара Анатоля Грыцкевіча|спасылка=https://euroradio.fm/u-belarusi-ryhtuecca-svyatkavanne-1000-goddzya-nazvy-litva|выдавец=[[БелаПАН]]|дата публікацыі=22 студзеня 2009|дата доступу=14 кастрычніка 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Цытаты ==
{{Цытата|Літва месьціцца на ўсход ад Польшчы. Мова народу — славянская.
{{арыгінал|la|Lituania et ipsa late patents regio Polonis ad orientem connexa est… Sermo gentis Sclavonicus est.}}|[[Піюс II (папа рымскі)|Энэй Сыльвій Пікаляміні]], будучы папа рымскі Піюс II, 1440-я гг.}}

{{Цытата|…ня обчым якім языком, але сваім уласным правы сьпісаныя маем.|[[Статуты ВКЛ|Літоўскі Статут]], 1588 г.}}
             
{{Цытата|Кажам заўжды «літоўскі, ліцьвін» — але тое адно замест «беларускі, беларус», бо ў 1510 годзе ніхто яшчэ «Літву этнічную» і ня сьніў, яшчэ [[Мікалай Рэй|Рэй]] у 1562 годзе ліцьвінам называў беларуса, а ў Маскве і ў XVII стагодзьдзі «літоўскі» — тое самае што беларускі.
{{арыгінал|pl|Mówimy ciągle «litewski, Litwin», ale to tylko zamiast «białoruski, Białorus», bo w r. 1510 nikomu nie o Litwie właściwej, etnograficznej ani śnilo; jeszcze Rej w r. 1562. Litwinem Białorusina nazywał, a w Moskwie i w XVII wieku «litowskij» tyle, co białoruski}}
|[[Аляксандар Брукнэр]], прафэсар [[Бэрлінскі ўнівэрсытэт|Бэрлінскага ўнівэрсытэту]], сябра [[Польская акадэмія навук|Польскай]], [[Праская акадэмія навук|Праскай]], [[Бялградзкая акадэмія навук|Бялградзкай]] і [[Пецярбуская акадэмія навук|Пецярбускай]] акадэміяў навук, 1928 г.&lt;ref&gt;[[Аляксандар Брукнэр|Brückner A.]] Ruskopolski rękopis z r. 1510 // Slavia: časopis pro slovanskou filologii. VII, 1928—1929. S. 10—11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 637.&lt;/ref&gt;
}}

{{Цытата|У афіцыйных дакумэнтах XVI—XVIII стагодзьдзяў, апроч «Літвы», для ўсёй тэрыторыі Беларусі другога найменьня наагул не існавала, і ўвесь народ называлі Літвой. У нашай жа гістарычнай літаратуры да цяперашнага часу ігнаруюць гэтае найменьне народу, якое ён насіў больш чым 500 гадоў.|[[Язэп Юхо]], гісторык права, доктар навук, 1968 г.&lt;ref name=&quot;jucho&quot;&gt;[[Язэп Юхо|Юхо Я.]] Пра назву «Беларусь» // Полымя. № 1, 1968. С. 175—182.&lt;/ref&gt;.}}

{{Цытата|У другой палове ХІХ ст. нацыянальная інтэлігенцыя, якая выступала за адраджэньне свайго народа і яго дзяржаўнасьці, аднавіла назвы «Беларусь» і «беларусы» як сымбаль пратэсту супраць расейскага ўціску. Пад гэтай назвай наш народ увайшоў у ХХ ст., замацаваў яе за сабой у сусьветнай супольнасьці і ўступіў зь ёй у новае тысячагодзьдзе. Але нам неабходна памятаць, што мы — нашчадкі ліцьвінаў, прадаўжальнікі іх патрыятычных справаў&lt;ref name=&quot;Bic-Harecki-Konan-2005-19&quot;/&gt;.|Аўтарскі калектыў кнігі «Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы», выдадзенай у 2005 годзе Міжнародным грамадзкім аб’яднаньнем
«[[Згуртаваньне беларусаў сьвету Бацькаўшчына|Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“]]»: [[Міхась Біч]] — доктар гістарычных навук; [[Натальля Гардзіенка]] — кандыдат гістарычных навук, [[Радзім Гарэцкі]] — акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, экс-прэзыдэнт Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Уладзімер Конан]] — доктар філязофскіх навук; [[Арсень Ліс]] — доктар філялягічных навук; [[Леанід Лойка]] — кандыдат гістарычных навук; [[Адам Мальдзіс]] — доктар філялягічных навук; [[Уладзімер Мархель]] — кандыдат філялягічных навук; [[Алена Макоўская]] — старшыня Рады Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Алесь Петрашкевіч]] — кандыдат гістарычных навук; [[Анатоль Сабалеўскі]] — доктар мастацтвазнаўства; [[Лідзія Савік]] — кандыдат філялягічных навук; [[Віктар Скорабагатаў]] — заслужаны артыст Беларусі; [[Ганна Сурмач]] — экс-старшыня Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Барыс Стук]] — намесьнік старшыні Рады Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Галіна Сяргеева]] — кандыдат гістарычных навук; [[Алег Трусаў]] — кандыдат гістарычных навук; [[Георгі Штыхаў]] — доктар гістарычных навук; [[Язэп Юхо]] — доктар юрыдычных навук}}

== Глядзіце таксама ==
* [[Імёны ліцьвінаў]]
* [[Ліцьвіны Севершчыны]]
* [[Беларусы]]
* [[Літва]]
* [[Белая Русь]]
* [[Літоўская мітраполія]]
* [[Старалітва]]
* [[Ліцьвякі]]

== Заўвагі ==
{{Заўвагі|2}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}
* {{Літаратура/Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (1997)}}
* {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}}
* {{Літаратура/БЭ|9}}
* {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}}
* {{Літаратура/ЭВКЛ|1}}
* {{Літаратура/ЭВКЛ|2}}
* {{Літаратура/ЭВКЛ|3}}
* {{Літаратура/ГСБМ|17}}
* {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}}
* Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. — 656 с {{ISBN|985-6299-34-9}}.
* Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 1. Эпоха Сярэднявечча / В. Евароўскі [і інш.]; рэд. кал.: В. Евароўскі [і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская навука, 2008. — 575 с {{ISBN|978-985-08-0967-4}}.
* {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}}
* [[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]], [[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}}
* {{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае}}
* [[Мікола Ермаловіч|Ермаловіч М.]] [https://knihi.com/Mikola_Jermalovic/Pa_sladach_adnaho_mifa.html Па слядах аднаго міфа]. 2-е выданьне. — Менск, Навука і тэхніка, 1991. — 98 с {{ISBN|5-343-00876-3}}.
* [[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj2/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F.html Літва гістарычная] // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г.
* [[Кірыл Касьцян|Касьцян К.]], Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.
* {{Літаратура/Гісторыя ВКЛ (2013)}}
* {{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)}}
* [[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15.
* {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы}}
* {{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)}}
* {{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях}}
* {{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы}}
* [[Зьдзіслаў Сіцька|Сіцька З.]] Утроп Літвы. — Смаленск: Новая школа, 2009. — 322 с.
* [[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}: «Энцыклапедыкс», 2003. — 776 с {{ISBN|985-6599-77-6}}.
* [[Сьвятлана Струкава|Струкава С.]] [https://web.archive.org/web/20211126064818/https://rep.bntu.by/bitstream/handle/data/6488/%D0%A1.%2037-40.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y Старажытныя найменні беларусаў] // [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]. № 8, 2009. С. 37—40.
* [[Павал Урбан|Урбан П.]] Да пытаньня этнічнай прыналежнасьці старажытных ліцьвіноў. — Менск: ВЦ «Бацькаўшчына»; МП «Бесядзь», 1994. — 107 с.
* {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}}
* [[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. — Серыя грамадскіх навук. № 4, 1985. С. 74—80.
* Чаквін І. [https://web.archive.org/web/20141129020526/http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf Нацыя ліцвінаў у этнагенезе беларусаў: Параўнальна-тыпалагічны і гістарычны аспекты] // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6 : Беларусь паміж Усходам і Захадам: Праблемы міжнац., міжрэліг. і міжкультур. узаемадзеяння, дыялогу і сінтэзу. Ч. 1, 1997. С. 37—41.
* Чаквін І. Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 47—49.
* [[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}: Полымя, 1995. — 96 с. — (Б-ка часопіса «[[Маладосць]]»).
* [[Мікалай Шкялёнак|Шкялёнак М.]] Беларусь і суседзі: Гістарычныя нарысы. — Беласток: Беларускае Гістарычнае Таварыства, 2003. {{ISBN|83-915029-4-5}}.
* [[Сяргей Шыдлоўскі|Шыдлоўскі С.]] Формы самавызначэння і самасвядомасці прывілеяванага саслоўя ў Беларусі першай паловы ХІХ стагоддзя // Вестник Полоцкого государственного университета: Серия А (гуманитарные науки). № 7, 2006. С. 25—33.
* {{Літаратура/ЭГБ|4}}
* {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}}
* {{Літаратура/ЭСБМ|6}}
* [[Норман Дэвіс|Davies N.]] Litva: The Rise and Fall of the Grand Duchy of Lithuania. — Penguin Group US, 2013. — 90 p. {{ISBN|9781101630822}}.
* {{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў}}
* {{Кніга
|аўтар          = [[Эндру Ўілсан|Wilson A.]]
|частка         = 
|загаловак      = Belarus. The last European dictatorship
|арыгінал       = 
|спасылка       = https://yalebooks.yale.edu/book/9780300259216/belarus
|адказны        = 
|выданьне       = 
|месца          = 
|выдавецтва     = {{артыкул у іншым разьдзеле|Yale University Press|Yale University Press|uk|Yale University Press}}
|год            = 2012
|том            = 
|старонкі       = 
|старонак       = 384
|сэрыя          = 
|isbn           = 978-0-300-25921-6
|наклад         = 
|ref = Wilson
}}
* {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}}
* [[Фэлікс Канечны|Koneczny F.]] Letuwa a Litwa // Przegląd Powszechny. Nr. 463, 1922. S. 38—45.
* Litwinowicz-Droździel M. O starożytnościach litewskich. Mitologizacja historii w XIX-wiecznym piśmiennictwie byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego. — Kraków: Tow. Autorów i Wydawców Prac Naukowych «Universitas», 2008. — 227 p. {{ISBN|97883-242-0837-1}}.
* Короткий В. [https://web.archive.org/web/20211126064904/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/19949/1/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2c%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%2c%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2c%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%20%D0%B2%20%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%85%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B%20%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20XVI-XVII%20%D0%B2%D0%B2.pdf «Литва», «Русь», «литвин», «русин» в памятниках литературы Великого Княжества Литовского XVI—XVII веков] // Bibliotheca archivi lithuanici. — № 7. — Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2009. C. 187—196.
* [[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 82—91.
* Сталюнас Д. Идентификация, язык и алфавит литовцев в российской национальной политике 1860-х годов // Ab imperio. № 2, 2005. С. 225—254.
* [[Павал Церашковіч|Терешкович П. В.]] Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы. — Мн.: БГУ, 2004. — 223 с. {{ISBN|985-485-004-8}}.
* Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. — 463 с {{ISBN|978-985-08-1740-2}}.

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Вікіцытатнік|Літвіны}}
* [[Дзяніс Марціновіч|Марціновіч Д.]] [https://web.archive.org/web/20220126190747/https://budzma.org/news/dzyanis-marcinovich-chamu-licviny-stali-byelarusami.html Чаму ліцвіны сталі беларусамі?], [[Budzma.org]], 13 траўня 2014 г.
* [[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://www.bielarus.net/archives/2016/12/30/4684 Беларусь-Літва] // [[Беларуская Салідарнасьць]], 27 сьнежня 2016 г.
* [[Сяргей Астравец|Астравец С.]] [https://www.svaboda.org/a/26711502.html З «Іліядай» пад падушкай], [[Радыё Свабода]], 26 лістапада 2014 г.
* [http://litviny.blogspot.com/ Разважаньні пра ВКЛ і ліцьвінаў]
* [https://www.facebook.com/litva.belarus Энцыкляпэдыя Літвы-Беларусі], [[Facebook]]
* [https://web.archive.org/web/20190709085536/http://history-belarus.by/pages/terms/litwiny.php Ліцьвіны]{{ref-ru}}, Кароткая гісторыя Беларусі за апошнія 1000 год
* [http://veras.litvin.org/ Віктар Верас «У вытокаў гістарычнай праўды»]{{ref-ru}}
* [https://staralitva.livejournal.com/3721.html А. Дайліда «Чому мы Літвіны, а Літвіны гэто мы»]
* [https://knihi.com/Alochna_Dajlida/Bajki_i_bajecki_ludu_Vialikaje_Litvy.html Байкі і баечкі люду Вялікае Літвы, княскія, рыцарскія, мяшчанскія і сялянскія, звычайныя і цудоўныя, у розныя часы запісаныя, а цяпер разам да чытання паспалітаму люду выдадзеныя. Менск, 2020]
* [https://web.archive.org/web/20090402191512/http://lietuvos.istorija.net/lituanistica/litvinizm.htm Тэндэнцыйная крытыка ліцьвінства з боку летувіскага гісторыка Томаса Бараноўскага]{{ref-ru}}

{{Беларусы}}
{{Добры артыкул}}

[[Катэгорыя:Беларусы]]
[[Катэгорыя:Славяне]]
[[Катэгорыя:Балты]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]]</text>
      <sha1>d2ne95yj47w56pyaysr9ro3hdu3jcw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аляксандар Лакотка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48670</id>
    <revision>
      <id>2678391</id>
      <parentid>2202396</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SergeiSEE</username>
        <id>38150</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне Вонкавыя спасылкі</comment>
      <origin>2678391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4983" sha1="q51xk9t0no237p7is5ocw8vffe5vzvf" xml:space="preserve">{{Навуковец 
|Імя = Аляксандар Лакотка
|Арыгінал імя =
|Фота =
|Шырыня =
|Подпіс =
|Месца нараджэньня = в. [[Кузьмічы (Зьдзецельскі раён)|Кузьмічы]], [[Зьдзецельскі раён]]
|Навуковая сфэра = [[архітэктура]], [[этнаграфія]]
|Месца працы =
|Альма-матэр = [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт|БПІ]]
|Навуковы кіраўнік =
|Знакамітыя вучні =
|Вядомы як =дасьледчык драўлянага дойлідзтва
|Узнагароды і прэміі =
|Сайт = 
}}
'''Алякса́ндар Іва́навіч Лако́тка''' (нарадзіўся 25 студзеня 1955 году, вёска [[Кузьмічы (Зьдзецельскі раён)|Кузьмічы]], [[Зьдзецельскі раён]]) — беларускі архітэктар, этнограф. [[Доктар гістарычных навук]] (1993), [[доктар архітэктуры]] (2001)&lt;ref name=nasb&gt; [http://nasb.gov.by/rus/members/correspondents/lokotko.php Афіцыйная біяграфія] сайт Нацыянальнай акадэміі навук РБ{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, акадэмік НАН РБ (2014, чалец-карэспандэнт НАН РБ ад 2004), сябра Саюзу архітэктараў Беларусі&lt;ref name=nasb/&gt;.

У 1977 годзе скончыў архітэктурны факультэт [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт|Беларускага політэхнічнага інстытуту]]. Працаваў архітэктарам у праектавым і рэстаўрацыйна-праектавым інстытутах, намесьнікам дырэктара [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту|Беларускага музэю народнай архітэктуры і побыту]], з 1985 году ў [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру]] імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі: начальнік аддзелу архітэктуры, з 1997 году намесьнік дырэктара па навуковай рабоце.

Дасьледуе драўлянае дойлідзтва. Аўтар кніжак «Беларускае народнае дойлідства» (1991), «Сілуэты старых прадмесцяў: Нарысы драўлянай архітэктуры» (1991), «Бераг вандраванняў: Адкуль у Беларусі мячэці» (1994), «Сцежкамі дзядоў» (1986, у сааўтарстве), шматлікіх нарысаў, артыкулаў.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Менск|1}}

== Вонкавыя спасылы ==
* [http://nasb.gov.by/rus/members/correspondents/lokotko.php Афіцыйная біяграфія]{{ref-ru}} сайт Нацыянальнай акадэміі навук РБ
* {{Спасылка | аўтар = Акадэмік НАН Беларусі, доктар архітэктуры й гістарычных навук, прафэсар, мастак Аляксандар Лакотка. Вядучая [[Натальля Сіротка]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары =  | дата публікацыі = 9 ліпеня   2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=SrNHI1I8IbM | копія = | дата копіі = | загаловак = Творчасць як сутнасць жыцця. | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear =  | мова = | камэнтар = }}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Лакотка, Аляксандар}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зьдзецельскім раёне]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту]]
[[Катэгорыя:Беларускія архітэктары]]
[[Катэгорыя:Беларускія этнографы]]
[[Катэгорыя:Дактары архітэктуры]]
[[Катэгорыя:Беларускія гісторыкі]]
[[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]]
[[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]</text>
      <sha1>q51xk9t0no237p7is5ocw8vffe5vzvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678402</id>
      <parentid>2678391</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SergeiSEE</username>
        <id>38150</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне Бібліяграфія</comment>
      <origin>2678402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5578" sha1="d39vvg32iajfpwq52n0uaohnw5gimy9" xml:space="preserve">{{Навуковец 
|Імя = Аляксандар Лакотка
|Арыгінал імя =
|Фота =
|Шырыня =
|Подпіс =
|Месца нараджэньня = в. [[Кузьмічы (Зьдзецельскі раён)|Кузьмічы]], [[Зьдзецельскі раён]]
|Навуковая сфэра = [[архітэктура]], [[этнаграфія]]
|Месца працы =
|Альма-матэр = [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт|БПІ]]
|Навуковы кіраўнік =
|Знакамітыя вучні =
|Вядомы як =дасьледчык драўлянага дойлідзтва
|Узнагароды і прэміі =
|Сайт = 
}}
'''Алякса́ндар Іва́навіч Лако́тка''' (нарадзіўся 25 студзеня 1955 году, вёска [[Кузьмічы (Зьдзецельскі раён)|Кузьмічы]], [[Зьдзецельскі раён]]) — беларускі архітэктар, этнограф. [[Доктар гістарычных навук]] (1993), [[доктар архітэктуры]] (2001)&lt;ref name=nasb&gt; [http://nasb.gov.by/rus/members/correspondents/lokotko.php Афіцыйная біяграфія] сайт Нацыянальнай акадэміі навук РБ{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, акадэмік НАН РБ (2014, чалец-карэспандэнт НАН РБ ад 2004), сябра Саюзу архітэктараў Беларусі&lt;ref name=nasb/&gt;.

У 1977 годзе скончыў архітэктурны факультэт [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт|Беларускага політэхнічнага інстытуту]]. Працаваў архітэктарам у праектавым і рэстаўрацыйна-праектавым інстытутах, намесьнікам дырэктара [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту|Беларускага музэю народнай архітэктуры і побыту]], з 1985 году ў [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру]] імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі: начальнік аддзелу архітэктуры, з 1997 году намесьнік дырэктара па навуковай рабоце.

Дасьледуе драўлянае дойлідзтва. Аўтар кніжак «Беларускае народнае дойлідства» (1991), «Сілуэты старых прадмесцяў: Нарысы драўлянай архітэктуры» (1991), «Бераг вандраванняў: Адкуль у Беларусі мячэці» (1994), «Сцежкамі дзядоў» (1986, у сааўтарстве), шматлікіх нарысаў, артыкулаў.

== Кнігапіс ==
* {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Над нівамі роднай зямлі: альбом малюнкаў і графікі |арыгінал = |спасылка = |адказны = прадмова: Ю. Ю. Захарына |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка|Беларуская навука]] |год = 2021 |том = |старонкі = |старонак = 254 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-2775-3 |наклад = 300}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Менск|1}}

== Вонкавыя спасылы ==
* [http://nasb.gov.by/rus/members/correspondents/lokotko.php Афіцыйная біяграфія]{{ref-ru}} сайт Нацыянальнай акадэміі навук РБ
* {{Спасылка | аўтар = Акадэмік НАН Беларусі, доктар архітэктуры й гістарычных навук, прафэсар, мастак Аляксандар Лакотка. Вядучая [[Натальля Сіротка]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары =  | дата публікацыі = 9 ліпеня   2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=SrNHI1I8IbM | копія = | дата копіі = | загаловак = Творчасць як сутнасць жыцця. | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear =  | мова = | камэнтар = }}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Лакотка, Аляксандар}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зьдзецельскім раёне]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту]]
[[Катэгорыя:Беларускія архітэктары]]
[[Катэгорыя:Беларускія этнографы]]
[[Катэгорыя:Дактары архітэктуры]]
[[Катэгорыя:Беларускія гісторыкі]]
[[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]]
[[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]</text>
      <sha1>d39vvg32iajfpwq52n0uaohnw5gimy9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678434</id>
      <parentid>2678402</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SergeiSEE</username>
        <id>38150</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне Бібліяграфія</comment>
      <origin>2678434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13298" sha1="9ig6dv3ji4anrmift60a0nkjk8n504t" xml:space="preserve">{{Навуковец 
|Імя = Аляксандар Лакотка
|Арыгінал імя =
|Фота =
|Шырыня =
|Подпіс =
|Месца нараджэньня = в. [[Кузьмічы (Зьдзецельскі раён)|Кузьмічы]], [[Зьдзецельскі раён]]
|Навуковая сфэра = [[архітэктура]], [[этнаграфія]]
|Месца працы =
|Альма-матэр = [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт|БПІ]]
|Навуковы кіраўнік =
|Знакамітыя вучні =
|Вядомы як =дасьледчык драўлянага дойлідзтва
|Узнагароды і прэміі =
|Сайт = 
}}
'''Алякса́ндар Іва́навіч Лако́тка''' (нарадзіўся 25 студзеня 1955 году, вёска [[Кузьмічы (Зьдзецельскі раён)|Кузьмічы]], [[Зьдзецельскі раён]]) — беларускі архітэктар, этнограф. [[Доктар гістарычных навук]]&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар = А. И. Локотко. |частка = |загаловак = Беларуское народное зодчество XIX-середина XX вв.: Автореф.дис.на соиск.учен.степ.д-ра ист.наук:(07.00.07) |арыгінал = |спасылка = |адказны = АН Украины,Ин-т искусствоведения, фольклора и этнографии им.М. Ф. Рыльского |выданьне =  |месца = [[Кіеў|Киев]] |выдавецтва = |год = 1993 |том = |старонкі =  |старонак = 45 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}&lt;/ref&gt; (1993), [[доктар архітэктуры]]&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар = Лакотка Аляксандр Іванавіч. |частка = |загаловак = Беларусы. Дойлідства: Канцэпцыя гіст. феномена беларус. архітэктуры : Аўтарэф. дыс. на суіск. вучон. ступ. д-ра архітэктуры : 18.00.01 |арыгінал = |спасылка = |адказны = [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт]] |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва =  |год = 2001 |том = |старонкі =  |старонак = 48 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}&lt;/ref&gt; (2001)&lt;ref name=nasb&gt; [http://nasb.gov.by/rus/members/correspondents/lokotko.php Афіцыйная біяграфія] сайт Нацыянальнай акадэміі навук РБ{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, акадэмік НАН РБ (2014, чалец-карэспандэнт НАН РБ ад 2004), сябра Саюзу архітэктараў Беларусі&lt;ref name=nasb/&gt;.

У 1977 годзе скончыў архітэктурны факультэт [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт|Беларускага політэхнічнага інстытуту]]. Працаваў архітэктарам у праектавым і рэстаўрацыйна-праектавым інстытутах, намесьнікам дырэктара [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту|Беларускага музэю народнай архітэктуры і побыту]], з 1985 году ў [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру]] імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі: начальнік аддзелу архітэктуры, з 1997 году намесьнік дырэктара па навуковай рабоце.

Дасьледуе драўлянае дойлідзтва. Аўтар кніжак «Беларускае народнае дойлідства» (1991), «Сілуэты старых прадмесцяў: Нарысы драўлянай архітэктуры» (1991), «Бераг вандраванняў: Адкуль у Беларусі мячэці» (1994), «Сцежкамі дзядоў» (1986, у сааўтарстве), шматлікіх нарысаў, артыкулаў.

== Кнігапіс ==
* {{Кніга|аўтар = Аляксандр Лакотка, Сямён Барыс. |частка = |загаловак = Сцежкамі дзядоў. Этнаграфічныя нарысы |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/stsezhkami-dzyadow-lakotka-alyaksandr-barys-syamyon |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Народная асьвета]] |год = 1986|том = |старонкі =  |старонак = 174 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}
* {{Кніга|аўтар =  Лакотка Аляксандр. |частка = |загаловак = Сілуэты старога Мінска: нарысы драўлянай архітэктуры |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Alaksandar_Lakotka/Situety_staroha_Minska.html |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва) |Полымя]] |год = 1991|том = |старонкі =  |старонак =  |сэрыя = Помнікі беларускага дойлідства|isbn = 5-345-00447-1|наклад = 3900}}
* {{Кніга|аўтар = А. И. Локотко. |частка = |загаловак = Белорусское народное зодчество: середина XIX ― XX в. |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/belorusskoye-narodnoye-zodchestvo-lokotko-aleksandr|адказны = редактор В. К. Бондарчик ; художник Л. М. Гомонов ; цветные фото В. Ф. Сутягина |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1991 |том = |старонкі = |старонак = 286 |сэрыя = |isbn = 5-343-00156-4|наклад =3900 }}
* {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Бераг вандраванняў, ці Адкуль у Беларусі мячэці|арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/berag-vandravannyaw-tsi-adkul-u-belarusi-myachetsi-lakotka-alyaksandr |адказны = рэдактар М. Ф. Піліпенка |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1994 |том = |старонкі =  |старонак = 95, 2, 24 |сэрыя = |isbn = 5-343-01454-2 |наклад = 6000}}
* {{Кніга|аўтар = Аляксандар Лакотка. |частка = |загаловак = Пад стрэхамі прашчураў |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/pad-strekhami-prashchuraw-lakotka-alyaksandr |адказны = фатаграфіі А. І. Лакоткі; мастак Л. І. Мялоў |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва) |Полымя]] |год = 1995|том = |старонкі =  |старонак = 384 |сэрыя = |isbn = 985-07-0039-4|наклад = 3000}}
* {{Кніга|аўтар = Аляксандар Лакотка. |частка = |загаловак = Нацыянальныя рысы беларускай архітэктуры: Веска. Мястэчка. Горад |арыгінал = |спасылка = |адказны = мастак Міхаіл Барздыка; здымкі: Аляксандар Лакотка, [[Анатоль Кулагін]], [[Мікалай Мельнікаў]] |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Ураджай (выдавецтва) |Ураджай]] |год = 1999 |том = |старонкі =  |старонак = 364, 2, 6 |сэрыя = |isbn = 985-04-0397-7 |наклад = 2000}} 
* {{Кніга|аўтар = Локотко Александр. |частка = |загаловак = Архитектура европейских синагог |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/arkhitektura-evropeyskikh-sinagog-lokotko-aleksandr |адказны =  |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Ураджай (выдавецтва) |Ураджай]] |год = 2002|том = |старонкі =  |старонак = 156 |сэрыя = |isbn = 985-04-0547-3|наклад = 2000}}
* {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Драўлянае сакральна-манументальнае дойлідства Беларусі|арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Alaksandar_Lakotka/Draulanaje_sakralna-manumientalnaje_dojlidstva_Bielarusi.html#2|адказны =  |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2003|том = |старонкі =  |старонак = 62+24 |сэрыя = |isbn = 985-01-0423-6 |наклад = 2500}}
* {{Кніга|аўтар = А. И. Локотко. |частка = |загаловак = Архитектурно-ландшафтная топография белорусско-русского этнического пограничья |арыгінал = |спасылка = |адказны =  |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва =  Право и экономика |год = 2003 |том = |старонкі =  |старонак = 106+47 |сэрыя = |isbn = 985-442-098-6 |наклад = 250}}
* {{Кніга|аўтар = Локотко, А. И. |частка = |загаловак = Архитектура: авангард, абсурд, фантастика |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/arkhitektura-avangard-absurd-fantastika-lokotko-aleksandr |адказны =  |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва =  [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2012 |том = |старонкі =  |старонак = 206 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-1477-7|наклад = 1000}}
* {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Над нівамі роднай зямлі: альбом малюнкаў і графікі |арыгінал = |спасылка = |адказны = прадмова: Ю. Ю. Захарына |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка|Беларуская навука]] |год = 2021 |том = |старонкі = |старонак = 254 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-2775-3 |наклад = 300}}
 
== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Менск|1}}

== Вонкавыя спасылы ==
* [http://nasb.gov.by/rus/members/correspondents/lokotko.php Афіцыйная біяграфія]{{ref-ru}} сайт Нацыянальнай акадэміі навук РБ
* {{Спасылка | аўтар = Акадэмік НАН Беларусі, доктар архітэктуры й гістарычных навук, прафэсар, мастак Аляксандар Лакотка. Вядучая [[Натальля Сіротка]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары =  | дата публікацыі = 9 ліпеня   2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=SrNHI1I8IbM | копія = | дата копіі = | загаловак = Творчасць як сутнасць жыцця. | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear =  | мова = | камэнтар = }}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Лакотка, Аляксандар}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зьдзецельскім раёне]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту]]
[[Катэгорыя:Беларускія архітэктары]]
[[Катэгорыя:Беларускія этнографы]]
[[Катэгорыя:Дактары архітэктуры]]
[[Катэгорыя:Беларускія гісторыкі]]
[[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]]
[[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]</text>
      <sha1>9ig6dv3ji4anrmift60a0nkjk8n504t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678436</id>
      <parentid>2678434</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T19:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SergeiSEE</username>
        <id>38150</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2678436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13321" sha1="sk0fot19ew455dt9j0a3rzyliyx93w4" xml:space="preserve">{{Навуковец 
|Імя = Аляксандар Лакотка
|Арыгінал імя =
|Фота =
|Шырыня =
|Подпіс =
|Месца нараджэньня = в. [[Кузьмічы (Зьдзецельскі раён)|Кузьмічы]], [[Зьдзецельскі раён]]
|Навуковая сфэра = [[архітэктура]], [[этнаграфія]]
|Месца працы =
|Альма-матэр = [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт|БПІ]]
|Навуковы кіраўнік =
|Знакамітыя вучні =
|Вядомы як =дасьледчык драўлянага дойлідзтва
|Узнагароды і прэміі =
|Сайт = 
}}
'''Алякса́ндар Іва́навіч Лако́тка''' (нарадзіўся 25 студзеня 1955 году, вёска [[Кузьмічы (Зьдзецельскі раён)|Кузьмічы]], [[Зьдзецельскі раён]]) — беларускі архітэктар, этнограф. [[Доктар гістарычных навук]]&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар = А. И. Локотко. |частка = |загаловак = Беларуское народное зодчество XIX-середина XX вв.: Автореф.дис.на соиск.учен.степ.д-ра ист.наук:(07.00.07) |арыгінал = |спасылка = |адказны = АН Украины,Ин-т искусствоведения, фольклора и этнографии им.М. Ф. Рыльского |выданьне =  |месца = [[Кіеў|Киев]] |выдавецтва = |год = 1993 |том = |старонкі =  |старонак = 45 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}&lt;/ref&gt; (1993), [[доктар архітэктуры]]&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар = Лакотка Аляксандр Іванавіч. |частка = |загаловак = Беларусы. Дойлідства: Канцэпцыя гіст. феномена беларус. архітэктуры : Аўтарэф. дыс. на суіск. вучон. ступ. д-ра архітэктуры : 18.00.01 |арыгінал = |спасылка = |адказны = [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт]] |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва =  |год = 2001 |том = |старонкі =  |старонак = 48 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}&lt;/ref&gt; (2001)&lt;ref name=nasb&gt; [http://nasb.gov.by/rus/members/correspondents/lokotko.php Афіцыйная біяграфія] сайт Нацыянальнай акадэміі навук РБ{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, акадэмік НАН РБ (2014, чалец-карэспандэнт НАН РБ ад 2004), сябра Саюзу архітэктараў Беларусі&lt;ref name=nasb/&gt;.

У 1977 годзе скончыў архітэктурны факультэт [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт|Беларускага політэхнічнага інстытуту]]. Працаваў архітэктарам у праектавым і рэстаўрацыйна-праектавым інстытутах, намесьнікам дырэктара [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту|Беларускага музэю народнай архітэктуры і побыту]], з 1985 году ў [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру]] імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі: начальнік аддзелу архітэктуры, з 1997 году намесьнік дырэктара па навуковай рабоце.

Дасьледуе драўлянае дойлідзтва. Аўтар кніжак «Беларускае народнае дойлідства» (1991), «Сілуэты старых прадмесцяў: Нарысы драўлянай архітэктуры» (1991), «Бераг вандраванняў: Адкуль у Беларусі мячэці» (1994), «Сцежкамі дзядоў» (1986, у сааўтарстве), шматлікіх нарысаў, артыкулаў.

== Кнігапіс ==
* {{Кніга|аўтар = Аляксандр Лакотка, Сямён Барыс. |частка = |загаловак = Сцежкамі дзядоў. Этнаграфічныя нарысы |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/stsezhkami-dzyadow-lakotka-alyaksandr-barys-syamyon |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Народная асьвета]] |год = 1986|том = |старонкі =  |старонак = 174 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}
* {{Кніга|аўтар =  Лакотка Аляксандр. |частка = |загаловак = Сілуэты старога Мінска: нарысы драўлянай архітэктуры |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Alaksandar_Lakotka/Situety_staroha_Minska.html |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва) |Полымя]] |год = 1991|том = |старонкі =  |старонак =  |сэрыя = Помнікі беларускага дойлідства|isbn = 5-345-00447-1|наклад = 3900}}
* {{Кніга|аўтар = А. И. Локотко. |частка = |загаловак = Белорусское народное зодчество: середина XIX ― XX в. |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/belorusskoye-narodnoye-zodchestvo-lokotko-aleksandr|адказны = редактор В. К. Бондарчик ; художник Л. М. Гомонов ; цветные фото В. Ф. Сутягина |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1991 |том = |старонкі = |старонак = 286 |сэрыя = |isbn = 5-343-00156-4|наклад =3900 }}
* {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Бераг вандраванняў, ці Адкуль у Беларусі мячэці|арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/berag-vandravannyaw-tsi-adkul-u-belarusi-myachetsi-lakotka-alyaksandr |адказны = рэдактар М. Ф. Піліпенка |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1994 |том = |старонкі =  |старонак = 95, 2, 24 |сэрыя = |isbn = 5-343-01454-2 |наклад = 6000}}
* {{Кніга|аўтар = Аляксандар Лакотка. |частка = |загаловак = Пад стрэхамі прашчураў |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/pad-strekhami-prashchuraw-lakotka-alyaksandr |адказны = фатаграфіі А. І. Лакоткі; мастак Л. І. Мялоў |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Полымя (выдавецтва) |Полымя]] |год = 1995|том = |старонкі =  |старонак = 384 |сэрыя = |isbn = 985-07-0039-4|наклад = 3000}}
* {{Кніга|аўтар = Аляксандар Лакотка. |частка = |загаловак = Нацыянальныя рысы беларускай архітэктуры: Веска. Мястэчка. Горад |арыгінал = |спасылка = |адказны = мастак Міхаіл Барздыка; здымкі: Аляксандар Лакотка, [[Анатоль Кулагін]], [[Мікалай Мельнікаў]] |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Ураджай (выдавецтва) |Ураджай]] |год = 1999 |том = |старонкі =  |старонак = 364, 2, 6 |сэрыя = |isbn = 985-04-0397-7 |наклад = 2000}} 
* {{Кніга|аўтар = Локотко Александр. |частка = |загаловак = Архитектура европейских синагог |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/arkhitektura-evropeyskikh-sinagog-lokotko-aleksandr |адказны =  |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Ураджай (выдавецтва) |Ураджай]] |год = 2002|том = |старонкі =  |старонак = 156 |сэрыя = |isbn = 985-04-0547-3|наклад = 2000}}
* {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Драўлянае сакральна-манументальнае дойлідства Беларусі|арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Alaksandar_Lakotka/Draulanaje_sakralna-manumientalnaje_dojlidstva_Bielarusi.html#2|адказны =  |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2003|том = |старонкі =  |старонак = 62+24 |сэрыя = |isbn = 985-01-0423-6 |наклад = 2500}}
* {{Кніга|аўтар = А. И. Локотко. |частка = |загаловак = Архитектурно-ландшафтная топография белорусско-русского этнического пограничья |арыгінал = |спасылка = |адказны =  |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва =  Право и экономика |год = 2003 |том = |старонкі =  |старонак = 106+47 |сэрыя = |isbn = 985-442-098-6 |наклад = 250}}
* {{Кніга|аўтар = Локотко, А. И. |частка = |загаловак = Архитектура: авангард, абсурд, фантастика |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.net/arkhitektura-avangard-absurd-fantastika-lokotko-aleksandr |адказны =  |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва =  [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2012 |том = |старонкі =  |старонак = 206 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-1477-7|наклад = 1000}}
* {{Кніга|аўтар = А. І. Лакотка. |частка = |загаловак = Над нівамі роднай зямлі: альбом малюнкаў і графікі |арыгінал = |спасылка = |адказны = прадмова: Ю. Ю. Захарына |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2021 |том = |старонкі = |старонак = 254 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-2775-3 |наклад = 300}}
 
== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Менск|1}}

== Вонкавыя спасылы ==
* [http://nasb.gov.by/rus/members/correspondents/lokotko.php Афіцыйная біяграфія]{{ref-ru}} сайт Нацыянальнай акадэміі навук РБ
* {{Спасылка | аўтар = Акадэмік НАН Беларусі, доктар архітэктуры й гістарычных навук, прафэсар, мастак Аляксандар Лакотка. Вядучая [[Натальля Сіротка]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары =  | дата публікацыі = 9 ліпеня   2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=SrNHI1I8IbM | копія = | дата копіі = | загаловак = Творчасць як сутнасць жыцця. | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear =  | мова = | камэнтар = }}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Лакотка, Аляксандар}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зьдзецельскім раёне]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту]]
[[Катэгорыя:Беларускія архітэктары]]
[[Катэгорыя:Беларускія этнографы]]
[[Катэгорыя:Дактары архітэктуры]]
[[Катэгорыя:Беларускія гісторыкі]]
[[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]]
[[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]</text>
      <sha1>sk0fot19ew455dt9j0a3rzyliyx93w4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе</title>
    <ns>10</ns>
    <id>81511</id>
    <revision>
      <id>2678545</id>
      <parentid>2627592</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1576" sha1="40m5w4od29xvo6735g97ystrhgge1ul" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца2
|назва_шаблёну = Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе
|назва         = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Прэм’ер-ліга]] [[Чэмпіянат Шатляндыі па футболе|чэмпіянату Шатляндыі па футболе]] ў [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]]
|кляса_карткі  = hlist
|сьпіс1        = 
* [[Абэрдын (футбольны клюб)|Абэрдын]]
* [[Гартс Эдынбург|Гартс]]
* [[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]
* [[Дандзі (футбольны клюб)|Дандзі]]
* [[Дандзі Юнайтэд]]
* [[Кілмарнок (футбольны клюб)|Кілмарнок]]
* [[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]
* [[Рэйнджарз Глазга|Рэйнджарз]]
* [[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]
* [[Сэнт-Джонстан Пэрт|Сэнт-Джонстан]]
* [[Сэнт-Мірэн Пэйсьлі|Сэнт-Мірэн]]
* [[Фалкірк (футбольны клюб)|Фалкірк]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Шатляндыя, 1]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Шатляндзкі футбол]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>40m5w4od29xvo6735g97ystrhgge1ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Інвэрнэс Каледоніян Тыстл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81527</id>
    <revision>
      <id>2678550</id>
      <parentid>2523272</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8547" sha1="o7lj9cub26q4xrp5dy1shzrv7hvmxvh" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва             = Інвэрнэс Каледоніян Тыстл
|Лягатып           = 540px-Inverness Caledonian Thistle.svg.png
|ПоўнаяНазва       = Inverness Caledonian Thistle Football Club
|Горад             = [[Інвэрнэс]], [[Шатляндыя]]
|Стадыён           = [[Каледоніян (стадыён)|Каледоніян]]
|Умяшчальнасьць    = 7819
|Чэмпіянат         = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|ІнвэрнэсКа-Ліга}}
|Сэзон             = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|ПапярэдніСэзон}}
|Месца             = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|ІнвэрнэсКа}}
|Прыналежнасьць    = Шатляндзкія

  &lt;!-- Форма/Хатнія колеры --&gt;
|узор левай рукі1  = _inverness1920h
|узор футболкі1    = _inverness1920h
|узор правай рукі1 = _inverness1920h
|узор шортаў1      = _inverness1920h
|узор шкарпэтак1   = _inverness1920h
|левая рука1       = 0000FF
|футболка1         = 0000FF
|правая рука1      = 0000FF
|шорты1            = 0000FF
|шкарпэткі1        = 0000FF
  &lt;!-- Форма/Выязныя колеры --&gt;
|узор левай рукі2  = _inverness1819a
|узор футболкі2    = _inverness1819a
|узор правай рукі2 = _inverness1819a
|узор шортаў2      = _inverness1819a
|узор шкарпэтак2   = 
|левая рука2       = 000000
|футболка2         = 000000
|правая рука2      = 000000
|шорты2            = 000000
|шкарпэткі2        = 000000
  &lt;!-- Форма/Трэція колеры --&gt;
|узор левай рукі3  = _inverness1920t
|узор футболкі3    = _inverness1920t
|узор правай рукі3 = _inverness1920t
|узор шортаў3      = _inverness1920t
|узор шкарпэтак3   = _inverness1920t
|левая рука3       = FFFFFF
|футболка3         = FFFFFF
|правая рука3      = FFFFFF
|шорты3            = FFFFFF
|шкарпэткі3        = FFFFFF
}}

«'''Інвэрнэс Каледоніян Тыстл'''» ({{мова-en|Inverness Caledonian Thistle F.C.}}) ― [[Шатляндыя|шатляндзкі]] [[футбольны клюб]] з гораду [[Інвэрнэс]]у. Клюб быў заснаваны ў 1994 годзе пасьля аб’яднаньня двух клюбаў. Гуляюць у сініх кашулях з вэртыкальнымі чырвонымі палосамі. Хатні стадыён «[[Каледоніян (стадыён)|Талах Каледоніян]]» месьціць 7819 гледачоў і знаходзіцца ля самага [[заліў Морэй|заліву Морэй]].

== Гісторыя ==
Клюб упершыню атрымаў нацыянальную вядомасьць пасьля сваіх перамогаў у [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубку Шатляндыі]] супраць «[[Сэлтык Глазга|Сэлтыку]]» ў 2000 і 2003 гадох. Спачатку, у 2000 годзе, клюб атрымаў перамогу зь лікам 3:1 на «[[Сэлтык Парк|Сэлтык Парку]]»&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/football/636000.stm &quot;Caley's minnows slay Celtic&quot;]. BBC Sport&lt;/ref&gt;, пасьля гэтай перамогі газэта [[The Sun]] апублікавала артыкул пра гульню&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150924095127/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20021020/ai_n12579086 &quot;A Second Chance to Go Ballistic&quot;]. Glasgow Herald.&lt;/ref&gt;. У 2003 годзе «Інвэрнэс Каледоніян Тысл» быў мацней за глазгаўскі клюб зь лікам 1:0&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/scot_div_1/2871857.stm &quot;Super Caley do it again&quot;]. BBC Sport&lt;/ref&gt;. Клюб таксама выбіў з кубкавых спаборніцтваў яшчэ некалькі клюбаў [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|шатляндзкай Прэм’ер-лігі]], у тым ліку «[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]»&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/scot_div_1/3532159.stm &quot;Motherwell 0–1 Inverness CT&quot;]. BBC Sport&lt;/ref&gt; і «[[Гартс Эдынбург|Гартс]]»&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/scottish_cup/1780004.stm &quot;Super Caley shock Hearts&quot;]. BBC Sport&lt;/ref&gt;. За першыя дзесяць гадоў свайго існаваньня «Інвэрнэс» атрымаў у агульнай складанасьці 12 сэнсацыйных вынікаў, за што быў узнагароджаны рэпутацыяй як «забойца гігантаў». 25 лютага 2007 году «Інвэрнэс» у рамках Кубку зноўку атрымаў перамогу над «Сэлтыкам», забіўшы два галы ў апошнія дзьве хвіліны ў матчы пятага раўнда на стадыёне «[[Каледоніян (стадыён)|Каледоніян]]».

Значнай падзеяй у гісторыі клюбу стала падпісаньне гульца [[Зборная Румыніі па футболе|зборнай Румыніі]] нападніка [[Марыюс Нікулаэ|Марыюса Нікулаэ]]&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/i/inverness_ct/6268878.stm &quot;Romania Striker Joins Inverness&quot;]. BBC Sport&lt;/ref&gt;. Нікулаэ прыняў удзел у матчах клюбу [[Чэмпіянат Шатляндыі па футболе 2007—2008 гадоў|сэзону 2007—2008 гадоў]], а таксама гуляў за зборную на [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году|чэмпіянаце Эўропы 2008 году]], перад тым як зьехаў у бухарэсцкае «[[Дынама Бухарэст|Дынама]]». Пазьней ён стаў уцягнутым у спрэчку з клюбам з-за долі трансфэрнага кошту, якая не была выплачана Марыюсу, калі ён сышоў. У выніку [[ФІФА]] пастанаваіла «Інвэрнэсу Каледонія Тысл» заплаціць гульцу 133 тысячы фунтаў стэрлінгаў&lt;ref&gt;[http://www.pressandjournal.co.uk/Article.aspx/1440045?UserKey= &quot;Inverness told to pay Niculae £130,000&quot;]. Press &amp; Journal&lt;/ref&gt;. Клюб абскардзіў гэтае рашэньне ў [[арбітражны суд па спорце|арбітражным судзе па спорце]]&lt;ref&gt;[http://sport.scotsman.com/football/Angry-Caley-ready-to-fight.5735699.jp &quot;Angry Caley Ready to fight Niculae ruling&quot;]. The Scotsman.&lt;/ref&gt; й у лістападзе 2011 году «Інвэрнэс» атрымаў перамогу па гэтай справе&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130926105849/http://www.highland-news.co.uk/News/Caley-Thistle-win-130K-Niculae-transfer-case-8527.htm &quot;Caley Thistle win £130K Niculae transfer case&quot;]. Highland News.&lt;/ref&gt;.

== Дасягненьні ==
* Уладальнік [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубка Шатляндыі]]: 2015
* Уладальнік [[Чэлендж-кубак Шатляндыі|Чэлендж-кубка Шатляндыі]]: 2004

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20090321234913/http://www.ictfc.premiumtv.co.uk/page/Home/0,,10447,00.html Афіцыйны сайт]
* [https://web.archive.org/web/20191111174126/https://caleythistleonline.com/ «CaleyThistleOnline» — незалежны сайт заўзятараў]
* [https://web.archive.org/web/20091001081347/http://ictsupporterstrust.co.uk/ Сайт заўзятараў клюбу]
* [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/i/inverness_ct/default.stm Старонка клюбу на BBC]

{{Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі}}

[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе]]</text>
      <sha1>o7lj9cub26q4xrp5dy1shzrv7hvmxvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сэнт-Джонстан Пэрт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81537</id>
    <revision>
      <id>2678547</id>
      <parentid>2627598</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4634" sha1="qjat6zna6nabptmrws255h8rv9o0512" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
| Назва          = Сэнт-Джонстан
| Лягатып        = StJohnstoneFC crest.png
| ПоўнаяНазва    = St. Johnstone Football Club
| Горад          = [[Пэрт (Шатляндыя)|Пэрт]], [[Шатляндыя]]
| Стадыён        = [[Макдыярмід Парк]]
| Умяшчальнасьць = 10 456
| Чэмпіянат      = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|Сэнт-Джонс-Ліга}}
| Сэзон          = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|Сэнт-Джонс-Сэзон}}
| Месца          = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|Сэнт-Джонс}}
| Прыналежнасьць = Шатляндзкія

&lt;!-- Хатнія колеры --&gt;
| pattern_la1    = _anorthosis1617h
| pattern_b1     = _anorthosis1617h
| pattern_ra1    = _anorthosis1617h
| pattern_sh1    = _haugesund17h
| pattern_so1    = 
| leftarm1       = 0030FF
| body1          = 0030FF
| rightarm1      = 0030FF
| shorts1        = FFFFFF
| socks1         = 0030FF
&lt;!-- Выязныя колеры --&gt;
| pattern_la2    = _macrontoliman1819yb
| pattern_b2     = _macrontoliman1819yb
| pattern_ra2    = _macrontoliman1819yb
| pattern_sh2    = _macron19by
| pattern_so2    = 
| leftarm2       = FFFF00
| body2          = FFFF00
| rightarm2      = FFFF00
| shorts2        = 0000FF
| socks2         = FFFF00
}}

«'''Сэнт-Джонстан'''» ({{мова-en|St. Johnstone Football Club}}) ― прафэсійны [[Шатляндыя|шатляндзкі]] [[футбольны клюб]] з гораду [[Пэрт (Шатляндыя)|Пэрту]]. Нягледзячы на тое, што клюб быў заснаваны ў 1884 годзе, першую гульню футбалісты згулялі ў лютым 1885 году. Хатнія гульні з 1889 году праводзіць на стадыёне «[[Макдыярмід Парк]]».

З [[Чэмпіянат Шатляндыі па футболе 2009—2010 гадоў|сэзону 2009―2010 гадоў]] клюб зноўку прымае ўдзел у розыгрышы [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|шатляндзкай Прэм’ер-лігі]], пасьля таго як сем сэзонаў каманда праводзіла ў ніжэйшых лігах. Клюб гістарычна дастаткова часта хістаецца па першых двух дывізіёнах, то вылятаючы, то зноўку вяртаючыся ў найвышэйшую лігу. З-за гэтага клюб атрымаў мянушку [[Ё-Ё Клюб]]. Традыцыйна галоўнымі супернікамі зьяўляюцца два клюбы з [[Дандзі]]: «[[Дандзі (футбольны клюб)|Дандзі]]» й «[[Дандзі Юнайтэд]]». Матчы «Сэнт-Джонстану» з абодвума клюбамі Дандзі маюць назоў ― дэрбі Тайсайду, але асабліва матчы з «Дандзі» зьяўляюцца больш прынцыповымі.

За сваю больш чым стогадовую гісторыю клюб ніводнага разу не перамагаў у значных спаборніцтвах. Клюб двойчы дабіраўся да фіналу [[Кубак лігі Шатляндыі па футболе|Кубка лігі Шатляндыі]], але двойчы саступаў абодвум клюбам [[Старая Фірма|Старой Фірмы]].

== Дасягненьні ==
* '''Уладальнік [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубка Шатляндыі]]''': 2014
* '''Уладальнік [[Чэлендж кубак Шатляндыі|Чэлендж кубка Шатляндыі]]''': 2008

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.perthstjohnstonefc.co.uk Афіцыйны сайт]
* [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/s/st_johnstone/default.stm Старонка на BBC Sport]
* [https://web.archive.org/web/20080513142027/http://icperthshire.icnetwork.co.uk/stjohnstone/ Старонка клюбу на ''The Perthshire Advertiser'']

{{Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе}}

[[Катэгорыя:Пэрт (Шатляндыя)]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1903 годзе]]</text>
      <sha1>qjat6zna6nabptmrws255h8rv9o0512</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>81540</id>
    <revision>
      <id>2678546</id>
      <parentid>2627593</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1416" sha1="021bpcv7vscgmpa7rvze2luxkktfm97" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца2
|назва_шаблёну = Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі
|назва         = [[Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі|Чэмпіянат прафэсійнай лігі]] [[Чэмпіянат Шатляндыі па футболе|чэмпіянату Шатляндыі па футболе]] ў [[Чэмпіянат Шатляндыі па футболе 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]]
|кляса_карткі  = hlist
|сьпіс1 = 
* [[Арброт (футбольны клюб)|Арброт]]
* [[Грынак Мортан]]
* [[Данфэрмлін Атлетык]]
* [[Інвэрнэс Каледоніян Тыстл]]
* [[Кўінз Парк Глазга|Кўінз Парк]]
* [[Лівінгстан (футбольны клюб)|Лівінгстан]]
* [[Партык Тыстл Глазга|Партык Тыстл]]
* [[Рэйт Ровэрз Кэркэльдзі|Рэйт Ровэрз]]
* [[Стэнгаўзмюір (футбольны клюб)|Стэнгаўзмюір]]
* [[Эр Юнайтэд]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Шатляндыя, 2]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Шатляндзкі футбол]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>021bpcv7vscgmpa7rvze2luxkktfm97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рос Каўнці Дынгўол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81550</id>
    <revision>
      <id>2678551</id>
      <parentid>2627597</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3581" sha1="de2ftvnr75qo2nz2plur80ylaz3t0a8" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва          = Рос Каўнці
|Лягатып        = Rosscbadge.png
|ПоўнаяНазва    = Ross County Football Club
|Горад          = [[Дынгўол]], [[Шатляндыя]]
|Стадыён        = [[Вікторыя Парк]]
|Умяшчальнасьць = 6310
|Чэмпіянат      = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|РосКаўнціД-Ліга}}
|Сэзон          = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|РосКаўнціД-Сэзон}}
|Месца          = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|РосКаўнціД}}
|Прыналежнасьць = Шатляндзкія

&lt;!-- Хатнія колеры --&gt;
| pattern_la1   = _rosscounty1920h
| pattern_b1    = _rosscounty1920h
| pattern_ra1   = _rosscounty1920h
| pattern_sh1   = 
| pattern_so1   = _redtop
| leftarm1      = 000040
| body1         = 000040
| rightarm1     = 000040
| shorts1       = 000040
| socks1        = 000040
&lt;!-- Выязныя колеры --&gt;
| pattern_la2   = _rosscounty1920a
| pattern_b2    = _rosscounty1920a
| pattern_ra2   = _rosscounty1920a
| pattern_sh2   = _rosscounty1920a
| pattern_so2   = _rosscounty1920a
| leftarm2      = FFFFFF
| body2         = FFFFFF
| rightarm2     = FFFFFF
| shorts2       = FFFFFF
| socks2        = FFFFFF
}}

«'''Рос Каўнці'''» ({{мова-en|Ross County Football Club}}) ― [[Шатляндыя|шатляндзкі]] прафэсійны [[футбольны клюб]] зь мястэчка [[Дынгўол]]у, [[Рос і Кромарці]]. Заснаваны ў 1929 годзе, выступае ў [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|шатляндзкай Прэм’ер-лізе]]. Хатнія гульні праводзіць на стадыёне «[[Вікторыя Парк]]». Да 1994 году каманда гуляла ў футбольнай [[Футбольная ліга Гайлэнду|ліге Гайлэнду]], у якой каманда перамагала тры разы. Таксама па адным разе клюб перамагаў у [[Трэці дывізіён чэмпіянату Шатляндыі па футболе|трэцяй]] і [[Другі дывізіён чэмпіянату Шатляндыі па футболе|другой лігах]] Шатляндыі й у [[Чэлендж кубак Шатляндыі|Чэлендж кубку]].

У 2010 годзе каманда дайшла да фіналу [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубка Шатляндыі]], абыграйшы ў чвэрцьфінале «[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]», а ў паўфінале ― «[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]», але саступіла ў вырашальнай гульні «[[Дандзі Юнайтэд]]».

== Дасягненьні ==
* '''Уладальнікі [[Чэлендж кубак Шатляндыі|Чэлендж кубка]]''': 2007, 2011

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20110513053106/http://www.rosscountyfootballclub.co.uk/ Афіцыйны сайт]
* [http://www.thejailender.com/ Неафіцыйны сайт заўзятараў клюбу]

[[Катэгорыя:Дынгўол]]
[[Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1929 годзе]]</text>
      <sha1>de2ftvnr75qo2nz2plur80ylaz3t0a8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81562</id>
    <revision>
      <id>2678539</id>
      <parentid>2671150</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3995" sha1="lxn9ak60aixwhtzuyz21radnbpudwwi" xml:space="preserve">{{Футбольная ліга
|назва              = Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе
|лягатып            = Clydesdale premier league.PNG
|памер              = 
|краіна             = {{Сьцяг Шатляндыі|23px}} [[Шатляндыя]]
|канфэдэрацыя       = [[УЭФА]]
|заснаваная         = 1890
|дывізіёны          = 
|каманды            = 12
|вылет у            = [[Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі|Чэмпіянат прафэсійнай лігі]]
|узроўні            = 1
|хатнія кубкі       = [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубак Шатляндыі]], [[Кубак лігі Шатляндыі па футболе|Кубак лігі Шатляндыі]]
|міжнародныя кубкі  = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]], [[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]], [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|чэмпіён            = [[Сэлтык Глазга|Сэлтык]] — 56-ы тытул
|сэзон              = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]
|найпасьпяховы клюб = [[Сэлтык Глазга|Сэлтык]] — 56 тытулаў
|тэлебачаньне       = 
|сайт               = [http://www.spfl.co.uk/ spfl.co.uk]
|актуальны сэзон    = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2026—2027 гадоў|Сэзон 2026—2027 гадоў]]
}}
'''Прэм’ер-ліга''' ({{мова-en|Scottish Premiership}}, яшчэ вядомая як ''Ladbrokes Premiership'') ― прафэсійная найвышэйшая [[Чэмпіянат Шатляндыі па футболе|футбольная ліга Шатляндыі]], па ейных выніках вызначаецца чэмпіён [[Шатляндыя|Шатляндыі]]. Да 1997 году спаборніцтва мела назоў Шатляндзкая футбольная ліга й праводзілася з 1890 году.

На сакавік 2010 году Прэм’ер-ліга займала 16-е месца ў рэйтынгу [[УЭФА]] сярод эўрапейскіх лігаў. З 1998 году 18 клюбаў прымала ўдзел у розыгрышы Прэм’ер-лігі, але толькі дзьве каманды перамагалі ў спаборніцтве: «[[Рэйнджарз Глазга|Рэйнджарз]]» і «[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]».

У спаборніцтве прымаюць удзел 12 клюбаў, якія на першым этапе гуляюць паміж сабой у тры колы. А потым на другім этапе найлепшыя шэсьць клюбаў выяўляюць пераможцу, астатнія разьмяркоўваюць паміж сабой месцы з 7 па 12 (набраныя пункты на першым этапе захоўваюцца клюбам на другім). Клюб, які заняў апошняе месца, перамяшчаецца ў [[Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі|Чэмпіянат прафэсійнай лігі]], пераможца якога займае месца таго, хто прайграў.

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://spfl.co.uk/ Афіцыйная старонка]{{ref-en}}

{{Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе}}
{{Сэзоны Прэм’ер-лігі чэмпіянату Шатляндыі па футболе}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Шатляндыі па футболе]]</text>
      <sha1>lxn9ak60aixwhtzuyz21radnbpudwwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Васіль Кандзінскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82592</id>
    <revision>
      <id>2678502</id>
      <parentid>2647341</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17329" sha1="93n64xcd4mzdjy3u40mro9btbbnkrcg" xml:space="preserve">{{Мастак
|Партрэт             = Vassily-Kandinsky.jpeg
|Апісаньне           = В.В. Кандзінскі
|Імя пры нараджэньні = Васіль Васільевіч Кандзінскі
|Месца нараджэньня   = [[Масква]]([[Расейская імпэрыя]])
|Месца сьмерці       = [[Нёі-сюр-Сэн]] ([[Францыя]], каля [[Парыж]]у)
|Заняткі             = [[мастак]], [[графік]] і [[тэарэтык]] выяўленчага мастацтва
|Вучоба              = прыватная студыя Антона Ашбэ ([[Мюнхэн]]), Акадэмія Вытанчаных Мастацтваў (Мюнхэн)
|Плынь               = [[абстракцыянізм]]
|Працы               = 
}}
'''Васіль Васільевіч Кандзінскі''' (16 сьнежня 1866, [[Масква]] — 13 сьнежня 1944, [[Нёі-сюр-Сэн]], [[Францыя]]) — расейскі мастак, графік і тэарэтык [[выяўленчае мастацтва|выяўленчага мастацтва]], адзін з заснавальнікаў [[абстракцыянізм]]у. Кандзінскі пайшоў зь сям’і нерчанскіх купцоў, нашчадкаў катаржнікаў. Яго бабуля была тунгускай князёўнай Ганцімуравай, а бацька быў прадстаўніком старажытнага забайкальскага ([[Кяхта]]) роду Кандзінскіх, якія паходзілі ад прозьвішча князёў мансійскага Кандзінскага княства.

Творчасьць Васіля Васільевіча Кандзінскага — унікальная зьява расейскага й эўрапейскага мастацтва. Менавіта гэтаму мастаку, нададзенаму магутнай здольнасьцю, бліскучым інтэлектам і тонкай духоўнай інтуіцыяй, наканавана было зьдзейсьніць сапраўдны пераварот у жывапісе й стварыць першыя [[абстракцыянізм|абстрактныя]] кампазыцыі.

== Біяграфія ==
Лёс Кандзінскага складаўся не зусім звычайна. Да трыццаці гадоў ён і не падумваў пра мастацтва. Скончыўшы ў 1893 г. юрыдычны факультэт Маскоўскага ўнівэрсытэта, ён пачаў працаваць над дысэртацыяй, удзельнічаў у этнаграфічнай экспэдыцыі на поўнач Расеі, а ў 1896 г. атрымаў запрашэньне з унівэрсытэта ў Дэрпце (цяпер Тарту, [[Эстонія]]) заняць пасаду прыват-дацэнта. Але ў тым жа годзе Кандзінскі раптам зьмяніў сваё жыцьцё. Нагодай для гэтага паслужыла ўражаньне ад карціны «Стог сена» [[Клод Манэ|Клода Манэ]] на Францускай індустрыяльнай і мастацкай выставе ў [[Масква|Маскве]]. Адмовіўшыся ад катэдры, ён зьехаў у [[Нямеччына|Нямеччыну]] вучыцца жывапісу. Кандзінскі абгрунтаваўся ў [[Мюнхен|Мюнхене]], які на мяжы стагоддзяў быў прызнаным цэнтрам нямецкага [[мадэрн]]у. Ён займаўся спачатку ў прыватнай школе жывапісу, а пазьней у Мюнхэнскай акадэміі майстэрства ў Франца фон Штука.

Знаходзячыся ў Нямеччыне, Кандзінскі амаль кожны год наведваў Расею й уяўляў свае працы на выставах Маскоўскага таварыства мастакоў, Новага грамадзтва мастакоў і інш. У часопісах «Сьвет мастацтва» й «Апалон» зьяўляліся яго артыкулы пра мастацтва Нямеччыны, які згулялі гэткую важкую ролю ў фармаваньні творчай асобы жывапісца. У той жа час Кандзінскага хвалявала й натхняла руская мастацкая традыцыя: абразы, старажытныя храмы, казачныя пэрсанажы. Усе яны часта прысутнічаюць у яго працах, што кажа пра ўплыў на яго майстроў «Сьвету мастацтва».

Кандзінскі быў прыроджаным лідэрам. Ужо з 1901 году, ледзь скончыўшы навучаньне, ён узначаліў мастацкае грамадзтва «Фаланга», удзельнічаў у яго выставах і працаваў у створанай пры ім школе. У 1909 годзе майстар арганізаваў «Новае мюнхэнскае мастацкае аб’яднаньне», а ў 1912 годзе — групу «Сіні вершнік».

== З Расеі — назаўжды ==
Мастак пакінуў Расею назаўжды пасьля таго, як быў пасланы ў камандзіроўку ў [[Бэрлін]] (1921). У [[Нямеччына|Нямеччыне]] выкладаў у «Баўхаўсе» (з 1922, у [[Ваймар]]ы й Дэсаў), займаючыся галоўным чынам агульнай тэорыяй формаўтварэньня; выказаў свой пэдагагічны досьвед у кнізе «Кропка й лінія на плоскасьці», выдадзенай на [[нямецкая мова|нямецкай мове]] ў 1926 годзе. Яго касмалягічныя фантазіі (графічная сэрыя «Малыя сусьветы», 1922) знаходзяць у гэты пэрыяд больш рацыянальна-геамэтрычны характар, збліжаючыся з прынцыпамі [[супрэматызм]]у й [[канструктывізм]]у, але захоўваючы сваю яркую й рытмічную дэкаратыўнасьць («У чорным квадраце», 1923; «Некалькі кругоў», 1926; абедзьве карціны — у Музэі С. Гугенхайма, Нью-Ёрк). У 1924 майстар утварыў разам зь Яўленскім, Л. Фэйнінгэрам і [[Паўль Клеэ|П. Клеэ]] аб’яднаньне «Сіняя чацьвёрка», уладкоўваючы зь імі сумесныя выставы. Выступіў як мастак сцэнічнай вэрсіі сюіты [[Мадэст Мусаргскі|М. П. Мусаргскага]] «Малюнак з выставы ў тэатры Дэсаў» (1928).

Пасьля зачыненьня [[нацыянал-сацыялізм|нацыстамі]] «Баўхаўса» (1932) пераехаў у [[Бэрлін]], а ў 1933 — у [[Францыя|Францыю]], дзе жыў у [[Парыж]]ы й яго прыгарадзе Нёйі-сюр-Сэн. Выпрабаваўшы значнае ўзьдзеяньне [[сюррэалізм]]у, усё часьцей уводзіў у свае карціны — нароўні з ранейшымі геамэтрычнымі структурамі й знакамі — аморфныя элемэнты, падобныя нейкім першасным арганізмам, якія параць у міжплянэтнай пустэчы («Дамінантная крывая», 1936; «Блакітнае неба», 1940, Цэнтар Ж. Пампіду, Парыж; «Разнастайныя дзеяньні», 1941, музэй С. Гугэнхайма, Нью-Ёрк). З пачаткам нямецкай акупацыі (1939) намерваўся эмігрыраваць у [[ЗША]] й правёў некалькі месяцаў у Пірэнэях, але ў выніку вярнуўся ў Парыж, дзе працягваў актыўна працаваць, у тым ліку над праектам камэдыйнага фільма-балета, сумесна з кампазытарам Гартманам.

== Найбольш вядомыя працы ==
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* «Сіні вершнік»&lt;ref&gt;http://www.wassilykandinsky.ru/work-81.php&lt;/ref&gt;, 1903,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-2.php Двое на кані]», 1906,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-1.php Пярэстае жыцьцё]», 1907,
* «[https://web.archive.org/web/20110707170751/http://www.artres.com/c/htm/CSearchZ.aspx?o=&amp;Total=161&amp;FP=1770661&amp;E=22SIJMY9G4YUL&amp;SID=JMGEJNTM8KHZX&amp;Pic=27&amp;SubE=2UNTWAYVGS0 Рок. Чырвоная сьцяна]», 1909,
* «[https://web.archive.org/web/20080707002422/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_lg_71_4.html Сіняя гара]», 1909,
* «[https://web.archive.org/web/20110715214701/http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_crinolines.html Дамы ў крыналінах]», 1909,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-13.php Інтэр’ер (мая сталовая)]», 1909,
* «[https://web.archive.org/web/20110715214946/http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_boat_trip.html Возера]», 1910,
* «[https://web.archive.org/web/20110715214912/http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_improvisation_vll.html Імправізацыя № 7]», 1910,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-16.php Эцюд да „Кампазыцыя II“]», 1910,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-28.php Бяз назвы (Першая абстрактная акварэль)]», 1910,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-114.php Кампазыцыя IV]», 1911,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-115.php Кампазыцыя V]», 1911,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-170.php Імпрэсія III (Канцэрт)]», 1911,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-26.php Карціна з чорнай аркай]», 1912,
* «[https://web.archive.org/web/20080705164418/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_lg_71_17.html Карціна зь белай аблямоўкай]», 1913,
* «[https://web.archive.org/web/20080915040257/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_lg_71_22.html Маленькія радасьці]», 1913,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-35.php Кампазыцыя VI]», 1913,
* «[https://web.archive.org/web/20110715214758/http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_composition_vll.html Кампазыцыя VII]», 1913,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-32.php Імправізацыя. Патоп]», 1913,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-101.php Фуга]», 1914,
* «[https://web.archive.org/web/20100510150947/http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_moscow_1.html Масква. Чырвоны пляц]», 1916,
* «[https://web.archive.org/web/20100510200725/http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_moscow_zubovskaya_place.html Масква. Зубоўскі пляц]», каля 1916,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-95.php Смутнае]», 1917,
* «[https://web.archive.org/web/20081122153826/http://soi3.mmtel.ru/home/mastihin/Stihi0/Grey.jpg Шэры авал]», 1917,
* «[http://www.staratel.com/pictures/kandinskiy/pic1.htm Зьмярканьне]», 1917,
* «[https://web.archive.org/web/20110715214735/http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_white_oval.html Белы авал]», 1919,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-50.php Кампазыцыя VIII]», 1923,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-69.php У чорным квадраце]», 1923,
* «[http://img48.imageshack.us/img48/139/379322263czerwie324ib322281kit.jpg Жоўтае, чырвонае, сіняе]», 1925,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-53.php Маленькая мара ў чырвоным]», 1925,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-49.php Некалькі колаў]», 1926,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-203.php Угару]», 1929,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-56.php Далікатнае ўзыходжаньне]», 1934,
* «[https://web.archive.org/web/20081013200401/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_lg_71_8.html Дамінантная крывая]», 1936,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-57.php Кампазыцыя IX]», 1936,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-61.php Пярэсты ансамбль]», 1938,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-62.php Кампазыцыя X]», 1939,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-63.php Вакол круга]», 1940,
* «[http://www.staratel.com/pictures/kandinskiy/pic17.htm Нябесна-блакітнае]», 1940,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-71.php Розныя здарэньні]», 1941,
* «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-235.php Апошняя акварэль]», 1944,
&lt;/div&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* ''Рэйнгардт Л.'' Абстракцыянізм, у кн.: Мадэрнізм. Аналіз і крытыка асноўных кірункаў, М., 1969, с. 101—111.
* ''Grohmann W.'' Wassily Kandinsky. Life and work, N. Y., 1958.
* Baedecker. Deutschland. Verlag Karl Baedeker. 2002. — {{ISBN|3-8297-1004-6}}
* ''Schulz,Paul Otto''.Ostbauern.Köln:DuMont, 1998 — {{ISBN|3-7701-4159-8}}
* [[Ірына Азізян|''Азізян І.А.'']]. Масква В.В.Кандзінскага // Архітэктура ў гісторыі расейскай культуры. Выд. 2: Сталічнае места. М.: УРСС, 1998. — {{ISBN|5-88417-145-9}} С. 66—71.
* [[Ірына Азізян|''Азізян І.А.'']]. Канцэпцыя ўзаемадзеяньня мастацтва й генэзіс діалагізма XX стагодзьдзя (Вячаслаў Іваноў і Васіль Кандзінскі) // Авангард 1910-х — 1920-х гадоў. Узаемадзеяньне мастацтва. — М., 1998.
* [[Аляксандар Рапапорт|''Рапапорт А.'']] [http://papardes.blogspot.com/2010/02/blog-post_09.html Кандзінскі ў Лёндане] // [https://web.archive.org/web/20110307030345/http://academia-rossica.org/en/rossica-journal/rossica-78 Rossica]. — 2002.— Issue 7/8: Revelations in Colour: Dionisy &amp; Kandinsky. Или: [http://papardes.blogspot.com/2010/02/kandinsky-in-london.html Kandinsky in London] // Idem.
* [[Валеры Турчын|''Валерый Турчын''.]] Кандзінскі ў Расеі. М.: Мастак і кніга, 2005. — 448 с — {{ISBN|5-9900349-1-1}}
* [[Азізян, Ірына Атыкоўна|''Азізян І.А.'']]. Тэарэтычная спадчына В.В. Кандзінскага ў мастацкай сьвядомасьці XX стагодзьдзя // Пытаньні тэорыі архітэктуры: Архітэктурна-тэарэтычная думка Новага й Найноўшага часу / Зборнік навуковых прац пад рэд. І.А. Азізян. — М.: КомКніга, 2006. С. 189—249.

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.wassilykandinsky.ru WASSILYKANDINSKY.RU — сайт аб Васілю Кандзінскім]
* [https://web.archive.org/web/20090123083935/http://artonline.ru/encyclopedia/247 Кандзінскі Васіль Васільевіч. Біяграфія й творчасьць мастака на Artonline.ru]
* [https://web.archive.org/web/20100803180934/http://smallbay.ru/kandinsky.html Васіль Кандзінскі. Карціны й біяграфія]
* [http://www.malarze.walhalla.pl/galeria.php5?art=84 Art Gallery — Кандзінскі]
* [http://www.staratel.com/pictures/kandinskiy/main.htm Васіль Кандзінскі] ў бібліятэцы «Старатэль»
* [http://kandinsky44.narod.ru/index.htm Кандзінскі]
* [http://www.kandinsky.ru Гінеялагічнае дрэва сям’і Кандзінскіх]
* [http://wassilykandinsky.narod.ru/ Васіль Кандзінскі Сайт]
* [http://philologos.narod.ru/kandinsky/kandmain.htm Ліст складаньня]

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кандзінскі, Васіль}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]]
[[Катэгорыя:Расейскія мастакі і мастачкі]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Францыі]]</text>
      <sha1>93n64xcd4mzdjy3u40mro9btbbnkrcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Інтэрны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90607</id>
    <revision>
      <id>2678455</id>
      <parentid>2373187</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T00:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38840-09</username>
        <id>98814</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Работа</comment>
      <origin>2678455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12267" sha1="qlytb19m9z72sg1smvgkzdiqcu5hlx6" xml:space="preserve">{{Абнавіць}}
{{Артаграфія}}
{{Тэлесэрыял
|назва             = Інтэрны
|арыгназва         = Интерны
|выява             = Interny.jpg
|памер             = 
|подпіс            = 
|жанр              = камэдыя
|рэжысэр           = 
|прадусар          = [[Вячаслаў Дусмухаметаў]]&lt;br /&gt;Артур Джанібэкян&lt;br /&gt;Сямён Сьлепакоў&lt;br /&gt;Аляксандар Дулерайн
|сцэнарыст         = 
|дыктар            = 
|ролі              = [[Іван Ахлабысьцін]]&lt;br /&gt;[[Крысьціна Асмус]]&lt;br /&gt;[[Ільля Гліньнікаў]]&lt;br /&gt;
[[Надежда Мiхалкова]]&lt;br /&gt;[[Аляксандар Ільлін]]&lt;br /&gt;[[Дзьмітры Шаракоіс]]&lt;br /&gt;[[Вадзім Дзямчог]]&lt;br /&gt;[[Сьвятлана Камыніна]]&lt;br /&gt;[[Сьвятлана Пермякова]]
|кампазытар        = 
|апэратар          = 
|мантаж            = 
|вытворчасьць      = [[1+1 (тэлеканал)|1+1]]&lt;br /&gt;[[ТНТ (тэлеканал)|ТНТ]]&lt;br /&gt;[[НТК (телеканал, Казахстан)|НТК]]&lt;br /&gt;[[Беларусь 2]]
|дата              = 31 сакавіка 2010 — 25 лютага 2016
|час               = 
|сэрыі             = 280
|мова              = [[расейская мова|расейская]]
|краіна            = [[Расея]]
|тэлеканал         = ТНТ
|бюджэт            = 
|прыбытак          = 
|папярэдні         = 
|наступны          = 
|сайт              = http://interny.tnt-online.ru/
}}
«'''Інтэрны'''» ({{мова-ru|Интерны}}) — [[Расея|маскальскі]] [[камэдыя|камэдыйны]] тэлевізыйны сэрыял, прысьвечаны працы лекараў-інтэрнаў. Заснаваны на сапраўднай лекарскай практыцы. Выходзіў у вячэрні этэр тэлеканала «[[Беларусь 2]]» з 2014 году. Ідэя сэрыялу належыць [[Вячаслаў Дусмухаметаў|Вячаславу Дусмухаметаву]], сцэнарысту фільму «Наша Russia. Яйкі Лёсу», аднаму са стваральнікаў «Унівэру» й прадусару праграмы «Comedy Woman».

== Героі і выканаўцы ==
Галоўныя героі сэрыяла — чатыры інтэрны. Вакол іх і разьвіваецца ўвесь асноўны сюжэт.

* '''Інтэрн Барыс Левін''' ([[Дзьмітры Шаракоіс]]) — батанік-нявіньнік. Прыйшоў у мэдыцыну, таму што ўсе сваякі ўрачы. Тыповы батанік у акулярах. Ад віду крыві можа страціць прытомнасьць. Самы хваравіты і ўразьлівы. Вельмі добра ведае [[лацінская мова|латынь]]. Праўда, акрамя Быкава, на латыні яму пагаварыць няма з кім. Левін — самы адукаваны з інтэрнаў. Марыць стаць вялікім навукоўцам і атрымаць Нобэлеўскую прэмію. Жанчын баіцца і абагаўляе (таму што ў яго іх ніколі не было), але ў бальніцы яго ад гэтага хутка лечаць. Зьехаў у Амэрыку ў 57 сэрыі.
* '''Інтэрн Варвара Чарнавус''' ([[Крысьціна Асмус]]) — блакітнавокая ідэалістка. Чыстая, сумленная, добрая. У мэдыцыну прыйшла ня дзеля грошай, а каб ратаваць чалавечыя жыцьці. Ня церпіць ніякай несправядлівасьці. Лічыць, што каханьне павінна быць адно і на ўсё жыцьцё. [[Заляцаньне|Заляцаньні]] Раманенкі Вара спачатку адхіляе, але потым ёй гэта спадабаецца.
* '''Інтэрн Сямён Лабанаў''' ([[Аляксандар Ільлін]]) — просты, як шафа. У мэдыцыну прыйшоў, таму што так атрымалася. Служыў у арміі. Працаваў у хуткай дапамозе. Увесь час не высыпаецца. Просты хлопец. Жанаты. У яго ніколі няма грошай, таму ён увесь час пазычае іх у калегаў і страляе цыгарэты. Пастаянна ўвязваецца ў нейкія сумніўныя прадпрыемствы. Навука яму не даецца. Як толькі возьме ў рукі падручнік — засынае. Жанат з Вольгай Лабанавай і мае дачку.
* '''Інтэрн Глеб Раманенка''' ([[Ільля Гліньнікаў]]) — хлопчык-мажор. Сын галоўнага ўрача бальніцы, таму перакананы, што інтэрнатура для яго павінна праходзіць лёгка, нягледзячы на тое, што мэдыцына абсалютна не яго прызваньне. Клясычны мажор — у інтэрнатуру трапіў па блаце, заўсёднік клюбаў і тусовак, да дзяўчат ставіцца несур’ёзна, хаця па ходзе сэрыяла ў Раманенкі ўзьнікае раман з Варай Чарнавус, якая спачатку не прымала яго заляцаньні. Знаходзіцца ў пастаянным канфлікце з Быкавым, які незадаволены «мажорскімі» паводзінамі інтэрна. Носіць прозьвішча бацькі, зь якім маці ў разводзе.
* '''Андрэй Яўгенавіч Быкаў''' ([[Іван Ахлабысьцін]]) — утаймавальнік бандэрлогаў і тонкая душа. Чалавек, які прысьвяціў сябе мэдыцыне. Валодае пачуцьцём гумару. Характар дрэнны. Іранічны і ў той жа час поўны сарказму. Картавіць. Жанаты з Кісегач. Слухае [[гранж]] і гуляе ў STALKER, каб ня піць гарэлку!
* '''Філ Рычардс''' ([[Одын Байран]]) — зьявіўся ў 67 сэрыі. Філ працаваў у Амэрыцы, але потым прылятае ў Расею.
* '''Доктар-вэнэроляг Іван Натанавіч Купітман''' ([[Вадзім Дзямчог]]) — лепшы сябар Быкава. Вельмі разумны і вельмі хітры. У першай сэрыі самім Купітманам быў агучаны намёк, што ён габрэй. Аматар і знаўца каньяку, а таксама іншых алькагольных напояў. Лавэляс, бытавы філёзаф, у сувязі з чым многія ходзяць да яго па параду ў асабістых пытаньнях. Пацыенты дораць Івану Натанавічу сьпіртное ў якасьці падзякі за лячэньне або добрыя вынікі аналізаў, бывае нават, што і калегі за кансультацыю. У выніку мае вялікую калекцыю каньяку ў сябе ў кабінэце. З задавальненьнем падтрымлівае Быкава, калі той разыгрывае інтэрнаў. Тройчы быў жанаты, на гэты момант халасты.
* '''Мэдсястра Любоў Міхайлаўна Скрабіна''' ([[Сьвятлана Пермякова]]) — старанная, але шчадралюбная і балбатлівая. Звычайна ў курсе ўсіх плётак. Добрая сяброўка Вары. Любіць загадчыка аддзяленьня Быкава, шкадуе па-жаночаму інтэрна Левіна, зь якім у яе ў выніку пачынаецца раман. Плакацца ходзіць да доктара Купітмана, бо, на яе думку, ён разумны і ў яго заўсёды ёсьць каньяк.
* '''Анастасія Канстанцінаўна Кісягач''' ([[Сьвятлана Камыніна]]) — галоўны ўрач бальніцы. Рашучая і разважлівая. Адзіная слабасьць для яе — віскі. Гэтай слабасьцю часта карыстаецца Быкаў, да якога Кісягач яшчэ са студэнцкіх гадоў адчувае складаныя пачуцьці. Даўно ў разводзе, выхоўвае сына — інтэрна Раманенку. Замужам за Быкавым. Мае ад яго сына Ільлю.
* Філ Рычардс (Адзін Байран) — амэрыканец з Бостану, які прыехаў у Расею па абмене замест Барыса Левіна з клінікі Princeton-Plainsboro. У сэрыяле з 67 сэрыі. Філ свабодна валодае расейскай мовай, але гаворыць зь невялікім акцэнтам. Месцамі выглядае залішне самаўпэўненым, хоць на справе ён проста адназначны і, з прычыны адсутнасьці кемлівасьці, не ўмее своечасова і ў тэму выказаць сваё меркаваньне ці прамаўчаць, трохінаіўны. Выхаваны двума прыёмнымі бацькамі-гамасэксуалістамі, але сам зьяўляецца гетэрасэксуалам (хоць у 67 сэрыі гаварылася, што добра ведае расейскую мову ад сваёй маці). У 179 сэрыі стаў лекарам. Са 181 сэрыі працуе ў ардынатуры ў Купітмана. Меў раман з Вольгай Лабанавай.

== Дадатковыя зьвесткі ==
* вобраз доктара Быкава ([[Іван Ахлабысьцін]]) зьяўляецца часткова сапраўдным. Бацька Ахлабысьціна быў галоўным лекарам, і профіль бацькі часткова ўвайшоў у вобраз самога актора;
* Кісягач — распаўсюджаны ў [[Чалябінская вобласьць|Чалябінскай вобласьці]] тапонім: так называюцца пяць азёраў, чыгуначная станцыя і санаторыяў;
* каньяк у кабінэце доктара Купітмана сапраўдны. Але падчас здымак актор п’е падфарбаваны чай замест алькаголю, таму ў некаторых сцэнах можна ўбачыць запацелую ад гарачага чаю чарку;
* туалет, які ўваходзіць у склад дэкарацыяў бальніцы, бутафорскі, да яго не падведзеная каналізацыя. Таму побач зь ім вісіць папярэджаньне чальцам здымачнай групы, каб ніхто ім ня ўздумаў скарыстацца.

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://interny.tnt-online.ru/ Афіцыйны сайт]
* {{IMDb твор|1647423}}

[[Катэгорыя:Тэлесэрыялы Расеі]]
[[Катэгорыя:Тэлесэрыялы 2010 году]]</text>
      <sha1>qlytb19m9z72sg1smvgkzdiqcu5hlx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678456</id>
      <parentid>2678455</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T00:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38840-09</username>
        <id>98814</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Она</comment>
      <origin>2678456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12302" sha1="r6djalibrj3n7af0xav9d3ysivd0xkd" xml:space="preserve">{{Абнавіць}}
{{Артаграфія}}
{{Тэлесэрыял
|назва             = Інтэрны
|арыгназва         = Интерны
|выява             = Interny.jpg
|памер             = 
|подпіс            = 
|жанр              = камэдыя
|рэжысэр           = 
|прадусар          = [[Вячаслаў Дусмухаметаў]]&lt;br /&gt;Артур Джанібэкян&lt;br /&gt;Сямён Сьлепакоў&lt;br /&gt;Аляксандар Дулерайн
|сцэнарыст         = 
|дыктар            = 
|ролі              = [[Іван Ахлабысьцін]]&lt;br /&gt;[[Анна Седокова]]&lt;br /&gt;[[Крысьціна Асмус]]&lt;br /&gt;[[Ільля Гліньнікаў]]&lt;br /&gt;
[[Надежда Мiхалкова]]&lt;br /&gt;[[Аляксандар Ільлін]]&lt;br /&gt;[[Дзьмітры Шаракоіс]]&lt;br /&gt;[[Вадзім Дзямчог]]&lt;br /&gt;[[Сьвятлана Камыніна]]&lt;br /&gt;[[Сьвятлана Пермякова]]
|кампазытар        = 
|апэратар          = 
|мантаж            = 
|вытворчасьць      = [[1+1 (тэлеканал)|1+1]]&lt;br /&gt;[[ТНТ (тэлеканал)|ТНТ]]&lt;br /&gt;[[НТК (телеканал, Казахстан)|НТК]]&lt;br /&gt;[[Беларусь 2]]
|дата              = 31 сакавіка 2010 — 25 лютага 2016
|час               = 
|сэрыі             = 280
|мова              = [[расейская мова|расейская]]
|краіна            = [[Расея]]
|тэлеканал         = ТНТ
|бюджэт            = 
|прыбытак          = 
|папярэдні         = 
|наступны          = 
|сайт              = http://interny.tnt-online.ru/
}}
«'''Інтэрны'''» ({{мова-ru|Интерны}}) — [[Расея|маскальскі]] [[камэдыя|камэдыйны]] тэлевізыйны сэрыял, прысьвечаны працы лекараў-інтэрнаў. Заснаваны на сапраўднай лекарскай практыцы. Выходзіў у вячэрні этэр тэлеканала «[[Беларусь 2]]» з 2014 году. Ідэя сэрыялу належыць [[Вячаслаў Дусмухаметаў|Вячаславу Дусмухаметаву]], сцэнарысту фільму «Наша Russia. Яйкі Лёсу», аднаму са стваральнікаў «Унівэру» й прадусару праграмы «Comedy Woman».

== Героі і выканаўцы ==
Галоўныя героі сэрыяла — чатыры інтэрны. Вакол іх і разьвіваецца ўвесь асноўны сюжэт.

* '''Інтэрн Барыс Левін''' ([[Дзьмітры Шаракоіс]]) — батанік-нявіньнік. Прыйшоў у мэдыцыну, таму што ўсе сваякі ўрачы. Тыповы батанік у акулярах. Ад віду крыві можа страціць прытомнасьць. Самы хваравіты і ўразьлівы. Вельмі добра ведае [[лацінская мова|латынь]]. Праўда, акрамя Быкава, на латыні яму пагаварыць няма з кім. Левін — самы адукаваны з інтэрнаў. Марыць стаць вялікім навукоўцам і атрымаць Нобэлеўскую прэмію. Жанчын баіцца і абагаўляе (таму што ў яго іх ніколі не было), але ў бальніцы яго ад гэтага хутка лечаць. Зьехаў у Амэрыку ў 57 сэрыі.
* '''Інтэрн Варвара Чарнавус''' ([[Крысьціна Асмус]]) — блакітнавокая ідэалістка. Чыстая, сумленная, добрая. У мэдыцыну прыйшла ня дзеля грошай, а каб ратаваць чалавечыя жыцьці. Ня церпіць ніякай несправядлівасьці. Лічыць, што каханьне павінна быць адно і на ўсё жыцьцё. [[Заляцаньне|Заляцаньні]] Раманенкі Вара спачатку адхіляе, але потым ёй гэта спадабаецца.
* '''Інтэрн Сямён Лабанаў''' ([[Аляксандар Ільлін]]) — просты, як шафа. У мэдыцыну прыйшоў, таму што так атрымалася. Служыў у арміі. Працаваў у хуткай дапамозе. Увесь час не высыпаецца. Просты хлопец. Жанаты. У яго ніколі няма грошай, таму ён увесь час пазычае іх у калегаў і страляе цыгарэты. Пастаянна ўвязваецца ў нейкія сумніўныя прадпрыемствы. Навука яму не даецца. Як толькі возьме ў рукі падручнік — засынае. Жанат з Вольгай Лабанавай і мае дачку.
* '''Інтэрн Глеб Раманенка''' ([[Ільля Гліньнікаў]]) — хлопчык-мажор. Сын галоўнага ўрача бальніцы, таму перакананы, што інтэрнатура для яго павінна праходзіць лёгка, нягледзячы на тое, што мэдыцына абсалютна не яго прызваньне. Клясычны мажор — у інтэрнатуру трапіў па блаце, заўсёднік клюбаў і тусовак, да дзяўчат ставіцца несур’ёзна, хаця па ходзе сэрыяла ў Раманенкі ўзьнікае раман з Варай Чарнавус, якая спачатку не прымала яго заляцаньні. Знаходзіцца ў пастаянным канфлікце з Быкавым, які незадаволены «мажорскімі» паводзінамі інтэрна. Носіць прозьвішча бацькі, зь якім маці ў разводзе.
* '''Андрэй Яўгенавіч Быкаў''' ([[Іван Ахлабысьцін]]) — утаймавальнік бандэрлогаў і тонкая душа. Чалавек, які прысьвяціў сябе мэдыцыне. Валодае пачуцьцём гумару. Характар дрэнны. Іранічны і ў той жа час поўны сарказму. Картавіць. Жанаты з Кісегач. Слухае [[гранж]] і гуляе ў STALKER, каб ня піць гарэлку!
* '''Філ Рычардс''' ([[Одын Байран]]) — зьявіўся ў 67 сэрыі. Філ працаваў у Амэрыцы, але потым прылятае ў Расею.
* '''Доктар-вэнэроляг Іван Натанавіч Купітман''' ([[Вадзім Дзямчог]]) — лепшы сябар Быкава. Вельмі разумны і вельмі хітры. У першай сэрыі самім Купітманам быў агучаны намёк, што ён габрэй. Аматар і знаўца каньяку, а таксама іншых алькагольных напояў. Лавэляс, бытавы філёзаф, у сувязі з чым многія ходзяць да яго па параду ў асабістых пытаньнях. Пацыенты дораць Івану Натанавічу сьпіртное ў якасьці падзякі за лячэньне або добрыя вынікі аналізаў, бывае нават, што і калегі за кансультацыю. У выніку мае вялікую калекцыю каньяку ў сябе ў кабінэце. З задавальненьнем падтрымлівае Быкава, калі той разыгрывае інтэрнаў. Тройчы быў жанаты, на гэты момант халасты.
* '''Мэдсястра Любоў Міхайлаўна Скрабіна''' ([[Сьвятлана Пермякова]]) — старанная, але шчадралюбная і балбатлівая. Звычайна ў курсе ўсіх плётак. Добрая сяброўка Вары. Любіць загадчыка аддзяленьня Быкава, шкадуе па-жаночаму інтэрна Левіна, зь якім у яе ў выніку пачынаецца раман. Плакацца ходзіць да доктара Купітмана, бо, на яе думку, ён разумны і ў яго заўсёды ёсьць каньяк.
* '''Анастасія Канстанцінаўна Кісягач''' ([[Сьвятлана Камыніна]]) — галоўны ўрач бальніцы. Рашучая і разважлівая. Адзіная слабасьць для яе — віскі. Гэтай слабасьцю часта карыстаецца Быкаў, да якога Кісягач яшчэ са студэнцкіх гадоў адчувае складаныя пачуцьці. Даўно ў разводзе, выхоўвае сына — інтэрна Раманенку. Замужам за Быкавым. Мае ад яго сына Ільлю.
* Філ Рычардс (Адзін Байран) — амэрыканец з Бостану, які прыехаў у Расею па абмене замест Барыса Левіна з клінікі Princeton-Plainsboro. У сэрыяле з 67 сэрыі. Філ свабодна валодае расейскай мовай, але гаворыць зь невялікім акцэнтам. Месцамі выглядае залішне самаўпэўненым, хоць на справе ён проста адназначны і, з прычыны адсутнасьці кемлівасьці, не ўмее своечасова і ў тэму выказаць сваё меркаваньне ці прамаўчаць, трохінаіўны. Выхаваны двума прыёмнымі бацькамі-гамасэксуалістамі, але сам зьяўляецца гетэрасэксуалам (хоць у 67 сэрыі гаварылася, што добра ведае расейскую мову ад сваёй маці). У 179 сэрыі стаў лекарам. Са 181 сэрыі працуе ў ардынатуры ў Купітмана. Меў раман з Вольгай Лабанавай.

== Дадатковыя зьвесткі ==
* вобраз доктара Быкава ([[Іван Ахлабысьцін]]) зьяўляецца часткова сапраўдным. Бацька Ахлабысьціна быў галоўным лекарам, і профіль бацькі часткова ўвайшоў у вобраз самога актора;
* Кісягач — распаўсюджаны ў [[Чалябінская вобласьць|Чалябінскай вобласьці]] тапонім: так называюцца пяць азёраў, чыгуначная станцыя і санаторыяў;
* каньяк у кабінэце доктара Купітмана сапраўдны. Але падчас здымак актор п’е падфарбаваны чай замест алькаголю, таму ў некаторых сцэнах можна ўбачыць запацелую ад гарачага чаю чарку;
* туалет, які ўваходзіць у склад дэкарацыяў бальніцы, бутафорскі, да яго не падведзеная каналізацыя. Таму побач зь ім вісіць папярэджаньне чальцам здымачнай групы, каб ніхто ім ня ўздумаў скарыстацца.

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://interny.tnt-online.ru/ Афіцыйны сайт]
* {{IMDb твор|1647423}}

[[Катэгорыя:Тэлесэрыялы Расеі]]
[[Катэгорыя:Тэлесэрыялы 2010 году]]</text>
      <sha1>r6djalibrj3n7af0xav9d3ysivd0xkd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678468</id>
      <parentid>2678456</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T06:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выпраўленьне</comment>
      <origin>2678468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12078" sha1="rmt7197y8no04w37frpobapmmlojbed" xml:space="preserve">{{Абнавіць}}
{{Артаграфія}}
{{Тэлесэрыял
|назва             = Інтэрны
|арыгназва         = Интерны
|выява             = Interny.jpg
|памер             = 
|подпіс            = 
|жанр              = камэдыя
|рэжысэр           = 
|прадусар          = [[Вячаслаў Дусмухаметаў]]&lt;br&gt;Артур Джанібэкян&lt;br&gt;Сямён Сьлепакоў&lt;br&gt;Аляксандар Дулерайн
|сцэнарыст         = 
|дыктар            = 
|ролі              = [[Іван Ахлабысьцін]]&lt;br&gt;[[Крысьціна Асмус]]&lt;br&gt;[[Ільля Гліньнікаў]]&lt;br&gt;[[Аляксандар Ільлін]]&lt;br&gt;[[Дзьмітры Шаракоіс]]&lt;br&gt;[[Вадзім Дзямчог]]&lt;br&gt;[[Сьвятлана Камыніна]]&lt;br&gt;[[Сьвятлана Пермякова]]
|кампазытар        = 
|апэратар          = 
|мантаж            = 
|вытворчасьць      = [[1+1 (тэлеканал)|1+1]]&lt;br /&gt;[[ТНТ (тэлеканал)|ТНТ]]&lt;br /&gt;[[НТК (телеканал, Казахстан)|НТК]]&lt;br /&gt;[[Беларусь 2]]
|дата              = 31 сакавіка 2010 — 25 лютага 2016
|час               = 
|сэрыі             = 280
|мова              = [[расейская мова|расейская]]
|краіна            = [[Расея]]
|тэлеканал         = ТНТ
|бюджэт            = 
|прыбытак          = 
|папярэдні         = 
|наступны          = 
|сайт              = http://interny.tnt-online.ru/
}}
«'''Інтэрны'''» ({{мова-ru|Интерны}}) — [[Расея|маскальскі]] [[камэдыя|камэдыйны]] тэлевізыйны сэрыял, прысьвечаны працы лекараў-інтэрнаў. Заснаваны на сапраўднай лекарскай практыцы. Выходзіў у вячэрні этэр тэлеканала «[[Беларусь 2]]» з 2014 году. Ідэя сэрыялу належыць [[Вячаслаў Дусмухаметаў|Вячаславу Дусмухаметаву]], сцэнарысту фільму «Наша Russia. Яйкі Лёсу», аднаму са стваральнікаў «Унівэру» й прадусару праграмы «Comedy Woman».

== Героі і выканаўцы ==
Галоўныя героі сэрыяла — чатыры інтэрны. Вакол іх і разьвіваецца ўвесь асноўны сюжэт.

* '''Інтэрн Барыс Левін''' ([[Дзьмітры Шаракоіс]]) — батанік-нявіньнік. Прыйшоў у мэдыцыну, таму што ўсе сваякі ўрачы. Тыповы батанік у акулярах. Ад віду крыві можа страціць прытомнасьць. Самы хваравіты і ўразьлівы. Вельмі добра ведае [[лацінская мова|латынь]]. Праўда, акрамя Быкава, на латыні яму пагаварыць няма з кім. Левін — самы адукаваны з інтэрнаў. Марыць стаць вялікім навукоўцам і атрымаць Нобэлеўскую прэмію. Жанчын баіцца і абагаўляе (таму што ў яго іх ніколі не было), але ў больніцы яго ад гэтага хутка лечаць. Зьехаў у Амэрыку ў 57 сэрыі.
* '''Інтэрн Варвара Чарнавус''' ([[Крысьціна Асмус]]) — блакітнавокая ідэалістка. Чыстая, сумленная, добрая. У мэдыцыну прыйшла ня дзеля грошай, а каб ратаваць чалавечыя жыцьці. Ня церпіць ніякай несправядлівасьці. Лічыць, што каханьне павінна быць адно і на ўсё жыцьцё. [[Заляцаньне|Заляцаньні]] Раманенкі Вара спачатку адхіляе, але потым ёй гэта спадабаецца.
* '''Інтэрн Сямён Лабанаў''' ([[Аляксандар Ільлін]]) — просты, як шафа. У мэдыцыну прыйшоў, таму што так атрымалася. Служыў у арміі. Працаваў у хуткай дапамозе. Увесь час не высыпаецца. Просты хлопец. Жанаты. У яго ніколі няма грошай, таму ён увесь час пазычае іх у калегаў і страляе цыгарэты. Пастаянна ўвязваецца ў нейкія сумніўныя прадпрыемствы. Навука яму не даецца. Як толькі возьме ў рукі падручнік — засынае. Жанат з Вольгай Лабанавай і мае дачку.
* '''Інтэрн Глеб Раманенка''' ([[Ільля Гліньнікаў]]) — хлопчык-мажор. Сын галоўнага ўрача больніцы, таму перакананы, што інтэрнатура для яго павінна праходзіць лёгка, нягледзячы на тое, што мэдыцына абсалютна не яго прызваньне. Клясычны мажор — у інтэрнатуру трапіў па блаце, заўсёднік клюбаў і тусовак, да дзяўчат ставіцца несур’ёзна, хаця па ходзе сэрыяла ў Раманенкі ўзьнікае раман з Варай Чарнавус, якая спачатку не прымала яго заляцаньні. Знаходзіцца ў пастаянным канфлікце з Быкавым, які незадаволены «мажорскімі» паводзінамі інтэрна. Носіць прозьвішча бацькі, зь якім маці ў разводзе.
* '''Андрэй Яўгенавіч Быкаў''' ([[Іван Ахлабысьцін]]) — утаймавальнік бандэрлогаў і тонкая душа. Чалавек, які прысьвяціў сябе мэдыцыне. Валодае пачуцьцём гумару. Характар дрэнны. Іранічны і ў той жа час поўны сарказму. Картавіць. Жанаты з Кісегач. Слухае [[гранж]] і гуляе ў STALKER, каб ня піць гарэлку!
* '''Філ Рычардс''' ([[Одын Байран]]) — амэрыканец з Бостану, які зьявіўся ў 67 сэрыі. Ён прыехаў у Расею па абмене замест Барыса Левіна з клінікі Princeton-Plainsboro. У сэрыяле з 67 сэрыі. Філ свабодна валодае расейскай мовай, але гаворыць зь невялікім акцэнтам. Месцамі выглядае залішне самаўпэўненым, хоць на справе ён проста адназначны і, з прычыны адсутнасьці кемлівасьці, ня ўмее своечасова і ў тэму выказаць сваё меркаваньне ці прамаўчаць, трохінаіўны. Выхаваны двума прыёмнымі бацькамі-гамасэксуалістамі, але сам зьяўляецца гетэрасэксуалам (хоць у 67 сэрыі гаварылася, што добра ведае расейскую мову ад сваёй маці). У 179 сэрыі стаў лекарам. Са 181 сэрыі працуе ў ардынатуры ў Купітмана. Меў раман з Вольгай Лабанавай.
* '''Доктар-вэнэроляг Іван Натанавіч Купітман''' ([[Вадзім Дзямчог]]) — лепшы сябар Быкава. Вельмі разумны і вельмі хітры. У першай сэрыі самім Купітманам быў агучаны намёк, што ён габрэй. Аматар і знаўца каньяку, а таксама іншых алькагольных напояў. Лавэляс, бытавы філёзаф, у сувязі з чым многія ходзяць да яго па параду ў асабістых пытаньнях. Пацыенты дораць Івану Натанавічу сьпіртное ў якасьці падзякі за лячэньне або добрыя вынікі аналізаў, бывае нават, што і калегі за кансультацыю. У выніку мае вялікую калекцыю каньяку ў сябе ў кабінэце. З задавальненьнем падтрымлівае Быкава, калі той разыгрывае інтэрнаў. Тройчы быў жанаты, на гэты момант халасты.
* '''Мэдсястра Любоў Міхайлаўна Скрабіна''' ([[Сьвятлана Пермякова]]) — старанная, але шчадралюбная і балбатлівая. Звычайна ў курсе ўсіх плётак. Добрая сяброўка Вары. Любіць загадчыка аддзяленьня Быкава, шкадуе па-жаночаму інтэрна Левіна, зь якім у яе ў выніку пачынаецца раман. Плакацца ходзіць да доктара Купітмана, бо, на яе думку, ён разумны і ў яго заўсёды ёсьць каньяк.
* '''Анастасія Канстанцінаўна Кісягач''' ([[Сьвятлана Камыніна]]) — галоўны ўрач больніцы. Рашучая і разважлівая. Адзіная слабасьць для яе — віскі. Гэтай слабасьцю часта карыстаецца Быкаў, да якога Кісягач яшчэ са студэнцкіх гадоў адчувае складаныя пачуцьці. Даўно ў разводзе, выхоўвае сына — інтэрна Раманенку. Замужам за Быкавым. Мае ад яго сына Ільлю.

== Дадатковыя зьвесткі ==
* Вобраз доктара Быкава ([[Іван Ахлабысьцін]]) зьяўляецца часткова сапраўдным. Бацька Ахлабысьціна быў галоўным лекарам, і профіль бацькі часткова ўвайшоў у вобраз самога актора;
* Кісягач — распаўсюджаны ў [[Чалябінская вобласьць|Чалябінскай вобласьці]] тапонім: так называюцца пяць азёраў, чыгуначная станцыя і санаторыяў;
* Каньяк у кабінэце доктара Купітмана сапраўдны. Але падчас здымак актор п’е падфарбаваную гарбату замест алькаголю, таму ў некаторых сцэнах можна ўбачыць запацелую ад гарачай гарбаты чарку;
* Туалет, які ўваходзіць у склад дэкарацыяў больніцы, бутафорскі, да яго не падведзеная каналізацыя. Таму побач зь ім вісіць папярэджаньне чальцам здымачнай групы, каб ніхто ім ня ўздумаў скарыстацца.

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://interny.tnt-online.ru/ Афіцыйны сайт]
* {{IMDb твор|1647423}}

[[Катэгорыя:Тэлесэрыялы Расеі]]
[[Катэгорыя:Тэлесэрыялы 2010 году]]</text>
      <sha1>rmt7197y8no04w37frpobapmmlojbed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы/Сьпіс істотных артыкулаў паводле памеру</title>
    <ns>4</ns>
    <id>91685</id>
    <revision>
      <id>2678427</id>
      <parentid>2678224</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>робат: абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102553" sha1="dh9nh65k8ejf9ehg0ar78oounvcqxt6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{/Уступ|09.07.2026 18:26 UTC|44,63|44,63|0}}&lt;/noinclude&gt;
# [[Электрычны ток]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2579 сымб. → &lt;/span&gt;3611 сымб.)
# [[Дыхальная сыстэма]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2641 сымб. → &lt;/span&gt;3697 сымб.)
# [[Харчовая соль]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2714 сымб. → &lt;/span&gt;3800 сымб.)
# [[Сьпірт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2737 сымб. → &lt;/span&gt;3832 сымб.)
# [[Сэрца]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2738 сымб. → &lt;/span&gt;3833 сымб.)
# [[Тэатар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2739 сымб. → &lt;/span&gt;3835 сымб.)
# [[Гук]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2761 сымб. → &lt;/span&gt;3865 сымб.)
# [[Страўнікава-кішачны тракт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2762 сымб. → &lt;/span&gt;3867 сымб.)
# [[Кут]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2775 сымб. → &lt;/span&gt;3885 сымб.)
# [[Мір]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2801 сымб. → &lt;/span&gt;3921 сымб.)
# [[Любоў]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2804 сымб. → &lt;/span&gt;3926 сымб.)
# [[Сьвятло]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2809 сымб. → &lt;/span&gt;3933 сымб.)
# [[Піраміда (архітэктура)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2814 сымб. → &lt;/span&gt;3940 сымб.)
# [[Горная парода]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2824 сымб. → &lt;/span&gt;3954 сымб.)
# [[Фотасынтэз]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2833 сымб. → &lt;/span&gt;3966 сымб.)
# [[Граматыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2858 сымб. → &lt;/span&gt;4001 сымб.)
# [[Крывяносная сыстэма]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2873 сымб. → &lt;/span&gt;4022 сымб.)
# [[Свабода волі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2890 сымб. → &lt;/span&gt;4046 сымб.)
# [[Электрычнасьць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2917 сымб. → &lt;/span&gt;4084 сымб.)
# [[Інфрачырвонае выпраменьваньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2919 сымб. → &lt;/span&gt;4087 сымб.)
# [[Вірус]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2923 сымб. → &lt;/span&gt;4092 сымб.)
# [[Джаз]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2925 сымб. → &lt;/span&gt;4095 сымб.)
# [[Сіла (фізычная велічыня)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2932 сымб. → &lt;/span&gt;4105 сымб.)
# [[Цэнтральны працэсар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2941 сымб. → &lt;/span&gt;4117 сымб.)
# [[Тэрарызм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2945 сымб. → &lt;/span&gt;4123 сымб.)
# [[Магабгарата]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2947 сымб. → &lt;/span&gt;4126 сымб.)
# [[Опэра]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2973 сымб. → &lt;/span&gt;4162 сымб.)
# [[Пандэмія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2976 сымб. → &lt;/span&gt;4166 сымб.)
# [[Комікс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;2978 сымб. → &lt;/span&gt;4169 сымб.)
# [[Камэта]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3025 сымб. → &lt;/span&gt;4235 сымб.)
# [[Землятрус]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3025 сымб. → &lt;/span&gt;4235 сымб.)
# [[Фанэма]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3031 сымб. → &lt;/span&gt;4243 сымб.)
# [[Мова праграмаваньня]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3032 сымб. → &lt;/span&gt;4245 сымб.)
# [[Статыстыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3034 сымб. → &lt;/span&gt;4248 сымб.)
# [[Печань]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3037 сымб. → &lt;/span&gt;4252 сымб.)
# [[Электронная пошта]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3037 сымб. → &lt;/span&gt;4252 сымб.)
# [[Электронная музыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3064 сымб. → &lt;/span&gt;4290 сымб.)
# [[Хуткасьць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3079 сымб. → &lt;/span&gt;4311 сымб.)
# [[Мовазнаўства]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3127 сымб. → &lt;/span&gt;4378 сымб.)
# [[Крыкет]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3132 сымб. → &lt;/span&gt;4385 сымб.)
# [[Прапаганда]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3142 сымб. → &lt;/span&gt;4399 сымб.)
# [[Журналістыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3145 сымб. → &lt;/span&gt;4403 сымб.)
# [[Плуг]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3146 сымб. → &lt;/span&gt;4404 сымб.)
# [[Баявыя мастацтвы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3148 сымб. → &lt;/span&gt;4407 сымб.)
# [[Джайнізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3158 сымб. → &lt;/span&gt;4421 сымб.)
# [[Літар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3176 сымб. → &lt;/span&gt;4446 сымб.)
# [[Антыбіётык]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3186 сымб. → &lt;/span&gt;4460 сымб.)
# [[Паводка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3187 сымб. → &lt;/span&gt;4462 сымб.)
# [[Эпоха Асьветніцтва]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3197 сымб. → &lt;/span&gt;4476 сымб.)
# [[Дзяленьне ядра]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3201 сымб. → &lt;/span&gt;4481 сымб.)
# [[Хвароба]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3205 сымб. → &lt;/span&gt;4487 сымб.)
# [[Пісьменства]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3206 сымб. → &lt;/span&gt;4488 сымб.)
# [[Свойскі конь]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3209 сымб. → &lt;/span&gt;4493 сымб.)
# [[Малюскі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3211 сымб. → &lt;/span&gt;4495 сымб.)
# [[Солі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3211 сымб. → &lt;/span&gt;4495 сымб.)
# [[Мода]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3214 сымб. → &lt;/span&gt;4500 сымб.)
# [[Вымярэньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3218 сымб. → &lt;/span&gt;4505 сымб.)
# [[Рэпрадукцыйная сыстэма]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3232 сымб. → &lt;/span&gt;4525 сымб.)
# [[Рэстаўрацыя Мэйдзі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3237 сымб. → &lt;/span&gt;4532 сымб.)
# [[Тэктоніка пліт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3261 сымб. → &lt;/span&gt;4565 сымб.)
# [[Лягарытм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3278 сымб. → &lt;/span&gt;4589 сымб.)
# [[Амазонка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3278 сымб. → &lt;/span&gt;4589 сымб.)
# [[Сымэтрыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3280 сымб. → &lt;/span&gt;4592 сымб.)
# [[Бог]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3291 сымб. → &lt;/span&gt;4607 сымб.)
# [[Склад]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3295 сымб. → &lt;/span&gt;4613 сымб.)
# [[Шыізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3298 сымб. → &lt;/span&gt;4617 сымб.)
# [[Скульптура]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3310 сымб. → &lt;/span&gt;4634 сымб.)
# [[Сымфонія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3322 сымб. → &lt;/span&gt;4651 сымб.)
# [[Тэорыя лікаў]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3347 сымб. → &lt;/span&gt;4686 сымб.)
# [[Жывёлы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3349 сымб. → &lt;/span&gt;4689 сымб.)
# [[Жанчына]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3354 сымб. → &lt;/span&gt;4696 сымб.)
# [[Флямэнка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3367 сымб. → &lt;/span&gt;4714 сымб.)
# [[Псыхалёгія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3373 сымб. → &lt;/span&gt;4722 сымб.)
# [[Гадзіньнік]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3376 сымб. → &lt;/span&gt;4726 сымб.)
# [[Эпістэмалёгія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3378 сымб. → &lt;/span&gt;4729 сымб.)
# [[Страваваньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3378 сымб. → &lt;/span&gt;4729 сымб.)
# [[Гастраэнтэрыт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3385 сымб. → &lt;/span&gt;4739 сымб.)
# [[Флейта]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3389 сымб. → &lt;/span&gt;4745 сымб.)
# [[Сьлепата]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3394 сымб. → &lt;/span&gt;4752 сымб.)
# [[Біялягічная клясыфікацыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3410 сымб. → &lt;/span&gt;4774 сымб.)
# [[Павукі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3411 сымб. → &lt;/span&gt;4775 сымб.)
# [[Біятэхналёгія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3424 сымб. → &lt;/span&gt;4794 сымб.)
# [[Рыс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3438 сымб. → &lt;/span&gt;4813 сымб.)
# [[Арка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3441 сымб. → &lt;/span&gt;4817 сымб.)
# [[Магніт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3470 сымб. → &lt;/span&gt;4858 сымб.)
# [[Жалезны век]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3479 сымб. → &lt;/span&gt;4871 сымб.)
# [[Этыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3480 сымб. → &lt;/span&gt;4872 сымб.)
# [[Біяхімія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3482 сымб. → &lt;/span&gt;4875 сымб.)
# [[Інфармацыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3495 сымб. → &lt;/span&gt;4893 сымб.)
# [[Паўзуны]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3496 сымб. → &lt;/span&gt;4894 сымб.)
# [[Камунізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3506 сымб. → &lt;/span&gt;4908 сымб.)
# [[Сунізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3510 сымб. → &lt;/span&gt;4914 сымб.)
# [[Закон захаваньня энэргіі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3523 сымб. → &lt;/span&gt;4932 сымб.)
# [[Кветка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3524 сымб. → &lt;/span&gt;4934 сымб.)
# [[Чалавек]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3526 сымб. → &lt;/span&gt;4936 сымб.)
# [[Мёд]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3529 сымб. → &lt;/span&gt;4941 сымб.)
# [[Эвалюцыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3534 сымб. → &lt;/span&gt;4948 сымб.)
# [[Сталь]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3537 сымб. → &lt;/span&gt;4952 сымб.)
# [[Інфармацыйныя тэхналёгіі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3542 сымб. → &lt;/span&gt;4959 сымб.)
# [[Паўправаднік]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3556 сымб. → &lt;/span&gt;4978 сымб.)
# [[Агульная тэорыя адноснасьці]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3563 сымб. → &lt;/span&gt;4988 сымб.)
# [[Нэматоды]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3565 сымб. → &lt;/span&gt;4991 сымб.)
# [[Вікінгі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3576 сымб. → &lt;/span&gt;5006 сымб.)
# [[Монатэізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3578 сымб. → &lt;/span&gt;5009 сымб.)
# [[Раўнаньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3583 сымб. → &lt;/span&gt;5016 сымб.)
# [[Вусякі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3591 сымб. → &lt;/span&gt;5027 сымб.)
# [[Драўніна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3598 сымб. → &lt;/span&gt;5037 сымб.)
# [[Шлюб]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3603 сымб. → &lt;/span&gt;5044 сымб.)
# [[Джэймз Прэскат Джоўль]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3614 сымб. → &lt;/span&gt;5060 сымб.)
# [[Цунамі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3617 сымб. → &lt;/span&gt;5064 сымб.)
# [[Мора]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3630 сымб. → &lt;/span&gt;5082 сымб.)
# [[Тэарэма Пітагора]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3634 сымб. → &lt;/span&gt;5088 сымб.)
# [[Тоўстая кішка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3642 сымб. → &lt;/span&gt;5099 сымб.)
# [[Аўстралія і Акіянія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3650 сымб. → &lt;/span&gt;5110 сымб.)
# [[Моцнае ўзаемадзеяньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3658 сымб. → &lt;/span&gt;5121 сымб.)
# [[Паскарэньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3671 сымб. → &lt;/span&gt;5139 сымб.)
# [[СНІД]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3676 сымб. → &lt;/span&gt;5146 сымб.)
# [[Барабан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3680 сымб. → &lt;/span&gt;5152 сымб.)
# [[Манархія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3685 сымб. → &lt;/span&gt;5159 сымб.)
# [[Вялікая кітайская сьцяна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3685 сымб. → &lt;/span&gt;5159 сымб.)
# [[Умар ібн аль-Хатаб]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3698 сымб. → &lt;/span&gt;5177 сымб.)
# [[Нанатэхналёгіі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3707 сымб. → &lt;/span&gt;5190 сымб.)
# [[Нос]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3728 сымб. → &lt;/span&gt;5219 сымб.)
# [[Дыёд]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3747 сымб. → &lt;/span&gt;5246 сымб.)
# [[Чорнае мора]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3748 сымб. → &lt;/span&gt;5247 сымб.)
# [[Акулы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3757 сымб. → &lt;/span&gt;5260 сымб.)
# [[Дэзоксырыбануклійная кісьля]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3760 сымб. → &lt;/span&gt;5264 сымб.)
# [[Эндакрынная сыстэма]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3778 сымб. → &lt;/span&gt;5289 сымб.)
# [[Мангольская імпэрыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3783 сымб. → &lt;/span&gt;5296 сымб.)
# [[Ідэалёгія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3790 сымб. → &lt;/span&gt;5306 сымб.)
# [[Фізыялёгія дыханьня]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3792 сымб. → &lt;/span&gt;5309 сымб.)
# [[Ганчарства]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3800 сымб. → &lt;/span&gt;5320 сымб.)
# [[Арганізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3814 сымб. → &lt;/span&gt;5340 сымб.)
# [[Газ]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3824 сымб. → &lt;/span&gt;5354 сымб.)
# [[Фізычная хімія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3826 сымб. → &lt;/span&gt;5356 сымб.)
# [[Частасьць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3827 сымб. → &lt;/span&gt;5358 сымб.)
# [[Расьліны]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3828 сымб. → &lt;/span&gt;5359 сымб.)
# [[Абрам]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3830 сымб. → &lt;/span&gt;5362 сымб.)
# [[Раман]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3838 сымб. → &lt;/span&gt;5373 сымб.)
# [[Грамадзянская вайна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3848 сымб. → &lt;/span&gt;5387 сымб.)
# [[Паўднёва-Кітайскае мора]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3850 сымб. → &lt;/span&gt;5390 сымб.)
# [[Прамысловасьць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3858 сымб. → &lt;/span&gt;5401 сымб.)
# [[Цяжарнасьць чалавека]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3859 сымб. → &lt;/span&gt;5403 сымб.)
# [[Хмара]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3861 сымб. → &lt;/span&gt;5405 сымб.)
# [[Юдаізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3866 сымб. → &lt;/span&gt;5412 сымб.)
# [[Цьвёрдае цела]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3866 сымб. → &lt;/span&gt;5412 сымб.)
# [[Каляндар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3878 сымб. → &lt;/span&gt;5429 сымб.)
# [[Проза]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3885 сымб. → &lt;/span&gt;5439 сымб.)
# [[Веды]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3892 сымб. → &lt;/span&gt;5449 сымб.)
# [[Дзюдо]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3901 сымб. → &lt;/span&gt;5461 сымб.)
# [[Глухата]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3910 сымб. → &lt;/span&gt;5474 сымб.)
# [[Галаўны мозаг]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3920 сымб. → &lt;/span&gt;5488 сымб.)
# [[Выбуховае рэчыва]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3930 сымб. → &lt;/span&gt;5502 сымб.)
# [[Вялікі бар’ерны рыф]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3931 сымб. → &lt;/span&gt;5503 сымб.)
# [[Яблык]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3935 сымб. → &lt;/span&gt;5509 сымб.)
# [[Ісьціна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3964 сымб. → &lt;/span&gt;5550 сымб.)
# [[Рэальнасьць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3964 сымб. → &lt;/span&gt;5550 сымб.)
# [[Халодная вайна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3978 сымб. → &lt;/span&gt;5569 сымб.)
# [[Самба]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3993 сымб. → &lt;/span&gt;5590 сымб.)
# [[Прыручэньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;3999 сымб. → &lt;/span&gt;5599 сымб.)
# [[Водарасьці]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4004 сымб. → &lt;/span&gt;5606 сымб.)
# [[Лацінская мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4007 сымб. → &lt;/span&gt;5610 сымб.)
# [[Сьмяротная кара]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4041 сымб. → &lt;/span&gt;5657 сымб.)
# [[Грызуны]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4041 сымб. → &lt;/span&gt;5657 сымб.)
# [[Агонь]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4050 сымб. → &lt;/span&gt;5670 сымб.)
# [[Бясконцасьць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4062 сымб. → &lt;/span&gt;5687 сымб.)
# [[Цывілізацыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4067 сымб. → &lt;/span&gt;5694 сымб.)
# [[Кўамэ Нкрума]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4078 сымб. → &lt;/span&gt;5709 сымб.)
# [[Функцыя (матэматыка)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4081 сымб. → &lt;/span&gt;5713 сымб.)
# [[Інфаркт міякарда]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4107 сымб. → &lt;/span&gt;5750 сымб.)
# [[Дымны порах]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4129 сымб. → &lt;/span&gt;5781 сымб.)
# [[Права]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4130 сымб. → &lt;/span&gt;5782 сымб.)
# [[Кругазварот вады]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4130 сымб. → &lt;/span&gt;5782 сымб.)
# [[Рок-музыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4132 сымб. → &lt;/span&gt;5785 сымб.)
# [[Эмпайр-Стэйт-Білдынг]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4138 сымб. → &lt;/span&gt;5793 сымб.)
# [[Электрамагнітнае выпраменьваньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4156 сымб. → &lt;/span&gt;5818 сымб.)
# [[Матэрыялізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4160 сымб. → &lt;/span&gt;5824 сымб.)
# [[Тэорыя мностваў]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4162 сымб. → &lt;/span&gt;5827 сымб.)
# [[Халіфат Абасыдаў]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4164 сымб. → &lt;/span&gt;5830 сымб.)
# [[Скура]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4175 сымб. → &lt;/span&gt;5845 сымб.)
# [[Грып]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4188 сымб. → &lt;/span&gt;5863 сымб.)
# [[Квантавая мэханіка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4188 сымб. → &lt;/span&gt;5863 сымб.)
# [[Клясычная мэханіка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4198 сымб. → &lt;/span&gt;5877 сымб.)
# [[Трансфарматар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4212 сымб. → &lt;/span&gt;5897 сымб.)
# [[Сат’яджыт Рай]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4217 сымб. → &lt;/span&gt;5904 сымб.)
# [[Антанін Леапольд Дворжак]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4227 сымб. → &lt;/span&gt;5918 сымб.)
# [[Гара]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4228 сымб. → &lt;/span&gt;5919 сымб.)
# [[Фэрмэнты]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4252 сымб. → &lt;/span&gt;5953 сымб.)
# [[Плоць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4266 сымб. → &lt;/span&gt;5972 сымб.)
# [[Кандэнсатар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4275 сымб. → &lt;/span&gt;5985 сымб.)
# [[Мастацтва вайны]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4277 сымб. → &lt;/span&gt;5988 сымб.)
# [[Вайна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4281 сымб. → &lt;/span&gt;5993 сымб.)
# [[Аснова (хімія)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4287 сымб. → &lt;/span&gt;6002 сымб.)
# [[Шкілет]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4288 сымб. → &lt;/span&gt;6003 сымб.)
# [[Срэбра]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4307 сымб. → &lt;/span&gt;6030 сымб.)
# [[Неарганічная хімія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4320 сымб. → &lt;/span&gt;6048 сымб.)
# [[Вялікая дэпрэсія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4320 сымб. → &lt;/span&gt;6048 сымб.)
# [[Акіян]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4326 сымб. → &lt;/span&gt;6056 сымб.)
# [[Кітайскае пісьмо]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4334 сымб. → &lt;/span&gt;6068 сымб.)
# [[Даасізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4343 сымб. → &lt;/span&gt;6080 сымб.)
# [[Сысуны]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4345 сымб. → &lt;/span&gt;6083 сымб.)
# [[Сярэдні Ўсход]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4348 сымб. → &lt;/span&gt;6087 сымб.)
# [[Зносіны]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4364 сымб. → &lt;/span&gt;6110 сымб.)
# [[Бактэрыі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4370 сымб. → &lt;/span&gt;6118 сымб.)
# [[Янцзы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4370 сымб. → &lt;/span&gt;6118 сымб.)
# [[Затаўка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4374 сымб. → &lt;/span&gt;6124 сымб.)
# [[Рэгі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4377 сымб. → &lt;/span&gt;6128 сымб.)
# [[Камплексны лік]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4383 сымб. → &lt;/span&gt;6136 сымб.)
# [[Кампутар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4392 сымб. → &lt;/span&gt;6149 сымб.)
# [[Музыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4394 сымб. → &lt;/span&gt;6152 сымб.)
# [[Нэкропаль Гізы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4402 сымб. → &lt;/span&gt;6163 сымб.)
# [[Эмоцыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4412 сымб. → &lt;/span&gt;6177 сымб.)
# [[Конга (рака)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4412 сымб. → &lt;/span&gt;6177 сымб.)
# [[Партугальская мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4425 сымб. → &lt;/span&gt;6195 сымб.)
# [[Апартэід]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4429 сымб. → &lt;/span&gt;6201 сымб.)
# [[Грыгарыянскі каляндар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4435 сымб. → &lt;/span&gt;6209 сымб.)
# [[Шумэр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4436 сымб. → &lt;/span&gt;6210 сымб.)
# [[Камары]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4440 сымб. → &lt;/span&gt;6216 сымб.)
# [[Імунная сыстэма]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4443 сымб. → &lt;/span&gt;6220 сымб.)
# [[Арганічная хімія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4446 сымб. → &lt;/span&gt;6224 сымб.)
# [[Алмаз]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4446 сымб. → &lt;/span&gt;6224 сымб.)
# [[Пальная зброя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4454 сымб. → &lt;/span&gt;6236 сымб.)
# [[Тонкая кішка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4462 сымб. → &lt;/span&gt;6247 сымб.)
# [[Час]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4463 сымб. → &lt;/span&gt;6248 сымб.)
# [[Плошча]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4468 сымб. → &lt;/span&gt;6255 сымб.)
# [[Зьмеі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4473 сымб. → &lt;/span&gt;6262 сымб.)
# [[Кампутарная гульня]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4492 сымб. → &lt;/span&gt;6289 сымб.)
# [[Шпуля індуктыўнасьці]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4531 сымб. → &lt;/span&gt;6343 сымб.)
# [[Вуза]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4533 сымб. → &lt;/span&gt;6346 сымб.)
# [[Віды пад пагрозай выміраньня]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4538 сымб. → &lt;/span&gt;6353 сымб.)
# [[Вялікія азёры]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4539 сымб. → &lt;/span&gt;6355 сымб.)
# [[Глябалізацыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4545 сымб. → &lt;/span&gt;6363 сымб.)
# [[Палітыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4557 сымб. → &lt;/span&gt;6380 сымб.)
# [[Аповесьць пра Гэндзі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4561 сымб. → &lt;/span&gt;6385 сымб.)
# [[Кот]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4575 сымб. → &lt;/span&gt;6405 сымб.)
# [[Літаратура]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4579 сымб. → &lt;/span&gt;6411 сымб.)
# [[Ёган Гутэнбэрг]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4586 сымб. → &lt;/span&gt;6420 сымб.)
# [[Паэзія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4588 сымб. → &lt;/span&gt;6423 сымб.)
# [[Адам Сьміт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4599 сымб. → &lt;/span&gt;6439 сымб.)
# [[Цынь Шыхуандзі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4606 сымб. → &lt;/span&gt;6448 сымб.)
# [[Мастацкая выдумка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4610 сымб. → &lt;/span&gt;6454 сымб.)
# [[Поліяміеліт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4611 сымб. → &lt;/span&gt;6455 сымб.)
# [[Кантынэнт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4625 сымб. → &lt;/span&gt;6475 сымб.)
# [[Мультыплікацыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4638 сымб. → &lt;/span&gt;6493 сымб.)
# [[Сэкунда]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4643 сымб. → &lt;/span&gt;6500 сымб.)
# [[Спэцыяльная тэорыя адноснасьці]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4649 сымб. → &lt;/span&gt;6509 сымб.)
# [[Зброя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4681 сымб. → &lt;/span&gt;6553 сымб.)
# [[Мэтабалізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4707 сымб. → &lt;/span&gt;6590 сымб.)
# [[Падводная лодка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4719 сымб. → &lt;/span&gt;6607 сымб.)
# [[Вікторыя (возера)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4735 сымб. → &lt;/span&gt;6629 сымб.)
# [[Арэхі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4741 сымб. → &lt;/span&gt;6637 сымб.)
# [[Матэматычны аналіз]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4742 сымб. → &lt;/span&gt;6639 сымб.)
# [[Сельская гаспадарка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4745 сымб. → &lt;/span&gt;6643 сымб.)
# [[Батаніка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4759 сымб. → &lt;/span&gt;6663 сымб.)
# [[Кніга]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4771 сымб. → &lt;/span&gt;6679 сымб.)
# [[Праграмнае забесьпячэньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4787 сымб. → &lt;/span&gt;6702 сымб.)
# [[Міталёгія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4802 сымб. → &lt;/span&gt;6723 сымб.)
# [[Гольф]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4804 сымб. → &lt;/span&gt;6726 сымб.)
# [[Мінэрал]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4807 сымб. → &lt;/span&gt;6730 сымб.)
# [[Сьмерць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4817 сымб. → &lt;/span&gt;6744 сымб.)
# [[Папера]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4828 сымб. → &lt;/span&gt;6759 сымб.)
# [[Мурашкі (вусякі)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4834 сымб. → &lt;/span&gt;6768 сымб.)
# [[Мэнструацыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4842 сымб. → &lt;/span&gt;6779 сымб.)
# [[Райн]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4842 сымб. → &lt;/span&gt;6779 сымб.)
# [[Геамэтрыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4845 сымб. → &lt;/span&gt;6783 сымб.)
# [[Розум]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4859 сымб. → &lt;/span&gt;6803 сымб.)
# [[Слова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4862 сымб. → &lt;/span&gt;6807 сымб.)
# [[Археі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4873 сымб. → &lt;/span&gt;6822 сымб.)
# [[Грамадзтва]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4899 сымб. → &lt;/span&gt;6859 сымб.)
# [[Мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4899 сымб. → &lt;/span&gt;6859 сымб.)
# [[Гародніна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4911 сымб. → &lt;/span&gt;6875 сымб.)
# [[Інваліднасьць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4919 сымб. → &lt;/span&gt;6887 сымб.)
# [[Леў Талстой]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4935 сымб. → &lt;/span&gt;6909 сымб.)
# [[Каляніялізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4936 сымб. → &lt;/span&gt;6910 сымб.)
# [[Сьнег]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4950 сымб. → &lt;/span&gt;6930 сымб.)
# [[Цына]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4971 сымб. → &lt;/span&gt;6959 сымб.)
# [[Мая]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;4978 сымб. → &lt;/span&gt;6969 сымб.)
# [[Паўднёвы полюс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5006 сымб. → &lt;/span&gt;7008 сымб.)
# [[Статуя Свабоды]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5024 сымб. → &lt;/span&gt;7034 сымб.)
# [[Фэмінізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5031 сымб. → &lt;/span&gt;7043 сымб.)
# [[Вулькан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5075 сымб. → &lt;/span&gt;7105 сымб.)
# [[Ячмень звычайны]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5080 сымб. → &lt;/span&gt;7112 сымб.)
# [[Часавы пас]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5083 сымб. → &lt;/span&gt;7116 сымб.)
# [[Лёгкая атлетыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5091 сымб. → &lt;/span&gt;7127 сымб.)
# [[Віхраслуп]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5111 сымб. → &lt;/span&gt;7155 сымб.)
# [[Міжземнае мора]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5117 сымб. → &lt;/span&gt;7164 сымб.)
# [[Дыктатура]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5124 сымб. → &lt;/span&gt;7174 сымб.)
# [[Плястмаса]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5129 сымб. → &lt;/span&gt;7181 сымб.)
# [[Лёгіка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5135 сымб. → &lt;/span&gt;7189 сымб.)
# [[Нагарджуна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5145 сымб. → &lt;/span&gt;7203 сымб.)
# [[Джавагарлал Нэру]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5147 сымб. → &lt;/span&gt;7206 сымб.)
# [[Расізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5158 сымб. → &lt;/span&gt;7221 сымб.)
# [[Пісьменнасьць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5165 сымб. → &lt;/span&gt;7231 сымб.)
# [[Кола]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5174 сымб. → &lt;/span&gt;7244 сымб.)
# [[Ганг]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5182 сымб. → &lt;/span&gt;7255 сымб.)
# [[Сьвіньня]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5228 сымб. → &lt;/span&gt;7319 сымб.)
# [[Місысыпі (рака)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5228 сымб. → &lt;/span&gt;7319 сымб.)
# [[Вінаград (ягада)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5230 сымб. → &lt;/span&gt;7322 сымб.)
# [[Вэнэрычныя хваробы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5238 сымб. → &lt;/span&gt;7333 сымб.)
# [[Сэнсорная сыстэма]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5263 сымб. → &lt;/span&gt;7368 сымб.)
# [[Бібліятэка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5270 сымб. → &lt;/span&gt;7378 сымб.)
# [[Лінейная альгебра]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5289 сымб. → &lt;/span&gt;7405 сымб.)
# [[Альпы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5309 сымб. → &lt;/span&gt;7433 сымб.)
# [[Газэта]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5314 сымб. → &lt;/span&gt;7440 сымб.)
# [[Брагмагупта]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5321 сымб. → &lt;/span&gt;7449 сымб.)
# [[Сусьветнае павуціньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5322 сымб. → &lt;/span&gt;7451 сымб.)
# [[Вежа]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5331 сымб. → &lt;/span&gt;7463 сымб.)
# [[Акбар Вялікі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5363 сымб. → &lt;/span&gt;7508 сымб.)
# [[Маса]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5376 сымб. → &lt;/span&gt;7526 сымб.)
# [[Матэматыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5397 сымб. → &lt;/span&gt;7556 сымб.)
# [[Лекі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5414 сымб. → &lt;/span&gt;7580 сымб.)
# [[Рэспубліка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5415 сымб. → &lt;/span&gt;7581 сымб.)
# [[Тамаш Аквінскі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5475 сымб. → &lt;/span&gt;7665 сымб.)
# [[Вакцына]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5478 сымб. → &lt;/span&gt;7669 сымб.)
# [[Штучны інтэлект]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5484 сымб. → &lt;/span&gt;7678 сымб.)
# [[Галакост]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5484 сымб. → &lt;/span&gt;7678 сымб.)
# [[Індуізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5490 сымб. → &lt;/span&gt;7686 сымб.)
# [[Плод]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5521 сымб. → &lt;/span&gt;7729 сымб.)
# [[Эль Ніньнё]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5541 сымб. → &lt;/span&gt;7757 сымб.)
# [[Прыматы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5568 сымб. → &lt;/span&gt;7795 сымб.)
# [[Пчолы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5589 сымб. → &lt;/span&gt;7825 сымб.)
# [[Ультрафіялетавае выпраменьваньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5610 сымб. → &lt;/span&gt;7854 сымб.)
# [[Фрыдрых Ніцшэ]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5699 сымб. → &lt;/span&gt;7979 сымб.)
# [[Лес]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5725 сымб. → &lt;/span&gt;8015 сымб.)
# [[Сыкхізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5764 сымб. → &lt;/span&gt;8070 сымб.)
# [[Імпэрыя Гупта]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5785 сымб. → &lt;/span&gt;8099 сымб.)
# [[Хімічнае злучэньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5797 сымб. → &lt;/span&gt;8116 сымб.)
# [[Каліграфія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5854 сымб. → &lt;/span&gt;8196 сымб.)
# [[Мэталюргія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5861 сымб. → &lt;/span&gt;8205 сымб.)
# [[Мужчына]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5864 сымб. → &lt;/span&gt;8210 сымб.)
# [[Нацыяналізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5886 сымб. → &lt;/span&gt;8240 сымб.)
# [[Жывапіс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5913 сымб. → &lt;/span&gt;8278 сымб.)
# [[Пустэльня]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5938 сымб. → &lt;/span&gt;8313 сымб.)
# [[Інтэрнэт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5942 сымб. → &lt;/span&gt;8319 сымб.)
# [[Хімічны элемэнт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;5999 сымб. → &lt;/span&gt;8399 сымб.)
# [[Балтыйскае мора]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6006 сымб. → &lt;/span&gt;8408 сымб.)
# [[Надвор’е]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6046 сымб. → &lt;/span&gt;8464 сымб.)
# [[Капіталізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6054 сымб. → &lt;/span&gt;8476 сымб.)
# [[Арабскае пісьмо]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6075 сымб. → &lt;/span&gt;8505 сымб.)
# [[Смак]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6079 сымб. → &lt;/span&gt;8511 сымб.)
# [[Абрагам Лінкальн]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6108 сымб. → &lt;/span&gt;8551 сымб.)
# [[Кулямёт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6108 сымб. → &lt;/span&gt;8551 сымб.)
# [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6126 сымб. → &lt;/span&gt;8576 сымб.)
# [[Санскрыт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6136 сымб. → &lt;/span&gt;8590 сымб.)
# [[Гармоны]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6157 сымб. → &lt;/span&gt;8620 сымб.)
# [[Грыбы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6182 сымб. → &lt;/span&gt;8655 сымб.)
# [[Марксізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6188 сымб. → &lt;/span&gt;8663 сымб.)
# [[Медзь]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6195 сымб. → &lt;/span&gt;8673 сымб.)
# [[Радыё]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6202 сымб. → &lt;/span&gt;8683 сымб.)
# [[Арабская мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6215 сымб. → &lt;/span&gt;8701 сымб.)
# [[Парасілавая ўстаноўка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6231 сымб. → &lt;/span&gt;8723 сымб.)
# [[Паводзіны]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6252 сымб. → &lt;/span&gt;8753 сымб.)
# [[Нэрва]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6322 сымб. → &lt;/span&gt;8851 сымб.)
# [[Авечка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6324 сымб. → &lt;/span&gt;8854 сымб.)
# [[Чарлз Дарвін]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6328 сымб. → &lt;/span&gt;8859 сымб.)
# [[Чжу Сі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6353 сымб. → &lt;/span&gt;8894 сымб.)
# [[Амэрыканскі даляр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6370 сымб. → &lt;/span&gt;8918 сымб.)
# [[Лібэралізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6416 сымб. → &lt;/span&gt;8982 сымб.)
# [[Плаціна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6444 сымб. → &lt;/span&gt;9022 сымб.)
# [[Лікавы аналіз]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6454 сымб. → &lt;/span&gt;9036 сымб.)
# [[Содні]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6457 сымб. → &lt;/span&gt;9040 сымб.)
# [[Імпэрыя інкаў]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6482 сымб. → &lt;/span&gt;9075 сымб.)
# [[Валюта]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6500 сымб. → &lt;/span&gt;9100 сымб.)
# [[Клясычная музыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6501 сымб. → &lt;/span&gt;9101 сымб.)
# [[Цацка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6512 сымб. → &lt;/span&gt;9117 сымб.)
# [[Індустрыяльная рэвалюцыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6513 сымб. → &lt;/span&gt;9118 сымб.)
# [[Недаяданьне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6523 сымб. → &lt;/span&gt;9132 сымб.)
# [[Скрыпка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6547 сымб. → &lt;/span&gt;9166 сымб.)
# [[Люі Пастэр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6548 сымб. → &lt;/span&gt;9167 сымб.)
# [[Грошы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6574 сымб. → &lt;/span&gt;9204 сымб.)
# [[Марк Твэн]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6599 сымб. → &lt;/span&gt;9239 сымб.)
# [[Лао-Цзы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6656 сымб. → &lt;/span&gt;9318 сымб.)
# [[Брытанская імпэрыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6680 сымб. → &lt;/span&gt;9352 сымб.)
# [[Жалеза]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6721 сымб. → &lt;/span&gt;9409 сымб.)
# [[Хуанхэ]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6741 сымб. → &lt;/span&gt;9437 сымб.)
# [[Збожжа]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6784 сымб. → &lt;/span&gt;9498 сымб.)
# [[Беднасьць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6793 сымб. → &lt;/span&gt;9510 сымб.)
# [[Тытунь]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6801 сымб. → &lt;/span&gt;9521 сымб.)
# [[Атлусьценьне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6834 сымб. → &lt;/span&gt;9568 сымб.)
# [[Сафокл]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6856 сымб. → &lt;/span&gt;9598 сымб.)
# [[Падатак]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6856 сымб. → &lt;/span&gt;9598 сымб.)
# [[Песьня]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6914 сымб. → &lt;/span&gt;9680 сымб.)
# [[Вэнэра]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6917 сымб. → &lt;/span&gt;9684 сымб.)
# [[Рэзыстар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6922 сымб. → &lt;/span&gt;9691 сымб.)
# [[Кроў]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6957 сымб. → &lt;/span&gt;9740 сымб.)
# [[Мяса]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;6975 сымб. → &lt;/span&gt;9765 сымб.)
# [[Аднаўляльная энэргія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7015 сымб. → &lt;/span&gt;9821 сымб.)
# [[Культура]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7031 сымб. → &lt;/span&gt;9843 сымб.)
# [[Кітайская мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7044 сымб. → &lt;/span&gt;9862 сымб.)
# [[Лік]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7045 сымб. → &lt;/span&gt;9863 сымб.)
# [[Іліяда]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7087 сымб. → &lt;/span&gt;9922 сымб.)
# [[Гіндустані]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7143 сымб. → &lt;/span&gt;10000 сымб.)
# [[Млечны Шлях]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7218 сымб. → &lt;/span&gt;10105 сымб.)
# [[Жытло]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7225 сымб. → &lt;/span&gt;10115 сымб.)
# [[Дынастыя Хань]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7227 сымб. → &lt;/span&gt;10118 сымб.)
# [[Дзіця]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7242 сымб. → &lt;/span&gt;10139 сымб.)
# [[Панамскі канал]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7261 сымб. → &lt;/span&gt;10165 сымб.)
# [[Марка Полё]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7267 сымб. → &lt;/span&gt;10174 сымб.)
# [[Сабака]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7271 сымб. → &lt;/span&gt;10179 сымб.)
# [[Мэтал]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7278 сымб. → &lt;/span&gt;10189 сымб.)
# [[Дагістарычны час]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7301 сымб. → &lt;/span&gt;10221 сымб.)
# [[Інсульт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7307 сымб. → &lt;/span&gt;10230 сымб.)
# [[Сярэднявечча]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7309 сымб. → &lt;/span&gt;10233 сымб.)
# [[Цукровы дыябэт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7319 сымб. → &lt;/span&gt;10247 сымб.)
# [[Канфуцыянства]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7323 сымб. → &lt;/span&gt;10252 сымб.)
# [[Нагіб Махфуз]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7341 сымб. → &lt;/span&gt;10277 сымб.)
# [[Дыпляматыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7373 сымб. → &lt;/span&gt;10322 сымб.)
# [[Рака]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7391 сымб. → &lt;/span&gt;10347 сымб.)
# [[Нэрвовая сыстэма]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7394 сымб. → &lt;/span&gt;10352 сымб.)
# [[Птушкі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7394 сымб. → &lt;/span&gt;10352 сымб.)
# [[Дынастыя Цын]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7420 сымб. → &lt;/span&gt;10388 сымб.)
# [[Ангкор-Ват]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7421 сымб. → &lt;/span&gt;10389 сымб.)
# [[Меч]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7425 сымб. → &lt;/span&gt;10395 сымб.)
# [[Псыхічны разлад]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7457 сымб. → &lt;/span&gt;10440 сымб.)
# [[Цьвёрды дыск]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7473 сымб. → &lt;/span&gt;10462 сымб.)
# [[Аналітычная хімія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7481 сымб. → &lt;/span&gt;10473 сымб.)
# [[Вярблюд]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7485 сымб. → &lt;/span&gt;10479 сымб.)
# [[Стыхійнае бедзтва]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7498 сымб. → &lt;/span&gt;10497 сымб.)
# [[Байкал]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7516 сымб. → &lt;/span&gt;10522 сымб.)
# [[Залежнасьць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7524 сымб. → &lt;/span&gt;10534 сымб.)
# [[Геаграфія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7541 сымб. → &lt;/span&gt;10557 сымб.)
# [[Карл Лінэй]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7550 сымб. → &lt;/span&gt;10570 сымб.)
# [[Канстытуцыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7562 сымб. → &lt;/span&gt;10587 сымб.)
# [[Душа]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7583 сымб. → &lt;/span&gt;10616 сымб.)
# [[Паветранае судна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7590 сымб. → &lt;/span&gt;10626 сымб.)
# [[Правы чалавека]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7596 сымб. → &lt;/span&gt;10634 сымб.)
# [[Выкапнёвае паліва]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7634 сымб. → &lt;/span&gt;10688 сымб.)
# [[Каталіцкая Царква]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7646 сымб. → &lt;/span&gt;10704 сымб.)
# [[Трыганамэтрыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7659 сымб. → &lt;/span&gt;10723 сымб.)
# [[Эпас пра Гільгамэша]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7663 сымб. → &lt;/span&gt;10728 сымб.)
# [[Імануіл Кант]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7665 сымб. → &lt;/span&gt;10731 сымб.)
# [[Руаль Амундсэн]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7682 сымб. → &lt;/span&gt;10755 сымб.)
# [[Джон Лок]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7691 сымб. → &lt;/span&gt;10767 сымб.)
# [[Вакуўм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7714 сымб. → &lt;/span&gt;10800 сымб.)
# [[Сорга двухколернае]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7716 сымб. → &lt;/span&gt;10802 сымб.)
# [[Плаваньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7718 сымб. → &lt;/span&gt;10805 сымб.)
# [[Пратысты]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7723 сымб. → &lt;/span&gt;10812 сымб.)
# [[Стэнлі Кубрык]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7778 сымб. → &lt;/span&gt;10889 сымб.)
# [[Карл Вялікі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7814 сымб. → &lt;/span&gt;10940 сымб.)
# [[Філязофія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7814 сымб. → &lt;/span&gt;10940 сымб.)
# [[Транзыстар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7816 сымб. → &lt;/span&gt;10942 сымб.)
# [[Ёзэф Гайдн]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7818 сымб. → &lt;/span&gt;10945 сымб.)
# [[Сацыялізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7846 сымб. → &lt;/span&gt;10984 сымб.)
# [[Атлянтычны акіян]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7850 сымб. → &lt;/span&gt;10990 сымб.)
# [[Адраджэньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7856 сымб. → &lt;/span&gt;10998 сымб.)
# [[Канфуцый]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7858 сымб. → &lt;/span&gt;11001 сымб.)
# [[Бэйсбол]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7868 сымб. → &lt;/span&gt;11015 сымб.)
# [[Ціхі акіян]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7875 сымб. → &lt;/span&gt;11025 сымб.)
# [[Галубовыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7879 сымб. → &lt;/span&gt;11031 сымб.)
# [[Гравітацыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7881 сымб. → &lt;/span&gt;11033 сымб.)
# [[Людвіг Вітгенштайн]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7894 сымб. → &lt;/span&gt;11052 сымб.)
# [[Вадкасьць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7894 сымб. → &lt;/span&gt;11052 сымб.)
# [[Сыстэма каардынат]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7898 сымб. → &lt;/span&gt;11057 сымб.)
# [[Труба]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7905 сымб. → &lt;/span&gt;11067 сымб.)
# [[Вуха]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7922 сымб. → &lt;/span&gt;11091 сымб.)
# [[Радыяактыўнасьць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7928 сымб. → &lt;/span&gt;11099 сымб.)
# [[Сыма Цянь]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7967 сымб. → &lt;/span&gt;11154 сымб.)
# [[Алюмін]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7971 сымб. → &lt;/span&gt;11159 сымб.)
# [[Арабская ліга]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7982 сымб. → &lt;/span&gt;11175 сымб.)
# [[Астэроід]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7986 сымб. → &lt;/span&gt;11180 сымб.)
# [[Гімалаі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7986 сымб. → &lt;/span&gt;11180 сымб.)
# [[Месяц (спадарожнік)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7996 сымб. → &lt;/span&gt;11194 сымб.)
# [[Пнэўманія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;7997 сымб. → &lt;/span&gt;11196 сымб.)
# [[Земнаводныя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8000 сымб. → &lt;/span&gt;11200 сымб.)
# [[Марыя Складоўская-Кюры]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8006 сымб. → &lt;/span&gt;11208 сымб.)
# [[Хлеб]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8006 сымб. → &lt;/span&gt;11208 сымб.)
# [[Кукуруза]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8040 сымб. → &lt;/span&gt;11256 сымб.)
# [[Макс Плянк]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8043 сымб. → &lt;/span&gt;11260 сымб.)
# [[Мастацтва]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8045 сымб. → &lt;/span&gt;11263 сымб.)
# [[Мэтар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8089 сымб. → &lt;/span&gt;11325 сымб.)
# [[Азот]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8102 сымб. → &lt;/span&gt;11343 сымб.)
# [[Горад]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8123 сымб. → &lt;/span&gt;11372 сымб.)
# [[Абвадненьне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8130 сымб. → &lt;/span&gt;11382 сымб.)
# [[Сафійскі сабор (Канстантынопаль)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8131 сымб. → &lt;/span&gt;11383 сымб.)
# [[Адзеньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8137 сымб. → &lt;/span&gt;11392 сымб.)
# [[Фэрнан Магелан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8148 сымб. → &lt;/span&gt;11407 сымб.)
# [[Электрамагнітнае ўзаемадзеяньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8155 сымб. → &lt;/span&gt;11417 сымб.)
# [[Плянэта]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8167 сымб. → &lt;/span&gt;11434 сымб.)
# [[Шруба]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8169 сымб. → &lt;/span&gt;11437 сымб.)
# [[Ўінстан Чэрчыль]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8171 сымб. → &lt;/span&gt;11439 сымб.)
# [[Франц Шубэрт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8176 сымб. → &lt;/span&gt;11446 сымб.)
# [[Юры Гагарын]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8189 сымб. → &lt;/span&gt;11465 сымб.)
# [[Кітападобныя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8203 сымб. → &lt;/span&gt;11484 сымб.)
# [[Інд]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8224 сымб. → &lt;/span&gt;11514 сымб.)
# [[Тымур]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8229 сымб. → &lt;/span&gt;11521 сымб.)
# [[Касьмічны палёт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8239 сымб. → &lt;/span&gt;11535 сымб.)
# [[Пшаніца]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8295 сымб. → &lt;/span&gt;11613 сымб.)
# [[Блюз]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8321 сымб. → &lt;/span&gt;11649 сымб.)
# [[Дождж]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8324 сымб. → &lt;/span&gt;11654 сымб.)
# [[Размнажэньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8326 сымб. → &lt;/span&gt;11656 сымб.)
# [[Фундамэнталізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8338 сымб. → &lt;/span&gt;11673 сымб.)
# [[Экалёгія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8344 сымб. → &lt;/span&gt;11682 сымб.)
# [[Адукацыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8356 сымб. → &lt;/span&gt;11698 сымб.)
# [[Фрыда Калё]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8357 сымб. → &lt;/span&gt;11700 сымб.)
# [[Чэ Гевара]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8379 сымб. → &lt;/span&gt;11731 сымб.)
# [[Японская мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8412 сымб. → &lt;/span&gt;11777 сымб.)
# [[Самагубства]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8420 сымб. → &lt;/span&gt;11788 сымб.)
# [[Фартэпіяна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8451 сымб. → &lt;/span&gt;11831 сымб.)
# [[Тым Бэрнэрз-Лі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8463 сымб. → &lt;/span&gt;11848 сымб.)
# [[Гішпанская мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8480 сымб. → &lt;/span&gt;11872 сымб.)
# [[Гай Юліюс Цэзар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8496 сымб. → &lt;/span&gt;11894 сымб.)
# [[Арытмэтыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8513 сымб. → &lt;/span&gt;11918 сымб.)
# [[Партэнон]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8531 сымб. → &lt;/span&gt;11943 сымб.)
# [[Свойскі бык]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8538 сымб. → &lt;/span&gt;11953 сымб.)
# [[Гэнры Форд]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8544 сымб. → &lt;/span&gt;11962 сымб.)
# [[Слабое ўзаемадзеяньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8549 сымб. → &lt;/span&gt;11969 сымб.)
# [[Імавернасьць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8575 сымб. → &lt;/span&gt;12005 сымб.)
# [[Ніл Армстранг]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8589 сымб. → &lt;/span&gt;12025 сымб.)
# [[Плятон]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8594 сымб. → &lt;/span&gt;12032 сымб.)
# [[Кіляграм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8604 сымб. → &lt;/span&gt;12046 сымб.)
# [[Мікалай Капэрнік]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8631 сымб. → &lt;/span&gt;12083 сымб.)
# [[Іслам]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8632 сымб. → &lt;/span&gt;12085 сымб.)
# [[Рыхард Вагнэр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8641 сымб. → &lt;/span&gt;12097 сымб.)
# [[Іўрыт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8645 сымб. → &lt;/span&gt;12103 сымб.)
# [[Трапічны цыклён]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8646 сымб. → &lt;/span&gt;12104 сымб.)
# [[Грэцкая мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8648 сымб. → &lt;/span&gt;12107 сымб.)
# [[Палітычная партыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8656 сымб. → &lt;/span&gt;12118 сымб.)
# [[Паўночны полюс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8660 сымб. → &lt;/span&gt;12124 сымб.)
# [[Гітара]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8663 сымб. → &lt;/span&gt;12128 сымб.)
# [[Грамадзянская вайна ў ЗША]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8678 сымб. → &lt;/span&gt;12149 сымб.)
# [[Бавоўна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8713 сымб. → &lt;/span&gt;12198 сымб.)
# [[Каменны век]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8723 сымб. → &lt;/span&gt;12212 сымб.)
# [[Нэльсан Мандэла]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8746 сымб. → &lt;/span&gt;12244 сымб.)
# [[Рабства]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8753 сымб. → &lt;/span&gt;12254 сымб.)
# [[Тэмпэратура]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8756 сымб. → &lt;/span&gt;12258 сымб.)
# [[Сынан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8765 сымб. → &lt;/span&gt;12271 сымб.)
# [[Джэймз Кларк Максўэл]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8784 сымб. → &lt;/span&gt;12298 сымб.)
# [[Хранічная абструктыўная хвароба лёгкіх]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8793 сымб. → &lt;/span&gt;12310 сымб.)
# [[Брусэльскі сталічны рэгіён]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8816 сымб. → &lt;/span&gt;12342 сымб.)
# [[Эрнан Картэс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8835 сымб. → &lt;/span&gt;12369 сымб.)
# [[Садружнасьць нацыяў]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8836 сымб. → &lt;/span&gt;12370 сымб.)
# [[Вуглярод]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8841 сымб. → &lt;/span&gt;12377 сымб.)
# [[Фізыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8880 сымб. → &lt;/span&gt;12432 сымб.)
# [[Арыстотэль]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8881 сымб. → &lt;/span&gt;12433 сымб.)
# [[Шакаляд]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8922 сымб. → &lt;/span&gt;12491 сымб.)
# [[Ядзерная энэргетыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8967 сымб. → &lt;/span&gt;12554 сымб.)
# [[Вайна ў Віетнаме]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;8995 сымб. → &lt;/span&gt;12593 сымб.)
# [[Эндзі Ўоргал]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9017 сымб. → &lt;/span&gt;12624 сымб.)
# [[Фатаграфія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9024 сымб. → &lt;/span&gt;12634 сымб.)
# [[Спорт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9069 сымб. → &lt;/span&gt;12697 сымб.)
# [[Дыфэрэнцыйнае раўнаньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9071 сымб. → &lt;/span&gt;12699 сымб.)
# [[Эвэрэст]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9072 сымб. → &lt;/span&gt;12701 сымб.)
# [[Чанак’я]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9081 сымб. → &lt;/span&gt;12713 сымб.)
# [[Інгмар Бэргман]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9082 сымб. → &lt;/span&gt;12715 сымб.)
# [[Гульня]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9090 сымб. → &lt;/span&gt;12726 сымб.)
# [[Кава]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9102 сымб. → &lt;/span&gt;12743 сымб.)
# [[Дэмакратыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9109 сымб. → &lt;/span&gt;12753 сымб.)
# [[Вялікі выбух]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9208 сымб. → &lt;/span&gt;12891 сымб.)
# [[Від (біялёгія)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9208 сымб. → &lt;/span&gt;12891 сымб.)
# [[Віно]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9217 сымб. → &lt;/span&gt;12904 сымб.)
# [[Мэсапатамія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9226 сымб. → &lt;/span&gt;12916 сымб.)
# [[Марсэль Пруст]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9231 сымб. → &lt;/span&gt;12923 сымб.)
# [[Волга]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9233 сымб. → &lt;/span&gt;12926 сымб.)
# [[Рафаэль]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9238 сымб. → &lt;/span&gt;12933 сымб.)
# [[Джэймз Джойс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9245 сымб. → &lt;/span&gt;12943 сымб.)
# [[Сымон Балівар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9267 сымб. → &lt;/span&gt;12974 сымб.)
# [[Ганс Крыстыян Андэрсэн]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9288 сымб. → &lt;/span&gt;13003 сымб.)
# [[Культурная соя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9288 сымб. → &lt;/span&gt;13003 сымб.)
# [[Суставаногія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9338 сымб. → &lt;/span&gt;13073 сымб.)
# [[Прырода]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9347 сымб. → &lt;/span&gt;13086 сымб.)
# [[Архітэктура]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9364 сымб. → &lt;/span&gt;13110 сымб.)
# [[Жан-Поль Сартр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9375 сымб. → &lt;/span&gt;13125 сымб.)
# [[Нямецкая мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9412 сымб. → &lt;/span&gt;13177 сымб.)
# [[Малекула]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9427 сымб. → &lt;/span&gt;13198 сымб.)
# [[Тэлефон]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9454 сымб. → &lt;/span&gt;13236 сымб.)
# [[Мысьленьне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9494 сымб. → &lt;/span&gt;13292 сымб.)
# [[Зыгмунд Фройд]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9511 сымб. → &lt;/span&gt;13315 сымб.)
# [[Хорхэ Люіс Борхэс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9540 сымб. → &lt;/span&gt;13356 сымб.)
# [[Ровар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9581 сымб. → &lt;/span&gt;13413 сымб.)
# [[Рымская імпэрыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9597 сымб. → &lt;/span&gt;13436 сымб.)
# [[Крыжовыя паходы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9601 сымб. → &lt;/span&gt;13441 сымб.)
# [[Вінцэнт ван Гог]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9657 сымб. → &lt;/span&gt;13520 сымб.)
# [[Саладын]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9738 сымб. → &lt;/span&gt;13633 сымб.)
# [[Паўднёвы акіян]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9750 сымб. → &lt;/span&gt;13650 сымб.)
# [[Бэнгальская мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9802 сымб. → &lt;/span&gt;13723 сымб.)
# [[Джэфры Чосэр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9808 сымб. → &lt;/span&gt;13731 сымб.)
# [[Сяргей Эйзэнштэйн]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9864 сымб. → &lt;/span&gt;13810 сымб.)
# [[Франц Кафка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9878 сымб. → &lt;/span&gt;13829 сымб.)
# [[Агрэгатны стан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9887 сымб. → &lt;/span&gt;13842 сымб.)
# [[Джаваньні П’ерлюіджы да Палестрына]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9900 сымб. → &lt;/span&gt;13860 сымб.)
# [[Рыбы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;9925 сымб. → &lt;/span&gt;13895 сымб.)
# [[Матэматычны доказ]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10026 сымб. → &lt;/span&gt;14036 сымб.)
# [[Марлен Дытрых]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10030 сымб. → &lt;/span&gt;14042 сымб.)
# [[Абу Нувас]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10066 сымб. → &lt;/span&gt;14092 сымб.)
# [[Нобэлеўская прэмія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10075 сымб. → &lt;/span&gt;14105 сымб.)
# [[Суэцкі канал]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10076 сымб. → &lt;/span&gt;14106 сымб.)
# [[Астраномія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10084 сымб. → &lt;/span&gt;14118 сымб.)
# [[Ота фон Бісмарк]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10145 сымб. → &lt;/span&gt;14203 сымб.)
# [[Друк]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10145 сымб. → &lt;/span&gt;14203 сымб.)
# [[Джэймз Кук]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10147 сымб. → &lt;/span&gt;14206 сымб.)
# [[Вадарод]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10160 сымб. → &lt;/span&gt;14224 сымб.)
# [[Кісьля]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10184 сымб. → &lt;/span&gt;14258 сымб.)
# [[Рэгбі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10189 сымб. → &lt;/span&gt;14265 сымб.)
# [[Міжнародны Суд ААН]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10225 сымб. → &lt;/span&gt;14315 сымб.)
# [[Дыега Вэляскес]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10226 сымб. → &lt;/span&gt;14316 сымб.)
# [[Магнітнае поле]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10236 сымб. → &lt;/span&gt;14330 сымб.)
# [[Дзяржава]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10275 сымб. → &lt;/span&gt;14385 сымб.)
# [[Цукар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10276 сымб. → &lt;/span&gt;14386 сымб.)
# [[Кірыліца]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10322 сымб. → &lt;/span&gt;14451 сымб.)
# [[Год]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10331 сымб. → &lt;/span&gt;14463 сымб.)
# [[Луіс Армстранг]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10365 сымб. → &lt;/span&gt;14511 сымб.)
# [[Натуральная воспа]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10367 сымб. → &lt;/span&gt;14514 сымб.)
# [[Хімія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10388 сымб. → &lt;/span&gt;14543 сымб.)
# [[Прыгажосьць]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10392 сымб. → &lt;/span&gt;14549 сымб.)
# [[Капітал]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10408 сымб. → &lt;/span&gt;14571 сымб.)
# [[Сакрат]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10419 сымб. → &lt;/span&gt;14587 сымб.)
# [[Атам]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10461 сымб. → &lt;/span&gt;14645 сымб.)
# [[Акіра Курасава]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10496 сымб. → &lt;/span&gt;14694 сымб.)
# [[Анархізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10515 сымб. → &lt;/span&gt;14721 сымб.)
# [[Кацусіка Хакусай]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10558 сымб. → &lt;/span&gt;14781 сымб.)
# [[Этаноль]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10559 сымб. → &lt;/span&gt;14783 сымб.)
# [[Карл Маркс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10598 сымб. → &lt;/span&gt;14837 сымб.)
# [[Аборт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10611 сымб. → &lt;/span&gt;14855 сымб.)
# [[Джордж Вашынгтон]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10612 сымб. → &lt;/span&gt;14857 сымб.)
# [[Галілео Галілей]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10621 сымб. → &lt;/span&gt;14869 сымб.)
# [[Плязма]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10644 сымб. → &lt;/span&gt;14902 сымб.)
# [[Анды]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10647 сымб. → &lt;/span&gt;14906 сымб.)
# [[Эпілепсія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10786 сымб. → &lt;/span&gt;15100 сымб.)
# [[Купал]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10798 сымб. → &lt;/span&gt;15117 сымб.)
# [[Калідаса]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10825 сымб. → &lt;/span&gt;15155 сымб.)
# [[Сям’я]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10881 сымб. → &lt;/span&gt;15233 сымб.)
# [[Майкл Фарадэй]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10887 сымб. → &lt;/span&gt;15242 сымб.)
# [[Ігар Стравінскі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10894 сымб. → &lt;/span&gt;15252 сымб.)
# [[Нігер (рака)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10900 сымб. → &lt;/span&gt;15260 сымб.)
# [[Альгарытм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10965 сымб. → &lt;/span&gt;15351 сымб.)
# [[Альбрэхт Дурэр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;10974 сымб. → &lt;/span&gt;15364 сымб.)
# [[Золата]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11021 сымб. → &lt;/span&gt;15429 сымб.)
# [[Шагнамэ]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11037 сымб. → &lt;/span&gt;15452 сымб.)
# [[Ніл]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11093 сымб. → &lt;/span&gt;15530 сымб.)
# [[Галаўны боль]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11142 сымб. → &lt;/span&gt;15599 сымб.)
# [[Тэлебачаньне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11150 сымб. → &lt;/span&gt;15610 сымб.)
# [[Робат]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11199 сымб. → &lt;/span&gt;15679 сымб.)
# [[Карэйская мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11208 сымб. → &lt;/span&gt;15691 сымб.)
# [[Пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11227 сымб. → &lt;/span&gt;15718 сымб.)
# [[Вока]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11331 сымб. → &lt;/span&gt;15863 сымб.)
# [[Нэптун]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11374 сымб. → &lt;/span&gt;15924 сымб.)
# [[Пі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11387 сымб. → &lt;/span&gt;15942 сымб.)
# [[Гафіз]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11411 сымб. → &lt;/span&gt;15975 сымб.)
# [[Навука]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11432 сымб. → &lt;/span&gt;16005 сымб.)
# [[Габрыель Гарсія Маркес]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11502 сымб. → &lt;/span&gt;16103 сымб.)
# [[Фашызм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11544 сымб. → &lt;/span&gt;16162 сымб.)
# [[Магатма Гандзі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11560 сымб. → &lt;/span&gt;16184 сымб.)
# [[Вецер]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11636 сымб. → &lt;/span&gt;16290 сымб.)
# [[Гарбата]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11651 сымб. → &lt;/span&gt;16311 сымб.)
# [[Сухоты]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11702 сымб. → &lt;/span&gt;16383 сымб.)
# [[Гален]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11707 сымб. → &lt;/span&gt;16390 сымб.)
# [[Курыца]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11730 сымб. → &lt;/span&gt;16422 сымб.)
# [[Энэргія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11758 сымб. → &lt;/span&gt;16461 сымб.)
# [[Давід Гільбэрт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11769 сымб. → &lt;/span&gt;16477 сымб.)
# [[Тэрмадынаміка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11776 сымб. → &lt;/span&gt;16486 сымб.)
# [[Аль-Газалі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11823 сымб. → &lt;/span&gt;16552 сымб.)
# [[Сок]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11844 сымб. → &lt;/span&gt;16582 сымб.)
# [[Эўклід]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11886 сымб. → &lt;/span&gt;16640 сымб.)
# [[Пэрсыдзкая мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11919 сымб. → &lt;/span&gt;16687 сымб.)
# [[Рухавік унутранага згараньня]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;11996 сымб. → &lt;/span&gt;16794 сымб.)
# [[Мэрылін Манро]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12114 сымб. → &lt;/span&gt;16960 сымб.)
# [[Паўднёвая Амэрыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12121 сымб. → &lt;/span&gt;16969 сымб.)
# [[Чарлі Чаплін]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12124 сымб. → &lt;/span&gt;16974 сымб.)
# [[Нікалё Мак’явэльлі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12142 сымб. → &lt;/span&gt;16999 сымб.)
# [[Альгебра]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12219 сымб. → &lt;/span&gt;17107 сымб.)
# [[Сонца]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12265 сымб. → &lt;/span&gt;17171 сымб.)
# [[Кароткія нарды]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12291 сымб. → &lt;/span&gt;17207 сымб.)
# [[Майсей]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12376 сымб. → &lt;/span&gt;17326 сымб.)
# [[Імпэрыялізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12465 сымб. → &lt;/span&gt;17451 сымб.)
# [[Малако]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12487 сымб. → &lt;/span&gt;17482 сымб.)
# [[Франсіска Гоя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12578 сымб. → &lt;/span&gt;17609 сымб.)
# [[Атэізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12579 сымб. → &lt;/span&gt;17611 сымб.)
# [[Сулейман I]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12584 сымб. → &lt;/span&gt;17618 сымб.)
# [[Людвіг ван Бэтговэн]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12602 сымб. → &lt;/span&gt;17643 сымб.)
# [[Джэймз Ўат]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12618 сымб. → &lt;/span&gt;17665 сымб.)
# [[Геалёгія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12624 сымб. → &lt;/span&gt;17674 сымб.)
# [[Эўра]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12800 сымб. → &lt;/span&gt;17920 сымб.)
# [[Адольф Гітлер]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12845 сымб. → &lt;/span&gt;17983 сымб.)
# [[Эрнэст Рэзэрфорд]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12937 сымб. → &lt;/span&gt;18112 сымб.)
# [[Урад]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;12983 сымб. → &lt;/span&gt;18176 сымб.)
# [[Жыцьцё]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13015 сымб. → &lt;/span&gt;18221 сымб.)
# [[Азартная гульня]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13015 сымб. → &lt;/span&gt;18221 сымб.)
# [[Суахілі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13063 сымб. → &lt;/span&gt;18288 сымб.)
# [[Танец]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13142 сымб. → &lt;/span&gt;18399 сымб.)
# [[Малійская імпэрыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13178 сымб. → &lt;/span&gt;18449 сымб.)
# [[Зорка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13336 сымб. → &lt;/span&gt;18670 сымб.)
# [[Джордж Байран]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13398 сымб. → &lt;/span&gt;18757 сымб.)
# [[Рэлігія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13404 сымб. → &lt;/span&gt;18766 сымб.)
# [[Готфрыд Ляйбніц]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13468 сымб. → &lt;/span&gt;18855 сымб.)
# [[Чарлз Дыкенз]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13484 сымб. → &lt;/span&gt;18878 сымб.)
# [[Арктычны акіян]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13705 сымб. → &lt;/span&gt;19187 сымб.)
# [[Томас Эдысан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13856 сымб. → &lt;/span&gt;19398 сымб.)
# [[Мацуо Басё]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13925 сымб. → &lt;/span&gt;19495 сымб.)
# [[Уладзімер Ленін]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13932 сымб. → &lt;/span&gt;19505 сымб.)
# [[Колер]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;13969 сымб. → &lt;/span&gt;19557 сымб.)
# [[Рак (захворваньне)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;14078 сымб. → &lt;/span&gt;19709 сымб.)
# [[Зямля]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;14086 сымб. → &lt;/span&gt;19720 сымб.)
# [[Гамэр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;14188 сымб. → &lt;/span&gt;19863 сымб.)
# [[Хвароба Альцгаймэра]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;14220 сымб. → &lt;/span&gt;19908 сымб.)
# [[Гіп-гоп]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;14420 сымб. → &lt;/span&gt;20188 сымб.)
# [[Шкло]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;14513 сымб. → &lt;/span&gt;20318 сымб.)
# [[Роза Люксэмбург]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;14625 сымб. → &lt;/span&gt;20475 сымб.)
# [[Дунай]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;14708 сымб. → &lt;/span&gt;20591 сымб.)
# [[Яганэс Брамс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;14858 сымб. → &lt;/span&gt;20801 сымб.)
# [[Машына]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;14871 сымб. → &lt;/span&gt;20819 сымб.)
# [[Лё Карбюзье]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;14959 сымб. → &lt;/span&gt;20943 сымб.)
# [[Ацтэкі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;15037 сымб. → &lt;/span&gt;21052 сымб.)
# [[Аўгустын]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;15160 сымб. → &lt;/span&gt;21224 сымб.)
# [[Ібн Хальдун]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;15234 сымб. → &lt;/span&gt;21328 сымб.)
# [[Ібн Батута]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;15332 сымб. → &lt;/span&gt;21465 сымб.)
# [[Лацінскае пісьмо]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;15342 сымб. → &lt;/span&gt;21479 сымб.)
# [[Георг Вільгельм Фрыдрых Гэгель]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;15393 сымб. → &lt;/span&gt;21550 сымб.)
# [[Біблія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;15408 сымб. → &lt;/span&gt;21571 сымб.)
# [[Альфрэд Гічкок]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;15429 сымб. → &lt;/span&gt;21601 сымб.)
# [[Тысяча і адна ноч]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;15461 сымб. → &lt;/span&gt;21645 сымб.)
# [[Сыр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;15466 сымб. → &lt;/span&gt;21652 сымб.)
# [[ГЭС Тры цясьніны]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;15488 сымб. → &lt;/span&gt;21683 сымб.)
# [[Ізраіль]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;15645 сымб. → &lt;/span&gt;21903 сымб.)
# [[Грэцкі альфабэт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;15742 сымб. → &lt;/span&gt;22039 сымб.)
# [[Ўолт Дыснэй]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;16007 сымб. → &lt;/span&gt;22410 сымб.)
# [[Міжнародны валютны фонд]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;16011 сымб. → &lt;/span&gt;22415 сымб.)
# [[Канал]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;16048 сымб. → &lt;/span&gt;22467 сымб.)
# [[Леанарда да Вінчы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;16107 сымб. → &lt;/span&gt;22550 сымб.)
# [[Пераклад]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;16161 сымб. → &lt;/span&gt;22625 сымб.)
# [[Фёдар Дастаеўскі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;16314 сымб. → &lt;/span&gt;22840 сымб.)
# [[Фэдэрыка Фэліні]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;16351 сымб. → &lt;/span&gt;22891 сымб.)
# [[Асманская імпэрыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;16367 сымб. → &lt;/span&gt;22914 сымб.)
# [[Карыбскае мора]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;16429 сымб. → &lt;/span&gt;23001 сымб.)
# [[Паўночнае мора]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;16492 сымб. → &lt;/span&gt;23089 сымб.)
# [[Індыйскі акіян]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;16554 сымб. → &lt;/span&gt;23176 сымб.)
# [[Клімат]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;16615 сымб. → &lt;/span&gt;23261 сымб.)
# [[Цытрус]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;16682 сымб. → &lt;/span&gt;23355 сымб.)
# [[Ядзерная зброя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;16838 сымб. → &lt;/span&gt;23573 сымб.)
# [[Аль-Харэзьмі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;17459 сымб. → &lt;/span&gt;24443 сымб.)
# [[Жанна д’Арк]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;17572 сымб. → &lt;/span&gt;24601 сымб.)
# [[Шарль дэ Голь]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;17630 сымб. → &lt;/span&gt;24682 сымб.)
# [[Асацыяцыя дзяржаваў Паўднёва-Ўсходняй Азіі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;17788 сымб. → &lt;/span&gt;24903 сымб.)
# [[Інжынэрная справа]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;18071 сымб. → &lt;/span&gt;25299 сымб.)
# [[Сахара]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;18181 сымб. → &lt;/span&gt;25453 сымб.)
# [[Мартын Гайдэгер]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;18263 сымб. → &lt;/span&gt;25568 сымб.)
# [[Афрыканскі зьвяз]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;18283 сымб. → &lt;/span&gt;25596 сымб.)
# [[Дыскрымінацыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;18460 сымб. → &lt;/span&gt;25844 сымб.)
# [[Макс Вэбэр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;18464 сымб. → &lt;/span&gt;25850 сымб.)
# [[Вугляводы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;18492 сымб. → &lt;/span&gt;25889 сымб.)
# [[Аўстралія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;18580 сымб. → &lt;/span&gt;26012 сымб.)
# [[Этыёпія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;18988 сымб. → &lt;/span&gt;26583 сымб.)
# [[Ежа]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;18991 сымб. → &lt;/span&gt;26587 сымб.)
# [[Базыліка Сьвятога Пятра]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;19006 сымб. → &lt;/span&gt;26608 сымб.)
# [[Здароўе]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;19381 сымб. → &lt;/span&gt;27133 сымб.)
# [[Танзанія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;19438 сымб. → &lt;/span&gt;27213 сымб.)
# [[Анры Матыс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;19497 сымб. → &lt;/span&gt;27296 сымб.)
# [[Куба]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;19812 сымб. → &lt;/span&gt;27737 сымб.)
# [[Політэізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;19829 сымб. → &lt;/span&gt;27761 сымб.)
# [[Кіліманджара]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;19863 сымб. → &lt;/span&gt;27808 сымб.)
# [[Сусьвет]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;19910 сымб. → &lt;/span&gt;27874 сымб.)
# [[Ум Кульсум]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;19912 сымб. → &lt;/span&gt;27877 сымб.)
# [[Дантэ Аліг’еры]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;19924 сымб. → &lt;/span&gt;27894 сымб.)
# [[Віетнам]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;20101 сымб. → &lt;/span&gt;28141 сымб.)
# [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;20336 сымб. → &lt;/span&gt;28470 сымб.)
# [[Сунь Ятсэн]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;20641 сымб. → &lt;/span&gt;28897 сымб.)
# [[Касьпійскае мора]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;20667 сымб. → &lt;/span&gt;28934 сымб.)
# [[Тэніс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;20780 сымб. → &lt;/span&gt;29092 сымб.)
# [[Людовік XIV]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;20795 сымб. → &lt;/span&gt;29113 сымб.)
# [[Банглядэш]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;20858 сымб. → &lt;/span&gt;29201 сымб.)
# [[Ёсіф Сталін]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;20951 сымб. → &lt;/span&gt;29331 сымб.)
# [[Бангкок]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21000 сымб. → &lt;/span&gt;29400 сымб.)
# [[Сусьветная арганізацыя здароўя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21115 сымб. → &lt;/span&gt;29561 сымб.)
# [[Сымона дэ Бавуар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21533 сымб. → &lt;/span&gt;30146 сымб.)
# [[Армія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21550 сымб. → &lt;/span&gt;30170 сымб.)
# [[Ёган Вольфганг фон Гётэ]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21557 сымб. → &lt;/span&gt;30180 сымб.)
# [[Стаматалёгія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21592 сымб. → &lt;/span&gt;30229 сымб.)
# [[Жак Карт’е]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21603 сымб. → &lt;/span&gt;30244 сымб.)
# [[Ашока]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21736 сымб. → &lt;/span&gt;30430 сымб.)
# [[Гаўтама Буда]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21745 сымб. → &lt;/span&gt;30443 сымб.)
# [[Алан Т’юрынг]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21755 сымб. → &lt;/span&gt;30457 сымб.)
# [[Пітэр Паўль Рубэнс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21762 сымб. → &lt;/span&gt;30467 сымб.)
# [[Фрэнк Лойд Райт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21816 сымб. → &lt;/span&gt;30542 сымб.)
# [[Апэрацыйная сыстэма]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21834 сымб. → &lt;/span&gt;30568 сымб.)
# [[Паблё Пікаса]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21867 сымб. → &lt;/span&gt;30614 сымб.)
# [[Польшча]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21876 сымб. → &lt;/span&gt;30626 сымб.)
# [[Го]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21882 сымб. → &lt;/span&gt;30635 сымб.)
# [[Міжнародны рух Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21896 сымб. → &lt;/span&gt;30654 сымб.)
# [[Джакама Пучыні]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;21956 сымб. → &lt;/span&gt;30738 сымб.)
# [[Сонечная сыстэма]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22009 сымб. → &lt;/span&gt;30813 сымб.)
# [[Малярыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22062 сымб. → &lt;/span&gt;30887 сымб.)
# [[Француская рэвалюцыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22064 сымб. → &lt;/span&gt;30890 сымб.)
# [[Сынгапур]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22088 сымб. → &lt;/span&gt;30923 сымб.)
# [[Леанард Ойлер]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22121 сымб. → &lt;/span&gt;30969 сымб.)
# [[Ерусалім]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22149 сымб. → &lt;/span&gt;31009 сымб.)
# [[Дыназаўр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22169 сымб. → &lt;/span&gt;31037 сымб.)
# [[Вэргіліюс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22172 сымб. → &lt;/span&gt;31041 сымб.)
# [[Галяктыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22175 сымб. → &lt;/span&gt;31045 сымб.)
# [[Фрыдэрык Шапэн]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22185 сымб. → &lt;/span&gt;31059 сымб.)
# [[Энцыкляпэдыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22190 сымб. → &lt;/span&gt;31066 сымб.)
# [[Віктор Юго]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22210 сымб. → &lt;/span&gt;31094 сымб.)
# [[Джон Мэйнард Кейнз]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22221 сымб. → &lt;/span&gt;31109 сымб.)
# [[Турэцкая мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22292 сымб. → &lt;/span&gt;31209 сымб.)
# [[Лізавета I]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22302 сымб. → &lt;/span&gt;31223 сымб.)
# [[Сатурн]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22305 сымб. → &lt;/span&gt;31227 сымб.)
# [[Канстантын I Вялікі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22327 сымб. → &lt;/span&gt;31258 сымб.)
# [[Танк]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22331 сымб. → &lt;/span&gt;31263 сымб.)
# [[Хрысьціянства]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22341 сымб. → &lt;/span&gt;31277 сымб.)
# [[Авідыюс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22343 сымб. → &lt;/span&gt;31280 сымб.)
# [[Піва]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22409 сымб. → &lt;/span&gt;31373 сымб.)
# [[Дынастыя Тан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22412 сымб. → &lt;/span&gt;31377 сымб.)
# [[Сыднэй]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22417 сымб. → &lt;/span&gt;31384 сымб.)
# [[Уран]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22492 сымб. → &lt;/span&gt;31489 сымб.)
# [[Мэркурый]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22525 сымб. → &lt;/span&gt;31535 сымб.)
# [[Транспарт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22582 сымб. → &lt;/span&gt;31615 сымб.)
# [[Француская мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22619 сымб. → &lt;/span&gt;31667 сымб.)
# [[Міжнародная сыстэма СІ]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22646 сымб. → &lt;/span&gt;31704 сымб.)
# [[Багдад]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22656 сымб. → &lt;/span&gt;31718 сымб.)
# [[Мухамад]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22663 сымб. → &lt;/span&gt;31728 сымб.)
# [[Сэул]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22722 сымб. → &lt;/span&gt;31811 сымб.)
# [[Ёган Кеплер]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22737 сымб. → &lt;/span&gt;31832 сымб.)
# [[Дака]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22750 сымб. → &lt;/span&gt;31850 сымб.)
# [[Лі Бо]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22869 сымб. → &lt;/span&gt;32017 сымб.)
# [[Архімэд]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22871 сымб. → &lt;/span&gt;32019 сымб.)
# [[Юпітэр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22884 сымб. → &lt;/span&gt;32038 сымб.)
# [[Карачы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22885 сымб. → &lt;/span&gt;32039 сымб.)
# [[Рэнэ Дэкарт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22940 сымб. → &lt;/span&gt;32116 сымб.)
# [[Карл Фрыдрых Гаўс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;22961 сымб. → &lt;/span&gt;32145 сымб.)
# [[Мартын Лютэр Кінг]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23001 сымб. → &lt;/span&gt;32201 сымб.)
# [[Авіцэна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23006 сымб. → &lt;/span&gt;32208 сымб.)
# [[Рэвалюцыя 1917 году ў Расеі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23062 сымб. → &lt;/span&gt;32287 сымб.)
# [[Мікелянджэлё]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23076 сымб. → &lt;/span&gt;32306 сымб.)
# [[Эканоміка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23094 сымб. → &lt;/span&gt;32332 сымб.)
# [[Ліпіды]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23095 сымб. → &lt;/span&gt;32333 сымб.)
# [[Фільм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23103 сымб. → &lt;/span&gt;32344 сымб.)
# [[Мартын Лютэр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23104 сымб. → &lt;/span&gt;32346 сымб.)
# [[Антарктыда]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23198 сымб. → &lt;/span&gt;32477 сымб.)
# [[Сінтаізм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23205 сымб. → &lt;/span&gt;32487 сымб.)
# [[Мігель Сэрвантэс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23240 сымб. → &lt;/span&gt;32536 сымб.)
# [[Старажытны Эгіпет]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23268 сымб. → &lt;/span&gt;32575 сымб.)
# [[Токіё]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23284 сымб. → &lt;/span&gt;32598 сымб.)
# [[Анатомія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23291 сымб. → &lt;/span&gt;32607 сымб.)
# [[Эрвін Шрэдынгер]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23320 сымб. → &lt;/span&gt;32648 сымб.)
# [[Антон Чэхаў]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23323 сымб. → &lt;/span&gt;32652 сымб.)
# [[Бізантыйская імпэрыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23333 сымб. → &lt;/span&gt;32666 сымб.)
# [[Тайлянд]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23339 сымб. → &lt;/span&gt;32675 сымб.)
# [[Калката]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23430 сымб. → &lt;/span&gt;32802 сымб.)
# [[Багата]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23542 сымб. → &lt;/span&gt;32959 сымб.)
# [[Мумбаі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23559 сымб. → &lt;/span&gt;32983 сымб.)
# [[Дынастыя Мін]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23576 сымб. → &lt;/span&gt;33006 сымб.)
# [[Мальер]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23651 сымб. → &lt;/span&gt;33111 сымб.)
# [[Расейская мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23675 сымб. → &lt;/span&gt;33145 сымб.)
# [[Мэксыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23685 сымб. → &lt;/span&gt;33159 сымб.)
# [[Аргентына]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23702 сымб. → &lt;/span&gt;33183 сымб.)
# [[Ісак Ньютан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23715 сымб. → &lt;/span&gt;33201 сымб.)
# [[Дамаск]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23736 сымб. → &lt;/span&gt;33230 сымб.)
# [[Рэінкарнацыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23764 сымб. → &lt;/span&gt;33270 сымб.)
# [[Аўганістан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23795 сымб. → &lt;/span&gt;33313 сымб.)
# [[Дэлі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23819 сымб. → &lt;/span&gt;33347 сымб.)
# [[Пэкін]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23821 сымб. → &lt;/span&gt;33349 сымб.)
# [[Саудаўская Арабія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23841 сымб. → &lt;/span&gt;33377 сымб.)
# [[Старажытная Грэцыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;23982 сымб. → &lt;/span&gt;33575 сымб.)
# [[Найробі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24026 сымб. → &lt;/span&gt;33636 сымб.)
# [[Мост]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24055 сымб. → &lt;/span&gt;33677 сымб.)
# [[Рыю-дэ-Жанэйру]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24100 сымб. → &lt;/span&gt;33740 сымб.)
# [[Вальтэр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24115 сымб. → &lt;/span&gt;33761 сымб.)
# [[Ўільям Шэксьпір]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24191 сымб. → &lt;/span&gt;33867 сымб.)
# [[Сальвадор Далі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24211 сымб. → &lt;/span&gt;33895 сымб.)
# [[Бронзавы век]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24265 сымб. → &lt;/span&gt;33971 сымб.)
# [[Іран]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24270 сымб. → &lt;/span&gt;33978 сымб.)
# [[Банан (плод)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24344 сымб. → &lt;/span&gt;34082 сымб.)
# [[Турэччына]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24349 сымб. → &lt;/span&gt;34089 сымб.)
# [[Мэхіка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24407 сымб. → &lt;/span&gt;34170 сымб.)
# [[Будызм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24434 сымб. → &lt;/span&gt;34208 сымб.)
# [[Электроніка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24482 сымб. → &lt;/span&gt;34275 сымб.)
# [[Скалістыя горы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24495 сымб. → &lt;/span&gt;34293 сымб.)
# [[Чжэн Хэ]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24644 сымб. → &lt;/span&gt;34502 сымб.)
# [[Пратэстанцтва]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24675 сымб. → &lt;/span&gt;34545 сымб.)
# [[Эўропа]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24678 сымб. → &lt;/span&gt;34549 сымб.)
# [[Тадж Магал]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24684 сымб. → &lt;/span&gt;34558 сымб.)
# [[Дзьмітры Мендзялееў]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24712 сымб. → &lt;/span&gt;34597 сымб.)
# [[Дрэва]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24747 сымб. → &lt;/span&gt;34646 сымб.)
# [[Бялкі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24801 сымб. → &lt;/span&gt;34721 сымб.)
# [[Гандаль]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24824 сымб. → &lt;/span&gt;34754 сымб.)
# [[Арабска-ізраільскі канфлікт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24850 сымб. → &lt;/span&gt;34790 сымб.)
# [[Джакарта]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;24858 сымб. → &lt;/span&gt;34801 сымб.)
# [[Індыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;25070 сымб. → &lt;/span&gt;35098 сымб.)
# [[Нігерыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;25083 сымб. → &lt;/span&gt;35116 сымб.)
# [[Кітай]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;25183 сымб. → &lt;/span&gt;35256 сымб.)
# [[Мэка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;25191 сымб. → &lt;/span&gt;35267 сымб.)
# [[Біялёгія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;25212 сымб. → &lt;/span&gt;35297 сымб.)
# [[Ангельская мова]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;25312 сымб. → &lt;/span&gt;35437 сымб.)
# [[Карабель]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;25428 сымб. → &lt;/span&gt;35599 сымб.)
# [[Зараастрызм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;25469 сымб. → &lt;/span&gt;35657 сымб.)
# [[Тлен]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;25559 сымб. → &lt;/span&gt;35783 сымб.)
# [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;25629 сымб. → &lt;/span&gt;35881 сымб.)
# [[Марс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;25780 сымб. → &lt;/span&gt;36092 сымб.)
# [[Ватыкан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;25829 сымб. → &lt;/span&gt;36161 сымб.)
# [[Першая сусьветная вайна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;26005 сымб. → &lt;/span&gt;36407 сымб.)
# [[Антоніё Вівальдзі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;26242 сымб. → &lt;/span&gt;36739 сымб.)
# [[Эгіпет]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;26395 сымб. → &lt;/span&gt;36953 сымб.)
# [[Тэгеран]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;26438 сымб. → &lt;/span&gt;37013 сымб.)
# [[Аўтамабіль]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;26514 сымб. → &lt;/span&gt;37120 сымб.)
# [[Хуткасьць сьвятла]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;26663 сымб. → &lt;/span&gt;37328 сымб.)
# [[Георг Фрыдрых Гэндэль]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;26975 сымб. → &lt;/span&gt;37765 сымб.)
# [[Лагас]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;26976 сымб. → &lt;/span&gt;37766 сымб.)
# [[Судан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;27075 сымб. → &lt;/span&gt;37905 сымб.)
# [[Вашку да Гама]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;27792 сымб. → &lt;/span&gt;38909 сымб.)
# [[Жан-Жак Русо]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;28096 сымб. → &lt;/span&gt;39334 сымб.)
# [[Мустафа Кемаль Ататурк]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;28159 сымб. → &lt;/span&gt;39423 сымб.)
# [[Японія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;29075 сымб. → &lt;/span&gt;40705 сымб.)
# [[Нацысцкая Нямеччына]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;29151 сымб. → &lt;/span&gt;40811 сымб.)
# [[Паўночная Амэрыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;29314 сымб. → &lt;/span&gt;41040 сымб.)
# [[Тэхналёгія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;29652 сымб. → &lt;/span&gt;41513 сымб.)
# [[Эўрапейскі Зьвяз]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;30051 сымб. → &lt;/span&gt;42071 сымб.)
# [[Вада]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;30372 сымб. → &lt;/span&gt;42521 сымб.)
# [[Баскетбол]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;30657 сымб. → &lt;/span&gt;42920 сымб.)
# [[Швайцарыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;30660 сымб. → &lt;/span&gt;42924 сымб.)
# [[Ірак]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;30866 сымб. → &lt;/span&gt;43212 сымб.)
# [[Сара Бэрнар]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;31391 сымб. → &lt;/span&gt;43947 сымб.)
# [[Энрыка Фэрмі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;31649 сымб. → &lt;/span&gt;44309 сымб.)
# [[Застуда]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;31680 сымб. → &lt;/span&gt;44352 сымб.)
# [[Атэны]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;31871 сымб. → &lt;/span&gt;44619 сымб.)
# [[The Beatles]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;31882 сымб. → &lt;/span&gt;44635 сымб.)
# [[Мэдыцына]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;31921 сымб. → &lt;/span&gt;44689 сымб.)
# [[Кансэрватызм]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;32008 сымб. → &lt;/span&gt;44811 сымб.)
# [[Пётар Чайкоўскі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;32079 сымб. → &lt;/span&gt;44911 сымб.)
# [[Гішпанія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;32166 сымб. → &lt;/span&gt;45032 сымб.)
# [[Цягліцы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;32174 сымб. → &lt;/span&gt;45044 сымб.)
# [[Санкт-Пецярбург]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;32242 сымб. → &lt;/span&gt;45139 сымб.)
# [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;33118 сымб. → &lt;/span&gt;46365 сымб.)
# [[Чынгісхан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;33122 сымб. → &lt;/span&gt;46371 сымб.)
# [[Азія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;33252 сымб. → &lt;/span&gt;46553 сымб.)
# [[Дыялектыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;33477 сымб. → &lt;/span&gt;46868 сымб.)
# [[Вольфганг Амадэй Моцарт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;33873 сымб. → &lt;/span&gt;47422 сымб.)
# [[Эйфэлева вежа]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;34681 сымб. → &lt;/span&gt;48553 сымб.)
# [[Аляксандар Пушкін]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;34761 сымб. → &lt;/span&gt;48665 сымб.)
# [[Афрыка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;35086 сымб. → &lt;/span&gt;49120 сымб.)
# [[Масква]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;35575 сымб. → &lt;/span&gt;49805 сымб.)
# [[Кір II]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;35642 сымб. → &lt;/span&gt;49899 сымб.)
# [[Бульба]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;35647 сымб. → &lt;/span&gt;49906 сымб.)
# [[Джэйн Остын]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;35786 сымб. → &lt;/span&gt;50100 сымб.)
# [[Сусьветная гандлёвая арганізацыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;36226 сымб. → &lt;/span&gt;50716 сымб.)
# [[Ісус Хрыстос]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;36531 сымб. → &lt;/span&gt;51143 сымб.)
# [[Нікола Тэсла]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;36540 сымб. → &lt;/span&gt;51156 сымб.)
# [[Стамбул]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;36584 сымб. → &lt;/span&gt;51218 сымб.)
# [[Ганконг]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;37507 сымб. → &lt;/span&gt;52510 сымб.)
# [[Кіншаса]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;37538 сымб. → &lt;/span&gt;52553 сымб.)
# [[Глябальнае пацяпленьне]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;38115 сымб. → &lt;/span&gt;53361 сымб.)
# [[Ёган Сэбастыян Бах]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;38398 сымб. → &lt;/span&gt;53757 сымб.)
# [[Альбэрт Айнштайн]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;38873 сымб. → &lt;/span&gt;54422 сымб.)
# [[Калізэй]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;38896 сымб. → &lt;/span&gt;54454 сымб.)
# [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;39963 сымб. → &lt;/span&gt;55948 сымб.)
# [[Гісторыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;41456 сымб. → &lt;/span&gt;58038 сымб.)
# [[Алімпійскія гульні]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;41477 сымб. → &lt;/span&gt;58068 сымб.)
# [[Сусьветны банк]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;41676 сымб. → &lt;/span&gt;58346 сымб.)
# [[Рабіндранат Тагор]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;42836 сымб. → &lt;/span&gt;59970 сымб.)
# [[Рэмбрант]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;44461 сымб. → &lt;/span&gt;62245 сымб.)
# [[Мао Дзэ-дун]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;44938 сымб. → &lt;/span&gt;62913 сымб.)
# [[Расея]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;45417 сымб. → &lt;/span&gt;63584 сымб.)
# [[Канада]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;46191 сымб. → &lt;/span&gt;64667 сымб.)
# [[Вена]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;46921 сымб. → &lt;/span&gt;65689 сымб.)
# [[Франклін Дэлана Рузвэлт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;48541 сымб. → &lt;/span&gt;67957 сымб.)
# [[Шанхай]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;48989 сымб. → &lt;/span&gt;68585 сымб.)
# [[Хрыстафор Калюмб]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;51150 сымб. → &lt;/span&gt;71610 сымб.)
# [[Футбол]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;52261 сымб. → &lt;/span&gt;73165 сымб.)
# [[Шахматы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;53026 сымб. → &lt;/span&gt;74236 сымб.)
# [[Джузэпэ Вэрдзі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;53080 сымб. → &lt;/span&gt;74312 сымб.)
# [[Аўстрыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;53739 сымб. → &lt;/span&gt;75235 сымб.)
# [[Рэфармацыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;53786 сымб. → &lt;/span&gt;75300 сымб.)
# [[Бэрлін]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;54057 сымб. → &lt;/span&gt;75680 сымб.)
# [[Кейптаўн]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;55740 сымб. → &lt;/span&gt;78036 сымб.)
# [[Лос-Анджэлес]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;56606 сымб. → &lt;/span&gt;79248 сымб.)
# [[Дубай]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;56646 сымб. → &lt;/span&gt;79304 сымб.)
# [[Альжыр]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;56691 сымб. → &lt;/span&gt;79367 сымб.)
# [[Парыж]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;57056 сымб. → &lt;/span&gt;79878 сымб.)
# [[Амстэрдам]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;57097 сымб. → &lt;/span&gt;79936 сымб.)
# [[Густаў Малер]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;58733 сымб. → &lt;/span&gt;82226 сымб.)
# [[Сан-Паўлу]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;59025 сымб. → &lt;/span&gt;82635 сымб.)
# [[Нідэрлянды]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;60735 сымб. → &lt;/span&gt;85029 сымб.)
# [[Арганізацыя краін-экспартэраў нафты]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;62400 сымб. → &lt;/span&gt;87360 сымб.)
# [[Аляксандар Македонскі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;63243 сымб. → &lt;/span&gt;88540 сымб.)
# [[Украіна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;63657 сымб. → &lt;/span&gt;89120 сымб.)
# [[Мадрыд]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;66665 сымб. → &lt;/span&gt;93331 сымб.)
# [[Каір]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;69502 сымб. → &lt;/span&gt;97303 сымб.)
# [[Лёндан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;70611 сымб. → &lt;/span&gt;98855 сымб.)
# [[Італія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;71393 сымб. → &lt;/span&gt;99950 сымб.)
# [[Пётар I]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;73782 сымб. → &lt;/span&gt;103295 сымб.)
# [[Другая сусьветная вайна]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;74800 сымб. → &lt;/span&gt;104720 сымб.)
# [[Напалеон I Банапарт]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;76814 сымб. → &lt;/span&gt;107540 сымб.)
# [[Рым]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;79729 сымб. → &lt;/span&gt;111621 сымб.)
# [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;80951 сымб. → &lt;/span&gt;113331 сымб.)
# [[Актавіян Аўгуст]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;83740 сымб. → &lt;/span&gt;117236 сымб.)
# [[Буэнас-Айрэс]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;85028 сымб. → &lt;/span&gt;119039 сымб.)
# [[Нямеччына]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;90307 сымб. → &lt;/span&gt;126430 сымб.)
# [[Партугалія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;92439 сымб. → &lt;/span&gt;129415 сымб.)
# [[Калюмбія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;93460 сымб. → &lt;/span&gt;130844 сымб.)
# [[Інданэзія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;96748 сымб. → &lt;/span&gt;135447 сымб.)
# [[Пакістан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;96832 сымб. → &lt;/span&gt;135565 сымб.)
# [[Рэспубліка Карэя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;98121 сымб. → &lt;/span&gt;137369 сымб.)
# [[Майкл Джэксан]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;99642 сымб. → &lt;/span&gt;139499 сымб.)
# [[Вялікабрытанія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;102067 сымб. → &lt;/span&gt;142894 сымб.)
# [[Цягнік]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;102352 сымб. → &lt;/span&gt;143293 сымб.)
# [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;103706 сымб. → &lt;/span&gt;145188 сымб.)
# [[Злучаныя Штаты Амэрыкі]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;107045 сымб. → &lt;/span&gt;149863 сымб.)
# [[Нью-Ёрк]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;109938 сымб. → &lt;/span&gt;153913 сымб.)
# [[Бразылія]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;111082 сымб. → &lt;/span&gt;155515 сымб.)
# [[Чорная дзірка]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;117112 сымб. → &lt;/span&gt;163957 сымб.)
# [[Францыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;125799 сымб. → &lt;/span&gt;176119 сымб.)
# [[Філіпіны]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;128250 сымб. → &lt;/span&gt;179550 сымб.)
# [[Сьвятая Рымская імпэрыя]] (&lt;span style=&quot;color: #909090;&quot;&gt;162545 сымб. → &lt;/span&gt;227563 сымб.)</text>
      <sha1>dh9nh65k8ejf9ehg0ar78oounvcqxt6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе</title>
    <ns>10</ns>
    <id>92945</id>
    <revision>
      <id>2678529</id>
      <parentid>2627439</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1633" sha1="r88tmrldg1msp63ql5o1q7pwn8tc64k" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца2
|назва_шаблёну   = Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе
|назва           = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрліга]] [[Чэмпіянат Швайцарыі па футболе|чэмпіянату Швайцарыі па футболе]] ў [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]]
|кляса_карткі    = hlist
|сьпіс1 = 
* [[Базэль (футбольны клюб)|Базэль]]
* [[Вадуц (футбольны клюб)|Вадуц]]
* [[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэр]]
* [[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]
* [[Люцэрн (футбольны клюб)|Люцэрн]]
* [[Лязана (футбольны клюб)|Лязана]]
* [[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]
* [[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]
* [[Сэрвэт Жэнэва|Сэрвэт]]
* [[Тун (футбольны клюб)|Тун]]
* [[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]
* [[Янг Бойз Бэрн|Янг Бойз]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Швайцарыя, 1]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Швайцарыя]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Швайцарскі футбол]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r88tmrldg1msp63ql5o1q7pwn8tc64k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бэлінцона (футбольны клюб)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92977</id>
    <revision>
      <id>2678536</id>
      <parentid>2322180</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1798" sha1="dd28d14zsnzmyggj1to0l4gd5rcs20m" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Бэлінцона
|Лягатып          = Ac bellinzona.png
|ПоўнаяНазва      = Associazione Calcio Bellinzona
|Горад            = [[Бэлінцона]], [[Швайцарыя]]
|Заснаваны        = 1904
|Стадыён          = [[Стадыё Камунале Бэлінцона]]
|Умяшчальнасьць   = 10000
|Прэзыдэнт        = 
|Трэнэр           = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Швайцарыі|БэлінцонаЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Швайцарыі|ПапярэдніСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Швайцарыі|Бэлінцона}}
|Прыналежнасьць   = Швайцарскія
|pattern_la1=
|pattern_b1=
|body1=960018
|leftarm1=960018
|pattern_ra1=
|rightarm1=960018
|pattern_sh1=
|shorts1=BADAFF
|pattern_so1=
|socks1=960018
|pattern_b2=
|pattern_ra2=
|leftarm2=BADAFF
|body2=BADAFF
|rightarm2=BADAFF
|shorts2=960018
|socks2=BADAFF
}}
«'''Бэлінцона'''» ({{мова-it|Associazione Calcio Bellinzona}}) ― [[Швайцарыя|швайцарскі]] [[футбольны клюб]] з гораду [[Бэлінцона|Бэлінцоны]]. Клюб месьціцца ў [[Італія|італьянскай]] частцы Швайцарыі, таму шмат маладых гульцоў з італьянскіх клюбаў тут часьцяком знаходзяцца ў арэндзе.
	
== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://www.acbellinzona.ch/ Афіцыйны сайт]{{ref-it}}

[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1904 годзе]]</text>
      <sha1>dd28d14zsnzmyggj1to0l4gd5rcs20m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе</title>
    <ns>10</ns>
    <id>93077</id>
    <revision>
      <id>2678494</id>
      <parentid>2627616</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1991" sha1="mcbaz0w30ua3c2bszlhcdy1dy6v04le" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца2
|назва_шаблёну = Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе
|назва         = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]] [[Чэмпіянат Турэччыны па футболе|чэмпіянату Турэччыны па футболе]] ў [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]]
|кляса_карткі  = hlist
|сьпіс1        = 
* [[Аланьяспор Аланья|Аланьяспор]]
* [[Амэд Дыярбакыр|Амэд]]
* [[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]
* [[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газыянтэп]]
* [[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]]
* [[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]]
* [[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёзтэпэ]]
* [[Істанбул Башакшэхір]]
* [[Каджаэліспор Ізьміт|Каджаэліспор]]
* [[Касымпаша Стамбул|Касымпаша]]
* [[Коньяспор Конья|Коньяспор]]
* [[Рызэспор Рызэ|Рызэспор]]
* [[Самсунспор Самсун|Самсунспор]]
* [[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]
* [[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]
* [[Чорум (футбольны клюб)|Чорум]]
* [[Эрзурумспор Эрзурум|Эрзурумспор]]
* [[Эюпспор Эюп|Эюпспор]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Турэччына]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Турэччына]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Турэцкі футбол]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mcbaz0w30ua3c2bszlhcdy1dy6v04le</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе</title>
    <ns>10</ns>
    <id>93083</id>
    <revision>
      <id>2678509</id>
      <parentid>2627393</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1654" sha1="cm2ywhf873dmj8rqb0nwl4v9nmku3bx" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца2
|назва_шаблёну = Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе
|назва         = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга]] [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе|чэмпіянату Грэцыі па футболе]] ў [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]]
|кляса_карткі  = hlist
|сьпіс1 = 
* [[АЕК Атэны|АЕК]]
* [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]]
* [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]]
* [[Астэрас Трыпаліс|Астэрас]]
* [[Атромітас Атэны|Атромітас]]
* [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]]
* [[Іракліс Тэсалёнікі|Іракліс]]
* [[Калямата (футбольны клюб)|Калямата]]
* [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]]
* [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]]
* [[ОФІ Іракліён|ОФІ]]
* [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]
* [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]]
* [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Грэцыя]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Грэцыя]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Грэцкі футбол]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cm2ywhf873dmj8rqb0nwl4v9nmku3bx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сынагога</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93349</id>
    <revision>
      <id>2678435</id>
      <parentid>2320160</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T19:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SergeiSEE</username>
        <id>38150</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне  літаратура</comment>
      <origin>2678435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="aehg9o1de7jojkad2bnklyfrzi5oorx" xml:space="preserve">[[Файл:Praha Staronova Synagoga.jpg|міні|Найстарэйшая дзеючая сынагога Эўропы, 1270, [[Прага]]]]
'''Сынагога''' ({{Мова-el|συναγωγή|скарочана}} — збор, грамадзтва; {{Мова-he|בית כנסת}} — бэйт кнэсэт, г. зн. дом сходаў) — юдэйскі малітоўны дом або памяшканьне, дзе юдэі моляцца [[Бог]]у. Звычайна ўяўляе сабой збудаваньне характэрнай архітэктуры. Праўда, паводле юдэйскіх рэлігійных правілаў, сынагогай можа быць любое памяшканьне, якое было асьвячонае па спэцыяльным абрадзе.

== Літаратура ==
* {{Кніга|аўтар = Локотко Александр. |частка = |загаловак = Архитектура европейских синагог |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Alaksandar_Lakotka/Architiektura_jevropiejskich_sinahoh.html |адказны =  |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Ураджай (выдавецтва) |Ураджай]] |год = 2002|том = |старонкі =  |старонак = 156 |сэрыя = |isbn = 985-04-0547-3|наклад = 2000}}

== Глядзіце таксама ==
* [[Пружанская сынагога]]
* [[Быхаўская сынагога]]
* [[Сынагога ў Бабруйску]]
* [[Сынагога Зальцмана (Менск)]]

{{Накід}}

[[Катэгорыя:Сынагогі| ]]</text>
      <sha1>aehg9o1de7jojkad2bnklyfrzi5oorx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арцём Канцавы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103125</id>
    <revision>
      <id>2678484</id>
      <parentid>2669560</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14040" sha1="ak0n39reeikn9wvdtnl3745j0ypnz64" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Арцём Канцавы''' ({{Н}} 20 траўня 1983 году) — колішні беларускі [[футбол|футбаліст]], нападнік. Уваходзіць у [[Клюб беларускіх бамбардзіраў]] для футбалістаў, якія забілі 100 і болей галоў на найвышэйшым узроўні&lt;ref&gt;[http://www.pressball.by/articles/football/others/80593 Клуб бомбардиров. Незаконченный Роман]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Кар’ера ==
=== Клюбная ===
Выхаванец гомельскага футболу. У маладым веку апынуўся ў барысаўскім [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]. Пазьней гуляў у Расеі, але ў 2005 годзе вярнуўся ў Беларусь, стаўшы адным з асноўных гульцоў менскага [[МТЗ-РІПА Менск|МТЗ-РІПА]]. У 2009 годзе перайшоў у «[[Спартак Нальчык|Спартак]]» з [[Нальчык]]у. Сэзон 2010 году правёў у арэндзе ў БАТЭ, пасьля чаго быў выкуплены барысаўскім клюбам. У БАТЭ спачатку трывала гуляў у асноўным складзе на пазыцыі цэнтральнага нападніка або правага паўабаронцы. У 2013 годзе пачаў зьяўляцца на полі толькі эпізадычна, што ў многім было павязана са зьменай тактычнай схемы барысаўчанаў, якія пачалі гуляць бяз вылучаных флянгавых паўабаронцаў, а на гастрыні атакі Канцавы ня здолеў скласьці канкурэнцыю [[Віталь Радзівонаў|Віталю Радзівонаву]].

У выніку па заканчэньні сэзону 2013 году пакінуў БАТЭ ў статусе свабоднага агента і ў студзені 2014 году падпісаў кантракт з «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2014-01-29|url = https://football.by/news/53749 |title = Артем Концевой подписал контракт с &quot;Торпедо&quot;-БелАЗ |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У жодзінскім клюбе стаў гульцом асноўнага складу, дзе спачатку гуляў у цэнтры атакі, але потым пачаў выступаць на пазыцыі правага ўскрайняга нападніка. У студзені 2015 году падоўжыў кантракт з аўтазаводцамі&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2015-01-30|url = https://football.by/news/66248 |title = Артем Концевой продлил контракт с &quot;Торпедо-БелАЗ&quot; |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У пачатку сэзону 2015 году не гуляў праз траўму, а пазьней вярнуўся і трывала зьяўляўся на полі, але карыснымі дзеяньнямі (галамі або галявымі перадачамі) не адзначаўся. У ліпені 2015 году пакінуў «Тарпэда-БелАЗ»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2015-07-16|url = https://football.by/news/72561 |title = &quot;Торпедо-БелАЗ&quot; расстался с Александром Яцкевичем и Артемом Концевым |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;.

Неўзабаве пасьля разьвітаньня з жодзінскім клюбам апынуўся ў стане гарадзенскага «[[Нёман Горадня|Нёмана]]», зь якім 24 ліпеня падпісаў кантракт&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2015-07-24|url = https://football.by/news/72941 |title = Артем Концевой стал игроком &quot;Немана&quot; |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У складзе «Нёмана» быў асноўным цэнтральным нападнікам. У студзені 2016 году падоўжыў кантракт з гарадзенскім клюбам&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2016-01-13|url = https://football.by/news/80276 |title = Сергей Сосновский и Артем Концевой продлили контракты с &quot;Неманом&quot; |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У сэзоне 2016 году заставаўся трывалым гульцом асноўнага складу, толькі канец сэзону прапусьціў праз траўму. У лютым 2017 году падпісаў новае пагадненьне зь «Нёманам»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2017-02-15|url = https://football.by/news/96128 |title = Артем Концевой продлил контракт с &quot;Неманом&quot; |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У сэзоне 2017 году пачаў радзей зьяўляцца на полі, часьцей толькі выходзячы на замену. У канцы сэзону пачаў выкарыстоўвацца ў якасьці правага абаронцы. У лістападзе 2017 году падоўжыў кантракт зь «Нёманам» на наступны сэзон&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2017-11-28|url = https://football.by/news/107376 |title = Якимов, Жуковский, Рудик и еще трое футболистов продлили контракты с &quot;Неманом&quot; |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;, а ў студзені 2019 году падоўжыў кантракт яшчэ на адзін год&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2019-01-24|url = https://football.by/news/122524 |title = Артем Концевой остается в Гродно |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У сэзонах 2018—2019 гадоў зрэдку зьяўляўся на полі і шмат прапускаў праз траўмы. У сьнежні 2019 году пакінуў «Нёман»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2019-12-02|url = https://football.by/news/134247 |title = &quot;Неман&quot; объявил о расставании с Концевым |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Міжнародная ===
Гуляў за моладзевыя зборныя Беларусі. З 2006 па 2008 гады выступаў за [[Зборная Беларусі па футболе|нацыянальную зборную]].

== Трэнэрская праца ==
У пачатку 2020 году трэнаваўся зь менскім [[НФК Менск|НФК]], аднак у лютым пастанавіў сабе завяршыць кар’еры&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2020-02-06|url = https://football.by/news/136440 |title = Артем Концевой в 36 лет завершил карьеру |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У сакавіку 2020 году ўвайшоў у трэнэрскі штаб дублю барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2020-03-13|url = https://football.by/news/137633 |title = Артем Концевой будет набираться тренерского опыта в дубле БАТЭ |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;, дзе працаваў цягам двух гадоў. У студзені 2022 году перайшоў на працу зь юнацкай камандай клюбу&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-01-19|url = https://football.by/news/160408 |title = Виктор Гончаренко возглавил дубль БАТЭ |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2023 году зноў стаў трэнэрам у дублі БАТЭ&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-01-11|url = https://football.by/news/171098 |title = Артем Концевой вернулся в тренерский штаб дубля БАТЭ |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе 2023 году атрымаў трэнэрскую ліцэнзію катэгорыі A&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-11-13|url = https://football.by/news/180781 |title = Дипломы УЕФА категории &quot;А&quot; вручены 24 специалистам |website = football.by|access-date = 2024-02-13|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2024 году быў прызначаны памочнікам [[Ігар Крывушэнка|Ігара Крывушэнкі]] ў асноўнай камандзе барысаўчанаў&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-01-04|url = https://football.by/news/182408 |title = Игорь Криушенко спустя 16 лет вновь возглавил БАТЭ |website = football.by|access-date = 2024-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У ліпені 2025 году быў прызначаны галоўным трэнэрам барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]&lt;ref&gt;[https://fcbate.by/news/2507 Артем Концевой — главный тренер БАТЭ]. ФК БАТЭ.&lt;/ref&gt;. У ягоны штаб увайшлі [[Уладзімер Нявінскі|Ўладзімер Нявінскі]], [[Дзьмітры Ліхтаровіч]], [[Ігар Ражкоў]], [[Барыс Панкратаў]] і лёгкаатлетка [[Аліна Талай]], якой даверылі адказваць за фізычную падрыхтоўку футбалістаў. У траўні 2026 году прывёў каманду да перамогі ў [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|Кубку Беларусі 2025—2026 гадоў]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-05-16 |url = https://football.by/news/218318 |загаловак = Артем Концевой: &quot;Заменами сломали игру, и молодые ребята уверенно пробили пенальти&quot; |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-05-16 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;. На пачатку лета сышоў з клюбу&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-06-15 |url = https://football.by/news/219743 |загаловак = Официально: Артём Концевой расстался с БАТЭ |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-07-10 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
* [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] ў складзе:
** [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] — [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]]
* [[Кубак Расеі па футболе|Кубак Расеі]]:
** [[Спартак Масква (футбольны клюб)|Спартак Масква]] — 2003
* [[Кубак Беларусі па футболе|Кубак Беларусі]]:
** [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] — 2005, 2010
** [[МТЗ-РІПА Менск|МТЗ-РІПА]] — 2008
* [[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубак Беларусі]]:
** [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] — 2010
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату — 2006, 2008

== Статыстыка ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| Клюб !!rowspan=&quot;2&quot;| Сэзон !!colspan=&quot;3&quot;| Чэмпіянат
|-
! Дывізіён !! Матчы !! Галы
|-
| [[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]] ||rowspan=&quot;2&quot;| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]] ||rowspan=&quot;2&quot;| [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015 году|Найвышэйшая ліга]] || 11 || 0
|-
|rowspan=&quot;4&quot;| [[Нёман Горадня|Нёман]] || 12 || 3
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году|Найвышэйшая ліга]] || 23 || 2
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017 году|Найвышэйшая ліга]] || 19 || 0
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году|Найвышэйшая ліга]] || 9 || 0
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20131014173222/http://www.fcbate.by/ru/history/players/id2400 Профіль на сайце БАТЭ]{{Ref-ru}}
* [http://www.pressball.by/footballstat/artem_kontsevoi/ Статыстыка «ПБ-Инфо»]{{Ref-ru}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Канцавы, Арцём}}
[[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]]</text>
      <sha1>ak0n39reeikn9wvdtnl3745j0ypnz64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпэдыя:Культура мовы</title>
    <ns>4</ns>
    <id>106388</id>
    <revision>
      <id>2678466</id>
      <parentid>2602481</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T06:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taravyvan Adijene</username>
        <id>1924</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Лексыка */ артаграфія</comment>
      <origin>2678466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29279" sha1="g90rqvzbmjtpkzm1xp4usf78cuztq9o" xml:space="preserve">{{Скарачэньне|ВП:КМ}}
{{Плянаваная рэкамэндацыя}}

'''Культура мовы''' — набор рэкамэндацыяў да ўжытку ў [[Беларуская Вікіпэдыя|Беларускай Вікіпэдыі]], якія дапаўняюць правіла [[Вікіпэдыя:Правапіс]] і мусяць дамапагчы ў паляпшэньні і ўніфікацыі [[Беларускі клясычны правапіс|клясычнага стандарту беларускай мовы]] паводле працаў беларускіх мовазнаўцаў.

== Скланеньне геаграфічных назваў ==
{{Скарачэньне|ВП:СГН}}

* [[Вінцук Вячорка]]. Не страляйце пад Лёзна! Скланяйма беларускія геаграфічныя назвы. — Эл. рэсурс [http://www.svaboda.org/a/27161579.html www.svaboda.org]
{{пачатак цытаты}}Скланяйма правільна: замак у Крэве; горад на рацэ Дзьвіне; сядзіба пад Косавам; тролі ў Ольгіне.{{канец цытаты}}

== Прыназоўнікі ==
{{Скарачэньне|ВП:ПРЫНАЗ}}

=== Па ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!align=center colspan=3|Няслушнае ўжываньне прыназоўніка «па»
|-align=center valign=top style=&quot;background-color:#f3f3ff&quot;
!Няслушна
!Слушна
!Камэнтар
|-
|па (аўторках/выходных/сьвятах)
|у (аўторкі/выходныя/сьвяты)
|таксама можна проста «аўторкамі»
|-
|па беразе (бегчы) &lt;br /&gt; па вуліцы (ехаць) &lt;br /&gt; па лесе (ісьці)
|берагам (бегчы) &lt;br /&gt; вуліцаю (ехаць) &lt;br /&gt; лесам (ісьці)
|
|-
|па вечарах
|вечарамі
|
|-
|па жаданьні
|на жаданьне
|таксама магчыма «паводле жаданьня»
|-
|па загадзе
|на загад
|таксама магчыма «паводле загаду»
|-
|па законе
|паводле закону
|таксама магчыма «згодна з законам»
|-
|па зьвестках
|паводле зьвестак
|
|-
|па ініцыятыве
|з ініцыятывы
|таксама магчыма «паводле ініцыятывы», «праз ініцыятыву»
|-
|па меркаваньні
|на думку&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=[[Вінцук Вячорка]]|год=2019|спасылка=https://www.svaboda.org/a/dumka-i-mierkavannie/30181470.html|выданьне=[[Радыё Свабода]]|загаловак=Ці беларусы баяцца мець уласную думку? Пра словы „думка“ і „меркаваньне“.}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|па памеры/даўжыні (вялікі/малы)
|памерам/даўжынёю (вялікі/малы)
|
|-
|па правілах
|паводле правілаў
|
|-
|па просьбе
|на просьбу
|
|-
|па сакрэце
|пад сакрэтам
|
|-
|па словах (экспэртаў)
|паводле словаў (экспэртаў)
|таксама магчыма карацей «паводле (экспэртаў)»
|-
|па сьцьвярджэньні (сьведкі)
|паводле (сьведкі)
|
|-
|па ўзоры
|на ўзор
|таксама магчыма «паводле ўзору»
|-
|па ўсім відаць
|з усяго відаць
|
|-
|па ўсіх кірунках
|ува ўсіх кірунках
|
|-
|пры карале Георге
|пры каралю Георгу або за каралём Георгам
|узор: «не за намі гэта сталася, не за намі й перастане»
|-
|}

=== Згодна ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!align=center colspan=3|Няслушнае ўжываньне прыназоўніка «згодна»
|-align=center valign=top style=&quot;background-color:#f3f3ff&quot;
!Няслушна
!Слушна
!Камэнтар
|-
|згодна (пастановы)
|згодна з (пастановаю)
|
|-
|}

=== У ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!align=center colspan=3|Няслушнае ўжываньне прыназоўніка «у»
|-align=center valign=top style=&quot;background-color:#f3f3ff&quot;
!Няслушна
!Слушна
!Камэнтар
|-
|знаходзіцца ў (150 км ад Менску)
|знаходзіцца за (150 км ад Менску)
|
|-
|}

=== З і са ===
[[Павал Сьцяцко]] зьвяртае ўвагу на гістарычную неўласьцівасьць прыназоўніка «са» беларускай мове:
{{пачатак цытаты}}Прыназоўнік са (&lt;со) стаў пашырацца ў беларускай мове дзеля набліжэньня яе да ўсесаюзнага стандарту. У творах клясыкаў беларускай літаратуры бачым выкарыстаньне прыназоўніка з, а ня са. Гэта пераканаўча сьцьвердзіў знаны беларускі навуковец, чуйны да слова пісьменьнік Уладзімер Содаль. У артыкуле «3 ці Са» (Наша слова. №27, 1993) ён зазначае: Такога пераходу прыназоўніка з у са ў нашай моўнай гістарычнай практыцы не было. У нашым славутым Статуце Літоўскім таксама маем: «з старастам, з старшиною». У «Беларускай граматыцы» Б. Тарашкевіча таксама не выкарыстоўваецца тэты прыназоўнік са, а толькі з: з сваіх месц, з сваей работай, з страхі… І «Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі» (Мн., 1959) не фіксуюць прыназоўніка са. &lt;…&gt; 3 прааналізаванага відаць, што ў сучаснай беларускай нацыянальнай мове натуральным ёсьць прыназоўнік з. Са — гэта варыянт няіснага ў сучаснай беларускай мове прыназоўніка с.{{канец цытаты}}

== Лексыка ==
{{Скарачэньне|ВП:ЛЕКС}}

* Слоўнік беларускай мовы (клясычны правапіс). [[Наша Ніва]], 2001. — Эл. рэсурс [http://knihi.com/storage/padrucnik/spasylki/slouniki.htm www.knihi.com]
* {{Літаратура/Культура мовы (2002)}}
* З трасянкі на мову. Слоўнік [[Юрась Пацюпа|Юрася Пацюпы]]. Свой Лад, 2003. — Эл. рэсурс [https://docs.google.com/document/d/1anaCAZruC2wsG6fgQgdzM6S6tQWRPx_KH2u48Mw7dS8/edit www.docs.google.com]
* [[Юрась Бушлякоў|Бушлякоў Ю.]] [https://docs.rferl.org/be-BY/2013/07/08/1c67bc6c-d0af-4017-b2cb-ccdd2dec94ba.pdf Жывая мова]. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе.) — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2013. — 294 с.: іл. — {{ISBN|978-0-929849-62-1}}.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!align=center colspan=3|Сьпіс найбольш ужывальнай лексыкі для выпраўленьня паводле слоўніка
|-align=center valign=top style=&quot;background-color:#f3f3ff&quot;
! Няслушная лексэма
! Слушная лексэма
! Камэнтар
|-
|абавязальніцтва
|забавязаньне
|
|-
|абвергнуць
|зьняпраўдзіць
|
|-
|абвінавачваць
|зьвінавачваць
|
|-
|аблегчыць
|палегчыць
|
|-
|абшчына &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; абшчынны
|супольнасьць, грамада &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; супольны
|
|-
|аб’яўляць
|абвяшчаць
|
|-
|адмяняць
|касаваць, скасоўваць
|
|-
|адносіны
|стаўленьне; дачыненьне
|
|-
|адпраўляцца
|выпраўляцца
|
|-
|адстойваць
|бараніць
|
|-
|адсутнічаць &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; адсутнасьць
|ня быць, ня мець &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; брак; нябытнасьць (чалавека)
|
|-
|аказацца (кім) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; аказацца (дзе)
|быць; выявіцца; стацца &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; апынуцца; знайсьціся
|
|-
|аказваецца
|выходзіць; выяўляецца
|
|-
|аплочваць
|сплачваць
|
|-
|астанкі
|парэшткі
|
|-
|астатак
|рэшта
|
|-
|быт
|побыт
|
|-
|балельшчык
|заўзятар
|
|-
|барацьба
|змаганьне
|
|-
|бачна
|відаць
|
|-
|берагчы
|захоўваць; шанаваць; ашчаджаць
|
|-
|будаўніцтва
|будаваньне (чаго); будоўля
|
|-
|бязьдзейнічаць
|ня дзеіць; не чыніць
|
|-
|вадзіцель
|кіроўца
|
|-
|верталёт
|гелікоптэр
|
|-
|вобласьць (навукі)
|галіна (навукі)
|
|-
|вопыт &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; вопытны
|досьвед &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; дасьведчаны
|
|-
|вусьце
|утока
|
|-
|вучоба &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; вучэбны
|навука; навучаньне &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; навучальны
|
|-
|вучылішча
|вучэльня
|П. Сьцяцко прапануе «навучальня»
|-
|вывад
|выснова
|
|-
|выключна &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; выключны &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; выключыць (перан.) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; выключэньне (перан.) &lt;br /&gt; за выключэньнем
|толькі; вылучна, вынятна &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; вылучны, вынятны &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; вылучыць; адкінуць &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; вынятак &lt;br /&gt; з выняткам
|
|-
|вырашыць &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; вырашальны
|пастанавіць, выракаваць; зьмеркаваць, ''зважити'' ([[ГСБМ]]) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; вызначальны
|
|-
|выставачны
|выстаўны
|
|-
|вэлясыпэд
|ровар
|
|-
|доказ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; даказваць
|довад &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; даводзіць
|
|-
|дзейнічаць
|дзеяць
|
|-
|дзеяч
|дзяяч
|
|-
|добразычлівы
|зычлівы
|
|-
|добрасумленны
|сумленны
|
|-
|забастоўка &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; забастоўшчык
|страйк &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; страйковец
|
|-
|заключацца (у чым)
|палягаць
|
|-
|{{nowrap|замова (прадукту)}} &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; замаўляць
|заказ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; заказваць
|
|-
|зьнешні
|вонкавы (выгляд); знадворны (дэкор); навакольны (сьвет); замежны (гандаль)
|
|-
|зьяўляцца (кім, чым)
|ёсьць (кім, чым)
|
|-
|зыходзіць (з чаго) перан.
|выходзіць
|
|-
|існуючы
|існы
|
|-
|іспыт
|экзамэн, выпыты
|
|-
|казна
|скарб
|
|-
|{{Падказка|кантактавацца|як эквівалент расейскаму «общаться»}}
|меркавацца, стыкацца, ''сполковать'' ([[ГСБМ]])
|першае бліжэй да «гаварыць», другое — да «кантактаваць»
|-
|каструля
|рондаль
|
|-
|кафэ
|кавярня
|
|-
|кіруючы
|кіроўны
|
|-
|княжацкі
|княскі
|
|-
|латынь
|лаціна
|
|-
|лівень
|залева
|
|-
|лімон &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; лімонны
|цытрына &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; цытрынавы
|
|-
|любы́
|кожны; усякі; хоць які
|
|-
|маецца (у сэнсе ёсьць)
|ёсьць
|
|-
|маладзёжны{{Заўвага|name=&quot;Hurski&quot;}}
|моладзевы
|
|-
|многавугольнік
|шматкутнік
|
|-
|мысьліцель
|мысьляр
|
|-
|мэдыцынскі
|мэдычны
|
|-
|накірунак, напрамак
|кірунак
|
|-
|напрыканцы
|у канцы; пад канец
|
|-
|неабходна &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; неабходнасьць &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; неабходны
|трэба, патрэбна; пільна патрэбна; мусова &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; патрэба; пільная патрэба; мус &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; патрэбны; пільна патрэбны; мусовы
|
|-
|недахоп
|загана; хіба; нястача, брак
|
|-
|непасрэдна
|беспасярэдне&lt;ref&gt;[[Юрась Бушлякоў|Бушлякоў Ю.]] Жывая мова. (Бібліятэка Свабоды.
ХХІ стагодзьдзе.) — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2013. С. 76.&lt;/ref&gt;
|
|-
|падавіць &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; падаўленьне
|здушыць &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; здушэньне
|
|-
|падарожнічаць
|вандраваць
|
|-
|падвяргацца
|падпадаць
|
|-
|падзеньне
|паданьне; спад
|
|-
|падчас
|у час, у часе
|
|-
|пазьбягаць
|унікаць
|
|-
|паліць (цыгарэты, трубку)
|курыць
|
|-
|паражэньне
|параза
|
|-
|пасьля
|прысл. потым; &lt;br /&gt; прыназ. па; пасьля
|
|-
|пасяджэньне
|паседжаньне
|
|-
|перапіска
|ліставаньне
|
|-
|першапачаткова
|ад пачатку
|
|-
|пляніроўка
|плянаваньне; плян
|
|-
|поезд
|цягнік
|
|-
|пол &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; полавы
|плоць &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; плоцевы
|
|-
|прававы
|праўны
|
|-
|прамавугольнік
|прастакутнік
|
|-
|прамы этэр
|жывы этэр
|
|-
|прастол
|пасад, сталец
|
|-
|прадаставіць
|узычыць; даць, падаць
|
|-
|прыблізна
|прыкладна
|
|-
|прыгаварыць &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; прыгавор
|прысудзіць; выракаваць &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; вырак; прысуд
|
|-
|прычым
|прытым
|
|-
|прысутнічаць &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; прысутнасьць &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; прысутны
|быць, мець; &lt;br /&gt; быць прытомным (сьведкам) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; наяўнасьць; &lt;br /&gt; прытомнасьць (сьведкі) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; наяўны; &lt;br /&gt; прытомны (сьведка)
|
|-
|разнавіднасьць
|адмена
|
|-
|разьведвальны &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; разьведка &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; разьведчык
|выведны &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; выведка &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; выведнік
|
|-
|разьвязаць (вайну)
|распачаць
|
|-
|распавядаць
|апавядаць, расказваць
|
|-
|распаўсюджваць
|пашыраць
|
|-
|рашыць &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; рашэньне{{Заўвага|name=&quot;Hurski&quot;|«''Адны словы запазычаны з рускай мовы цалкам, у тым жа граматычным складзе і з тымі ж значэннямі (наглядаюцца толькі некаторыя гукавыя адхіленні). Сюды адносяцца, напрыклад… грамадскія тэрміны: абавязацельства, рашэнне, дзелавітасць, маладзёжны, здравіца, здраўніца і іншыя»&lt;ref&gt;Гурскі М. Беларуская мова: вучэбны дапаможнік для факультэтаў падрыхтоўкі настаўнікаў пачатковых класаў педагагічных інстытутаў: у 2 ч. Ч. 1: Лексікалогія, фанетыка і марфалогія. — {{Менск (Мінск)}}, 1961. [https://www.google.by/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_mova/UjHVcwLmZgkC?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;bsq=%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0+,+%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D0%B5+,+%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C+,+%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%91%D0%B6%D0%BD%D1%8B+,+%D0%B7%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%B0+,+%D0%B7%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0&amp;dq=%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0+,+%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D0%B5+,+%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C+,+%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%91%D0%B6%D0%BD%D1%8B+,+%D0%B7%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%B0+,+%D0%B7%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0&amp;printsec=frontcover С. 41].&lt;/ref&gt;}}
|разьвязаць; &lt;br /&gt; пастанавіць, выракаваць; &lt;br /&gt; наважыцца; &lt;br /&gt; зьмеркаваць, ''зважити'' ([[ГСБМ]]) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; разьвязаньне; &lt;br /&gt; пастанова, вырак
|
|-
|садзейнічаць
|спрыяць
|
|-
|сардэчны
|сэрцавы; перан. шчыры
|
|-
|саслоўе
|стан
|
|-
|саюз &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; саюзьнік
|зьвяз; хаўрус &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; хаўрусьнік
|
|-
|своечасовы
|учасны
|
|-
|скідка
|зьніжка
|
|-
|спаборнічаць
|спабораваць
|
|-
|справіцца
|даць рады
|
|-
|ссылка &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; саслаць
|высылка &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; выслаць
|
|-
|сукупнасьць
|лучнасьць
|
|-
|супрацоўнічаць &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; супрацоўніцтва
|супрацаваць, працаваць разам &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; супраца
|
|-
|сутнасьць
|існасьць
|
|-
|сысьці &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; сыход
|адысьці; пайсьці; уцячы &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; адыход; разыходжаньне; уцёкі
|
|-
|сьвяшчэнны &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; сьвяшчэньнік
|сьвяты &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; сьвятар
|
|-
|сэйм
|сойм
|
|-
|такім чынам
|такім парадкам; такім спосабам
|
|-
|трусы (бялізна)
|майткі
|
|-
|у адсутнасьць (каго, чаго)
|без (каго, чаго)
|
|-
|у далейшым
|пазьней
|
|-
|у першую чаргу
|перш-наперш; перадусім
|
|-
|у прысутнасьць (каго)
|пры (кім)
|
|-
|у сваю чаргу
|сваім парадкам
|
|-
|угон &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; угоншчык
|згон &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; згоньнік
|
|-
|удзельнічаць
|браць удзел
|
|-
|узьдзейнічаць
|уплываць
|
|-
|узрост
|век
|
|-
|уключыць (перан.) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; уключэньне (перан.)
|улучыць &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; улучэньне
|
|-
|ураўненьне
|раўнаньне
|
|-
|урач &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; урачэбны
|лекар, доктар &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; лекарскі
|
|-
|устарэлы
|застарэлы
|
|-
|філіял
|філія
|
|-
|хадайнічаць
|старацца (за каго)
|
|-
|хапае (усяго)
|стае (усяго)
|
|-
|чай
|гарбата
|
|-
|чайка
|кірля
|
|-
|чайнік
|імбрык
|
|-
|чамадан
|валізка
|
|-
|чарапіца &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; чарапічны
|дахоўка &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; дахоўкавы
|
|-
|чарцёж
|рысунак
|
|-
|член
|(арганізацыі) сябра&lt;ref&gt;[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/25419964.html Дзядзька Янка і таварыш маёр], [[Радыё Свабода]], 12 чэрвеня 2014 г &lt;/ref&gt;; &lt;br /&gt; (цела) чэлес
| таксама існуе аўтарскае слова [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] «чалец», якое мае істотныя словаўтваральныя абмежаваньні: няма формы жаночага роду, нармалізаванага прыметніка, а таксама абстрактавага назоўніка (напр. прыпыніў сяброўства ў партыі)
|-
|швейны
|швачны
|
|}

== Словаўтварэньне ==
{{Скарачэньне|ВП:СЛОВА}}

=== Суфіксы -чык і -шчык ===
* БКП-2005
{{пачатак цытаты}}У беларускай мове суфіксы -чык і -шчык для называньня асобаў паводле прафэсіі ды роду заняткаў або для называньня прыладаў — нетрадыцыйныя. Як правіла, існуюць словы, утвораныя пры дапамозе іншых, больш уласьцівых беларускай мове суфіксаў: -нік/-ніц-(а): аўтаадказьнік, возьнік, выведнік, перакладніца, кампутарнік, прыбіральніца, спавяшчальнік (= дакладчык), тэлевізійнік; — овец: пікетовец; -ц-(а): замоўца ды інш.{{канец цытаты}}
* [[Зьміцер Саўка|Саўка З.]] Моўны мануал: практычны даведнік для працаўнікоў тэлеканалу «[[Белсат]]». — Варшава, 2008. С. 25:
{{пачатак цытаты}}У беларускай мове фіналі -чык і -шчык надаюць слову значэньне памяншальнасьці і маюць месца ў прозьвішчах і мянушках (Зязюля — Зязюльчык, Чарняўскі — Чарнаўшчык), таму іх выкарыстаньне ў якасьці суфіксаў назоўнікаў, якія абазначаюць асобу паводле прафэсіі ці занятку (а такая практыка прадыктавана вынятна ўплывам расейскай мовы), непажаданая. Уласнабеларускім адпаведнікам для фіналяў -чык і -шчык ёсьць суфікс -нік.{{канец цытаты}}

=== Нарошчваньне -ач з суфіксам -н ===
* Губкіна А. Да пытання словаўтваральнай варыянтнасці // Беларускае слова: тэорыя і практыка : зб. арт. па матэрыялах навук. чытанняў, прысвеч. 75-годдзю прафесара Б. Плотнікава, г. Мінск, 15 снеж. 2015 г / рэдкал.: М. Свістунова (адк. рэд.) [і інш.]; пад агул. рэд. праф. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: РІВШ, 2016. С. 39.
{{пачатак цытаты}}Словы з суфіксам -н-, у якіх маюць месца словаўтваральныя нарашчэньні, ёсьць калькамі з расейскай мовы (параўн. рас. глоточный, лопаточный, маточный, кишечный, клеточный, цветочный, пяточный і пад.) або ўтварыліся паводле
такога словаўтваральнага тыпу (лытачны і інш.){{канец цытаты}}

=== Цэлыя асновы ў складаных прыметніках ===
* [[Зьміцер Саўка|Саўка З.]] Моўны мануал: практычны даведнік для працаўнікоў тэлеканалу «[[Белсат]]». — Варшава, 2008. С. 33—34:
{{пачатак цытаты}}Цяжкасьць могуць выклікаць складаныя прыметнікі, якія ўказваюць на бакі, рэпрэзэнтаваныя рознымі краінамі, народамі, мовамі і да т. п.. У адрозьненьне ад расейскай мовы, у беларускай такія прыметнікі ўтвараюцца ад цэлых асноваў прыметнікаў пры дапамозе злучальнага а:
&lt;br /&gt;ангельскі + беларускі &gt; ангельска-беларускі слоўнік (ня англа-),
&lt;br /&gt;брытанскі + ірляндзкі &gt; брытанска-ірляндзкі дыялёг (не брытана-),
&lt;br /&gt;грэцкі + рымскі &gt; грэцка-рымская барацьба (ня грэка-),
&lt;br /&gt;францускі + нямецкі &gt; француска-нямецкая дамова (ня франка-).
&lt;br /&gt;На гэты ж узор утвараюцца і іншыя складаныя прыметнікі: гістарычна-культурны, гістарычна-філялягічны (не гісторыка-).{{канец цытаты}}

=== Уніканьне «цяжкіх» спалучэньняў зычных ===
* [[Зьміцер Саўка|Саўка З.]] Моўны мануал: практычны даведнік для працаўнікоў тэлеканалу «[[Белсат]]». — Варшава, 2008. С. 34:
{{пачатак цытаты}}
Часам пры ўтварэньні прыметнікаў утваральная аснова (назоўнік) мае «цяжкую» фіналь (г. зн. сканчаецца на спалучэньне зычных), якая «абцяжарваецца» яшчэ больш у выніку далучэньня суфіксу, напрыклад, -н-. Каб пазьбегчы гэтага, варта ўтварацца прыметнікі ад такіх назоўнікаў з дапамогаю суфікса -ов-/-ав-, тады прыметнікі лягчэй вымаўляюцца і прасьцей успрымаюцца на слых:
&lt;br /&gt;арэнда &gt; арэндавы (не арэндны),
&lt;br /&gt;дысконт &gt; дысконтавы (не дысконтны),
&lt;br /&gt;канцэрт &gt; канцэртавы (не канцэртны),
&lt;br /&gt;курорт &gt; курортавы (не курортны),
&lt;br /&gt;транспарт &gt; транспартавы (не транспартны),
&lt;br /&gt;цэмэнт &gt; цэмэнтавы (не цэмэнтны).
{{канец цытаты}}

=== Паўскароты ===
* [[Зьміцер Саўка|Саўка З.]] Моўны мануал: практычны даведнік для працаўнікоў тэлеканалу «[[Белсат]]». — Варшава, 2008. С. 57:
{{пачатак цытаты}}
Паўскароты — гэта словы, утвораныя ад словазлучэньняў, першы кампанэнт якіх рэпрэзэнтуецца пачатковым складам, другі — падаецца цалкам: дзяржаўны дэпартамэнт &gt; дзярждэпартамэнт, дзяржаўны бюджэт &gt; дзяржбюджэт, Эўрапейскі Зьвяз &gt; Эўразьвяз. Сам спосаб утварэньня такіх словаў нельга назваць натуральным для беларускай мовы, тым больш што часта ўтвораныя такім спосабам найменьні ніяк нельга назваць мілагучнымі і арганічнымі беларускай фанэтыцы: грашзнакі, дыппрадстаўніцтва, мінабароны. Таму выкарыстаньне паўскаротаў трэба максымальна абмяжоўваць.
{{канец цытаты}}

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://verbum.by/esbm Спраўдзіць паходжаньне словаў] ([[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы]])
* [https://verbum.by/hsbm Спраўдзіць наяўнасьць і значэньне словаў у старабеларускай мове] ([[Гістарычны слоўнік беларускай мовы]])
* [https://belarus.github.io/Slouniki-Nasovic/index.html Спраўдзіць наяўнасьць і значэньне словаў у беларускай мове да сыстэмнай русіфікацыі] (Слоўнік [[Іван Насовіч|Івана Насовіча]] 1870 году)
* [https://slounik.org/ Спраўдзіць наяўнасьць і значэньне словаў у слоўніках клясычным моўным стандартам], [[Slounik.org]]</text>
      <sha1>g90rqvzbmjtpkzm1xp4usf78cuztq9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе</title>
    <ns>10</ns>
    <id>108179</id>
    <revision>
      <id>2678516</id>
      <parentid>2627419</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1382" sha1="odz02hbtjfb5sy5hpd7ti3u4y95a3w4" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца2
|назва_шаблёну = Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе
|назва         = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьліга]] [[Чэмпіянат Аўстрыі па футболе|чэмпіянату Аўстрыі па футболе]] ў [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]]
|кляса_карткі  = hlist
|сьпіс1 = 
* [[Аўстрыя Вена]]
* [[Аўстрыя Люстэнаў]]
* [[Вольфсбэрг (футбольны клюб)|Вольфсбэрг]]
* [[ГАК Грац|ГАК]]
* [[Гартбэрг (футбольны клюб)|Гартбэрг]]
* [[ЛАСК Лінц|ЛАСК]]
* [[Райндорф Альтах|Райндорф]]
* [[Рапід Вена|Рапід]]
* [[Рыд (футбольны клюб)|Рыд]]
* [[Рэд Бул Зальцбург|Рэд Бул]]
* [[Тыроль Ватэнс|Тыроль]]
* [[Штурм Грац|Штурм]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Аўстрыя, 1]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Аўстрыйскі футбол]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>odz02hbtjfb5sy5hpd7ti3u4y95a3w4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе</title>
    <ns>10</ns>
    <id>109367</id>
    <revision>
      <id>2678530</id>
      <parentid>2627440</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1509" sha1="n6vknplxbcr4hqq885ofvv0bwpuagk6" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца2
|назва_шаблёну = Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе
|назва         = [[Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэлендж-ліга]] [[Чэмпіянат Швайцарыі па футболе|чэмпіянату Швайцарыі па футболе]] ў [[Чэмпіянат Швайцарыі па футболе 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]]
|кляса_карткі    = hlist
|сьпіс1 = 
* [[Аараў (футбольны клюб)|Аараў]]
* [[Вінтэртур (футбольны клюб)|Вінтэртур]]
* [[Віль (футбольны клюб)|Віль]]
* [[Івэрдон Івэрдон-ле-Бэн|Івэрдон]]
* [[Крынс (футбольны клюб)|Крынс]]
* [[Нэўшатэль Ксамакс|Ксамакс]]
* [[Лязана Ўшы]]
* [[Ньён (футбольны клюб)|Ньён]]
* [[Рапэрсьвіль-Ёна (футбольны клюб)|Рапэрсьвіль-Ёна]]
* [[Этуаль Каруж|Этуаль]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Швайцарыя, 2]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Швайцарыя]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Швайцарскі футбол]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n6vknplxbcr4hqq885ofvv0bwpuagk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амбросенкі (Шаркоўшчынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110994</id>
    <revision>
      <id>2678424</id>
      <parentid>2491838</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ліцьвін</username>
        <id>847</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>стыль</comment>
      <origin>2678424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6346" sha1="s1z27mi4t863l5sqq539a9s127xjat7" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Амбросенкі}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                            = Амбросенкі
|Статус                           = вёска
|Назва ў родным склоне            = Амбросенкаў
|Трансьлітараваная назва          = Ambrosienki
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 = 
|Першыя згадкі                    = 
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былая назва                      = 
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]]
|Раён                             = [[Шаркоўшчынскі раён|Шаркоўшчынскі]]
|Сельсавет                        = [[Ёдзкі сельсавет|Ёдзкі]]
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 48
|Год падліку колькасьці           = 2010
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 55
 |Шырата хвілінаў                 = 22
 |Шырата сэкундаў                 = 41.8
 |Даўгата градусаў                = 27
 |Даўгата хвілінаў                = 19
 |Даўгата сэкундаў                = 13.7
|Пазыцыя подпісу на мапе          = справа
|Водступ подпісу на мапе          = 
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}
'''Амбро́сенкі'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}} С. 491&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Шаркоўшчынскі раён|Шаркоўшчынскім раёне]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Ёдзкі сельсавет|Ёдзкага сельсавету]].
== Гісторыя ==
25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Рады БНР Амбросенкі абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычнай партыі Беларусі]] яны ўвайшлі ў склад [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]]. Паводле [[Рыскі падзел|Рыскага падзелу]] 1921 году 18 гадоў вёска была ў складзе [[Ёды (гміна)|гміны Ёды]], [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павету]] [[Віленскае ваяводзтва (1926—1939)|Віленскага ваяводзтва]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]&lt;ref&gt;Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 7&lt;/ref&gt;([[Заходняя Беларусь]]). У 1939 годзе была далучаная да [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] ([[Узьяднаньне Беларусі]]).

10 кастрычніка 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага [[Валожынскі сельсавет (Шаркоўшчынскі раён)|Валожынскага сельсавету]] ў склад [[Ёдзкі сельсавет|Ёдзкага сельсавету]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180311203419/http://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=D913v0060692&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области». Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1921 год — 144 чалавекi&lt;ref&gt;Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 51.&lt;/ref&gt;
* 1931 год — 173 чалавекi&lt;ref&gt;Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 7.&lt;/ref&gt;
* 1999 год — 67 чалавек
* 2010 год — 48 чалавек

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
{{SgKP|XV_cz.1|24|Ambrozionki, wieś, powiat dzisieński}}

{{Ёдзкі сельсавет}}
{{Шаркоўшчынскі раён}}

[[Катэгорыя:Ёдзкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну]]</text>
      <sha1>s1z27mi4t863l5sqq539a9s127xjat7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вадуц (футбольны клюб)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116321</id>
    <revision>
      <id>2678533</id>
      <parentid>2671185</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1512" sha1="it5lexfafvdb23q23i1j24h5eauqnai" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Вадуц
|Лягатып          = FC Vaduz.png
|ПоўнаяНазва      = Fußball Club Vaduz
|Заснаваны        = 1932
|Горад            = [[Вадуц]], [[Ліхтэнштайн]]
|Стадыён          = [[Райнпарк]]
|Умяшчальнасьць   = 7838
|Прэзыдэнт        = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Швайцарыі|ВадуцЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Швайцарыі|ВадуцСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Швайцарыі|Вадуц}}
|Прыналежнасьць   = Ліхтэнштайнскія
}}
«'''Ва́дуц'''» — ліхтэнштайнскі футбольны клюб з гораду [[Вадуц]]у. Заснаваны ў 1932 годзе. 52-разовы ўладальнік [[Кубак Ліхтэнштайну па футболе|Кубка Ліхтэнштайну]]. Праз адсутнасьць чэмпіянату ў Ліхтэнштайне, клюб выступае ў чэмпіянаце Швайцарыі.

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.fcvaduz.li/ Афіцыйны сайт]

{{Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе}}
{{Ліхтэнштайнскія футбольныя клюбы}}

[[Катэгорыя:Вадуц]]</text>
      <sha1>it5lexfafvdb23q23i1j24h5eauqnai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антальяспор Анталья</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118372</id>
    <revision>
      <id>2678497</id>
      <parentid>2576038</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1260" sha1="cxov676zoj37bamd1w3vt8a524sp7g5" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Антальяспор
|Лягатып          = Antalyaspor.svg
|ПоўнаяНазва      = 
|Заснаваны        = 
|Горад            = [[Анталья]], [[Турэччына]]
|Стадыён          = [[Анталья-Арэна]]
|Умяшчальнасьць   = 32 539
|Прэзыдэнт        = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Турэччыны|АнтальяспоЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Турэччыны|АнтальяспоСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Турэччыны|Антальяспо}}
|Прыналежнасьць   = Турэцкія
}}
«'''Антальяспор'''» ({{мова-tr|Antalyaspor}}) — турэцкі футбольны клюб з гораду [[Анталья|Антальі]]. Заснаваны ў 1966 годзе. Фіналіст [[Кубак Турэччыны па футболе|Кубка Турэччыны]] (2000).

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.antalyaspor.com.tr/ Афіцыйны сайт]</text>
      <sha1>cxov676zoj37bamd1w3vt8a524sp7g5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Іракліс Тэсалёнікі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134993</id>
    <revision>
      <id>2678513</id>
      <parentid>2348662</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1214" sha1="l6n1r6b4otnpl8x0h6fzxew8tta2k4y" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Іракліс
|Лягатып          = Iraklis FC.png
|Горад            = [[Тэсалёнікі]], [[Грэцыя]]
|Стадыён          = [[Кафтанзогліё]]
|Умяшчальнасьць   = 27 770
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Грэцыі|ІраклісТэсЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Грэцыі|ІраклісТэсСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Грэцыі|ІраклісТэс}}
|Прыналежнасьць   = Грэцкія
}}
«'''Іраклі́с'''» ({{мова-el|Ηρακλής}}) — грэцкі футбольны клюб з гораду [[Тэсалёнікі|Тэсалёнікаў]]. Заснаваны ў 1908 годзе. Уладальнік [[Кубак Грэцыі па футболе|Кубка Грэцыі]] (1976).

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://iraklis-fc.com/ Афіцыйны сайт]

{{Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе}}

[[Катэгорыя:Тэсалёнікі]]</text>
      <sha1>l6n1r6b4otnpl8x0h6fzxew8tta2k4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Чэрнік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134997</id>
    <revision>
      <id>2678480</id>
      <parentid>2662270</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14292" sha1="jmt5i3a4gkdw3185hmgaukzfu82ce5r" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Сярге́й Чэ́рнік''' ({{Н}} 20 ліпеня 1988 году, [[Горадня]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]]) — беларускі футбаліст, [[брамнік]]. Колішні гулец [[Зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай зборнай Беларусі]]. Уваходзіць у Клюб беларускіх брамнікаў, якія не прапускалі галы ў 100 і болей матчах на найвышэйшым узроўні&lt;ref&gt;[https://www.pressball.by/news/football/305307 Сергей Черник провел сотый матч «на ноль» на высшем уровне и вошел в клуб «сухих» вратарей]{{Недаступная спасылка|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Кар’ера ==
=== Клюбная ===
Выхаванец [[ДЮСШ]] [[Лунна|Лунны]] і гарадзенскай [[СДЮШАР]]-6. У 2005—2009 гадах выступаў за дубль гарадзенскага «[[Нёман Горадня|Нёману]]», упершыню згуляў у [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лізе]] ў 2010 годзе. У 2011 годзе стаў асноўным брамнікам «Нёману». Хутка стаў адным з найлепшых брамнікаў нацыянальнага чэмпіянату, некалькі разоў прызнаваўся найлепшым гульцом каманды ў сэзоне. У лютым 2013 году быў на праглядзе ў клюбе [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Расеі па футболе|расейскай Прэм’ер-лігі]] «[[Растоў Растоў-на-Доне|Растоў]]», але ў выніку вярнуўся ў Горадню. Паводле вынікаў сэзону 2013 году быў прызнаны найлепшым брамнікам чэмпіянату Беларусі.

1 студзеня 2014 году стаў гульцом барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]&lt;ref&gt;[http://www.pressball.by/news/football/154931 Сергей Черник перешел в БАТЭ]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Пачатак сэзону 2014 году прапусьціў праз траўмы, але потым замацаваўся ў якасьці асноўнага брамніка барысаўчанаў і захаваў месца ў браме да сканчэньня сезону, не зважаючы на шэраг няўдалых матчаў. Выдатна пачаў сэзон 2015 году, калі не прапускаў на цягам першых 10 матчаў чэмпіянату. 22 чэрвеня 2015 году ўсталяваў рэкорд па працягласьці сэрыі без прапушчаных мячоў у чэмпіянаце Беларусі — 1073 хвіліны (папярэднім рэкордам, 1016 хвілінаў, з 13 чэрвеня 2010 году валодаў [[Сяргей Верамко]])&lt;ref&gt;[http://www.pressball.by/articles/football/belarus/90903 Тур 11. Рашович рвется в дамки, Боровский на грани отставки?]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

У чэрвені 2016 году перайшоў у францускі клюб «[[Нансі (футбольны клюб)|Нансі]]», зь якім падпісаў кантракт на тры гады&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/87747.html «Нанси» объявил о подписании контракта с Сергеем Черником]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. У складзе «Нансі» ня здолеў стаць першым нумарам, звычайна чаргаваўся ў браме з [[Гі Н’Дзі Асэмбэ]], часам прыцягваўся да матчаў другой каманды. Паводле вынікаў сэзону 2016—2017 гадоў «Нансі» страціў месца ў Лізе 1, аднак Чэрнік працягнуў абараняць колеры клуба ў Лізе 2. У траўні 2019 году стала вядома, што беларускі брамнік па заканчэньні кантракта пакідае «Нансі»&lt;ref&gt;[https://www.pressball.by/news/football/327736 Футбол. &quot;Нанси&quot;, вероятно, не будет продлевать контракт с Сергеем Черником] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220305074200/https://www.pressball.by/news/football/327736 |date=5 сакавіка 2022 }}&lt;/ref&gt;. У чэрвені 2019 году трэнаваўся зь «[[Іслач Менскі раён|Іслаччу]]»&lt;ref&gt;[https://www.football.by/news/128097.html Источник: Черник поддерживает форму с &quot;Ислочью&quot;]&lt;/ref&gt;

У ліпені 2019 году падпісаў кантракт з [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/129348.html Официально: БАТЭ сообщил о подписании контракта с Сергеем Черником]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. У складзе барысаўчанаў чаргаваўся на полі з [[Антон Чычкан|Антонам Чычканам]]. У студзені 2020 году далучыўся да казаскага клюбу «[[Іртыш Паўладар|Іртышу]]»&lt;ref&gt;[http://football.by/news/135480.html &quot;Иртыш&quot; подтвердил переход Черника]&lt;/ref&gt;. Згуляў за каманду ў двух матчах, а ў траўні 2020 году «Іртыш» абвесьціў аб расфармаваньні&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1085842154.html «Иртыш» объявил о закрытии клуба. Зимой туда перешел Черник]&lt;/ref&gt;, у выніку брамнік застаўся без каманды. У верасьні 2020 года далучыўся да «[[Гарадзея (футбольны клюб)|Гарадзеі]]»&lt;ref&gt;[https://football.by/news/144137.html Сергей Черник стал футболистом &quot;Городеи&quot;]&lt;/ref&gt;. У сьнежні 2020 году падпісаў двухгадовы кантракт з салігорскім «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]»&lt;ref&gt;[https://football.by/news/146888.html Черник подписал двухлетний контракт с &quot;Шахтером&quot;]&lt;/ref&gt;. У сэзоне 2021 году быў другім брамнікам пасьля [[Аляксандар Гутар|Аляксандра Гутара]] і нярэдка падмяняў яго на полі, а ў 2022 годзе стаў часьцей зьяўляцца ў складзе, чаргуючыся з [[Максім Плотнікаў|Максімам Плотнікавым]]. У сьнежні 2022 году падоўжыў кантракт з «Шахцёрам» да сканчэньня 2024 году&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-12-06|url = https://football.by/news/170241 |title = Сергей Черник продлил контракт с &quot;Шахтером&quot; |publisher = football.by|accessdate = 2022-12-06|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2025 году стаў брамнікам «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцку]]»&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-01-21 |url = https://pressball.by/news/football/golkiper-sergej-chernik-podpisal-kontrakt-so-slutskom-2024/ |загаловак = Голкипер Сергей Черник подписал контракт со &quot;Слуцком-2024&quot; |выдавец = Прессбол |дата доступу = 2025-03-23 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;. У сакавіку 2026 году пасьля сямі гадоў адсутнасьці вярнуўся ў БАТЭ&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-03-13 |url = https://football.by/news/215299 |загаловак = Сергей Черник вернулся в БАТЭ |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-03-19 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;, але празь некалькі месяцаў пакінуў каманду&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-07-01 |url = https://football.by/news/220569 |загаловак = Сергей Черник покинул БАТЭ |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-07-10 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Міжнародная ===
У траўні 2011 году галоўны трэнэр зборнай Беларусі [[Бэрнд Штанге]] выклікаў Чэрніка ў нацыянальную зборную&lt;ref&gt;{{Спасылка|аўтар = Troller™.|прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = 1 чэрвеня 2011|url = http://s13.ru/archives/23044|загаловак = Вратарь гродненского «Нёмана» Сергей Черник вызван в национальную сборную Беларуси|фармат = |назва праекту = Блог Гродно s13|выдавец = |дата доступу = 27 жніўня 2014|мова = ru|камэнтар = }}&lt;/ref&gt;, але тады ён так і не зьявіўся на полі. Пазьней працягваў выклікацца ў зборную, звычайна трэцім брамнікам. Дэбютаваў у галоўнай камандзе ў таварыскай гульні супраць [[Зборная Альбаніі па футболе|зборнай Альбаніі]] 15 лістапада 2013 году.

== Дасягненьні ==
* [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]]: [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]]
* Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: [[Кубак Беларусі па футболе 2014—2015 гадоў|2015]]
* Уладальнік [[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубка Беларусі]]: 2015, 2016, 2021, 2023
* Найлепшы брамнік чэмпіянату Беларусі: [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]]
* У сьпісе 22 найлепшых гульцоў чэмпіянату Беларусі: [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]]

== Статыстыка ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| Клюб !!rowspan=&quot;2&quot;| Сэзон !!colspan=&quot;3&quot;| Чэмпіянат
|-
! Дывізіён !! Матчы !! Галы
|-
|rowspan=&quot;5&quot;| [[Нёман Горадня|Нёман]] (дубль) || 2005 || дублёры || 2 || –2
|-
| 2006 || дублёры || 11 || –7
|-
| 2007 || дублёры || 16 || –13
|-
| 2008 || дублёры || 24 || –19
|-
| 2009 || дублёры || 18 || –20
|-
|rowspan=&quot;4&quot;| [[Нёман Горадня|Нёман]] || [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2010 году|2010]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010 году|Найвышэйшая ліга]] || 15 || –16
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2011 году|2011]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011 году|Найвышэйшая ліга]] || 23 || –30
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году|2012]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012 году|Найвышэйшая ліга]] || 29 || –32
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|2013]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013 году|Найвышэйшая ліга]] || 31 || –29
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] || [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014 году|Найвышэйшая ліга]] || 29 || –18
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015 году|Найвышэйшая ліга]] || 24 || –10
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году|Найвышэйшая ліга]] || 12 || –14
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20140316162058/http://fcbate.by/ru/team/first-team/id3926 Профіль на сайце БАТЭ]{{Ref-ru}}
* [http://www.pressball.by/footballstat/sergey_chernik/ Статыстыка «ПБ-Инфо»]{{Ref-ru}}
* [http://kick-off.by/abff/players/chernik.htm Профіль на kick-off.by]{{Ref-ru}}
* [http://www.teams.by/player/info/119 Профіль на teams.by]{{Ref-ru}}
* [https://int.soccerway.com/players/sergey-chernik/80489/ Профіль на soccerway.com]{{Ref-en}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Чэрнік, Сяргей Віктаравіч}}
[[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]]</text>
      <sha1>jmt5i3a4gkdw3185hmgaukzfu82ce5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лівінгстан (футбольны клюб)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141635</id>
    <revision>
      <id>2678548</id>
      <parentid>2627594</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2177" sha1="604z8lo0211qarqgurp5lue1o97u6hg" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва          = Лівінгстан
|Лягатып        = Livingston FC logo.png
|ПоўнаяНазва    = Livingston Football Club
|Горад          = [[Лівінгстан (Шатляндыя)|Лівінгстан]], [[Шатляндыя]]
|Стадыён        = [[Алмандвэйл]]
|Умяшчальнасьць = 10 122
| Чэмпіянат      = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|Лівінгстан-Ліга}}
| Сэзон          = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|Лівінгстан-Сэзон}}
| Месца          = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|Лівінгстан}}
|Прыналежнасьць = Шатляндзкія

&lt;!-- Хатнія колеры --&gt;
| pattern_la1   = _youngboys1718h
| pattern_b1    = _youngboys1718h
| pattern_ra1   = _youngboys1718h
| pattern_sh1   = 
| pattern_so1   = 
| leftarm1      = FFE517
| body1         = FFE517
| rightarm1     = FFE517
| shorts1       = FFE517
| socks1        = FFE517
&lt;!-- Выязныя колеры --&gt;
| pattern_la2   = _rioave1819t
| pattern_b2    =_rioave1819t
| pattern_ra2   = _rioave1819t
| pattern_sh2   = 
| pattern_so2   = 
| leftarm2      = FFFFFF
| body2         = FFFFFF
| rightarm2     = FFFFFF
| shorts2       = FFFFFF
| socks2        = FFFFFF
}}

«'''Лівінгстан'''» ({{мова-en|Livingston}}) — шатляндзкі футбольны клюб з гораду [[Лівінгстан (Шатляндыя)|Лівінгстан]]у. Заснаваны ў 1943 годзе.

== Дасягненьні ==
* Уладальнік [[Кубак лігі Шатляндыі па футболе|Кубка лігі]]: 2004
* Уладальнік [[Чэлендж кубак Шатляндыі|Чэлендж кубка]]: 2015

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.livingstonfc.co.uk/ Афіцыйны сайт]

{{Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі}}

[[Катэгорыя:Лівінгстан (Шатляндыя)]]</text>
      <sha1>604z8lo0211qarqgurp5lue1o97u6hg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе</title>
    <ns>10</ns>
    <id>143051</id>
    <revision>
      <id>2678520</id>
      <parentid>2627420</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="6c5473w3hyvvidrvbubwkz2rvf4uppw" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца2
|назва_шаблёну = Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе
|назва         = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Другая ліга]] [[Чэмпіянат Аўстрыі па футболе|чэмпіянату Аўстрыі па футболе]] ў [[Чэмпіянат Аўстрыі па футболе 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]]
|кляса_карткі  = hlist
|сьпіс1 = 
* [[Адміра Вакер Мёдлінг|Адміра Вакер]]
* [[Аўстрыя Зальцбург]]
* [[Аўстрыя Вена|Аўстрыя-2 Вена]]
* [[Бляў-Вайс Лінц|Бляў-Вайс]]
* [[Брэгенц (футбольны клюб)|Брэгенц]]
* [[Вакер Інсбрук|Вакер]]
* [[Гэрта Вэльс]]
* [[Капфэнбэрг (футбольны клюб)|Капфэнбэрг]]
* [[Леобэн (футбольны клюб)|Леобэн]]
* [[Ліфэрынг (футбольны клюб)|Ліфэрынг]]
* [[Рапід Вена|Рапід-2]]
* [[Санкт-Пёльтэн (футбольны клюб)|Санкт-Пёльтэн]]
* [[Флярыдсдорфэр Вена|Флярыдсдорфэр]]
* [[Фойтсбэрг (футбольны клюб)|Фойтсбэрг]]
* [[Фэрст Вена|Фэрст]]
* [[Штурм Грац|Штурм-2]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Аўстрыя, 2]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Аўстрыйскі футбол]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6c5473w3hyvvidrvbubwkz2rvf4uppw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вакер Інсбрук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143197</id>
    <revision>
      <id>2678525</id>
      <parentid>2322656</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1100" sha1="gk1pnn20k5kz424o5szd4b4jwxzgmdn" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Вакер
|Лягатып          = FC Wacker Innsbruck.png
|Горад            = [[Інсбрук]], [[Аўстрыя]]
|Стадыён          = [[Тывалі-Ной]]
|Умяшчальнасьць   = 17 400
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Аўстрыі|ВакерІнсбрЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Аўстрыі|ПапярэдніСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Аўстрыі|ВакерІнсбр}}
|Прыналежнасьць   = Аўстрыйскія
}}
«'''Ва́кер'''» ({{мова-de|Wacker}}) — аўстрыйскі футбольны клюб з гораду [[Інсбрук]]у. Заснаваны ў 2002 годзе.

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.fc-wacker-innsbruck.at/ Афіцыйны сайт]

{{Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе}}

[[Катэгорыя:Інсбрук]]</text>
      <sha1>gk1pnn20k5kz424o5szd4b4jwxzgmdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Банга Горжды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144670</id>
    <revision>
      <id>2678433</id>
      <parentid>2657721</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9767" sha1="g6x1vn4ns8t9wrdw4zsstyx15vag89f" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Банга
|Лягатып          = FK Banga Gargzdai.png
|ПоўнаяНазва      = Football Club Banga
|Заснаваны        = 1966
|Горад            = [[Горжды]], [[Летува]]
|Стадыён          = [[Горжды (стадыён)|Горжды]]
|Умяшчальнасьць   = 2000
|Прэзыдэнт        = 
|Трэнэр           = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Летувы|БангаГорждЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Летувы|БангаГорждСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Летувы|БангаГоржд}}
|Сайт             = http://www.fkbanga.lt/
|Прыналежнасьць   = Летувіскія

| pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=
| leftarm1=FF6600|body1=FF6600|rightarm1=FF6600|shorts1=FF6600|socks1=FF6600
| pattern_la2=_navyshoulders|pattern_b2=_thindkbluesides|pattern_ra2=_navyshoulders
| leftarm2=223D71|body2=223D71|rightarm2=223D71|shorts2=223D71|socks2=223D71
}}
«'''Банга'''» ({{мова-lt|Banga}}) — летувіскі футбольны клюб з гораду [[Горжды|Горждаў]]. Заснаваны ў 1966 годзе. Уладальнік [[Кубак Летувы па футболе|Кубка Летувы]] (2024).

== Сэзоны (2004— ...) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Сэзон
! Узровень
! Ліга
! Месца
! Крыніцы
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2004'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Другая ліга''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''  
| &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180820033958/http://almis.sritis.lt/ltu04lyga2w.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2005'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Другая ліга''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''  
| &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180820034430/http://almis.sritis.lt/ltu05lyga2w.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2006'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Першая ліга''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''12.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2007'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Першая ліга''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2008'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Першая ліга''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2009'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2010'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2011'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2012'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2013'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2014'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''9.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2015'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Першая ліга''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Першая ліга''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Першая ліга''' 
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|  '''Першая ліга''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|  '''Першая ліга''' 
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''8.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе|А-ліга]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''8.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.fkbanga.lt/ Афіцыйны сайт]
* [https://toplyga.lt/komanda/banga toplyga.lt]

{{А-ліга чэмпіянату Летувы па футболе}}

[[Катэгорыя:Горжды]]
[[Катэгорыя:1966 год у Летуве]]
[[Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1966 годзе]]</text>
      <sha1>g6x1vn4ns8t9wrdw4zsstyx15vag89f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кайсэрыспор Кайсэры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147801</id>
    <revision>
      <id>2678498</id>
      <parentid>2576041</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1753" sha1="3uww8sgfwu893itnj1fvzpdpcwkjo7w" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Кайсэрыспор
|Лягатып          = Kayserispor.svg
|ПоўнаяНазва      = 
|Заснаваны        = 
|Горад            = [[Кайсэры]], [[Турэччына]]
|Стадыён          = [[Кадыр Хас (стадыён)|Кадыр Хас]]
|Умяшчальнасьць   = 32 864
|Прэзыдэнт        = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Турэччыны|КайсэрыспоЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Турэччыны|КайсэрыспоСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Турэччыны|Кайсэрыспо}}
|Прыналежнасьць   = Турэцкія

|pattern_b1=_syrianska17h
|pattern_la1=_red_stripes_thin1
|pattern_ra1=_red_stripes_thin1
|leftarm1=FFFF00
|body1=FF0000
|rightarm1=FFFF00
|shorts1=FF0000
|socks1=FF0000
|pattern_b2=_rioave1819t
|pattern_la2=_rioave1819t
|pattern_ra2=_rioave1819t
|leftarm2=FFFFFF
|body2=FFFFFF
|rightarm2=FFFFFF
|shorts2=FFFFFF
|socks2=FFFFFF
|pattern_b3=_kayserispor1819t
|leftarm3=FF0000
|body3=AA0000
|rightarm3=FF0000
|shorts3=AA0000
|socks3=AA0000
}}
«'''Кайсэрыспор'''» ({{мова-tr|Kayserispor}}) — турэцкі футбольны клюб з гораду [[Кайсэры]]. Заснаваны ў 1975 годзе. Уладальнік [[Кубак Турэччыны па футболе|Кубка Турэччыны]] (2008).

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.kayserispor.org.tr/ Афіцыйны сайт]

[[Катэгорыя:Кайсэры]]</text>
      <sha1>3uww8sgfwu893itnj1fvzpdpcwkjo7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анры Русо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149921</id>
    <revision>
      <id>2678371</id>
      <parentid>2592774</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T12:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14598" sha1="7lj6vfryu818iyido8xhrgm4e711zkp" xml:space="preserve">{{Мастак}}
'''Анры́ Жулье́н Фэлі́кс Русо́''' ({{мова-fr|Henri Julien Félix Rousseau}}, па мянушцы «Мытнік» {{мова-fr|Le Douanier|скарочана}}; 21 траўня 1844, [[Ляваль (Францыя)|Ляваль]], [[Францыя]] — 2 верасьня 1910, [[Парыж]], [[Францыя]]) — францускі жывапісец-самавук, адзін з самых вядомых прадстаўнікоў наіўнага мастацтва, або [[прымітывізм]]у. Падчас свайго жыцьця Русо падвяргаўся кпінам з боку крытыкаў, але пазьней быў прызнаны геніем, чые працы вылучаюцца высокай мастацкай якасьцю&lt;ref&gt;Stabenow, Cornelia (2001). [https://archive.org/details/henrirousseau1840000stab «Rousseau»]. Taschen. — С. 7—8. — ISBN 978-3-8228-1364-5.&lt;/ref&gt;. Ягогая творчасьць зрабіла значны ўплыў на некалькі пакаленьняў мастакоў-[[авангард]]ыстаў&lt;ref&gt;Smith, Roberta (14.07.2006) [https://www.nytimes.com/2006/07/14/arts/design/14rous.html?_r=1&amp;oref=slogin&amp;pagewanted=print «Henri Rousseau: In imaginary jungles, a terrible beauty lurks»]. The New York Times.&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
=== Раньняе жыцьцё ===
Анры Русо нарадзіўся 21 траўня 1844 году ў мястэчку [[Ляваль (Францыя)|Ляваль]], у сям’і працоўнага. Будучы мастак зь дзяцінства быў вымушаны працаваць. Ён наведваў сярэднюю школу ў Лявалі як вольны вучань, а пасьля стаў пансіянэрам, калі ягоны бацька стаў вінавайцам, і сям’я была вымушаная пакінуць горад пасьля канфіскацыі дома. Не зважаючы на пасярэднія посьпехі ў некаторых прадметах, Русо адзначаўся ў маляваньні і музыцы. Па заканчэньні школы працаваў у адваката і вывучаў права. У 1863 годзе ён паступіў на службу ў войска, дзе прабыў чатыры гады. Па сьмерці бацькі ў 1868 годзе Русо пераехаў у [[Парыж]], каб падтрымаць удаву-маці, уладкаваўшыся на працу ўрадавым службоўцам. У 1868 годзе ажаніўся з Клеманс Буатар, 15-гадовай дачкой гаспадара дому, які здымаў. З жонкай у яго было шасьцёра дзяцей, зь якіх толькі адное выжыла. У 1871 годзе ён быў прызначаны зборшчыкам [[актруа]] ў Парыжы, зьбіраючы падаткі на тавары, што ўвозіліся ў горад. Ягоная жонка памерла ў 1888 годзе, і ў 1898 годзе ўзяў шлюб з Жазэфінай Нуры.

=== Мастацтва ===
[[Файл:Henri Rousseau - Self-portrait of the Artist with a Lamp.jpg|значак|зьлева|Аўтапартрэт 1903 году.]]
Жывапісам пачаў займацца ўжо ў сталым веку, ня маючы адпаведнай адукацыі. Пачынаючы з 1886 году, Русо рэгулярна выстаўляў свае работы на «[[Выстава незалежных|Выставе незалежных]]». Не зважаючы на тое, што ягоныя працы не займалі бачных месцаў, зь цягам часу яны пачалі прыцягваць усё большую ўвагу. У 1891 годзе была прадстаўлена карціна ''[[Тыгр у трапічным шторме|«Тыгр у трапічным шторме»]]'', і Русо атрымаў сваю першую сур’ёзную рэцэнзію, калі малады мастак [[Фэлікс Валятон]] напісаў, што Русовы тыгр, які зьдзіўляе сваю здабычу, не павінен застацца незаўважаным, бо гэта альфа і амэга жывапісу. Тым ня менш, спатрэбілася больш за дзесяць гадоў, каб Русо зноў зьвярнуўся да выявы [[джунглі|джунгляў]]. Ужо пры жыцьці ў мастацкай супольнасьці Францыі яго высока шанавалі за калярыстычнае багацьце працаў і арыгінальныя сюжэты, бо Русо часьцяком маляваў экзатычныя джунглі, якіх ён ніколі ў жыцьці ня бачыў.

У 1893 годзе Русо пераехаў у майстэрню ў [[Манпарнас]]е, дзе жыў і працаваў да сваёй сьмерці ў 1910 годзе. У 1897 годзе ён стварыў адну са сваіх самых вядомых карцінаў ''[[Цыганка ў сьне|«Цыганка ў сьне»]]''. У 1905 годзе ягоная карціна з выяваў джунгляў ''[[Галодны леў кідаецца на антылёпу|«Галодны леў кідаецца на антылёпу»]]'' была выстаўленая на «Выставе незалежных» побач з працамі маладых вядучых мастакоў-авангардыстаў, як то [[Анры Матыс]]. Гэтую выставу цяпер уважаюць за першы паказ твораў мастакоў-[[фавізм|фавістаў]], а карціна Русо магла нават паўплываць на стварэньне назвы гэтай плыні. У 1907 годзе мастак атрымаў замову ад маці мастака [[Рабэр Дэлянэ|Рабэра Дэлянэ]], графіні Бэрт Дэлянэ, на стварэньне карціны ''[[Заклінальніца зьмеяў|«Заклінальніца зьмеяў»]]''.

=== Бяседа ў гонар Русо ===
[[Файл:Douanier Rousseau Dornac 2.jpg|значак|зьлева|Русо ў 1907 годзе.]]
Калі [[Паблё Пікаса]] выпадкова натрапіў на карціну Русо, якую прадавалі на вуліцы як палатно дзеля перамалёўкі, малады мастак адразу выявіў геніяльнасьць Русо і пастанавіў сабе сустрэцца зь ім. У 1908 годзе Пікаса зладзіў напаўсур’ёзны, напаўбурлескны банкет у сваёй майстэрні ў [[Лё-Бато-Лявуар]] у гонар Русо.

Як пазьней пісаў амэрыканскі паэт і літаратурны крытык [[Джон Малкалм Брынан]], Банкет Русо быў адной з самых знакавых сацыяльных падзеяў XX стагодзьдзя, але адзначаў, што гэта была не аргаічная і нават не раскошная імпрэза. Ейная вядомасьць паўстала дзякуючы таму, што гэта была яскравая падзея ў межах рэвалюцыйнага мастацкага руху ў час ягоных першых посьпехаў, а таксама таму, што на ім прысутнічалі асобы, уплыў якіх, падобна промням творчага сьвятла, на мастацкі сьвет быў агромістым на дзесяцігодзьдзі наперад.

Сярод гасьцей бяседы былі [[Гіём Апалінэр]], [[Жан Мэцэнжэ]], [[Хуан Грыс]], [[Макс Жакоб]], [[Мары Лярансэн]], [[Андрэ Сальмон]], [[Марыс Райналь]], [[Даніель-Анры Канвайлер]], [[Лео Стайн|Лео]] і [[Гертруда Стайн|Гертруда Стайны]]. Пазьней Сальмон прыгадваў абставіны слаўнага банкету:

{{Блёкавая цытата
| тэкст     = Тут праходзілі ночы Блакітнага часу… тут расквіталі дні Ружовага часу… тут «Дамы з Авіньёну» спынілі свой танец, каб перагрупавацца ў адпаведнасьці з [[залатое сечыва|залатым сечывам]] і таямніцай чацьвертага вымярэньня… тут браталіся паэты, узьнятыя сур’ёзнай крытыкай да ўзроўню Школы на вуліцы Равіньян… тут, у гэтых змрочных калідорах, жылі сапраўдныя прыхільнікі агню… тут аднойчы ўвечары, у 1908 годзе, разгарнулася яркае відовішча першага і апошняга банкету, зладжанага прыхільнікамі мастака Анры Русо, вядомага пад мянушкай «Мытнік».
| крыніца   = 
| аўтар     = Андрэ Сальмон
| арыгінал  = 
| мова      = 
| загаловак = 
| арыгінальны загаловак = 
}}

=== Апошнія гады і сьмерць ===
Пасля выхаду на пэнсію ў 1893 годзе Русо праз сваю невялікую пэнсію займаўся падпрацоўкамі, напрыклад, граючы на скрыпцы на вуліцах. Некаторы час ён таксама працаваў у газэце ''Le petit Journal'', дзе стварыў некалькі вокладак дзеля гэтага выданьня.

Адна зь ня менш вядомых працаў Русо, якая знаходзіцца ў калекцыі [[Джон Гэй Ўітні|Джона Гэя Ўітні]], — ''[[Трапічны лес з малпамі|«Трапічны лес з малпамі»]]'', створаная ў апошнія месяцы жыцьця мастака. На ёй прадстаўлены адзін зь фірмовых экзатычных ляндшафтаў Русо — густы, трапічны і некрануты лес. Шматлікія жывёлы на карцінах Русо маюць чалавечыя абрысы або атрыбуты. У цэнтры згаданай карціны малпы трымаюць у руках зялёныя кійкі, зь якіх зьвісаюць нітачкі, што нагадваюць рыбалоўныя вуды і сымбалізуюць чалавечыя заняткі малпаў на адпачынку. У гэтым сэнсе антрапамарфічныя прыматы Русо могуць успрымацца ня як сапраўдныя дзікія жывёлы, а як сымбаль уцёкаў ад «джунгляў» Парыжу і штодзённай мітусьні цывілізаванага жыцьця. Сваю апошнюю карціну, ''[[Сон (Русо)|«Сон»]]'', Русо выставіў у сакавіку 1910 году ў Салёне незалежных.

Мастак памёр ад [[гангрэна|гангрэны]] 2 верасьня 1910 году ў парыскім шпіталі Нэкера, пасьля таго як параніў сабе нагу. Надмагільны барэльеф на ягонай магіле выканаў вялікі францускі скульптар румынскага паходжаньня, [[Канстантын Бранкузі]].

== Галерэя ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Henri Rousseau - A Carnival Evening.jpg|Карнавальны вечар, 1886
Файл:Henri Rousseau 001.jpg
Файл:Henri Rousseau 002.jpg|Від моста ў Сэўры, 1908
Файл:Henri Rousseau 003.jpg
Файл:Henri Rousseau 005.jpg
Файл:Henri Rousseau 006.jpg
Файл:La muse inspirant le poète.jpg|Муза, што натхняе паэта, 1909
Файл:Henri Rousseau 008.jpg|Напад ў джунглях, 1891
Файл:Henri Rousseau 009.jpg
Файл:Henri Rousseau 010.jpg|Цыганка ў сьне, 1897
Файл:Henri Rousseau 011.jpg|Заклінальніца зьмеяў, 1907
Файл:Rousseau09.jpg|Партрэт-пэйзаж, 1890
&lt;/gallery&gt;

== Бібліяграфія ==
* Henri Rousseau dit Le Douanier, par André Salmon, Ed. Georges Crès, 1927
* Henri Rousseau, sa vie, son œuvre. Librairie de France. 1927. par A.Basler
* Henri Rousseau, le Douanier par Pierre Courthion. éditions Albert Skira. Cette édition de 1944 comporte quelques erreurs dans la biographie du Douanier.
* La vengeance d’une orpheline canadienne. Drame en 5 actes et 19 tableaux. Genève, Cailler, 1947
* Cinq maîtres primitifs — Rousseau — Louis Vivin — Camille Bombois — André Bauchant — Séraphine de Senlis, traduction de l’allemand par Mlle A. Ponchont. Préface de Henri-Bing-Bodmer. Librairie Palmes — Philippe Daudy, éditeur, 1949. de Wilhem Uhde.
* &quot;Henri Rousseau dit «„Le Douanier“» 1844—1910 — Exposition de son cinquantenaire — Galerie Charpentier, &quot; Paris, Galerie Charpentier 1961
* BihaIji-Merin L. und О., Leben und Werk des Malers Henri Rousseau, Dresden, 1971
* Dora Vallier. Henri Rousseau, 1979

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20131222101355/http://smallbay.ru/rousseau.html Анры Русо. Карціны і біяграфія]
* [http://gallerix.ru/read/anri-russo/ Падрабязная біяграфія Анры Русо]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Русо, Анры}}
[[Катэгорыя:Францускія мастакі]]
[[Катэгорыя:Мастакі-прымітывісты]]
[[Катэгорыя:Мастакі наіўнага мастацтва]]</text>
      <sha1>7lj6vfryu818iyido8xhrgm4e711zkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Італьянскія біятляністы і біятляністкі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>153081</id>
    <revision>
      <id>2678409</id>
      <parentid>2414983</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдаленая [[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы паводле дысцыплінаў]]; дададзеная [[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў]] з дапамогай [[Вікіпэдыя:Прылады/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>2678409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="277" sha1="jp51u2r9c54lnfb9owdg550x0e36hd4" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў|Біятляністы, біятляністкі]]
[[Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі паводле краінаў]]</text>
      <sha1>jp51u2r9c54lnfb9owdg550x0e36hd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153356</id>
    <revision>
      <id>2678492</id>
      <parentid>2671139</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T08:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3236" sha1="rdop3s7fwswngp3umq1lnb78optdx64" xml:space="preserve">{{Футбольная ліга
|назва              = Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе
|лягатып            = 
|памер              = 
|краіна             = {{Сьцяг Турэччыны|22px}} [[Турэччына]]
|канфэдэрацыя       = [[УЭФА]]
|заснаваная         = 1959
|дывізіёны          = 
|каманды            = 18
|вылет у            = [[Першая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Першая ліга]]
|узроўні            = 1
|хатнія кубкі       = [[Кубак Турэччыны па футболе|Кубак Турэччыны]], [[Супэркубак Турэччыны па футболе|Супэркубак Турэччыны]]
|міжнародныя кубкі  = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]], [[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]], [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|чэмпіён            = [[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]] — 26-ы тытул
|сэзон              = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]
|найпасьпяховы клюб = [[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]] — 26 тытулаў
|тэлебачаньне       = 
|сайт               = [http://www.tff.org/default.aspx?pageID=80 tff.org]
|актуальны сэзон    = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2026—2027 гадоў|Сэзон 2026—2027 гадоў]]
}}
'''Cупэрліга''' — найвышэйшы дывізіён сыстэмы [[Чэмпіянат Турэччыны па футболе|футбольных лігаў Турэччыны]]. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 18 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюбы, якія занялі тры апошнія месцы, пераводзяцца ў [[Першая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Першую лігу]], а іхнае месца займаюць тры наймацнейшыя каманды другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «[[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]]».

== Чэмпіёны ==
* [[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]] — 26 тытулаў
* [[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]] — 19
* [[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]] — 16
* [[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]] — 7
* [[Істанбул Башакшэхір]] — 1
* [[Бурсаспор Бурса|Бурсаспор]] — 1

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.tff.org/default.aspx?pageID=80 Афіцыйная старонка]

{{Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Турэччыны па футболе]]</text>
      <sha1>rdop3s7fwswngp3umq1lnb78optdx64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вінтэртур (футбольны клюб)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153475</id>
    <revision>
      <id>2678534</id>
      <parentid>2576397</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1449" sha1="qelj19bmr089qsxxskvcti6tt5gmwuh" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Вінтэртур
|Лягатып          = FC Winterthur.png
|ПоўнаяНазва      = Fussballclub Winterthur
|Заснаваны        = 1896
|Горад            = [[Вінтэртур]], [[Швайцарыя]]
|Стадыён          = [[Шуцэнвізэ (стадыён)|Шуцэнвізэ]]
|Умяшчальнасьць   = 8550
|Прэзыдэнт        = 
|Трэнэр           = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Швайцарыі|ВінтэртурЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Швайцарыі|ВінтэртурСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Швайцарыі|Вінтэртур}}
|Прыналежнасьць   = Швайцарскія
}}
«'''Вінтэртур'''» ({{мова-de|Winterthur}}) — швайцарскі футбольны клюб з гораду [[Вінтэртур]]у. Заснаваны ў 1896 годзе. Трохразовы [[Чэмпіянат Швайцарыі па футболе|чэмпіён Швайцарыі]] (1906, 1908, 1917).

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.fcwinterthur.ch/ Афіцыйны сайт]

{{Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе}}</text>
      <sha1>qelj19bmr089qsxxskvcti6tt5gmwuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Карповіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155917</id>
    <revision>
      <id>2678469</id>
      <parentid>2662277</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T06:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16692" sha1="h4f7wshw2m8nb2owye5o9mub2qjugd5" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Сярге́й Карпо́віч''' ({{Н}} 29 сакавіка 1994 году, [[Пятрышкі]], [[Беларусь]]) — беларускі футбаліст, абаронца віцебскага [[МЛ Віцебск|МЛ]] і нацыянальнай [[Зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі]]. У 2023 і 2024 гадах прызнаваўся найлепшым абаронцам [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лігі]].

== Кар’ера ==
=== Клюбная ===
Выхаванец СДЮШАР менскага «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]», з 2010 году пачаў гуляць за дубль менчукоў. [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|Сэзон 2013 году]] павёў у арэндзе ў клюбе «[[Бяроза-2010 (футбольны клюб)|Бяроза-2010]]», дзе трывала гуляў у аснове, дамапог клюбу заняць выніковае 5-е месца ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лізе]]. Па заканчэньні сэзону ў сьнежні 2013 году вярнуўся ў «Дынама»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140404051258/http://goals.by/football/news/222574 Гущенко, Куган и еще ряд игроков вернулись в минское «Динамо» по окончании аренды]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|Сэзон 2014 году]] пачаў у дублі «Дынама». 4 траўня 2014 году дэбютаваў за «Дынама» у [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лізе]], выйшаўшы на 89-й хвіліне замест [[Андрэй Залескі|Андрэя Залескага]] ў матчы супраць «[[Белшына Бабруйск|Белшыны]]» (4:1). Пазьней стаў трывала зьяўляцца ў стартавым складзе менскага клюбу на пазыцыі правага абаронцы, здолеўшы выцесьніць з складу Залескага. Падчас групавога раўнду [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]] [[Ліга Эўропы УЭФА 2014—2015 гадоў|сэзону 2014—2015 гадоў]] малады абаронца правёў 4 матчы за клюб.

Пасьля сыходу з клюбу галоўнага трэнэра [[Уладзімер Журавель|Ўладзімера Жураўля]] і пачаткам працы новага спэцыяліста [[Душан Угрын (1967)|Душана Угрына]], Сяргей ня страціў сваё месца ў асноўным складзе, выйшаўшы ў дэбютным матчы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|сэзону 2015 году]] супраць гарадзенскага «[[Нёман Горадня|Нёману]]». У ліпені 2015 году быў аддадзены ў арэнду наваполацкаму «[[Нафтан Наваполацак|Нафтану]]» да канца сэзону&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/73348.html «Нафтан» подтвердил аренду Сергея Карповича]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. У сакавіку 2016 году аддадзены ў арэнду клюбу «[[Менск (футбольны клюб)|Менск]]»&lt;ref&gt;[http://football.by/news/83518.html Минское «Динамо» отдало в аренду Сергея Карповича «Минску», Валерия Горбачика — «Смолевичам-СТИ»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;, у ліпені 2016 году вярнуўся ў менскае «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]»&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/88765.html Минское «Динамо» объявило о подписании Сергея Концевого и возвращении из аренды Сергея Карповича]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. У сакавіку 2017 году быў аддадзены ў арэнду клюбу «[[Гарадзея (футбольны клюб)|Гарадзея]]» да канца сэзону&lt;ref&gt;[http://football.by/news/97507.html «Городея» арендовала у минского «Динамо» Сергея Карповича]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. У ліпені 2017 году вярнуўся ў «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]» з арэнды&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/101668.html Минское «Динамо» вернула из аренды Карповича и расторгло контракт с Юзепчуком]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. У сьнежні 2017 году перайшоў у «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]», зь якім падпісаў кантракт на два гады&lt;ref&gt;[http://football.by/news/108403.html Сергей Карпович подписал двухлетний контракт с «Торпедо-БелАЗ»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2019 году падпісаў кантракт з клюбам «[[Іслач Менскі раён|Іслач]]»&lt;ref&gt;[http://www.football.by/news/122348.html Карпович стал игроком «Ислочи»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. У складзе новай каманды хутка замацаваўся на пазыцыі асноўнага правага абаронцы. У лістападзе 2019 году падоўжыў кантракт з клюбам&lt;ref&gt;[http://football.by/news/133736.html &quot;Ислочь&quot; продлила контракт с Карповичем]&lt;/ref&gt;. Заставаўся гульцом стартавага складу ў сэзоне 2020 году, згуляўшы ўсе 30 матчаў у чэмпіянаце Беларусі.

У студзені 2021 году накіраваўся на прагляд у расейскі клюб «[[Тамбоў (футбольны клюб)|Тамбоў]]», аднак пераход не адбыўся. У лютым 2021 году пакінуў «Іслач»&lt;ref&gt;[https://football.by/news/148369.html Сергей Карпович покинул &quot;Ислочь&quot;]&lt;/ref&gt; і неўзабаве далучыўся да казаскага «[[Кайсар Кызыларда|Кайсару]]», зь якім у сакавіку падпісаў кантракт&lt;ref&gt;[https://football.by/news/149198.html &quot;Кайсар&quot; объявил о подписании Карповича]&lt;/ref&gt;. Пакінуў «Кайсар» паводле пагадненьня бакоў у ліпені 2021 году&lt;ref&gt;[https://football.by/news/153455.html &quot;Кайсар&quot; объявил об уходе Карповича]&lt;/ref&gt; і неўзабаве стаў гульцом калінінградзкай «[[Балтыка Калінінград|Балтыкі]]»&lt;ref&gt;[https://football.by/news/153623.html Карпович сменил &quot;Кайсар&quot; на &quot;Балтику&quot;]&lt;/ref&gt;. Пакінуў расейцаў паводле заканчэньня кантракту ў чэрвені 2022 году&lt;ref&gt;[https://www.newkaliningrad.ru/news/briefs/23996212-kaliningradskaya-baltika-obyavila-ob-ukhode-chetverykh-futbolistov.html Калининградская «Балтика» объявила об уходе четверых футболистов]&lt;/ref&gt;.

У ліпені 2022 году склаў угоду з гарадзенскім «[[Нёман Горадня|Нёманам]]»&lt;ref&gt;[https://football.by/news/166213.html Сергей Карпович - игрок &quot;Немана&quot;]&lt;/ref&gt;. Замацаваўся ў першай адзінаццатцы каманды. У пачатку 2023 году не прымаў удзел у таварыскім матчах каманды, а ў лютым падоўжыў кантракт з гарадзенцамі&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-02-10|url = https://football.by/news/171929 |title = Карпович на год продлил контракт с &quot;Неманом&quot; |website = football.by|accessdate = 2023-02-10|language = ru}}&lt;/ref&gt;. Паводле вынікаў сэзону 2023 году дапамог камандзе здабыць срэбныя мэдалі чэмпіянату Беларусі, а сам быў прызнаны найлепшым абаронцам чэмпіянату&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-12-12|url = https://football.by/news/181761 |title = Игнатович стал лучшим вратарем высшей лиги-2023, Карпович - лучшим защитником, Ковалевич - лучшим тренером |website = football.by|access-date = 2024-01-30|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2024 году падпісаў новае пагадненьне зь «Нёманам»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-01-17|url = https://football.by/news/182863 |title = Сергей Карпович остался в &quot;Немане&quot; |website = football.by|access-date = 2024-01-30|language = ru}}&lt;/ref&gt;. Гулец выдатна згуляў і наступны сэзон, зноў дапамогшы здабыць срэбныя мэдалі чэмпіянату. Як і годам раней Карповіч быў прызнаны найлепшым абаронцам лігі. У сьнежні 2024 году далучыўся да ўзбэцкага клюбу «[[Наўбахор Наманган|Наўбахор]]», які быў бронзавым прызэрам мясцовага першынства&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2024-12-23 |url = https://football.by/news/196461 |загаловак = Сергей Карпович перешел в &quot;Навбахор&quot; из Узбекистана |выдавец = Football.by |дата доступу = 2025-03-05 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2024-12-22 |url = https://pressball.by/news/football/stalo-izvestno-gde-prodolzhit-kareru-luchshij-zashhitnik-chempionata-belarusi/ |загаловак = Стало известно, где продолжит карьеру лучший защитник чемпионата Беларуси |выдавец = Прессбол |дата доступу = 2025-03-05 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;. Улетку 2025 году склаў працоўную ўгоду на тры з паловай гады зь віцебскім [[МЛ Віцебск|МЛ]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-07-21 |url = https://football.by/news/205193 |загаловак = Сергей Карпович подписал долгосрочный контракт с &quot;МЛ&quot; |выдавец = Football.by |дата доступу = 2025-08-09 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;. Перад пачаткам [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2026 году|сэзону 2026 году]] сышоў у арэнду ў сталічнае «Дынама»&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-03-18 |url = https://football.by/news/215545 |загаловак = Сергей Карпович вернулся в минское &quot;Динамо&quot; |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-03-19 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;. Ужо ўлетку быў адкліканы з арэнды, вярнуўшыся ў віцебскі клюб&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-07-03 |url = https://football.by/news/220667 |загаловак = Cергей Карпович вернулся в &quot;МЛ Витебск&quot; |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-07-10 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;.

== Міжнародная ==
У 2010—2012 гадах гуляў за юнацкія зборныя Беларусі. Улетку 2013 году выступаў за малодшую моладзевую зборную Беларусі (да 20 гадоў). 25 студзеня 2014 году дэбютаваў у [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|зборнай да 21 году]] ў матчы супраць зборнай Казахстану на [[Кубак Садружнасьці|Кубку Садружнасьці]]. Хутка замацаваўся ў моладзевай зборнай як асноўны правы абаронца.

23 лютага 2020 году дэбютаваў за [[Зборная Беларусі па футболе|нацыянальную зборную Беларусі]] ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Ўзбэкістану па футболе|зборнай Узбэкістану]] (1:0), выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы.

== Дасягненьні ==
«'''Дынама'''»:
* Срэбраны прызэр [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|2014]]

«'''Нёман'''»:
* Срэбраны прызэр [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]]
* Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: [[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|2024]]
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2023

'''МЛ''':
* [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]]: [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|2025]]

== Статыстыка ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| Клюб !!rowspan=&quot;2&quot;| Сэзон !!colspan=&quot;3&quot;| Чэмпіянат
|-
! Дывізіён !! Матчы !! Галы
|-
| [[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]] ||rowspan=&quot;2&quot;| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2015 году|2015]] ||rowspan=&quot;2&quot;| [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015 году|Найвышэйшая ліга]] || 5 || 0
|-
| [[Нафтан Наваполацак|Нафтан]] || 11 || 1
|-
| [[Менск (футбольны клюб)|Менск]] ||rowspan=&quot;2&quot;| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|2016]] ||rowspan=&quot;2&quot;| [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году|Найвышэйшая ліга]] || 14 || 0
|-
| [[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]] || 4 || 0
|-
| [[Гарадзея (футбольны клюб)|Гарадзея]] ||rowspan=&quot;2&quot;| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2017 году|2017]] ||rowspan=&quot;2&quot;| [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017 году|Найвышэйшая ліга]] || 12 || 0
|-
| [[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]] || 4 || 0
|-
| [[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]] || [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|2018]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году|Найвышэйшая ліга]] || 18 || 0
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20150303221603/http://dinamo-minsk.by/be/komanda/igrok/~show/karpovich_sergey Профіль на сайце менскага «Дынама»]
* [http://www.pressball.by/footballstat/sergei_karpovich/ Статыстыка «ПБ-Инфо»]{{Ref-ru}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Карповіч, Сяргей}}
[[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]]</text>
      <sha1>h4f7wshw2m8nb2owye5o9mub2qjugd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аўстрыя Люстэнаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157989</id>
    <revision>
      <id>2678522</id>
      <parentid>2568783</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1178" sha1="epslbt1ufoyldfb0efvalhjttvacpd0" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Аўстрыя Люстэнаў
|Лягатып          = SC Austria Lustenau.png
|Горад            = [[Люстэнаў]], [[Аўстрыя]]
|Стадыён          = [[Райхсгофштадыён]]
|Умяшчальнасьць   = 8800
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Аўстрыі|АўстрыяЛюсЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Аўстрыі|АўстрыяЛюсСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Аўстрыі|АўстрыяЛюс}}
|Прыналежнасьць   = Аўстрыйскія
}}
«'''Аўстрыя'''» ({{мова-de|Austria}}) — аўстрыйскі футбольны клюб з гораду [[Люстэнаў]]. Заснаваны ў 1914 годзе.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.austria-lustenau.at/ Афіцыйны сайт]

{{Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе}}

[[Катэгорыя:Люстэнаў]]</text>
      <sha1>epslbt1ufoyldfb0efvalhjttvacpd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168630</id>
    <revision>
      <id>2678528</id>
      <parentid>2671151</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3970" sha1="ses3avodyijmp6ehrnxgxelrlj9xa9k" xml:space="preserve">{{Футбольная ліга
|назва              = Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе
|лягатып            = 
|памер              = 
|краіна             = {{Сьцяг Швайцарыі|17px}} [[Швайцарыя]]
|канфэдэрацыя       = [[УЭФА]]
|заснаваная         = 1897
|дывізіёны          = 
|каманды            = 12
|вылет у            = [[Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэлендж-ліга]]
|узроўні            = 1
|хатнія кубкі       = [[Кубак Швайцарыі па футболе|Кубак Швайцарыі]]
|міжнародныя кубкі  = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]], [[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]], [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|чэмпіён            = [[Тун (футбольны клюб)|Тун]] (1-ы тытул)
|сэзон              = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]
|найпасьпяховы клюб = [[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэр]] — 27 тытулаў
|тэлебачаньне       = 
|сайт               = [http://www.sfl.ch/ sfl.ch]
|актуальны сэзон    = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2026—2027 гадоў|Сэзон 2026—2027 гадоў]]
}}
'''Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе''' — найвышэйшы дывізіён сыстэмы [[Чэмпіянат Швайцарыі па футболе|футбольных лігаў Швайцарыі]]. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 12 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюб, якія заняў апошняе месца, выбывае ў [[Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэлендж-лігу]], а яго месца займае наймацнейшая каманда другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]».

== Чэмпіёны ==
* [[Грасгопэр Цюрых]] — 27 тытулаў
* [[Базэль (футбольны клюб)|Базэль]] — 21
* [[Сэрвэт Жэнэва]], [[Янг Бойз Бэрн]] — 17
* [[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]] — 13
* [[Лязана (футбольны клюб)|Лязана]] — 7
* [[Ля-Шо-дэ-Фон (футбольны клюб)|Ля-Шо-дэ-Фон]], [[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]], [[Вінтэртур (футбольны клюб)|Вінтэртур]], [[Нэўшатэль Ксамакс]], [[Аараў (футбольны клюб)|Аараў]] — 3
* [[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]], [[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]] — 2
* [[Ангельска-амэрыканскі клюб Цюрыху]], [[Біль-Б’ен (футбольны клюб)|Біль-Б’ен]], [[Люцэрн (футбольны клюб)|Люцэрн]], [[Бруль Санкт-Гален]], [[Этуаль-Спортынг Ля-Шо-дэ-Фон]], [[Бэлінцона (футбольны клюб)|Бэлінцона]], [[Тун (футбольны клюб)|Тун]] — 1

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.sfl.ch/ Афіцыйная старонка]

{{Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе}}
{{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Швайцарыі па футболе}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Швайцарыі па футболе]]</text>
      <sha1>ses3avodyijmp6ehrnxgxelrlj9xa9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антонаў (прадпрыемства)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168896</id>
    <revision>
      <id>2678372</id>
      <parentid>2656255</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T12:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17600" sha1="9727la46z0bfcc2crhv3wyeauucm9m2" xml:space="preserve">{{Кампанія 
|назва               = «Антонаў»
|лягатып             = 
|тып                 = Дзяржаўнае прадпрыемства
|лістынг на біржы    = 
|дэвіз               = Неперасягнутыя магчымасьці ў самалётабудаваньні
|заснаваная          = {{Дата пачатку|31|5|1946|1}}
|заснавальнікі       = [[Алег Канстанцінавіч Антонаў|Алег Антонаў]]
|разьмяшчэньне       = [[Кіеў]], вул. Тупалева, д. 1
|ключавыя постаці    = [[Зьміцер Ківа]]
|галіна              = [[Авіябудаваньне]]
|прадукцыя           = [[Самалёт]]ы
|абарачэньне         = {{Падзеньне}}3347,644 млн [[грыўна]]ў&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=[[Віктар Семянцоў]]|загаловак=Спасылка на інфармацыю за 2014 год|спасылка=http://www.antonov.com/media/image/archive/2014.rar|выдавец=Прадпрыемства «Антонаў»|мова=uk|дата публікацыі=30 красавіка 2015|дата доступу=8 верасьня 2015}}&lt;/ref&gt; (2014; [[$]]281,629 млн)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Афіцыйны курс грыўны адносна замежных валютаў (сярэдні за пэрыяд; 11,8867 да даляра за 2014 г.)|спасылка=http://bank.gov.ua/files/Exchange_r.xls|выдавец=[[Нацыянальны банк Украіны]]|мова=uk|дата публікацыі=жнівень 2015|дата доступу=8 верасьня 2015}}&lt;/ref&gt;
|апэрацыйны прыбытак = {{Падзеньне}}115,596 млн грн. ($9,725 млн)
|чысты прыбытак      = {{Падзеньне}}39,295 млн грн. ($3,306 млн)
|лік супрацоўнікаў   = 12 893 (2014)
|матчына кампанія    = {{Артыкул у іншым разьдзеле|Украбаронпрам|«Украбаронпрам»|uk|Державний концерн «Укроборонпром»}}
|даччыныя кампаніі   = {{Артыкул у іншым разьдзеле|Авіялініі Антонава|«Авіялініі Антонава»|uk|Авіалінії Антонова}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сэрыйны завод «Антонаў»|«Антонаў»|uk|Серійний завод «Антонов»}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Харкаўскае дзяржаўнае авіяцыйнае вытворчае прадпрыемства|Харкаўскае авіябудаўнічае прадпрыемства|uk|Харківське державне авіаційне виробниче підприємство}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|410-ы завод цывільнай авіяцыі||en|Kiev Aircraft Repair Plant 410}}
|аўдытар             = «[[Рада-аўдыт]]»
|сайт                = [http://www.antonov.com/?lang=ua www.antonov.com]
}}
'''«Антонаў»''' — дзяржаўнае самалётабудаўнічае [[прадпрыемства]] Ўкраіны, заснаванае ў 1946 г. у якасьці канструктарскага бюро на чале з {{Артыкул у іншым разьдзеле|Алег Канстанцінавіч Антонаў|Алегам Антонавым|en|Oleg Konstantinovich Antonov}} у [[Новасыбірск]]у ([[Расейская СФСР]]) і перанесенае ўлетку 1952 г. у Кіеў.

== Вырабы ==
На 2015 г. «Антонаў» вырабляў 11 асноўных мадэляў самалётаў: 6 грузавых — падымальнасьцю ад 1,8 т ({{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-3||uk|Ан-3}}) да 250 тонаў ([[Ан-225 Мрыя|Ан-225 «Мрыя»]]) і 5 пасажырскіх — зьмяшчальнасьцю ад 27 месцаў (Ан-38) да 99 месцаў (Ан-158).

== Мінуўшчына ==
[[Файл:Bundesarchiv Bild 183-48449-0003, LPG Görka, Kartoffelkäferbekämpfung, Agrarflieger.jpg|значак|220пкс|Ан-2 апыляе палеткі ([[Нямецкая Дэмакратычная Рэспубліка]], 20 ліпеня 1957 г.)]]
31 траўня 1946 г. Савет міністраў СССР ухваліў пастанову аб стварэньні на {{Артыкул у іншым разьдзеле|Новасыбірскі авіязавод|Новасыбірскам авіяцыйным заводзе|en|Novosibirsk Aircraft Production Association}} Дасьледчага канструктарскага бюро (ДКБ-153) на чале з Алегам Антонавым (1906—1984). 31 жніўня 1947 г. адбыўся першы палёт сельскагаспадарчага самалёта [[Ан-2]] (на 2015 г. вырабілі звыш 17 тыс.). У 1948 г. наладзілі вытворчасьць {{Артыкул у іншым разьдзеле|Плянэр|плянэраў|en|Glider (sailplane)}} {{Артыкул у іншым разьдзеле|А-9||en|Antonov A-9}} (310 кг, вырабілі 27) і А-10. Улетку 1952 г. ДКБ перамясьцілі ў Кіеў ([[Украінская ССР]]). На пачатку 1954 г. лік супрацоўнікаў папоўнілі выпускнікі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Харкаўскі авіяцыйны інстытут|Харкаўскага авіяцыйнага інстытуту|uk|Національний аерокосмічний університет імені М. Є. Жуковського «Харківський авіаційний інститут»}}.

[[Файл:An-12 in flight.jpg|значак|220пкс|Ан-12 у палёце (23 сьнежня 1985 г.)]]
11 лютага 1956 г. адбыўся першы палёт {{Артыкул у іншым разьдзеле|вайскова-транспартны самалёт|вайскова-транспартнага самалёта|en|Military transport aircraft}} (ВТС) {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-8||uk|Ан-8}} (грузападымальнасьць да 11 тонаў; за 1958—1961 гг. на {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ташкенцкі мэханічны завод|Ташкенцкім авіязаводзе|en|Tashkent Aviation Production Association}} вырабілі 150), распрацоўку якога пачалі пры канцы 1953 году. 7 сакавіка 1957 г. — пасажырскага {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-10||uk|Ан-10}} (118 месцаў; за 1957—1960 гг. на {{Артыкул у іншым разьдзеле|Варонескае самалётабудаўнічае таварыства|Варонескім авіязаводзе|en|Voronezh Aircraft Production Association}} вырабілі 120). 16 сьнежня — ВТС {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-12||uk|Ан-12}} (на 60 дэсантнікаў або да 20 т тэхнікі; за 1957—1972 гг. вырабілі 1243). Распрацоўку абодвух самалётаў пачалі ў 1955 годзе. Таксама ў 1957 г. адбыліся першыя палёты плянэраў {{Артыкул у іншым разьдзеле|А-11||en|Antonov A-11}} і {{Артыкул у іншым разьдзеле|А-13||uk|А-13}} (маса 407 кг; на {{Артыкул у іншым разьдзеле|Камсамольскі-на-Амуры авіязавод|Камсамольскім-на-Амуры авіязаводзе|en|Komsomolsk-on-Amur Aircraft Production Association}} вырабілі 200). 14 сакавіка 1958 г. узьляцеў самалёт {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-14||uk|Ан-14}} («Пчолка»; 6 месцаў, за 1965—1972 гг. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Прагрэс (авіязавод)|Арсеньнеўскім авіязаводзе|ru|Прогресс (авиационный завод, Арсеньев)}} вырабілі 332), распрацоўку якога пачалі ў 1956 годзе. У 1959 г. заклалі ўласнае выправабальнае лётнішча ў пасёлку [[Гастомель]] ([[Вышгарадзкі раён]], [[Кіеўская вобласьць]]). 20 кастрычніка 1959 г. упершыню ўзьляцеў пасажырскі самалёт {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-24||uk|Ан-24}} (50 месцаў, за 1959—1979 гг. вырабілі 1340). У 1960-я гг. на ім у СССР выконвалася да 30% палётаў.

[[Файл:Antonov An-22 1.jpg|значак|220пкс|Ан-22 «Антэй», выраблены ў 1965 годзе (верасень 2008 г.)]]
26 студзеня 1960 г. паляцеў плянэр {{Артыкул у іншым разьдзеле|А-15||en|Antonov A-15}} (320 кг, вырабілі 60). 27 лютага 1965 г. — першы ў сьвеце шырока[[фюзэляж]]ны ВТС {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-22|Ан-22 «Антэй»|uk|Ан-22 «Антей»}} (грузападымальнасьць 60 т, за 1965—1976 гг. у Ташкенце вырабілі 66). 25 жніўня 1967 г. — фатаздымачны самалёт [[Ан-30]] (за 1973—1980 гг. вырабілі 123). 21 траўня 1969 г. — ВТС {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-26||uk|Ан-26}} (на 40 чалавек або да 5,5 т, за 1969—1986 гг. вырабілі 1398).

[[Файл:Antonov An-124 EFHK.jpg|значак|220пкс|Ан-124 «Руслан» пры ўзьлёце ([[Хэльсынкі]], 23 верасьня 2005 г.)]]
29 студзеня 1973 г. у паветра ўзьняўся самалёт {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-28||uk|Ан-28}} (18 месцаў або 1,5 т; за 1984—1992 гг. на {{Артыкул у іншым разьдзеле|Польскі авіязавод|Мелецкім авіязаводзе|en|PZL Mielec}} вырабілі 170). 9 ліпеня 1976 г. паляцеў ВТС {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-32||uk|Ан-32}} (на 50 жаўнераў або да 7,5 т, з 1982 г. вырабілі 361). У 1970-х гг. у распрацоўцы грузавых самалётаў перайшлі да выкарыстаньня двухконтурных {{Артыкул у іншым разьдзеле|Турбарэактыўны рухавік|турбарэактыўных|en|Turbojet}} [[рухавік]]оў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іўчанка-Прагрэс|ДКБ|uk|ДП Запорізьке машинобудівне конструкторське бюро «Прогрес» ім. академіка О.Г. Івченка}} {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Лотараў|Уладзімера Лотарава|uk|Лотарев Володимир Олексійович}} ([[Запарожжа]]). Першым такім самалётам стаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-72||uk|Ан-72}} (грузападымальнасьць 10 т, за 1985—2002 гг. у Харкаве вырабілі 102), які ўпершыню паляцеў 31 жніўня 1977 году. 26 сьнежня 1982 г. у паветра ўзьняўся грузавы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-124|Ан-124 «Руслан»|uk|Ан-124 «Руслан»}} (грузападымальнасьць да 150 т, з 1982 г. вырабілі 55), распрацоўку якога пачалі ў 1971 годзе. 29 верасьня 1983 г. — грузавы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-74||uk|Ан-74}} (да 67 жаўнераў або 10 т, з 1990 г. у Харкаве вырабілі 81).

[[Файл:Antonov An-225 with Buran at Le Bourget 1989 Manteufel-2.jpg|значак|220пкс|[[Ан-225 Мрыя|Ан-225 «Мрыя»]] з савецкім касьмічным чоўнам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Буран (касьмічны карабель)|Буран|en|Buran (spacecraft)}} ([[Парыж]], 17 чэрвеня 1989 г.)]]
19 лістапада 1984 г. прадпрыемству прысвоілі імя Алега Антонава, пасьля яго сьмерці 4 красавіка. 21 сьнежня 1988 г. першы палёт зрабіў грузавы самалёт [[Ан-225 Мрыя|Ан-225 «Мрыя»]] (грузападымальнасьць 250 т), распрацоўка якога вялася з 1984 году. 23 чэрвеня 1994 г. — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-38||uk|Ан-38}} (27 месцаў або да 2,5 т). 16 сьнежня — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-70||uk|Ан-70}} (грузападымальнасьць 47 т). Адмыслова для гэтага самалёта канструктарскае бюро «Прагрэс» (Запарожжа) стварыла першы ў сьвеце {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вінтавэнтылятар|вінтавэнтылятарны|en|Propfan}} рухавік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Д-27||uk|Д-27}}, што скараціла выдатак [[паліва]] параўнальна з тагачаснымі турбарэактыўнымі рухавікамі на 30%. 17 верасьня 1997 г. адбыўся першы палёт пасажырскага самалёта {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-140||uk|Ан-140}} (52 месцы, на 2015 г. вырабілі 28). 17 сьнежня 2004 г. — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-148||uk|Ан-148}} (85 месцаў).

23 сьнежня 2009 г. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міністэрства прамысловай палітыкі Ўкраіны||uk|Міністерство промислової політики України}} Загадам № 919 далучыла Кіеўскі авіязавод «Авіянт» пад назовам ''сэрыйны завод'' «Антонаў» да прадпрыемства «Антонаў». 28 красавіка 2010 г. у паветра ўзьняўся пасажырскі самалёт {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ан-158||uk|Ан-158}} (99 месцаў). На 2015 г. ад часу заснаваньня, за амаль 70 гадоў, прадпрыемства вырабіла звыш 22 тыс. самалётаў.

=== Канструктары ===
* Алег Антонаў (1946—1962)
* {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пятро Балабуеў||uk|Балабуєв Петро Васильович}} (15 траўня 1984—2005)
* {{Артыкул у іншым разьдзеле|Зьміцер Ківа||uk|Ківа Дмитро Семенович}} (з 25 траўня 2005 г.)

== Галерэя ==
&lt;gallery perrow=5&gt;
Файл:Antonow A-15 1999 by Jiri Havlice.jpg|А-15 ([[Пльзенскі край]] у Чэхіі, 1999 г.)
Файл:Avialesookhrana Antonov An-2.jpg|Ан-2 «Кукурузьнік» (Расея, 18 траўня 2006 г.)
Файл:Kocmoc An-12 RA-12957.jpg|Ан-12 (Расея, 24 красавіка 2006 г.)
Файл:Rodina Antonov An-28-2.jpg|Ан-28 (Расея, 6 лютага 2006 г.)
Файл:Volga-Avia Antonov An-24.jpg|Ан-24 (31 сакавіка 2005 г.)
Файл:An-26 Batajnica.jpg|Ан-26 ВПС Сэрбіі (аэрадром {{Артыкул у іншым разьдзеле|Батайніца (аэрадром)|Батайніца|sr|Аеродром Батајница}}, 13 верасьня 2009 г.)
Файл:Antonov An-72 'Coaler'.JPEG|Ан-72, 1-ы рэактыўны самалёт Антонава (23 траўня 1984 г.)
Файл:Antonov-An-74.jpg|Ан-74 (Гастомель, верасень 2008 г.)
Файл:An-70 takeoff.jpg|Ан-70 пры ўзьлёце (Украіна, 20 сакавіка 2008 г.)
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20220120031202/https://mobile.twitter.com/Antonov_DP Твітэр ]{{ref-uk}}
* [http://antonov.kiev.ua «Авіялініі Антонава»]{{ref-uk}}
* [https://web.archive.org/web/20150617191710/http://www.ksamc.com/eng/ Харкаўскае авіябудаўнічае прадпрыемства]{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20150831010801/http://www.arp410.com.ua/eng/ 410-ы завод цывільнай авіяцыі]{{ref-en}}

[[Катэгорыя:Вытворцы самалётаў]]
[[Катэгорыя:Украінскія кампаніі]]
[[Катэгорыя:Эканоміка Кіеву]]
[[Катэгорыя:Антонаў (прадпрыемства)]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1946 годзе]]</text>
      <sha1>9727la46z0bfcc2crhv3wyeauucm9m2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аўстрыя Клягенфурт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168905</id>
    <revision>
      <id>2678524</id>
      <parentid>2627423</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:18:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1215" sha1="6wopt80o948l5g1vvx90kjstt29bbc8" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Аўстрыя Клягенфурт
|Лягатып          = SK Austria Klagenfurt 2007 Logo.svg
|Горад            = [[Клягенфурт]], [[Аўстрыя]]
|Стадыён          = [[Вёртэрзээ (стадыён)|Вёртэрзээ]]
|Умяшчальнасьць   = 32 000
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Аўстрыі|АўстрыяКляЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Аўстрыі|АўстрыяКляСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Аўстрыі|АўстрыяКля}}
|Сайт             = http://www.skaustriaklagenfurt.at/
|Прыналежнасьць   = Аўстрыйскія
}}
«'''Аўстрыя'''» ({{мова-de|Austria}}) — аўстрыйскі футбольны клюб з гораду [[Клягенфурт]]у. Заснаваны ў 2007 годзе.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.skaustriaklagenfurt.at/ Афіцыйны сайт]

[[Катэгорыя:Клягенфурт‎]]</text>
      <sha1>6wopt80o948l5g1vvx90kjstt29bbc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>МЛ Віцебск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169173</id>
    <revision>
      <id>2678476</id>
      <parentid>2678334</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Склад */ абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13433" sha1="la6ks8ar6kuqkrxn79z5hbwl18u10g7" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Макслайн
|Лягатып          = FC Maxline Logo.png
|ПоўнаяНазва      = 
|Заснаваны        = 
|Горад            = [[Віцебск]], [[Беларусь]]
|Стадыён          = [[Цэнтральны спарткомплекс]]
|Умяшчальнасьць   = 8144
|Пасада кіраўніка = 
|Кіраўнік         = 
|Трэнэр           = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|МакслайнВіЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|МакслайнВіСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Беларусі|МакслайнВі}}
|Сайт             = 
|Прыналежнасьць   = Беларускія
}}
«'''Макслайн'''» — беларускі футбольны клюб зь [[Віцебск]]у. Клюб гістарычна павязаны з рагачоўскім «[[Дняпро Рагачоў|Дняпром]]» і першы час таксама базаваўся ў [[Рагачоў|Рагачове]], аднак у 2023 годзе пераехаў на поўнач краіны. У 2025 годзе клюб дэбютаваў у [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лізе]] і адразу стаў пераможцам турніру. Здабыцьцё тытула чэмпіёнаў краіны ў першы ж сэзон пасьля прасоўваньні ў найвышэйшы дывізіён раней не ўдавалася аніводнаму беларускаму клюбу.

== Гісторыя ==
Гісторыя клюбу цесна павязаная з рагачоўскім «[[Дняпро Рагачоў|Дняпром]]» і [[Андрэй Іваненка|Андрэем Іваненкам]], які доўгі час працаваў з рагачоўцамі. У пачатку 2021 году клюб перайшоў у прыватнае валоданьне Іваненкі, які запрасіў спонсараў і зьмяніў назву на «Макслайн» паводле назвы асноўнага спонсару каманды. Яшчэ больш узмацніўшы склад, рагачоўскі клюб у [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|сэзоне 2021 году]] ўпэўнена перамог у Гомельскім дывізіёне, а ў плэй-оф другой лігі дайшоў да фіналу, дзе ў дадатковы час саступіў «[[Астравец (футбольны клюб)|Астраўцу]]» (1:3). Другое месца дазволіла камандзе выйсьці ў першую лігу.

У [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|сэзоне 2022 году]] «Макслайн» значна ўзмацніўся, запрасіўшы сярод іншых былога футбаліста зборнай Беларусі [[Сяргей Балановіч|Сяргея Балановіча]]. Галоўным трэнэрам каманды стаў малады [[Піліп Палякоў]], але ўжо ў траўні ён пакінуў клюб, і ягонае месца заняў [[Леанід Лагун]]. Рагачоўскі клюб добра пачаў сэзон, але пазьней шэраг няўдачаў адкінуў каманду ў сярэдзіну табліцы. У ліпені Лагун быў звольнены, а галоўным трэнэрам быў прызначаны дасьведчаны [[Юры Пунтус]]. Пад ягоным кіраўніцтвам «Макслайн» здолеў вярнуцца ў барацьбу за выхад у найвышэйшую лігу. Разграміўшы ў перадапошнім туры «Астравец» (5:0), рагачоўская каманда забясьпечыла чацьвертае месца і стыкавыя матчы за месца ў найвышэйшай лізе супраць койданаўскага «[[Арсэнал Койданаў|Арсеналу]]», дзе перамагла (2:3, 3:1) і выйшла ў элітны дывізіён.

Аднак, 28 лістапада 2022 году на паседжаньні выканкаму АБФФ клюбу было адмоўлена ў допуску да праходжаньня ліцэнзаваньня на ўдзел у найвышэйшай лізе праз тое, што клюб зьяўляецца сябрам фэдэрацыі меней за належныя два гады&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-11-28|url = https://football.by/news/169969 |title = &quot;Макслайн&quot; не может играть в высшей лиге в сезоне-2023. Зачем было проводить &quot;стыки&quot;? |website = football.by|accessdate = 2023-02-27|language = ru}}&lt;/ref&gt;. 30 лістапада АБФФ выпусьціла афіцыйную заяву наконт адмовы&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-11-30|url = https://football.by/news/170030 |title = АБФФ о &quot;Макслайне&quot;: &quot;Данный клуб полностью не соответствует требованиям, предъявляемым к клубам высшей лиги&quot; |website = football.by|accessdate = 2023-02-27|language = ru}}&lt;/ref&gt;. 19 сьнежня 2022 году арбітраж АБФФ адхіліў апэляцыю «Макслайна» на вырак выканкаму, такім чынам яно стала канчатковым&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-12-19|url = https://football.by/news/170626 |title = &quot;Макслайн&quot; VS арбитраж — 0:1. Хроника борьбы Рогачева за элитную прописку |website = football.by|accessdate = 2023-02-27|language = ru}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2023 году на паседжаньні рады фундатараў і спонсараў клюбу было пастаноўлена, што «Макслайн» у сэзоне 2023 году возьме ўдзел у першай лізе, пры гэтым перабазуецца ў іншы горад&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-01-10|url = https://football.by/news/171068 |title = &quot;Макслайн&quot; остается в первой лиге и переезжает в другой город |website = football.by|accessdate = 2023-02-27|language = ru}}&lt;/ref&gt;, якім стаў [[Віцебск]]. Каманда пасьпела добра ўзмацніцца перад пачаткам сэзону. Галоўным трэнэрам быў прызначаны [[Глеб Кулебін]], аднак ужо ў траўні 2023 году пасьля шэрагу няўдачаў ён быў звольнены, і неўзабаве «Макслайн» зноў ачоліў Юры Пунтус. У ліпені 2023 году «Макслайн» пакінуў Андрэй Іваненка&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-07-07|url = https://football.by/news/176436 |title = Андрей Иваненко покидает пост директора &quot;Макслайна&quot;: &quot;Две хозяйки на одной кухне не уживутся&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-16|language = ru}}&lt;/ref&gt;. Клюб яшчэ спрабаваў змагацца за месца ў Найвышэйшай лізе, але ня здолеў вытрымаць канкурэнцыі з боку магілёўскага «[[Дняпро Магілёў|Дняпра]]» і «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебску]]», у выніку скончыў сэзон на 5-м месцы пры 17 удзельніках.

== Дасягненьні ==
''' [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]'''
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15пкс]] '''Чэмпіён''': [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]]

== Склад ==
: ''Актуальны на 21 сакавіка 2026 году''
{{Склад}}
{{Гулец1|1|Q38700922|Бр|}}
{{Гулец1|2|Q20035765|ПА|}}
{{Гулец1|3|Q111995942|Аб|}}
{{Гулец1|4|Q117469751|ПА|}}
{{Гулец1|6|Q113516721|Аб|}}
{{Гулец|7|{{Сьцяг|Расея}}|Нап|Цімур Іваноў||2005}}
{{Гулец1|11|Q32171739|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Тыхуана (футбольны клюб)|Тыхуана]]}}
{{Гулец1|14|Q105947481|ПА|}}
{{Гулец1|15|Q99531479|ПА|}}
{{Гулец1|17|Q121298422|ПА|}}
{{Гулец1|18|Q23769589|ПА|}}
{{Гулец1|20|Q29419385|Аб|}}
{{Гулец1|21|Q27830810|Нап|}}
{{Падзел складу}}
{{Гулец1|22|Q102320509|ПА|}}
{{Гулец1|23|Q2559792|Аб|капітан}}
{{Гулец1|25|Q137297209|Аб|}}
{{Гулец1|27|Q33296333|ПА|}}
{{Гулец1|30|Q105953923|Бр|}}
{{Гулец1|45|Q107806586|Аб|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Арсэнал Тула|Арс. Т.]]}}
{{Гулец|46|{{Сьцяг|Беларусь}}|Бр|Данііл Котаў||2007}}
{{Гулец1|55|Q19921512|ПА|}}
{{Гулец1|79|Q106218645|Нап|}}
{{Гулец1|80|Q42741462|Нап|}}
{{Гулец1|99|Q126724527|Нап|}}
{{Гулец1||Q17047362|Аб|}}
{{Канец складу}}

== Статыстыка ==
=== Чэмпіянат і Кубак Беларусі ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=55|Сэзон
!width=130|Ліга
!width=30|Месца
!width=30|{{Падказка|Г|Гульні}}
!width=30|{{Падказка|В|Выйгрышы}}
!width=30|{{Падказка|Н|Нічыі}}
!width=30|{{Падказка|П|Паразы}}
!width=60|{{Падказка|РМ|Розьніца мячоў}}
!width=45|{{Падказка|Пкт|Пункты}}
![[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2021 году|2021]] || [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020 году|Другая]] — Гомельскі || '''1''' || 14 || 12 || 1 || 1 || 62–11 || 37 ||rowspan=&quot;2&quot; | [[Кубак Беларусі па футболе 2020—2021 гадоў|1/32]]
|-
| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021 году|Другая]] — плэй-оф || '''2''' {{Рост}} || 7 || 4 || 1 || 2 || 18–10 ||
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2022 году|2022]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022 году|Першая]] || '''4''' || 24 || 12 || 5 || 7 || 45–34 || 41 || [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|Першая]] || '''5''' || 32 || 19 || 4 || 9 || 84–52 || 61 || [[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|1/16]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|2024]] || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|Першая]] || '''1''' {{Рост}} || 34 || 23 || 4 || 7 || 75–27 || 73 || [[Кубак Беларусі па футболе 2024—2025 гадоў|1/2]]
|-
| [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2025 году|2025]] || [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|Найвышэйшая]] || {{Залаты мэдаль}} || 30 || 21 || 5 || 4 || 53–18 || 68 || [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|1/2]]
|}

=== Удзел у эўракубках ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
!Кубак
!width=30|Г
!width=30|В
!width=30|Н
!width=30|П
!width=70|М
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]||1||0||0||0||1—4
|-
|[[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубак кубкаў]]||1||0||0||1||1—4
|-
|Усяго||1||0||0||1||1—4
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сэзон
! Спаборніцтва
! Раўнд
!
! Супраціўнік
! Дома
! У гасьцёх
! Вынік
|-
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў|2026/27]]
|[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]
|1 к/р
|{{Сьцяг|Румынія}}
|[[Унівэрсытаця Краёва]]
|1:4
|:
|''':'''
|}

== Галоўныя трэнэры ==
* [[Уладзімер Сіманенка]] (да 2016 году)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://football.by/stat/belarus/2016_2/teams/771/ Профіль на football.by]{{Ref-ru}}

{{Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}}

[[Катэгорыя:Віцебск]]</text>
      <sha1>la6ks8ar6kuqkrxn79z5hbwl18u10g7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173383</id>
    <revision>
      <id>2678507</id>
      <parentid>2671108</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2849" sha1="syx93uam6y5ivslknz9bieit7u4lagy" xml:space="preserve">{{Футбольная ліга
|назва              = Супэрліга
|лягатып            = 
|памер              = 
|краіна             = {{Сьцяг Грэцыі|23px}} [[Грэцыя]]
|канфэдэрацыя       = [[УЭФА]]
|заснаваная         = 1927
|дывізіёны          = 
|каманды            = 14
|вылет у            = [[Супэрліга 2 чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга 2]]
|узроўні            = 1
|хатнія кубкі       = [[Кубак Грэцыі па футболе|Кубак Грэцыі]]
|міжнародныя кубкі  = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]], [[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]], [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|чэмпіён            = [[АЕК Атэны|АЕК]] — 14-ы тытул
|сэзон              = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]
|найпасьпяховы клюб = [[Алімпіякос Пірэй]] — 48 тытулаў
|тэлебачаньне       = 
|сайт               = [http://www.slgr.gr slgr.gr]
|актуальны сэзон    = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2026—2027 гадоў|Сэзон 2026—2027 гадоў]]
}}
'''Супэрліга''' — найвышэйшы дывізіён сыстэмы [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе|футбольных лігаў Грэцыі]]. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 14 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюбы, якія занялі два апошнія месцы, выбываюць у [[Супэрліга 2 чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрлігу 2]], а іх месца займаюць дзьве наймацнейшыя каманды другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб [[АЕК Атэны|АЕК]].

== Чэмпіёны ==
* [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]] — 48 тытулаў
* [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]] — 20
* [[АЕК Атэны|АЕК]] — 14
* [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]] — 4
* [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]] — 3
* [[АЭЛ Лярыса]] — 1

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.slgr.gr Афіцыйная старонка]

{{Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе}}
{{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]]</text>
      <sha1>syx93uam6y5ivslknz9bieit7u4lagy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>АЭЛ Лярыса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181499</id>
    <revision>
      <id>2678512</id>
      <parentid>2672859</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <origin>2678512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1164" sha1="sxm4pejo4d8shypysx8rtrs66m7flgr" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = АЭЛ Лярыса
|Лягатып          = Athlitiki Enosi Larissa FC.svg
|Горад            = [[Лярыса]], [[Грэцыя]]
|Стадыён          = [[АЭЛ Арэна]]
|Умяшчальнасьць   = 16 118
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Грэцыі|АЭЛЛярысаЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Грэцыі|АЭЛЛярысаСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Грэцыі|АЭЛЛярыса}}
|Прыналежнасьць   = Грэцкія
}}
'''АЭЛ''' ({{мова-el|ΑΕΛ}}) — грэцкі футбольны клюб з гораду [[Лярыса|Лярысы]]. Заснаваны ў 1964 годзе. [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе|Чэмпіён Грэцыі]] (1988), двухразовы ўладальнік [[Кубак Грэцыі па футболе|Кубка Грэцыі]] (1985, 2007).

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://aelfc.gr/ Афіцыйны сайт]</text>
      <sha1>sxm4pejo4d8shypysx8rtrs66m7flgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бляў-Вайс Лінц</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183243</id>
    <revision>
      <id>2678523</id>
      <parentid>2568781</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1157" sha1="94vm5xhbgwbhqjrobw4d4n2rkw9z9q9" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Бляў-Вайс Лінц
|Лягатып          = FC Blau-Weiß Linz.svg
|Горад            = [[Лінц]], [[Аўстрыя]]
|Стадыён          = [[Лінц (стадыён)|Лінц]]
|Умяшчальнасьць   = 21 005
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Аўстрыі|Бляў-ВайсЛЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Аўстрыі|Бляў-ВайсЛСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Аўстрыі|Бляў-ВайсЛ}}
|Прыналежнасьць   = Аўстрыйскія
}}
«'''Бляў-Вайс'''» ({{мова-de|Blau-Weiß}}) — аўстрыйскі футбольны клюб з гораду [[Лінц]]у. Заснаваны ў 1997 годзе.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.blauweiss-linz.at/ Афіцыйны сайт]

{{Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе}}

[[Катэгорыя:Лінц]]</text>
      <sha1>94vm5xhbgwbhqjrobw4d4n2rkw9z9q9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Крынс (футбольны клюб)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204763</id>
    <revision>
      <id>2678535</id>
      <parentid>2322181</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1143" sha1="p67gqyxbw6xeqqizbuj8kyz7mlpprcv" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Крынс
|Лягатып          = 
|ПоўнаяНазва      = Sport Club Kriens
|Заснаваны        = 1944
|Горад            = [[Крынс]], [[Швайцарыя]]
|Стадыён          = [[Кляйнфэльд (стадыён)|Кляйнфэльд]]
|Умяшчальнасьць   = 540
|Прэзыдэнт        = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Швайцарыі|КрынсЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Швайцарыі|ПапярэдніСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Швайцарыі|Крынс}}
|Прыналежнасьць   = Швайцарскія
}}
«'''Крынс'''» — швайцарскі футбольны клюб з гораду [[Крынс]]у. Заснаваны ў 1944 годзе.

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.sckriens.ch/ Афіцыйны сайт]

{{Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе}}</text>
      <sha1>p67gqyxbw6xeqqizbuj8kyz7mlpprcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эрзурумспор Эрзурум</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209575</id>
    <revision>
      <id>2678496</id>
      <parentid>2484393</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1252" sha1="pv3bqnqbvoqjkuh577o5svi3erfnrle" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Эрзурумспор
|Лягатып          = Büyükşehir Belediye Erzurumspor.png
|ПоўнаяНазва      = 
|Заснаваны        = 
|Горад            = [[Эрзурум]], [[Турэччына]]
|Стадыён          = [[Казым Карабэкір (стадыён)|Казым Карабэкір]]
|Умяшчальнасьць   = 21 374
|Прэзыдэнт        = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Турэччыны|ЭрзурумспоЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Турэччыны|ЭрзурумспоСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Турэччыны|Эрзурумспо}}
|Прыналежнасьць   = Турэцкія
}}
«'''Эрзурумспор'''» ({{мова-tr|Erzurumspor}}) — турэцкі футбольны клюб з гораду [[Эрзурум]]у. Заснаваны ў 2005 годзе.

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://erzurumsporfk.org/ Афіцыйны сайт]

{{Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе}}</text>
      <sha1>pv3bqnqbvoqjkuh577o5svi3erfnrle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>222435</id>
    <revision>
      <id>2678544</id>
      <parentid>2672923</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8138" sha1="pc14xv0xt6d4fzjh39go0jgufanq5ra" xml:space="preserve">{{#switch: {{{1}}}
&lt;!-- Рознае --&gt;
| ПапярэдніСэзон = [[Чэмпіянат Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]

&lt;!-- 1 дывізіён --&gt;
| Абэрдын-Ліга    = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Прэм’ер-ліга]] | Абэрдын-Сэзон    = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Абэрдын    = 9 месца
| ГартсЭдынб-Ліга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Прэм’ер-ліга]] | ГартсЭдынб-Сэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГартсЭдынб = 2 месца
| ГібэрніянЭ-Ліга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Прэм’ер-ліга]] | ГібэрніянЭ-Сэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГібэрніянЭ = 5 месца
| Дандзі-Ліга     = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Прэм’ер-ліга]] | Дандзі-Сэзон     = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Дандзі     = 8 месца
| ДандзіЮнай-Ліга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Прэм’ер-ліга]] | ДандзіЮнай-Сэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ДандзіЮнай = 7 месца
| Кілмарнок-Ліга  = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Прэм’ер-ліга]] | Кілмарнок-Сэзон  = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Кілмарнок  = 10 месца
| Матэрўэл-Ліга   = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Прэм’ер-ліга]] | Матэрўэл-Сэзон   = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Матэрўэл   = 4 месца
| РэйнджарзГ-Ліга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Прэм’ер-ліга]] | РэйнджарзГ-Сэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | РэйнджарзГ = 3 месца
| СэлтыкГлаз-Ліга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Прэм’ер-ліга]] | СэлтыкГлаз-Сэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | СэлтыкГлаз = 1 месца
| Сэнт-Джонс-Ліга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Прэм’ер-ліга]] | Сэнт-Джонс-Сэзон = [[Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Сэнт-Джонс = [[Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі|Чэмпіянат прафэсійнай лігі]], 1 месца (падвышэньне)
| Сэнт-Мірэн-Ліга = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Прэм’ер-ліга]] | Сэнт-Мірэн-Сэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Сэнт-Мірэн = 11 месца
| Фалкірк-Ліга    = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Прэм’ер-ліга]] | Фалкірк-Сэзон    = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Фалкірк    = 6 месца

&lt;!-- 2 дывізіён --&gt;
| ГрынакМорт-Ліга = [[Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі|Чэмпіянат прафэсійнай лігі]] | ГрынакМорт = 8 месца
| Данфэрмлін-Ліга = [[Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі|Чэмпіянат прафэсійнай лігі]] | Данфэрмлін = 4 месца
| ІнвэрнэсКа-Ліга = [[Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі|Чэмпіянат прафэсійнай лігі]] | ІнвэрнэсКа = [[Першая ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Першая ліга]], 1 месца (падвышэньне)
| Лівінгстан-Ліга = [[Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі|Чэмпіянат прафэсійнай лігі]] | Лівінгстан-Сэзон = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Лівінгстан = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Прэм’ер-ліга]], 12 месца (паніжэньне)
| ПартыкТыст-Ліга = [[Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі|Чэмпіянат прафэсійнай лігі]] | ПартыкТыст = 2 месца
| РэйтРовэрз-Ліга = [[Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі|Чэмпіянат прафэсійнай лігі]] | РэйтРовэрз = 5 месца
| ЭрЮнайтэд-Ліга  = [[Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі|Чэмпіянат прафэсійнай лігі]] | ЭрЮнайтэд  = 7 месца

&lt;!-- 3 дывізіён --&gt;
| ГамільтанА-Ліга = [[Першая ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Першая ліга]] | ГамільтанА = 9 месца
| АлоаАтлеты-Ліга = [[Першая ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Першая ліга]] | АлоаАтлеты = 4 месца
| КўінофСаўт-Ліга = [[Першая ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Першая ліга]] | КўінофСаўт = 3 месца
| РосКаўнціД-Ліга = [[Першая ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Першая ліга]] | РосКаўнціД-Сэзон = [[Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | РосКаўнціД = [[Чэмпіянат шатляндзкай прафэсійнай лігі|Чэмпіянат прафэсійнай лігі]], 10 месца (паніжэньне)

&lt;!-- Іншыя --&gt;
| БрыхінСіці-Ліга = [[Гайлэнд ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Гайлэнд ліга]] | БрыхінСіці = 2 месца
| Дамбартан-Ліга  = [[Другая ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Другая ліга]] | Дамбартан  = 9 месца
| Каўдэнбіт-Ліга  = [[Лоўлэнд ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Лоўлэнд ліга]] | Каўдэнбіт  = 11 месца

| default = 0}}&lt;noinclude&gt;
{{Дакумэнтацыя}}
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Футбольныя папярэднія сэзоны|Шатляндыя]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pc14xv0xt6d4fzjh39go0jgufanq5ra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>224081</id>
    <revision>
      <id>2678515</id>
      <parentid>2671101</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="0hz5gpxktiia18kkug9hx5inwdqds62" xml:space="preserve">{{Футбольная ліга
|назва              = Бундэсьліга
|лягатып            = Austrian Football Bundesliga.png
|памер              = 
|краіна             = {{Сьцяг Аўстрыі|22px}} [[Аўстрыя]]
|канфэдэрацыя       = [[УЭФА]]
|заснаваная         = 1974
|дывізіёны          = 
|каманды            = 12
|вылет у            = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Другая ліга]]
|узроўні            = 1
|хатнія кубкі       = [[Кубак Аўстрыі па футболе|Кубак Аўстрыі]]
|міжнародныя кубкі  = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]]&lt;br /&gt;[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]]&lt;br /&gt;[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]]
|чэмпіён            = [[ЛАСК Лінц|ЛАСК]] — 2-і тытул
|сэзон              = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]
|найпасьпяховы клюб = [[Рапід Вена|Рапід]] — 32 тытулы
|тэлебачаньне       = 
|ўэбсайт            = [http://www.bundesliga.at/ www.bundesliga.at]
|актуальны сэзон    = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2026—2027 гадоў|Сэзон 2026—2027 гадоў]]
}}
'''Аўстрыйская Бундэсьліга''' ({{мова-de|Österreichische Fußball-Bundesliga}}) — спаборніцтва для наймацнейшых футбольных клюбаў [[Аўстрыя|Аўстрыі]], якое мае статус першараднага футбольнага спаборніцтва краіны. Спаборніцтвы вызначаюць нацыянальнага чэмпіёна Аўстрыі па футболе, а таксама ўдзельнікаў розных эўрапейскіх кубкаў, якія праводзяцца УЭФА. Першынство лігі праводзіцца з удзелам 12 калектываў, і той клюб, які займае апошняе месца па выніках сэзону вылятае ў [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Другую лігу]]. Бундэсьліга Аўстрыі была сфармавана ў [[Чэмпіянат Аўстрыі па футболе 1974—1975 гадоў|сэзоне 1974—1975 гадоў]], а асобнай арганізаванай кампаніяй зьяўляецца з 1 сьнежня 1991 году. Найбольш пасьпяховымі зьяўляюцца два сталічныя клюбы, як то «[[Аўстрыя Вена|Аўстрыя]]» і «[[Рапід Вена|Рапід]]», аднак у апошнія гады сур’ёзную канкурэнцыю ім склаў зальцбурскі «[[Рэд Бул Зальцбург|Рэд Бул]]».

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.bundesliga.at/ Афіцыйная старонка]

{{Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе}}
{{Сэзоны Бундэсьлігі чэмпіянату Аўстрыі па футболе}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Аўстрыі па футболе]]</text>
      <sha1>0hz5gpxktiia18kkug9hx5inwdqds62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бабаеўскі раён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>224901</id>
    <revision>
      <id>2678465</id>
      <parentid>2609902</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T06:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39206-18</username>
        <id>98822</id>
      </contributor>
      <comment>/* Геаграфія */</comment>
      <origin>2678465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1945" sha1="soindgi7ss75nqrr8x5owrnqu9e03qg" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка}}
'''Баба́еўскі раён''' ({{мова-ru|Бабаевский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Валагодзкая вобласьць|Валагодзкай вобласьці]] ў [[Расея|Расеі]]. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца горад [[Бабаева]], які месьціцца за 292 км ад [[Волагда|Волагды]].

== Геаграфія ==
Бабаеўскі раён мяжуе з [[Кічменскагарадзецкі раён|Кічменскагарадзецкім]], [[Белазерскі раён (Валагодзкая вобласьць)|Белазерскім]], [[Кадуйскі раён|Кадуйскім]], [[Усьцюжэнскі раён|Усьцюжэнскім]] і [[Чагадошчанскі раён|Чагадошчанскім]] раёнамі, а таксама зь [[Ленінградзкая вобласьць|Ленінградзкай вобласьцю]] на захадзе. Плошча раёну складае 9233,30 км². [http://babaevo-gazeta.ru/#end]

== Гісторыя ==
Бабаеўскі раён быў утвораны 1 жніўня 1927 году адпаведнасьці з пастановай [[Усерасейскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]].

== Насельніцтва ==
Насельніцтва раёну па стане на 2017 год складала 19 831 чалавек.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20120730003236/http://www.babaevo-adm.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}}

{{Валагодзкая вобласьць}}

[[Катэгорыя:Бабаеўскі раён| ]]</text>
      <sha1>soindgi7ss75nqrr8x5owrnqu9e03qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Склад ФК БАТЭ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>230043</id>
    <revision>
      <id>2678483</id>
      <parentid>2673754</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2576" sha1="n30kceb9yv5mvv6v9i3jxfa2zmwwc32" xml:space="preserve">{{Склад футбольнага клюбу
|назва         = Склад ФК БАТЭ
|колер фону    = #FACA11
|колер тэксту  = #0000FF
|клюб_спасылка = БАТЭ Барысаў
|клюб          = БАТЭ
}}
{{СФК-гулец|5|[[Максім Сакута|Сакута]]}}
{{СФК-гулец|6|[[Айк Мусаханян|Мусаханян]]}}
{{СФК-гулец|7|[[Віктар’ен Ангбан|Ангбан]]}}
{{СФК-гулец|8|[[Кірыл Апанасевіч|Апанасевіч]]}}
{{СФК-гулец|9|[[Мікалай Мірскі|Мірскі]]}}
{{СФК-гулец|10|[[Ягор Русакоў|Русакоў]]}}
{{СФК-гулец|11|[[Ягор Грывянёў|Грывянёў]]}}
{{СФК-гулец|14|[[Максім Целеш|Целеш]]}}
{{СФК-гулец|15|[[Глеб Пратасеня|Пратасеня]]}}
{{СФК-гулец|16|[[Даніла Сокал|Сокал]]}}
{{СФК-гулец|17|[[Антон Кавалёў|Кавалёў]]}}
{{СФК-гулец|19|[[Іван Чарных|Чарных]]}}
{{СФК-гулец|23|[[Ільля Рашчэня|Рашчэня]]}}
{{СФК-гулец|24|[[Уладзіслаў Яцкевіч (2002)|Яцкевіч]]}}
{{СФК-гулец|25|[[Мікіта Нескаромны|Нескаромны]]}}
{{СФК-гулец|28|[[Іван Міхнюк|Міхнюк]]}}
{{СФК-гулец|29|[[Яо-Жан Шарль|Шарль]]}}
{{СФК-гулец|30|[[Анатоль Ярмоліч|Ярмоліч]]}}
{{СФК-гулец|33|[[Арцём Рахманаў|Рахманаў]]}}
{{СФК-гулец|35|[[Арсень Скапец|Скапец]]}}
{{СФК-гулец|37|[[Эрык Пуэрта|Пуэрта]]}}
{{СФК-гулец|42|[[Андрэй Журын|Журын]]}}
{{СФК-гулец|44|[[Максім Мардас|Мардас]]}}
{{СФК-гулец|52|[[Ягор Крэс|Крэс]]}}
{{СФК-гулец|55|[[Кірыл Капленка|Капленка]]}}
{{СФК-гулец|88|[[Павал Дубоўскі|Дубоўскі]]}}
{{СФК-гулец||[[Уладзіслаў Варакса|Варакса]]}}
{{СФК-трэнэр|[[Віталь Рагожкін|Рагожкін]]}}&lt;noinclude&gt;
Зьвесткі актуальныя на 21 сакавіка 2026 году
{{Абнаўленьне шаблёну|крыніца=https://fcbate.by/ru/team/first-team}}
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Склады беларускіх футбольных клюбаў|БАТЭ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n30kceb9yv5mvv6v9i3jxfa2zmwwc32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678489</id>
      <parentid>2678483</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2373" sha1="sjgxc592v5up2jtheyfwqsveypmrs4w" xml:space="preserve">{{Склад футбольнага клюбу
|назва         = Склад ФК БАТЭ
|колер фону    = #FACA11
|колер тэксту  = #0000FF
|клюб_спасылка = БАТЭ Барысаў
|клюб          = БАТЭ
}}
{{СФК-гулец|5|[[Максім Сакута|Сакута]]}}
{{СФК-гулец|6|[[Айк Мусаханян|Мусаханян]]}}
{{СФК-гулец|7|[[Віктар’ен Ангбан|Ангбан]]}}
{{СФК-гулец|8|[[Кірыл Апанасевіч|Апанасевіч]]}}
{{СФК-гулец|9|[[Мікалай Мірскі|Мірскі]]}}
{{СФК-гулец|10|[[Ягор Русакоў|Русакоў]]}}
{{СФК-гулец|11|[[Ягор Грывянёў|Грывянёў]]}}
{{СФК-гулец|14|[[Максім Целеш|Целеш]]}}
{{СФК-гулец|15|[[Глеб Пратасеня|Пратасеня]]}}
{{СФК-гулец|16|[[Даніла Сокал|Сокал]]}}
{{СФК-гулец|19|[[Іван Чарных|Чарных]]}}
{{СФК-гулец|24|[[Уладзіслаў Яцкевіч (2002)|Яцкевіч]]}}
{{СФК-гулец|25|[[Мікіта Нескаромны|Нескаромны]]}}
{{СФК-гулец|28|[[Іван Міхнюк|Міхнюк]]}}
{{СФК-гулец|30|[[Анатоль Ярмоліч|Ярмоліч]]}}
{{СФК-гулец|33|[[Арцём Рахманаў|Рахманаў]]}}
{{СФК-гулец|35|[[Арсень Скапец|Скапец]]}}
{{СФК-гулец|37|[[Эрык Пуэрта|Пуэрта]]}}
{{СФК-гулец|42|[[Андрэй Журын|Журын]]}}
{{СФК-гулец|44|[[Максім Мардас|Мардас]]}}
{{СФК-гулец|52|[[Ягор Крэс|Крэс]]}}
{{СФК-гулец|55|[[Кірыл Капленка|Капленка]]}}
{{СФК-гулец|88|[[Павал Дубоўскі|Дубоўскі]]}}
{{СФК-гулец||[[Уладзіслаў Варакса|Варакса]]}}
{{СФК-трэнэр|[[Віталь Рагожкін|Рагожкін]]}}&lt;noinclude&gt;
Зьвесткі актуальныя на 21 сакавіка 2026 году
{{Абнаўленьне шаблёну|крыніца=https://fcbate.by/ru/team/first-team}}
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Склады беларускіх футбольных клюбаў|БАТЭ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sjgxc592v5up2jtheyfwqsveypmrs4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Весьягонскі раён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238512</id>
    <revision>
      <id>2678537</id>
      <parentid>2191612</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2186" sha1="0rcxrtosjdeqioc74bmxxqjnu8op7kc" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка}}
'''Весьягонскі раён''' ({{мова-ru|Весьегонский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночым усходзе [[Цьвярская вобласьць|Цьвярской вобласьці]] ў [[Расея|Расеі]]. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца горад [[Весьягонск]].

== Геаграфія ==
Весьягонскі раён мяжуе з [[Краснахолмскі раён|Краснахолмскім]], [[Малакоўскі раён|Малакоўскім]] і [[Сандаўскі раён|Сандаўскім]] раёнамі, а таксама з [[Валагодзкая вобласьць|Валагодзкай]] і [[Яраслаўская вобласьць|Яраслаўскай абласьцямі]]. Плошча раёну складае 2047,26 км².

== Гісторыя ==
Весьягонскі раён быў утвораны 12 ліпеня 1929 году ў адпаведнасьці з пастановай [[Усерасейскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[Савет народных камісараў|СНК]] [[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] у складзе [[Маскоўская вобласьць|Маскоўскае вобласьці]]. 29 студзеня 1935 году быў перададзены ў склад Калінінскай вобласьці, як на той час называлася [[Цьвярская вобласьць]]. У 2019 годзе раён быў рэарганізаваны ў муніцыпальную акругу.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20230612191131/https://xn----ctbdbhawihd2alf3aee5b3k.xn--p1ai/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}}

{{Цьвярская вобласьць}}

[[Катэгорыя:Весьягонскі раён| ]]</text>
      <sha1>0rcxrtosjdeqioc74bmxxqjnu8op7kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзіслаў Гарбацкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239363</id>
    <revision>
      <id>2678506</id>
      <parentid>2660994</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39246-85</username>
        <id>98824</id>
      </contributor>
      <comment>Дададзеная інфармацыя.</comment>
      <origin>2678506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37811" sha1="dlyyztiwlz2onbse3qtv7fpa2owangs" xml:space="preserve">{{Навуковец
 | Сайт=https://www.harbacki.eu/
 | Імя=Уладзіслаў Гарбацкі
 | Фота=Уладзіслаў_Гарбацкі.jpg
 | Арыгінал імя=Уладзіслаў Іваноў
 | Навуковая ступень=PhD у сацыялінгвістыцы, мовазнаўстве
 | Навуковы кіраўнік=[[Ніна Баршчэўская]]
 |Альма-матэр=Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт (Менск),
Страсбурскі інстытут палітычных навук (Страсбург)}}
'''Уладзісла́ў Гарба́цкі''' ([[Трансьлітарацыя|трансьліт.]] Uładzisłaŭ Harbacki; сапр. Уладзіслаў Іваноў, [[Трансьлітарацыя|трансьліт.]] Uładzisłaŭ Ivanoŭ; 1978, [[Віцебск]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Сацыялінгвістыка|сацыялінгвіст]], [[Паліталёгія|палітоляг]], пісьменьнік, перакладнік, адзін з рэдактараў [[Выдавецтва &quot;Скарына&quot;|выдавецтва «Скарына»]]. Адзін зь першых у Беларусі дасьледнікаў і публіцыстаў на тэмы, зьвязаныя з жыцьцём і гісторыяй [[ЛГБТ|ЛГБТК]]-супольнасьці. Адмысловец у галіне гендэрных і ЛГБТК+ дасьледваньняў, гендэрнай [[Сацыялінгвістыка|сацыялінгвістыкі]], палітычнага [[фэмінізм]]у і гісторыі культуры [[Стараверства ў Беларусі|стараверства Беларусі]].

Выдаў зборнік апавяданьняў «Песьні тралейбусных рагуляў» (2016), шэраг дасьледаваньняў па [[Фэмінізацыя беларускай мовы|фэмінізацыі беларускай мовы]] і кнігу твораў [[Палута Бадунова|Палуты Бадуновай]] (2018).

== Жыцьцяпіс ==
Нарадзіўся ў [[Віцебск]]у, дзесяць гадоў пражыў з бацькамі ў месьце [[Радужны (Ханты-Мансійская аўтаномная акруга)|Радужным]] [[Ханты-Мансійская аўтаномная акруга — Югра|Ханты-Мансійскай акругі]], [[Расея]]. Вярнуўся ў Беларусь у 1995 годзе, дзе да 2000 году вучыўся на франка-беларускім факультэце палітычных і адміністрацыйных навук [[Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт|Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]] ў [[Менск]]у.

У 2001 годзе атрымаў магістарскую ступень у [[Паліталёгія|паліталёгіі]] ў Інстытуце палітычных навук ў [[Страсбург]]у. У 2002 годзе навучаўся ў [[Рэймс]]кім унівэрсытэце на адной зь першых у [[Францыя|Францыі]] гендэрных магістратураў па спэцыяльнасьці дарадца/мэдыятар у пытаньнях [[Плоць|плоці]] і [[Сэксуальнасьць чалавека|сэксуальнасьці]].

Ад 2007 году выкладае ў Эўрапэйскім гуманітарным ўнівэрсытэце (ЭГУ) у [[Вільня|Вільні]], зьяўлецца дацэнтам паліталёгіі Дэпартамэнту сацыяльных навук. З 2014 жыве і працуе ў Вільні.

У 2017 годзе пад кіраўніцтвам прафэсаркі [[Ніна Баршчэўская|Ніны Баршчэўскай]] абараніў доктарскую дысэртацыю «Фэмінізацыя беларускай мовы (сацыялінгвістычны аналіз жаночых Nomina agentis у [[Старабеларуская мова|старабеларускай]] і сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]])» на катэдры беларусістыкі [[Варшаўскі ўнівэрсытэт|Варшаўскага ўнівэрсытэту]]&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Лектар ЕГУ Уладзіслаў Іваноў атрымаў ступень доктара навук|url=https://be.ehu.lt/navinyi/lektar-ehu-uladzislau-ivanou-atrymau-stupen-doktara-navuk/|дата публікацыі=10-11-2017|выдавец=Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт}}&lt;/ref&gt;.

Ад 2019 году адказны за дзейнасьць [https://en.ehu.lt/research/centers-laboratories-and-institutes/center-for-gender-studies/ Цэнтру гендэрных дасьледаваньняў] пры ЭГУ.

У сакавіку — жніўні 2020 году — стыпэндыянт праграмы «[[Пісьменьнікі ў выгнаньні (стыпэндыя)|Пісьменьнікі ў выгнаньні]]» Літаратурнай рэзыдэнцыі [[Грац]]у, [[Аўстрыя]].&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Uladzislaŭ Ivanoŭ|url=https://www.kulturvermittlung.org/primcell.php?ses=9680y6645q&amp;lang=en&amp;bas=kvs&amp;rel=6&amp;id=552&amp;main=artists&amp;ida=9|назва праекту=The Kulturvermittlung Steiermark - Kunstpädagogisches Institut Graz|дата публікацыі=}}&lt;/ref&gt; У лістападзе 2020 стажаваўся ў пісьменьніцкай рэзыдэнцыі ў [[Маляты|Малятах]] ([[Летува]]).&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Д-р Уладзіслаў Іваноў прыняў удзел у міжнароднай літаратурнай рэзыдэнцыі ў Малятах|url=https://be.ehu.lt/navinyi/ivanou-residence-moletai/|аўтар=|выдавец=Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт|дата публікацыі=05-12-2020}}&lt;/ref&gt; У жніўні 2024 году стажаваўся ў перакладніцкай рэзыдэнцыі [[Сэнэф|Сэнэфу]] ([[Бэльгія]]), у кастрычніку 2024 году — у парыскай перакладніцкай рэзыдэнцыі (стыпэндыя CNL).

== Навуковая дзейнасьць ==
=== Сацыялінгвістыка ===
У [[Мовазнаўства|мовазнаўстве]] працуе ў [[Сацыялінгвістыка|сацыялінгвістычным]] кірунку: дасьледуе і аналізуе сацыяльнае і палітычнае вымярэньне мовы і ўплыву на яе экстралінгвістычных, перадусім сацыяльна-палітычных, чыньнікаў. Асаблівы інтарэс дасьледніка праяўляецца да пытаньняў:

* ''сацыяльнай гісторыі мовы'': «Пра моўны сорам беларусаў» (2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Моўны сорам беларусаў (сацыялінгвістычны аналіз)|url=http://www.albaruthenica.uw.edu.pl/pl/userfiles/downloads/AA_20_Zmiest2.pdf|аўтар=Уладзіслаў Іваноў|дата публікацыі=2020|назва праекту=Acta Albaruthenica, 20, стар. 169-183|мова=be|выдавец=Katedra Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego}}&lt;/ref&gt;, «Як мова рэагуе на расейска-ўкраінскую вайну» (2018)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Як мова рэагуе на расейска-ўкраінскую вайну (паліталягічныя і сацыялінгвістычныя заўвагі)|url=https://ideopol.org/wp-content/uploads/2018/12/_______Rus_2018%203.%209.%20Ivanou.pdf|аўтар=Уладзіслаў Іваноў|дата публікацыі=2018|назва праекту=The Ideology and Politics Journal, 3(11)|мова=be|выдавец=Foundation for Good Politics}}&lt;/ref&gt;, «Пра геній старабеларускай мовы» (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Пра геній старабеларускай мовы|url=https://news.arche.by/by/page/reviews/navuka-ahliady/13649|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=08.01.2014|назва праекту=|выдавец=ARCHE|мова=be}}&lt;/ref&gt;;
* ''гендарнай сацыялінгвістыкі:'' «Аб інклюзыўнай беларускай мове» (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Аб інклюзыўнай беларускай мове|url=http://www.albaruthenica.uw.edu.pl/pl/userfiles/downloads/AA_19_Zmiest.pdf|назва праекту=Acta Albaruthenica, 19, стар. 231-240|аўтар=Уладзіслаў іваноў|дата публікацыі=2019|выдавец=Katedra Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego|мова=be}}&lt;/ref&gt;, «Stereotyping vulnerable groups» (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Stereotyping Vulnerable Groups|url=https://link.springer.com/book/10.1007%2F978-3-319-72604-5|аўтар=Uladzislau Ivanou|дата публікацыі=2017|назва праекту=Stavros Assimakopoulos, Fabienne H. Baider, Sharon Millar. Online Hate Speech in the European Union: A Discourse-Analytic Perspective. Cтар. 29-32|выдавец=Springer|мова=en|копія=https://core.ac.uk/download/pdf/145226931.pdf}}&lt;/ref&gt;, «Аб гэтак званых „эпіцэнах“» (2012)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Аб гэтак званых “эпіцэнах”|url=https://news.arche.by/by/page/science/filialogia-navuka/8771|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=17.07.2012|назва праекту=ARCHE|мова=be}}&lt;/ref&gt;;
* ''моўнай палітыкі і дыяспарнай мовы:'' «Складаючы слоўнік беларускай дыяспарнай мовы: напрацоўкі, адкрыцьці, кур’ёзы (сацыялінгвістычны аналіз дыяспарнай мовы)» (2017)&lt;ref&gt;{{Кніга|год=2017|аўтар=У. Іваноў|загаловак=|назва=Складаючы слоўнік беларускай дыяспарнай мовы: напрацоўкі, адкрыцьці, кур'ёзы (сацыялінгвістычны аналіз дыяспарнай мовы) // Запісы БІНіМ|том=39|месца=Нью-Ёрк-Менск|старонкі=428-433|ref=}}&lt;/ref&gt;, «Мова жыцця Зоры Кіпель» (2016)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Мова жыцця Зоры Кіпель|url=https://novychas.online/poviaz/mova-zyccja-zory-kipel|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=23-04-2016|назва праекту=|выдавец=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt;, «Малавядомая Зоська Верас: на мовазнаўчай ніве» (2016)&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=•	У. Гарбацкі|загаловак=Малавядомая Зоська Верас: на мовазнаўчай ніве // Да гісторыі беларускай дыяспары|том=2|старонкі=30-36|месца=Менск|год=2016}}&lt;/ref&gt;, «Білінгвізм, інтэрфэрэнцыя, канвэргенцыя і запазычаньне: Беларуская мова ў Летуве» (2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Білінгвізм, інтэрфэрэнцыя, канвэргенцыя і запазычаньне: Беларуская мова ў Летуве|url=https://news.arche.by/by/page/reviews/gramadstva-ahliady/11429|мова=be|выдавец=ARCHE|дата публікацыі=19.04.2013|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі}}&lt;/ref&gt;, «Тарашкевіца — ня толькі ідэалёгія, але перадусім эстэтыка» (2013), «Беларуская дыяспарная мова і ейны досьвед супрацьстаяньня англіцызмам, русізмам ды іншым барбарызмам» (2012);
* ''сацыялектаў і арго:'' «Размаўляем пра беларускую лаянку і кляцьбоны» (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Размаўляем пра беларускую лаянку і кляцьбоны|url=https://people.onliner.by/2019/03/17/layanka|дата публікацыі=2019-03-17|назва праекту=|выдавец=Onliner}}&lt;/ref&gt;.
* ''фэмінізацыі беларускай мовы: гл. [[Уладзіслаў Гарбацкі#Кнігі|Кнігі]]''

=== Культура старавераў Беларусі ===
У 2002—2005 гадох разам з [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытутам мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру]] імя К. Крапівы пры [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук Беларусі]], а потым — з польскім праектам [https://web.archive.org/web/20210214113654/https://www.al.uw.edu.pl/obta/index_pol.html OBTA] дасьледваў стараверскую культуру Беларусі, найперш Віцебшчыны. У 2002—2016 гадох ажыцьцявіў шэраг этналягічных экспэдыцый па [[Віцебская вобласьць|Віцебшчыне]]: [[Віцебск]], [[Полацак]], [[Лёзна|Лёзеншчына]], [[Ворша|Аршаншчына]], [[Шуміліна|Шуміліншчына]], [[Браслаў]]шчына, [[Паставы|Пастаўшчына]], [[Мёры|Мёршчына]], — з мэтай дасьледваньня культуры [[Беларускія стараверы|беларускіх старавераў]]. Вынікі экспэдыцый часткова прадстаўлены ў артыкулах у пэрыядычных выданьнях і зборніках: «Мясцовыя назвы віцебскіх старавераў» (2006)&lt;ref&gt;{{Артыкул|год=2006|старонкі=31|загаловак=Мясцовыя назвы Віцебскіх старавераў|аўтар=Іваноў, У.|выданьне=Роднае слова|нумар=12 (228)}}&lt;/ref&gt;, «Пра беларускі ўплыў на віцебскіх старавераў» (2008)&lt;ref&gt;{{Артыкул|год=2008|аўтар=Іваноў, У.|загаловак=Пра беларускі ўплыў на віцебскіх старавераў|выданьне=Палітычная сфера|старонкі=102–107|нумар=10|url=https://kamunikat.org/download.php?item=9970-13.pdf&amp;pubref=9970}}&lt;/ref&gt;, «Эвалюцыя тоеснасьці і культуры старавераў паўночнай Беларусі, канец XІX — пачатак XXІ стагодзьдзя» (2010)&lt;ref&gt;{{Артыкул|год=2010|аўтар=Іваноў, У.|загаловак=Эвалюцыя тоеснасці і культуры старавераў паўночнай Беларусі, канец XІX – пачатак XXІ стагоддзя|выданьне=Палітычная сфера|нумар=14|старонкі=195–210}}&lt;/ref&gt;, «Аб кабетах, якія „папуюць“: аб ролі і месцы жанчынаў у рэлігійным жыцьці стараверства Віцебшчыны» (2013)&lt;ref&gt;{{Артыкул|год=2013|аўтар=Іваноў, У.|загаловак=Аб кабетах, якія «папуюць»: аб ролі і месцы жанчынаў у рэлігійным жыцьці стараверства Віцебшчыны|выданьне=Женщины в политике: новые подходы к политическому. Феминистский образовательный альманах.|выпуск=2. Личное как политическое|старонкі=31–37|url=https://ru.ehu.lt/wp-content/uploads/2017/10/WiP-Vol2.pdf}}&lt;/ref&gt;, «Двухсэнсоўныя вобраз і роля стараверства Беларусі ў паўстаньні 1863-64 гг. і ў беларускім нацыятворчым працэсе другой паловы 19-га ст. (спроба гістарычнай і этналягічнай рэканструкцыі)» (2014)&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Іваноў, У.|год=2015|загаловак=Двухсэнсоўныя вобраз і роля стараверства Беларусі ў паўстаньні 1863–64 гг. і ў беларускім нацыятворчым працэсе другой паловы 19-га ст. (спроба гістарычнай і этналягічнай рэканструкцыі)|выданьне=Кастусь Каліноўскі і нацыятворчы працэс у Беларусі, Матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі, Лондан, 27–29 сакавіка 2014 г.|старонкі=|месца=Мінск|выдавецтва=Зміцер Колас|pages=58–72|isbn=978-985-6992-67-7|адказны=Смалянчук Алесь, Дынглі Джым|ref=https://kamunikat.org/download.php?item=39872-1.pdf&amp;pubref=39872}}&lt;/ref&gt;, «Стараверы і зьлябы» (2018)&lt;ref&gt;{{Артыкул|год=2018|аўтар=Іваноў, У.|загаловак=Стараверы і злябы|старонкі=64–67|issn=2617-2305|нумар=1|выданьне=Наша гісторыя|url=https://history.nn.by/?c=lr&amp;i=217908}}&lt;/ref&gt;.

=== Гісторыя франкамоўнай беларусістыкі ===
Інтарэс да тэмы франкамоўнай беларусікі праявіўся падчас навучаньня ў Францыі. Штуршком да дасьледчай дзейнасьці ў дадзенай сфэры стала праца ў [[Беларуская бібліятэка і музэй імя Францішка Скарыны|Скарынаўскай бібліятэцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=“Беларуская бібліятэка ў Лёндане яшчэ дапаможа адкрыць невядомыя пласты берусазнаўства”|url=https://www.skaryna.org.uk/u-harbacki/|аўтар=Ігар Іваноў|дата публікацыі=10/07/2015|назва праекту=Блёг|выдавец=Беларуская бібліятэка і музэй імя Франьцішка Скарыны|мова=be}}&lt;/ref&gt;, дзе захаваліся рэдкія франкамоўныя матэрыялы па беларусіцы пачатку 20 ст.&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Франкамоўная беларусіка лонданскай Скарынаўкі|url=https://novychas.online/kultura/frankamounaja-belarusika-londanskaj-skarynauki|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=30-01-2018|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Што пісала французская прэса пра БНР і «беларутэнскае пытанне»?|url=https://novychas.online/poviaz/bnr-i-belarutenskae-pytanne-u-francuzskaj-prese|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=24-03-2018|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=«Крык народаў»|url=https://novychas.online/poviaz/kryk-narodau|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=05-06-2019|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Федэрацыйны пакт паміж Мінскам і Масквой|url=https://novychas.online/poviaz/federacyjny-pakt-pamiz-minskam-i-maskvoj|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=26-01-2019|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt; і друкапіс першага беларускага рамана, напісанага па-француску невядомым аўтарам&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Таямніцы лонданскай Скарынаўкі: «Жан і Жак, альбо Падроблены рай»|url=https://novychas.online/kultura/tajamnicy_londanskaj_skarynauk/|дата публікацыі=06-09-2015|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|мова=be|назва праекту=Новы час}}&lt;/ref&gt;. У. Гарбацкі апісаў таксама ўнёсак раньніх францускіх і франкамоўных дасьледнікаў, якія цікавіліся беларускімі тэмамі: [[Рэнэ Мартэль]],&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=На золку французскай беларусікі: Рэнэ Мартэль|url=https://www.skaryna.org.uk/на-золку-французскай-беларусікі-рэнэ/|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=30/03/2016|назва праекту=Блёг|выдавец=Беларуская бібліятэка і музэй імя Франьцішка Скарыны|мова=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=На золку французскай беларусікі: Рэнэ Мартэль|url=https://novychas.online/kultura/na_zolku_francuzskaj_bielarusi/|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=27-03-2016|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt; [[Антуан Мартэль]], [[Амбруаз Жабэр]],&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=https://novychas.online/asoba/belaruski-ruh-i-polszcza-scislaja-historyja-bel|url=https://novychas.online/asoba/belaruski-ruh-i-polszcza-scislaja-historyja-bel|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=03-07-2016|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt; — і беларускай дыяспары ў Францыі, Бэльгіі й Ангельшчыне&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Забыты змагар франкамоўнай беларусікі|url=https://novychas.online/asoba/zabyty-zmahar-frankamounaj-belarusiki|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=28-07-2017|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Невядомая спадчына: этналагіня Ніна Абрамчык|url=https://novychas.online/asoba/etnalahinja-nina-abramczyk-pra-nevjadomuju-spadcz|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=17-05-2018|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=«Маці-беларуска» Ніны Абрамчык|url=https://novychas.online/kultura/maci-belaruska-niny-abramczyk|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=23-01-2022|копія=https://web.archive.org/web/20220123192342/https://novychas.online/kultura/maci-belaruska-niny-abramczyk|выдавец=Новы час}}&lt;/ref&gt;.

=== Фэмінісцкія і ЛГБТК+ дасьледаваньні ===
Да гендэрных, фэмінісцкіх і ЛГБТК+ дасьледаваньняў далучыўся падчас навучаньня ў гендэрнай магістратуры ў Францыі. Першыя артыкулы на тэму [[гей]]- і [[Лезьбіянства|лесьбі]]-дасьледваньняў апублікаваў у [[ARCHE Пачатак|ARCHE]] на пачатку 2000-ых гадоў: «Развагі аб гейскім пытаньні»&lt;ref&gt;{{Артыкул|url=https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2002-3/harb302.html|год=2002|lang=be|загаловак=Развагі аб гейскім пытаньні|аўтар=Уладзь Гарбацкі|выданьне=ARCHE|нумар=3(23)}}&lt;/ref&gt; і «Пераадоленьне гамафобіі»&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|год=2003|url=https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2003-2/harb203.html|загаловак=Пераадоленьне гамафобіі|нумар=2(25)|выданьне=ARCHE}}&lt;/ref&gt;. Рэгулярна публікуе артыкулы і агляды на фэмінісцкую і гендэрную тэмы ў іншых беларускіх СМІ: [https://www.svaboda.org/s?k=гарбацкі&amp;tab=all&amp;pi=1&amp;r=any&amp;pp=10 Радыё Свабода], [https://novychas.online/author/Уладзіслаў%20Гарбацкі «Новы час»], [https://makeout.by/xfsearch/author/Уладзь%20Гарбацкі/ Makeout]{{Недаступная спасылка|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.

== Літаратурная творчасьць ==
Першыя літратурныя творы публікаваліся ў «[[Наша Ніва|Нашай Ніве]]» і [[ARCHE Пачатак|ARCHE]]. Пазьней — у газэце «[[Новы час (газэта)|Новы час]]» і інтэрнэт-часопісе «[[ПрайдзіСвет]]».

Асобныя апавяданьні перакладзеныя на славенскую, летувіскую і ангельскую мовы.

Пісьменьнік збольшага працуе ў стылі аўтабіяграфічнай сацыяльнай ці сацыялягічнай прозы'':'' робіць акцэнт на прыватнай, інтымнай гісторыі, якая дапамагае выкрываць калектыўную гісторыю і памяць.

Першы зборнік прозы выдаў у 2016 годзе — «Песьні тралейбусных рагуляў». Ён быў названы першым у беларускай літаратуры творам гей-прозы&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Першая кніга гей-прозы па-беларуску (слова ад аўтара)|url=https://makeout.by/2016/05/24/pershaya-knga-gey-prozy-pa-belarusku.html|аўтар=Уладзь Гарбацкі|дата публікацыі=24 мая 2016|назва праекту=Makeout|мова=be}}&lt;/ref&gt;. Брытанскі дасьледнік беларускай літаратуры [[Арнольд Макмілін]] так ахарактарызаваў зборнік:&lt;blockquote&gt;''«Гэты сьмелы і вельмі чытэльны дэбютны зборнік прозы пераказвае ў розных формах і інтымных дэталях досьведы Адрознага ў варожым яму асяродзьдзі. Пра тры плыні, што ахопліваюць дарослае жыцьцё аўтара, ён апавядае мовай казачных гісторый: глыбокую веру ў беларускую мову, усьведамленьне і гонар за сваю гейскасьць, і перакананасьць у тым, што рэлігія — толькі міт. Элегантна напісаная сучаснай беларускай мовай і шчодра запраўленая дыялектызмамі, гэтая кніга паўстае як песьня і сьвята роднаму Віцебску. Кранальныя, захапляльныя і, часта, брутальна-рэалістычныя тэксты атрымаліся цудоўным, глыбока асабістым дэбютам».''&lt;/blockquote&gt;

== Пераклады ==
У. Гарбацкі перакладае навуковыя і мастацкія тэксты з францускай, украінскай, летувіскай, расейскай і славенскай моваў. Спэцыялізуецца на перакладах франкамоўных аўтараў і аўтарак: [[Жорж Экгаўт]], [[Сымона дэ Бавуар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Другі пол (Le deuxième sexe). Фрагмент з кнігі|url=http://prajdzisvet.org/texts/prose/druhi-pol.html|аўтар=Сімона дэ Бавуар|дата публікацыі=2020|назва праекту=ПрайдзіСвет №21}}&lt;/ref&gt;, [[Ані Эрно]],&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Першы тэкст французскай жывой класікі па-беларуску: выйшаў раман «Падзея» Ані Эрно|url=https://novychas.online/kultura/perszy-tekst-francuzskaj-zyvoj-klasiki-pa-belarusk|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=2021-11-22|выдавец=Новы час|мова=be|копія=https://web.archive.org/web/20211122173133/https://novychas.online/kultura/perszy-tekst-francuzskaj-zyvoj-klasiki-pa-belarusk}}&lt;/ref&gt; Рэймон Арон&lt;ref&gt;{{Артыкул|isbn=978-609-95427-0-6|аўтар=Рэймон Арон|загаловак=Дэмакратыя і Таталітарызм (урыўкі з эсэ)|год=2012|выданьне=Палітычная навука. Анталогія класічных тэкстаў: Пераклад з англійскай, французскай, нямецкай|аўтар выданьня=А. Казакевіч (нав. рэд.)|месца=Мінск–Вільня|выдавецтва=Палітычная сфера}}&lt;/ref&gt;, Эрык Нёвё&lt;ref&gt;{{Кніга|назва=Сацыялогія сацыяльных рухаў|аўтар=Эрык Нёвё|isbn=978-985-6329-85-5|год=2010|выдавецтва=Прапілеі|горад=Мінск|старонак=150|арыгінал=Érik Neveu, Sociologie des mouvements sociaux|адказны=У. Іваноў (пер. з французскай)}}&lt;/ref&gt;, [[Франк Варжак]], [[Маргарыта Юрсэнар]], Вілье дэ ліль-Адан, [[Жан-Поль Сартр|Жань-Поль Сартр]]. Таксама перакладае паэзію і прозу з летувіскай ([[Гедрэ Казлаўскайце]],&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Размаўляць на забытых мовах|url=http://prajdzisvet.org/texts/poetry/razmauljac-na-zabytykh-movakh.html|аўтар=Гедрэ Казлаўскайтэ|назва праекту=ПрайдзіСвет №21|мова=be|дата публікацыі=2020}}&lt;/ref&gt; [[Нэрынга Дангвідзе]], [[Жэмайце]], [[Марыя Ластоўская]] (Ластаўскене)), славенскай (Ураш Прах)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Сьціпласьць мяншыняў (знаёмства з паэзіяй Ураша Праха)|url=https://makeout.by/2020/12/23/scplasc-mjanshynja.html|аўтар=Уладзь Гарбацкі|дата публікацыі=23 снежня 2020|выдавец=Makeout}}&lt;/ref&gt; і ўкраінскай ([[Агатангел Крымскі]],&lt;ref&gt;{{Кніга|first=Агатангел|last=Крымскі|url=https://www.skarynapress.com/knihi/Ahatanhel-Krymsky|title=Бэйруцкія апавяданьні|location=Лёндан|publisher=Skaryna Press|year=2022|allpages=133|isbn=978-1-915601-02-5}}&lt;/ref&gt; [[Аляксандар Ірванец]]) моваў.

Намінаваны на прэмію Drahomán Prize-2022 за пераклад «Бэйруцкіх апавяданьняў» Агатангела Крымскага.&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Беларускі пісьменьнік трапіў у доўгі сьпіс кандыдатаў на ўкраінскую прэмію Drahomán Prize-2022 для перакладчыкаў|url=https://www.svaboda.org/a/32185024.html|дата публікацыі=2022-12-20|назва праекту=Радыё Свабода|копія=https://web.archive.org/web/20230115173757/https://www.svaboda.org/a/32185024.html}}&lt;/ref&gt;

У пачатку 2025 году ў выдавецтве «Пфляўмбаўм» у перакладзе Ў. Гарбацкага выйшла з друку кніга выбранай паэзіі ''“Чароўны час”'' Гедрэ Казлаўскайце (''Giedrė Kazlauskaitė'')&lt;ref&gt;Кніга літоўскай паэткі Гедрэ Казлаўскайце — па-беларуску, 17-01-2025, сайт ЭГУ, https://be.ehu.lt/navinyi/gedre-kazlauskajcze-pa-belarusku/&lt;/ref&gt;. 

[[Файл:Аб фэмінізацыі беларускай мовы.png|alt=Вокладка кнігі белага колеру з шэрымі і чырвонымі словамі раскіданымі па вокладцы. Тры словы — фэмінізацыя беларускай мовы — набраныя буйным шрыфтом і разьмешчаныя паралельна адно другога|значак|Аб фэмінізацыі беларускай мовы (вокладка кнігі)]]

== Кнігі ==
* {{Cite book|first=Уладзіслаў|last=Гарбацкі|title=Аб фэмінізацыі беларускай мовы: Фэмінізацыя nomina agentis і пэўных іншых катэгорыяў у сучаснай беларускай мове. Эсэ|location=Leicester|publisher=belarusians.co.uk|year=2012|isbn=978-0-9567951-0-6|url=https://www.smashwords.com/books/view/251752|старонак=99}}
* {{Cite book|first=Уладзь|last=Гарбацкі|url=https://kniharnia.by/catalog/suchasnaya_proza/pesni_traleybusnykh_ragulya/|title=Песьні тралейбусных рагуляў: Казкі і проза жыцьця / Уладзь Гарбацкі. —: belarusians.co.uk|isbn=978-0-9567951-4-4|location=Leicester|publisher=belarusians.co.uk|старонак=110}}
* Гід па фэмінізацыі беларускай мовы (Nomina agentis і некаторых іншых асабовых намінацыяў) / Уладзіслаў Гарбацкі. — London: belarusians.co.uk, 2016. — ISBN 978-0-9567951-6-8 (друк) і 978-0-9567951-7-5 (электронная).
* Творы / Палута Бадунова. [Прадмова і ўкладаньне: Уладзіслаў Гарбацкі]. — Вільня: Таварыства беларускай культуры ў Летуве, 2018. — ISBN 978-9955-578-19-2 (друк) і 978-9955-578-18-5 (электронная).
* Фэмінізацыя беларускай мовы. Сацыялінгвістычнае дасьледваньне. — Вільня: Таварыства беларускай культуры ў Летуве, 2019. — ISBN 978-9955-578-21-5.
* {{Cite book|url=https://www.skarynapress.com/knihi/mercks-graz|title=Mercks Graz!|publisher=Skaryna Press|year=2022|isbn=978-1-915601-04-9|pages=108|location=London}}
* {{Кніга|год=2023|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі (уклад.)|назва=Мальцы выходзяць з-пад кантролю: Анталёгія беларускага гей-пісьменства. Фрагмэнты|спасылка=https://www.skarynapress.com/knihi/malcy-vychodziac-zpad-kantrolu|горад=Лёндан|выдавецтва=Skaryna Press|старонак=239|isbn=978-1-915601-25-4}}
* ''Уладзіслаў Гарбацкі (уклад.)'' Вацлаў Ластоўскі, Мовазнаўчыя працы. — London: Skaryna Press, 2023. — 238 c. — ISBN 978-1-915601-31-5

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гарбацкі, Уладзіслаў}}
[[Катэгорыя:Беларускія навукоўцы]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]]
[[Катэгорыя:Беларускія літаратары]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўчыя дасьледаваньні]]
[[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі францускіх ВНУ]]
[[Катэгорыя:ЛГБТ у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускія палітолягі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]]
[[Катэгорыя:Фэмінізм]]
[[Катэгорыя:Гей-актывізм]]
[[Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы]]
[[Катэгорыя:Гендарныя дасьледаваньні]]
[[Катэгорыя:Атэісты]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыйцы]]
[[Катэгорыя:Беларусісты]]
[[Катэгорыя:Стараверства ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Сацыялінгвістыка]]
[[Катэгорыя:Беларускія сацыялінгвісты]]
[[Катэгорыя:ЛГБТ]]
[[Катэгорыя:Асобы Віцебску]]
[[Катэгорыя:Асобы Вільні]]</text>
      <sha1>dlyyztiwlz2onbse3qtv7fpa2owangs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678510</id>
      <parentid>2678506</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39246-85</username>
        <id>98824</id>
      </contributor>
      <origin>2678510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38016" sha1="06q0h7w4832dbbxrat8wqq440vsl4kg" xml:space="preserve">{{Навуковец
 | Сайт=https://www.harbacki.eu/
 | Імя=Уладзіслаў Гарбацкі
 | Фота=Уладзіслаў_Гарбацкі.jpg
 | Арыгінал імя=Уладзіслаў Іваноў
 | Навуковая ступень=PhD у сацыялінгвістыцы, мовазнаўстве
 | Навуковы кіраўнік=[[Ніна Баршчэўская]]
 |Альма-матэр=Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт (Менск),
Страсбурскі інстытут палітычных навук (Страсбург), Рэймскі ўнівэрсытэт (Рэймс), Інстытут этнаграфіі, фальклёру і мастацтвазнаўства (Менск), Варшаўскі ўнівэрсытэт}}
'''Уладзісла́ў Гарба́цкі''' ([[Трансьлітарацыя|трансьліт.]] Uładzisłaŭ Harbacki; сапр. Уладзіслаў Іваноў, [[Трансьлітарацыя|трансьліт.]] Uładzisłaŭ Ivanoŭ; 1978, [[Віцебск]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Сацыялінгвістыка|сацыялінгвіст]], [[Паліталёгія|палітоляг]], пісьменьнік, перакладнік, адзін з рэдактараў [[Выдавецтва &quot;Скарына&quot;|выдавецтва «Скарына»]]. Адзін зь першых у Беларусі дасьледнікаў і публіцыстаў на тэмы, зьвязаныя з жыцьцём і гісторыяй [[ЛГБТ|ЛГБТК]]-супольнасьці. Адмысловец у галіне гендэрных і ЛГБТК+ дасьледваньняў, гендэрнай [[Сацыялінгвістыка|сацыялінгвістыкі]], палітычнага [[фэмінізм]]у і гісторыі культуры [[Стараверства ў Беларусі|стараверства Беларусі]].

Выдаў зборнік апавяданьняў «Песьні тралейбусных рагуляў» (2016), шэраг дасьледаваньняў па [[Фэмінізацыя беларускай мовы|фэмінізацыі беларускай мовы]] і кнігу твораў [[Палута Бадунова|Палуты Бадуновай]] (2018).

== Жыцьцяпіс ==
Нарадзіўся ў [[Віцебск]]у, дзесяць гадоў пражыў з бацькамі ў месьце [[Радужны (Ханты-Мансійская аўтаномная акруга)|Радужным]] [[Ханты-Мансійская аўтаномная акруга — Югра|Ханты-Мансійскай акругі]], [[Расея]]. Вярнуўся ў Беларусь у 1995 годзе, дзе да 2000 году вучыўся на франка-беларускім факультэце палітычных і адміністрацыйных навук [[Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт|Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]] ў [[Менск]]у.

У 2001 годзе атрымаў магістарскую ступень у [[Паліталёгія|паліталёгіі]] ў Інстытуце палітычных навук ў [[Страсбург]]у. У 2002 годзе навучаўся ў [[Рэймс]]кім унівэрсытэце на адной зь першых у [[Францыя|Францыі]] гендэрных магістратураў па спэцыяльнасьці дарадца/мэдыятар у пытаньнях [[Плоць|плоці]] і [[Сэксуальнасьць чалавека|сэксуальнасьці]].

Ад 2007 году выкладае ў Эўрапэйскім гуманітарным ўнівэрсытэце (ЭГУ) у [[Вільня|Вільні]], зьяўлецца дацэнтам паліталёгіі Дэпартамэнту сацыяльных навук. З 2014 жыве і працуе ў Вільні.

У 2017 годзе пад кіраўніцтвам прафэсаркі [[Ніна Баршчэўская|Ніны Баршчэўскай]] абараніў доктарскую дысэртацыю «Фэмінізацыя беларускай мовы (сацыялінгвістычны аналіз жаночых Nomina agentis у [[Старабеларуская мова|старабеларускай]] і сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]])» на катэдры беларусістыкі [[Варшаўскі ўнівэрсытэт|Варшаўскага ўнівэрсытэту]]&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Лектар ЕГУ Уладзіслаў Іваноў атрымаў ступень доктара навук|url=https://be.ehu.lt/navinyi/lektar-ehu-uladzislau-ivanou-atrymau-stupen-doktara-navuk/|дата публікацыі=10-11-2017|выдавец=Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт}}&lt;/ref&gt;.

Ад 2019 году адказны за дзейнасьць [https://en.ehu.lt/research/centers-laboratories-and-institutes/center-for-gender-studies/ Цэнтру гендэрных дасьледаваньняў] пры ЭГУ.

У сакавіку — жніўні 2020 году — стыпэндыянт праграмы «[[Пісьменьнікі ў выгнаньні (стыпэндыя)|Пісьменьнікі ў выгнаньні]]» Літаратурнай рэзыдэнцыі [[Грац]]у, [[Аўстрыя]].&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Uladzislaŭ Ivanoŭ|url=https://www.kulturvermittlung.org/primcell.php?ses=9680y6645q&amp;lang=en&amp;bas=kvs&amp;rel=6&amp;id=552&amp;main=artists&amp;ida=9|назва праекту=The Kulturvermittlung Steiermark - Kunstpädagogisches Institut Graz|дата публікацыі=}}&lt;/ref&gt; У лістападзе 2020 стажаваўся ў пісьменьніцкай рэзыдэнцыі ў [[Маляты|Малятах]] ([[Летува]]).&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Д-р Уладзіслаў Іваноў прыняў удзел у міжнароднай літаратурнай рэзыдэнцыі ў Малятах|url=https://be.ehu.lt/navinyi/ivanou-residence-moletai/|аўтар=|выдавец=Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт|дата публікацыі=05-12-2020}}&lt;/ref&gt; У жніўні 2024 году стажаваўся ў перакладніцкай рэзыдэнцыі [[Сэнэф|Сэнэфу]] ([[Бэльгія]]), у кастрычніку 2024 году — у парыскай перакладніцкай рэзыдэнцыі (стыпэндыя CNL).

== Навуковая дзейнасьць ==
=== Сацыялінгвістыка ===
У [[Мовазнаўства|мовазнаўстве]] працуе ў [[Сацыялінгвістыка|сацыялінгвістычным]] кірунку: дасьледуе і аналізуе сацыяльнае і палітычнае вымярэньне мовы і ўплыву на яе экстралінгвістычных, перадусім сацыяльна-палітычных, чыньнікаў. Асаблівы інтарэс дасьледніка праяўляецца да пытаньняў:

* ''сацыяльнай гісторыі мовы'': «Пра моўны сорам беларусаў» (2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Моўны сорам беларусаў (сацыялінгвістычны аналіз)|url=http://www.albaruthenica.uw.edu.pl/pl/userfiles/downloads/AA_20_Zmiest2.pdf|аўтар=Уладзіслаў Іваноў|дата публікацыі=2020|назва праекту=Acta Albaruthenica, 20, стар. 169-183|мова=be|выдавец=Katedra Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego}}&lt;/ref&gt;, «Як мова рэагуе на расейска-ўкраінскую вайну» (2018)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Як мова рэагуе на расейска-ўкраінскую вайну (паліталягічныя і сацыялінгвістычныя заўвагі)|url=https://ideopol.org/wp-content/uploads/2018/12/_______Rus_2018%203.%209.%20Ivanou.pdf|аўтар=Уладзіслаў Іваноў|дата публікацыі=2018|назва праекту=The Ideology and Politics Journal, 3(11)|мова=be|выдавец=Foundation for Good Politics}}&lt;/ref&gt;, «Пра геній старабеларускай мовы» (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Пра геній старабеларускай мовы|url=https://news.arche.by/by/page/reviews/navuka-ahliady/13649|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=08.01.2014|назва праекту=|выдавец=ARCHE|мова=be}}&lt;/ref&gt;;
* ''гендарнай сацыялінгвістыкі:'' «Аб інклюзыўнай беларускай мове» (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Аб інклюзыўнай беларускай мове|url=http://www.albaruthenica.uw.edu.pl/pl/userfiles/downloads/AA_19_Zmiest.pdf|назва праекту=Acta Albaruthenica, 19, стар. 231-240|аўтар=Уладзіслаў іваноў|дата публікацыі=2019|выдавец=Katedra Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego|мова=be}}&lt;/ref&gt;, «Stereotyping vulnerable groups» (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Stereotyping Vulnerable Groups|url=https://link.springer.com/book/10.1007%2F978-3-319-72604-5|аўтар=Uladzislau Ivanou|дата публікацыі=2017|назва праекту=Stavros Assimakopoulos, Fabienne H. Baider, Sharon Millar. Online Hate Speech in the European Union: A Discourse-Analytic Perspective. Cтар. 29-32|выдавец=Springer|мова=en|копія=https://core.ac.uk/download/pdf/145226931.pdf}}&lt;/ref&gt;, «Аб гэтак званых „эпіцэнах“» (2012)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Аб гэтак званых “эпіцэнах”|url=https://news.arche.by/by/page/science/filialogia-navuka/8771|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=17.07.2012|назва праекту=ARCHE|мова=be}}&lt;/ref&gt;;
* ''моўнай палітыкі і дыяспарнай мовы:'' «Складаючы слоўнік беларускай дыяспарнай мовы: напрацоўкі, адкрыцьці, кур’ёзы (сацыялінгвістычны аналіз дыяспарнай мовы)» (2017)&lt;ref&gt;{{Кніга|год=2017|аўтар=У. Іваноў|загаловак=|назва=Складаючы слоўнік беларускай дыяспарнай мовы: напрацоўкі, адкрыцьці, кур'ёзы (сацыялінгвістычны аналіз дыяспарнай мовы) // Запісы БІНіМ|том=39|месца=Нью-Ёрк-Менск|старонкі=428-433|ref=}}&lt;/ref&gt;, «Мова жыцця Зоры Кіпель» (2016)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Мова жыцця Зоры Кіпель|url=https://novychas.online/poviaz/mova-zyccja-zory-kipel|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=23-04-2016|назва праекту=|выдавец=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt;, «Малавядомая Зоська Верас: на мовазнаўчай ніве» (2016)&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=•	У. Гарбацкі|загаловак=Малавядомая Зоська Верас: на мовазнаўчай ніве // Да гісторыі беларускай дыяспары|том=2|старонкі=30-36|месца=Менск|год=2016}}&lt;/ref&gt;, «Білінгвізм, інтэрфэрэнцыя, канвэргенцыя і запазычаньне: Беларуская мова ў Летуве» (2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Білінгвізм, інтэрфэрэнцыя, канвэргенцыя і запазычаньне: Беларуская мова ў Летуве|url=https://news.arche.by/by/page/reviews/gramadstva-ahliady/11429|мова=be|выдавец=ARCHE|дата публікацыі=19.04.2013|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі}}&lt;/ref&gt;, «Тарашкевіца — ня толькі ідэалёгія, але перадусім эстэтыка» (2013), «Беларуская дыяспарная мова і ейны досьвед супрацьстаяньня англіцызмам, русізмам ды іншым барбарызмам» (2012);
* ''сацыялектаў і арго:'' «Размаўляем пра беларускую лаянку і кляцьбоны» (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Размаўляем пра беларускую лаянку і кляцьбоны|url=https://people.onliner.by/2019/03/17/layanka|дата публікацыі=2019-03-17|назва праекту=|выдавец=Onliner}}&lt;/ref&gt;.
* ''фэмінізацыі беларускай мовы: гл. [[Уладзіслаў Гарбацкі#Кнігі|Кнігі]]''

=== Культура старавераў Беларусі ===
У 2002—2005 гадох разам з [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытутам мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру]] імя К. Крапівы пры [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук Беларусі]], а потым — з польскім праектам [https://web.archive.org/web/20210214113654/https://www.al.uw.edu.pl/obta/index_pol.html OBTA] дасьледваў стараверскую культуру Беларусі, найперш Віцебшчыны. У 2002—2016 гадох ажыцьцявіў шэраг этналягічных экспэдыцый па [[Віцебская вобласьць|Віцебшчыне]]: [[Віцебск]], [[Полацак]], [[Лёзна|Лёзеншчына]], [[Ворша|Аршаншчына]], [[Шуміліна|Шуміліншчына]], [[Браслаў]]шчына, [[Паставы|Пастаўшчына]], [[Мёры|Мёршчына]], — з мэтай дасьледваньня культуры [[Беларускія стараверы|беларускіх старавераў]]. Вынікі экспэдыцый часткова прадстаўлены ў артыкулах у пэрыядычных выданьнях і зборніках: «Мясцовыя назвы віцебскіх старавераў» (2006)&lt;ref&gt;{{Артыкул|год=2006|старонкі=31|загаловак=Мясцовыя назвы Віцебскіх старавераў|аўтар=Іваноў, У.|выданьне=Роднае слова|нумар=12 (228)}}&lt;/ref&gt;, «Пра беларускі ўплыў на віцебскіх старавераў» (2008)&lt;ref&gt;{{Артыкул|год=2008|аўтар=Іваноў, У.|загаловак=Пра беларускі ўплыў на віцебскіх старавераў|выданьне=Палітычная сфера|старонкі=102–107|нумар=10|url=https://kamunikat.org/download.php?item=9970-13.pdf&amp;pubref=9970}}&lt;/ref&gt;, «Эвалюцыя тоеснасьці і культуры старавераў паўночнай Беларусі, канец XІX — пачатак XXІ стагодзьдзя» (2010)&lt;ref&gt;{{Артыкул|год=2010|аўтар=Іваноў, У.|загаловак=Эвалюцыя тоеснасці і культуры старавераў паўночнай Беларусі, канец XІX – пачатак XXІ стагоддзя|выданьне=Палітычная сфера|нумар=14|старонкі=195–210}}&lt;/ref&gt;, «Аб кабетах, якія „папуюць“: аб ролі і месцы жанчынаў у рэлігійным жыцьці стараверства Віцебшчыны» (2013)&lt;ref&gt;{{Артыкул|год=2013|аўтар=Іваноў, У.|загаловак=Аб кабетах, якія «папуюць»: аб ролі і месцы жанчынаў у рэлігійным жыцьці стараверства Віцебшчыны|выданьне=Женщины в политике: новые подходы к политическому. Феминистский образовательный альманах.|выпуск=2. Личное как политическое|старонкі=31–37|url=https://ru.ehu.lt/wp-content/uploads/2017/10/WiP-Vol2.pdf}}&lt;/ref&gt;, «Двухсэнсоўныя вобраз і роля стараверства Беларусі ў паўстаньні 1863-64 гг. і ў беларускім нацыятворчым працэсе другой паловы 19-га ст. (спроба гістарычнай і этналягічнай рэканструкцыі)» (2014)&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Іваноў, У.|год=2015|загаловак=Двухсэнсоўныя вобраз і роля стараверства Беларусі ў паўстаньні 1863–64 гг. і ў беларускім нацыятворчым працэсе другой паловы 19-га ст. (спроба гістарычнай і этналягічнай рэканструкцыі)|выданьне=Кастусь Каліноўскі і нацыятворчы працэс у Беларусі, Матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі, Лондан, 27–29 сакавіка 2014 г.|старонкі=|месца=Мінск|выдавецтва=Зміцер Колас|pages=58–72|isbn=978-985-6992-67-7|адказны=Смалянчук Алесь, Дынглі Джым|ref=https://kamunikat.org/download.php?item=39872-1.pdf&amp;pubref=39872}}&lt;/ref&gt;, «Стараверы і зьлябы» (2018)&lt;ref&gt;{{Артыкул|год=2018|аўтар=Іваноў, У.|загаловак=Стараверы і злябы|старонкі=64–67|issn=2617-2305|нумар=1|выданьне=Наша гісторыя|url=https://history.nn.by/?c=lr&amp;i=217908}}&lt;/ref&gt;.

=== Гісторыя франкамоўнай беларусістыкі ===
Інтарэс да тэмы франкамоўнай беларусікі праявіўся падчас навучаньня ў Францыі. Штуршком да дасьледчай дзейнасьці ў дадзенай сфэры стала праца ў [[Беларуская бібліятэка і музэй імя Францішка Скарыны|Скарынаўскай бібліятэцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=“Беларуская бібліятэка ў Лёндане яшчэ дапаможа адкрыць невядомыя пласты берусазнаўства”|url=https://www.skaryna.org.uk/u-harbacki/|аўтар=Ігар Іваноў|дата публікацыі=10/07/2015|назва праекту=Блёг|выдавец=Беларуская бібліятэка і музэй імя Франьцішка Скарыны|мова=be}}&lt;/ref&gt;, дзе захаваліся рэдкія франкамоўныя матэрыялы па беларусіцы пачатку 20 ст.&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Франкамоўная беларусіка лонданскай Скарынаўкі|url=https://novychas.online/kultura/frankamounaja-belarusika-londanskaj-skarynauki|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=30-01-2018|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Што пісала французская прэса пра БНР і «беларутэнскае пытанне»?|url=https://novychas.online/poviaz/bnr-i-belarutenskae-pytanne-u-francuzskaj-prese|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=24-03-2018|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=«Крык народаў»|url=https://novychas.online/poviaz/kryk-narodau|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=05-06-2019|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Федэрацыйны пакт паміж Мінскам і Масквой|url=https://novychas.online/poviaz/federacyjny-pakt-pamiz-minskam-i-maskvoj|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=26-01-2019|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt; і друкапіс першага беларускага рамана, напісанага па-француску невядомым аўтарам&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Таямніцы лонданскай Скарынаўкі: «Жан і Жак, альбо Падроблены рай»|url=https://novychas.online/kultura/tajamnicy_londanskaj_skarynauk/|дата публікацыі=06-09-2015|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|мова=be|назва праекту=Новы час}}&lt;/ref&gt;. У. Гарбацкі апісаў таксама ўнёсак раньніх францускіх і франкамоўных дасьледнікаў, якія цікавіліся беларускімі тэмамі: [[Рэнэ Мартэль]],&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=На золку французскай беларусікі: Рэнэ Мартэль|url=https://www.skaryna.org.uk/на-золку-французскай-беларусікі-рэнэ/|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=30/03/2016|назва праекту=Блёг|выдавец=Беларуская бібліятэка і музэй імя Франьцішка Скарыны|мова=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=На золку французскай беларусікі: Рэнэ Мартэль|url=https://novychas.online/kultura/na_zolku_francuzskaj_bielarusi/|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=27-03-2016|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt; [[Антуан Мартэль]], [[Амбруаз Жабэр]],&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=https://novychas.online/asoba/belaruski-ruh-i-polszcza-scislaja-historyja-bel|url=https://novychas.online/asoba/belaruski-ruh-i-polszcza-scislaja-historyja-bel|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=03-07-2016|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt; — і беларускай дыяспары ў Францыі, Бэльгіі й Ангельшчыне&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Забыты змагар франкамоўнай беларусікі|url=https://novychas.online/asoba/zabyty-zmahar-frankamounaj-belarusiki|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=28-07-2017|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Невядомая спадчына: этналагіня Ніна Абрамчык|url=https://novychas.online/asoba/etnalahinja-nina-abramczyk-pra-nevjadomuju-spadcz|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=17-05-2018|назва праекту=Новы час|мова=be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=«Маці-беларуска» Ніны Абрамчык|url=https://novychas.online/kultura/maci-belaruska-niny-abramczyk|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=23-01-2022|копія=https://web.archive.org/web/20220123192342/https://novychas.online/kultura/maci-belaruska-niny-abramczyk|выдавец=Новы час}}&lt;/ref&gt;.

=== Фэмінісцкія і ЛГБТК+ дасьледаваньні ===
Да гендэрных, фэмінісцкіх і ЛГБТК+ дасьледаваньняў далучыўся падчас навучаньня ў гендэрнай магістратуры ў Францыі. Першыя артыкулы на тэму [[гей]]- і [[Лезьбіянства|лесьбі]]-дасьледваньняў апублікаваў у [[ARCHE Пачатак|ARCHE]] на пачатку 2000-ых гадоў: «Развагі аб гейскім пытаньні»&lt;ref&gt;{{Артыкул|url=https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2002-3/harb302.html|год=2002|lang=be|загаловак=Развагі аб гейскім пытаньні|аўтар=Уладзь Гарбацкі|выданьне=ARCHE|нумар=3(23)}}&lt;/ref&gt; і «Пераадоленьне гамафобіі»&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|год=2003|url=https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2003-2/harb203.html|загаловак=Пераадоленьне гамафобіі|нумар=2(25)|выданьне=ARCHE}}&lt;/ref&gt;. Рэгулярна публікуе артыкулы і агляды на фэмінісцкую і гендэрную тэмы ў іншых беларускіх СМІ: [https://www.svaboda.org/s?k=гарбацкі&amp;tab=all&amp;pi=1&amp;r=any&amp;pp=10 Радыё Свабода], [https://novychas.online/author/Уладзіслаў%20Гарбацкі «Новы час»], [https://makeout.by/xfsearch/author/Уладзь%20Гарбацкі/ Makeout]{{Недаступная спасылка|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.

== Літаратурная творчасьць ==
Першыя літратурныя творы публікаваліся ў «[[Наша Ніва|Нашай Ніве]]» і [[ARCHE Пачатак|ARCHE]]. Пазьней — у газэце «[[Новы час (газэта)|Новы час]]» і інтэрнэт-часопісе «[[ПрайдзіСвет]]».

Асобныя апавяданьні перакладзеныя на славенскую, летувіскую і ангельскую мовы.

Пісьменьнік збольшага працуе ў стылі аўтабіяграфічнай сацыяльнай ці сацыялягічнай прозы'':'' робіць акцэнт на прыватнай, інтымнай гісторыі, якая дапамагае выкрываць калектыўную гісторыю і памяць.

Першы зборнік прозы выдаў у 2016 годзе — «Песьні тралейбусных рагуляў». Ён быў названы першым у беларускай літаратуры творам гей-прозы&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Першая кніга гей-прозы па-беларуску (слова ад аўтара)|url=https://makeout.by/2016/05/24/pershaya-knga-gey-prozy-pa-belarusku.html|аўтар=Уладзь Гарбацкі|дата публікацыі=24 мая 2016|назва праекту=Makeout|мова=be}}&lt;/ref&gt;. Брытанскі дасьледнік беларускай літаратуры [[Арнольд Макмілін]] так ахарактарызаваў зборнік:&lt;blockquote&gt;''«Гэты сьмелы і вельмі чытэльны дэбютны зборнік прозы пераказвае ў розных формах і інтымных дэталях досьведы Адрознага ў варожым яму асяродзьдзі. Пра тры плыні, што ахопліваюць дарослае жыцьцё аўтара, ён апавядае мовай казачных гісторый: глыбокую веру ў беларускую мову, усьведамленьне і гонар за сваю гейскасьць, і перакананасьць у тым, што рэлігія — толькі міт. Элегантна напісаная сучаснай беларускай мовай і шчодра запраўленая дыялектызмамі, гэтая кніга паўстае як песьня і сьвята роднаму Віцебску. Кранальныя, захапляльныя і, часта, брутальна-рэалістычныя тэксты атрымаліся цудоўным, глыбока асабістым дэбютам».''&lt;/blockquote&gt;

== Пераклады ==
У. Гарбацкі перакладае навуковыя і мастацкія тэксты з францускай, украінскай, летувіскай, расейскай і славенскай моваў. Спэцыялізуецца на перакладах франкамоўных аўтараў і аўтарак: [[Жорж Экгаўт]], [[Сымона дэ Бавуар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Другі пол (Le deuxième sexe). Фрагмент з кнігі|url=http://prajdzisvet.org/texts/prose/druhi-pol.html|аўтар=Сімона дэ Бавуар|дата публікацыі=2020|назва праекту=ПрайдзіСвет №21}}&lt;/ref&gt;, [[Ані Эрно]],&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Першы тэкст французскай жывой класікі па-беларуску: выйшаў раман «Падзея» Ані Эрно|url=https://novychas.online/kultura/perszy-tekst-francuzskaj-zyvoj-klasiki-pa-belarusk|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі|дата публікацыі=2021-11-22|выдавец=Новы час|мова=be|копія=https://web.archive.org/web/20211122173133/https://novychas.online/kultura/perszy-tekst-francuzskaj-zyvoj-klasiki-pa-belarusk}}&lt;/ref&gt; Рэймон Арон&lt;ref&gt;{{Артыкул|isbn=978-609-95427-0-6|аўтар=Рэймон Арон|загаловак=Дэмакратыя і Таталітарызм (урыўкі з эсэ)|год=2012|выданьне=Палітычная навука. Анталогія класічных тэкстаў: Пераклад з англійскай, французскай, нямецкай|аўтар выданьня=А. Казакевіч (нав. рэд.)|месца=Мінск–Вільня|выдавецтва=Палітычная сфера}}&lt;/ref&gt;, Эрык Нёвё&lt;ref&gt;{{Кніга|назва=Сацыялогія сацыяльных рухаў|аўтар=Эрык Нёвё|isbn=978-985-6329-85-5|год=2010|выдавецтва=Прапілеі|горад=Мінск|старонак=150|арыгінал=Érik Neveu, Sociologie des mouvements sociaux|адказны=У. Іваноў (пер. з французскай)}}&lt;/ref&gt;, [[Франк Варжак]], [[Маргарыта Юрсэнар]], Вілье дэ ліль-Адан, [[Жан-Поль Сартр|Жань-Поль Сартр]]. Таксама перакладае паэзію і прозу з летувіскай ([[Гедрэ Казлаўскайце]],&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Размаўляць на забытых мовах|url=http://prajdzisvet.org/texts/poetry/razmauljac-na-zabytykh-movakh.html|аўтар=Гедрэ Казлаўскайтэ|назва праекту=ПрайдзіСвет №21|мова=be|дата публікацыі=2020}}&lt;/ref&gt; [[Нэрынга Дангвідзе]], [[Жэмайце]], [[Марыя Ластоўская]] (Ластаўскене)), славенскай (Ураш Прах)&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Сьціпласьць мяншыняў (знаёмства з паэзіяй Ураша Праха)|url=https://makeout.by/2020/12/23/scplasc-mjanshynja.html|аўтар=Уладзь Гарбацкі|дата публікацыі=23 снежня 2020|выдавец=Makeout}}&lt;/ref&gt; і ўкраінскай ([[Агатангел Крымскі]],&lt;ref&gt;{{Кніга|first=Агатангел|last=Крымскі|url=https://www.skarynapress.com/knihi/Ahatanhel-Krymsky|title=Бэйруцкія апавяданьні|location=Лёндан|publisher=Skaryna Press|year=2022|allpages=133|isbn=978-1-915601-02-5}}&lt;/ref&gt; [[Аляксандар Ірванец]]) моваў.

Намінаваны на прэмію Drahomán Prize-2022 за пераклад «Бэйруцкіх апавяданьняў» Агатангела Крымскага.&lt;ref&gt;{{Cite web|загаловак=Беларускі пісьменьнік трапіў у доўгі сьпіс кандыдатаў на ўкраінскую прэмію Drahomán Prize-2022 для перакладчыкаў|url=https://www.svaboda.org/a/32185024.html|дата публікацыі=2022-12-20|назва праекту=Радыё Свабода|копія=https://web.archive.org/web/20230115173757/https://www.svaboda.org/a/32185024.html}}&lt;/ref&gt;

У пачатку 2025 году ў выдавецтве «Пфляўмбаўм» у перакладзе Ў. Гарбацкага выйшла з друку кніга выбранай паэзіі ''“Чароўны час”'' Гедрэ Казлаўскайце (''Giedrė Kazlauskaitė'')&lt;ref&gt;Кніга літоўскай паэткі Гедрэ Казлаўскайце — па-беларуску, 17-01-2025, сайт ЭГУ, https://be.ehu.lt/navinyi/gedre-kazlauskajcze-pa-belarusku/&lt;/ref&gt;. 

[[Файл:Аб фэмінізацыі беларускай мовы.png|alt=Вокладка кнігі белага колеру з шэрымі і чырвонымі словамі раскіданымі па вокладцы. Тры словы — фэмінізацыя беларускай мовы — набраныя буйным шрыфтом і разьмешчаныя паралельна адно другога|значак|Аб фэмінізацыі беларускай мовы (вокладка кнігі)]]

== Кнігі ==
* {{Cite book|first=Уладзіслаў|last=Гарбацкі|title=Аб фэмінізацыі беларускай мовы: Фэмінізацыя nomina agentis і пэўных іншых катэгорыяў у сучаснай беларускай мове. Эсэ|location=Leicester|publisher=belarusians.co.uk|year=2012|isbn=978-0-9567951-0-6|url=https://www.smashwords.com/books/view/251752|старонак=99}}
* {{Cite book|first=Уладзь|last=Гарбацкі|url=https://kniharnia.by/catalog/suchasnaya_proza/pesni_traleybusnykh_ragulya/|title=Песьні тралейбусных рагуляў: Казкі і проза жыцьця / Уладзь Гарбацкі. —: belarusians.co.uk|isbn=978-0-9567951-4-4|location=Leicester|publisher=belarusians.co.uk|старонак=110}}
* Гід па фэмінізацыі беларускай мовы (Nomina agentis і некаторых іншых асабовых намінацыяў) / Уладзіслаў Гарбацкі. — London: belarusians.co.uk, 2016. — ISBN 978-0-9567951-6-8 (друк) і 978-0-9567951-7-5 (электронная).
* Творы / Палута Бадунова. [Прадмова і ўкладаньне: Уладзіслаў Гарбацкі]. — Вільня: Таварыства беларускай культуры ў Летуве, 2018. — ISBN 978-9955-578-19-2 (друк) і 978-9955-578-18-5 (электронная).
* Фэмінізацыя беларускай мовы. Сацыялінгвістычнае дасьледваньне. — Вільня: Таварыства беларускай культуры ў Летуве, 2019. — ISBN 978-9955-578-21-5.
* {{Cite book|url=https://www.skarynapress.com/knihi/mercks-graz|title=Mercks Graz!|publisher=Skaryna Press|year=2022|isbn=978-1-915601-04-9|pages=108|location=London}}
* {{Кніга|год=2023|аўтар=Уладзіслаў Гарбацкі (уклад.)|назва=Мальцы выходзяць з-пад кантролю: Анталёгія беларускага гей-пісьменства. Фрагмэнты|спасылка=https://www.skarynapress.com/knihi/malcy-vychodziac-zpad-kantrolu|горад=Лёндан|выдавецтва=Skaryna Press|старонак=239|isbn=978-1-915601-25-4}}
* ''Уладзіслаў Гарбацкі (уклад.)'' Вацлаў Ластоўскі, Мовазнаўчыя працы. — London: Skaryna Press, 2023. — 238 c. — ISBN 978-1-915601-31-5

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гарбацкі, Уладзіслаў}}
[[Катэгорыя:Беларускія навукоўцы]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]]
[[Катэгорыя:Беларускія літаратары]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўчыя дасьледаваньні]]
[[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі францускіх ВНУ]]
[[Катэгорыя:ЛГБТ у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускія палітолягі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]]
[[Катэгорыя:Фэмінізм]]
[[Катэгорыя:Гей-актывізм]]
[[Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы]]
[[Катэгорыя:Гендарныя дасьледаваньні]]
[[Катэгорыя:Атэісты]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыйцы]]
[[Катэгорыя:Беларусісты]]
[[Катэгорыя:Стараверства ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Сацыялінгвістыка]]
[[Катэгорыя:Беларускія сацыялінгвісты]]
[[Катэгорыя:ЛГБТ]]
[[Катэгорыя:Асобы Віцебску]]
[[Катэгорыя:Асобы Вільні]]</text>
      <sha1>06q0h7w4832dbbxrat8wqq440vsl4kg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240438</id>
    <revision>
      <id>2678490</id>
      <parentid>2675604</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SergeiSEE</username>
        <id>38150</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне Катэгорыя</comment>
      <origin>2678490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29324" sha1="oc01zi2hf7z1te074epzh3ijqrx7pp5" xml:space="preserve">{{Каардынаты|53|55|1|паўночнае|27|36|11|усходняе|выяўленьне=загаловак}}
{{Арганізацыя
|назва                     = Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру
|арыгінальная назва        = {{Мова-наркамаўка|Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору|скарочана}}
|выява                     = !Уваход у ІМЭФ (Менск, 2019 год).jpg
|рамка выявы               = 
|памер выявы               = 
|альтэрнатыўны тэкст выявы = 
|подпіс выявы              = Бакавы ўваход у ІМЭФ (2019 год)
|мапа                      = 
|памер мапы                = 
|альтэрнатыўны тэкст мапы  = 
|подпіс мапы               = 
|абрэвіятура               = ІМЭФ
|дэвіз                     = 
|папярэднік                = аддзел мастацтвазнаўства [[Інстытут літаратуры|Інстытуту літаратуры і мастацтва]]
|дата ўтварэньня           = {{Дата пачатку|11|7|1957|1}}
|тып                       = навуковая
|юрыдычны статус           = дзяржаўная ўстанова
|мэта                      = дасьледаваньне [[Этналёгія|этнакультурных]] працэсаў
|штабкватэра               = [[Першамайскі раён (Менск)|Першамайскі раён]], [[Вуліца Сурганава (Менск)|вул. Сурганава]], д. 1, корп. 2
|месцазнаходжаньне         = [[Менск]]
|дзейнічае ў рэгіёнах      = [[Беларусь]]
|сяброўства                = [[Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]]
|афіцыйныя мовы            = беларуская, расейская
|пасада кіраўніка          = Кіраўнік
|імя кіраўніка             = [[Валеры Жук]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адміністрацыйна-кіраўнічы апарат|спасылка=https://imef.basnet.by/admin.html|выдавец=Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру імя Кандрата Крапівы|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=24 лютага 2021}}&lt;/ref&gt;
|пасада кіраўніка 2        = Навуковы сакратар
|імя кіраўніка 2           = [[Аляксандар Гурко]]&lt;ref name=&quot;а&quot;&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Арганізацыі Аддзяленьня гуманітарных навук і мастацтваў|спасылка=http://nasb.gov.by/bel/organizations/institutes/inogum.php|выдавец=[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]|дата публікацыі=27 лютага 2019|копія=https://web.archive.org/web/20190607103512/nasb.gov.by/bel/organizations/institutes/inogum.php|дата копіі=7 чэрвеня 2019|дата доступу=24 лютага 2021}}&lt;/ref&gt;
|пасада кіраўніка 3        = 
|імя кіраўніка 3           = 
|пасада кіраўніка 4        = 
|імя кіраўніка 4           = 
|асноўныя асобы            = [[Міхаіл Піліпенка]], [[Тамара Габрусь]], [[Анатоль Кулагін]]
|кіроўны орган             = 
|матчыная кампанія         = [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]
|зьвязаныя кампаніі        = [[Музэй старажытнабеларускай культуры]]
|бюджэт                    = 
|колькасьць супрацоўнікаў  = 68 (2021 год)&lt;ref name=&quot;б&quot;/&gt;
|колькасьць валянтэраў     = 
|сайт                      = [https://imef.basnet.by/ imef.basnet.by]
|заўвагі                   = 
|колішняя назва            = 
}}
'''Інстыту́т мастацтвазна́ўства, этнагра́фіі і фальклёру імя Кандра́та Крапівы́''' ({{Мова-ru|Институт искусствоведения, этнографии и фольклора|скарочана}}) — дасьледчая ўстанова [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], заснаваная ў ліпені 1957 году.

На 2021 год ІМЭФ налічваў 8 аддзелаў: 1) [[Архітэктура|архітэктуры]], 2) [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчага]] і дэкаратыўна-прыкладнога [[мастацтва]], 3) музычнага мастацтва і этнамузыкалёгіі, 4) народазнаўства, 5) старажытнабеларускай культуры, 6) тэатральнага мастацтва, 7) [[Фальклярыстыка|фальклярыстыкі]] і культуры [[Славяне|славянскіх]] народаў, 8) экранных мастацтваў&lt;ref name=&quot;б&quot;&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Аддзелы|спасылка=https://imef.basnet.by/otdeli.html|выдавец=Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру імя Кандрата Крапівы|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=24 лютага 2021}}&lt;/ref&gt;. У [[Асьпірантура|асьпірантуру]] і [[Дактарантура|дактарантуру]] прымалі па 6 спэцыяльнасьцях: 1) выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва і архітэктура; 2) гісторыя і тэорыя мастацтва; 3)кіна-, тэле- і іншыя экранныя мастацтвы; 4) музычнае мастацтва; 5) тэатральнае мастацтва; фальклярыстыка; 6) этнаграфія, [[этналёгія]] і [[антрапалёгія]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Асьпірантура і дактарантура|спасылка=https://imef.basnet.by/aspirantura.html|выдавец=Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру імя Кандрата Крапівы|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=24 лютага 2021}}&lt;/ref&gt;. Выдаваўся штогадовы зборнік навуковых артыкулаў «Пытаньні мастацтвазнаўства, этналёгіі і фальклярыстыкі»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Правілы для аўтараў|спасылка=https://imef.basnet.by/pravila.html|выдавец=Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру імя Кандрата Крапівы|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=24 лютага 2021}}&lt;/ref&gt;. ІМЭФ зьяўляўся філіяй [[Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры|Цэнтру дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] НАНБ&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Філія «Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру імя Кандрата Крапівы»|спасылка=http://cbcll.basnet.by/structur/art-ethnography/|выдавец=[[Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] (ЦДБКМЛ) [[НАНБ]]|дата публікацыі=2021|дата доступу=24 лютага 2021}}&lt;/ref&gt; і ўваходзіў у склад Аддзяленьня гуманітарных навук і мастацтваў НАНБ&lt;ref name=&quot;а&quot;/&gt;. Пры Інстытуце дзейнічаў [[Музэй старажытнабеларускай культуры]].

== Паслугі ==
На 2019 год ІМЭФ аказваў наступныя паслугі: экскурсія па [[Музэй старажытнабеларускай культуры|Музэі старажытнабеларускай культуры]], экспэртыза народнагаспадарчых праграмаў і праектаў [[Нарматыўны прававы акт|нарматыўных прававых актаў]] у галіне культуры, падрыхтоўка навукова-папулярных выданьняў і дасьледаваньні ў галіне [[мастацтвазнаўства]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Прадукцыя і паслугі|спасылка=http://cbcll.basnet.by/products/|выдавец=Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАНБ|дата публікацыі=2021|дата доступу=24 лютага 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Мінуўшчына ==
[[Файл:!Таблічка ІМЭФ (Менск, 2019 год).jpg|значак|240пкс|Таблічка ІМЭФ (2019 год)]]
11 ліпеня 1957 году [[Савет міністраў Беларускай ССР]] ухваліў Пастанову аб стварэньні Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру (ІМЭФ) на аснове сэктару [[Этнаграфія|этнаграфіі]] і [[фальклёр]]у [[Інстытут гісторыі|Інстытуту гісторыі]] і сэктару мастацтвазнаўства [[Інстытут літаратуры|Інстытуту літаратуры]] Акадэміі навук БССР. Першым кіраўніком ІМЭФ стаў акадэмік [[Пятро Глебка]]&lt;ref name=&quot;в&quot;/&gt;. Таксама ў Інстытуце працаваў сябар-карэспандэнт [[Іван Гутараў]]. У 1966 годзе [[Уладзімер Няфёд|Ўладзімер Няфёд]] атрымаў [[Дзяржаўная прэмія Беларусі|Дзяржаўную прэмію Беларусі]] за 3 манаграфіі: «Тэатар у вогненныя гады» (1959), «Сучасны беларускі тэатар (1946—1959)» (1961) і «Станаўленьне беларускага савецкага тэатру, 1917—1941» (1965). У 1967 годзе выйшла [[дасьледаваньне]] «Беларуская народная вуснапаэтычная творчасьць»&lt;ref name=&quot;г&quot;/&gt;. У 1967 годзе ў Інстытуце было 5 сэктароў: 1) выяўленчага мастацтва, 2) [[Музыка|музычнага]] мастацтва, 3) тэатру і [[кіно]]; 4) фальклёру; 5) этнаграфіі. Дасьледнікі ІМЭФ выдалі 328 [[манаграфія]]ў, 6 зборнікаў навуковых артыкулаў і 12 зборнікаў фальклёрных твораў. У Інстытуце налічвалася 77 супрацоўнікаў, зь іх 25 [[Кандыдат навук|кандыдатаў навук]], 4 [[Доктар навук|дактары навук]], 1 [[сябар-карэспандэнт]] і 1 [[акадэмік]] Акадэміі навук БССР. У 1969 годзе Дзяржаўны камітэт па навуцы СССР і Прэзыдыюм Акадэміі навук БССР зацьвердзілі Пастановы аб падрыхтоўцы шматтомнага «[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Збору помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]», для чаго стварылі адпаведны сэктар&lt;ref name=&quot;в&quot;/&gt;. У 1969—1970 гадах выдалі 2-томнік «[[Гісторыя беларускага кіно]]». У 1973-м выйшла супольная праца «[[Беларускае народнае жыльлё]]». У 1974-м — «[[Народная сельскагаспадарчая тэхніка беларусаў]]». У 1975-м — «[[Беларускае народнае адзеньне]]». У 1976-м [[Лідыя Цягака]] выдала «Нарысы па антрапалёгіі Беларусі»&lt;ref name=&quot;г&quot;/&gt;.

У 1976 годзе сэктар тэатру і кіно падзялілі на сэктар кінамастацтва і сэктар тэатральнага мастацтва. У выніку навуковых выправаў пры ўдзеле [[Юры Хадыка|Юрыя Хадыкі]] ў сэктары старажытнабеларускай культуры стварылі збор помнікаў мастацкай і матэрыяльнай культуры Беларусі. У 1979 годзе на яго аснове заснавалі [[Музэй старажытнабеларускай культуры]]&lt;ref name=&quot;в&quot;/&gt;. У 1978-м [[Інэса Салівон]] выдала працу «Антрапалёгія Беларускага Палесься». У 1964, 1970, 1972 і 1979 гадах 2-і кіраўнік ІМЭФ [[Васіль Бандарчык]] выдаў 4 манаграфіі па гісторыі [[Беларуская этнаграфія|беларускай этнаграфіі]]. У 1980-м выпусьцілі супольную працу «Этнічныя працэсы і лад жыцьця». У 1981 годзе [[Аляксей Мікуліч]] выдаў працу «Біялягічнае і сацыяльнае ў фармаваньні антрапалягічных асаблівасьцяў»&lt;ref name=&quot;г&quot;/&gt;. У 1981 годзе ў Інстытуце працавала 174 чалавекі, зь іх 40 кандыдатаў навук, 6 дактароў навук і 3 сябры-карэспандэнты Акадэміі навук БССР&lt;ref name=&quot;в&quot;/&gt;. У 1985-м [[Зінаіда Мажэйка]] выпусьціла працу «[[Калядна-песенная культура Беларусі]]». Таксама ў 1985 годзе выйшла супольнай праца «Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнічная гісторыя»&lt;ref name=&quot;г&quot;/&gt;. У 1986 годзе Музэй старажытнабеларускай культуры ІМЭФ ключавую ролю ва ўратавань помнікаў духоўнай і матэрыяльнай культуры раёнаў Беларусі, якія пацярпелі ад [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]&lt;ref name=&quot;в&quot;/&gt;. У 1986-м дасьледнікі ІМЭФ атрымалі Дзяржаўную прэмію Беларусі за выдаваны 44-томнік «[[Беларуская народная творчасьць]]» (1970—1997). У 1983—1987 гадах выйшаў 3-томнік «[[Гісторыя беларускага тэатру]]». У 1988-м выдалі «Экран і культура: беларускае кіно і тэлебачаньне ў сыстэме мастацкай культуры». У 1989 годзе ў Інстытуце стварылі [[Дактарантура|дактарантуру]]. У 1987—1989 гадах выйшла 3 працы па гісторыі [[Беларуская фальклярыстыка|беларускай фальклярыстыкі]]. У 1990-м дасьледнікі ІМЭФ атрымалі Дзяржаўную прэмію Беларусі за 7-томнік «[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]» (1984—1988)&lt;ref name=&quot;г&quot;/&gt;.

7 жніўня 1992 году [[Кабінэт міністраў Беларусі]] зацьвердзіў Пастанову № 447 аб прысваеньні ІМЭФ імя [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]]&lt;ref name=&quot;в&quot;/&gt;. У 1993-м выдалі супольную працу «Грамадзкі быт і культура сельскага насельніцтва Беларусі», а таксама кнігі «Узроўні агульнасьці фальклёру ўсходніх славян» і «Усходнеславянскі фальклёр: слоўнік навуковай і народнай тэрміналёгіі». У 1994-м выпусьцілі «Помнікі мастацкай культуры Беларусі эпохі Адраджэньня». У 1995 годзе выйшаў 1-ы том абагульняльнай працы «Беларусы». У 1996-м выйшаў 1-ы том даведніка-каталёга «[[Усе беларускія фільмы]]» і праца «Экалягічныя зьмены і біякультурная адаптацыя чалавека». Таксама ў 1996 годзе дасьледнікі Інстытуту атрымалі Дзяржаўную прэмію Беларусі за 6-томнік «[[Гісторыя беларускага мастацтва]]» (1987—1994)&lt;ref name=&quot;г&quot;/&gt;. У 1997 годзе ў Інстытуце працавала 105 дасьледнікаў, зь іх 35 кандыдатаў навук, 21 доктар навук і 4 сябры-карэспандэнты&lt;ref name=&quot;в&quot;/&gt;. У 1990—1997 гадах выпусьцілі 5-томнік «[[Музычны тэатар Беларусі]]». У 1997-м выйшлі «Беларуская этнамузыкалёгія: нарысы гісторыі (ХІХ—ХХ стст.)» і «Кампазытары Беларусі» [[Тацяна Мдзівані|Тацяны Мдзівані]] і [[Раіса Сергіенка|Раісы Сергіенкі]]. На 1998 году ІМЭФ налічваў 10 аддзелаў: 1) антрапалёгіі і экалёгіі, 2) архітэктуры, 3) выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, 4) кіно і тэлемастацтва, 5) музычнага мастацтва і этнамузыкалёгіі, 6) тэатральнага мастацтва, 7) [[Славяназнаўства|славістыкі]], 8) фальклярыстыкі, 9) этналёгіі. Асноўнымі кірункамі дасьледаваньняў былі: заканамернасьці разьвіцьця беларускага мастацтва, яго значэньне ў беларускай культуры і ўзаемінах зь іншымі народамі; народны побыт, беларуская духоўная і матэрыяльная культура, грамадзкія заканамернасьці ўтварэньня іх рысаў; гісторыя і тэорыя беларускай народнай творчасьці, яе ўзаемасувязь з вуснай паэзіяй іншых славянскіх народаў; вывучэньне гаспадарча-культурнага разьвіцьця [[Вёска|вёсак]] і гарадоў Беларусі, беларускага дойлідзтва і помнікаў старажытнабеларускага мастацтва&lt;ref name=&quot;г&quot;&gt;{{Кніга|аўтар=[[Міхаіл Піліпенка]].|частка=Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|загаловак=[[Беларуская энцыкляпэдыя]] ў 18 тамах|арыгінал=|спасылка=http://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]|год=1998|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.07.djvu 7: Застаўка — Кантата]|старонкі=[https://files.knihi.com/preview/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.07.djvu/268_866x9999.jpeg 268]—[https://files.knihi.com/preview/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.07.djvu/269_866x9999.jpeg 269]|старонак=608|сэрыя=|isbn=985-11-0130-3|наклад=10 000}}&lt;/ref&gt;. 2 жніўня 2001 году Савет міністраў Беларусі ўхвалі Пастанову № 137, які аднёс да нацыянальнага набытку збор фальклёрных запісаў і збор аддзелу старажытнабеларускай культуры ІМЭФ&lt;ref name=&quot;в&quot;&gt;{{Кніга|аўтар=[[Аляксандар Лакотка]], [[Валеры Жук]].|частка=Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру імя Кандрата Крапівы|загаловак=Аддзяленьне гуманітарных навук і мастацтваў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (да 75-годзьдзя з дня заснаваньня)|арыгінал=|спасылка=|адказны=гал.рэд. [[Аляксандар Аляксандравіч Каваленя|Аляксандар Каваленя]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская навука]]|год=2011|старонкі=238—257|старонак=321|сэрыя=|isbn=978-985-08-1326-8|наклад=}}&lt;/ref&gt;. У 2012 годзе Інстытут улучылі ў якасьці філіі ў склад [[Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры|Цэнтру дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] (ЦДБКМЛ) НАНБ. Кіраўнік ІМЭФ [[Аляксандар Лакотка]] стаў ягоным кіраўніком. Пасаду кіраўніка ІМЭФ заняў [[Валеры Жук]].

=== Шматтомнікі ===
* «[[Гісторыя беларускага кіно]]» (2-томнік, 1969—1970)
* {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Вяселле: песні». У 6 кн.|арыгінал = |спасылка = |адказны = складальніца, аўтар прадмовы [[Леаніла Малаш|Л. А. Малаш]]; рэдкалегія: [[Анатоль Фядосік|А. С. Фядосік]] (галоўны рэдактар), [[Васіль Бандарчык|В. К. Бандарчык]], [[Майсей Грынблат|М. Я. Грынблат]], [[Канстанцін Кабашнікаў|К. П. Кабашнікаў]], [[Генадзь Цітовіч|Г. І. Цітовіч]]; музычны дадатак [[Зінаіда Мажэйка|З. Я. Мажэйка]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1980—1988|том = 1—6 |старонкі = |старонак = 4373 |сэрыя = Беларуская народная творчасць |isbn = |наклад = 6600}}
* «[[Гісторыя беларускага тэатру]]» (3-томнік, 1983—1987). 
* «[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]» (7-томнік, 1984—1988, Дзяржаўная прэмія Беларусі 1990 году)
* «[[Гісторыя беларускага мастацтва]]» (6-томнік, 1987—1994, [[Дзяржаўная прэмія Беларусі]] 1996 году)
* «[[Беларусы (шматтомнік)|Беларусы]]» (1-ы том, 1995)
* «[[Усе беларускія фільмы]]» (1-ы том даведніка-каталёга, 1996)
* «[[Беларуская народная творчасьць]]» (44-томнік, 1970—1997, Дзяржаўная прэмія Беларусі 1986 году)
* «[[Музычны тэатар Беларусі]]» (5-томнік, 1990—1997)
* «[[Архітэктура Беларусі (энцыкляпэдыя)|Архітэктура Беларусі]]» (энцыкляпэдыя)
* «[[Гарады і вёскі Беларусі]]» (18-томная энцыкляпэдыя, 2004—2019)

=== Кіраўнікі ===
* [[Пятро Глебка]] (1957-1969)
* [[Васіль Бандарчык]] (1969—1976)
* [[Станіслаў Марцалеў]] (1976—1994)
* [[Міхаіл Піліпенка]] (1994—2004)
* [[Аляксандар Лакотка]] (2004—2012)
* [[Валеры Жук]] (зь 2012 году)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы : (да саракагоддзя стварэння) |арыгінал = |спасылка = |адказны =рэдкалегія: [[Міхаіл Піліпенка|М. Ф. Піліпенка]] (галоўны рэдактар), [[Васіль Бандарчык|В. К. Бандарчык]], [[Станіслаў Марцэлеў|С. В. Марцэлеў]],  [[Анатоль Фядосік|А. С. Фядосік]] |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва =  |год = 1997 |том = |старонкі =  |старонак = 125 |сэрыя = |isbn = |наклад = 200}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.youtube.com/@%D0%90%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%96| копія = | дата копіі = | загаловак = Аддзел фалькларыстыкі і культуры славянскіх народаў Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нацыянальнай Акадэміі Навук Беларусі | фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата доступу = | accessyear =  | мова = | камэнтар = }}
* {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://bnkorpus.info/AIMEF/_about| копія = | дата копіі = | загаловак = Архіў Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору | фармат = | назва праекту = | выдавец = Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру | дата доступу = | accessyear =  | мова = | камэнтар = }}
* {{Навіна|аўтар=|загаловак=Сьпіс публікацыяў супрацоўнікаў|спасылка=https://imef.basnet.by/pubkik.html|выдавец=Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру імя Кандрата Крапівы|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=24 лютага 2021}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{НАНБ}}
[[Катэгорыя:Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру НАНБ]]
[[Катэгорыя:Інстытуты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]
[[Катэгорыя:Першамайскі раён (Менск)]]
[[Катэгорыя:Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]]
[[Катэгорыя:Беларуская фальклярыстыка]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Менску]]
[[Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускае мастацтвазнаўства]]
[[Катэгорыя:Этналёгія]]
[[Катэгорыя:Культуралёгія]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1957 годзе]]</text>
      <sha1>oc01zi2hf7z1te074epzh3ijqrx7pp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лясок (Хвойніцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242426</id>
    <revision>
      <id>2678382</id>
      <parentid>2666466</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T15:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>2678382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14712" sha1="jx6opfh0lv2yl27m2q0257dhlriuh2e" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Лясок}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                            = Лясок
|Статус                           = вёска
|Назва ў родным склоне            = Ляску
|Назва па-расейску                = 
|Лацінка                          = Liasok
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 = перад 1516 годам
|Першыя згадкі                    = 
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былая назва                      = Лыскоўшчына, сяло Лыскоўскае, Лыскоўцы, Liszkowsczyzna, Łyski
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                             = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]]
|Сельсавет                        = [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскі]]
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 
|Год падліку колькасьці           = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 51
 |Шырата хвілінаў                 = 35
 |Шырата сэкундаў                 = 46
 |Даўгата градусаў                = 29
 |Даўгата хвілінаў                = 59
 |Даўгата сэкундаў                = 10
|Пазыцыя подпісу на мапе          = зьверху 
|Водступ подпісу на мапе          = 2.5
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}
'''Лясок'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}&lt;/ref&gt; — былая [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіла ў склад [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзілася за 49 км на поўдзень ад места і чыгункавай станцыі [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], каля аўтамабільнай дарогі [[Даўляды]] — Хвойнікі; на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалягічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалягічнага запаведніку]].

== Гісторыя ==

Найраней вёска згаданая ў лісьце караля Жыгімонта Старога ад 14 траўня 1516 году&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 9 (1511—1518). — Vilnius: Žara, 2002 [2004]. № 204&lt;/ref&gt;, у якім засьведчана: {{пачатак цытаты}}''Бил нам чолом арменин киевскии, толмач н(а)шь татарскии Макар Ивашкович и поведил перед нами, што мы перво сег(о) дали были ему землю пустовскую у Киевском повете в Белосороцкои волости на имя Лемешовщину, и пан воевода киевскии, пан Андреи Немирович, доведавши ся тог(о), иж тая земля шкодно отдати от замку н(а)шог(о), и против тог(о) дал ему в тои же волости Белосороцкои селище на имя Лынсковщину а землицу нагонную… Ино мы, з ласки н(а)шое… для его к нам верное службы, которую ж он нам заслуговал пилне ездячи до Орды частокрот в делех н(а)ших и земских и на его чоломбите то вчинили: тое селищо Лысковщину и землицу нагонную с пашными землями, и з сеножатми, и з лесы, и з бортною землею, и с озеры, и з реками, и з {{Падказка|езы|Пабудовы з колляў для лоўлі рыбы.}}, и з ловы звериными и пташными, и со всим с тым, што к тому с стародавна прислухало, потвержаем сим на(ш)им листом вечно ему самому и его жоне, и их детем и напотом будучим их щадком. А он мает нам с тог(о) земскую службу служити…'' {{канец цытаты}}

[[File:Kiev stmichael May 2010.JPG|значак|зьлева|170px|Міхайлаўскі Залатаверхі манастыр. Сучасны выгляд.]]

З памятнага запісу 1526 году ігумена Сьвята-Міхайлаўскага (Залатаверхага) манастыра ў Кіеве Макарыя даведваемся, што ён «''купилъ есми у Марка'' (папраўдзе: Макара) ''Орменина Киевского две {{Падказка|службе|Адзінка абкладаньня павіннасьцямі. 1 служба прыходзілася на 2 двары і болей}}… Лысковщину а Погоны, дани идетъ: чотыри кади меду, а осмьдесятъ грошей серебра, бочка рыбы; а далъ есми за тое 5 копъ грошей и сорокъ копъ грошей Литовское личбы''»&lt;ref&gt;Акты, относящиеся к истории Западной России (далей: АЗР). Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. С. 167—168&lt;/ref&gt;.

У грамаце 1543 году караля Жыгімонта Старога сказана: «''Били намъ чоломъ игуменъ Филаретъ зо всими чернцы манастыря святого Михаила Золотоверхого, у Киеве, и поведили передъ нами, ижъ которыи две службе людей, на Припяти… на имя Лысковщину и Погонную купилъ игуменъ святого Михаила небожчикъ Макарей за сто копъ грошей Литовское монеты у толмача нашого Макара Орменина''…». Навошта ізноў білі чалом, калі службы і так належалі манастыру? Справа ў тым, што празь нейкі час пасьля набыцьця прывілей на ўладаньне і прадажныя лісты ваявода кіеўскі Андрэй Неміровіч «''до скарбу своего взялъ''», а прызначаны пазьней ігумен Падапрысьвет «''мешкавши съ полгода у манастыри, и утекъ прочь, и великие шкоды церкви Божьи починилъ, и тыи листы зъ собою побралъ, або ихъ неведомо где поделъ''». Але дзякуючы сьведчаньню спраўцы ваяводзтва Кіеўскага Андрэя Сангушкавіча і кіеўскіх зямян, неаднаразова бачыўшых арыгіналы дакумэнтаў, кароль пацьвердзіў манастыру яго права на валоданьне Лыскаўшчынай і Пагонным&lt;ref&gt;АЗР. Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. С. 394—396&lt;/ref&gt;.

[[File:Ліскаўцы ў рэестры 1571 г.jpg|значак|зьлева|170px|Гаспадары зь Ліскаўцаў у рэестры 1571 г.]]

У падатковым рэестры [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]] ад 2 студзеня 1571 году сярод людзей манастыра Сьв. Міхаіла Залатаверхага, «którzy mają ziemie bortne», названае сяло Liskowcy, з 9 дымоў якога выбіралася па 12 грошаў&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 24&lt;/ref&gt;. Як вынікае з даступнага зараз арыгіналу крыніцы, гаспадарамі тых дымоў былі Сьцяпан Люціч, ягоны брат Іван, Здан Люціч, Каленік, Каленікаў пасынак Сідар, Грыцко Каленікаў, Хадос Несьцераў, Макар, удава Куліна&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 44. Опис 1. Справа 1. А. 450&lt;/ref&gt;.

[[File:Дзёрнавічы ў рэестры 1628 г.jpg|значак|170px|Liszkowsczyzna ў пабаровым рэестры 1628 г.]]

Надалей у шматлікіх крыніцах ажно да 1685 гаду сустракаюцца як «''служба Лысковщина''», так і «''село Лысковское''», «''село'' (таксама „''имене''“, „л''юди''“) ''Лысковцы''», «''Liszkowsczyzna''», «''dobra duchowne… Łyski''»&lt;ref&gt;Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ-ХVІІІ ст. Зб. Док. — Київ, 2011. № 6, 10, 28, 289, 292, 299 і інш.&lt;/ref&gt;.

У тарыфах падымнага падатку Кіеўскага ваяводзтва XVIII ст. паселішча не названае. На схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 году, на «Военно-топографической карте Российской империи 1846—1863 гг.», складзенай пад кіраўніцтвам Ф. Ф. Шубэрта і П. А. Тучкова, таксама адсутнае.

[[File:Радзін і Пагоннае на карце генштаба РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.jpg|значак|170px|Хутары Ляскі на мапе генштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.]]

У XX ст. на мапе «Генерального штаба РККА» 1931 году на месцы Ліскаўцаў пазначаны хутар з сугучнай, але зусім іншай з гледзішча сэмантыкі назвай Лясок. На мапе 1935 году — хутары Ляскі. У 1931 годзе хутарцы ўступілі ў калгас.

Напярэдадні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў Ляску налічвалася 18 двароў з 61 жыхаром. У траўні 1943 году акупанты спалілі паселішча і пазбавілі жыцьця 5 чалавек&lt;ref&gt;Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; Москва: Фонд «Историческая память», 2021. С. 500&lt;/ref&gt;. 10 вяскоўцаў загінулі на фронце.

Паводле перапісу 1959 году 96 жыхароў. Лясок уваходзіў у склад калгасу «Новае жыцьцё» (цэнтр — вёска Радзін). Да 8 студзеня 1987 году належаў да Радзінскага сельсавету&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;.

На сёньня паселішча не існуе.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}

{{Стралічаўскі сельсавет}}
{{Хвойніцкі раён}}

[[Катэгорыя:Стралічаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>jx6opfh0lv2yl27m2q0257dhlriuh2e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678383</id>
      <parentid>2678382</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>2678383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14710" sha1="5e6ulxyf0dlg6ek480uygiray1py1g0" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Лясок}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                            = Лясок
|Статус                           = вёска
|Назва ў родным склоне            = Ляску
|Назва па-расейску                = 
|Лацінка                          = Liasok
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 = перад 1516 годам
|Першыя згадкі                    = 
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былая назва                      = Лыскоўшчына, сяло Лыскоўскае, Лыскоўцы, Liszkowsczyzna, Łyski
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                             = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]]
|Сельсавет                        = [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскі]]
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 
|Год падліку колькасьці           = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 51
 |Шырата хвілінаў                 = 35
 |Шырата сэкундаў                 = 46
 |Даўгата градусаў                = 29
 |Даўгата хвілінаў                = 59
 |Даўгата сэкундаў                = 10
|Пазыцыя подпісу на мапе          = зьверху 
|Водступ подпісу на мапе          = 2.5
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}
'''Лясок'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}&lt;/ref&gt; — былая [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіла ў склад [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзілася за 49 км на поўдзень ад места і чыгункавай станцыі [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], каля аўтамабільнай дарогі [[Даўляды]] — Хвойнікі; на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалягічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалягічнага запаведніку]].

== Гісторыя ==

Найраней вёска згаданая ў лісьце караля Жыгімонта Старога ад 14 траўня 1516 году&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 9 (1511—1518). — Vilnius: Žara, 2002 [2004]. № 204&lt;/ref&gt;, у якім засьведчана: {{пачатак цытаты}}''Бил нам чолом арменин киевскии, толмач н(а)шь татарскии Макар Ивашкович и поведил перед нами, што мы перво сег(о) дали были ему землю пустовскую у Киевском повете в Белосороцкои волости на имя Лемешовщину, и пан воевода киевскии, пан Андреи Немирович, доведавши ся тог(о), иж тая земля шкодно отдати от замку н(а)шог(о), и против тог(о) дал ему в тои же волости Белосороцкои селище на имя Лынсковщину а землицу нагонную… Ино мы, з ласки н(а)шое… для его к нам верное службы, которую ж он нам заслуговал пилне ездячи до Орды частокрот в делех н(а)ших и земских и на его чоломбите то вчинили: тое селищо Лысковщину и землицу нагонную с пашными землями, и з сеножатми, и з лесы, и з бортною землею, и с озеры, и з реками, и з {{Падказка|езы|Пабудовы з колляў для лоўлі рыбы.}}, и з ловы звериными и пташными, и со всим с тым, што к тому с стародавна прислухало, потвержаем сим на(ш)им листом вечно ему самому и его жоне, и их детем и напотом будучим их щадком. А он мает нам с тог(о) земскую службу служити…'' {{канец цытаты}}

[[File:Kiev stmichael May 2010.JPG|значак|зьлева|170px|Міхайлаўскі Залатаверхі манастыр. Сучасны выгляд.]]

З памятнага запісу 1526 году ігумена Сьвята-Міхайлаўскага (Залатаверхага) манастыра ў Кіеве Макарыя даведваемся, што ён «''купилъ есми у Марка'' (папраўдзе: Макара) ''Орменина Киевского две {{Падказка|службе|Адзінка абкладаньня павіннасьцямі. 1 служба прыходзілася на 2 двары і болей}}… Лысковщину а Погоны, дани идетъ: чотыри кади меду, а осмьдесятъ грошей серебра, бочка рыбы; а далъ есми за тое 5 копъ грошей и сорокъ копъ грошей Литовское личбы''»&lt;ref&gt;Акты, относящиеся к истории Западной России (далей: АЗР). Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. С. 167—168&lt;/ref&gt;.

У грамаце 1543 году караля Жыгімонта Старога сказана: «''Били намъ чоломъ игуменъ Филаретъ зо всими чернцы манастыря святого Михаила Золотоверхого, у Киеве, и поведили передъ нами, ижъ которыи две службе людей, на Припяти… на имя Лысковщину и Погонную купилъ игуменъ святого Михаила небожчикъ Макарей за сто копъ грошей Литовское монеты у толмача нашого Макара Орменина''…». Навошта ізноў білі чалом, калі службы і так належалі манастыру? Справа ў тым, што празь нейкі час пасьля набыцьця прывілей на ўладаньне і прадажныя лісты ваявода кіеўскі Андрэй Неміровіч «''до скарбу своего взялъ''», а прызначаны пазьней ігумен Падапрысьвет «''мешкавши съ полгода у манастыри, и утекъ прочь, и великие шкоды церкви Божьи починилъ, и тыи листы зъ собою побралъ, або ихъ неведомо где поделъ''». Але дзякуючы сьведчаньню спраўцы ваяводзтва Кіеўскага Андрэя Сангушкавіча і кіеўскіх зямян, неаднаразова бачыўшых арыгіналы дакумэнтаў, кароль пацьвердзіў манастыру яго права на валоданьне Лыскаўшчынай і Пагонным&lt;ref&gt;АЗР. Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. С. 394—396&lt;/ref&gt;.

[[File:Ліскаўцы ў рэестры 1571 г.jpg|значак|зьлева|170px|Гаспадары зь Ліскаўцаў у рэестры 1571 г.]][[File:Дзёрнавічы ў рэестры 1628 г.jpg|значак|170px|Liszkowsczyzna ў пабаровым рэестры 1628 г.]]

У падатковым рэестры [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]] ад 2 студзеня 1571 году сярод людзей манастыра Сьв. Міхаіла Залатаверхага, «którzy mają ziemie bortne», названае сяло Liskowcy, з 9 дымоў якога выбіралася па 12 грошаў&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 24&lt;/ref&gt;. Як вынікае з даступнага зараз арыгіналу крыніцы, гаспадарамі тых дымоў былі Сьцяпан Люціч, ягоны брат Іван, Здан Люціч, Каленік, Каленікаў пасынак Сідар, Грыцко Каленікаў, Хадос Несьцераў, Макар, удава Куліна&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 44. Опис 1. Справа 1. А. 450&lt;/ref&gt;.

Надалей у шматлікіх крыніцах ажно да 1685 гаду сустракаюцца як «''служба Лысковщина''», так і «''село Лысковское''», «''село'' (таксама „''имене''“, „л''юди''“) ''Лысковцы''», «''Liszkowsczyzna''», «''dobra duchowne… Łyski''»&lt;ref&gt;Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ-ХVІІІ ст. Зб. Док. — Київ, 2011. № 6, 10, 28, 289, 292, 299 і інш.&lt;/ref&gt;.

У тарыфах падымнага падатку Кіеўскага ваяводзтва XVIII ст. паселішча не названае. На схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 году, на «Военно-топографической карте Российской империи 1846—1863 гг.», складзенай пад кіраўніцтвам Ф. Ф. Шубэрта і П. А. Тучкова, таксама адсутнае.

[[File:Радзін і Пагоннае на карце генштаба РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.jpg|значак|170px|Хутары Ляскі на мапе генштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.]]

У XX ст. на мапе «Генерального штаба РККА» 1931 году на месцы Ліскаўцаў пазначаны хутар з сугучнай, але зусім іншай з гледзішча сэмантыкі назвай Лясок. На мапе 1935 году — хутары Ляскі. У 1931 годзе хутарцы ўступілі ў калгас.

Напярэдадні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў Ляску налічвалася 18 двароў з 61 жыхаром. У траўні 1943 году акупанты спалілі паселішча і пазбавілі жыцьця 5 чалавек&lt;ref&gt;Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; Москва: Фонд «Историческая память», 2021. С. 500&lt;/ref&gt;. 10 вяскоўцаў загінулі на фронце.

Паводле перапісу 1959 году 96 жыхароў. Лясок уваходзіў у склад калгасу «Новае жыцьцё» (цэнтр — вёска Радзін). Да 8 студзеня 1987 году належаў да Радзінскага сельсавету&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;.

На сёньня паселішча не існуе.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}

{{Стралічаўскі сельсавет}}
{{Хвойніцкі раён}}

[[Катэгорыя:Стралічаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>5e6ulxyf0dlg6ek480uygiray1py1g0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кажушкі (Гомельская вобласьць)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242432</id>
    <revision>
      <id>2678500</id>
      <parentid>2670048</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2678500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43986" sha1="jeqzg44hjiypytzu11w6bokislpik6t" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Кажушкі}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                            = Кажушкі
|Статус                           = вёска
|Назва ў родным склоне            = Кажушкаў
|Назва па-расейску                = 
|Лацінка                          = Kažuški
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 =  
|Першыя згадкі                    = 1512 год
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былыя назвы                      = Кажушкі, Кажушкаўцы, Кажушкавічы, сяло Кажушкаўскае 
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                             = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]]
|Сельсавет                        = [[Судкоўскі сельсавет|Судкоўскі]]
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 
|Год падліку колькасьці           = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 51
 |Шырата хвілінаў                 = 42
 |Шырата сэкундаў                 = 42
 |Даўгата градусаў                = 29
 |Даўгата хвілінаў                = 45
 |Даўгата сэкундаў                = 27
|Пазыцыя подпісу на мапе          = зьверху 
|Водступ подпісу на мапе          = 2.3
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}
'''Кажу́шкі'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Прыпяць|Прыпяці]]. Уваходзяць у склад [[Судкоўскі сельсавет|Судкоўскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 28 км на паўднёвы захад ад места і чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], каля аўтамабільнай дарогі на [[Ламачы (Гомельская вобласьць)|Ламачы]]; на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалягічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалягічнага запаведніку]].

[[File:POL COA Doliwa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Даліва роду Андрушэвічаў біскупа кіеўскага Яна.]][[File:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Пацаў біскупа Мікалая.]][[File:Загаловак рэестра 1571 г.png|170пкс|значак|зьлева|Загаловак рэестра 1571 г.]][[File:Кажушкавічы і Аравічы ў рэестры 1581 г.jpg|170пкс|значак|зьлева|Кажушкавічы і Аравічы ў рэестры 1581 г.]]

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

У акце абмежаваньня [[Брагін|Брагінскай]] воласьці ад 7 сакавіка 1512 году названы сумежны зь ёй востраў Кажушкі – «...''у Зварачанскія астравы праваю стараною зноў балотам бельлю ўздоўж папалам з астравамі [[Дронькі|Дронкі]] Курылушкі і Кажушкі ў лазу, катораю папалам уздоўж у альсы, альсамі ў Тапіла, з Тапіла ў рэчку Ціхую, з Ціхай у рэчку Цеснаўку''...»&lt;ref&gt;НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049адв.&lt;/ref&gt;. Напэўна, бліжэй да ракі Прыпяць існавала ўжо і аднаімённае сяло. У апісаньні Чарнобыльскага замку 1552 года згаданыя «''Кожушковцы на Припети Бискупа Киевскаго{{заўвага|Вядзецца пра каталіцкага кіеўскага біскупа, якім у 1546 — 1555 гг. быў Ян Андрушэвіч.}} и иншие села по всемъ повете Чорнобыльскомъ''...». У іншым месцы назва паселішча з указаньнем прыналежнасьці яго да Беласароцкай нядзелі{{заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці.}} прыведзена ў форме «''Кожушковичи''»&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588&lt;/ref&gt;.

26 верасьня 1568 году ў Кіеўскім замкавым судзе актыкаваны пратэст пана Шчаснага Харлінскага, харунжага кіеўскага, з нагоды адабраньня грунту яго вёскі [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Навасёлкі]] і прылучэньня да ўгодзьдзяў вёскі Кажушкі{{заўвага|Форма назвы Кажушкі, ужываная ў вопісах з Аrchiwum Рrozorów і Jelskich, выкарыстоўвалася ў XVIII ст. і пазьней.}} біскупа кіеўскага Мікалая Паца{{заўвага|На гэтую пасаду кароль Жыгімонт Аўгуст прызначыў [[Мікалай Пац (сын Мікалая)|Мікалая Паца]] ў 1557 годзе, але папа рымскі яго не зацьвердзіў. Тым не меней, М. Пац кіраваў біскупствам да 1582 году і, нават стаўшы кальвіністам, займаў біскупскае месца ў сэнаце&lt;ref&gt;Грыцкевіч А. Пацы. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 2. К-Я – Мінск, 2006. С. 422—424&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref name=&quot;fn1&quot;&gt;Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 31—32&lt;/ref&gt;.

Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Кажушкі з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]&lt;ref&gt;Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)&lt;/ref&gt;.

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Як вынікае з рэестра [[падымнае|падымшчыны]] сяла Кажушкаўскага біскупа кіеўскага Мікалая Паца, датаванага 6-м днём лютага 1571 году, падатак выбіраўся з 25 цяглых дымоў (×6 — каля 150 чалавек) па 8 грошаў і з 2 {{падказка|кунічнікаў|арандатараў}} па 6 гр.&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 44. Опис 1. Справа 1. А. 504-504зв.&lt;/ref&gt;.

[[File:Herb Biberstein.svg|100пкс|значак|Герб Бібэрштайн роду Казімерскіх біскупа Крыштафа.]]

7-м верасьня 1572 году пазначаны ліст біскупа М. Паца [[возны|вознаму]], у якім той паведаміў, што загадаў падданым сваім кажушкаўскім, каб да вострава Замошша, прыналежнага да вёскі Навасёлкі, «nie wdzierali się». 3 жніўня 1578 году біскуп М. Пац зьвярнуўся да пана Шчаснага Харлінскага, абы той забараніў свайму ўрадніку і падданым навасёлкаўскім чыніць крыўды яго кажушкаўцам і забірацца ў іх грунты. 26 днём лютага 1579 году пазначана разьмежаваньне ўгодзьдзяў вёсак Кажушкі біскупа М. Паца і Навасёлкі пана Ш. Харлінскага, выкананае «przez sędziow obranych»&lt;ref name=&quot;fn1&quot;/&gt;. 

На 1581 год у сяле Кажушкавічы біскупа кіеўскага{{заўвага|У хвойніцкай кнізе «Памяць» памылкова сьцвярджаецца, нібы ў 1570 — 1580 гг. Кажушкі належалі Кіеўскай мітраполіі&lt;ref&gt;Памяць: Гiсторыка-дакументальная хронiка Хойнiцкага раена / Рэд. кал. М. А. Ткачоў [і інш.]; маст. А. М. Хількевіч. — Мінск: БелЭн iмя Петруся Броўкi, 1993. С. 26&lt;/ref&gt;; тое паўторана і ў энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі».}} налічвалася 26 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] (каля 156 чалавек), зь якіх выбіралася па 15 грошаў, і 4 [[агароднікі]] (≈24 чал.), зь іх — па 6 грошаў падатку&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 883; Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 37&lt;/ref&gt;.

14 жніўня 1609 году ксёндз Крыштаф Казімерскі, біскуп кіеўскі, распачаў судовую справу ў дачыненьні да пана Мікалая Стэцкага, цівуна кіеўскага, за насланьне падданых сваіх на грунт біскупскі Кажушкаўскі, што пры беразе Прыпяці ніжэй Лысай гары месьціўся ў востраве паміж новым рэчышчам і [[старыца|старыцай]], ды ўчыненьне там [[рабунак|рабункаў]]. 1 чэрвеня 1618 году біскуп Крыштаф з капітулай выступілі ў судзе з пратэстам супраць пана Міхала Ратомскага за наезд на вёску Кажушкавічы, касьцёлу прыналежную&lt;ref&gt;ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. — Warszawa, 1894. S. 138, 272&lt;/ref&gt;. 

[[File:POL COA Oksza.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Окша роду Радашэўскіх біскупа Багуслава.]][[Файл:Цешкаў у разьмежаваньні сьнежня 1621 — студзеня 1622 г.png|значак|170px|Кажушкавічы у разьмежаваньні канца 1621 — пачатку 1622 г.]]

Пры разьмежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету Вялікага Княства Літоўскага ў сьнежні 1621 — студзені 1622 году добры Кіеўскага біскупства{{заўвага|На той час яго ўзначальваў біскуп Багуслаў Радашэўскі.}} сяло Кажушкавічы разам зь [[Цешкаў|Цешкавам]] і Турчыновічамі{{заўвага|У рэестры падымшчыны 1571 г. сярод цяглых сялянаў кажушкаўскіх згаданыя атаман Сьцяпан Турчыновіч і Юры Турчыновіч&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 504&lt;/ref&gt;. Ці ўжо тады яны жылі на правабярэжжы Прыпяці?..}}, на тым грунце Кажушкаўскім абапал рэк [[Славечна|Славешні]] і Прыпяці аселымі, паны камісары згодна запісалі прыналежнымі да ваяводзтва Кіеўскага&lt;ref&gt;Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 96—97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—143.&lt;/ref&gt;.

Паводле рэестру пабаровага Кіеўскага ваяводзтва 1628 году, зь сяла Кажушкавічы біскупства Кіеўскага ў асобе ксяндза-біскупа Багуслава Бокшы-Радашэўскага, з 9 дымоў мусіла выплачвацца па 3 злотыя, з 13 агароднікаў па 24 грошы, з 1 [[каморнікі|каморніка]] яшчэ 24 грошы&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. — С. 388&lt;/ref&gt;. У тарыфе падымнага «dwoiego» 1640 году прыведзеная хіба агульная сума выплаты з добраў Кіеўскага біскупства ў 500 злотых&lt;ref&gt;Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 234&lt;/ref&gt;, таму ні колькасьць дымоў, ні выбраных злотых, што да Кажушкаў, невядомая.

11 чэрвеня 1649 году палонны казак Мацьвей Шумейка, схоплены дома ў Брагіне, паведаміў на допыце пра казацкі загон блізка ў тысячу чалавек, што перапраўляўся праз Прыпяць каля Кажушкаў ці да [[Барбароў|Бабічаў]], ці яшчэ куды&lt;ref&gt;Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 1 (1648—1649). — Київ, 2012. С. 241, 242, 243&lt;/ref&gt;. 

[[File:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|Герб Мурдэліо зьменены роду Аскеркаў.]]

У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году сярод добраў біскупа кіеўскага Кажушкі з сваімі 5 дымамі пазначаныя як нэндзныя (убогія), таму зь іх анічога ня выбрана&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 883&lt;/ref&gt;{{заўвага|Выдаўцы дакумэнту ў 1886 г. Кажушкі не згадалі, а іхныя 5 дымоў прыпісалі нейкай Бярозаўцы, хоць там было 4 дымы, таксама ўбогія&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. — С. 495, 505&lt;/ref&gt;.}}. 9 лістапада 1723 году кіеўскі {{падказка|афіцыял|святар, які кіраваў касцельным судом і забяспечваў судовы працэс}} Войцех Сяньніцкі падаў скаргу на князя Мікалая Шуйскага за тое, што падданыя яго сяла Навасёлкі зьмянілі мяжу з біскупскім сялом Кажушкі&lt;ref&gt;Описи актовых книг Киевского центрального архива. – № 37 / Сост. Е. П. Дьяковский – Киев: Типография Т. Г. Мейнандера, 1906. С. 44&lt;/ref&gt;. У тарыфах падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 і 1754 гадоў Кажушкі адсутныя, бо ўжо сталі часткай Нараўлянскіх добраў роду Аскеркаў, а тыя месьціліся ў Мазырскім павеце, на карысьць якога і выплачвалі падымнае.

У візыце Брагінскага дэканату на 27 студзеня 1740 году{{заўвага|У візыце Брагінскага дэканату 1743 г. Цешкаўская царква ўжо не названая.}} засьведчана, што жыхары з 20 двароў у Кажушках былі прыхаджанамі Цішкаўскай Раства-Багародзіцкай царквы&lt;ref&gt;Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 233. Спр. 19. А. 797&lt;/ref&gt;

[[Файл:Кажушкаўцы ў прыходзе Беласароцкай царквы.png|значак|зьлева|170пкс|Кажушкаўцы ў прыходзе Беласароцкай царквы.]]

У матэрыяле візыты Брагінскага дэканату 1752 году, што датычыўся Сьвята-Мікалаеўскай царквы ў мястэчку [[Белая Сарока]], сьцьвярджаецца, нібы раней да яе прыходу належалі і Кажушкі{{заўвага|Іншых сьведчаньняў пра тое няма. Застаюцца пытаньні: калі яно было і ці было наогул?..}}. Але за 8 гадоў перад тым, з волі ўладальніка пана Рафала Аскеркі, маршалка мазырскага, тут быццам бы ўпершыню ўзьведзены будынак царквы, адразу далучаны да прыходу ў Цешкаве, сяле яму й прыналежным&lt;ref&gt;ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 313, 318-318адв.&lt;/ref&gt;. Ад самага пачатку (1744 г.) Сьвята-Траецкая царква ў сяле Кажушкі была уніяцкай, што і ўзаконіў кіеўскі біскуп Ян Самуэль Ожга&lt;ref&gt;Регестр церквей в унию обращённых к благочестивой протопопии мозырской принадлежащих, списанный от меня Феодора Савицкого протопопа мозырского со всею о Христе братие 1745 г. октября 23 дня. // Черниговские епархиальные известия. – 1862. № 15. С. 270&lt;/ref&gt;.
 
[[Файл:Кажушкі ў Цешкаўскім прыходзе. 1780 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Кажушкі ў Цешкаўскім прыходзе. 1780 г.]]

Канвакацыйны сойм 1764 году прызнаў ленны маёнтак [[Нароўля]] на правабярэжжы Прыпяці дзедзічным уладаньнем [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафала Алаізія Аскеркі]], [[маршалак шляхты|маршалка]] Мазырскага павету&lt;ref&gt;VL. Tom VII. — Petersburg, 1860. S. 87&lt;/ref&gt;. Але 13 і 15 лістапада 1773 году, паводле актаў Оўруцкага гродзкага суда, узнавіліся памежныя канфлікты што да ўгодзьдзяў вёсак Навасёлкі Хвойніцкага маёнтку князёў Шуйскіх (апекуноў Людвікі Шуйскай), старостаў ніжынскіх, і Кажушкі Нараўлянскага маёнтку [[войскі|войскага]] мазырскага [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая, сына Рафала, Аскеркі]]. Пачаліся яны з пасечанага і папаленага хвойніцкага (навасёлкаўскага) лесу. 28 лютага 1778 году ў оўруцкія кнігі было нават занесена разьмежаваньне часоў біскупа М. Паца і харунжага Ш. Харлінскага (1579 г.). 12 лютага 1778 году ў матэрыяле Генэральнай візытацыі Цешкаўскай царквы Мазырскага дэканату, праведзенай а. Эліяшам (Ільлёй) Бародзічам, протанатарыем апостальскім дыяцэзіі Пінскай і Тураўскай, сказана, што ў вёсцы Кажушкі было 35 хат. Тут жа — апісаньне Траецкай ''капліцы''{{заўвага|Так у дакумэнце.}}, прывязанай да прыходзкай царквы&lt;ref&gt;НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41240. А. 111адв., 112адв., 113адв.&lt;/ref&gt;.

8 лютага, 19 красавіка і 30 чэрвеня 1787 году датаваныя судовыя абвінавачваньні сужэнствам [[Караль Прозар|Каралем]] і Людвікай Канстанцыяй з князёў Шуйскіх Прозарамі Яна Аскеркі, [[стражнік польны літоўскі|стражніка польнага літоўскага]], у тым, што насланыя ім кажушкаўцы навасёлкаўцаў зьбілі-скалечылі, зьнішчылі межы, пакапалі капцы ды новыя, выгодныя для сябе насыпалі. 23 лютага 1793 году ў Оўруцкім гродзе «przez ugodę wieczystą» была зацьверджана мапа пазначанай капцамі мяжы паміж вёскамі Кажушкі{{заўвага|Кажушкі маглі выступаць нібыта і асобным маёнткам, як падчас канфіскацыі пасьля паўстаньня 1794 г., калі ў ім налічвалася 379 душ&lt;ref&gt;Радзюк А. Р. Пад скіпетрам Расейскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. С. 33&lt;/ref&gt;.}} стражніка Аскеркі і Навасёлкі [[абозны|абозных]] Прозараў&lt;ref&gt;AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 32—34&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

[[Файл:З астатніх згадак пра кажушкаўцаў у кнігах Цешкаўскай царквы. 1795 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Кажушкаўцы хіба праз шлюбы з ламачоўцамі згадваліся ў кнігах Цешкаўскай царквы. 1795 г.]][[Файл:Кажушкаўцы ў прыходзе Тульгавіцкай царквы. 1796 г.jpg|значак|170px|Кажушкаўцы ў прыходзе Тульгавіцкай царквы. 1796 г.]]

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Кажушкі — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]&lt;ref&gt;Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001.  C. 181–182&lt;/ref&gt;. У крыніцы, заснаванай на зьвестках рэвізіі 1795 году, Кажушкі і Вяжышча названыя ў пераліку паселішчаў, адабраных у стражніка польнага літоўскага Яна Мікалая Аскеркі ў «казённое ведомство за клятвопреступление», г. зн. за ўдзел у вызвольным паўстаньні 1794 году&lt;ref&gt;Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 73&lt;/ref&gt;. Падчас канфіскацыі Кажушкі выступалі асобным ключом, у якім налічвалася 379 душ&lt;ref&gt;Радзюк А. Р. Пад скіпетрам Расейскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. С. 33&lt;/ref&gt;. Згодна з мэтрычнымі кнігамі [[Тульгавічы|Тульгавіцкай]] Сьвята-Георгіеўскай царквы 1796 — 1802 гадоў, фальваркам і сялом Кажушкі валодаў пан Пётар Грахольскі&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 493-500&lt;/ref&gt;. 

30 чэрвеня 1803 году было складзена, а 13 сакавіка 1806 году зьмешчана да кніг Рэчыцкага земскага суда разьмежаваньне добраў Хвойнікі абозных літоўскіх Караля і Людвікі Прозараў, Тульгавічы харунжага мазырскага Феліцыяна Стоцкага і [[Барбароў]] тытулярнага саветніка Андрэя фон Гольста{{заўвага|Тут выкарыстана копія гранічнага дакумэнту, перааформленая ў Мазыры 13 сьнежня 1809 г., імаверна, для А. фон Гольста, бо разьмежаваньне праводзілася яшчэ тады, калі маёнткам Барбароў валодаў Я. Сівэрс; засьведчана подпісам менскага віцэ-губэрнатара С. Бэнэволенскага.}}. Wieś Kożuszki ў тым дакумэнце выступала, як {{падказка|attinencya|прылегласць}} Barborowszczyzny, а яе ўгодзьдзі разьмяжоўваліся з грунтамі хвойніцкіх Навасёлак, Тульгавічаў і фальварка [[Бабчын]] hrabstwa Brahińskiego&lt;ref&gt;AGAD. APiJ. Sygn. 12. S. 17–24&lt;/ref&gt;.

[[File:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Горватаў.]][[Файл:Слабада Лісец на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.png|значак|170px|Двор і сяло Кажушкі на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.]] 1 верасьня 1816 году маёнтак Нароўля А. фон Гольста, у складзе якога фальварак Кажушкі з аднаімённым сялом, набыў за суму ў 242 650 рублёў серабром Ігнацый Горват. У 1825 годзе гэтая частка спадчыны нябожчыка Ігнацыя (†1820) дасталася сыну Даніэлю Горвату&lt;ref name=&quot;fn2&quot;&gt;Светлана Адамович. Дворец в Наровле: история и реалии. //  Архитектура и строительство. 2010.  №2 (213)&lt;/ref&gt;.

З кліравой ведамасьці Тульгавіцкай царквы за 1847 год вынікае, што ў 32{{Заўвага|Як паведаміў іерэй Расьціслаў Бандарэнка, тут меліся на ўвазе не вясковыя сядзібы, а царкоўныя двары, кожны зь якіх мусілі складаць 4 мужчынскія душы.}} дварах сяла Кажушкі жылі 128 верных мужчынскага і 148 жаночага полу&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41952. А. 182адв.&lt;/ref&gt;. 

У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 200 жыхароў вёскі Кажушкі абодвух полаў былі прыхаджанамі Георгіеўскай царквы ў Тульгавічах, 5 жыхароў двара Кажушкі зьяўляліся парафіянамі Юравіцкага касьцёлу Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі&lt;ref&gt;Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 379, 694&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд сяло належала да Юравіцкай воласьці. Каля 1864 году маёнткам Нароўля (і фальваркам Кажушкі) завалодаў Артур, сын Даніэля, Горват&lt;ref name=&quot;fn2&quot;/&gt;. У тым жа 1864 годзе згаданая  прыпісная да прыходу Тульгавіцкай царквы прыналежная Кажушкаўская Сьвята-Троіцкая царква&lt;ref&gt;Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. – Санкт-Петербург, 1864. С. 305&lt;/ref&gt;. Паводле кліравой ведамасьці за 1869 год, у 27 і 2/4 двара сяла Кажушкі на зямлі пана Даніэля Горвата — 110 мужчын і 134 жанчыны&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40899. А. 205, 209адв.&lt;/ref&gt;. На пачатак 1870 году ў Кажушках — 93 мужчынскія душы зь ліку сялянаў-уласьнікаў, прыпісаных да сельскага таварыства, 4 аднадворцы, прыпісаныя да воласьці&lt;ref&gt;Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 68адв.&lt;/ref&gt;. У даведніку за 1879 год паведамляецца, што прыпісная Троіцкая царква выконвала ролю прыходзкай, бо царква ў Тульгавічах колькі гадоў перад тым згарэла&lt;ref&gt;Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 134—136&lt;/ref&gt;. У 1886 годзе ў сяле 41 двор, 210 жыхароў, царква, млын&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России.  — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 113&lt;/ref&gt;. На 1889 год сярод шматлікіх службаў маёнтку Нароўля (33 500 дзесяцін) Артура Горвата названы і фальварак Кажушкі&lt;ref&gt;Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 366&lt;/ref&gt;.

Паводле перапісу 1897 году, у Кажушках — 334 жыхары, працавалі школа граматы, хлебазапасны магазын, вятрак. У аднаімённым фальварку — 57 жыхароў. 20 ліпеня 1898 году Артур Горват перадаў права валоданьня маёнткам Нароўля сыну Эдварду&lt;ref name=&quot;fn2&quot;/&gt;. У 1909 годзе у вёсцы налічвалася 89 двароў, 667 жыхароў, у аднадворным фальварку — 31 жыхар.&lt;ref&gt;Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 86&lt;/ref&gt;. На 1913 год маёнтак Нароўля (з фальваркам Кажушкі) складаў 16 678 дзесяцін угодзьдзяў&lt;ref&gt;Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi. // Kalendarz Miński na 1914 r. / pod redakcją W. Dworzaczka. – Mińsk, 1913. S. 107 [https://polona.pl/archive?uid=78365669&amp;cid=81546020 «Nad Świsłoczą» Kalendarz Miński na 1914 r.]&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Кажушкі ў складзе Юравіцкай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]&lt;ref&gt;Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. //  Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)&lt;/ref&gt;.

1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]].

[[File:Хутары Кухнаўшчына на карце 1924-26 гадоў.png|значак|зьлева|170px|Кажушкі на мапе [[Рабоча-сялянская чырвоная армія|РККА]] 1926 г.]]

Пасля [[Узбуйненьне БССР|другога ўзбуйнення]] [[БССР]] з 8 сьнежня 1926 году Кажушкаўскі (Кажушкінскі) сельсавет — у [[Юравіцкі раён|Юравіцкім раёне]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] БССР. З 9 чэрвеня 1927 году ў складзе [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]]. 10 лістапада 1927 году сельсавет узбуйнены праз далучэньне тэрыторыі скасаванага Кухнаўшчынскага сельсавету. У 1930 годзе вёска — цэнтар калгасу імя А. Р. Чарвякова, працавалі паравы млын, дзьве кузьні. З 8 ліпеня 1931 году Кажушкі ў складзе Хвойніцкага раёну. З 20 лютага 1938 году ў [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры.

Напярэдадні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў Кажушках было 230 двароў, 872 жыхары. У траўні 1943 году акупанты спалілі вёску і загубілі 92 жыхароў&lt;ref&gt;Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 500&lt;/ref&gt;. 98 вяскоўцаў загінулі на франтах і ў партызанскай барацьбе.

З 8 студзеня 1954 году Кажушкі — у Гомельскай вобласьці&lt;ref&gt; Белорусская ССР. Аминистративно-территориальное делениние. На 1 января 1974 года. — Минск: Беларусь, 1974. С. 102&lt;/ref&gt;. У вёсцы, згодна зь перапісам 1959 году, налічвалася 869 жыхароў. Цэнтар калгасу імя XXII зьезду КПСС. Дзейнічалі 8-гадовая школа, клюб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, адзьдзяленьне сувязі, крама.

8 студзеня 1987 году Кажушкаўскі сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Тульгавіцкага сельсавету&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;. На момант скасаваньня сельсавет налічваў 4 населеныя пункты: вёскі Кажушкі, [[Навакухнаўшчына]], Новапакроўск, [[Слабада (Хвойніцкі раён)|Слабада]].

== Забудова ==
Плян Кажушкаў складаецца з доўгай крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Да гэтай вуліцы з поўначы далучаецца кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, Дамы драўляныя, сядзібнага тыпу&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Заўвагі|2}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}

{{Судкоўскі сельсавет}}
{{Хвойніцкі раён}}

[[Катэгорыя:Судкоўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]]</text>
      <sha1>jeqzg44hjiypytzu11w6bokislpik6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678501</id>
      <parentid>2678500</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2678501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43995" sha1="jh8po8rscmmzlp37lpcvp1hmzpxrykq" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Кажушкі}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                            = Кажушкі
|Статус                           = вёска
|Назва ў родным склоне            = Кажушкаў
|Назва па-расейску                = 
|Лацінка                          = Kažuški
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 =  
|Першыя згадкі                    = 1512 год
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былыя назвы                      = Кажушкі, Кажушкаўцы, Кажушкавічы, сяло Кажушкаўскае 
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                             = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]]
|Сельсавет                        = [[Судкоўскі сельсавет|Судкоўскі]]
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 
|Год падліку колькасьці           = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 51
 |Шырата хвілінаў                 = 42
 |Шырата сэкундаў                 = 42
 |Даўгата градусаў                = 29
 |Даўгата хвілінаў                = 45
 |Даўгата сэкундаў                = 27
|Пазыцыя подпісу на мапе          = зьверху 
|Водступ подпісу на мапе          = 2.3
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}
'''Кажу́шкі'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Прыпяць|Прыпяці]]. Уваходзяць у склад [[Судкоўскі сельсавет|Судкоўскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 28 км на паўднёвы захад ад места і чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], каля аўтамабільнай дарогі на [[Ламачы (Гомельская вобласьць)|Ламачы]]; на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалягічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалягічнага запаведніку]].

[[File:POL COA Doliwa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Даліва роду Андрушэвічаў біскупа кіеўскага Яна.]][[File:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Пацаў біскупа Мікалая.]][[File:Загаловак рэестра 1571 г.png|170пкс|значак|зьлева|Загаловак рэестра 1571 г.]][[File:Кажушкавічы і Аравічы ў рэестры 1581 г.jpg|170пкс|значак|зьлева|Кажушкавічы і Аравічы ў рэестры 1581 г.]]

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

У акце абмежаваньня [[Брагін|Брагінскай]] воласьці ад 7 сакавіка 1512 году названы сумежны зь ёй востраў Кажушкі – «...''у Зварачанскія астравы праваю стараною зноў балотам бельлю ўздоўж папалам з астравамі [[Дронькі|Дронкі]] Курылушкі і Кажушкі ў лазу, катораю папалам уздоўж у альсы, альсамі ў Тапіла, з Тапіла ў рэчку Ціхую, з Ціхай у рэчку Цеснаўку''...»&lt;ref&gt;НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049адв.&lt;/ref&gt;. Напэўна, бліжэй да ракі Прыпяць існавала ўжо і аднаімённае сяло. У апісаньні Чарнобыльскага замку 1552 года згаданыя «''Кожушковцы на Припети Бискупа Киевскаго{{заўвага|Вядзецца пра каталіцкага кіеўскага біскупа, якім у 1546 — 1555 гг. быў Ян Андрушэвіч.}} и иншие села по всемъ повете Чорнобыльскомъ''...». У іншым месцы назва паселішча з указаньнем прыналежнасьці яго да Беласароцкай нядзелі{{заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці.}} прыведзена ў форме «''Кожушковичи''»&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588&lt;/ref&gt;.

26 верасьня 1568 году ў Кіеўскім замкавым судзе актыкаваны пратэст пана Шчаснага Харлінскага, харунжага кіеўскага, з нагоды адабраньня грунту яго вёскі [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Навасёлкі]] і прылучэньня да ўгодзьдзяў вёскі Кажушкі{{заўвага|Форма назвы Кажушкі, ужываная ў вопісах з Аrchiwum Рrozorów і Jelskich, выкарыстоўвалася ў XVIII ст. і пазьней.}} біскупа кіеўскага Мікалая Паца{{заўвага|На гэтую пасаду кароль Жыгімонт Аўгуст прызначыў [[Мікалай Пац (сын Мікалая)|Мікалая Паца]] ў 1557 годзе, але папа рымскі яго не зацьвердзіў. Тым не меней, М. Пац кіраваў біскупствам да 1582 году і, нават стаўшы кальвіністам, займаў біскупскае месца ў сэнаце&lt;ref&gt;Грыцкевіч А. Пацы. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 2. К-Я – Мінск, 2006. С. 422—424&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref name=&quot;fn1&quot;&gt;Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 31—32&lt;/ref&gt;.

Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Кажушкі з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]&lt;ref&gt;Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)&lt;/ref&gt;.

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Як вынікае з рэестра [[падымнае|падымшчыны]] сяла Кажушкаўскага біскупа кіеўскага Мікалая Паца, датаванага 6-м днём лютага 1571 году, падатак выбіраўся з 25 цяглых дымоў (×6 — каля 150 чалавек) па 8 грошаў і з 2 {{падказка|кунічнікаў|арандатараў}} па 6 гр.&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 44. Опис 1. Справа 1. А. 504-504зв.&lt;/ref&gt;.

[[File:Herb Biberstein.svg|100пкс|значак|Герб Бібэрштайн роду Казімерскіх біскупа Крыштафа.]]

7-м верасьня 1572 году пазначаны ліст біскупа М. Паца [[возны|вознаму]], у якім той паведаміў, што загадаў падданым сваім кажушкаўскім, каб да вострава Замошша, прыналежнага да вёскі Навасёлкі, «nie wdzierali się». 3 жніўня 1578 году біскуп М. Пац зьвярнуўся да пана Шчаснага Харлінскага, абы той забараніў свайму ўрадніку і падданым навасёлкаўскім чыніць крыўды яго кажушкаўцам і забірацца ў іх грунты. 26 днём лютага 1579 году пазначана разьмежаваньне ўгодзьдзяў вёсак Кажушкі біскупа М. Паца і Навасёлкі пана Ш. Харлінскага, выкананае «przez sędziow obranych»&lt;ref name=&quot;fn1&quot;/&gt;. 

На 1581 год у сяле Кажушкавічы біскупа кіеўскага{{заўвага|У хвойніцкай кнізе «Памяць» памылкова сьцвярджаецца, нібы ў 1570 — 1580 гг. Кажушкі належалі Кіеўскай мітраполіі&lt;ref&gt;Памяць: Гiсторыка-дакументальная хронiка Хойнiцкага раена / Рэд. кал. М. А. Ткачоў [і інш.]; маст. А. М. Хількевіч. — Мінск: БелЭн iмя Петруся Броўкi, 1993. С. 26&lt;/ref&gt;; тое паўторана і ў энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі».}} налічвалася 26 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] (каля 156 чалавек), зь якіх выбіралася па 15 грошаў, і 4 [[агароднікі]] (≈24 чал.), зь іх — па 6 грошаў падатку&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 883; Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 37&lt;/ref&gt;.

14 жніўня 1609 году ксёндз Крыштаф Казімерскі, біскуп кіеўскі, распачаў судовую справу ў дачыненьні да пана Мікалая Стэцкага, цівуна кіеўскага, за насланьне падданых сваіх на грунт біскупскі Кажушкаўскі, што пры беразе Прыпяці ніжэй Лысай гары месьціўся ў востраве паміж новым рэчышчам і [[старыца|старыцай]], ды ўчыненьне там [[рабунак|рабункаў]]. 1 чэрвеня 1618 году біскуп Крыштаф з капітулай выступілі ў судзе з пратэстам супраць пана Міхала Ратомскага за наезд на вёску Кажушкавічы, касьцёлу прыналежную&lt;ref&gt;ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. — Warszawa, 1894. S. 138, 272&lt;/ref&gt;. 

[[File:POL COA Oksza.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Окша роду Радашэўскіх біскупа Багуслава.]][[Файл:Цешкаў у разьмежаваньні сьнежня 1621 — студзеня 1622 г.png|значак|170px|Кажушкавічы у разьмежаваньні канца 1621 — пачатку 1622 г.]]

Пры разьмежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету Вялікага Княства Літоўскага ў сьнежні 1621 — студзені 1622 году добры Кіеўскага біскупства{{заўвага|На той час яго ўзначальваў біскуп Багуслаў Радашэўскі.}} сяло Кажушкавічы разам зь [[Цешкаў|Цешкавам]] і Турчыновічамі{{заўвага|У рэестры падымшчыны 1571 г. сярод цяглых сялянаў кажушкаўскіх згаданыя атаман Сьцяпан Турчыновіч і Юры Турчыновіч&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 504&lt;/ref&gt;. Ці ўжо тады яны жылі на правабярэжжы Прыпяці?..}}, на тым грунце Кажушкаўскім абапал рэк [[Славечна|Славешні]] і Прыпяці аселымі, паны камісары згодна запісалі прыналежнымі да ваяводзтва Кіеўскага&lt;ref&gt;Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 96—97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—143.&lt;/ref&gt;.

Паводле рэестру пабаровага Кіеўскага ваяводзтва 1628 году, зь сяла Кажушкавічы біскупства Кіеўскага ў асобе ксяндза-біскупа Багуслава Бокшы-Радашэўскага, з 9 дымоў мусіла выплачвацца па 3 злотыя, з 13 агароднікаў па 24 грошы, з 1 [[каморнікі|каморніка]] яшчэ 24 грошы&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. — С. 388&lt;/ref&gt;. У тарыфе падымнага «dwoiego» 1640 году прыведзеная хіба агульная сума выплаты з добраў Кіеўскага біскупства ў 500 злотых&lt;ref&gt;Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 234&lt;/ref&gt;, таму ні колькасьць дымоў, ні выбраных злотых, што да Кажушкаў, невядомая.

11 чэрвеня 1649 году палонны казак Мацьвей Шумейка, схоплены дома ў Брагіне, паведаміў на допыце пра казацкі загон блізка ў тысячу чалавек, што перапраўляўся праз Прыпяць каля Кажушкаў ці да [[Барбароў|Бабічаў]], ці яшчэ куды&lt;ref&gt;Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 1 (1648—1649). — Київ, 2012. С. 241, 242, 243&lt;/ref&gt;. 

[[File:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|Герб Мурдэліо зьменены роду Аскеркаў.]]

У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году сярод добраў біскупа кіеўскага Кажушкі з сваімі 5 дымамі пазначаныя як нэндзныя (убогія), таму зь іх анічога ня выбрана&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 740зв.&lt;/ref&gt;{{заўвага|Выдаўцы дакумэнту ў 1886 г. Кажушкі не згадалі, а іхныя 5 дымоў прыпісалі нейкай Бярозаўцы, хоць там было 4 дымы, таксама ўбогія&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. — С. 495, 505&lt;/ref&gt;.}}. 9 лістапада 1723 году кіеўскі афіцыял{{заўвага|Сьвятар, які кіраваў касьцельным судом і забясьпечваў судовы працэс.}} Войцех Сяньніцкі падаў скаргу на князя Мікалая Шуйскага за тое, што падданыя яго сяла Навасёлкі зьмянілі мяжу з біскупскім сялом Кажушкі&lt;ref&gt;Описи актовых книг Киевского центрального архива. – № 37 / Сост. Е. П. Дьяковский – Киев: Типография Т. Г. Мейнандера, 1906. С. 44&lt;/ref&gt;. У тарыфах падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 і 1754 гадоў Кажушкі адсутныя, бо ўжо сталі часткай Нараўлянскіх добраў роду Аскеркаў, а тыя месьціліся ў Мазырскім павеце, на карысьць якога і выплачвалі падымнае.

У візыце Брагінскага дэканату на 27 студзеня 1740 году{{заўвага|У візыце Брагінскага дэканату 1743 г. Цешкаўская царква ўжо не названая.}} засьведчана, што жыхары з 20 двароў у Кажушках былі прыхаджанамі Цішкаўскай Раства-Багародзіцкай царквы&lt;ref&gt;Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 233. Спр. 19. А. 797&lt;/ref&gt;

[[Файл:Кажушкаўцы ў прыходзе Беласароцкай царквы.png|значак|зьлева|170пкс|Кажушкаўцы ў прыходзе Беласароцкай царквы.]]

У матэрыяле візыты Брагінскага дэканату 1752 году, што датычыўся Сьвята-Мікалаеўскай царквы ў мястэчку [[Белая Сарока]], сьцьвярджаецца, нібы раней да яе прыходу належалі і Кажушкі{{заўвага|Іншых сьведчаньняў пра тое няма. Застаюцца пытаньні: калі яно было і ці было наогул?..}}. Але за 8 гадоў перад тым, з волі ўладальніка пана Рафала Аскеркі, маршалка мазырскага, тут быццам бы ўпершыню ўзьведзены будынак царквы, адразу далучаны да прыходу ў Цешкаве, сяле яму й прыналежным&lt;ref&gt;ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 313, 318-318адв.&lt;/ref&gt;. Ад самага пачатку (1744 г.) Сьвята-Траецкая царква ў сяле Кажушкі была уніяцкай, што і ўзаконіў кіеўскі біскуп Ян Самуэль Ожга&lt;ref&gt;Регестр церквей в унию обращённых к благочестивой протопопии мозырской принадлежащих, списанный от меня Феодора Савицкого протопопа мозырского со всею о Христе братие 1745 г. октября 23 дня. // Черниговские епархиальные известия. – 1862. № 15. С. 270&lt;/ref&gt;.
 
[[Файл:Кажушкі ў Цешкаўскім прыходзе. 1780 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Кажушкі ў Цешкаўскім прыходзе. 1780 г.]]

Канвакацыйны сойм 1764 году прызнаў ленны маёнтак [[Нароўля]] на правабярэжжы Прыпяці дзедзічным уладаньнем [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафала Алаізія Аскеркі]], [[маршалак шляхты|маршалка]] Мазырскага павету&lt;ref&gt;VL. Tom VII. — Petersburg, 1860. S. 87&lt;/ref&gt;. Але 13 і 15 лістапада 1773 году, паводле актаў Оўруцкага гродзкага суда, узнавіліся памежныя канфлікты што да ўгодзьдзяў вёсак Навасёлкі Хвойніцкага маёнтку князёў Шуйскіх (апекуноў Людвікі Шуйскай), старостаў ніжынскіх, і Кажушкі Нараўлянскага маёнтку [[войскі|войскага]] мазырскага [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая, сына Рафала, Аскеркі]]. Пачаліся яны з пасечанага і папаленага хвойніцкага (навасёлкаўскага) лесу. 28 лютага 1778 году ў оўруцкія кнігі было нават занесена разьмежаваньне часоў біскупа М. Паца і харунжага Ш. Харлінскага (1579 г.). 12 лютага 1778 году ў матэрыяле Генэральнай візытацыі Цешкаўскай царквы Мазырскага дэканату, праведзенай а. Эліяшам (Ільлёй) Бародзічам, протанатарыем апостальскім дыяцэзіі Пінскай і Тураўскай, сказана, што ў вёсцы Кажушкі было 35 хат. Тут жа — апісаньне Траецкай ''капліцы''{{заўвага|Так у дакумэнце.}}, прывязанай да прыходзкай царквы&lt;ref&gt;НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41240. А. 111адв., 112адв., 113адв.&lt;/ref&gt;.

8 лютага, 19 красавіка і 30 чэрвеня 1787 году датаваныя судовыя абвінавачваньні сужэнствам [[Караль Прозар|Каралем]] і Людвікай Канстанцыяй з князёў Шуйскіх Прозарамі Яна Аскеркі, [[стражнік польны літоўскі|стражніка польнага літоўскага]], у тым, што насланыя ім кажушкаўцы навасёлкаўцаў зьбілі-скалечылі, зьнішчылі межы, пакапалі капцы ды новыя, выгодныя для сябе насыпалі. 23 лютага 1793 году ў Оўруцкім гродзе «przez ugodę wieczystą» была зацьверджана мапа пазначанай капцамі мяжы паміж вёскамі Кажушкі{{заўвага|Кажушкі маглі выступаць нібыта і асобным маёнткам, як падчас канфіскацыі пасьля паўстаньня 1794 г., калі ў ім налічвалася 379 душ&lt;ref&gt;Радзюк А. Р. Пад скіпетрам Расейскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. С. 33&lt;/ref&gt;.}} стражніка Аскеркі і Навасёлкі [[абозны|абозных]] Прозараў&lt;ref&gt;AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 32—34&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

[[Файл:З астатніх згадак пра кажушкаўцаў у кнігах Цешкаўскай царквы. 1795 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Кажушкаўцы хіба праз шлюбы з ламачоўцамі згадваліся ў кнігах Цешкаўскай царквы. 1795 г.]][[Файл:Кажушкаўцы ў прыходзе Тульгавіцкай царквы. 1796 г.jpg|значак|170px|Кажушкаўцы ў прыходзе Тульгавіцкай царквы. 1796 г.]]

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Кажушкі — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]&lt;ref&gt;Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001.  C. 181–182&lt;/ref&gt;. У крыніцы, заснаванай на зьвестках рэвізіі 1795 году, Кажушкі і Вяжышча названыя ў пераліку паселішчаў, адабраных у стражніка польнага літоўскага Яна Мікалая Аскеркі ў «казённое ведомство за клятвопреступление», г. зн. за ўдзел у вызвольным паўстаньні 1794 году&lt;ref&gt;Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 73&lt;/ref&gt;. Падчас канфіскацыі Кажушкі выступалі асобным ключом, у якім налічвалася 379 душ&lt;ref&gt;Радзюк А. Р. Пад скіпетрам Расейскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. С. 33&lt;/ref&gt;. Згодна з мэтрычнымі кнігамі [[Тульгавічы|Тульгавіцкай]] Сьвята-Георгіеўскай царквы 1796 — 1802 гадоў, фальваркам і сялом Кажушкі валодаў пан Пётар Грахольскі&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 493-500&lt;/ref&gt;. 

30 чэрвеня 1803 году было складзена, а 13 сакавіка 1806 году зьмешчана да кніг Рэчыцкага земскага суда разьмежаваньне добраў Хвойнікі абозных літоўскіх Караля і Людвікі Прозараў, Тульгавічы харунжага мазырскага Феліцыяна Стоцкага і [[Барбароў]] тытулярнага саветніка Андрэя фон Гольста{{заўвага|Тут выкарыстана копія гранічнага дакумэнту, перааформленая ў Мазыры 13 сьнежня 1809 г., імаверна, для А. фон Гольста, бо разьмежаваньне праводзілася яшчэ тады, калі маёнткам Барбароў валодаў Я. Сівэрс; засьведчана подпісам менскага віцэ-губэрнатара С. Бэнэволенскага.}}. Wieś Kożuszki ў тым дакумэнце выступала, як {{падказка|attinencya|прылегласць}} Barborowszczyzny, а яе ўгодзьдзі разьмяжоўваліся з грунтамі хвойніцкіх Навасёлак, Тульгавічаў і фальварка [[Бабчын]] hrabstwa Brahińskiego&lt;ref&gt;AGAD. APiJ. Sygn. 12. S. 17–24&lt;/ref&gt;.

[[File:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Горватаў.]][[Файл:Слабада Лісец на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.png|значак|170px|Двор і сяло Кажушкі на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.]] 1 верасьня 1816 году маёнтак Нароўля А. фон Гольста, у складзе якога фальварак Кажушкі з аднаімённым сялом, набыў за суму ў 242 650 рублёў серабром Ігнацый Горват. У 1825 годзе гэтая частка спадчыны нябожчыка Ігнацыя (†1820) дасталася сыну Даніэлю Горвату&lt;ref name=&quot;fn2&quot;&gt;Светлана Адамович. Дворец в Наровле: история и реалии. //  Архитектура и строительство. 2010.  №2 (213)&lt;/ref&gt;.

З кліравой ведамасьці Тульгавіцкай царквы за 1847 год вынікае, што ў 32{{Заўвага|Як паведаміў іерэй Расьціслаў Бандарэнка, тут меліся на ўвазе не вясковыя сядзібы, а царкоўныя двары, кожны зь якіх мусілі складаць 4 мужчынскія душы.}} дварах сяла Кажушкі жылі 128 верных мужчынскага і 148 жаночага полу&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41952. А. 182адв.&lt;/ref&gt;. 

У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 200 жыхароў вёскі Кажушкі абодвух полаў былі прыхаджанамі Георгіеўскай царквы ў Тульгавічах, 5 жыхароў двара Кажушкі зьяўляліся парафіянамі Юравіцкага касьцёлу Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі&lt;ref&gt;Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 379, 694&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд сяло належала да Юравіцкай воласьці. Каля 1864 году маёнткам Нароўля (і фальваркам Кажушкі) завалодаў Артур, сын Даніэля, Горват&lt;ref name=&quot;fn2&quot;/&gt;. У тым жа 1864 годзе згаданая  прыпісная да прыходу Тульгавіцкай царквы прыналежная Кажушкаўская Сьвята-Троіцкая царква&lt;ref&gt;Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. – Санкт-Петербург, 1864. С. 305&lt;/ref&gt;. Паводле кліравой ведамасьці за 1869 год, у 27 і 2/4 двара сяла Кажушкі на зямлі пана Даніэля Горвата — 110 мужчын і 134 жанчыны&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40899. А. 205, 209адв.&lt;/ref&gt;. На пачатак 1870 году ў Кажушках — 93 мужчынскія душы зь ліку сялянаў-уласьнікаў, прыпісаных да сельскага таварыства, 4 аднадворцы, прыпісаныя да воласьці&lt;ref&gt;Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 68адв.&lt;/ref&gt;. У даведніку за 1879 год паведамляецца, што прыпісная Троіцкая царква выконвала ролю прыходзкай, бо царква ў Тульгавічах колькі гадоў перад тым згарэла&lt;ref&gt;Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 134—136&lt;/ref&gt;. У 1886 годзе ў сяле 41 двор, 210 жыхароў, царква, млын&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России.  — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 113&lt;/ref&gt;. На 1889 год сярод шматлікіх службаў маёнтку Нароўля (33 500 дзесяцін) Артура Горвата названы і фальварак Кажушкі&lt;ref&gt;Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 366&lt;/ref&gt;.

Паводле перапісу 1897 году, у Кажушках — 334 жыхары, працавалі школа граматы, хлебазапасны магазын, вятрак. У аднаімённым фальварку — 57 жыхароў. 20 ліпеня 1898 году Артур Горват перадаў права валоданьня маёнткам Нароўля сыну Эдварду&lt;ref name=&quot;fn2&quot;/&gt;. У 1909 годзе у вёсцы налічвалася 89 двароў, 667 жыхароў, у аднадворным фальварку — 31 жыхар.&lt;ref&gt;Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 86&lt;/ref&gt;. На 1913 год маёнтак Нароўля (з фальваркам Кажушкі) складаў 16 678 дзесяцін угодзьдзяў&lt;ref&gt;Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi. // Kalendarz Miński na 1914 r. / pod redakcją W. Dworzaczka. – Mińsk, 1913. S. 107 [https://polona.pl/archive?uid=78365669&amp;cid=81546020 «Nad Świsłoczą» Kalendarz Miński na 1914 r.]&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Кажушкі ў складзе Юравіцкай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]&lt;ref&gt;Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. //  Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)&lt;/ref&gt;.

1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]].

[[File:Хутары Кухнаўшчына на карце 1924-26 гадоў.png|значак|зьлева|170px|Кажушкі на мапе [[Рабоча-сялянская чырвоная армія|РККА]] 1926 г.]]

Пасля [[Узбуйненьне БССР|другога ўзбуйнення]] [[БССР]] з 8 сьнежня 1926 году Кажушкаўскі (Кажушкінскі) сельсавет — у [[Юравіцкі раён|Юравіцкім раёне]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] БССР. З 9 чэрвеня 1927 году ў складзе [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]]. 10 лістапада 1927 году сельсавет узбуйнены праз далучэньне тэрыторыі скасаванага Кухнаўшчынскага сельсавету. У 1930 годзе вёска — цэнтар калгасу імя А. Р. Чарвякова, працавалі паравы млын, дзьве кузьні. З 8 ліпеня 1931 году Кажушкі ў складзе Хвойніцкага раёну. З 20 лютага 1938 году ў [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры.

Напярэдадні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў Кажушках было 230 двароў, 872 жыхары. У траўні 1943 году акупанты спалілі вёску і загубілі 92 жыхароў&lt;ref&gt;Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 500&lt;/ref&gt;. 98 вяскоўцаў загінулі на франтах і ў партызанскай барацьбе.

З 8 студзеня 1954 году Кажушкі — у Гомельскай вобласьці&lt;ref&gt; Белорусская ССР. Аминистративно-территориальное делениние. На 1 января 1974 года. — Минск: Беларусь, 1974. С. 102&lt;/ref&gt;. У вёсцы, згодна зь перапісам 1959 году, налічвалася 869 жыхароў. Цэнтар калгасу імя XXII зьезду КПСС. Дзейнічалі 8-гадовая школа, клюб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, адзьдзяленьне сувязі, крама.

8 студзеня 1987 году Кажушкаўскі сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Тульгавіцкага сельсавету&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;. На момант скасаваньня сельсавет налічваў 4 населеныя пункты: вёскі Кажушкі, [[Навакухнаўшчына]], Новапакроўск, [[Слабада (Хвойніцкі раён)|Слабада]].

== Забудова ==
Плян Кажушкаў складаецца з доўгай крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Да гэтай вуліцы з поўначы далучаецца кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, Дамы драўляныя, сядзібнага тыпу&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Заўвагі|2}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}

{{Судкоўскі сельсавет}}
{{Хвойніцкі раён}}

[[Катэгорыя:Судкоўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]]</text>
      <sha1>jh8po8rscmmzlp37lpcvp1hmzpxrykq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678503</id>
      <parentid>2678501</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:41:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2678503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44230" sha1="atcaed8ryd2rao3aek0sc4758ykxo1e" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Кажушкі}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                            = Кажушкі
|Статус                           = вёска
|Назва ў родным склоне            = Кажушкаў
|Назва па-расейску                = 
|Лацінка                          = Kažuški
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 =  
|Першыя згадкі                    = 1512 год
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былыя назвы                      = Кажушкі, Кажушкаўцы, Кажушкавічы, сяло Кажушкаўскае 
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                             = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]]
|Сельсавет                        = [[Судкоўскі сельсавет|Судкоўскі]]
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 
|Год падліку колькасьці           = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 51
 |Шырата хвілінаў                 = 42
 |Шырата сэкундаў                 = 42
 |Даўгата градусаў                = 29
 |Даўгата хвілінаў                = 45
 |Даўгата сэкундаў                = 27
|Пазыцыя подпісу на мапе          = зьверху 
|Водступ подпісу на мапе          = 2.3
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}
'''Кажу́шкі'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Прыпяць|Прыпяці]]. Уваходзяць у склад [[Судкоўскі сельсавет|Судкоўскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 28 км на паўднёвы захад ад места і чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], каля аўтамабільнай дарогі на [[Ламачы (Гомельская вобласьць)|Ламачы]]; на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалягічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалягічнага запаведніку]].

[[File:POL COA Doliwa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Даліва роду Андрушэвічаў біскупа кіеўскага Яна.]][[File:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Пацаў біскупа Мікалая.]][[File:Загаловак рэестра 1571 г.png|170пкс|значак|зьлева|Загаловак рэестра 1571 г.]][[File:Кажушкавічы і Аравічы ў рэестры 1581 г.jpg|170пкс|значак|зьлева|Кажушкавічы і Аравічы ў рэестры 1581 г.]]

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

У акце абмежаваньня [[Брагін|Брагінскай]] воласьці ад 7 сакавіка 1512 году названы сумежны зь ёй востраў Кажушкі – «...''у Зварачанскія астравы праваю стараною зноў балотам бельлю ўздоўж папалам з астравамі [[Дронькі|Дронкі]] Курылушкі і Кажушкі ў лазу, катораю папалам уздоўж у альсы, альсамі ў Тапіла, з Тапіла ў рэчку Ціхую, з Ціхай у рэчку Цеснаўку''...»&lt;ref&gt;НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049адв.&lt;/ref&gt;. Напэўна, бліжэй да ракі Прыпяць існавала ўжо і аднаімённае сяло. У апісаньні Чарнобыльскага замку 1552 года згаданыя «''Кожушковцы на Припети Бискупа Киевскаго{{заўвага|Вядзецца пра каталіцкага кіеўскага біскупа, якім у 1546 — 1555 гг. быў Ян Андрушэвіч.}} и иншие села по всемъ повете Чорнобыльскомъ''...». У іншым месцы назва паселішча з указаньнем прыналежнасьці яго да Беласароцкай нядзелі{{заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці.}} прыведзена ў форме «''Кожушковичи''»&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588&lt;/ref&gt;.

26 верасьня 1568 году ў Кіеўскім замкавым судзе актыкаваны пратэст пана Шчаснага Харлінскага, харунжага кіеўскага, з нагоды адабраньня грунту яго вёскі [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Навасёлкі]] і прылучэньня да ўгодзьдзяў вёскі Кажушкі{{заўвага|Форма назвы Кажушкі, ужываная ў вопісах з Аrchiwum Рrozorów і Jelskich, выкарыстоўвалася ў XVIII ст. і пазьней.}} біскупа кіеўскага Мікалая Паца{{заўвага|На гэтую пасаду кароль Жыгімонт Аўгуст прызначыў [[Мікалай Пац (сын Мікалая)|Мікалая Паца]] ў 1557 годзе, але папа рымскі яго не зацьвердзіў. Тым не меней, М. Пац кіраваў біскупствам да 1582 году і, нават стаўшы кальвіністам, займаў біскупскае месца ў сэнаце&lt;ref&gt;Грыцкевіч А. Пацы. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 2. К-Я – Мінск, 2006. С. 422—424&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref name=&quot;fn1&quot;&gt;Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 31—32&lt;/ref&gt;.

Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Кажушкі з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]&lt;ref&gt;Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)&lt;/ref&gt;.

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Як вынікае з рэестра [[падымнае|падымшчыны]] сяла Кажушкаўскага біскупа кіеўскага Мікалая Паца, датаванага 6-м днём лютага 1571 году, падатак выбіраўся з 25 цяглых дымоў (×6 — каля 150 чалавек) па 8 грошаў і з 2 {{падказка|кунічнікаў|арандатараў}} па 6 гр.&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 44. Опис 1. Справа 1. А. 504-504зв.&lt;/ref&gt;.

[[File:Herb Biberstein.svg|100пкс|значак|Герб Бібэрштайн роду Казімерскіх біскупа Крыштафа.]]

7-м верасьня 1572 году пазначаны ліст біскупа М. Паца [[возны|вознаму]], у якім той паведаміў, што загадаў падданым сваім кажушкаўскім, каб да вострава Замошша, прыналежнага да вёскі Навасёлкі, «nie wdzierali się». 3 жніўня 1578 году біскуп М. Пац зьвярнуўся да пана Шчаснага Харлінскага, абы той забараніў свайму ўрадніку і падданым навасёлкаўскім чыніць крыўды яго кажушкаўцам і забірацца ў іх грунты. 26 днём лютага 1579 году пазначана разьмежаваньне ўгодзьдзяў вёсак Кажушкі біскупа М. Паца і Навасёлкі пана Ш. Харлінскага, выкананае «przez sędziow obranych»&lt;ref name=&quot;fn1&quot;/&gt;. 

На 1581 год у сяле Кажушкавічы біскупа кіеўскага{{заўвага|У хвойніцкай кнізе «Памяць» памылкова сьцвярджаецца, нібы ў 1570 — 1580 гг. Кажушкі належалі Кіеўскай мітраполіі&lt;ref&gt;Памяць: Гiсторыка-дакументальная хронiка Хойнiцкага раена / Рэд. кал. М. А. Ткачоў [і інш.]; маст. А. М. Хількевіч. — Мінск: БелЭн iмя Петруся Броўкi, 1993. С. 26&lt;/ref&gt;; тое паўторана і ў энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі».}} налічвалася 26 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] (каля 156 чалавек), зь якіх выбіралася па 15 грошаў, і 4 [[агароднікі]] (≈24 чал.), зь іх — па 6 грошаў падатку&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 883; Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 37&lt;/ref&gt;.

14 жніўня 1609 году ксёндз Крыштаф Казімерскі, біскуп кіеўскі, распачаў судовую справу ў дачыненьні да пана Мікалая Стэцкага, цівуна кіеўскага, за насланьне падданых сваіх на грунт біскупскі Кажушкаўскі, што пры беразе Прыпяці ніжэй Лысай гары месьціўся ў востраве паміж новым рэчышчам і [[старыца|старыцай]], ды ўчыненьне там [[рабунак|рабункаў]]. 1 чэрвеня 1618 году біскуп Крыштаф з капітулай выступілі ў судзе з пратэстам супраць пана Міхала Ратомскага за наезд на вёску Кажушкавічы, касьцёлу прыналежную&lt;ref&gt;ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. — Warszawa, 1894. S. 138, 272&lt;/ref&gt;. 

[[File:POL COA Oksza.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Окша роду Радашэўскіх біскупа Багуслава.]][[Файл:Цешкаў у разьмежаваньні сьнежня 1621 — студзеня 1622 г.png|значак|170px|Кажушкавічы у разьмежаваньні канца 1621 — пачатку 1622 г.]]

Пры разьмежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету Вялікага Княства Літоўскага ў сьнежні 1621 — студзені 1622 году добры Кіеўскага біскупства{{заўвага|На той час яго ўзначальваў біскуп Багуслаў Радашэўскі.}} сяло Кажушкавічы разам зь [[Цешкаў|Цешкавам]] і Турчыновічамі{{заўвага|У рэестры падымшчыны 1571 г. сярод цяглых сялянаў кажушкаўскіх згаданыя атаман Сьцяпан Турчыновіч і Юры Турчыновіч&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 504&lt;/ref&gt;. Ці ўжо тады яны жылі на правабярэжжы Прыпяці?..}}, на тым грунце Кажушкаўскім абапал рэк [[Славечна|Славешні]] і Прыпяці аселымі, паны камісары згодна запісалі прыналежнымі да ваяводзтва Кіеўскага&lt;ref&gt;Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 96—97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—143.&lt;/ref&gt;.

Паводле рэестру пабаровага Кіеўскага ваяводзтва 1628 году, зь сяла Кажушкавічы біскупства Кіеўскага ў асобе ксяндза-біскупа Багуслава Бокшы-Радашэўскага, з 9 дымоў мусіла выплачвацца па 3 злотыя, з 13 агароднікаў па 24 грошы, з 1 [[каморнікі|каморніка]] яшчэ 24 грошы&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. — С. 388&lt;/ref&gt;. У тарыфе падымнага «dwoiego» 1640 году прыведзеная хіба агульная сума выплаты з добраў Кіеўскага біскупства ў 500 злотых&lt;ref&gt;Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 234&lt;/ref&gt;, таму ні колькасьць дымоў, ні выбраных злотых, што да Кажушкаў, невядомая.

11 чэрвеня 1649 году палонны казак Мацьвей Шумейка, схоплены дома ў Брагіне, паведаміў на допыце пра казацкі загон блізка ў тысячу чалавек, што перапраўляўся праз Прыпяць каля Кажушкаў ці да [[Барбароў|Бабічаў]], ці яшчэ куды&lt;ref&gt;Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 1 (1648—1649). — Київ, 2012. С. 241, 242, 243&lt;/ref&gt;. 

[[Файл:Нэндзныя Цешкаў, Кажушкі і Бярозаўка ў люстрацыі 1683 г.jpg|значак|170px|Нэндзныя Цешкаў, Кажушкі і Бярозаўка ў люстрацыі 1683 г.]]

У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году сярод добраў біскупа кіеўскага Кажушкі з сваімі 5 дымамі пазначаныя як нэндзныя (убогія), таму зь іх анічога ня выбрана&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 740зв.&lt;/ref&gt;{{заўвага|Выдаўцы дакумэнту ў 1886 г. Кажушкі не згадалі, а іхныя 5 дымоў прыпісалі нейкай Бярозаўцы, хоць там было 4 дымы, таксама ўбогія&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. — С. 495, 505&lt;/ref&gt;.}}.

[[File:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|Герб Мурдэліо зьменены роду Аскеркаў.]]

9 лістапада 1723 году кіеўскі афіцыял{{заўвага|Сьвятар, які кіраваў касьцельным судом і забясьпечваў судовы працэс.}} Войцех Сяньніцкі падаў скаргу на князя Мікалая Шуйскага за тое, што падданыя яго сяла Навасёлкі зьмянілі мяжу з біскупскім сялом Кажушкі&lt;ref&gt;Описи актовых книг Киевского центрального архива. – № 37 / Сост. Е. П. Дьяковский – Киев: Типография Т. Г. Мейнандера, 1906. С. 44&lt;/ref&gt;. У тарыфах падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 і 1754 гадоў Кажушкі адсутныя, бо ўжо сталі часткай Нараўлянскіх добраў роду Аскеркаў, а тыя месьціліся ў Мазырскім павеце, на карысьць якога і выплачвалі падымнае.

У візыце Брагінскага дэканату на 27 студзеня 1740 году{{заўвага|У візыце Брагінскага дэканату 1743 г. Цешкаўская царква ўжо не названая.}} засьведчана, што жыхары з 20 двароў у Кажушках былі прыхаджанамі Цішкаўскай Раства-Багародзіцкай царквы&lt;ref&gt;Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 233. Спр. 19. А. 797&lt;/ref&gt;

[[Файл:Кажушкаўцы ў прыходзе Беласароцкай царквы.png|значак|зьлева|170пкс|Кажушкаўцы ў прыходзе Беласароцкай царквы.]]

У матэрыяле візыты Брагінскага дэканату 1752 году, што датычыўся Сьвята-Мікалаеўскай царквы ў мястэчку [[Белая Сарока]], сьцьвярджаецца, нібы раней да яе прыходу належалі і Кажушкі{{заўвага|Іншых сьведчаньняў пра тое няма. Застаюцца пытаньні: калі яно было і ці было наогул?..}}. Але за 8 гадоў перад тым, з волі ўладальніка пана Рафала Аскеркі, маршалка мазырскага, тут быццам бы ўпершыню ўзьведзены будынак царквы, адразу далучаны да прыходу ў Цешкаве, сяле яму й прыналежным&lt;ref&gt;ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 313, 318-318адв.&lt;/ref&gt;. Ад самага пачатку (1744 г.) Сьвята-Траецкая царква ў сяле Кажушкі была уніяцкай, што і ўзаконіў кіеўскі біскуп Ян Самуэль Ожга&lt;ref&gt;Регестр церквей в унию обращённых к благочестивой протопопии мозырской принадлежащих, списанный от меня Феодора Савицкого протопопа мозырского со всею о Христе братие 1745 г. октября 23 дня. // Черниговские епархиальные известия. – 1862. № 15. С. 270&lt;/ref&gt;.
 
[[Файл:Кажушкі ў Цешкаўскім прыходзе. 1780 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Кажушкі ў Цешкаўскім прыходзе. 1780 г.]]

Канвакацыйны сойм 1764 году прызнаў ленны маёнтак [[Нароўля]] на правабярэжжы Прыпяці дзедзічным уладаньнем [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафала Алаізія Аскеркі]], [[маршалак шляхты|маршалка]] Мазырскага павету&lt;ref&gt;VL. Tom VII. — Petersburg, 1860. S. 87&lt;/ref&gt;. Але 13 і 15 лістапада 1773 году, паводле актаў Оўруцкага гродзкага суда, узнавіліся памежныя канфлікты што да ўгодзьдзяў вёсак Навасёлкі Хвойніцкага маёнтку князёў Шуйскіх (апекуноў Людвікі Шуйскай), старостаў ніжынскіх, і Кажушкі Нараўлянскага маёнтку [[войскі|войскага]] мазырскага [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая, сына Рафала, Аскеркі]]. Пачаліся яны з пасечанага і папаленага хвойніцкага (навасёлкаўскага) лесу. 28 лютага 1778 году ў оўруцкія кнігі было нават занесена разьмежаваньне часоў біскупа М. Паца і харунжага Ш. Харлінскага (1579 г.). 12 лютага 1778 году ў матэрыяле Генэральнай візытацыі Цешкаўскай царквы Мазырскага дэканату, праведзенай а. Эліяшам (Ільлёй) Бародзічам, протанатарыем апостальскім дыяцэзіі Пінскай і Тураўскай, сказана, што ў вёсцы Кажушкі было 35 хат. Тут жа — апісаньне Траецкай ''капліцы''{{заўвага|Так у дакумэнце.}}, прывязанай да прыходзкай царквы&lt;ref&gt;НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41240. А. 111адв., 112адв., 113адв.&lt;/ref&gt;.

8 лютага, 19 красавіка і 30 чэрвеня 1787 году датаваныя судовыя абвінавачваньні сужэнствам [[Караль Прозар|Каралем]] і Людвікай Канстанцыяй з князёў Шуйскіх Прозарамі Яна Аскеркі, [[стражнік польны літоўскі|стражніка польнага літоўскага]], у тым, што насланыя ім кажушкаўцы навасёлкаўцаў зьбілі-скалечылі, зьнішчылі межы, пакапалі капцы ды новыя, выгодныя для сябе насыпалі. 23 лютага 1793 году ў Оўруцкім гродзе «przez ugodę wieczystą» была зацьверджана мапа пазначанай капцамі мяжы паміж вёскамі Кажушкі{{заўвага|Кажушкі маглі выступаць нібыта і асобным маёнткам, як падчас канфіскацыі пасьля паўстаньня 1794 г., калі ў ім налічвалася 379 душ&lt;ref&gt;Радзюк А. Р. Пад скіпетрам Расейскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. С. 33&lt;/ref&gt;.}} стражніка Аскеркі і Навасёлкі [[абозны|абозных]] Прозараў&lt;ref&gt;AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 32—34&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

[[Файл:З астатніх згадак пра кажушкаўцаў у кнігах Цешкаўскай царквы. 1795 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Кажушкаўцы хіба праз шлюбы з ламачоўцамі згадваліся ў кнігах Цешкаўскай царквы. 1795 г.]][[Файл:Кажушкаўцы ў прыходзе Тульгавіцкай царквы. 1796 г.jpg|значак|170px|Кажушкаўцы ў прыходзе Тульгавіцкай царквы. 1796 г.]]

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Кажушкі — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]&lt;ref&gt;Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001.  C. 181–182&lt;/ref&gt;. У крыніцы, заснаванай на зьвестках рэвізіі 1795 году, Кажушкі і Вяжышча названыя ў пераліку паселішчаў, адабраных у стражніка польнага літоўскага Яна Мікалая Аскеркі ў «казённое ведомство за клятвопреступление», г. зн. за ўдзел у вызвольным паўстаньні 1794 году&lt;ref&gt;Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 73&lt;/ref&gt;. Падчас канфіскацыі Кажушкі выступалі асобным ключом, у якім налічвалася 379 душ&lt;ref&gt;Радзюк А. Р. Пад скіпетрам Расейскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. С. 33&lt;/ref&gt;. Згодна з мэтрычнымі кнігамі [[Тульгавічы|Тульгавіцкай]] Сьвята-Георгіеўскай царквы 1796 — 1802 гадоў, фальваркам і сялом Кажушкі валодаў пан Пётар Грахольскі&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 493-500&lt;/ref&gt;. 

30 чэрвеня 1803 году было складзена, а 13 сакавіка 1806 году зьмешчана да кніг Рэчыцкага земскага суда разьмежаваньне добраў Хвойнікі абозных літоўскіх Караля і Людвікі Прозараў, Тульгавічы харунжага мазырскага Феліцыяна Стоцкага і [[Барбароў]] тытулярнага саветніка Андрэя фон Гольста{{заўвага|Тут выкарыстана копія гранічнага дакумэнту, перааформленая ў Мазыры 13 сьнежня 1809 г., імаверна, для А. фон Гольста, бо разьмежаваньне праводзілася яшчэ тады, калі маёнткам Барбароў валодаў Я. Сівэрс; засьведчана подпісам менскага віцэ-губэрнатара С. Бэнэволенскага.}}. Wieś Kożuszki ў тым дакумэнце выступала, як {{падказка|attinencya|прылегласць}} Barborowszczyzny, а яе ўгодзьдзі разьмяжоўваліся з грунтамі хвойніцкіх Навасёлак, Тульгавічаў і фальварка [[Бабчын]] hrabstwa Brahińskiego&lt;ref&gt;AGAD. APiJ. Sygn. 12. S. 17–24&lt;/ref&gt;.

[[File:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Горватаў.]][[Файл:Слабада Лісец на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.png|значак|170px|Двор і сяло Кажушкі на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.]] 1 верасьня 1816 году маёнтак Нароўля А. фон Гольста, у складзе якога фальварак Кажушкі з аднаімённым сялом, набыў за суму ў 242 650 рублёў серабром Ігнацый Горват. У 1825 годзе гэтая частка спадчыны нябожчыка Ігнацыя (†1820) дасталася сыну Даніэлю Горвату&lt;ref name=&quot;fn2&quot;&gt;Светлана Адамович. Дворец в Наровле: история и реалии. //  Архитектура и строительство. 2010.  №2 (213)&lt;/ref&gt;.

З кліравой ведамасьці Тульгавіцкай царквы за 1847 год вынікае, што ў 32{{Заўвага|Як паведаміў іерэй Расьціслаў Бандарэнка, тут меліся на ўвазе не вясковыя сядзібы, а царкоўныя двары, кожны зь якіх мусілі складаць 4 мужчынскія душы.}} дварах сяла Кажушкі жылі 128 верных мужчынскага і 148 жаночага полу&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41952. А. 182адв.&lt;/ref&gt;. 

У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 200 жыхароў вёскі Кажушкі абодвух полаў былі прыхаджанамі Георгіеўскай царквы ў Тульгавічах, 5 жыхароў двара Кажушкі зьяўляліся парафіянамі Юравіцкага касьцёлу Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі&lt;ref&gt;Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 379, 694&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд сяло належала да Юравіцкай воласьці. Каля 1864 году маёнткам Нароўля (і фальваркам Кажушкі) завалодаў Артур, сын Даніэля, Горват&lt;ref name=&quot;fn2&quot;/&gt;. У тым жа 1864 годзе згаданая  прыпісная да прыходу Тульгавіцкай царквы прыналежная Кажушкаўская Сьвята-Троіцкая царква&lt;ref&gt;Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. – Санкт-Петербург, 1864. С. 305&lt;/ref&gt;. Паводле кліравой ведамасьці за 1869 год, у 27 і 2/4 двара сяла Кажушкі на зямлі пана Даніэля Горвата — 110 мужчын і 134 жанчыны&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40899. А. 205, 209адв.&lt;/ref&gt;. На пачатак 1870 году ў Кажушках — 93 мужчынскія душы зь ліку сялянаў-уласьнікаў, прыпісаных да сельскага таварыства, 4 аднадворцы, прыпісаныя да воласьці&lt;ref&gt;Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 68адв.&lt;/ref&gt;. У даведніку за 1879 год паведамляецца, што прыпісная Троіцкая царква выконвала ролю прыходзкай, бо царква ў Тульгавічах колькі гадоў перад тым згарэла&lt;ref&gt;Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 134—136&lt;/ref&gt;. У 1886 годзе ў сяле 41 двор, 210 жыхароў, царква, млын&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России.  — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 113&lt;/ref&gt;. На 1889 год сярод шматлікіх службаў маёнтку Нароўля (33 500 дзесяцін) Артура Горвата названы і фальварак Кажушкі&lt;ref&gt;Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 366&lt;/ref&gt;.

Паводле перапісу 1897 году, у Кажушках — 334 жыхары, працавалі школа граматы, хлебазапасны магазын, вятрак. У аднаімённым фальварку — 57 жыхароў. 20 ліпеня 1898 году Артур Горват перадаў права валоданьня маёнткам Нароўля сыну Эдварду&lt;ref name=&quot;fn2&quot;/&gt;. У 1909 годзе у вёсцы налічвалася 89 двароў, 667 жыхароў, у аднадворным фальварку — 31 жыхар.&lt;ref&gt;Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 86&lt;/ref&gt;. На 1913 год маёнтак Нароўля (з фальваркам Кажушкі) складаў 16 678 дзесяцін угодзьдзяў&lt;ref&gt;Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi. // Kalendarz Miński na 1914 r. / pod redakcją W. Dworzaczka. – Mińsk, 1913. S. 107 [https://polona.pl/archive?uid=78365669&amp;cid=81546020 «Nad Świsłoczą» Kalendarz Miński na 1914 r.]&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Кажушкі ў складзе Юравіцкай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]&lt;ref&gt;Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. //  Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)&lt;/ref&gt;.

1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]].

[[File:Хутары Кухнаўшчына на карце 1924-26 гадоў.png|значак|зьлева|170px|Кажушкі на мапе [[Рабоча-сялянская чырвоная армія|РККА]] 1926 г.]]

Пасля [[Узбуйненьне БССР|другога ўзбуйнення]] [[БССР]] з 8 сьнежня 1926 году Кажушкаўскі (Кажушкінскі) сельсавет — у [[Юравіцкі раён|Юравіцкім раёне]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] БССР. З 9 чэрвеня 1927 году ў складзе [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]]. 10 лістапада 1927 году сельсавет узбуйнены праз далучэньне тэрыторыі скасаванага Кухнаўшчынскага сельсавету. У 1930 годзе вёска — цэнтар калгасу імя А. Р. Чарвякова, працавалі паравы млын, дзьве кузьні. З 8 ліпеня 1931 году Кажушкі ў складзе Хвойніцкага раёну. З 20 лютага 1938 году ў [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры.

Напярэдадні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў Кажушках было 230 двароў, 872 жыхары. У траўні 1943 году акупанты спалілі вёску і загубілі 92 жыхароў&lt;ref&gt;Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 500&lt;/ref&gt;. 98 вяскоўцаў загінулі на франтах і ў партызанскай барацьбе.

З 8 студзеня 1954 году Кажушкі — у Гомельскай вобласьці&lt;ref&gt; Белорусская ССР. Аминистративно-территориальное делениние. На 1 января 1974 года. — Минск: Беларусь, 1974. С. 102&lt;/ref&gt;. У вёсцы, згодна зь перапісам 1959 году, налічвалася 869 жыхароў. Цэнтар калгасу імя XXII зьезду КПСС. Дзейнічалі 8-гадовая школа, клюб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, адзьдзяленьне сувязі, крама.

8 студзеня 1987 году Кажушкаўскі сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Тульгавіцкага сельсавету&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;. На момант скасаваньня сельсавет налічваў 4 населеныя пункты: вёскі Кажушкі, [[Навакухнаўшчына]], Новапакроўск, [[Слабада (Хвойніцкі раён)|Слабада]].

== Забудова ==
Плян Кажушкаў складаецца з доўгай крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Да гэтай вуліцы з поўначы далучаецца кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, Дамы драўляныя, сядзібнага тыпу&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Заўвагі|2}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}

{{Судкоўскі сельсавет}}
{{Хвойніцкі раён}}

[[Катэгорыя:Судкоўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]]</text>
      <sha1>atcaed8ryd2rao3aek0sc4758ykxo1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678505</id>
      <parentid>2678503</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2678505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44243" sha1="3sdl3vdfaxutds3w8kn7djqzpz5z65u" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Кажушкі}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                            = Кажушкі
|Статус                           = вёска
|Назва ў родным склоне            = Кажушкаў
|Назва па-расейску                = 
|Лацінка                          = Kažuški
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 =  
|Першыя згадкі                    = 1512 год
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былыя назвы                      = Кажушкі, Кажушкаўцы, Кажушкавічы, сяло Кажушкаўскае 
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                             = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]]
|Сельсавет                        = [[Судкоўскі сельсавет|Судкоўскі]]
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 
|Год падліку колькасьці           = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 51
 |Шырата хвілінаў                 = 42
 |Шырата сэкундаў                 = 42
 |Даўгата градусаў                = 29
 |Даўгата хвілінаў                = 45
 |Даўгата сэкундаў                = 27
|Пазыцыя подпісу на мапе          = зьверху 
|Водступ подпісу на мапе          = 2.3
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}
'''Кажу́шкі'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Прыпяць|Прыпяці]]. Уваходзяць у склад [[Судкоўскі сельсавет|Судкоўскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 28 км на паўднёвы захад ад места і чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], каля аўтамабільнай дарогі на [[Ламачы (Гомельская вобласьць)|Ламачы]]; на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалягічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалягічнага запаведніку]].

[[File:POL COA Doliwa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Даліва роду Андрушэвічаў біскупа кіеўскага Яна.]][[File:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Пацаў біскупа Мікалая.]][[File:Загаловак рэестра 1571 г.png|170пкс|значак|зьлева|Загаловак рэестра 1571 г.]][[File:Кажушкавічы і Аравічы ў рэестры 1581 г.jpg|170пкс|значак|зьлева|Кажушкавічы і Аравічы ў рэестры 1581 г.]]

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

У акце абмежаваньня [[Брагін|Брагінскай]] воласьці ад 7 сакавіка 1512 году названы сумежны зь ёй востраў Кажушкі – «...''у Зварачанскія астравы праваю стараною зноў балотам бельлю ўздоўж папалам з астравамі [[Дронькі|Дронкі]] Курылушкі і Кажушкі ў лазу, катораю папалам уздоўж у альсы, альсамі ў Тапіла, з Тапіла ў рэчку Ціхую, з Ціхай у рэчку Цеснаўку''...»&lt;ref&gt;НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049адв.&lt;/ref&gt;. Напэўна, бліжэй да ракі Прыпяць існавала ўжо і аднаімённае сяло. У апісаньні Чарнобыльскага замку 1552 года згаданыя «''Кожушковцы на Припети Бискупа Киевскаго{{заўвага|Вядзецца пра каталіцкага кіеўскага біскупа, якім у 1546 — 1555 гг. быў Ян Андрушэвіч.}} и иншие села по всемъ повете Чорнобыльскомъ''...». У іншым месцы назва паселішча з указаньнем прыналежнасьці яго да Беласароцкай нядзелі{{заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці.}} прыведзена ў форме «''Кожушковичи''»&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588&lt;/ref&gt;.

26 верасьня 1568 году ў Кіеўскім замкавым судзе актыкаваны пратэст пана Шчаснага Харлінскага, харунжага кіеўскага, з нагоды адабраньня грунту яго вёскі [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Навасёлкі]] і прылучэньня да ўгодзьдзяў вёскі Кажушкі{{заўвага|Форма назвы Кажушкі, ужываная ў вопісах з Аrchiwum Рrozorów і Jelskich, выкарыстоўвалася ў XVIII ст. і пазьней.}} біскупа кіеўскага Мікалая Паца{{заўвага|На гэтую пасаду кароль Жыгімонт Аўгуст прызначыў [[Мікалай Пац (сын Мікалая)|Мікалая Паца]] ў 1557 годзе, але папа рымскі яго не зацьвердзіў. Тым не меней, М. Пац кіраваў біскупствам да 1582 году і, нават стаўшы кальвіністам, займаў біскупскае месца ў сэнаце&lt;ref&gt;Грыцкевіч А. Пацы. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 2. К-Я – Мінск, 2006. С. 422—424&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref name=&quot;fn1&quot;&gt;Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 31—32&lt;/ref&gt;.

Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Кажушкі з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]&lt;ref&gt;Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)&lt;/ref&gt;.

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Як вынікае з рэестра [[падымнае|падымшчыны]] сяла Кажушкаўскага біскупа кіеўскага Мікалая Паца, датаванага 6-м днём лютага 1571 году, падатак выбіраўся з 25 цяглых дымоў (×6 — каля 150 чалавек) па 8 грошаў і з 2 {{падказка|кунічнікаў|арандатараў}} па 6 гр.&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 44. Опис 1. Справа 1. А. 504-504зв.&lt;/ref&gt;.

[[File:Herb Biberstein.svg|100пкс|значак|Герб Бібэрштайн роду Казімерскіх біскупа Крыштафа.]]

7-м верасьня 1572 году пазначаны ліст біскупа М. Паца [[возны|вознаму]], у якім той паведаміў, што загадаў падданым сваім кажушкаўскім, каб да вострава Замошша, прыналежнага да вёскі Навасёлкі, «nie wdzierali się». 3 жніўня 1578 году біскуп М. Пац зьвярнуўся да пана Шчаснага Харлінскага, абы той забараніў свайму ўрадніку і падданым навасёлкаўскім чыніць крыўды яго кажушкаўцам і забірацца ў іх грунты. 26 днём лютага 1579 году пазначана разьмежаваньне ўгодзьдзяў вёсак Кажушкі біскупа М. Паца і Навасёлкі пана Ш. Харлінскага, выкананае «przez sędziow obranych»&lt;ref name=&quot;fn1&quot;/&gt;. 

На 1581 год у сяле Кажушкавічы біскупа кіеўскага{{заўвага|У хвойніцкай кнізе «Памяць» памылкова сьцвярджаецца, нібы ў 1570 — 1580 гг. Кажушкі належалі Кіеўскай мітраполіі&lt;ref&gt;Памяць: Гiсторыка-дакументальная хронiка Хойнiцкага раена / Рэд. кал. М. А. Ткачоў [і інш.]; маст. А. М. Хількевіч. — Мінск: БелЭн iмя Петруся Броўкi, 1993. С. 26&lt;/ref&gt;; тое паўторана і ў энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі».}} налічвалася 26 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] (каля 156 чалавек), зь якіх выбіралася па 15 грошаў, і 4 [[агароднікі]] (≈24 чал.), зь іх — па 6 грошаў падатку&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 883; Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 37&lt;/ref&gt;.

14 жніўня 1609 году ксёндз Крыштаф Казімерскі, біскуп кіеўскі, распачаў судовую справу ў дачыненьні да пана Мікалая Стэцкага, цівуна кіеўскага, за насланьне падданых сваіх на грунт біскупскі Кажушкаўскі, што пры беразе Прыпяці ніжэй Лысай гары месьціўся ў востраве паміж новым рэчышчам і [[старыца|старыцай]], ды ўчыненьне там [[рабунак|рабункаў]]. 1 чэрвеня 1618 году біскуп Крыштаф з капітулай выступілі ў судзе з пратэстам супраць пана Міхала Ратомскага за наезд на вёску Кажушкавічы, касьцёлу прыналежную&lt;ref&gt;ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. — Warszawa, 1894. S. 138, 272&lt;/ref&gt;. 

[[File:POL COA Oksza.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Окша роду Радашэўскіх біскупа Багуслава.]][[Файл:Цешкаў у разьмежаваньні сьнежня 1621 — студзеня 1622 г.png|значак|170px|Кажушкавічы у разьмежаваньні канца 1621 — пачатку 1622 г.]]

Пры разьмежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету Вялікага Княства Літоўскага ў сьнежні 1621 — студзені 1622 году добры Кіеўскага біскупства{{заўвага|На той час яго ўзначальваў біскуп Багуслаў Радашэўскі.}} сяло Кажушкавічы разам зь [[Цешкаў|Цешкавам]] і Турчыновічамі{{заўвага|У рэестры падымшчыны 1571 г. сярод цяглых сялянаў кажушкаўскіх згаданыя атаман Сьцяпан Турчыновіч і Юры Турчыновіч&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 504&lt;/ref&gt;. Ці ўжо тады яны жылі на правабярэжжы Прыпяці?..}}, на тым грунце Кажушкаўскім абапал рэк [[Славечна|Славешні]] і Прыпяці аселымі, паны камісары згодна запісалі прыналежнымі да ваяводзтва Кіеўскага&lt;ref&gt;Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 96—97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—143.&lt;/ref&gt;.

Паводле рэестру пабаровага Кіеўскага ваяводзтва 1628 году, зь сяла Кажушкавічы біскупства Кіеўскага ў асобе ксяндза-біскупа Багуслава Бокшы-Радашэўскага, з 9 дымоў мусіла выплачвацца па 3 злотыя, з 13 агароднікаў па 24 грошы, з 1 [[каморнікі|каморніка]] яшчэ 24 грошы&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. — С. 388&lt;/ref&gt;. У тарыфе падымнага «dwoiego» 1640 году прыведзеная хіба агульная сума выплаты з добраў Кіеўскага біскупства ў 500 злотых&lt;ref&gt;Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 234&lt;/ref&gt;, таму ні колькасьць дымоў, ні выбраных злотых, што да Кажушкаў, невядомая.

[[Файл:Нэндзныя Цешкаў, Кажушкі і Бярозаўка ў люстрацыі 1683 г.jpg|значак|170px|Нэндзныя Цешкаў, Кажушкі і Бярозаўка ў люстрацыі 1683 г.]]

11 чэрвеня 1649 году палонны казак Мацьвей Шумейка, схоплены дома ў Брагіне, паведаміў на допыце пра казацкі загон блізка ў тысячу чалавек, што перапраўляўся праз Прыпяць каля Кажушкаў ці да [[Барбароў|Бабічаў]], ці яшчэ куды&lt;ref&gt;Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 1 (1648—1649). — Київ, 2012. С. 241, 242, 243&lt;/ref&gt;. 

У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году сярод добраў біскупа кіеўскага Кажушкі з сваімі 5 дымамі пазначаныя як нэндзныя (убогія), таму зь іх анічога ня выбрана&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 740зв.&lt;/ref&gt;{{заўвага|Выдаўцы дакумэнту ў 1886 г. Кажушкі не згадалі, а іхныя 5 дымоў прыпісалі нейкай Бярозаўцы, хоць там было 4 дымы, таксама ўбогія&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. — С. 495, 505&lt;/ref&gt;.}}.

[[File:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Мурдэліо зьменены роду Аскеркаў.]]

9 лістапада 1723 году кіеўскі афіцыял{{заўвага|Сьвятар, які кіраваў касьцельным судом і забясьпечваў судовы працэс.}} Войцех Сяньніцкі падаў скаргу на князя Мікалая Шуйскага за тое, што падданыя яго сяла Навасёлкі зьмянілі мяжу з біскупскім сялом Кажушкі&lt;ref&gt;Описи актовых книг Киевского центрального архива. – № 37 / Сост. Е. П. Дьяковский – Киев: Типография Т. Г. Мейнандера, 1906. С. 44&lt;/ref&gt;. У тарыфах падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 і 1754 гадоў Кажушкі адсутныя, бо ўжо сталі часткай Нараўлянскіх добраў роду Аскеркаў, а тыя месьціліся ў Мазырскім павеце, на карысьць якога і выплачвалі падымнае.

У візыце Брагінскага дэканату на 27 студзеня 1740 году{{заўвага|У візыце Брагінскага дэканату 1743 г. Цешкаўская царква ўжо не названая.}} засьведчана, што жыхары з 20 двароў у Кажушках былі прыхаджанамі Цішкаўскай Раства-Багародзіцкай царквы&lt;ref&gt;Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 233. Спр. 19. А. 797&lt;/ref&gt;

[[Файл:Кажушкаўцы ў прыходзе Беласароцкай царквы.png|значак|зьлева|170пкс|Кажушкаўцы ў прыходзе Беласароцкай царквы.]]

У матэрыяле візыты Брагінскага дэканату 1752 году, што датычыўся Сьвята-Мікалаеўскай царквы ў мястэчку [[Белая Сарока]], сьцьвярджаецца, нібы раней да яе прыходу належалі і Кажушкі{{заўвага|Іншых сьведчаньняў пра тое няма. Застаюцца пытаньні: калі яно было і ці было наогул?..}}. Але за 8 гадоў перад тым, з волі ўладальніка пана Рафала Аскеркі, маршалка мазырскага, тут быццам бы ўпершыню ўзьведзены будынак царквы, адразу далучаны да прыходу ў Цешкаве, сяле яму й прыналежным&lt;ref&gt;ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 313, 318-318адв.&lt;/ref&gt;. Ад самага пачатку (1744 г.) Сьвята-Траецкая царква ў сяле Кажушкі была уніяцкай, што і ўзаконіў кіеўскі біскуп Ян Самуэль Ожга&lt;ref&gt;Регестр церквей в унию обращённых к благочестивой протопопии мозырской принадлежащих, списанный от меня Феодора Савицкого протопопа мозырского со всею о Христе братие 1745 г. октября 23 дня. // Черниговские епархиальные известия. – 1862. № 15. С. 270&lt;/ref&gt;.
 
[[Файл:Кажушкі ў Цешкаўскім прыходзе. 1780 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Кажушкі ў Цешкаўскім прыходзе. 1780 г.]]

Канвакацыйны сойм 1764 году прызнаў ленны маёнтак [[Нароўля]] на правабярэжжы Прыпяці дзедзічным уладаньнем [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафала Алаізія Аскеркі]], [[маршалак шляхты|маршалка]] Мазырскага павету&lt;ref&gt;VL. Tom VII. — Petersburg, 1860. S. 87&lt;/ref&gt;. Але 13 і 15 лістапада 1773 году, паводле актаў Оўруцкага гродзкага суда, узнавіліся памежныя канфлікты што да ўгодзьдзяў вёсак Навасёлкі Хвойніцкага маёнтку князёў Шуйскіх (апекуноў Людвікі Шуйскай), старостаў ніжынскіх, і Кажушкі Нараўлянскага маёнтку [[войскі|войскага]] мазырскага [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая, сына Рафала, Аскеркі]]. Пачаліся яны з пасечанага і папаленага хвойніцкага (навасёлкаўскага) лесу. 28 лютага 1778 году ў оўруцкія кнігі было нават занесена разьмежаваньне часоў біскупа М. Паца і харунжага Ш. Харлінскага (1579 г.). 12 лютага 1778 году ў матэрыяле Генэральнай візытацыі Цешкаўскай царквы Мазырскага дэканату, праведзенай а. Эліяшам (Ільлёй) Бародзічам, протанатарыем апостальскім дыяцэзіі Пінскай і Тураўскай, сказана, што ў вёсцы Кажушкі было 35 хат. Тут жа — апісаньне Траецкай ''капліцы''{{заўвага|Так у дакумэнце.}}, прывязанай да прыходзкай царквы&lt;ref&gt;НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41240. А. 111адв., 112адв., 113адв.&lt;/ref&gt;.

8 лютага, 19 красавіка і 30 чэрвеня 1787 году датаваныя судовыя абвінавачваньні сужэнствам [[Караль Прозар|Каралем]] і Людвікай Канстанцыяй з князёў Шуйскіх Прозарамі Яна Аскеркі, [[стражнік польны літоўскі|стражніка польнага літоўскага]], у тым, што насланыя ім кажушкаўцы навасёлкаўцаў зьбілі-скалечылі, зьнішчылі межы, пакапалі капцы ды новыя, выгодныя для сябе насыпалі. 23 лютага 1793 году ў Оўруцкім гродзе «przez ugodę wieczystą» была зацьверджана мапа пазначанай капцамі мяжы паміж вёскамі Кажушкі{{заўвага|Кажушкі маглі выступаць нібыта і асобным маёнткам, як падчас канфіскацыі пасьля паўстаньня 1794 г., калі ў ім налічвалася 379 душ&lt;ref&gt;Радзюк А. Р. Пад скіпетрам Расейскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. С. 33&lt;/ref&gt;.}} стражніка Аскеркі і Навасёлкі [[абозны|абозных]] Прозараў&lt;ref&gt;AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 32—34&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

[[Файл:З астатніх згадак пра кажушкаўцаў у кнігах Цешкаўскай царквы. 1795 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Кажушкаўцы хіба праз шлюбы з ламачоўцамі згадваліся ў кнігах Цешкаўскай царквы. 1795 г.]][[Файл:Кажушкаўцы ў прыходзе Тульгавіцкай царквы. 1796 г.jpg|значак|170px|Кажушкаўцы ў прыходзе Тульгавіцкай царквы. 1796 г.]]

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Кажушкі — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]&lt;ref&gt;Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001.  C. 181–182&lt;/ref&gt;. У крыніцы, заснаванай на зьвестках рэвізіі 1795 году, Кажушкі і Вяжышча названыя ў пераліку паселішчаў, адабраных у стражніка польнага літоўскага Яна Мікалая Аскеркі ў «казённое ведомство за клятвопреступление», г. зн. за ўдзел у вызвольным паўстаньні 1794 году&lt;ref&gt;Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 73&lt;/ref&gt;. Падчас канфіскацыі Кажушкі выступалі асобным ключом, у якім налічвалася 379 душ&lt;ref&gt;Радзюк А. Р. Пад скіпетрам Расейскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. С. 33&lt;/ref&gt;. Згодна з мэтрычнымі кнігамі [[Тульгавічы|Тульгавіцкай]] Сьвята-Георгіеўскай царквы 1796 — 1802 гадоў, фальваркам і сялом Кажушкі валодаў пан Пётар Грахольскі&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 493-500&lt;/ref&gt;. 

30 чэрвеня 1803 году было складзена, а 13 сакавіка 1806 году зьмешчана да кніг Рэчыцкага земскага суда разьмежаваньне добраў Хвойнікі абозных літоўскіх Караля і Людвікі Прозараў, Тульгавічы харунжага мазырскага Феліцыяна Стоцкага і [[Барбароў]] тытулярнага саветніка Андрэя фон Гольста{{заўвага|Тут выкарыстана копія гранічнага дакумэнту, перааформленая ў Мазыры 13 сьнежня 1809 г., імаверна, для А. фон Гольста, бо разьмежаваньне праводзілася яшчэ тады, калі маёнткам Барбароў валодаў Я. Сівэрс; засьведчана подпісам менскага віцэ-губэрнатара С. Бэнэволенскага.}}. Wieś Kożuszki ў тым дакумэнце выступала, як {{падказка|attinencya|прылегласць}} Barborowszczyzny, а яе ўгодзьдзі разьмяжоўваліся з грунтамі хвойніцкіх Навасёлак, Тульгавічаў і фальварка [[Бабчын]] hrabstwa Brahińskiego&lt;ref&gt;AGAD. APiJ. Sygn. 12. S. 17–24&lt;/ref&gt;.

[[File:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Горватаў.]][[Файл:Слабада Лісец на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.png|значак|170px|Двор і сяло Кажушкі на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.]] 1 верасьня 1816 году маёнтак Нароўля А. фон Гольста, у складзе якога фальварак Кажушкі з аднаімённым сялом, набыў за суму ў 242 650 рублёў серабром Ігнацый Горват. У 1825 годзе гэтая частка спадчыны нябожчыка Ігнацыя (†1820) дасталася сыну Даніэлю Горвату&lt;ref name=&quot;fn2&quot;&gt;Светлана Адамович. Дворец в Наровле: история и реалии. //  Архитектура и строительство. 2010.  №2 (213)&lt;/ref&gt;.

З кліравой ведамасьці Тульгавіцкай царквы за 1847 год вынікае, што ў 32{{Заўвага|Як паведаміў іерэй Расьціслаў Бандарэнка, тут меліся на ўвазе не вясковыя сядзібы, а царкоўныя двары, кожны зь якіх мусілі складаць 4 мужчынскія душы.}} дварах сяла Кажушкі жылі 128 верных мужчынскага і 148 жаночага полу&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41952. А. 182адв.&lt;/ref&gt;. 

У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 200 жыхароў вёскі Кажушкі абодвух полаў былі прыхаджанамі Георгіеўскай царквы ў Тульгавічах, 5 жыхароў двара Кажушкі зьяўляліся парафіянамі Юравіцкага касьцёлу Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі&lt;ref&gt;Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 379, 694&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд сяло належала да Юравіцкай воласьці. Каля 1864 году маёнткам Нароўля (і фальваркам Кажушкі) завалодаў Артур, сын Даніэля, Горват&lt;ref name=&quot;fn2&quot;/&gt;. У тым жа 1864 годзе згаданая  прыпісная да прыходу Тульгавіцкай царквы прыналежная Кажушкаўская Сьвята-Троіцкая царква&lt;ref&gt;Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. – Санкт-Петербург, 1864. С. 305&lt;/ref&gt;. Паводле кліравой ведамасьці за 1869 год, у 27 і 2/4 двара сяла Кажушкі на зямлі пана Даніэля Горвата — 110 мужчын і 134 жанчыны&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40899. А. 205, 209адв.&lt;/ref&gt;. На пачатак 1870 году ў Кажушках — 93 мужчынскія душы зь ліку сялянаў-уласьнікаў, прыпісаных да сельскага таварыства, 4 аднадворцы, прыпісаныя да воласьці&lt;ref&gt;Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 68адв.&lt;/ref&gt;. У даведніку за 1879 год паведамляецца, што прыпісная Троіцкая царква выконвала ролю прыходзкай, бо царква ў Тульгавічах колькі гадоў перад тым згарэла&lt;ref&gt;Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 134—136&lt;/ref&gt;. У 1886 годзе ў сяле 41 двор, 210 жыхароў, царква, млын&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России.  — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 113&lt;/ref&gt;. На 1889 год сярод шматлікіх службаў маёнтку Нароўля (33 500 дзесяцін) Артура Горвата названы і фальварак Кажушкі&lt;ref&gt;Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 366&lt;/ref&gt;.

Паводле перапісу 1897 году, у Кажушках — 334 жыхары, працавалі школа граматы, хлебазапасны магазын, вятрак. У аднаімённым фальварку — 57 жыхароў. 20 ліпеня 1898 году Артур Горват перадаў права валоданьня маёнткам Нароўля сыну Эдварду&lt;ref name=&quot;fn2&quot;/&gt;. У 1909 годзе у вёсцы налічвалася 89 двароў, 667 жыхароў, у аднадворным фальварку — 31 жыхар.&lt;ref&gt;Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 86&lt;/ref&gt;. На 1913 год маёнтак Нароўля (з фальваркам Кажушкі) складаў 16 678 дзесяцін угодзьдзяў&lt;ref&gt;Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi. // Kalendarz Miński na 1914 r. / pod redakcją W. Dworzaczka. – Mińsk, 1913. S. 107 [https://polona.pl/archive?uid=78365669&amp;cid=81546020 «Nad Świsłoczą» Kalendarz Miński na 1914 r.]&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Кажушкі ў складзе Юравіцкай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]&lt;ref&gt;Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. //  Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)&lt;/ref&gt;.

1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]].

[[File:Хутары Кухнаўшчына на карце 1924-26 гадоў.png|значак|зьлева|170px|Кажушкі на мапе [[Рабоча-сялянская чырвоная армія|РККА]] 1926 г.]]

Пасля [[Узбуйненьне БССР|другога ўзбуйнення]] [[БССР]] з 8 сьнежня 1926 году Кажушкаўскі (Кажушкінскі) сельсавет — у [[Юравіцкі раён|Юравіцкім раёне]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] БССР. З 9 чэрвеня 1927 году ў складзе [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]]. 10 лістапада 1927 году сельсавет узбуйнены праз далучэньне тэрыторыі скасаванага Кухнаўшчынскага сельсавету. У 1930 годзе вёска — цэнтар калгасу імя А. Р. Чарвякова, працавалі паравы млын, дзьве кузьні. З 8 ліпеня 1931 году Кажушкі ў складзе Хвойніцкага раёну. З 20 лютага 1938 году ў [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры.

Напярэдадні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў Кажушках было 230 двароў, 872 жыхары. У траўні 1943 году акупанты спалілі вёску і загубілі 92 жыхароў&lt;ref&gt;Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 500&lt;/ref&gt;. 98 вяскоўцаў загінулі на франтах і ў партызанскай барацьбе.

З 8 студзеня 1954 году Кажушкі — у Гомельскай вобласьці&lt;ref&gt; Белорусская ССР. Аминистративно-территориальное делениние. На 1 января 1974 года. — Минск: Беларусь, 1974. С. 102&lt;/ref&gt;. У вёсцы, згодна зь перапісам 1959 году, налічвалася 869 жыхароў. Цэнтар калгасу імя XXII зьезду КПСС. Дзейнічалі 8-гадовая школа, клюб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, адзьдзяленьне сувязі, крама.

8 студзеня 1987 году Кажушкаўскі сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Тульгавіцкага сельсавету&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;. На момант скасаваньня сельсавет налічваў 4 населеныя пункты: вёскі Кажушкі, [[Навакухнаўшчына]], Новапакроўск, [[Слабада (Хвойніцкі раён)|Слабада]].

== Забудова ==
Плян Кажушкаў складаецца з доўгай крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Да гэтай вуліцы з поўначы далучаецца кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, Дамы драўляныя, сядзібнага тыпу&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Заўвагі|2}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}

{{Судкоўскі сельсавет}}
{{Хвойніцкі раён}}

[[Катэгорыя:Судкоўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]]</text>
      <sha1>3sdl3vdfaxutds3w8kn7djqzpz5z65u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678508</id>
      <parentid>2678505</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:46:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2678508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44236" sha1="jpek35toqkwco0mj0pg3b453gac2nwa" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Кажушкі}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                            = Кажушкі
|Статус                           = вёска
|Назва ў родным склоне            = Кажушкаў
|Назва па-расейску                = 
|Лацінка                          = Kažuški
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 =  
|Першыя згадкі                    = 1512 год
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былыя назвы                      = Кажушкі, Кажушкаўцы, Кажушкавічы, сяло Кажушкаўскае 
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                             = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]]
|Сельсавет                        = [[Судкоўскі сельсавет|Судкоўскі]]
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 
|Год падліку колькасьці           = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 51
 |Шырата хвілінаў                 = 42
 |Шырата сэкундаў                 = 42
 |Даўгата градусаў                = 29
 |Даўгата хвілінаў                = 45
 |Даўгата сэкундаў                = 27
|Пазыцыя подпісу на мапе          = зьверху 
|Водступ подпісу на мапе          = 2.3
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}
'''Кажу́шкі'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Прыпяць|Прыпяці]]. Уваходзяць у склад [[Судкоўскі сельсавет|Судкоўскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 28 км на паўднёвы захад ад места і чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], каля аўтамабільнай дарогі на [[Ламачы (Гомельская вобласьць)|Ламачы]]; на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалягічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалягічнага запаведніку]].

[[File:POL COA Doliwa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Даліва роду Андрушэвічаў біскупа кіеўскага Яна.]][[File:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Пацаў біскупа Мікалая.]][[File:Загаловак рэестра 1571 г.png|170пкс|значак|зьлева|Загаловак рэестра 1571 г.]][[File:Кажушкавічы і Аравічы ў рэестры 1581 г.jpg|170пкс|значак|зьлева|Кажушкавічы і Аравічы ў рэестры 1581 г.]]

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

У акце абмежаваньня [[Брагін|Брагінскай]] воласьці ад 7 сакавіка 1512 году названы сумежны зь ёй востраў Кажушкі – «...''у Зварачанскія астравы праваю стараною зноў балотам бельлю ўздоўж папалам з астравамі [[Дронькі|Дронкі]] Курылушкі і Кажушкі ў лазу, катораю папалам уздоўж у альсы, альсамі ў Тапіла, з Тапіла ў рэчку Ціхую, з Ціхай у рэчку Цеснаўку''...»&lt;ref&gt;НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049адв.&lt;/ref&gt;. Напэўна, бліжэй да ракі Прыпяць існавала ўжо і аднаімённае сяло. У апісаньні Чарнобыльскага замку 1552 года згаданыя «''Кожушковцы на Припети Бискупа Киевскаго{{заўвага|Вядзецца пра каталіцкага кіеўскага біскупа, якім у 1546 — 1555 гг. быў Ян Андрушэвіч.}} и иншие села по всемъ повете Чорнобыльскомъ''...». У іншым месцы назва паселішча з указаньнем прыналежнасьці яго да Беласароцкай нядзелі{{заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці.}} прыведзена ў форме «''Кожушковичи''»&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588&lt;/ref&gt;.

26 верасьня 1568 году ў Кіеўскім замкавым судзе актыкаваны пратэст пана Шчаснага Харлінскага, харунжага кіеўскага, з нагоды адабраньня грунту яго вёскі [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Навасёлкі]] і прылучэньня да ўгодзьдзяў вёскі Кажушкі{{заўвага|Форма назвы Кажушкі, ужываная ў вопісах з Аrchiwum Рrozorów і Jelskich, выкарыстоўвалася ў XVIII ст. і пазьней.}} біскупа кіеўскага Мікалая Паца{{заўвага|На гэтую пасаду кароль Жыгімонт Аўгуст прызначыў [[Мікалай Пац (сын Мікалая)|Мікалая Паца]] ў 1557 годзе, але папа рымскі яго не зацьвердзіў. Тым не меней, М. Пац кіраваў біскупствам да 1582 году і, нават стаўшы кальвіністам, займаў біскупскае месца ў сэнаце&lt;ref&gt;Грыцкевіч А. Пацы. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 2. К-Я – Мінск, 2006. С. 422—424&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref name=&quot;fn1&quot;&gt;Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 31—32&lt;/ref&gt;.

Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Кажушкі з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]&lt;ref&gt;Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)&lt;/ref&gt;.

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Як вынікае з рэестра [[падымнае|падымшчыны]] сяла Кажушкаўскага біскупа кіеўскага Мікалая Паца, датаванага 6-м днём лютага 1571 году, падатак выбіраўся з 25 цяглых дымоў (×6 — каля 150 чалавек) па 8 грошаў і з 2 {{падказка|кунічнікаў|арандатараў}} па 6 гр.&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 44. Опис 1. Справа 1. А. 504-504зв.&lt;/ref&gt;.

[[File:Herb Biberstein.svg|100пкс|значак|Герб Бібэрштайн роду Казімерскіх біскупа Крыштафа.]]

7-м верасьня 1572 году пазначаны ліст біскупа М. Паца [[возны|вознаму]], у якім той паведаміў, што загадаў падданым сваім кажушкаўскім, каб да вострава Замошша, прыналежнага да вёскі Навасёлкі, «nie wdzierali się». 3 жніўня 1578 году біскуп М. Пац зьвярнуўся да пана Шчаснага Харлінскага, абы той забараніў свайму ўрадніку і падданым навасёлкаўскім чыніць крыўды яго кажушкаўцам і забірацца ў іх грунты. 26 днём лютага 1579 году пазначана разьмежаваньне ўгодзьдзяў вёсак Кажушкі біскупа М. Паца і Навасёлкі пана Ш. Харлінскага, выкананае «przez sędziow obranych»&lt;ref name=&quot;fn1&quot;/&gt;. 

На 1581 год у сяле Кажушкавічы біскупа кіеўскага{{заўвага|У хвойніцкай кнізе «Памяць» памылкова сьцвярджаецца, нібы ў 1570 — 1580 гг. Кажушкі належалі Кіеўскай мітраполіі&lt;ref&gt;Памяць: Гiсторыка-дакументальная хронiка Хойнiцкага раена / Рэд. кал. М. А. Ткачоў [і інш.]; маст. А. М. Хількевіч. — Мінск: БелЭн iмя Петруся Броўкi, 1993. С. 26&lt;/ref&gt;; тое паўторана і ў энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі».}} налічвалася 26 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] (каля 156 чалавек), зь якіх выбіралася па 15 грошаў, і 4 [[агароднікі]] (≈24 чал.), зь іх — па 6 грошаў падатку&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 883; Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 37&lt;/ref&gt;.

14 жніўня 1609 году ксёндз Крыштаф Казімерскі, біскуп кіеўскі, распачаў судовую справу ў дачыненьні да пана Мікалая Стэцкага, цівуна кіеўскага, за насланьне падданых сваіх на грунт біскупскі Кажушкаўскі, што пры беразе Прыпяці ніжэй Лысай гары месьціўся ў востраве паміж новым рэчышчам і [[старыца|старыцай]], ды ўчыненьне там [[рабунак|рабункаў]]. 1 чэрвеня 1618 году біскуп Крыштаф з капітулай выступілі ў судзе з пратэстам супраць пана Міхала Ратомскага за наезд на вёску Кажушкавічы, касьцёлу прыналежную&lt;ref&gt;ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. — Warszawa, 1894. S. 138, 272&lt;/ref&gt;. 

[[File:POL COA Oksza.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Окша роду Радашэўскіх біскупа Багуслава.]][[Файл:Цешкаў у разьмежаваньні сьнежня 1621 — студзеня 1622 г.png|значак|170px|Кажушкавічы у разьмежаваньні канца 1621 — пачатку 1622 г.]]

Пры разьмежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету Вялікага Княства Літоўскага ў сьнежні 1621 — студзені 1622 году добры Кіеўскага біскупства{{заўвага|На той час яго ўзначальваў біскуп Багуслаў Радашэўскі.}} сяло Кажушкавічы разам зь [[Цешкаў|Цешкавам]] і Турчыновічамі{{заўвага|У рэестры падымшчыны 1571 г. сярод цяглых сялянаў кажушкаўскіх згаданыя атаман Сьцяпан Турчыновіч і Юры Турчыновіч&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 504&lt;/ref&gt;. Ці ўжо тады яны жылі на правабярэжжы Прыпяці?..}}, на тым грунце Кажушкаўскім абапал рэк [[Славечна|Славешні]] і Прыпяці аселымі, паны камісары згодна запісалі прыналежнымі да ваяводзтва Кіеўскага&lt;ref&gt;Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 96—97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—143.&lt;/ref&gt;.

Паводле рэестру пабаровага Кіеўскага ваяводзтва 1628 году, зь сяла Кажушкавічы біскупства Кіеўскага ў асобе ксяндза-біскупа Багуслава Бокшы-Радашэўскага, з 9 дымоў мусіла выплачвацца па 3 злотыя, з 13 агароднікаў па 24 грошы, з 1 [[каморнікі|каморніка]] яшчэ 24 грошы&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. — С. 388&lt;/ref&gt;. У тарыфе падымнага «dwoiego» 1640 году прыведзеная хіба агульная сума выплаты з добраў Кіеўскага біскупства ў 500 злотых&lt;ref&gt;Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 234&lt;/ref&gt;, таму ні колькасьць дымоў, ні выбраных злотых, што да Кажушкаў, невядомая.

[[Файл:Нэндзныя Цешкаў, Кажушкі і Бярозаўка ў люстрацыі 1683 г.jpg|значак|170px|Нэндзныя Цешкаў, Кажушкі і Бярозаўка ў люстрацыі 1683 г.]]

11 чэрвеня 1649 году палонны казак Мацьвей Шумейка, схоплены дома ў Брагіне, паведаміў на допыце пра казацкі загон блізка ў тысячу чалавек, што перапраўляўся праз Прыпяць каля Кажушкаў ці да [[Барбароў|Бабічаў]], ці яшчэ куды&lt;ref&gt;Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 1 (1648—1649). — Київ, 2012. С. 241, 242, 243&lt;/ref&gt;. 

У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году сярод добраў біскупа кіеўскага Кажушкі з сваімі 5 дымамі пазначаныя як нэндзныя (убогія), таму зь іх анічога ня выбрана&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 740зв.&lt;/ref&gt;{{заўвага|Выдаўцы дакумэнту ў 1886 г. Кажушкі не згадалі, а іхныя 5 дымоў прыпісалі нейкай Бярозаўцы, хоць там было 4 дымы, таксама ўбогія&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. — С. 495, 505&lt;/ref&gt;.}}.

[[File:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Мурдэліо зьменены роду Аскеркаў.]]

9 лістапада 1723 году кіеўскі афіцыял{{заўвага|Сьвятар, які кіраваў касьцельным судом і забясьпечваў судовы працэс.}} Войцех Сяньніцкі падаў скаргу на князя Мікалая Шуйскага за тое, што падданыя яго сяла Навасёлкі зьмянілі мяжу з біскупскім сялом Кажушкі&lt;ref&gt;Описи актовых книг Киевского центрального архива. – № 37 / Сост. Е. П. Дьяковский – Киев: Типография Т. Г. Мейнандера, 1906. С. 44&lt;/ref&gt;. У тарыфах падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 і 1754 гадоў Кажушкі адсутныя, бо ўжо сталі часткай Нараўлянскіх добраў роду Аскеркаў, а тыя месьціліся ў Мазырскім павеце, на карысьць якога і выплачвалі падымнае.

[[Файл:Кажушкаўцы ў прыходзе Беласароцкай царквы.png|значак|170пкс|Кажушкаўцы ў прыходзе Беласароцкай царквы?..]]

У візыце Брагінскага дэканату на 27 студзеня 1740 году{{заўвага|У візыце Брагінскага дэканату 1743 г. Цешкаўская царква ўжо не названая.}} засьведчана, што жыхары з 20 двароў у Кажушках былі прыхаджанамі Цішкаўскай Раства-Багародзіцкай царквы&lt;ref&gt;Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 233. Спр. 19. А. 797&lt;/ref&gt;

У матэрыяле візыты Брагінскага дэканату 1752 году, што датычыўся Сьвята-Мікалаеўскай царквы ў мястэчку [[Белая Сарока]], сьцьвярджаецца, нібыта раней да яе прыходу належалі і Кажушкі{{заўвага|Іншых сьведчаньняў пра тое няма. Застаюцца пытаньні: калі яно было і ці было наогул?..}}. Але за 8 гадоў перад тым, з волі ўладальніка пана Рафала Аскеркі, маршалка мазырскага, тут быццам бы ўпершыню ўзьведзены будынак царквы, адразу далучаны да прыходу ў Цешкаве, сяле яму й прыналежным&lt;ref&gt;ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 313, 318-318адв.&lt;/ref&gt;. Ад самага пачатку (1744 г.) Сьвята-Траецкая царква ў сяле Кажушкі была уніяцкай, што і ўзаконіў кіеўскі біскуп Ян Самуэль Ожга&lt;ref&gt;Регестр церквей в унию обращённых к благочестивой протопопии мозырской принадлежащих, списанный от меня Феодора Савицкого протопопа мозырского со всею о Христе братие 1745 г. октября 23 дня. // Черниговские епархиальные известия. – 1862. № 15. С. 270&lt;/ref&gt;.
 
[[Файл:Кажушкі ў Цешкаўскім прыходзе. 1780 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Кажушкі ў Цешкаўскім прыходзе. 1780 г.]]

Канвакацыйны сойм 1764 году прызнаў ленны маёнтак [[Нароўля]] на правабярэжжы Прыпяці дзедзічным уладаньнем [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафала Алаізія Аскеркі]], [[маршалак шляхты|маршалка]] Мазырскага павету&lt;ref&gt;VL. Tom VII. — Petersburg, 1860. S. 87&lt;/ref&gt;. Але 13 і 15 лістапада 1773 году, паводле актаў Оўруцкага гродзкага суда, узнавіліся памежныя канфлікты што да ўгодзьдзяў вёсак Навасёлкі Хвойніцкага маёнтку князёў Шуйскіх (апекуноў Людвікі Шуйскай), старостаў ніжынскіх, і Кажушкі Нараўлянскага маёнтку [[войскі|войскага]] мазырскага [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая, сына Рафала, Аскеркі]]. Пачаліся яны з пасечанага і папаленага хвойніцкага (навасёлкаўскага) лесу. 28 лютага 1778 году ў оўруцкія кнігі было нават занесена разьмежаваньне часоў біскупа М. Паца і харунжага Ш. Харлінскага (1579 г.). 12 лютага 1778 году ў матэрыяле Генэральнай візытацыі Цешкаўскай царквы Мазырскага дэканату, праведзенай а. Эліяшам (Ільлёй) Бародзічам, протанатарыем апостальскім дыяцэзіі Пінскай і Тураўскай, сказана, што ў вёсцы Кажушкі было 35 хат. Тут жа — апісаньне Траецкай ''капліцы''{{заўвага|Так у дакумэнце.}}, прывязанай да прыходзкай царквы&lt;ref&gt;НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41240. А. 111адв., 112адв., 113адв.&lt;/ref&gt;.

8 лютага, 19 красавіка і 30 чэрвеня 1787 году датаваныя судовыя абвінавачваньні сужэнствам [[Караль Прозар|Каралем]] і Людвікай Канстанцыяй з князёў Шуйскіх Прозарамі Яна Аскеркі, [[стражнік польны літоўскі|стражніка польнага літоўскага]], у тым, што насланыя ім кажушкаўцы навасёлкаўцаў зьбілі-скалечылі, зьнішчылі межы, пакапалі капцы ды новыя, выгодныя для сябе насыпалі. 23 лютага 1793 году ў Оўруцкім гродзе «przez ugodę wieczystą» была зацьверджана мапа пазначанай капцамі мяжы паміж вёскамі Кажушкі{{заўвага|Кажушкі маглі выступаць нібыта і асобным маёнткам, як падчас канфіскацыі пасьля паўстаньня 1794 г., калі ў ім налічвалася 379 душ&lt;ref&gt;Радзюк А. Р. Пад скіпетрам Расейскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. С. 33&lt;/ref&gt;.}} стражніка Аскеркі і Навасёлкі [[абозны|абозных]] Прозараў&lt;ref&gt;AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 32—34&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

[[Файл:З астатніх згадак пра кажушкаўцаў у кнігах Цешкаўскай царквы. 1795 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Кажушкаўцы хіба праз шлюбы з ламачоўцамі згадваліся ў кнігах Цешкаўскай царквы. 1795 г.]][[Файл:Кажушкаўцы ў прыходзе Тульгавіцкай царквы. 1796 г.jpg|значак|170px|Кажушкаўцы ў прыходзе Тульгавіцкай царквы. 1796 г.]]

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Кажушкі — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]&lt;ref&gt;Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001.  C. 181–182&lt;/ref&gt;. У крыніцы, заснаванай на зьвестках рэвізіі 1795 году, Кажушкі і Вяжышча названыя ў пераліку паселішчаў, адабраных у стражніка польнага літоўскага Яна Мікалая Аскеркі ў «казённое ведомство за клятвопреступление», г. зн. за ўдзел у вызвольным паўстаньні 1794 году&lt;ref&gt;Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 73&lt;/ref&gt;. Падчас канфіскацыі Кажушкі выступалі асобным ключом, у якім налічвалася 379 душ&lt;ref&gt;Радзюк А. Р. Пад скіпетрам Расейскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. С. 33&lt;/ref&gt;. Згодна з мэтрычнымі кнігамі [[Тульгавічы|Тульгавіцкай]] Сьвята-Георгіеўскай царквы 1796 — 1802 гадоў, фальваркам і сялом Кажушкі валодаў пан Пётар Грахольскі&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 493-500&lt;/ref&gt;. 

30 чэрвеня 1803 году было складзена, а 13 сакавіка 1806 году зьмешчана да кніг Рэчыцкага земскага суда разьмежаваньне добраў Хвойнікі абозных літоўскіх Караля і Людвікі Прозараў, Тульгавічы харунжага мазырскага Феліцыяна Стоцкага і [[Барбароў]] тытулярнага саветніка Андрэя фон Гольста{{заўвага|Тут выкарыстана копія гранічнага дакумэнту, перааформленая ў Мазыры 13 сьнежня 1809 г., імаверна, для А. фон Гольста, бо разьмежаваньне праводзілася яшчэ тады, калі маёнткам Барбароў валодаў Я. Сівэрс; засьведчана подпісам менскага віцэ-губэрнатара С. Бэнэволенскага.}}. Wieś Kożuszki ў тым дакумэнце выступала, як {{падказка|attinencya|прылегласць}} Barborowszczyzny, а яе ўгодзьдзі разьмяжоўваліся з грунтамі хвойніцкіх Навасёлак, Тульгавічаў і фальварка [[Бабчын]] hrabstwa Brahińskiego&lt;ref&gt;AGAD. APiJ. Sygn. 12. S. 17–24&lt;/ref&gt;.

[[File:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Горватаў.]][[Файл:Слабада Лісец на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.png|значак|170px|Двор і сяло Кажушкі на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.]] 1 верасьня 1816 году маёнтак Нароўля А. фон Гольста, у складзе якога фальварак Кажушкі з аднаімённым сялом, набыў за суму ў 242 650 рублёў серабром Ігнацый Горват. У 1825 годзе гэтая частка спадчыны нябожчыка Ігнацыя (†1820) дасталася сыну Даніэлю Горвату&lt;ref name=&quot;fn2&quot;&gt;Светлана Адамович. Дворец в Наровле: история и реалии. //  Архитектура и строительство. 2010.  №2 (213)&lt;/ref&gt;.

З кліравой ведамасьці Тульгавіцкай царквы за 1847 год вынікае, што ў 32{{Заўвага|Як паведаміў іерэй Расьціслаў Бандарэнка, тут меліся на ўвазе не вясковыя сядзібы, а царкоўныя двары, кожны зь якіх мусілі складаць 4 мужчынскія душы.}} дварах сяла Кажушкі жылі 128 верных мужчынскага і 148 жаночага полу&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41952. А. 182адв.&lt;/ref&gt;. 

У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 200 жыхароў вёскі Кажушкі абодвух полаў былі прыхаджанамі Георгіеўскай царквы ў Тульгавічах, 5 жыхароў двара Кажушкі зьяўляліся парафіянамі Юравіцкага касьцёлу Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі&lt;ref&gt;Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 379, 694&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд сяло належала да Юравіцкай воласьці. Каля 1864 году маёнткам Нароўля (і фальваркам Кажушкі) завалодаў Артур, сын Даніэля, Горват&lt;ref name=&quot;fn2&quot;/&gt;. У тым жа 1864 годзе згаданая  прыпісная да прыходу Тульгавіцкай царквы прыналежная Кажушкаўская Сьвята-Троіцкая царква&lt;ref&gt;Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. – Санкт-Петербург, 1864. С. 305&lt;/ref&gt;. Паводле кліравой ведамасьці за 1869 год, у 27 і 2/4 двара сяла Кажушкі на зямлі пана Даніэля Горвата — 110 мужчын і 134 жанчыны&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40899. А. 205, 209адв.&lt;/ref&gt;. На пачатак 1870 году ў Кажушках — 93 мужчынскія душы зь ліку сялянаў-уласьнікаў, прыпісаных да сельскага таварыства, 4 аднадворцы, прыпісаныя да воласьці&lt;ref&gt;Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 68адв.&lt;/ref&gt;. У даведніку за 1879 год паведамляецца, што прыпісная Троіцкая царква выконвала ролю прыходзкай, бо царква ў Тульгавічах колькі гадоў перад тым згарэла&lt;ref&gt;Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 134—136&lt;/ref&gt;. У 1886 годзе ў сяле 41 двор, 210 жыхароў, царква, млын&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России.  — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 113&lt;/ref&gt;. На 1889 год сярод шматлікіх службаў маёнтку Нароўля (33 500 дзесяцін) Артура Горвата названы і фальварак Кажушкі&lt;ref&gt;Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 366&lt;/ref&gt;.

Паводле перапісу 1897 году, у Кажушках — 334 жыхары, працавалі школа граматы, хлебазапасны магазын, вятрак. У аднаімённым фальварку — 57 жыхароў. 20 ліпеня 1898 году Артур Горват перадаў права валоданьня маёнткам Нароўля сыну Эдварду&lt;ref name=&quot;fn2&quot;/&gt;. У 1909 годзе у вёсцы налічвалася 89 двароў, 667 жыхароў, у аднадворным фальварку — 31 жыхар.&lt;ref&gt;Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 86&lt;/ref&gt;. На 1913 год маёнтак Нароўля (з фальваркам Кажушкі) складаў 16 678 дзесяцін угодзьдзяў&lt;ref&gt;Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi. // Kalendarz Miński na 1914 r. / pod redakcją W. Dworzaczka. – Mińsk, 1913. S. 107 [https://polona.pl/archive?uid=78365669&amp;cid=81546020 «Nad Świsłoczą» Kalendarz Miński na 1914 r.]&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Кажушкі ў складзе Юравіцкай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]&lt;ref&gt;Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. //  Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)&lt;/ref&gt;.

1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]].

[[File:Хутары Кухнаўшчына на карце 1924-26 гадоў.png|значак|зьлева|170px|Кажушкі на мапе [[Рабоча-сялянская чырвоная армія|РККА]] 1926 г.]]

Пасля [[Узбуйненьне БССР|другога ўзбуйнення]] [[БССР]] з 8 сьнежня 1926 году Кажушкаўскі (Кажушкінскі) сельсавет — у [[Юравіцкі раён|Юравіцкім раёне]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] БССР. З 9 чэрвеня 1927 году ў складзе [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]]. 10 лістапада 1927 году сельсавет узбуйнены праз далучэньне тэрыторыі скасаванага Кухнаўшчынскага сельсавету. У 1930 годзе вёска — цэнтар калгасу імя А. Р. Чарвякова, працавалі паравы млын, дзьве кузьні. З 8 ліпеня 1931 году Кажушкі ў складзе Хвойніцкага раёну. З 20 лютага 1938 году ў [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры.

Напярэдадні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў Кажушках было 230 двароў, 872 жыхары. У траўні 1943 году акупанты спалілі вёску і загубілі 92 жыхароў&lt;ref&gt;Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 500&lt;/ref&gt;. 98 вяскоўцаў загінулі на франтах і ў партызанскай барацьбе.

З 8 студзеня 1954 году Кажушкі — у Гомельскай вобласьці&lt;ref&gt; Белорусская ССР. Аминистративно-территориальное делениние. На 1 января 1974 года. — Минск: Беларусь, 1974. С. 102&lt;/ref&gt;. У вёсцы, згодна зь перапісам 1959 году, налічвалася 869 жыхароў. Цэнтар калгасу імя XXII зьезду КПСС. Дзейнічалі 8-гадовая школа, клюб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, адзьдзяленьне сувязі, крама.

8 студзеня 1987 году Кажушкаўскі сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Тульгавіцкага сельсавету&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;. На момант скасаваньня сельсавет налічваў 4 населеныя пункты: вёскі Кажушкі, [[Навакухнаўшчына]], Новапакроўск, [[Слабада (Хвойніцкі раён)|Слабада]].

== Забудова ==
Плян Кажушкаў складаецца з доўгай крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Да гэтай вуліцы з поўначы далучаецца кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, Дамы драўляныя, сядзібнага тыпу&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Заўвагі|2}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}

{{Судкоўскі сельсавет}}
{{Хвойніцкі раён}}

[[Катэгорыя:Судкоўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]]</text>
      <sha1>jpek35toqkwco0mj0pg3b453gac2nwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пагоннае</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242448</id>
    <revision>
      <id>2678379</id>
      <parentid>2659758</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T15:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <origin>2678379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38983" sha1="oit9d2i998lt49t1bo8uab48sks3n15" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                            = Пагоннае
|Статус                           = вёска
|Назва ў родным склоне            = Пагоннага
|Трансьлітараваная назва          = Pahonnaje
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 = перад 1526 годам
|Першыя згадкі                    = 
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былая назва                      = Пагоны, Пагонная 
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                             = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]]
|Сельсавет                        = [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскі]]
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 
|Год падліку колькасьці           = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 51
 |Шырата хвілінаў                 = 37
 |Шырата сэкундаў                 = 05
 |Даўгата градусаў                = 29
 |Даўгата хвілінаў                = 57
 |Даўгата сэкундаў                = 29
|Пазыцыя подпісу на мапе          = зьверху 
|Водступ подпісу на мапе          = 2.5
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}
'''Пагоннае'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}&lt;/ref&gt; — былая [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіла ў склад [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзілася за 48 км на поўдзень ад места і чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], каля аўтамабільнай дарогі [[Даўляды]] — Хвойнікі; на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалягічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалягічнага запаведніку]].

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

[[File:Kiev stmichael May 2010.JPG|значак|зьлева|150px|Міхайлаўскі Залатаверхі манастыр. Сучасны выгляд.]]

Найранейшую згадку пра паселішча{{заўвага|Не з XVIII ст., як пісаў С. В. Марцэлеў&lt;ref name=&quot;fn1&quot;&gt;{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 452—453&lt;/ref&gt;.}} ўтрымлівае памятны запіс 1526 году ігумена [[Міхайлаўскі Залатаверхі манастыр|Сьвята-Міхайлаўскага (Залатаверхага) манастыра]] ў [[Кіеў|Кіеве]] Макарыя – «''купилъ есми у Марка'' [папраўдзе: Макара] ''Орменина Киевского две службе, у-въ [[Аравічы|Оревицкой]] волости{{заўвага|Воласьць тая, пэўна, — [[Белая Сарока|Беласароцкая]], бо Аравіцкай ніколі не існавала.}} [[Лясок (Хвойніцкі раён)|Лысковщину]] а Погоны{{заўвага|1 службу складалі 2 двары і болей, а значыць у Лыскаўшчыне і Пагонах было, прынамсі ня менш, як 4 двары.}}, дани идетъ: чотыри кади меду, а осмьдесятъ грошеи серебра, бочка рыбы; а далъ есми за тое 5 копъ грошеи и сорокъ копъ грошеи Литовское личбы''». І ў пацьвярджальнай грамаце манастыру караля [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]], датаванай 30 днём сьнежня 1543 году, сказана: «''Били намъ чоломъ игуменъ Филаретъ зо всими чернцы манастыря святого Михаила Золотоверхого, у Киеве, и поведили передъ нами, ижъ которыи две службе людей, на Припяти, у Воревичохъ, на имя Лысковщину и Погонную купилъ игуменъ святого Михаила небожчикъ Макарей за сто копъ грошеи Литовское монеты у {{падказка|толмача|перакладчыка}} нашого Макара Орменина''...». Ігумену і чарняцам спатрэбіўся адмысловы каралеўскі ліст, бо хутка пасьля набыцьця прывілей на ўладаньне і прадажныя лісты ваявода кіеўскі [[Андрэй Неміровіч]] «''до скарбу своего взялъ''», а прызначаны пазьней ігумен Падапрысьвет «''мешкавши съ полгода у манастыри, и утекъ прочь, и великие шкоды церкви Божьи починилъ, и тыи листы зъ собою побралъ, або ихъ неведомо где поделъ''». Дзякуючы сведчаньню спраўцы ваяводзтва Кіеўскага Андрэя Сангушкавіча і кіеўскіх зямянаў, неаднаразова бачыўшых арыгіналы дакумэнтаў, кароль пацьвердзіў манастыру яго права на валоданьне службамі Лыскаўшчынай і Пагоннай&lt;ref&gt;Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 2. (1506 – 1544). – С.-Петербург, 1848. №. 140, 228&lt;/ref&gt;.

Аднак, 10 жніўня 1544 году ваявода кіеўскі князь Януш Гальшанскі вымушаны быў асобным дэкрэтам пацьведзіць выключнае права ігумена Філарэта і чарняцоў на валоданьне згаданымі службамі. Зяць талмача Макара Івашкавіча, дзесятнік роты кіеўскай Лаўрын, адмаўляючы продаж цесьцем-нябожчыкам Лыскаўшчыны і Пагоннага манастыру, «''моцно кгвалтом побрал''» зь іх даніну мядовую на ўласны пажытак. Сьцьвярджаў, нібы мае права рабіць тое і надалей. Але ваявода, сабраўшы аргумэнты бакоў, «''дали были есмо то на вырок всих их листи панов рад гспдрских Великого князства Литовского''». Паны радныя «''игумена михайловского Филарета правост знашли, а Лаврина винного и тое имене, вышей реченное, к манастыру Свтго Михайла Золотоверхого вечне держати присудили''»&lt;ref&gt;Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ-ХVІІІ ст. з фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Автори-укладачі: Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк; Нац. акад. наук України, Нац. б-ка України ім. В. І. Вернадського, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського (далей: Документальна спадщина.). — Київ, 2011. № 288&lt;/ref&gt;.   

Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Пагоннае з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]&lt;ref&gt;Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)&lt;/ref&gt;.

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

[[Файл:POL COA Hołobok.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Hołobok роду Барэцкіх мітрапаліта Іова.]]

4 чэрвеня 1570 году каралём Жыгімонтам Аўгустам выдадзена чарговая пацьвярджальная грамата Міхайлаўскаму манастыру: «...''ижъ две службы людей на Припяти у въ Оревичахъ на имя Лысковщину и Погонную, то есть вышеймененое селищо и землицу{{заўвага|У дакумэнце дзіўным чынам спалучаныя «селищо и землица» зь дзьвюма службамі. Пра першыя вялося ў лісьце караля Жыгімонта Старога, датаваным яшчэ 14 днём траўня 1516 году&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 9 (1511–1518). — Vilnius: Žara, 2002 [2004]. № 204&lt;/ref&gt;:{{пачатак цытаты}}......Би''л'' на''м'' чоло''м'' армени''н'' киевски''и'', то''л''мач н(а)шь тата''р''скии Мака''р'' Ивашкови''ч'' и поведи''л'' пере''д'' нами, што мы перво се''г''(о) дал''и'' были ему землю пусто''в''скую у Кие''в''ском повете в Белосороцко''и'' волости на ''и''мя Лемешо''в''щину, и пан воевода киевскии, па''н'' А''н''дре''и'' Немирови''ч'', доведа''в''ши ся то''г''(о), и''ж'' тая земля шко''д''но отда''т''и от за''м''ку н(а)шо''г''(о), и проти''в'' то''г''(о) да''л'' ему в то''и'' же волости Белосороцко''и'' селище на ''и''мя Лынско''в''щину а землицу '''н'''аго''н''ную, со ''в''сим с тым, што зда''в''на к тому прислухало, и листъ пана А''н''дреев Немировича на то пере''д'' нами вказыва''л'', и би''л'' на''м'' чоло''м'', абы''х''мо ему тое селищо и землицу потвердили н(а)ши''м'' листо''м'' на вечность.
    Ино мы, з ласки н(а)шое… для его к на''м'' верное службы, которую ''ж'' о''н'' на''м'' заслугова''л'' пи''л''не ездячи до Орды частокро''т'' в деле''х'' н(а)ши''х'' и земских и на его чоло''м''бите то вчинили: тое сел''и''що Лыско''в''щину и землицу '''н'''аго''н''ную с па''ш''ными зе''м''лями, и з сеножа''т''ми, и з лесы, и з бо''р''тною зе''м''лею, и с озеры, и з реками, и ''з'' {{падказка|езы|пабудовы з колляў для лоўлі рыбы}}, и з ловы звериными и пташными, и со ''в''си''м'' с ты''м'', што к тому с старода''в''на прислухало, потвержае''м'' си''м'' на(ш)и''м'' листо''м'' вечно ему самому и его жоне, и их дете''м'' и напото''м'' будучи''м'' их ща''д''ко''м''. А о''н'' мае''т'' на''м'' с то''г''(о) зе''м''скую службу служи''ти''...{{канец цытаты}}Але ў 1526 і 1543 гадох ужо размова — пра дзьве службы. Гэткі вось анахранізм трапіў да тэксту позьняга ліста караля Жыгімонта Аўгуста.}} у волости Сороцкой игуменъ святого Михаила Золотоверхого, небожчикъ Макарей, купилъ''…»&lt;ref&gt;Акты, относящиеся к Южной и Западной России. Т. 1 (1361– 1598). – С.-Петербург, 1863. № 156 &lt;/ref&gt;.

[[File:Дзёрнавічы ў рэестры 1628 г.jpg|значак|150px|Дзёрнавічы ў рэестры 1628 г.]]

На 1628 год вёскі Ліскоўшчына (Li''sz''kowsczyzna) і Пагоннае (Poho''r''ne) манастыра Сьвятога Міхаіла Залатаверхага ў асобе яго дазорцы і ігумена, мітрапаліта кіеўскага і ўсёй Русі Іова Барэцкага, як і раней, мелі кожная 2 дымы, зь якіх выплачвалася па 3 злотыя&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 382&lt;/ref&gt;. 29 лістапада 1646 году кароль Уладыслаў Ваза на вальным сойме пацьвердзіў манастыру граматы Жыгімонта Старога 1516 і 1543 гадоў, адпаведна на «sieliszcze Łynkowszczyznę i ziemicę Nagonną» і  «dwie służby ludzi…  na imie Łyńkowszczyżnę i Pohonną»&lt;ref&gt;Документальна спадщина. – № 24&lt;/ref&gt;. Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 5 дымоў вёскі Пагоннае (Podhonne) манастыра Сьвятога Міхаіла ў Кіеве мусіла выплачвацца 3 злотых &lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. – С. 497&lt;/ref&gt;. 12 сакавіка 1685 году кароль Ян Сабескі сваім прывілеем забараніў усім войскам спыняцца на пастой у добрах духоўных, сярод якіх «Моłoczki, Pohonoie, Łyski…  w wojewodztwie Kijowskim, powiecie Owruckim, za rzeką Prypiecią pod Brahyniem leżące{{заўвага|Арыенціры даўніх часоў. Ад тых вёсак да Брагіна больш за паўсотню кілямэтраў.}}»&lt;ref&gt;Документальна спадщина. — № 28&lt;/ref&gt;. Згадана Пагоннае ў рэестры рэвізіі 1686 году палескіх вёсак, прыналежных Кіеўскай мітраполіі і Кіева-Пячэрскай архімандрыі пры прыняцьці іх ад пана Журакоўскага, войскага галіцкага&lt;ref&gt;Описание архива западнорусских униатских митрополитов (далей: Опісаніе архіва). Т. 1. 1470–1700. – С.-Петербург, 1897. № 986&lt;/ref&gt;. 30 сакавіка 1688 году кароль Ян выдаў прывілей, паводле якога вёскі Малочкі, Рудка і Пагоннае, раней прыналежныя Міхайлаўскаму манастыру, аддаваліся «на вечныя часы» (пры ўмове нясеньня вайсковай службы) шляхцічу Стэфану Крыніцкаму. Згодна з умовамі «вечнага міру» (1686) паміж Рэччу Паспалітай і Расеяй, левабярэжная Украіна і Кіеў заставаліся за апошняй, і Крыніцы, дзедзічны маёнтак Ст. Крыніцкага, дасталіся Міхайлаўскаму манастыру. Манарх і кампэнсаваў шляхцічу яго страту падараваньнем былых манастырскіх вёсак&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648–1798). – Киев, 1871. С. 78 – 80&lt;/ref&gt;. Але папярэднія {{падказка|пасэсары|часовыя ўладальнікі}} епіскап львоўскі Іосіф Шумлянскі, адміністратар Кіева-Пячэрскай архімандрыі, і брат яго Самуіл Шумлянскі, чашнік падольскі, не сьпяшаліся ад іх адступацца. Таму, калі Ст. Крыніцкі з панамі шляхтай Аляксандрам Казінскім, Янам Грыўскім і чэлядзю 12 чэрвеня заехалі ў падараваныя каралём вёскі{{заўвага|Тут, акрамя згаданых у каралеўскім прывілеі, названыя яшчэ і Дронкі (Дронькі).}} і па-гаспадарску ў тых сялянаў, якіх не разагналі адразу, забралі збожжа, спустошылі борці, даніну і чынш, належныя епіскапу прыўласьнілі, староста Беласароцкай воласьці Ян Пэнскі 19 жніўня 1688 году, ад імя епіскапа і чашніка Шумлянскіх, падаў скаргу ў Оўруцкі гродзкі суд&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 10.  – Киев, 1904. С. 364 – 365&lt;/ref&gt;.  

11 чэрвеня 1706 году оўруцкі гродзкі рэгент Даніэль Ляўкоўскі  падаў скаргу ў суд на кіеўскага падчашага Крыштафа Манецкага. Апошні, трымаючы ў пасэсіі Шэпеліцкі маёнтак, у складзе якога былі і Пагоннае з Малочкамі і Дронькамі, аддаў яго Ляўкоўскаму ў трохгадовую (ад сьвята нараджэньня Яна Хрысьціцеля 1705 г.) арэнду за немалую суму – 4047 злотых у талерах бітых і ў чырвоных злотых. Але надалей сам Манецкі, яго слугі і чэлядзь, таксама і сужэнцы Пясецкія ўсяляк перашкаджалі Ляўкоўскаму атрымліваць з той арэнднай пасэсіі належныя прыбыткі. А яшчэ і палкоўнікі Стэфан Трашчынскі і Герцык, сотнік Дайнэка з сваімі казакамі, ідучы з-за Дняпра да Літвы, вялікія шкоды пачынілі ў добрах падаўца скаргі&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679–1716). – Киев, 1868. С. 689–695&lt;/ref&gt;. 16 днём чэрвеня 1707 году датаваная скарга падчашага Крыштафа Манецкага на кіраўніка маёнткаў берасьцейскага харунжага князя Дамініка Шуйскага Зыгмунта Шукшту за зьбіцьцё ім разам з падданымі князя сялянаў падаўца скаргі, рабаўніцтва іх маёмасьці, патраву палёў, захоп паташу і інш. у сёлах Пагоннае, Малочкі і Дронькі на рацэ Прыпяці, нарэшце, за наезд узброенага адзьдзелу ў 500 чалавек зь сялянаў, стральцоў і казакоў Д. Шуйскага на сяло Варахобавічы, за зьбіцьцё і параненьне казака і слуг пацярпелага, за намер забіць яго самога&lt;ref&gt;Описи актовых книг Киевского центрального архива (далей: ОАК). – № 26 / Сост. А. Т. Белоусов – Киев: Университетская типография, 1881. С. 9&lt;/ref&gt;. 11 студзеня 1723 году актыкаваны застаўны запіс кіеўскага падчашага Крыштафа Манецкага мельніцкаму войскаму Аляксандру Бандынэлі на тры сяла маёнтку Шэпелічы – Малочкі, Дронькі і (пустое селішча) Пагоннае&lt;ref&gt;ОАК. – № 37 / Сост. Е. П. Дьяковский – Киев: Типография Т. Г. Мейнандера, 1906. С. 48&lt;/ref&gt;.  

На 1734 год вёска Пагоннае (Pohonne) знаходзілася ў пасэсіі ў Кімбараўскага кляштару айцоў-цыстэрцыянаў&lt;ref&gt;Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 286&lt;/ref&gt;.

У 1754 годзе з 6 двароў вёскі Пагоннае выплачваліся «''do grodu''» (Оўруцкага замку) 27 грошаў, «''na milicję''» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 3 злотых і 18 грошаў&lt;ref&gt;Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 178&lt;/ref&gt;. 11 жніўня 1756 году ў кнігах Оўруцкага гродзкага суда актыкаваны запіс аб уводзе абата мясцовых базылянаў Андрэя Бянецкага ў валоданьне добрамі Шэпелічы Старыя і Новыя, Пагоннае, Малочкі, Дронькі і інш.&lt;ref&gt;Описание архива. Т. 2. 1701–1839. – С.-Петербург, 1907. № 1671&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

[[File:Фальварак і вёска Пагоннае (Пагонка) на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павета 1797 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фальварак і вёска Пагоннае (Пагонка) на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 г.]]

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Пагоннае апынулася ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]&lt;ref&gt;Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182&lt;/ref&gt;. З крыніцы, заснаванай на матэрыялах рэвізіі 1795 году, вядома, што вёска Пагоннае належала Оўруцкаму абацтву базылянаў у асобе іх галавы Юзафа Ахоцкага&lt;ref&gt;Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71&lt;/ref&gt;.

У ходзе рэформы П. Д. Кісялёва ў межах Паганянскага казённага маёнтку была ўтворана воласьць{{заўвага|Ня варта блытаць з валасьцямі — адміністрацыйнымі адзінкамі ў складзе павету — парэформавага часу.}} з управай, згаданая ў 1848 годзе. Насельніцтва — 208 дзяржаўных сялянаў, 2 вольных чалавекі, 5 пасяленцаў «разного звания»&lt;ref&gt;Военно-статистическое обозрение Российской империи. Т. 9. Ч. 4. Минская губерния. — С.-Петербург: Тип. Деп. Ген. штаба, 1848. С. 5, 7&lt;/ref&gt;. На 1850 год у Пагонным 16 двароў, 123 жыхары, вёска — уласнасьць казны&lt;ref name=&quot;fn1&quot;/&gt;. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 116 жыхароў Пагоннага зь ліку казённых сялянаў абодвух полаў былі прыхаджанамі царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Аравічах&lt;ref&gt;Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 677&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд вёска належала да [[Дзёрнавічы (Гомельская вобласьць)|Дзёрнавіцкай]] воласьці. У 1866 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іх бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Пагонным адкрыта народная вучэльня&lt;ref&gt;Памяць: Гiсторыка-дакументальная хронiка Хойнiцкага раёна / Рэд. кал. М. А. Ткачоў [і інш.]; маст. А. М. Хількевіч. — Мінск: БелЭн iмя Петруся Броўкi, 1993. С. 32&lt;/ref&gt;. На пачатак 1870 году ў вёсцы — 58 мужчынскіх душ зь ліку былых дзяржаўных сялянаў, прыпісаных да сельскага таварыства&lt;ref&gt;Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 71&lt;/ref&gt;. Згодна са зьвесткамі на 1876 і 1879 гады, Пагоннае заставалася ў прыходзе Аравіцкай царквы&lt;ref&gt;Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 463 — 464; Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 115&lt;/ref&gt;. У 1886 годзе ў вёсцы 23 двары, 174 жыхары, школа&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 112&lt;/ref&gt;. У 1889 годзе надворны саветнік Міхаіл Васільеў Яльніцкі меў у Пагонным 123 дзесяціны ўгодзьдзяў{{заўвага| У энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі» непісьменна сьцьвярджаецца, нібы Пагоннае ўваходзіла «''ў склад аднаймённага маёнтка памешчыка Яльніцкага''»&lt;ref name=&quot;fn1&quot;/&gt;, без увагі на тое, што пэрыяд — парэформавы, а раней вёска была казённай, яшчэ раней манастырскай.}}&lt;ref&gt;Список зелевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 368&lt;/ref&gt;. 

Згодна зь перапісам 1897 году, у Пагонным было 47 двароў з 290 жыхарамі, дзейнічалі народная вучэльня, у якой на 1906/1907 год навучаліся 26 хлопчыкаў і 3 дзяўчынкі, хлебазапасны магазын&lt;ref name=&quot;fn1&quot;/&gt;.  У 1909 годзе паселішча налічвала 64 двары, 333 жыхары&lt;ref&gt;Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 155&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Пагоннае ў складзе Рэчыцкага павету, аднак, апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]&lt;ref&gt;Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев. — Минск, 2018. С. 85&lt;/ref&gt;.

1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]].

[[File:Радзін і Пагоннае на карце генштаба РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.jpg|значак|150px|Радзін і Пагоннае на мапе гэнштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.]]

Пасьля другога [[Узбуйненьне БССР|ўзбуйненьня БССР]] з 8 сьнежня 1926 году Пагоннае — цэнтар сельсавету ў Хвойніцкім раёне [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 году ў складзе Гомельскай акругі. 30 сьнежня 1927 году сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Аравіцкага сельсавету. З 20 лютага 1938 году вёска ў складзе [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. 

Напярэдадні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў Пагонным было 80 двароў, 256 жыхароў. У траўні 1943 году акупанты спалілі вёску і загубілі 13 жыхароў&lt;ref&gt; Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 37, 502&lt;/ref&gt;. 89 жыхароў зь вёсак саўгаса «Перамога сацыялізму» загінулі на франтах і ў партызанскай барацьбе.

З 8 студзеня 1954 году Пагоннае — у складзе Гомельскай вобласьці. Паводле перапісу 1959 году, у вёсцы было 1322 жыхары. У 1976 годзе ў вёску перасяліліся жыхары пасёлку Баравіца. Цэнтар саўгасу «Перамога сацыялізму». Дзейнічалі лесапільня, млын, механічная майстэрня, павільён раённага камбінату бытавога абслугоўваньня, сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, дзіцячыя ясьлі-сад, лякарня, адзьдзяленьне сувязі, сталовая, 3 крамы&lt;ref name=&quot;fn1&quot;/&gt;.

8 студзеня 1987 году тэрыторыя былога Аравіцкага сельсавету далучана да Стралічаўскага сельсавету&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;.

== Забудова ==
Плян Пагоннага складаецца з 6 паралельных паміж сабой вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова пераважна драўляная, сядзібнага тыпу.&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}

{{Стралічаўскі сельсавет}}
{{Хвойніцкі раён}}

[[Катэгорыя:Стралічаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]]</text>
      <sha1>oit9d2i998lt49t1bo8uab48sks3n15</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678380</id>
      <parentid>2678379</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T15:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2678380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38979" sha1="13pg0jibgnhcz1s6b7dvshlalfqrr66" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                            = Пагоннае
|Статус                           = вёска
|Назва ў родным склоне            = Пагоннага
|Трансьлітараваная назва          = Pahonnaje
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 = перад 1526 годам
|Першыя згадкі                    = 
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былая назва                      = Пагоны, Пагонная 
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                             = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]]
|Сельсавет                        = [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскі]]
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 
|Год падліку колькасьці           = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 51
 |Шырата хвілінаў                 = 37
 |Шырата сэкундаў                 = 05
 |Даўгата градусаў                = 29
 |Даўгата хвілінаў                = 57
 |Даўгата сэкундаў                = 29
|Пазыцыя подпісу на мапе          = зьверху 
|Водступ подпісу на мапе          = 2.5
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}
'''Пагоннае'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}&lt;/ref&gt; — былая [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіла ў склад [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзілася за 48 км на поўдзень ад места і чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], каля аўтамабільнай дарогі [[Даўляды]] — Хвойнікі; на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалягічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалягічнага запаведніку]].

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

[[File:Kiev stmichael May 2010.JPG|значак|зьлева|150px|Міхайлаўскі Залатаверхі манастыр. Сучасны выгляд.]]

Найранейшую згадку пра паселішча{{заўвага|Не з XVIII ст., як пісаў С. В. Марцэлеў&lt;ref name=&quot;fn1&quot;&gt;{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 452—453&lt;/ref&gt;.}} ўтрымлівае памятны запіс 1526 году ігумена [[Міхайлаўскі Залатаверхі манастыр|Сьвята-Міхайлаўскага (Залатаверхага) манастыра]] ў [[Кіеў|Кіеве]] Макарыя – «''купилъ есми у Марка'' [папраўдзе: Макара] ''Орменина Киевского две службе, у-въ [[Аравічы|Оревицкой]] волости{{заўвага|Воласьць тая, пэўна, — [[Белая Сарока|Беласароцкая]], бо Аравіцкай ніколі не існавала.}} [[Лясок (Хвойніцкі раён)|Лысковщину]] а Погоны{{заўвага|1 службу складалі 2 двары і болей, а значыць у Лыскаўшчыне і Пагонах было, прынамсі ня менш, як 4 двары.}}, дани идетъ: чотыри кади меду, а осмьдесятъ грошеи серебра, бочка рыбы; а далъ есми за тое 5 копъ грошеи и сорокъ копъ грошеи Литовское личбы''». І ў пацьвярджальнай грамаце манастыру караля [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]], датаванай 30 днём сьнежня 1543 году, сказана: «''Били намъ чоломъ игуменъ Филаретъ зо всими чернцы манастыря святого Михаила Золотоверхого, у Киеве, и поведили передъ нами, ижъ которыи две службе людей, на Припяти, у Воревичохъ, на имя Лысковщину и Погонную купилъ игуменъ святого Михаила небожчикъ Макарей за сто копъ грошеи Литовское монеты у {{падказка|толмача|перакладчыка}} нашого Макара Орменина''...». Ігумену і чарняцам спатрэбіўся адмысловы каралеўскі ліст, бо хутка пасьля набыцьця прывілей на ўладаньне і прадажныя лісты ваявода кіеўскі [[Андрэй Неміровіч]] «''до скарбу своего взялъ''», а прызначаны пазьней ігумен Падапрысьвет «''мешкавши съ полгода у манастыри, и утекъ прочь, и великие шкоды церкви Божьи починилъ, и тыи листы зъ собою побралъ, або ихъ неведомо где поделъ''». Дзякуючы сведчаньню спраўцы ваяводзтва Кіеўскага Андрэя Сангушкавіча і кіеўскіх зямянаў, неаднаразова бачыўшых арыгіналы дакумэнтаў, кароль пацьвердзіў манастыру яго права на валоданьне службамі Лыскаўшчынай і Пагоннай&lt;ref&gt;Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 2. (1506 – 1544). – С.-Петербург, 1848. №. 140, 228&lt;/ref&gt;.

Аднак, 10 жніўня 1544 году ваявода кіеўскі князь Януш Гальшанскі вымушаны быў асобным дэкрэтам пацьведзіць выключнае права ігумена Філарэта і чарняцоў на валоданьне згаданымі службамі. Зяць талмача Макара Івашкавіча, дзесятнік роты кіеўскай Лаўрын, адмаўляючы продаж цесьцем-нябожчыкам Лыскаўшчыны і Пагоннага манастыру, «''моцно кгвалтом побрал''» зь іх даніну мядовую на ўласны пажытак. Сьцьвярджаў, нібы мае права рабіць тое і надалей. Але ваявода, сабраўшы аргумэнты бакоў, «''дали были есмо то на вырок всих их листи панов рад гспдрских Великого князства Литовского''». Паны радныя «''игумена михайловского Филарета правост знашли, а Лаврина винного и тое имене, вышей реченное, к манастыру Свтго Михайла Золотоверхого вечне держати присудили''»&lt;ref&gt;Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ-ХVІІІ ст. з фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Автори-укладачі: Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк; Нац. акад. наук України, Нац. б-ка України ім. В. І. Вернадського, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського (далей: Документальна спадщина.). — Київ, 2011. № 288&lt;/ref&gt;.   

Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Пагоннае з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]&lt;ref&gt;Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)&lt;/ref&gt;.

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

[[Файл:POL COA Hołobok.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Hołobok роду Барэцкіх мітрапаліта Іова.]]

4 чэрвеня 1570 году каралём Жыгімонтам Аўгустам выдадзена чарговая пацьвярджальная грамата Міхайлаўскаму манастыру: «...''ижъ две службы людей на Припяти у въ Оревичахъ на имя Лысковщину и Погонную, то есть вышеймененое селищо и землицу{{заўвага|У дакумэнце дзіўным чынам спалучаныя «селищо и землица» зь дзьвюма службамі. Пра першыя вялося ў лісьце караля Жыгімонта Старога, датаваным яшчэ 14 днём траўня 1516 году&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 9 (1511–1518). — Vilnius: Žara, 2002 [2004]. № 204&lt;/ref&gt;:{{пачатак цытаты}}......Би''л'' на''м'' чоло''м'' армени''н'' киевски''и'', то''л''мач н(а)шь тата''р''скии Мака''р'' Ивашкови''ч'' и поведи''л'' пере''д'' нами, што мы перво се''г''(о) дал''и'' были ему землю пусто''в''скую у Кие''в''ском повете в Белосороцко''и'' волости на ''и''мя Лемешо''в''щину, и пан воевода киевскии, па''н'' А''н''дре''и'' Немирови''ч'', доведа''в''ши ся то''г''(о), и''ж'' тая земля шко''д''но отда''т''и от за''м''ку н(а)шо''г''(о), и проти''в'' то''г''(о) да''л'' ему в то''и'' же волости Белосороцко''и'' селище на ''и''мя Лынско''в''щину а землицу '''н'''аго''н''ную, со ''в''сим с тым, што зда''в''на к тому прислухало, и листъ пана А''н''дреев Немировича на то пере''д'' нами вказыва''л'', и би''л'' на''м'' чоло''м'', абы''х''мо ему тое селищо и землицу потвердили н(а)ши''м'' листо''м'' на вечность.
    Ино мы, з ласки н(а)шое… для его к на''м'' верное службы, которую ''ж'' о''н'' на''м'' заслугова''л'' пи''л''не ездячи до Орды частокро''т'' в деле''х'' н(а)ши''х'' и земских и на его чоло''м''бите то вчинили: тое сел''и''що Лыско''в''щину и землицу '''н'''аго''н''ную с па''ш''ными зе''м''лями, и з сеножа''т''ми, и з лесы, и з бо''р''тною зе''м''лею, и с озеры, и з реками, и ''з'' {{падказка|езы|пабудовы з колляў для лоўлі рыбы}}, и з ловы звериными и пташными, и со ''в''си''м'' с ты''м'', што к тому с старода''в''на прислухало, потвержае''м'' си''м'' на(ш)и''м'' листо''м'' вечно ему самому и его жоне, и их дете''м'' и напото''м'' будучи''м'' их ща''д''ко''м''. А о''н'' мае''т'' на''м'' с то''г''(о) зе''м''скую службу служи''ти''...{{канец цытаты}}Але ў 1526 і 1543 гадох ужо размова — пра дзьве службы. Гэткі вось анахранізм трапіў да тэксту позьняга ліста караля Жыгімонта Аўгуста.}} у волости Сороцкой игуменъ святого Михаила Золотоверхого, небожчикъ Макарей, купилъ''…»&lt;ref&gt;Акты, относящиеся к Южной и Западной России. Т. 1 (1361– 1598). – С.-Петербург, 1863. № 156 &lt;/ref&gt;.

[[File:Дзёрнавічы ў рэестры 1628 г.jpg|значак|150px|Пагоннае ў рэестры 1628 г.]]

На 1628 год вёскі Ліскоўшчына (Li''sz''kowsczyzna) і Пагоннае (Poho''r''ne) манастыра Сьвятога Міхаіла Залатаверхага ў асобе яго дазорцы і ігумена, мітрапаліта кіеўскага і ўсёй Русі Іова Барэцкага, як і раней, мелі кожная 2 дымы, зь якіх выплачвалася па 3 злотыя&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 382&lt;/ref&gt;. 29 лістапада 1646 году кароль Уладыслаў Ваза на вальным сойме пацьвердзіў манастыру граматы Жыгімонта Старога 1516 і 1543 гадоў, адпаведна на «sieliszcze Łynkowszczyznę i ziemicę Nagonną» і  «dwie służby ludzi…  na imie Łyńkowszczyżnę i Pohonną»&lt;ref&gt;Документальна спадщина. – № 24&lt;/ref&gt;. Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 5 дымоў вёскі Пагоннае (Podhonne) манастыра Сьвятога Міхаіла ў Кіеве мусіла выплачвацца 3 злотых &lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. – С. 497&lt;/ref&gt;. 12 сакавіка 1685 году кароль Ян Сабескі сваім прывілеем забараніў усім войскам спыняцца на пастой у добрах духоўных, сярод якіх «Моłoczki, Pohonoie, Łyski…  w wojewodztwie Kijowskim, powiecie Owruckim, za rzeką Prypiecią pod Brahyniem leżące{{заўвага|Арыенціры даўніх часоў. Ад тых вёсак да Брагіна больш за паўсотню кілямэтраў.}}»&lt;ref&gt;Документальна спадщина. — № 28&lt;/ref&gt;. Згадана Пагоннае ў рэестры рэвізіі 1686 году палескіх вёсак, прыналежных Кіеўскай мітраполіі і Кіева-Пячэрскай архімандрыі пры прыняцьці іх ад пана Журакоўскага, войскага галіцкага&lt;ref&gt;Описание архива западнорусских униатских митрополитов (далей: Опісаніе архіва). Т. 1. 1470–1700. – С.-Петербург, 1897. № 986&lt;/ref&gt;. 30 сакавіка 1688 году кароль Ян выдаў прывілей, паводле якога вёскі Малочкі, Рудка і Пагоннае, раней прыналежныя Міхайлаўскаму манастыру, аддаваліся «на вечныя часы» (пры ўмове нясеньня вайсковай службы) шляхцічу Стэфану Крыніцкаму. Згодна з умовамі «вечнага міру» (1686) паміж Рэччу Паспалітай і Расеяй, левабярэжная Украіна і Кіеў заставаліся за апошняй, і Крыніцы, дзедзічны маёнтак Ст. Крыніцкага, дасталіся Міхайлаўскаму манастыру. Манарх і кампэнсаваў шляхцічу яго страту падараваньнем былых манастырскіх вёсак&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648–1798). – Киев, 1871. С. 78 – 80&lt;/ref&gt;. Але папярэднія {{падказка|пасэсары|часовыя ўладальнікі}} епіскап львоўскі Іосіф Шумлянскі, адміністратар Кіева-Пячэрскай архімандрыі, і брат яго Самуіл Шумлянскі, чашнік падольскі, не сьпяшаліся ад іх адступацца. Таму, калі Ст. Крыніцкі з панамі шляхтай Аляксандрам Казінскім, Янам Грыўскім і чэлядзю 12 чэрвеня заехалі ў падараваныя каралём вёскі{{заўвага|Тут, акрамя згаданых у каралеўскім прывілеі, названыя яшчэ і Дронкі (Дронькі).}} і па-гаспадарску ў тых сялянаў, якіх не разагналі адразу, забралі збожжа, спустошылі борці, даніну і чынш, належныя епіскапу прыўласьнілі, староста Беласароцкай воласьці Ян Пэнскі 19 жніўня 1688 году, ад імя епіскапа і чашніка Шумлянскіх, падаў скаргу ў Оўруцкі гродзкі суд&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 10.  – Киев, 1904. С. 364 – 365&lt;/ref&gt;.  

11 чэрвеня 1706 году оўруцкі гродзкі рэгент Даніэль Ляўкоўскі  падаў скаргу ў суд на кіеўскага падчашага Крыштафа Манецкага. Апошні, трымаючы ў пасэсіі Шэпеліцкі маёнтак, у складзе якога былі і Пагоннае з Малочкамі і Дронькамі, аддаў яго Ляўкоўскаму ў трохгадовую (ад сьвята нараджэньня Яна Хрысьціцеля 1705 г.) арэнду за немалую суму – 4047 злотых у талерах бітых і ў чырвоных злотых. Але надалей сам Манецкі, яго слугі і чэлядзь, таксама і сужэнцы Пясецкія ўсяляк перашкаджалі Ляўкоўскаму атрымліваць з той арэнднай пасэсіі належныя прыбыткі. А яшчэ і палкоўнікі Стэфан Трашчынскі і Герцык, сотнік Дайнэка з сваімі казакамі, ідучы з-за Дняпра да Літвы, вялікія шкоды пачынілі ў добрах падаўца скаргі&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679–1716). – Киев, 1868. С. 689–695&lt;/ref&gt;. 16 днём чэрвеня 1707 году датаваная скарга падчашага Крыштафа Манецкага на кіраўніка маёнткаў берасьцейскага харунжага князя Дамініка Шуйскага Зыгмунта Шукшту за зьбіцьцё ім разам з падданымі князя сялянаў падаўца скаргі, рабаўніцтва іх маёмасьці, патраву палёў, захоп паташу і інш. у сёлах Пагоннае, Малочкі і Дронькі на рацэ Прыпяці, нарэшце, за наезд узброенага адзьдзелу ў 500 чалавек зь сялянаў, стральцоў і казакоў Д. Шуйскага на сяло Варахобавічы, за зьбіцьцё і параненьне казака і слуг пацярпелага, за намер забіць яго самога&lt;ref&gt;Описи актовых книг Киевского центрального архива (далей: ОАК). – № 26 / Сост. А. Т. Белоусов – Киев: Университетская типография, 1881. С. 9&lt;/ref&gt;. 11 студзеня 1723 году актыкаваны застаўны запіс кіеўскага падчашага Крыштафа Манецкага мельніцкаму войскаму Аляксандру Бандынэлі на тры сяла маёнтку Шэпелічы – Малочкі, Дронькі і (пустое селішча) Пагоннае&lt;ref&gt;ОАК. – № 37 / Сост. Е. П. Дьяковский – Киев: Типография Т. Г. Мейнандера, 1906. С. 48&lt;/ref&gt;.  

На 1734 год вёска Пагоннае (Pohonne) знаходзілася ў пасэсіі ў Кімбараўскага кляштару айцоў-цыстэрцыянаў&lt;ref&gt;Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 286&lt;/ref&gt;.

У 1754 годзе з 6 двароў вёскі Пагоннае выплачваліся «''do grodu''» (Оўруцкага замку) 27 грошаў, «''na milicję''» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 3 злотых і 18 грошаў&lt;ref&gt;Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 178&lt;/ref&gt;. 11 жніўня 1756 году ў кнігах Оўруцкага гродзкага суда актыкаваны запіс аб уводзе абата мясцовых базылянаў Андрэя Бянецкага ў валоданьне добрамі Шэпелічы Старыя і Новыя, Пагоннае, Малочкі, Дронькі і інш.&lt;ref&gt;Описание архива. Т. 2. 1701–1839. – С.-Петербург, 1907. № 1671&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

[[File:Фальварак і вёска Пагоннае (Пагонка) на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павета 1797 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фальварак і вёска Пагоннае (Пагонка) на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 г.]]

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Пагоннае апынулася ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]&lt;ref&gt;Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182&lt;/ref&gt;. З крыніцы, заснаванай на матэрыялах рэвізіі 1795 году, вядома, што вёска Пагоннае належала Оўруцкаму абацтву базылянаў у асобе іх галавы Юзафа Ахоцкага&lt;ref&gt;Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71&lt;/ref&gt;.

У ходзе рэформы П. Д. Кісялёва ў межах Паганянскага казённага маёнтку была ўтворана воласьць{{заўвага|Ня варта блытаць з валасьцямі — адміністрацыйнымі адзінкамі ў складзе павету — парэформавага часу.}} з управай, згаданая ў 1848 годзе. Насельніцтва — 208 дзяржаўных сялянаў, 2 вольных чалавекі, 5 пасяленцаў «разного звания»&lt;ref&gt;Военно-статистическое обозрение Российской империи. Т. 9. Ч. 4. Минская губерния. — С.-Петербург: Тип. Деп. Ген. штаба, 1848. С. 5, 7&lt;/ref&gt;. На 1850 год у Пагонным 16 двароў, 123 жыхары, вёска — уласнасьць казны&lt;ref name=&quot;fn1&quot;/&gt;. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 116 жыхароў Пагоннага зь ліку казённых сялянаў абодвух полаў былі прыхаджанамі царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Аравічах&lt;ref&gt;Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 677&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд вёска належала да [[Дзёрнавічы (Гомельская вобласьць)|Дзёрнавіцкай]] воласьці. У 1866 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іх бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Пагонным адкрыта народная вучэльня&lt;ref&gt;Памяць: Гiсторыка-дакументальная хронiка Хойнiцкага раёна / Рэд. кал. М. А. Ткачоў [і інш.]; маст. А. М. Хількевіч. — Мінск: БелЭн iмя Петруся Броўкi, 1993. С. 32&lt;/ref&gt;. На пачатак 1870 году ў вёсцы — 58 мужчынскіх душ зь ліку былых дзяржаўных сялянаў, прыпісаных да сельскага таварыства&lt;ref&gt;Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 71&lt;/ref&gt;. Згодна са зьвесткамі на 1876 і 1879 гады, Пагоннае заставалася ў прыходзе Аравіцкай царквы&lt;ref&gt;Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 463 — 464; Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 115&lt;/ref&gt;. У 1886 годзе ў вёсцы 23 двары, 174 жыхары, школа&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 112&lt;/ref&gt;. У 1889 годзе надворны саветнік Міхаіл Васільеў Яльніцкі меў у Пагонным 123 дзесяціны ўгодзьдзяў{{заўвага| У энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі» непісьменна сьцьвярджаецца, нібы Пагоннае ўваходзіла «''ў склад аднаймённага маёнтка памешчыка Яльніцкага''»&lt;ref name=&quot;fn1&quot;/&gt;, без увагі на тое, што пэрыяд — парэформавы, а раней вёска была казённай, яшчэ раней манастырскай.}}&lt;ref&gt;Список зелевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 368&lt;/ref&gt;. 

Згодна зь перапісам 1897 году, у Пагонным было 47 двароў з 290 жыхарамі, дзейнічалі народная вучэльня, у якой на 1906/1907 год навучаліся 26 хлопчыкаў і 3 дзяўчынкі, хлебазапасны магазын&lt;ref name=&quot;fn1&quot;/&gt;.  У 1909 годзе паселішча налічвала 64 двары, 333 жыхары&lt;ref&gt;Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 155&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Пагоннае ў складзе Рэчыцкага павету, аднак, апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]&lt;ref&gt;Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев. — Минск, 2018. С. 85&lt;/ref&gt;.

1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]].

[[File:Радзін і Пагоннае на карце генштаба РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.jpg|значак|150px|Радзін і Пагоннае на мапе гэнштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.]]

Пасьля другога [[Узбуйненьне БССР|ўзбуйненьня БССР]] з 8 сьнежня 1926 году Пагоннае — цэнтар сельсавету ў Хвойніцкім раёне [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 году ў складзе Гомельскай акругі. 30 сьнежня 1927 году сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Аравіцкага сельсавету. З 20 лютага 1938 году вёска ў складзе [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. 

Напярэдадні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў Пагонным было 80 двароў, 256 жыхароў. У траўні 1943 году акупанты спалілі вёску і загубілі 13 жыхароў&lt;ref&gt; Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 37, 502&lt;/ref&gt;. 89 жыхароў зь вёсак саўгаса «Перамога сацыялізму» загінулі на франтах і ў партызанскай барацьбе.

З 8 студзеня 1954 году Пагоннае — у складзе Гомельскай вобласьці. Паводле перапісу 1959 году, у вёсцы было 1322 жыхары. У 1976 годзе ў вёску перасяліліся жыхары пасёлку Баравіца. Цэнтар саўгасу «Перамога сацыялізму». Дзейнічалі лесапільня, млын, механічная майстэрня, павільён раённага камбінату бытавога абслугоўваньня, сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, дзіцячыя ясьлі-сад, лякарня, адзьдзяленьне сувязі, сталовая, 3 крамы&lt;ref name=&quot;fn1&quot;/&gt;.

8 студзеня 1987 году тэрыторыя былога Аравіцкага сельсавету далучана да Стралічаўскага сельсавету&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;.

== Забудова ==
Плян Пагоннага складаецца з 6 паралельных паміж сабой вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова пераважна драўляная, сядзібнага тыпу.&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}

{{Стралічаўскі сельсавет}}
{{Хвойніцкі раён}}

[[Катэгорыя:Стралічаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]]</text>
      <sha1>13pg0jibgnhcz1s6b7dvshlalfqrr66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Папярэдні футбольны сэзон Швайцарыі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>246470</id>
    <revision>
      <id>2678532</id>
      <parentid>2672928</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6913" sha1="5ae1orydd77su75enh0vrkckfzg2yeu" xml:space="preserve">{{#switch: {{{1}}}
&lt;!-- Рознае --&gt;
| ПапярэдніСэзон = [[Чэмпіянат Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]

&lt;!-- 1 дывізіён --&gt;
| БазэльЛіга     = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрліга]] | БазэльСэзон     = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Базэль     = 5 месца
| ВадуцЛіга      = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрліга]] | ВадуцСэзон      = [[Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]  | Вадуц      = [[Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэлендж-ліга]], 1 месца (падвышэньне)
| ГрасгопэрЦЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрліга]] | ГрасгопэрЦСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГрасгопэрЦ = 11 месца
| ЛюганаЛіга     = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрліга]] | ЛюганаСэзон     = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Люгана     = 3 месца
| ЛюцэрнЛіга     = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрліга]] | ЛюцэрнСэзон     = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Люцэрн     = 7 месца
| ЛязанаЛіга     = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрліга]] | ЛязанаСэзон     = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Лязана     = 9 месца
| Санкт-ГалеЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрліга]] | Санкт-ГалеСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Санкт-Гале = 2 месца
| СіёнЛіга       = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрліга]] | СіёнСэзон       = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Сіён       = 4 месца
| СэрвэтЖэнэЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрліга]] | СэрвэтЖэнэСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | СэрвэтЖэнэ = 8 месца
| ТунЛіга        = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрліга]] | ТунСэзон        = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]  | Тун       = 1 месца
| ЦюрыхЛіга      = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрліга]] | ЦюрыхСэзон      = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Цюрых      = 10 месца
| ЯнгБойзБэрЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрліга]] | ЯнгБойзБэрСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ЯнгБойзБэр = 6 месца

&lt;!-- 2 дывізіён --&gt;
| АараўЛіга      = [[Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэлендж-ліга]] | Аараў      = 2 месца
| ВінтэртурЛіга  = [[Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэлендж-ліга]] | ВінтэртурСэзон  = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Вінтэртур  = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Супэрліга]], 12 месца (паніжэньне)
| ВільЛіга       = [[Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэлендж-ліга]] | Віль       = 7 месца
| КрынсЛіга      = [[Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэлендж-ліга]] | Крынс      = [[Прамоўшн-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Прамоўшн-ліга]], 1 месца (падвышэньне)
| НэўшатэльКЛіга = [[Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэлендж-ліга]] | НэўшатэльК = 5 месца
| РапэрсьвілЛіга = [[Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэлендж-ліга]] | Рапэрсьвіл = 6 месца

&lt;!-- Іншыя --&gt;
| Біль-Б’енЛіга  = [[Прамоўшн-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Прамоўшн-ліга]] | Біль-Б’ен  = 3 месца
| БэлінцонаЛіга  = [[Прамоўшн-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Прамоўшн-ліга]] | Бэлінцона  = [[Чэлендж-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэлендж-ліга]], 10 месца (паніжэньне)
| ВоленЛіга      = [[Першая ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Першая ліга]] (група 2) | Волен      = 7 месца
| К’ясаЛіга      = Міжрэгіянальная ліга | К’яса      = Другая ліга Тычына, 1 месца (падвышэньне)
| ШафгаўзэнЛіга  = [[Прамоўшн-ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Прамоўшн-ліга]] | Шафгаўзэн  = 7 месца

| default = 0}}&lt;noinclude&gt;
{{Дакумэнтацыя}}
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Футбольныя папярэднія сэзоны|Швайцарыя]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ae1orydd77su75enh0vrkckfzg2yeu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Папярэдні футбольны сэзон Аўстрыі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>246483</id>
    <revision>
      <id>2678521</id>
      <parentid>2674140</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7592" sha1="ohzz55p3acg7tjjompet2008k9wuro8" xml:space="preserve">{{#switch: {{{1}}}
&lt;!-- Рознае --&gt;
| ПапярэдніСэзон = [[Чэмпіянат Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]

&lt;!-- 1 дывізіён --&gt;
| АўстрыяВенЛіга = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьліга]] | АўстрыяВенСэзон = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АўстрыяВен = 4 месца
| АўстрыяЛюсЛіга = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьліга]] | АўстрыяЛюсСэзон = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АўстрыяЛюс = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Другая ліга]], 1 месца (падвышэньне)
| ВольфсбэргЛіга = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьліга]] | ВольфсбэргСэзон = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Вольфсбэрг = 8 месца
| ГартбэргЛіга   = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьліга]] | ГартбэргСэзон   = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Гартбэрг   = 6 месца
| ЛАСКЛінцЛіга   = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьліга]] | ЛАСКЛінцСэзон   = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ЛАСКЛінц   = 1 месца
| РайндорфАлЛіга = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьліга]] | РайндорфАлСэзон = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | РайндорфАл = 9 месца
| РапідВенаЛіга  = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьліга]] | РапідВенаСэзон  = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | РапідВена  = 5 месца
| РыдЛіга        = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьліга]] | РыдСэзон        = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Рыд        = 7 месца
| РэдБулЗальЛіга = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьліга]] | РэдБулЗальСэзон = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | РэдБулЗаль = 3 месца
| ТырольВатэЛіга = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьліга]] | ТырольВатэСэзон = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ТырольВатэ = 11 месца
| ШтурмГрацЛіга  = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьліга]] | ШтурмГрацСэзон  = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ШтурмГрац  = 2 месца

&lt;!-- 2 дывізіён --&gt;
| АдміраВакеЛіга = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Другая ліга]] | АдміраВаке = 3 месца
| АўстрыяЗалЛіга = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Другая ліга]] | АўстрыяЗалСэзон = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АўстрыяЗал = 9 месца
| Бляў-ВайсЛЛіга = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Другая ліга]] | Бляў-ВайсЛСэзон = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Бляў-ВайсЛ = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьліга]], 12 месца (паніжэньне)
| ВакерІнсбрЛіга = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Другая ліга]] | ВакерІнсбр = [[Рэгіянальная ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Рэгіянальная ліга]] Захад, 1 месца (падвышэньне)
| КапфэнбэргЛіга = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Другая ліга]] | Капфэнбэрг = 13 месца
| ЛіфэрынгЛіга   = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Другая ліга]] | Ліфэрынг   = 6 месца
| Санкт-ПёльЛіга = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Другая ліга]] | Санкт-Пёль = 2 месца
| ФлярыдсдорЛіга = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Другая ліга]] | Флярыдсдор = 4 месца

&lt;!-- Рэгіянальная ліга --&gt;
| АўстрыяКляЛіга = [[Рэгіянальная ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Рэгіянальная ліга]] Поўдзень | АўстрыяКляСэзон = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АўстрыяКля = [[Другая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Другая ліга]], 12 месца (паніжэньне)
| ГорнЛіга       = [[Рэгіянальная ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Рэгіянальная ліга]] Усход | Горн       = 6 месца
| ГродыгЛіга     = [[Рэгіянальная ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Рэгіянальная ліга]] Поўнач | ГродыгСэзон     = 2025—2026 | Гродыг = [[Зальцбурская ліга]], 1 месца (падвышэньне)
| ЛяфніцЛіга     = [[Рэгіянальная ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Рэгіянальная ліга]] Цэнтар | Ляфніц     = 8 месца

&lt;!-- Ляндэсьліга --&gt; 
| ВінэрНойштЛіга = [[Ляндэсьліга Ніжняй Аўстрыі]] | ВінэрНойштСэзон = 2025—2026 | ВінэрНойшт = 5 месца

| default = 0}}&lt;noinclude&gt;
{{Дакумэнтацыя}}
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Футбольныя папярэднія сэзоны|Аўстрыя]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ohzz55p3acg7tjjompet2008k9wuro8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Папярэдні футбольны сэзон Турэччыны</title>
    <ns>10</ns>
    <id>246506</id>
    <revision>
      <id>2678495</id>
      <parentid>2672914</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9540" sha1="89bde2i3wptghi8hktu3usob5e13leq" xml:space="preserve">{{#switch: {{{1}}}
&lt;!-- Рознае --&gt;
| ПапярэдніСэзон = [[Чэмпіянат Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]

&lt;!-- 1 дывізіён --&gt;
| АланьяспорЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]] | АланьяспорСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Аланьяспор = 11 месца
| БэшыкташСтЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]] | БэшыкташСтСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | БэшыкташСт = 4 месца
| ГалатасараЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]] | ГалатасараСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Галатасара = 1 месца
| ГенчлербірЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]] | ГенчлербірСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Генчлербір = 14 месца
| ГёзтэпэІзьЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]] | ГёзтэпэІзьСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГёзтэпэІзь = 6 месца
| ІстанбулБаЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]] | ІстанбулБаСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ІстанбулБа = 5 месца
| КасымпашаСЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]] | КасымпашаССэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | КасымпашаС = 13 месца
| КоньяспорКЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]] | КоньяспорКСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | КоньяспорК = 9 месца
| РызэспорРыЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]] | РызэспорРыСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | РызэспорРы = 8 месца
| СамсунспорЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]] | СамсунспорСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Самсунспор = 7 месца
| ТрабзанспоЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]] | ТрабзанспоСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Трабзанспо = 3 месца
| ФэнэрбахчэЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]] | ФэнэрбахчэСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Фэнэрбахчэ = 2 месца
| ЭрзурумспоЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]] | ЭрзурумспоСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Эрзурумспо = [[Першая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Першая ліга]], 1 месца (падвышэньне)

&lt;!-- 2 дывізіён --&gt;
| АнтальяспоЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Першая ліга]] | АнтальяспоСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Антальяспо = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]], 16 месца (паніжэньне)
| БурсаспорБЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Першая ліга]] | БурсаспорБ = [[Другая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Другая ліга]] (чырвоная група), 1 месца (падвышэньне)
| ІстанбулспЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Першая ліга]] | ІстанбулспСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Істанбулсп = 11 месца
| КайсэрыспоЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Першая ліга]] | КайсэрыспоСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Кайсэрыспо = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]], 17 месца (паніжэньне)
| СывасспорСЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Першая ліга]] | СывасспорССэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | СывасспорС = 10 месца
| ФатыхКарагЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Першая ліга]] | ФатыхКарагСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ФатыхКараг = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрліга]], 18 месца (паніжэньне)

&lt;!-- Іншыя --&gt;
| АданаДэмірЛіга = [[Другая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Другая ліга]] | АданаДэмірСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АданаДэмір = [[Першая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Першая ліга]], 20 месца (паніжэньне)
| АкхісарБэлЛіга = [[Рэгіянальная аматарская ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Аматарская ліга Манісы]] | АкхісарБэл = 7 месца
| АнкарагюджЛіга = [[Другая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Другая ліга]], белая група | АнкарагюджСэзон = [[Другая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Анкарагюдж = 6 месца
| АнкараспорЛіга = [[Другая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Другая ліга]], белая група | Анкараспор = 10 месца
| БалыкесірсЛіга = [[Трэцяя ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Трэцяя ліга]], група 4 | Балыкесірс = 5 месца
| ЕніМалат’яЛіга = [[Трэцяя ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Трэцяя ліга]] | ЕніМалат’я = [[Другая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Другая ліга]] (чырвоная група), 18 месца (паніжэньне)
| КарабюкспоЛіга = Карабюская аматарская ліга | Карабюкспо = невядома
| ЭлязыгспорЛіга = [[Другая ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Другая ліга]], белая група | Элязыгспор = 3 месца
| ЭскішэхірсЛіга = [[Трэцяя ліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Трэцяя ліга]], група 4 | Эскішэхірс = 2 месца

| default = 0}}&lt;noinclude&gt;
{{Дакумэнтацыя}}
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Футбольныя папярэднія сэзоны|Турэччына]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>89bde2i3wptghi8hktu3usob5e13leq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Папярэдні футбольны сэзон Грэцыі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>246548</id>
    <revision>
      <id>2678511</id>
      <parentid>2672858</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6363" sha1="1ptbeuugqkvj1gz7xtzkylmdh6ucti6" xml:space="preserve">{{#switch: {{{1}}}
&lt;!-- Рознае --&gt;
| ПапярэдніСэзон = [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]

&lt;!-- 1 дывізіён --&gt;
| АЕКАтэныЛіга   = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга]] | АЕКАтэныСэзон   = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АЕКАтэны   = 1 месца
| АлімпіякосЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга]] | АлімпіякосСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Алімпіякос = 2 месца
| АрысТэсалёЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга]] | АрысТэсалёСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АрысТэсалё = 5 месца
| АстэрасТрыЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга]] | АстэрасТрыСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АстэрасТры = 11 месца
| АтромітасАЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга]] | АтромітасАСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АтромітасА = 9 месца
| ІраклісТэсЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга]] | ІраклісТэсСэзон = [[Супэрліга 2 чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ІраклісТэс = [[Супэрліга 2 чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга 2]] (група «Поўнач»), 1 месца (падвышэньне)
| ЛевадыякосЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга]] | ЛевадыякосСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Левадыякос = 6 месца
| ОФІІракліёЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга]] | ОФІІракліёСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ОФІІракліё = 7 месца
| ПанатынаікЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга]] | ПанатынаікСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Панатынаік = 4 месца
| ПанэталікоЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга]] | ПанэталікоСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Панэталіко = 12 месца
| ПАОКТэсалёЛіга = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга]] | ПАОКТэсалёСэзон = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ПАОКТэсалё = 3 месца

&lt;!-- Іншыя --&gt;
| АпалёнСьміЛіга = [[Гамма Этнікі]] | АпалёнСьмі = Атэнская ліга (група 2), 1 месца (падвышэньне)
| АЭЛЛярысаЛіга  = [[Супэрліга 2 чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга 2]] | АЭЛЛярысаСэзон  = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АЭЛЛярыса  = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга]], 13 месца (паніжэньне)
| ВэрыяЛіга      = [[Гамма Этнікі]], група 2 | Вэрыя = 3 месца
| КсанціЛіга     = [[Гамма Этнікі]], група 1 | Ксанці = 2 месца
| ЛяміяЛіга      = [[Гамма Этнікі]], група 3 | ЛяміяСэзон      = 2025—2026 | Лямія      = 4 месца
| ПаніёніясНЛіга = [[Супэрліга 2 чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга 2]], група «Поўдзень» | ПаніёніясН = 2 месца
| ПантракікоЛіга = [[Супэрліга 2 чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга 2]] | Пантракіко = [[Гамма Этнікі]] (група 1), 1 месца (падвышэньне)
| ПАСЯнінаЛіга   = [[Гамма Этнікі]] | ПАСЯнінаСэзон   = [[Супэрліга 2 чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ПАСЯніна   = [[Супэрліга 2 чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга 2]], (група «Поўнач»), 8 месца (паніжэньне)
| ПлятаніясЛіга  = [[Гамма Этнікі]] | Плятаніяс  = Ханійская ліга, 2 месца (падвышэньне)
| ЭгалеоЛіга     = [[Гамма Этнікі]] | Эгалео     = [[Супэрліга 2 чэмпіянату Грэцыі па футболе|Супэрліга 2]] (група «Поўдзень»), 7 месца (паніжэньне)
| ЭргатэлісІЛіга = [[Гамма Этнікі]] | ЭргатэлісІ = Іракліёнская ліга, 1 месца (падвышэньне)

| default = 0}}&lt;noinclude&gt;
{{Дакумэнтацыя}}
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Футбольныя папярэднія сэзоны|Грэцыя]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ptbeuugqkvj1gz7xtzkylmdh6ucti6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Валадар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263737</id>
    <revision>
      <id>2678486</id>
      <parentid>2671926</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11299" sha1="49fo9m6zrvr5gr0cdr5cww8duyr7u5i" xml:space="preserve">{{Імя
|імя              = Валадар
|лацінка          = Vaładar
|арыгінал         = Waldhar
|вымаўленьне      = 
|мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]]
|утварэньне       = [[Вальда (імя)|Wald]] + [[Гір|Hari]]
|варыянт          = Валтар, Вальтар
|вытворныя        = 
|зьвязаныя        = Erivald
}}

'''Валада́р''', '''Валта́р''' (''Вальтар'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Ва́льтар'''.

== Паходжаньне ==
{{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}}

Валдар, Валтар або Валдэр, пазьней Вальтэр (Waldhar, Valdarr&lt;ref&gt;Lind E. H. Norsk-isländska dopnamn ock fingerade namn från medeltiden. — Uppsala, 1915. S. 1065.&lt;/ref&gt;, Waldar&lt;ref&gt;Gantier V. La langue, les noms et le droit des anciens Germains. — Berlin 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=qmRHAAAAYAAJ&amp;q=Waldar#v=snippet&amp;q=Waldar&amp;f=false P. 75, 282].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 1544.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 2: Tilnavne. — København, 1964. S. 1212.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hald K. Personnavne i Danmark. I Oldtiden. — København, 1971. S. 113.&lt;/ref&gt;, Valdar&lt;ref&gt;Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]&lt;/ref&gt;, Waltar, Walder, Walter) і Ерывалд (Erivald) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня&lt;ref&gt;Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=YOBwrIPG8IQC&amp;q=Waldhar%2C+Waltar%2C+Walder#v=snippet&amp;q=Waldhar%2C%20Waltar%2C%20Walder&amp;f=false S. 780, 1506—1507].&lt;/ref&gt;. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць', а аснова [[Гір|-гер- (-ер-)]] (імёны ліцьвінаў [[Герман (імя)|Герман]], [[Гунтэр]], [[Кіндэр]]; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis&lt;ref&gt;Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 143.&lt;/ref&gt;, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus&lt;ref&gt;Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 124.&lt;/ref&gt;, германскага heru 'меч'&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.&lt;/ref&gt;.

Гісторык [[Павал Урбан]] у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» зьвяртае ўвагу на тое, што германскі тэрмін wald (-old) адпавядае [[Праславянская мова|праславянскаму]] *voldъ — корань для 'валадарыць, панаваць'. Такім парадкам, адным з значэньняў імя Валадар магло быць «Абдораны ўладай»&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 133.&lt;/ref&gt;, а яго германскіх адпаведнікам выступае імя Waltari&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 134.&lt;/ref&gt;.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Walter (Welter, Waltyr)&lt;ref&gt;Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 101, 278—279.&lt;/ref&gt;.

У 1634 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Johannes Waltherus, Dantiscanus Borussus'', у 1636 годзе — ''Theodorus Wolderus, Regiomontanus Borussus'', у 1650 годзе — ''Christophorus Wolderus, Regiomontanus Prussus''&lt;ref&gt;Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=-sZYzw8knMEC&amp;q=Waltherus#v=snippet&amp;q=Waltherus&amp;f=false S. 351, 377, 514].&lt;/ref&gt;.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Валътыроу'' (1120—1130-я гады)&lt;ref&gt;Зализняк А. А.
Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 341, 716.&lt;/ref&gt;; ''miasto [[Вярзбалаў|Nowawolia]]… Lvkas Walter… Lvkasa Waltera… Livkas Walter… Łvkas Walter… Lvkass Walter'' (12 кастрычніка 1561 году)&lt;ref&gt;Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 636, 641—646, 648, 651.&lt;/ref&gt;; ''Christophorus Walterus, Litvanus Melkeimensis… Henricus Walterus, Litvanus Melkeimensis'' (1630 год)&lt;ref&gt;Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=-sZYzw8knMEC&amp;q=Walterus+1630#v=snippet&amp;q=Walterus%201630&amp;f=false S. 318].&lt;/ref&gt;; ''od pana Kazimierza Wałtara'' (1675—1677 гады)&lt;ref&gt;Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 445.&lt;/ref&gt;; ''panów Jana i Anny z [[Конарт|Konartow]] Walterów obywatelow [[Коўна|kowieńskich]] małząkow'' (XVIII ст.)&lt;ref&gt;Ragauskaitė A. Kauno miestiečių pavardžių formavimasis XVI—XVIII amžiuje // Acta linguistica Lithuanica. T. 45, 2001. P. 138.&lt;/ref&gt;; ''tudzież Jana i Marianny Walterów, małżonków'' (29 кастрычніка 1764 году)&lt;ref&gt;Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 172.&lt;/ref&gt;; ''Parafia [[Коўна|kowieńska]]… Waltaryszki'' (1784 год)&lt;ref&gt;Vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio Kauno dekanato vizitacija 1782 m. — Vilnius, 2001. P. 664.&lt;/ref&gt;; ''Walterowna'' (1825 год)&lt;ref&gt;[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/Daugieliszki_chrzciny_1815_26.pdf Spis rodziców i dzieci urodzonych w parafii Daugieliszki w latach 1815—26]&lt;/ref&gt;; ''Dominik Walter'' (3 лістапада 1846 году)&lt;ref&gt;Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 49.&lt;/ref&gt;; ''Валтаровною'' (9 студзеня 1896 году)&lt;ref&gt;[https://mosedispromemoria.mozello.lt/s/ S], Mosėdžio miestelio ir aplinkinių kaimų senųjų gyventojų romos katalikų bažnyčios santuokos metrikų nuorašai&lt;/ref&gt;.

== Носьбіты ==
* [[Вальтар]] ({{†}} 546) — кароль [[Лянгабарды|лянгабардаў]]
* [[Вальдар]] (700-я) — легендарны кароль [[Данія|Даніі]]
* [[Валадар Расьціславіч]] (да 1069—1124) — князь перамышальскі
* [[Валадар Глебавіч]] (1090-я — па 1167/1177) — князь менскі і полацкі
* Антон Францавіч Вальтэр — селянін з ваколіцаў [[Расены|Расенаў]], які меў у валоданьні зямлю на 1889 год&lt;ref&gt;Алфавитный список землевладельцев Ковенской губернии. — Ковна, 1889. С. 70.&lt;/ref&gt;
* [[Віктар Вальтар]] (1902—1931) — беларускі літаратар
* Аляксандар Вальтэр (1919—?) — [[беларусы|беларус]] зь [[Лёзна]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]&lt;ref&gt;[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index3.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Пермской обл.&lt;/ref&gt;

Вальтэры (Walter) гербу [[Левальт (герб)|Левальт]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]&lt;ref&gt;Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 839.&lt;/ref&gt;.

Вальтэры — [[парафія]]не касьцёла ў [[Пустынь (неадназначнасьць)|Пустыні]] (каля [[Дрыса|Дрысы]]) на 1849 год&lt;ref&gt;Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230509/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/597-pustyn-kostel-drissenskogo-uezda-prikhozhane Пустынь костел Дриссенского уезда прихожане], Архіў гісторыка Анішчанкі, 26 сакавіка 2016 г.&lt;/ref&gt; і ў [[Росіца (вёска)|Росіцы]] на 1861 год&lt;ref&gt;Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230656/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/458-rositsa-kostel-drissenskogo-uezda-spiski-prikhozhan-1861-g Росица костел Дриссенского уезда, списки прихожан 1861 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 студзеня 2016 г.&lt;/ref&gt;.

Вальтэры (Walter) гербу [[Вежынкова]] — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў [[Кобрынь|Кобрыню]]&lt;ref&gt;Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 361.&lt;/ref&gt;

Вальдэровічы (Walderowicz) гербу [[Лешчыц]] — шляхецкі род [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]&lt;ref&gt;Polska encyklopedja szlachecka. T. 12. — Warszawa, 1938. S. 74.&lt;/ref&gt;.

На 1906 год існавала вёска Вальтэры ў Рэжыцкім павеце, а таксама вёска Валтрава (Валтрова) у Себескім павеце Віцебскай губэрні&lt;ref&gt;Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 362, 394.&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Вальда (імя)|Валд]]
* [[Гір|Геры]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}}
* {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}}

{{Імёны з асновай валд}}
{{Імёны з асновай гер}}

[[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]]</text>
      <sha1>49fo9m6zrvr5gr0cdr5cww8duyr7u5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бадвіла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>264960</id>
    <revision>
      <id>2678425</id>
      <parentid>2592105</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4309" sha1="h5sly42x7po4r0xfv6slxom2zgn4fey" xml:space="preserve">{{Імя
|імя              = Бадвіла
|лацінка          = Badviła
|арыгінал         = Baduila
|вымаўленьне      = 
|мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]]
|утварэньне       = [[Бат (імя)|Bado]] + [[Віла|Wilo]] &lt;br&gt; Bado + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}}
|варыянт          = Батвіла, Батвіл
|вытворныя        = [[Будзівіл]]
|зьвязаныя        = Willibad
}}

'''Бадвіла''', '''Батвіла''', '''Батвіл''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

== Паходжаньне ==
{{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}}

Бадвіла або Бадвіл (Baduila, Badwila&lt;ref&gt;Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=QWLY2OEO9AwC&amp;q=Badwila#v=snippet&amp;q=Badwila&amp;f=false S. 41].&lt;/ref&gt;, Badvil&lt;ref&gt;Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]&lt;/ref&gt;) і Вілібад (Willibad) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня&lt;ref name=&quot;Fo-1900-227&quot;&gt;Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=YOBwrIPG8IQC&amp;q=Baduila#v=snippet&amp;q=Baduila&amp;f=false S. 227, 1594].&lt;/ref&gt;. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Бат (імя)|-бад- (-бат-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Бадзіла]], [[Батаўт]], [[Батвін]]; германскія імёны Badila, Bathelt, Batwin) паходзіць ад германскага badhuo 'бітва'&lt;ref&gt;Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 49.&lt;/ref&gt;, а аснова [[Віла|-віл-]] (імёны ліцьвінаў [[Вільбут]], [[Вільгейда]], [[Монтвіл|Мунтвіл]]; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.&lt;/ref&gt;.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''люди Сураское волости… а Батвилы'' (1516 год)&lt;ref&gt;Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 7. Акты Городненского гродского суда. — Вильна, 1874. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=_FojAQAAMAAJ&amp;q=%D0%91%D0%B0%D1%82+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D1%8B#v=snippet&amp;q=%D0%91%D0%B0%D1%82%20%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D1%8B&amp;f=false С. 4].&lt;/ref&gt;.

== Носьбіты ==
* [[Татыла-Бадвіла]] ({{†}} 552) — кароль [[Остготы|остготаў]]
* Даніель Батвіл (''Daniel Batwil''; {{†}} 1682) — выхадзец зь [[Літва|Літвы]], які быў рэктарам [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскай акадэміі]] ў 1560—1663 гадох і [[Крожы|Кроскага]] калегіюму ў 1663—1665 гадох; магістар філязофіі і гуманітарных навук (1648 год)&lt;ref&gt;Poplatek J. Wykaz alumnów Seminarium Papieskiego w Wilnie 1582—1773 // Ateneum Wileńskie. R. 11, 1936. S. 253.&lt;/ref&gt;

Батвілы — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род&lt;ref&gt;[http://www.nobility.by/families/b/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Б], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Бат (імя)|Бат]]
* [[Віла]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{Імёны з асновай бад}}
{{Імёны з асновай віл}}

[[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]]</text>
      <sha1>h5sly42x7po4r0xfv6slxom2zgn4fey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзямідаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>265455</id>
    <revision>
      <id>2678531</id>
      <parentid>2649592</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <origin>2678531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16041" sha1="le1ur36y1meimf4ru6j1st41yr1zzft" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                            = Дзямідаў
|Статус                           = вёска
|Назва ў родным склоне            = Дзямідава
|Трансьлітараваная назва          = Dziamidaŭ
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 = перад 1548 годам 
|Першыя згадкі                    =  
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былая назва                      = Валкоўшчына, потым Дзямідавічы
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                             = [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]]
|Сельсавет                        = [[Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцкі]]
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 
|Год падліку колькасьці           = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 51
 |Шырата хвілінаў                 = 39
 |Шырата сэкундаў                 = 32
 |Даўгата градусаў                = 29
 |Даўгата хвілінаў                = 16
 |Даўгата сэкундаў                = 06
|Пазыцыя подпісу на мапе          = зьверху
|Водступ подпісу на мапе          = 2.5
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}
'''Дзямі́даў'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 243.&lt;/ref&gt; — вёска ў [[Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцкім сельсавеце]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]] [[Беларусь|Беларусі]]. 

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая ===

[[Файл:Згадка пра Дзямідавічы ў 1552 г.jpg|значак|зьлева|170px|Згадка пра Дзямідавічы ў 1552 г.]][[File:Антонавічы ў канцы XVI ст. на мапе генмапе ВГАБ.jpg|значак|зьлева|170px|Дзямідавічы ў канцы XVI ст. на Генэральнай мапе Вялікага гістарычнага атлясу Баларусі.]]

У апісаньні воласьці [[Мазырскі замак|Мазырскага замку]] 1552 году сказана пра наданьне сяла Дзямідавічы [[Багуцічы|Багуціцкай]] нядзелі{{Заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Мазырская воласьць, як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці&lt;ref&gt;Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 185, 189 – 190&lt;/ref&gt;.}} каралём [[Жыгімонт Стары|Жыгімонтам Старым]] (†1 красавіка 1548 г.) манастыру Сьвятога Мікалая Пустынскага ў Кіеве{{заўвага|А значыць, спачатку не шляхецкая ўласнасьць, насуперак таму, як пісаў С. В. Марцэлеў&lt;ref name=&quot;fn1&quot;&gt;{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 142&lt;/ref&gt;}}, ды што ад таго часу{{заўвага|Ад якога — ня ўказана.}} 7 гаспадароў сяла перасталі выконваць замкавыя павіннасьці&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 645&lt;/ref&gt;. Пра сяло Дзямідаў на рацэ [[Славечна|Славечн]]е, але як уласнасьць [[Кіева-Пячэрская лаўра|Пячэрскага манастыра ў Кіеве]], паведамляецца ў вопісе рухомай і нерухомай маёмасьці, калі на пасаду яго архімандрыта  ў 1593 годзе заступаў Нікіфар Тур&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 1.  Т. 1. Акты, относящиеся к истории православной церкви в Югозападной России. – Киев, 1859. С. 386&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Згадка пра вёскі Галоўчыцы і Дзямідавічы маёнтку Антонаў у 1604 г.jpg|значак|зьлева|170px|Вёскі Дзямідавічы і Галоўчыцы Антонаўскага маёнтку ў 1604 г.]][[Файл:Жыхары Дзямідавічаў у інвэнтары 1628 г.jpg|значак|зьлева|170px|Жыхары Дзямідавічаў у інвэнтары 1628 г.]]

Надалей вёска Дзямідавічы згаданая ў судовым дэкрэце ад 26 ліпеня 1604 году, складзеным паводле скаргі пана Яна Юндзіла да суседа пана Лукаша Сапегі. Падаўца абвінаваціў пазванага ў насланьні падданых маёнтку [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонава]] зь вёсак [[Галоўчыцы (Гомельская вобласьць)|Галоўчыцы]] і Дзямідавічы на вёску Добрынь пацярпелага і забраньне адтуль збожжа, авечак, валоў, коней. 10 траўня 1613 году пані Зофія Кміцянка, жонка Лукаша Сапегі, саступіла Кіева-Пячэрскаму манастыру вёску [[Радзін]], блізкую да прыналежных яму [[Аравічы|Аравічаў]], за частку вёскі Валкоўшчына альбо Дзямідавічы{{заўвага|У «Описании архива...» растлумачана, што раней вёска мела назву Валкоўшчына, а ўжо пасьля – Дзямідавічы.}} над ракой Славечнай&lt;ref&gt;Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 474, 571; Описание архива западнорусских униатских митрополитов (Описание архива...). Т. 1. 1470–1700. – С.-Петербург, 1897. № 346&lt;/ref&gt;.

У 1627 годзе Андрэй Сапега за 3 500 злотых саступіў «wieczystem prawem» [[лен]]ныя добры Антонаў з аднайменнай вёскай, а таксама Дзямідавічамі, [[Карпавічы (Нараўлянскі раён)|Карпавічамі]], паловай Галоўчыцаў і іншымі ў [[Мазырскі павет|Мазырскім павеце]] пану Юзафу Корсаку, старосьце дзісьненскаму&lt;ref&gt;Sapiehowie: materjały historyczno-genealogiczne i majątkowe. T. 2. – Petersburg, 1891. S. 69&lt;/ref&gt;. У адпаведным інвэнтары, складзеным у наступным 1628 г., засьведчана, што ў Дзямідавічах налічвалася 29 дымоў, а іх гаспадары ці не ўпершыню названыя па імёнах і прозьвішчах&lt;ref&gt;Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Roskie. Dział III. Sygn. 1051. S. 21&lt;/ref&gt;.

5 траўня 1659 году, калі ішла цяжкая вайна паміж [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] і Масковіяй, кароль [[Ян Казімер]] пацьвердзіў вялебнаму Феафану Крэхавецкаму пасаду галавы Оўруцкай архімандрыі, атрыманую ад мітрапаліта [[Сыльвэстар Косаў|Сыльвэстара Косава]], а разам і валоданьне прыналежнымі да яе вёскамі Галоўчыцы і Дзямідавічы ў Мазырскім павеце. 12 верасьня 1682 году тое ж пацьвердзіў наступнаму архімандрыту вялебнаму Сыльвэстару Твароўскаму кароль [[Ян Сабескі]]&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648–1798). – Киев, 1871. С. 15 – 18&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

[[Файл:Галоўчыцы, Дзямідавічы, Смалегавічы на схематычным пляне 1800 г.jpg|значак|зьлева|170px|Галоўчыцы, Дзямідавічы, Смалегавічы на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 г.]]

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Дзямідавічы апынуліся ў межах [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], ад 3 траўня 1795 году ў адноўленым [[Мазырскі павет (Расейская імпэрыя)|Мазырскім]] павеце Менскага намесьніцтва, з 12 сьнежня 1796 [[Губэрня|губэрні]], з  29 жніўня 1797 году далучаны да [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] той самай [[Менская губэрня|Менскай губэрні]].

=== Найноўшы час ===

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісання [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Нямеччына перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Дзямідавічы ў складзе Нараўлянскай воласьці, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]&lt;ref&gt;Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 85&lt;/ref&gt;.

== Асобы ==
* [[Юры Жыгамонт]] (нар. 1968) — беларускі актор і журналіст.
* [[Іван  Дуда]] (нар. 1936) — беларускі акушэр-гінэколяг, доктар мэдыцыны, прафэсар

== Насельніцтва ==

== Забудова ==

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}

{{Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)}}
{{Нараўлянскі раён}}

[[Катэгорыя:Галоўчыцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёну]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>le1ur36y1meimf4ru6j1st41yr1zzft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Данііл Душэўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>265629</id>
    <revision>
      <id>2678471</id>
      <parentid>2629947</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T06:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6848" sha1="2z6lydwvx8pma63wfp2v8hb2vgq3wrs" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Даніі́л Душэ́ўскі''' ({{Н}} 1 сакавіка 2004 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца менскага клюбу «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]».

== Кар’ера ==
=== Клюбная ===
Выхаванец клюба «[[Менск (футбольны клюб)|Менск]]», выступаў за юнацкія каманды клюбу, з 2020 году пачаў прыцягвацца да матчаў дублюючага складу, дзе замацаваўся на наступны год. Выступаў таксама ў [[Юнацкая ліга УЭФА|Юнацкай лізе УЭФА]]. У канцы 2021 году стаў зьяўляцца і ў асноўнай камандзе клюбу. 31 кастрычніка 2021 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матчу з салігорскім «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]» (0:3). У далейшым пачаў выходзіць у стартавым складзе каманды. На пачатку 2023 годзе быў прызначаны капітанам каманды. У красавіку 2023 году футбаліст патрапіў у сьпіс самых пэрспэктыўных гульцоў да 20 гадоў, дзе сярод апорных паўабаронцаў заняў 15 месца&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-observatory.com/IMG/sites/b5wp/2022/wp419/en/ |title=World ranking of the 200 most promising youngsters |lang=en |website=football-observatory.com |date=2023-04-26 |access-date=2023-04-26 |archive-date=2023-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426181853/https://football-observatory.com/IMG/sites/b5wp/2022/wp419/en/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. У траўні 2023 году паводле зьвестках да футбаліста выяўляла цікавасьць менскае «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]»&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://football.by/news/174847 |title=Источник: Даниил Душевский близок к переходу в минское &quot;Динамо&quot; |lang=ru |website=football.by |date=2023-05-18 |access-date=2023-05-19 |archive-date=2023-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519080126/https://football.by/news/174847 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. Цягам усяго сэзону гулец заставаўся ў клюбе ключавым футбалістам, вызначыўшыся 4 забітымі галамі і 2 галявымі перадачамі. У сьнежні 2023 году зьявілася інфармацыя, што да футбаліста ёсьць вялікая цікавасьць з боку іншых клюбаў&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://football.by/news/181601 |title=Источник: &quot;Минск&quot; расстанется с лидерами |lang=ru |website=football.by |date=2023-12-08 }}&lt;/ref&gt;.

На пачатку новага сэзону 2024 году стала вядома, што гулец разглядае варыянты разьвіцьця кар’еры выключна ў Эўропе&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://football.by/news/184525 |title=Алексей Сытов: &quot;Душевский поставил цель перейти в европейский клуб&quot; |lang=ru |website=football.by |date=2024-02-27 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://football.by/news/185906 |title=Даниил Душевский: &quot;Сказал агенту, чтобы даже не искал варианты в России&quot; |lang=ru |website=football.by |date=2024-04-02 }}&lt;/ref&gt;. За першую частку сэзону гулец стала выходзіў у асноўным склады ды ўсьцяж быў капітанам каманды. У ліпені маладзён далучыўся да сэрбскага [[ОФК Бялград|ОФК]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://football.by/news/189794 |title=Даниил Душевский пополнил сербский ОФК |lang=ru |website=football.by |date=2024-07-07 }}&lt;/ref&gt;, які толькі папоўніў склад мясцовай [[Супэрліга чэмпіянату Сэрбіі па футболе|Супэрлігі]]. У сэрбскай найвышэйшай лізе згуляў толькі адзін матч, а ўлетку 2025 году далучыўся да расейскага клюбу «[[Ленінградзец Ленінградзкая вобласьць|Ленінградзец]]», які ачольваў [[Аляксей Бага]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-08-08 |url = https://football.by/news/205941 |загаловак = Даниил Душевский перешел в &quot;Ленинградец&quot; Алексея Баги |выдавец = Football.by |дата доступу = 2025-08-09 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;. Па сэзоне ў трэцім расейскім дывізіёне перад пачаткам эўракубкавай кампаніі 2026—2027 гадоў прыяднаўся да менскага «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]»&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-07-05 |url = https://dinamo-minsk.by/blr/pres-centr/naviny/20263/lipen8/daniil-dusheski-gulec-minskaga-dynama |загаловак = Данііл Душэўскі — гулец мінскага &quot;Дынама&quot; |выдавец =  |дата доступу = 2026-07-10 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Міжнародная ===
У кастрычніку 2021 году і верасьні 2022 году гуляў за [[Юніёрская зборная Беларусі па футболе|юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў)]] у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы. 16 лістапада 2022 году дэбютаваў у [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевай зборнай Беларусі]], калі выйшаў на замену ў другім тайме таварыскага матчу супраць моладзевай зборнай Ірану (3:0).

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{Transfermarkt}}
* {{Soccerway}}
* {{Worldfootball}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Душэўскі, Данііл}}
[[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]]
[[Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Менск»]]</text>
      <sha1>2z6lydwvx8pma63wfp2v8hb2vgq3wrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Войшнар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>265795</id>
    <revision>
      <id>2678552</id>
      <parentid>2677162</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21494" sha1="o0totvkknp4h1lzpyeq4ys8phxmzqhi" xml:space="preserve">{{Імя
|імя              = Войшнар
|лацінка          = Vojšnar
|арыгінал         = Wießner
|вымаўленьне      = 
|мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]]
|утварэньне       = [[Віс|Weise]] + Noro &lt;br&gt; [[Войша|Woysch]] + [[Нор (імя)|Noro]]
|варыянт          = Вайснар, Вейшнар, Вэйшнэр, Вайшнар, Вашнар
|вытворныя        = [[Віснар]]
|зьвязаныя        = [[Нарывойша]]
}}

'''Войшнар''' (''Вайснар'', ''Вейшнар'', ''Вэйшнэр'', ''Вайшнар'', ''Вашнар'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

== Паходжаньне ==
{{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}}

Вайснэр (Wießner&lt;ref&gt;Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 4. — Berlin; Boston, 2013. S. 872—873.&lt;/ref&gt;, Weisner) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня&lt;ref&gt;Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://www.google.by/books/edition/Deutsche_Namenkunde/FgYREAAAQBAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=namenkunde+weis+ner+wiso&amp;pg=PA522&amp;printsec=frontcover S. 522].&lt;/ref&gt;. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Войша|-войш- (-вайш-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Войшка]], [[Вайшыла]], [[Вайсар]]; германскія імёны Weiske, Weisel, Weiser) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы'&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.&lt;/ref&gt; або ад асновы [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]]&lt;ref&gt;Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101, 102.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 167.&lt;/ref&gt; (пазьнейшай -вайс-&lt;ref&gt;Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&amp;pg=PA522&amp;dq=weise+wis+namenkunde&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjHpMKN_52EAxVv9gIHHYS6Db0Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&amp;q=weise%20wis%20namenkunde&amp;f=false S. 522].&lt;/ref&gt;), а аснова [[Нор (імя)|-нар- (-нор-)]] (імёны ліцьвінаў [[Нарэла]], [[Нарвід]], [[Нарымонт (імя)|Нарымунт]]; германскія імёны Narelo, Norvid, Normunt) — ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць'&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.&lt;/ref&gt;, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] -neri 'уратаваньне, утрыманьне'&lt;ref&gt;Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 187.&lt;/ref&gt;. Такім парадкам, імя Войшнар азначае «захаваны на паляваньні»&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 21.&lt;/ref&gt; (тое ж, што і імя [[Нарывойша]]).

У [[Памор’е|Памор’і]] адзначалася прозьвішча Weissner&lt;ref&gt;[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WEISSNER&amp;ofb=glowitz&amp;modus=&amp;lang=de WEISSNER], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)&lt;/ref&gt;.

У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Вайснар: ''Waysnar'' (1340 год)&lt;ref&gt;Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=RdZD6OjYXgoC&amp;q=Waysnar+1340#v=snippet&amp;q=Waysnar%201340&amp;f=false S. 114].&lt;/ref&gt;. У ваколіцах [[Русь (мястэчка)|Русі]] (Прусія) адзначаліся прозьвішчы Waischnor&lt;ref&gt;[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WAISCHNOR&amp;ofb=russ&amp;modus=&amp;lang=de WAISCHNOR], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)&lt;/ref&gt; і Weischner&lt;ref&gt;[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WEISCHNER&amp;ofb=russ&amp;modus=&amp;lang=de WEISCHNER], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)&lt;/ref&gt;. Апроч таго, у Прусіі бытавала прозьвішча Weissner (Weisner)&lt;ref&gt;[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WEISSNER&amp;ofb=marggrabowa&amp;modus=&amp;lang=de WEISSNER], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WEISNER&amp;ofb=eichhorn&amp;modus=&amp;lang=de WEISNER], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)&lt;/ref&gt;, у ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] — Weischner&lt;ref&gt;[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WEISCHNER&amp;ofb=memelland&amp;modus=&amp;lang=de WEISCHNER], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)&lt;/ref&gt;.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Woysnar Werkolowycz''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 52.&lt;/ref&gt;, ''cum Woysnar Wylkolewicz''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 54.&lt;/ref&gt;, ''Voyssnar Vircoleuicz''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 57.&lt;/ref&gt;, ''Woyssnar Wylkolewicz''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 70.&lt;/ref&gt; ([[Гарадзельская унія|2 кастрычніка 1413 году]]); ''Воишнару у Волковыску след а три чоловеки''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 51.&lt;/ref&gt;, ''Михаило Воишнаровичъ''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 53.&lt;/ref&gt; (1440—1492 гады); ''Мишку Воишнаровичу шестнадцать чоловека… Мишку Воишнаровичу два чоловеки'' (9 лістапада 1449 году)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 60.&lt;/ref&gt;; ''ego nobilis Mathias Woysznarowicz'' (1486 год)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 416.&lt;/ref&gt;; ''ego Johannes nobilis Wosthnarowicz'' (4 верасьня 1487 году)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 418.&lt;/ref&gt;; ''ego nobilis Joannes Woschnarowycz'' (1489 год)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 428.&lt;/ref&gt;; ''Адам Войшнарович''&lt;ref&gt;Памятники истории Восточной Европы: Источники XV—XVII вв. Т. 6. Радзивилловские акты из собрания Российской национальной библиотеки: Первая половина XVI в. — Москва — Варшава, 2002. С. 48.&lt;/ref&gt;, ''Янко Воишнарович… Римъко Воишнаревичъ''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 165.&lt;/ref&gt; (1528 год); ''Воишнар Миколаевич… Воишнар Семашкович… Воишнар Юревич'' (1538 год)&lt;ref&gt;Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 31, 124, 200, 305, 320.&lt;/ref&gt;; ''Janko Wisnarow.'' (1558 год)&lt;ref&gt;Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=Hvt6OUpCnNoC&amp;q=Wisnarow#v=snippet&amp;q=Wisnarow&amp;f=false С. 540].&lt;/ref&gt;; ''Skomroch Woisnarowicz'' (1563 год)&lt;ref&gt;Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. С. 396.&lt;/ref&gt;; ''село Войшнаровичи… села Войшнаровичовъ'' (1554 год)&lt;ref&gt;Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 8. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=J2dcAAAAcAAJ&amp;q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&amp;q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&amp;f=false С. 37, 53].&lt;/ref&gt;; ''Шыманъ Воишнаръ'' (1565 год)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 174.&lt;/ref&gt;; ''Симонъ Войшнаръ''&lt;ref&gt;Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=-wI5AQAAMAAJ&amp;q=%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%8A+%D0%92%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8A#v=snippet&amp;q=%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%8A%20%D0%92%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8A&amp;f=false С. 581].&lt;/ref&gt;, ''з ыменья Войснарского''&lt;ref&gt;Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=3Ih5AqeL2iwC&amp;q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE#v=snippet&amp;q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&amp;f=false С. 688].&lt;/ref&gt; (1567 год); ''Simon Wosnarus, Lithuanus'' (1568 год)&lt;ref&gt;Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=-sZYzw8knMEC&amp;q=Wosnarus#v=snippet&amp;q=Wosnarus&amp;f=false S. 43].&lt;/ref&gt;; ''на име на Алекшею Войшнаровичу'' (16 траўня 1585 году)&lt;ref&gt;Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 26. — Вильна, 1899. С. 152.&lt;/ref&gt;; ''Геліяшу Войшнару сказаное, яко на потомку небожчика Симона Войшнара'' (25 верасьня 1594 году)&lt;ref&gt;Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=OF0jAQAAMAAJ&amp;q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0#v=snippet&amp;q=%D0%92%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0&amp;f=false С. 507].&lt;/ref&gt;; ''паномъ Гелияшомъ и паномъ Дадибокгомъ Войшнарами… небощыка пана Адама Войшнара'' (5 лютага 1631 году)&lt;ref&gt;Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 18. — Вильна, 1891. С. 320.&lt;/ref&gt;; ''Dadzibog Woysznar'' (3 сьнежня 1635 году)&lt;ref&gt;Радаман А., Галубовіч В., Вілімас Д. Земскія ўраднікі Менскага ваяводства ў другой палове XVI — першай палове XVII стст. // Commentarii polocenses historici = Полацкія гістарычныя запіскі. Т. 3 (2006). С. 68.&lt;/ref&gt;; ''Adam Woisnar (Woisznar)'' (27 кастрычніка 1643 году)&lt;ref&gt;Fejér J. Defuncti secundi saeculi Societatis Jesu. 1641—1740. Vol. 5: S—Z. — Roma, 1990. P. 334.&lt;/ref&gt;; ''sioła… Wojsznarowicze… w [[Слонімскі павет|pow. slonimskim]] leżące'' (25 студзеня 1656 году)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 21.&lt;/ref&gt;; ''po zdrajcach Frycku Hannusie Wojszniarze'' (30 верасьня 1657 году)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 34.&lt;/ref&gt;; ''Casimirus Joannes Woysznarowicz'' (8 траўня 1661 году)&lt;ref&gt;Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 10. — Вильна, 1879. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=d7DfE_y52FIC&amp;q=Woysznarowicz#v=snippet&amp;q=Woysznarowicz&amp;f=false С. 277].&lt;/ref&gt;; ''Christoph Weisner'' (1667 год)&lt;ref&gt;[https://www.online-ofb.de/famreport.php?ofb=russ&amp;ID=I130426&amp;lang=de Christoph WEISNER], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)&lt;/ref&gt;; ''bywszey Kasperowney [[Лямбэрт|Lampartowiczowey]], a teraznieyszey Janowey Woysznarowiczowey'' (9 лістапада 1672 году)&lt;ref&gt;Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 9. — Вильна, 1878. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=nIztLLG_SBsC&amp;q=Woysznarowiczowey#v=snippet&amp;q=Woysznarowiczowey&amp;f=false С. 233].&lt;/ref&gt;; ''jejmp. Barbary Woysznarowiczówny Chełchowskiej''&lt;ref&gt;Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo połockie 1667 i 1690 r. — Warszawa, 2018. S. 100.&lt;/ref&gt;, ''Domek Tomasza Wejsznera jeden''&lt;ref&gt;Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 56.&lt;/ref&gt; (1690 год); ''Weyszner'' (1692 год)&lt;ref&gt;Sinkevičiūtė D., Račickaja V. Lietuvių dvikamienių vardų kilmės asmenvardžiai ir jų kamienų užrašymo ypatybės Vilniaus naujųjų miestiečių ir laiduotojų 1661—1795 metų sąraše // Archivum Lithuanicum. T. 16, 2014. P. 303.&lt;/ref&gt;; ''Weyszner'' (1694—1697 гады)&lt;ref&gt;Maciejauskiene V. Lietuviu pavardziu susidarymas, XIII—XVIII a. — Vilnius, 1991. P. 239.&lt;/ref&gt;; ''Jan Woysnarowicz'' (5 ліпеня 1697 году)&lt;ref&gt;Grala T. Stronnictwo saskie na Litwie w pierwszym okresie panowania Augusta II. — Poznań, 2017. S. 463.&lt;/ref&gt;; ''Wosznaryszki… Woysnarowszczyzna'' (1744 год)&lt;ref&gt;[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.&lt;/ref&gt;; ''Jozef Wasznor'' (1784 год)&lt;ref&gt;Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. С. 529.&lt;/ref&gt;; ''Helena Wojsznarowicz'' (1797 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=D&amp;w=22br&amp;rid=D&amp;search_lastname=Wojsznarowicz&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1&amp;rpp1=&amp;ordertable= Holszany], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Urszula Wajsznor'' (1819 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=B&amp;w=23lt&amp;rid=B&amp;search_lastname=Wajsznor&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1 Tawroginy], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Mikołaj Wasznar'' (1836 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;w=22br&amp;rid=A&amp;exac=1&amp;search_lastname=Wasznar&amp;search_lastname2=&amp;from_date=&amp;to_date= Białohruda], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Michalina Wasznarowicz'' (1838 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;w=22br&amp;rid=A&amp;exac=1&amp;search_lastname=Wasznarowicz&amp;search_lastname2=&amp;from_date=&amp;to_date= Holszany], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Joannes Wejsznar'' (1922 год)&lt;ref&gt;Catalogus Ecclesiarum et Cleri Dioecesis Vilnensis pro Anno Domini 1922. — Vilnae, 1922. P. 122.&lt;/ref&gt;; ''Julian Wojszner'' (XX ст.)&lt;ref&gt;[https://genealogia.okiem.pl/zdjecie/147484/wojszner-waldemar-gt-wojszner-julian-i-janina-gt-kiriczenko-olga-gt-kosygin-inocenty-nikolajewicz Cmentarze — Litwa &gt; Wilno-Rakanciszki (wileńskie) &gt; Wojszner Waldemar &amp;gt; Wojszner Julian i Janina &amp;gt; Kiriczenko Olga &amp;gt; Kosygin Inocenty Nikołajewicz], Genealogia Polaków — portal genealogiczny&lt;/ref&gt;.

== Носьбіты ==
* Войшнар ({{†}} па 1413) — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] атрымаў герб [[Марскі Кот (герб)|Морскі Кот]]
* Адам Войшнаравіч — [[менск]]і баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году
* Янка і Рымка Войшнаравічы — [[Каршова|каршоўскія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Войшнар Мікалаевіч, Войшнар Сямашкавіч і Войшнар Юр’евіч — жыхары [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох
* Сымон (Шыман) Войшнар — [[Ашмяны|ашмянскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісах войска ВКЛ 1565 і 1567 гадоў
* Ян Якубавіч Вайшнаровіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1590 годзе&lt;ref&gt;Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 2. ― Вильна, 1903. С. 143.&lt;/ref&gt;
* Даджбог Войшнар (Dadzibog Wilkołowicz Woysznar) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], скарбнік [[менск]]і ў 1635 годзе, [[электар]] караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]] ад [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]]&lt;ref name=&quot;Borkowski-1910-&quot;&gt;Dunin Borkowski J., Dunin Wąsowicz M. Elektorowie królów Władysława IV, Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III // Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 1 (1908—1909). — Lwów, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=Pq0EAAAAIAAJ&amp;q=Woysznar#v=snippet&amp;q=Woysznar&amp;f=false S. 259].&lt;/ref&gt;
* Філон Войшнар (Philon Woysznar) — электар Уладзіслава Вазы ад Менскага ваяводзтва&lt;ref name=&quot;Borkowski-1910-&quot;/&gt;
* Фрыцак [[Ганус (імя)|Ганус]] Войшнар — [[уладыславаў]]скі мешчанін, які ўпамінаецца ў 1657 годзе
* Ванда Вайшнаровіч — беларускі гісторык, захавальніца фондаў [[Астравец]]кага музэю&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201004001520/http://www.ostrovets.by/news/novosti/news19957.html Ванда Міхайлаўна Вайшнаровіч: Які след пакінула Астравеччына ў гісторыі Гродзеншчыны], Астравецкая Праўда, 11 красавіка 2019 г.&lt;/ref&gt;

Вайснаровіч (Wojsnorowicz), Войшнар (Wojsznar) і Вайшнаровіч (Wojsznarowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]&lt;ref&gt;Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society&lt;/ref&gt;.

У 1589 годзе ўпамінаўся маёнтак Войшнаравічы ва [[Упіцкі павет|Ўпіцкім павеце]]&lt;ref&gt;Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 8. ― Вильна, 1912. С. 125.&lt;/ref&gt;.

На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуюць вёскі [[Вялікія Вайшнарышкі]] і [[Малыя Вайшнарышкі]]. На [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]] існуе вёска [[Ашнарава (Менская вобласьць)|Ашнарава]], у [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вайшноры||pl|Wajsznory}}&lt;ref&gt;Мароз В., Вайшнаровіч М. Беларускія прозвішчы ў гісторыі і сучаснасці Беларусі // Роднае слова. № 11, 2018. С. 53.&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Войша]]
* [[Нор (імя)|Нор]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}}

{{Імёны з асновай войш}}
{{Імёны з асновай нар}}

[[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]]</text>
      <sha1>o0totvkknp4h1lzpyeq4ys8phxmzqhi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бірыла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267857</id>
    <revision>
      <id>2678467</id>
      <parentid>2677140</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T06:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14196" sha1="c0jz4y3ji2v7z0d7qphjrw6m094omd9" xml:space="preserve">{{Імя
|імя              = Бірыла
|лацінка          = Biryła
|арыгінал         = Berilo
|вымаўленьне      = 
|мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]]
|утварэньне       = [[Бера|Bero]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}}
|варыянт          = Бярыла, Бярэла, Бірэла, Бэрыла, Бірала, Бірыля, Бірыль, Берыль, Бэруль, Біруль, Берла
|вытворныя        = [[Барыла]]
|зьвязаныя        = 
}}

'''Бірыла''' (''Бірыля'', ''Бірыль'', ''Біруль''), '''Бярыла''' (''Бэрыла'', ''Бярэла'', ''Берыль'', ''Бэруль''), '''Бірэла''' (''Берла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

== Паходжаньне ==
{{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}}

Берыла, Берэла або Берул (Berilo, Berila, Berela&lt;ref&gt;Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 58.&lt;/ref&gt;, Berul&lt;ref&gt;Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]&lt;/ref&gt;) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня&lt;ref&gt;Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=YOBwrIPG8IQC&amp;q=Berila#v=snippet&amp;q=Berila&amp;f=false S. 261, 991].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 253—254.&lt;/ref&gt;. Іменная аснова [[Бера|-бер- (-бір-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Бірын (імя)|Бірын]], [[Бірыбольд]], [[Бэрвольд]]; германскія імёны Birin, Beribald, Berwoldus) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] baira&lt;ref&gt;Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 52.&lt;/ref&gt;, германскага bero 'мядзьведзь'&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.&lt;/ref&gt;.

Імя Бярыла гістарычна бытавала ў Польшчы: ''Berilo'' (1428, 1440, 1442, 1456 і 1489 гады)&lt;ref&gt;Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 1. — Wrocław, 1965—1967. S. 127.&lt;/ref&gt;.

Імя Бірыль бытавала ў [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]]: ''Бириль Васко'' (1539 год)&lt;ref&gt;Новгородские писцовые книги, изданные Археографической комиссией. Т. 4. — СПб., 1886. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=aPM1AQAAMAAJ&amp;q=%D0%91%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D1%8C#v=snippet&amp;q=%D0%91%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D1%8C&amp;f=false С. 477].&lt;/ref&gt;.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''соудилъ есмь Биреля съ [[Арман]]овичемь про колоколъ про немецьскыи: Бирель правъ'' (1284 год)&lt;ref&gt;[http://starbel.by/dok/d212.htm Грамота смоленского князя Федора Ростиславича по судному делу о колоколе (1284)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae&lt;/ref&gt;; ''купил у воита ковенского на имя у Бириля у Tpoцкомъ повете в [[Жыжмары|Жижморскои]] волости именье на имя Бирилявское'' (22 ліпеня 1501 году)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 257.&lt;/ref&gt;; ''Pawel Birulicz… Liewon a Miron Biruliczy… Janko a Trochim Birulicy… Wasiuk Birulic'' (1558 год)&lt;ref&gt;Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=Hvt6OUpCnNoC&amp;q=Birulic#v=snippet&amp;q=Birulic&amp;f=false С. 109].&lt;/ref&gt;; ''Федко Бирел'' (красавік — травень 1580 году)&lt;ref&gt;Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 39. — Вильна, 1915. С. 584, 588.&lt;/ref&gt;, ''Хведко Бирел'' (травень 1580 году)&lt;ref&gt;Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 39. — Вильна, 1915. С. 595.&lt;/ref&gt;; ''Janowa Berelowa'' (1624 год)&lt;ref&gt;Ragauskaitė A. Kėdainiečių moterų įvardijimo tendencijos XVII—XVIII a. Kėdainių miesto istorijos šaltiniuose // Acta linguistica Lithuanica. T. 87, 2022. P. 144.&lt;/ref&gt;; ''Pana Berelewicza'' (1666 год)&lt;ref&gt;Ragauskaitė A. XVII a. kėdainiečių asmenvardžių darybos tendencijos // Baltu filoloģija. T. 27, nr. 1 (2018). P. 104.&lt;/ref&gt;; ''Biryło'' (1670 год)&lt;ref&gt;Bystroń J. Nazwiska polskie. — Lwów, 1936. S. 283.&lt;/ref&gt;; ''Jakub Biryło'' (1707 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=B&amp;w=22br&amp;rid=B&amp;search_lastname=Biry%C5%82o%20&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1&amp;rpp1=&amp;ordertable= Międzyrzecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Julia Bieryło'' (1719 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=S&amp;w=10pl&amp;rid=S&amp;search_lastname=Biery%C5%82o&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=1810&amp;exac=1&amp;rpp1=&amp;ordertable= Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Mikołaj Bieryłło'' (1754 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=S&amp;w=10pl&amp;rid=S&amp;search_lastname=Biery%C5%82%C5%82o&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Ewa Beryło'' (1768 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=B&amp;w=10pl&amp;rid=B&amp;search_lastname=Bery%C5%82o&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1&amp;rpp1=&amp;ordertable= Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Barbara Biryłło'' (1791 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=S&amp;w=10pl&amp;rid=S&amp;search_lastname=Biry%C5%82%C5%82o&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Elżbieta Birełło'' (1803 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=B&amp;w=22br&amp;rid=B&amp;search_lastname=Bire%C5%82%C5%82o&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1 Osowo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Justyna Birełowicz'' (1810 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=B&amp;w=23lt&amp;rid=B&amp;search_lastname=Bire%C5%82owicz&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1 Troki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Magdalena z Biriłów Pawluć'' (1879 год)&lt;ref&gt;Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 119.&lt;/ref&gt;.

== Носьбіты ==
* Бірыль — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[Коўна|ковенскі]] войт у 1501 годзе
* Ян і Юры Венцлававічы Берлы Бярловічы — [[Расены|расенскія]] [[зямяне]], якія ўпамінаюцца ў 1599 годзе&lt;ref&gt;Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=FshZAAAAcAAJ&amp;q=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&amp;q=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&amp;f=false С. 208].&lt;/ref&gt;
* Фёдар Бірыловіч — жыхар вёскі [[Цна|Цны]] ([[Наваградзкае ваяводзтва]]), які ўпамінаецца ў 1696 годзе&lt;ref&gt;Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/447-kozhan-gorodok-tsna-drebsk-vichin-rakitna-brodnitsa-v-1696 Кожан Городок, Цна, Дребск, Вичин, Ракитна, Бродница в 1696]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 22 студзеня 2016 г.&lt;/ref&gt;
* Міхаіл Берыль — жыхар вёскі [[Нізоўка|Нізоўкі]] (каля [[Ігумен]]у), які ўпамінаецца ў 1701 годзе&lt;ref&gt;Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1009-igumen-inventar-1701-g-v-minskom-voevodstve Игумен инвентарь 1701 г. в Минском воеводстве]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 17 сакавіка 2018 г.&lt;/ref&gt;
* Зьміцер, Андрэй, Фёдар, Аксіньня і Юстыніяна Бірылы — жыхары вёскі [[Сянежыцы|Сянежыцаў]] ([[Наваградзкае ваяводзтва]]), якія ўпамінаюцца ў 1726 годзе&lt;ref&gt;Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/541-cenezhitsy-mateshitsy-sapotnitsa-kraevichi-lagotki-invent Cенежицы, Матешицы, Сапотница, Краевичи, Лаготки инвент.]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 20 лютага 2016 г.&lt;/ref&gt;
* Эльяш Бераловіч — жыхар вёскі [[Белічаны (Гарадзенская вобласьць)|Белічанаў]] ([[Гарадзенскі павет]]), які ўпамінаецца ў 1773 годзе&lt;ref&gt;Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230235/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/626-golny-inventar-v-grodnenskom-povete-1773 Гольны инвентарь в Гродненском повете 1773], Архіў гісторыка Анішчанкі, 14 траўня 2016 г.&lt;/ref&gt;
* Дзяніс Бярыла (1876—?) — [[беларусы|беларус]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]&lt;ref&gt;[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index2.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Алтайского края&lt;/ref&gt;
* [[Сьцёпка Бірыла]] — беларускі пісьменьнік пачатку XX стагодзьдзя
* [[Захар Бірала]] (1906—1993) — беларускі паэт, які пацярпеў ад уладаў СССР&lt;ref&gt;[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index2.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»&lt;/ref&gt;
* [[Мікалай Бірыла]] (1923—1992) — беларускі мовазнаўца

Бярулі — [[парафія]]не касьцёла ў [[Асьвея|Асьвеі]] на 1812 год&lt;ref&gt;Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/263-osveya-kostel-spisok-prikhozhan-1812-g Освея. Костел. Список прихожан 1812 г.]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 24 студзеня 2016 г.&lt;/ref&gt;.

Бэрулевіч (Berulewicz), Бярыла (Bierylo) і Бірыля або Бірыла (Biryla) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]&lt;ref&gt;Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society&lt;/ref&gt;.

На 1901 год існавала вёска Бірылаўка на поўначы Гараднянскага павету Чарнігаўскай губэрні&lt;ref&gt;Список населенных мест Черниговской губернии, имеющих не менее 10 жителей, по данным за 1901 год. — Чернигов, 1902. С. 14.&lt;/ref&gt;.

У 1905 годзе існавала [[вёска]] Бірылы ў [[Беняконі|Беняконскай]] воласьці&lt;ref&gt;Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 186.&lt;/ref&gt;.

На [[Гарадзенскі павет|гістарычнай Гарадзеншчыне]] існуе вёска [[Бірулічы]]. Назву [[Бірулі]] маюць вёскі на гістарычных [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўшчыне]] і [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{Германскія імёны на -іла}}
{{Імёны з асновай бер}}

[[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]]</text>
      <sha1>c0jz4y3ji2v7z0d7qphjrw6m094omd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Асобы матаспорту Італіі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>271279</id>
    <revision>
      <id>2678411</id>
      <parentid>2414980</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдаленая [[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы паводле дысцыплінаў]]; дададзеная [[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў]] з дапамогай [[Вікіпэдыя:Прылады/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>2678411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="304" sha1="anacafl5c7i0i81jhvkwbo3kb6f2rnl" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Асобы матаспорту паводле краінаў|Італія]]
[[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў|Матаспорт]]
[[Катэгорыя:Італьянскі матаспорт]]</text>
      <sha1>anacafl5c7i0i81jhvkwbo3kb6f2rnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў</title>
    <ns>14</ns>
    <id>271280</id>
    <revision>
      <id>2678400</id>
      <parentid>2568369</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dymitr перанёс старонку [[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы паводле дысцыплінаў]] у [[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў]]: Уніфікацыя</comment>
      <origin>2568369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="c63adxgzo71w336lhjel06jz648cbzg" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Віды спорту ў Італіі|#Спартоўцы]]
[[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы| Дысцыпліны]]
[[Катэгорыя:Спартоўцы і спартоўкі паводле краінаў і дысцыплінаў]]</text>
      <sha1>c63adxgzo71w336lhjel06jz648cbzg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678403</id>
      <parentid>2678400</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="382" sha1="mddoxi8jir4c5k22290zkyk8w8jwqbs" xml:space="preserve">{{Катэгорыя-кантэйнэр}}
{{Аўтаазначнік катэгорыі}}

[[Катэгорыя:Віды спорту ў Італіі|+]]
[[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі| Дысцыпліны]]
[[Катэгорыя:Спартоўцы і спартоўкі паводле краінаў і дысцыплінаў]]</text>
      <sha1>mddoxi8jir4c5k22290zkyk8w8jwqbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фатых Карагюмрук Стамбул</title>
    <ns>0</ns>
    <id>272164</id>
    <revision>
      <id>2678499</id>
      <parentid>2627621</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4023" sha1="gdyqqudbg7erc1e4tdkn1njh87sauys" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Фатых Карагюмрук
|Лягатып          = Fatih Karagümrük S.K..png
|ПоўнаяНазва      = Fatih Karagümrük Sportif Faaliyetler San. Tic. A.Ş.
|Заснаваны        = 
|Горад            = [[Стамбул]], [[Турэччына]]
|Стадыён          = [[Алімпійскі стадыён імя Ататурка|Алімпійскі імя Ататурка]]
|Умяшчальнасьць   = 75145
|Прэзыдэнт        = 
|Трэнэр           = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Турэччыны|ФатыхКарагЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Турэччыны|ФатыхКарагСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Турэччыны|ФатыхКараг}}
|Прыналежнасьць   = Турэцкія
}}
«'''Фатых Карагюмрук'''» ({{мова-tr|Fatih Karagümrük S.K.}}) — турэцкі футбольны клюб з гораду [[Стамбул]]а. Месьціцца ў раёне [[Фатых]], праз што мае і сваю назву. Заснаваны ў 1926 годзе.

== Гісторыя ==
Клюб быў заснаваны ўвесну 1926 году дзякуючы намаганьням Мухтара Бэя і аб’яднаньня моладзевых камандаў. У той жа час былі абраныя чырвона-чорныя колеры клюбу, якія сымбалізуюць полымя і дым. «Фатых Карагюмрук» далучыўся да сыстэмы турэцкіх ліг у 1933 годзе, але ў 1942 году клюб быў вымушаны прыпыніць сваё існаваньне. Справа ў тым, што з ініцыятывы тагачаснага міністра адукацыі Хасана Алі Юджэля каманда была пазбаўленая поля, якое перайшло ва ўладаньне спартовага клюбу «[[Вэфа Стамбул|Вэфа]]».

14 ліпеня 1946 году «чырвона-чорныя» аднавілі сваю дзейнасьць пад назвай «Карагюмрук Генчлік». Клюб узяў удзел у першым прафэсійным [[Чэмпіянат Турэччыны па футболе|чэмпіянаце Турэччыны]], які ладзіўся ў 1959 годзе. У галоўнай турэцкай лізе каманда пратрымалася ўсяго гады. Толькі на [[Чэмпіянат Турэччыны па футболе 1983—1984 гадоў|сэзон 1983—1984 гадоў]] дружына вярнулася ў найвышэйшы дывізіён, але адразу адтуль вылецела. Наступнае вяртаньне «Фатых Карагюмрука» да эліты адбылося ў 2020 годзе&lt;ref&gt;[https://www.dailysabah.com/sports/football/fatih-karagumruk-promoted-to-turkish-super-lig «Fatih Karagümrük promoted to Turkish Süper Lig»]. Daily Sabah.&lt;/ref&gt;. Па вяртаньні каманда мела досыць неблагія вынікі, як то двойчы 8 месца ў [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2020—2021 гадоў|сэзонах 2020—2021]] і [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2021—2022 гадоў|2021—2022 гадоў]] і 7 месца ў [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2022—2023 гадоў|сэзоне 2022—2023 гадоў]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.karagumruk.com/ Афіцыйны сайт]

[[Катэгорыя:Спорт у Стамбуле]]</text>
      <sha1>gdyqqudbg7erc1e4tdkn1njh87sauys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Будзейка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>272187</id>
    <revision>
      <id>2678462</id>
      <parentid>2677114</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T03:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10168" sha1="7fbex0c5vczph0b5ydq5pwm4n5z0fw1" xml:space="preserve">{{Імя
|імя              = Будзейка
|лацінка          = Budziejka
|арыгінал         = Buddecke
|вымаўленьне      = 
|мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]]
|утварэньне       = [[Бода|Budo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}}
|варыянт          = Будзека, Будзіка, Будыка, Будзік, Будка, Бодка, Байдзейка
|вытворныя        = [[Буцейка]]
|зьвязаныя        = 
}}

'''Будзейка''' (''Будзека'', ''Будзіка'', ''Будыка'', ''Будка'', ''Бодка'', ''Байдзейка'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

== Паходжаньне ==
{{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}}

Бодзіка, Бодзека або Будэка, пазьней таксама Будка (Bodico&lt;ref&gt;Andresen K. G. Die altdeutschen Personennamen in ihrer Entwickelung und Erscheinung als heutige Geschlechtenamen. — Mainz, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=UKNSAAAAcAAJ&amp;q=Bodico#v=snippet&amp;q=Bodico&amp;f=false S. 30].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]&lt;/ref&gt;, Bodeca&lt;ref&gt;Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=HlUQAAAAYAAJ&amp;q=Bodeca#v=snippet&amp;q=Bodeca&amp;f=false P. 107].&lt;/ref&gt;, Budeca&lt;ref&gt;Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 72.&lt;/ref&gt;, Buddeke&lt;ref&gt;Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=brKCAAAAIAAJ&amp;q=Budig#v=snippet&amp;q=Budig&amp;f=false S. 114].&lt;/ref&gt;, Buddecke&lt;ref&gt;Kleemann S. Die Familiennamen Quedlinburgs und der Umgegend. — Quedlinburg, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=imgSAAAAYAAJ&amp;q=Buddecke#v=snippet&amp;q=Buddecke&amp;f=false S. 20].&lt;/ref&gt;, Budke&lt;ref&gt;Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 170.&lt;/ref&gt;) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня&lt;ref&gt;Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=YOBwrIPG8IQC&amp;q=Bodic%2C+Budke#v=snippet&amp;q=Bodic%2C%20Budke&amp;f=false S. 322].&lt;/ref&gt;. Іменная аснова [[Бода|-буд- (-бод-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Будзівід (імя)|Будзівід]], [[Будар]], [[Будрых]]; германскія імёны Bodwidus, Buder, Boderich) паходзіць ад [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] buda 'пасол, пасланьнік' або германскага bodo 'гаспадар'&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 16.&lt;/ref&gt;.

Імя Будэка гістарычна бытавала ў Польшчы: ''Budeke'' (1381 год)&lt;ref&gt;Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 1. — Wrocław, 1965—1967. S. 273.&lt;/ref&gt;.

У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Будыка: ''Budike'' (1373 год)&lt;ref&gt;Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=RdZD6OjYXgoC&amp;q=Budike#v=snippet&amp;q=Budike&amp;f=false S. 20].&lt;/ref&gt;.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''homines duos: primum Petrum Budzikowicz, secundum Andream Budzikowicz'' (1539 год)&lt;ref&gt;Codex Mednicensis seu Samogitiae Dioecesis. P. 1, (1416.II.13—1609.IV.2). — Roma, 1984. [https://books.google.by/books?id=ewUsAQAAMAAJ&amp;q=Budzikowicz&amp;dq=Budzikowicz&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwji3Kqq9OGCAxWpqf0HHeGtBtYQ6AF6BAgHEAI P. 285].&lt;/ref&gt;; ''Станиславъ Будекъ Томъковичъ… Абрамъ Будекъ Томъковичъ'' (1567 год)&lt;ref&gt;Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=3Ih5AqeL2iwC&amp;q=%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%8A#v=snippet&amp;q=%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%8A&amp;f=false С. 994].&lt;/ref&gt;; ''Гаврило Будыковичъ'' (26 кастрычніка 1609 году)&lt;ref&gt;Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 1. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=K2ZOAQAAMAAJ&amp;q=%D0%91%D1%83%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D0%BE#v=snippet&amp;q=%D0%91%D1%83%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D0%BE&amp;f=false С. 240].&lt;/ref&gt;; ''Budzik'' (1671—1681 гады)&lt;ref&gt;Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 127.&lt;/ref&gt;; ''pana Sylwestra Budkiewicza''&lt;ref&gt;Krakowski S. Wykaz podatku podymnego powiatu wołkowyskiego z r. 1690 // Wiadomości Studium Historii Prawa Litewskiego. T. 1, 1938. S. 233.&lt;/ref&gt;, ''Sylwester Budkiewicz'', ''Bartłomiey Budkiewicz'', ''Stephan Budkiewicz'', ''Michał Budkiewicz''&lt;ref&gt;Krakowski S. Wykaz podatku podymnego powiatu wołkowyskiego z r. 1690 // Wiadomości Studium Historii Prawa Litewskiego. T. 1, 1938. S. 245.&lt;/ref&gt; (1690 год); ''Teresa Budkiewicz'' (1720 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=B&amp;w=22br&amp;rid=B&amp;search_lastname=Budkiewicz&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1 Dereczyn], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Onisko Budykiewicz'' (1728 год)&lt;ref&gt;[https://sources.ruzhany.info/112_25a.html «Inwentarż Maiętnosci Rożaneÿ» 1728], НГАБ. Ф. 1928, воп. 1, спр. 208.&lt;/ref&gt;; ''Franciszek Budkiewicz'' (1762 год)&lt;ref&gt;[https://sources.ruzhany.info/114_03.html «Inwentarż Maiętnosci Rożaneÿ. 1762»], НГАБ. Ф. 1928, воп. 1, спр. 209.&lt;/ref&gt;; ''Elżbieta Bodkiewicz'' (1769 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=S&amp;w=22br&amp;rid=S&amp;search_lastname=Bodkiewicz&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1&amp;rpp1=&amp;ordertable= Wielka Brzostowica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Katarzyna Budejko'' (1801 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=B&amp;w=22br&amp;rid=B&amp;search_lastname=Budejko&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1 Indura], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Petronela Budeyko'' (1831 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=B&amp;w=22br&amp;rid=B&amp;search_lastname=Budeyko&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1 Wawiórka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Franciszka Budzekiewicz'' (1850 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=B&amp;w=22br&amp;rid=B&amp;search_lastname=Budzekiewicz&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1 Wawiórka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;.

== Носьбіты ==
* Ігнаці Будзейка (''Budziejko'') — уладальнік гаспадаркі ў Міцюнах каля [[Трокі|Трокаў]] на 1931 год&lt;ref&gt;Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»&lt;/ref&gt;
* Максім Будзейка (1894—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Карэлічы|Карэлічаў]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]&lt;ref name=&quot;Memaryjal&quot;&gt;[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index2.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»&lt;/ref&gt;
* Якім Будзік (1902—?) — беларус з ваколіцаў [[Лагішын]]а, які пацярпеў ад уладаў СССР&lt;ref name=&quot;Memaryjal&quot;/&gt;
* [[Уладзімер Будкевіч]] ({{нар.}} 1947) — беларускі музыка і пэдагог, [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]]

Будзейкі — [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|уніяты]] [[Радзівонішкі|Радзівоніскай]] парафіі&lt;ref&gt;[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]] Прыход у Радзівонішках // Лідскі летапісец. № 2 (86), 2019. C. 41—53.&lt;/ref&gt;.

Будзейка (Budzieyko) — жыхар [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]], які ўпамінаецца ў 1789 годзе&lt;ref&gt;Inwentarze starostw i dzierżaw powiatu grodzieńskiego 1789. — Jamiński Zespół Indeksacyjny, 2018.&lt;/ref&gt;.

Бадзейка (Bodziejko), Будзейка (Budziejko) і Будзік (Budzik) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]&lt;ref&gt;Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society&lt;/ref&gt;.

Назву [[Будзькі]] маюць вёскі на гістарычных [[Аршанскі павет|Аршаншчыне]] і [[Менскі павет|Меншчыне]], назву [[Будзькаўшчына]] — на гістарычных [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] і [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{Германскія імёны на -іка}}
{{Імёны з асновай буд}}

[[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]]</text>
      <sha1>7fbex0c5vczph0b5ydq5pwm4n5z0fw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бушыла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>272493</id>
    <revision>
      <id>2678463</id>
      <parentid>2667745</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T04:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10766" sha1="pdv4r7lo0ory631opeihc5lbjqzyif9" xml:space="preserve">{{Імя
|імя              = Бушыла
|лацінка          = Bušyła
|арыгінал         = Busilo
|вымаўленьне      = 
|мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]]
|утварэньне       = [[Буш|Buoso]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}}
|варыянт          = Бусіл, Бузель
|вытворныя        = 
|зьвязаныя        = 
}}

'''Бушыла''' (''Бусіл'', ''Бузель'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

== Паходжаньне ==
{{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}}

Бусіла, Бусіл, пазьней Бузэль, Бушэль або Бузэла (Busilo, Buosilo&lt;ref&gt;Schiffmann K. Historisches Ortsnamen-Lexikon des Landes Oberösterreich. — Berlin, 1942. S. 63.&lt;/ref&gt;, Busilla&lt;ref&gt;Andrade Cernadas J. M. O tombo de Celanova: estudio introductorio, edición e índices (ss. IX—XII). — Santiago de Compostela, 1995. [https://books.google.by/books?id=BF9pAAAAMAAJ&amp;q=Busilla+presbiter&amp;dq=Busilla+presbiter&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi1gbXLoquGAxU52QIHHTIbD3gQ6AF6BAgNEAI P. 682, 874].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://celtiberia.net/es/biblioteca/?id=1670&amp;cadena=Mara Antroponimia Altomedieval en Galicia (4ª Ed.)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua&lt;/ref&gt;, Busil&lt;ref&gt;Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]&lt;/ref&gt;, Busel&lt;ref&gt;Steub L. Die oberdeutschen Familiennamen. — München, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=V2w5AAAAMAAJ&amp;q=Busel#v=snippet&amp;q=Busel&amp;f=false S. 98].&lt;/ref&gt;, Büschel&lt;ref&gt;Kleemann S. Die Familiennamen Quedlinburgs und der Umgegend. — Quedlinburg, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=imgSAAAAYAAJ&amp;q=B%C3%BCschel#v=snippet&amp;q=B%C3%BCschel&amp;f=false S. 21].&lt;/ref&gt;, Busiello&lt;ref&gt;Lastrico P. Facciamo I Cognomi: La Più Completa Opera Sull'origine e la Diffusione Di Oltre 8. 000 Cognomi Italiani. — Independently published, 2019.&lt;/ref&gt;) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня&lt;ref&gt;Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=YOBwrIPG8IQC&amp;q=Busilo#v=snippet&amp;q=Busilo&amp;f=false S. 330].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 273.&lt;/ref&gt;. Іменная аснова [[Буш|-бус- (-бос-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Бушка]], [[Бусінь]], [[Бушман]]; германскія імёны Buske, Buosin, Bussman) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] bōsi 'варожы, злы'&lt;ref&gt;Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1971. [https://books.google.by/books?id=vSXbDwAAQBAJ&amp;pg=PA203&amp;dq=BOS+feindlich+b%C3%B6se+namenkunde&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiuu7bf2euDAxWtgv0HHQAXDf0Q6AF6BAgNEAI#v=onepage&amp;q=BOS%20feindlich%20b%C3%B6se%20namenkunde&amp;f=false S. 203].&lt;/ref&gt; або ад германскага buozan 'паляпшаць, прыносіць карысьць'&lt;ref&gt;Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=YOBwrIPG8IQC&amp;q=BOSI+BOZ+buozan#v=snippet&amp;q=BOSI%20BOZ%20buozan&amp;f=false S. 329—330].&lt;/ref&gt;.

У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Bossel / Bossil''&lt;ref&gt;Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=RdZD6OjYXgoC&amp;q=Bossel#v=snippet&amp;q=Bossel&amp;f=false S. 20].&lt;/ref&gt;.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Бусель (Busiel) і Бусіла (Busiło)&lt;ref&gt;Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 73.&lt;/ref&gt;.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''з Бусоловичы'' (1552 год)&lt;ref&gt;Полоцкая ревизия 1552 года. — Москва, 1905. С. 34.&lt;/ref&gt;; ''Baszyło'' (1565 год)&lt;ref&gt;Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 6, cz. 3: Podlasie (województwo). — Warszawa, 1910. S. 234.&lt;/ref&gt;; ''s panią Marcinową Buzielewiczową i s panem Wojciechem Buzielem'' (1621 год)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 46.&lt;/ref&gt;; ''Piotr Buzel'' (15—23 кастрычніка 1655 году)&lt;ref&gt;Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 303.&lt;/ref&gt;; ''Busiły'' (1744 год)&lt;ref&gt;Jodczyk K. Opisy parafii diecezji wileńskiej z 1784 roku. T. 1: Dekanat Brasław. — Białystok, 2009. S. 412.&lt;/ref&gt;; ''Jakub Busił''&lt;ref&gt;Breslaujos dekanato vizitacija 1782—1783 m. Fontes Historiae Lituaniae, vol. VII. — Vilnius, 2008. P. 86.&lt;/ref&gt;, ''wioski… Busiły''&lt;ref&gt;Breslaujos dekanato vizitacija 1782—1783 m. Fontes Historiae Lituaniae, vol. VII. — Vilnius, 2008. P. 90.&lt;/ref&gt; (1782—1783 гады); ''Joanna Busił'' (1799 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=B&amp;w=23lt&amp;rid=B&amp;search_lastname=Busi%C5%82&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1&amp;rpp1=&amp;ordertable= Krewno], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Antoni Buszyło'' (1872 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=B&amp;w=22br&amp;rid=14481&amp;search_lastname=Buszy%C5%82o&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;rpp1=&amp;ordertable= Wołma (prawosł.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Parafia [[Сумілішкі|sumiliska]]… Buzele — okolica''&lt;ref&gt;Vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio Kauno dekanato vizitacija 1782 m. — Vilnius, 2001. P. 774.&lt;/ref&gt;, ''Parafia [[Сьвянцяны|Święciańska]]… Busiły''&lt;ref&gt;Jodczyk K. Opisy parafii diecezji wileńskiej z 1784 roku. T. 1: Dekanat Brasław. — Białystok, 2009. S. 285—286.&lt;/ref&gt; (1784 год); ''Bartłomiej Bósił'' (1798 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=S&amp;w=23lt&amp;rid=S&amp;search_lastname=B%C3%B3si%C5%82&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1&amp;rpp1=&amp;ordertable= Krewny], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Marianna Busiło'' (1812 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=D&amp;w=23lt&amp;rid=D&amp;search_lastname=Busi%C5%82o&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;exac=1&amp;rpp1=&amp;ordertable= Łoździeje], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Izabela Buszyło'' (1892 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=B&amp;w=22br&amp;rid=10909&amp;search_lastname=Buszy%C5%82o&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date=&amp;rpp1=&amp;ordertable= Kamień], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;; ''Marianna Buszyło'' (1893 год)&lt;ref&gt;[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&amp;lang=pol&amp;bdm=B&amp;w=22br&amp;rid=3216&amp;search_lastname=Buszy%C5%82o&amp;search_name=&amp;search_lastname2=&amp;search_name2=&amp;from_date=&amp;to_date= Derewna], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego&lt;/ref&gt;.

== Носьбіты ==
* Навум і Яфім Бушылы — жыхары вёскі [[Калодзезнае|Калодзезнага]] маёнтку [[Цімкавічы|Цімкавічаў]], якія ўпамінаюцца 28 ліпеня 1638 году&lt;ref&gt;Инвентари магнатских владений Белоруссии XVII―XVIII вв.: Владение Тимковичи. — Минск, 1982. С. 27.&lt;/ref&gt;
* Міхаіл Бусель — настаўнік Плоцельскай прыходзкай вучэльні на 1897 год&lt;ref&gt;Памятная книжка Ковенской губернии на 1898 год. — Ковна, 1897.[https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=0ILZUPv2GpkC&amp;q=%D0%91%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C#v=snippet&amp;q=%D0%91%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C&amp;f=false С. 103].&lt;/ref&gt;
* Ёсіф Бузель (1886—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Капыль|Капылю]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]&lt;ref name=&quot;Memaryjal&quot;&gt;[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index2.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»&lt;/ref&gt;
* Рыгор Бушыла (1899—1941) — беларус з ваколіцаў [[Лунінец|Лунінцу]], які пацярпеў ад уладаў СССР&lt;ref name=&quot;Memaryjal&quot;/&gt;
* Васіль Бушыла (1916—1941) — беларус з ваколіцаў Лунінцу, які пацярпеў ад уладаў СССР&lt;ref name=&quot;Memaryjal&quot;/&gt;

Бушылы — сяляне-гаспадары ў вёсцы [[Малькавічы (Берасьцейская вобласьць)|Малькавічах]] ([[Пінскі павет|Піншчына]]) на 1811 год&lt;ref&gt;Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230503/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/366-spisok-krestyan-dvorokhozyaev-pinskogo-uezda-za-1811-g список крестьян дворохозяев Пинского уезда за 1811 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 26 студзеня 2015 г.&lt;/ref&gt;.

У 1621 годзе ўпамінаўся маёнтак Бузелевічы ў [[Троцкі павет|Троцкім павеце]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 46.&lt;/ref&gt;.

На 1906 год існавала вёска Бусылава (Бусылова) у Невельскім павеце Віцебскай губэрні&lt;ref&gt;Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 267.&lt;/ref&gt;.

На [[Браслаўскі павет|гістарычнай Браслаўшчыне]] існуе вёска [[Бусілы]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{Германскія імёны на -іла}}
{{Імёны з асновай бус}}

[[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]]</text>
      <sha1>pdv4r7lo0ory631opeihc5lbjqzyif9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атгін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275274</id>
    <revision>
      <id>2678384</id>
      <parentid>2598340</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4516" sha1="3yadvr3eh16i4ll1h0v191d80i8dxxu" xml:space="preserve">{{Імя
|імя              = Атґін
|лацінка          = Atgin / Athin
|арыгінал         = Otken
|вымаўленьне      = 
|мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]]
|утварэньне       = [[Ота|Oto]] + [[Гін|Genno]] &lt;br&gt; Oto + [[суфікс]] -кен (-ken)
|варыянт          = Адгін
|вытворныя        = [[Ядгін]]
|зьвязаныя        = 
}}

'''Атгі́н''' (Адгі́н) — мужчынскае імя.

== Паходжаньне ==
{{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}}

Откен або Отген (Otken, Oetgen&lt;ref&gt;Kathrin Dräger, [https://www.namenforschung.net/dfd/woerterbuch/liste/?tx_dfd_names%5Bname%5D=49218&amp;tx_dfd_names%5Baction%5D=show&amp;tx_dfd_names%5Bcontroller%5D=Names&amp;cHash=c76a988b2dc7c2553481e185b25274d9#s_df980b56-b81c-4569-b50a-2f9ca8986ffa Oettgen]{{Недаступная спасылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands&lt;/ref&gt;) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня&lt;ref&gt;Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1954. [https://books.google.by/books?id=WbJ6DwAAQBAJ&amp;pg=PA452&amp;dq=otken+namenkunde&amp;hl=ru&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjKnoH2svuBAxXLhv0HHUbEDpwQ6AF6BAgNEAI#v=onepage&amp;q=otken%20namenkunde&amp;f=false S. 452].&lt;/ref&gt;. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Ота|аўд- (од-, от-)]] (імёны [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Адыла|Аціла]], [[Отаўт]], [[Атмут]]; германскія імёны Otilo, Ottolt, Otmot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] audags 'шчасьце, асалода'&lt;ref&gt;Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 43.&lt;/ref&gt;, германскага *auð 'багацьце, спор'&lt;ref&gt;Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 72.&lt;/ref&gt;, а аснова [[Гін|-гін- (-ген-, -кін-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гендрута]], [[Кімант|Кімунд]], [[Мінгін|Менгін]]; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) — ад гоцкага gin- 'пачатак'&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.&lt;/ref&gt; (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'&lt;ref&gt;[https://www.koeblergerhard.de/got/got_g.html G] // Köbler G. Gotisches Wörterbuch. 4. Aufl, 2014.&lt;/ref&gt;). Апроч таго, у германскіх імёнах адзначаецца суфікс-пашыральнік -кін (-кен)&lt;ref&gt;Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=YOBwrIPG8IQC&amp;q=k%C3%AEn+Erdiken+#v=snippet&amp;q=k%C3%AEn%20Erdiken&amp;f=false S. 356].&lt;/ref&gt;.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Матеи Аткгинович'' (1528 год)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 162.&lt;/ref&gt;; ''Томашъ Урбановичъ з съ Одкгиновичъ… Якубъ Юхновичъ з съ Одкгиновичъ… Ромашко Петьковичъ Одкгиновичъ… Петръ Духновичъ з Одкгиновичъ… з ыменья Одкгиновичъ'' (1567 год)&lt;ref&gt;[https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=3Ih5AqeL2iwC&amp;q=%D0%9E%D0%B4%D0%BA%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&amp;q=%D0%9E%D0%B4%D0%BA%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&amp;f=false С. 846—847].&lt;/ref&gt;.

== Носьбіты ==
* Мацей Атгінавіч — [[Эйрагола|эйрагольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году

== Глядзіце таксама ==
* [[Ота]]
* [[Гін]]а

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{Імёны з асновай од}}
{{Імёны з асновай гін}}

[[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]]</text>
      <sha1>3yadvr3eh16i4ll1h0v191d80i8dxxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Глеб Гурбан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275413</id>
    <revision>
      <id>2678472</id>
      <parentid>2561927</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T06:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7001" sha1="m5o6s8ypp20olv5sreirrih6aoqiv12" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Глеб Гу́рбан''' ({{Н}} 15 траўня 2001) — беларускі футбаліст, абаронца менскага клюбу «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]».

== Кар’ера ==
=== Клюбная ===
Выхаванец клюбу «[[Менск (футбольны клюб)|Менск]]». З 2018 году пачаў выступаць за дубль, у кастрычніку і лістападзе 2018 году гуляў таксама ў [[Юніёрская ліга УЭФА|Юніёрскай лізе УЭФА]]. У 2019 годзе пачаў зрэдку прыцягвацца і да асноўнай каманды. 14 верасьня 2019 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць берасьцейскага «[[Дынама Берасьце|Дынама]]» (0:3). У далейшым працягваў выступаць за дубль, часам зьяўляючыся ў асноўным складзе. У ліпені 2020 году на правах арэнды далучыўся да «[[Смалявічы (футбольны клюб)|Смалявічаў]]»&lt;ref&gt;[https://football.by/news/141797.html &quot;Смолевичи&quot; подписали Макушинского и Гурбана]&lt;/ref&gt;. Пачаў гуляць у стартавай адзінаццатцы, аднак у жніўні атрымаў траўму. Пасьля акрыяньня вярнуўся на поле толькі ў лістападзе. У сьнежні 2020 году пакінуў «Смалявічы»&lt;ref&gt;[https://football.by/news/146626.html Футболисты покидают &quot;Смолевичи&quot;]&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2021 году стаў гульцом берасьцейскага «[[Рух Берасьце|Руха]]»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210420045814/https://sportarena.by/football/zashhitniki-gleb-gurban-i-maksim-lutskij-podpisali/ Защитники Глеб Гурбан и Максим Луцкий подписали контракты с Рухом]&lt;/ref&gt;, аднак гуляў толькі за дубль. У ліпені 2021 году на правах арэнды далучыўся да «[[Ворша (футбольны клюб)|Воршы]]»&lt;ref&gt;[https://football.by/news/154131.html &quot;Рух&quot; отдал Гурбана в аренду в &quot;Оршу&quot;]&lt;/ref&gt;, дзе замацаваўся ў стартавым складзе. У сьнежні 2021 году вярнуўся з арэнды ў «Рух»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20211210194508/https://rukh.by/item/1486 7 футболистов вернулись в «РУХ» из аренды!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211210194508/https://rukh.by/item/1486 |date=10 сьнежня 2021 }}&lt;/ref&gt;. У сакавіку 2022 году, пасьля таго як «Рух» зьняўся з Найвышэйшай лігі, зноў стаў футбалістам «[[Менск (футбольны клюб)|Менска]]»&lt;ref&gt;[https://football.by/news/162668.html Глеб Гурбан вновь будет играть за &quot;Минск&quot;]&lt;/ref&gt;. Спачатку ня меў трывалага месца ў аснове, а зь лета пачаў рэгулярна зьяўляцца ў першым складзе. У сьнежні 2022 году па заканчэньні кантракту пакінуў «Менск»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-12-01|url = https://www.pressball.by/news/football/428289|title = Футбол. &quot;Минск&quot; объявил об уходе 16 футболистов. Среди них Хващинский и Шрамченко|website = pressball.by|accessdate = 2022-12-19|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20221219135815/https://www.pressball.by/news/football/428289|archivedate = 19 сьнежня 2022|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;, аднак у студзені 2023 году падпісаў новае пагадненьне з клюбам&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-01-12|url = https://www.pressball.by/news/football/431420|title = Футбол. &quot;Минск&quot; продлил контракт с Глебом Гурбаном|website = pressball.by|accessdate = 2023-01-12|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20230112143712/https://www.pressball.by/news/football/431420|archivedate = 12 студзеня 2023|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;. Паводле вынікаў галасаваньня аматараў быў прызнаны найлепшым гульцом каманды ў 2023 годзе. У сьнежні 2023 году пакінуў клюб&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-12-30|url = https://football.by/news/182275 |title = Лучший футболист &quot;Минска&quot; покинул клуб |website = football.by|access-date = 2024-02-07|language = ru}}&lt;/ref&gt;, але ў студзені 2024 году падпісаў чарговае пагадненьне зь «Менскам»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-01-23|url = https://football.by/news/183094 |title = Глеб Гурбан остался в &quot;Минске&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-07|language = ru}}&lt;/ref&gt;.

У жніўні 2024 году далучыўся да расейскага клюбу [[СКА Хабараўск|СКА-«Хабараўск»]]&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-08-31|url = https://football.by/news/192057 |title = Глеб Гурбан перешел в хабаровский СКА |website = football.by|access-date = 2024-09-04|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У чэрвені 2026 году далучыўся да менскага «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]»&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-06-15 |url = https://football.by/news/219744 |загаловак = Глеб Гурбан продолжит карьеру в минском &quot;Динамо&quot; |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-07-10 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;. Дэбютаваў у складзе новай каманды ў сталічным дэрбі супраць свайго былога клюбу «Менску» на стадыёне [[Трактар (стадыён)|Трактар]].

=== Міжнародная ===
У кастрычніку 2019 году выступаў за [[Юніёрская зборная Беларусі па футболе|зборную Беларусі (да 19 гадоў)]] у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{Transfermarkt}}
* {{Soccerway}}
* {{Worldfootball}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гурбан, Глеб}}
[[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]]</text>
      <sha1>m5o6s8ypp20olv5sreirrih6aoqiv12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Барконт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276212</id>
    <revision>
      <id>2678437</id>
      <parentid>2601205</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T19:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4125" sha1="9luylnm00mgmqg3vohjn707au8anmtu" xml:space="preserve">{{Імя
|імя              = Барконт
|лацінка          = Barkont
|арыгінал         = Bercunt
|вымаўленьне      = 
|мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]]
|утварэньне       = [[Бар (імя)|Baro]] + [[Гунт|Cund]] &lt;br&gt; [[Бера|Bero]] + Cund
|варыянт          = 
|вытворныя        = 
|зьвязаныя        = 
}}

'''Барконт''' — мужчынскае імя.

== Паходжаньне ==
{{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}}

Паргунт (Pargunt), Беркунт або Бэргонда (Bercunt, Bergondo&lt;ref&gt;Schramm G. Zweigliedrige Personennamen der Germanen. — Berlin, 2013. S. 274.&lt;/ref&gt;), Гундабар (Gundabari&lt;ref&gt;Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]&lt;/ref&gt;) і Гундэбер (Gundeber&lt;ref&gt;Felder E. Die Personennamen auf den merowingischen Münzen der Bibliothèque nationale de France. — München, 2003. S. 192.&lt;/ref&gt;) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня&lt;ref&gt;Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=YOBwrIPG8IQC&amp;q=Pargund#v=snippet&amp;q=Pargund&amp;f=false 245], [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=YOBwrIPG8IQC&amp;q=Bercunt#v=snippet&amp;q=Bercunt&amp;f=false 262].&lt;/ref&gt;. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Бар (імя)|-бар- (-бор-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Барвід]], [[Барвін]], [[Вісбар]]; германскія імёны Barvid, Barwin, Wisbar) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] bara, baur 'чалавек, дзіця' (літаральна — «народжаны»)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 16.&lt;/ref&gt;, а аснова [[Гунт|-гунд- (-гунт-, -кунт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гунтэр|Гунтар]], [[Вігунт]], [[Вірконт]]; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) паходзіць ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.&lt;/ref&gt;.

У [[Памор’е|Памор’і]] бытавала прозьвішча Bergunde&lt;ref&gt;[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=BERGUNDE&amp;ofb=arnshagen&amp;modus=&amp;lang=de BERGUNDE], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)&lt;/ref&gt;.

У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася імя ''Pyrkant''&lt;ref&gt;Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=RdZD6OjYXgoC&amp;q=Pyrkant#v=snippet&amp;q=Pyrkant&amp;f=false S. 77].&lt;/ref&gt;. У ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] бытавала прозьвішча Bierkandt&lt;ref&gt;[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=BIERKANDT&amp;ofb=memelland&amp;modus=&amp;lang=de BIERKANDT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)&lt;/ref&gt;. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''homines… Owsiey Borkontowicz'' (13 чэрвеня 1456 году)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 249.&lt;/ref&gt;; ''две земли пустовскихъ тамъ же у-в [[Ашмяны|Ошменьскомъ]] повете Конюшъскую землю Борконтишъку'' (сьнежань 1534 году)&lt;ref&gt;{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|227к}} P. 157.&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Бар (імя)|Бара]]
* [[Гунт]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{Імёны з асновай бар}}
{{Імёны з асновай гунд}}

[[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]]</text>
      <sha1>9luylnm00mgmqg3vohjn707au8anmtu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзіслаў Варакса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279719</id>
    <revision>
      <id>2678479</id>
      <parentid>2607134</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5266" sha1="r8xe1mdtm7ry245jirqes1heip12u98" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Уладзісла́ў Вара́кса''' ({{Н}} 26 студзеня 2004 году) — беларускі [[футбол|футбаліст]], паўабаронца барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]].

== Кар’ера ==
=== Клюбная ===
Выхаванец менскага «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]». У 2017 годзе перайшоў у юнацкую каманду салігорскага «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёра]]», а ў 2019 годзе далучыўся да берасьцейскага «[[Дынама Берасьце|Дынама]]», дзе пазьней пачаў гуляць за клюбны дубль. У першай палове 2021 году абараняў колеры другалігавай «[[Узда (футбольны клюб)|Ўзды]]», дзе быў адным з асноўных гульцоў. У ліпені 2021 году падпісаў кантракт з гарадзенскім «[[Нёман Горадня|Нёманам]]» да сканчэньня 2023 году&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2021-07-29|url = https://football.by/news/154199 |title = &quot;Неман&quot; подписал 17-летнего хавбека &quot;Узды&quot; |website = football.by|access-date = 2024-01-30|language = ru}}&lt;/ref&gt;. 2 жніўня 2021 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць берасьцейкага «Дынама» (3:1). У далейшым гуляў за пераважна дубль, прыцягваючыся таксама да асноўнай каманды. Сэзон 2023 году амаль цалкам прапусьціў праз траўмы. У студзені 2024 году падоўжыў пагадненьне з гарадзенцамі&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-01-12|url = https://football.by/news/182666 |title = &quot;Неман&quot; продлил контракт с футболистом, пропустившим сезон из-за травмы |website = football.by|access-date = 2024-01-30|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У ліпені 2024 году быў аддадзены ў арэнду сталічнаму «[[Менск (футбольны клюб)|Менску]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-07-18|url = https://football.by/news/190273 |title = Владислав Варакса отправился в аренду в &quot;Минск&quot; |website = football.by|access-date = 2024-08-05|language = ru}}&lt;/ref&gt;, а перад пачаткам сэзону 2025 году падпісаў зь мяшчанамі паўнавартасны кантракт&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-02-07 |url = https://bel.football/news/ofitsialno-vladislav-varaksa-minsk |загаловак = Официально: Владислав Варакса — игрок «Минска» |выдавец = Белорусский футбол |дата доступу = 2025-03-09 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-02-07 |url = https://football.by/news/198173 |загаловак = Владислав Варакса подписал контракт с &quot;Минском&quot; |выдавец = Football.by |дата доступу = 2025-03-09 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;. У ліпені 2026 году стаў футбалістам барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-07-03 |url = https://football.by/news/220660 |загаловак = Владислав Варакса перешёл в БАТЭ |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-07-10 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Міжнародная ===
У верасьні 2022 году гуляў за [[Юніёрская зборная Беларусі па футболе|зборную Беларусі (да 19 гадоў)]] у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы. У чэрвені 2024 году запачаткаваў выступы ў складзе [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі (да 21 году)]], двойчы за некалькі дзён згуляўшы ў таварыскіх матчах супраць зборнай Мальты.

== Дасягненьні ==
'''«Нёман»''':
* Срэбны прызэр [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|2023]]
* Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: [[Кубак Беларусі па футболе 2023—2024 гадоў|2024]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{Transfermarkt}}
* {{Soccerway}}

{{Склад ФК БАТЭ}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Варакса, Уладзіслаў}}
[[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]]</text>
      <sha1>r8xe1mdtm7ry245jirqes1heip12u98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ільля Рашчэня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281879</id>
    <revision>
      <id>2678485</id>
      <parentid>2669553</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9606" sha1="t3vihf2zazv19ocs6yd2yq4wfq9wkv4" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Ільля́ Рашчэ́ня''' ({{Н}} 1 чэрвеня 2003 году) — беларускі футбаліст, абаронца.

== Кар’ера ==
=== Клюбная ===
Выхаванец менскай «[[Зорка-БДУ Менск|Зоркі-БДУ]]». З 2014 году пачаў выступаць за каманду ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лізе]] ды зь цягам часу замацаваўся ў асноўным складзе. Паводле вынікаў сэзону 2018 году дапамог камандзе прасунуцца ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшую лігу]]. Сам, аднак, быў выведзены з асноўнага складу і падтрымліваў форму з дублем, а ў сакавіку 2019 году быў аддадзены ў арэнду ў крымскі клюб «[[Інкамспорт Ялта|Інкамспорт]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2019-03-04|url = https://football.by/news/123975 |title = &quot;Энергетик-БГУ&quot; отдал трех игроков в аренду |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt;, які ачольваў беларускі спэцыяліст [[Юры Сьвіркоў]]. У траўні 2019 году пасьля звальненьня Сьвіркова пакінуў каманду ўсьлед за ім.

У ліпені 2019 году быў аддадзены ў арэнду ў «[[Смалявічы (футбольны клюб)|Смалявічы]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2019-07-29|url = https://football.by/news/129580 |title = &quot;Энергетик-БГУ&quot; отдал Ращеню в аренду &quot;Смолевичам&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt;. Замацаваўся ў пачатковым складзе каманды і дапамог ёй выйсьці ў Найвышэйшую лігу. У студзені 2020 году падпісаў паўнавартасны кантракт з «Смалявічамі»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2020-01-13|url = https://football.by/news/135585 |title = Илья Ращеня подписал соглашение со &quot;Смолевичами&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У верасьні 2020 году паводле пагадненьня бакоў пакінуў клюб&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2020-09-08|url = https://fcsmolevichi.by/novosti/ilya-rashhenya-pokinul-smolevichi |title = Илья Ращеня покинул &quot;Смолевичи&quot; |work = Афіцыйны сайт «Смалявічаў» |access-date = |language = ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20210919081119/https://fcsmolevichi.by/novosti/ilya-rashhenya-pokinul-smolevichi |archive-date=2021-09-19 |deadurl = yes }}&lt;/ref&gt; і неўзабаве далучыўся да «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцку]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2020-09-17|url = https://football.by/news/143933 |title = Русак и Ращеня стали игроками &quot;Слуцка&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У «Слуцку» быў трывалым гульцом асновы. У ліпені 2021 году паводле пагадненьня бакоў пакінуў слуцкі клюб&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2021-07-07|url = https://football.by/news/153416 |title = &quot;Слуцк&quot; расстался с Ращеней |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt; і неўзабаве далучыўся да расейскага «[[Валгар Астрахань|Валгара]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2021-07-08|url = https://football.by/news/153445 |title = Илья Ращеня подписал контракт с российским &quot;Волгарем&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У чэрвені 2023 году пакінуў клюб па заканчэньні кантракту&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-06-06|url = https://football.by/news/175448 |title = Гаврилович и Ращеня покинули &quot;Волгарь&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У жніўні 2023 году далучыўся да «[[Гомель (футбольны клюб)|Гомля]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-08-08|url = https://football.by/news/177487 |title = Ращеня вернулся в чемпионат Беларуси |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2024 году падоўжыў кантракт з клюбам&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-01-09|url = https://football.by/news/182577 |title = Защитник &quot;Гомеля&quot; продлил контракт с клубом |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У новым сэзоне быў трывалым гульцом першай адзінаццатцы, часам выконваючы функцыі капітана. Па заканчэньні сэзону галоўны трэнэр [[Андрэй Гараўцоў]] спрабаваў захаваць футбаліста ў камандзе, але Рашчэня абраў [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2024-12-16 |url = https://sport5.by/news/football/belarus/Ilya-Rashchenya-pereshyel-v-sostav-BATE/ |загаловак = Илья Ращеня перешёл в состав БАТЭ |выдавец = Sport5 |дата доступу = 2025-03-07 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2024-12-17 |url = https://football.by/news/196238 |загаловак = Илья Ращеня: &quot;Горовцов хотел оставить в команде, но решение было за мной&quot; |выдавец = Football.by |дата доступу = 2025-03-07 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2024-12-16 |url = https://pressball.by/news/football/zashhitnik-ilya-rashhenya-podpisal-kontrakt-s-bate/ |загаловак = 27-летний защитник Илья Ращеня подписал контракт с БАТЭ |выдавец = Прессбол |дата доступу = 2025-03-07 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;.

Не зважаючы на пагаршэньне вынікаў БАТЭ, Рашчэня стаў адным з галоўных футбалістаў клюбу, адгуляўшы ў сэзоне 2025 году 24 матчы ў Найвышэйшай лізе. Пагатоў, абаронца адзначыўся чатырма галявымі перадачамі, пры гэтым больш было толькі ў [[Арсень Агееў|Арсеня Агеева]]. Па заканчэньні сэзону падоўжыў кантракт з барысаўскім клюбам&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-01-08 |url = https://www.fcbate.by/news/2800 |загаловак = Илья Ращеня и Артем Рахманов продлили контракты с БАТЭ |выдавец = Афіцыйны сайт ФК БАТЭ |дата доступу = 2026-01-23 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;. На ліпеня пакінуў барысаўскую каманду&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-07-03 |url = https://football.by/news/220654 |загаловак = Илья Ращеня и Жан-Шарль Яо покинули БАТЭ |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-07-10 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Міжнародная ===
У кастрычніку 2013 году быў у складзе [[Юнацкая зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі (да 17 гадоў)]] на кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы, аднак на поле не выходзіў. У кастрычніку 2015 году гуляў за [[Юніёрская зборная Беларусі па футболе|зборную Беларусі (да 19 гадоў)]] у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы. 11 лістапада 2016 году правёў свой адзіны матч за [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|зборную Беларусі (да 21 году)]], калі выйшаў у стартавым складзе ў таварыскім матчы супраць зборнай Украіны, але ўжо на 9-й хвіліне быў заменены.

== Дасягненьні ==
'''БАТЭ''':
* Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|2026]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://www.pressball.by/players/football/1385/ Статыстыка «ПБ-Инфо»]{{Недаступная спасылка|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}
* {{Transfermarkt}}
* {{Soccerway}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рашчэня, Ільля}}
[[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]]</text>
      <sha1>t3vihf2zazv19ocs6yd2yq4wfq9wkv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антон Кавалёў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282039</id>
    <revision>
      <id>2678487</id>
      <parentid>2669552</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8899" sha1="nhnjogxg2omad0qf6avq2jm7shduihc" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Антон Кавалёў''' ({{Н}} 19 красавіка 2000 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца расейскага клюбу «[[Факел Варонеж|Факел]]». Ягоны старэйшы брат [[Юры Кавалёў|Юры]] таксама футбаліст.

== Кар’ера ==
=== Клюбная ===
З 2017 году пачаў выступаць за дубль салігорскага «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёра]]». Гуляў у Юнацкай лізе УЭФА. У 2019 годзе пачаў прыцягвацца да асноўнага складу. Дэбютаваў у [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лізе]] 24 лістапада 2019 году ў матчы супраць «[[Менск (футбольны клюб)|Менску]]» (0:1), калі выйшаў на замену ў канцы сустрэчы.

У сакавіку 2020 году поруч з таварышам па камандзе [[Яўген Козел|Яўгенам Козелам]] быў аддадзены ў арэнду латвійскаму клюбу «[[Тукумс-2000 (футбольны клюб)|Тукумс-2000]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = |url = https://by.tribuna.com/football/1084537520.html |title = Антон Ковалев и Евгений Козел арендованы латвийским клубом «Тукумс 2000» |website = by.tribuna.com|access-date = |language = ru}}&lt;/ref&gt;. Аднак у сувязі з [[Пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|пандэміяй каранавірусу]] пачатак чэмпіянату Латвіі быў адкладзены. У ліпені 2020 году быў адкліканы з арэнды ў «Шахцёр», гэтак і не згуляўшы ў Латвіі аніводнага матчу&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2020-07-03|url = https://football.by/news/141384 |title = &quot;Шахтер&quot; вернул двух игроков из аренды в латвийском &quot;Тукумсе-2000&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У другой палове 2020 году выступаў за дубль «Шахцёра». У студзені 2021 году пачаў трэнавацца зь «[[Іслач Менскі раён|Іслаччу]]» і ў выніку быў арандаваны клюбам&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2021-03-02|url = https://football.by/news/149215 |title = &quot;Ислочь&quot; арендовала у &quot;Шахтера&quot; Ковалева |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt;. Здолеў замацавацца ў асноўным складзе, чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену. У сьнежні 2021 году па заканчэньні арэнды вярнуўся ў «Шахцёр»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2021-12-31|url = https://www.pressball.by/news/football/403042 |title = Антон Ковалев вернулся в солигорский &quot;Шахтер&quot; |website = pressball.by|access-date = 2022-01-01|language = ru |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220101151725/https://www.pressball.by/news/football/403042 |archive-date=2022-01-01 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2022 году пачаў рыхтавацца да новага сэзону з «Шахцёрам», аднак хутка пакінуў клюб&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-01-29|url = https://football.by/news/160725 |title = &quot;Шахтер&quot; расстался с Ковалевым |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt; і стаў гульцом жодзінскага «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-01-29|url = https://football.by/news/160735 |title = Антон Ковалев пополнил ряды &quot;Торпедо-БелАЗ&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2024 году трэнаваўся з расейскім «[[Факел Варонеж|Факелам]]», аднак пасьля вярнуўся ў жодзінскі клюб&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-01-29|url = https://football.by/news/183341 |title = Антон Ковалев вернулся из &quot;Факела&quot; в &quot;Торпедо-БелАЗ&quot; и продлит контракт с клубом |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt; і ў лютым падоўжыў зь ім кантракт&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-02-01|url = https://football.by/news/183480 |title = Антон Ковалев продлил контракт с &quot;Торпедо-БелАЗом&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-02|language = ru}}&lt;/ref&gt;.

У пачатку 2025 году прыяднаўся да расейскага «[[Факел Варонеж|Факелу]]»&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-01-29 |url = https://pressball.by/news/football/anton-kovalev-byli-varianty-i-v-rossii-i-v-evrope-fakel-ubedil-svoej-ambitsioznostyu-kollektivom-a-takzhe-bolelshhikami/ |загаловак = Антон Ковалев: были варианты и в России, и в Европе. &quot;Факел&quot; убедил своей амбициозностью, коллективом, а также болельщиками |выдавец = Прессбол |дата доступу = 2025-03-05 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;. Паводле словаў гульца расейскі клюб доўгі час прыглядаўся да яго, перш чым наважыцца набыць футбаліста. Дэбютаваў у расейскай [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Расеі па футболе|Прэм’ер-лізе]] 2 сакавіка 2025 году, адгуляўшы першы тайм у выяздным матчы супраць «[[Хімкі (футбольны клюб)|Хімак]]». «Факел» ня здолеў утрымацца ў элітным дывізіёне, таму ўлетку спартовец ужо ў складзе клюбу спаборнічаў у [[Першая ліга чэмпіянату Расеі па футболе|Першай лізе]]. Замацавацца ў складзе ня здолеў, таму на пачатку 2026 году на правах арэнды накіраваўся ў барысаўскі [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-01-23 |url = https://www.fcbate.by/news/2820 |загаловак = Антон Ковалев взят в аренду у воронежского &quot;Факела&quot; |выдавец =  |дата доступу = 2026-01-25 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;, але ўлетку вярнуўся ў Расею.

=== Міжнародная ===
2 верасьня 2021 году дэбютаваў у [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі (да 21 году)]], выйшаўшы на замену ў другім тайме адборачнага матчу чэмпіянату Эўропы супраць зборнай Ісьляндыі (1:2).

== Дасягненьні ==
* Бронзавы прызэр [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019 году|2019]], [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023 году|2023]], [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году|2024]]
* Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|2023]], [[Кубак Беларусі па футболе 2025—2026 гадоў|2026]]
* Уладальнік [[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубка Беларусі]]: [[Супэркубак Беларусі па футболе 2024 году|2024]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://www.pressball.by/players/football/1318/ Статыстыка «ПБ-Инфо»]{{Недаступная спасылка|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}
* {{Transfermarkt}}
* {{Soccerway}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кавалёў, Антон}}
[[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]]</text>
      <sha1>nhnjogxg2omad0qf6avq2jm7shduihc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Італьянскія валейбалісты і валейбалісткі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>286624</id>
    <revision>
      <id>2678410</id>
      <parentid>2533116</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдаленая [[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы паводле дысцыплінаў]]; дададзеная [[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў]] з дапамогай [[Вікіпэдыя:Прылады/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>2678410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="285" sha1="2odmk59s39kr9lzkg3gosg9l4wkgrqo" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Валейбалісты і валейбалісткі паводле краінаў]]
[[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў|Валейбалісты, валейбалісткі]]</text>
      <sha1>2odmk59s39kr9lzkg3gosg9l4wkgrqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кірыл Цапянкоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287631</id>
    <revision>
      <id>2678470</id>
      <parentid>2645636</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T06:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7572" sha1="7uv915q9aoog8p1yhczz1afgpzk91a5" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Кірыл Цапянкоў''' ({{Н}} 8 ліпеня 2004 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца магілёўскага «[[Дняпро Магілёў|Дняпра]]».

== Кар’ера ==
=== Клюбная ===
Пачынаў займацца футболам у родным [[Шклоў|Шклове]]. Пазьней займаўся ў магілёўскай СДЮШАР-7, гуляў на юнацкім узроўні за магілёўскі «[[Дняпро Магілёў|Дняпро]]». Улетку 2020 году далучыўся да берасьцейскага «[[Рух Берасьце|Руха]]», дзе гуляў за дубль, а неўзабаве пачаў прыцягвацца і да асноўнай каманды. Дэбютаваў у Найвышэйшай лізе 22 лістапада 2020 году ў матчы супраць салігорскага «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёра]]» (1:2), калі выйшаў на замену ў другім тайме.

У сэзоне 2021 году рэгулярна трэнаваўся з асноўнай камандай «Руха», але гуляў пераважна за дубль. У асноўнай камандзе за сэзон правёў 4 матчы, адзначыўся адным голам у браму берасьцейскага «[[Дынама Берасьце|Дынама]]». У пачатку 2022 году рыхтаваўся да новага сэзону з «Рухам», аднак у лютым каманда зьнялася з Найвышэйшай лігі. Нарэшце, у красавіку 2022 году падпісаў кантракт зь берасьцейскім «Дынама» да ліпеня з магчымасьцю падаўжэньня на год&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.pressball.by/news/football/411602 |title = Футбол. Кирилл Цепенков стал игроком &quot;Динамо-Брест&quot; |website = pressball.by|language = ru |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;. У складзе дынамаўцаў хутка стаў гульцом асноўнага складу. У сьнежні 2022 году падоўжыў кантракт да канца сэзону 2023 году&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-12-05|url = https://football.by/news/170197 |title = Брестское &quot;Динамо&quot; продлило контракт с Цепенковым |website = football.by|access-date = 2024-02-07|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2024 году зноў падоўжыў пагадненьне з клюбам&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-01-15|url = https://football.by/news/182804 |title = Кирилл Цепенков проведет третий сезон в брестском &quot;Динамо&quot; |website = football.by|access-date = 2024-02-07|language = ru}}&lt;/ref&gt;, але ў першай палове сэзону страціў месца ў складзе дынамаўцаў, і ў ліпені 2024 году перайшоў у «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]]»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-07-09|url = https://football.by/news/189875 |title = Кирилл Цепенков перешел из брестского &quot;Динамо&quot; в &quot;Слуцк&quot; |website = football.by|access-date = 2024-08-05|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У новым клюбе зноў займеў гульнёвую практыку на сталай аснове. 4 кастрычніка адзначыўся дублем у браму берасьцейскага «Дынама», чым забясьпечыў перамогу случакоў зь лікам 1:2&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2024-10-07 |url = https://football.by/news/193494 |загаловак = Герой 24-го тура Кирилл Цепенков. Оптимальная &quot;месть&quot; там, где его не оценили по достоинству |выдавец = Football.by |дата доступу = 2025-03-08 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2024-10-04 |url = https://pressball.by/news/football/redkij-sluchaj-havbek-slutska-kirill-tsepenkov-golevym-dublem-otsalyutoval-v-matche-so-svoim-byvshim-klubom/ |загаловак = Редкий случай: хавбек &quot;Слуцка&quot; Кирилл Цепенков голевым дублем отсалютовал в матче со своим бывшим клубом |выдавец = Прессбол |дата доступу = 2025-03-08 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;. Ужо перад пачаткам сэзону 2025 году падпісаў кантракт з сталічным «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]»&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-02-21 |url = https://sport5.by/news/football/belarus/Kirill-TSepenkov-predstavlen-v-kachestve-futbolista-minskogo-Dinamo/ |загаловак = Кирилл Цепенков представлен в качестве футболиста минского &quot;Динамо&quot; |выдавец = Sport5 |дата доступу = 2025-03-08 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2025-02-21 |url = https://betnews.by/kirill-czepenkov-stal-igrokom-minskogo-dinamo/ |загаловак = Кирилл Цепенков стал игроком минского «Динамо» |выдавец = Bet News |дата доступу = 2025-03-08 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dinamo-minsk.by/blr/pres-centr/naviny/20252/lyuty5/kiryl-capyanko-futbalist-dynama-minsk Кірыл Цапянкоў — футбаліст &quot;Дынама-Мінск&quot;]. Афіцыйны сайт «Дынама».&lt;/ref&gt;. У складзе менскага клюбу ня даў рады, фактычна стаўшы гульцом ратацыі. У канцы чэрвеня 2026 году зьмяніў «Дынама» на магілёўскае «Дняпро»&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-06-29 |url = https://dinamo-minsk.by/blr/pres-centr/naviny/20263/cherven8/kiryl-capyanko-perabrasya-magilyo |загаловак = Кірыл Цапянкоў перабраўся ў Магілёў |выдавец = Афіцыйны сайт «Дынама» |дата доступу = 2026-07-10 |мова = be}}&lt;/ref&gt;.

=== Міжнародная ===
У верасьні 2022 году гуляў за [[Юніёрская зборная Беларусі па футболе|зборную Беларусі (да 19 гадоў)]] у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы.

== Дасягненьні ==
'''«Дынама» Менск''':
* Срэбны прызэр [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 году|2025]]
* Уладальнік [[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубка Беларусі]]: 2025

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://pressball.by/players/football/1532/ Статыстыка «ПБ-Инфо»]{{Ref-ru}}
* {{Transfermarkt}}
* {{Soccerway}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Цапянкоў, Кірыл}}
[[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]]</text>
      <sha1>7uv915q9aoog8p1yhczz1afgpzk91a5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фэмке Брудэрс-Боль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287669</id>
    <revision>
      <id>2678414</id>
      <parentid>2635998</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dymitr перанёс старонку [[Фэмке Боль]] у [[Фэмке Брудэрс-Боль]]: Абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2635998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21754" sha1="rj6xnzky8wn3ut2g72kehovlftgeg44" xml:space="preserve">{{Спартоўка}}
'''Фэ́мке Боль''' ({{мова-nl|Femke Bol}}; 23 лютага 2000 году) — нідэрляндзкая [[лёгкая атлетыка|лёгкаатлетка]], якая спэцыялізуецца на бегу на кароткія дыстанцыі і на [[бег зь перашкодамі|бегу зь перашкодамі]]. [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|Алімпійская чэмпіёнка 2024 году]], а таксама чэмпіёнка сьвету па лёгкай атлетыцы як на адкрытым паветры, гэтак і ў памяшканьні.

== Кар’ера ==
=== Пачатак ===
У дзяцінстве займалася [[дзюдо]], але пасьля таго як некалькі разоў пашкодзіда руку, пераключылася на лёгкую атлетыку. Боль у 2015 годзе засяродзілася на дыстанцыі 400 мэтраў і пачала здабываць перамогі ў айчынных турнірах у розных узроставых групах&lt;ref name=&quot;teamnl&quot;&gt;Schoonderwoert, Richard (3.08.2021). [https://web.archive.org/web/20220211164202/https://teamnl.org/artikelen/2021/08/de-pijlsnelle-ontwikkeling-van-femke-bol «De pijlsnelle ontwikkeling van Femke Bol»]. TeamNL.&lt;/ref&gt;. У 2016 годзе ейным трэнэрам стаў Брам Пэтэрс, а ейным бацькам давялося везьці яе на трэнаваньні ў Арнэм амаль штодня&lt;ref name=&quot;teamnl&quot;/&gt;. Зь цягам часу спартоўка здабывала перамогі ня толькі ў родных Нідэрляндах, але і на міжнародных моладзевых турнірах. У 2019 годзе стала чэмпіёнкай краіны ў памяшканьні сярод дарослых.

=== Першыя старты ===
[[Файл:Femke Bol at Doha 2019 2.jpg|значак|зьлева|19-гадовая Боль на [[чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2019 году|чэмпіянаце сьвету 2019 году]] ў [[Доха|Досе]].]]
Боль была вымушаная трэнавацца на гравійных дарогах у лясах і на травяністых палях, калі ў сакавіку 2020 году ўпершыню былі ўсталяваныя абмежаваньні праз [[Пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|пандэмію каранавірусу]]. Не зважаючы на гэта, у ліпені яна брала ўдзел у забегах Папэндале, дзе амаль на сэкунду пераўзвысіла нацыянальны рэкорд у бегу на 400 мэтраў зь перашкодамі ў 54,62 сэкунды, усталяваны [[Эстэр Гоосэнс]] у 1998 годзе&lt;ref&gt;van Ommeren, Hans (9.08.2020). [https://web.archive.org/web/20230314111038/https://www.utrechtsesportkrant.nl/utrechtse-sportkrant/staat-femke-bol-aan-het-begin-van-een-imposante-carriere «Staat Femke Bol aan het begin van een imposante carrière?»]. Utrechtse Sportkrant.&lt;/ref&gt;. Праз два тыдні яна дасягнула часу ў 53,79 сэкундаў, то бок чацьвертага найхутчэйшага часу ў Эўропе сярод спартовак да 23 гадоў у гісторыі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210411041703/https://european-athletics.com/news/bol-scorches-world-400m-hurdles-lead-papendal «Bol scorches to world 400m hurdles lead of 53.79 in Papendal»]. European Athletics.&lt;/ref&gt;. У свой першы прафэсійны сэзон здабыла перамогі ўва ўсіх забегах з бар’ерамі цягам сэзону.

[[Файл:Femke Bol at 2021 European Team Championships.jpg|значак|На [[Чэмпіянат Эўропы па лёгкай атлетыцы 2021 году|чэмпіянаце Эўропы 2021 году]].]]
Бягуха пачала сваю кампанію без паразаў у памяшканьні 30 студзеня, перасягнуўшы свой папярэдні найлепшы паказьнік у бегу на 400 мэтраў больш чым на 1,5 сэкунды і зрынуўшы папярэдні рэкорд Нідэрляндаў на лёгкаатлетычных спаборніцтвах у [[Вена|Вене]]. Надалей, у Сусьветным туры спартоўка ставіла новыя рэкорды ў [[Мэц]]ы (50,81 с) і [[Торунь|Торуні]] (50,66 с). У Польшчы яна двойчы здабыла залатыя мэдалі, спачатку ў індывідуальным забегу, а потым у складзе зборнай на эстафэце 4×400 мэтраў з бар’ерамі&lt;ref&gt;Henderson, Jason (6.03.2021). [https://web.archive.org/web/20210306205316/https://athleticsweekly.com/event-reports/femke-bol-delivers-in-style-1039941623/ «Femke Bol delivers in style»]. AW.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210714152333/https://www.worldathletics.org/competitions/olympic-games/news/femke-bol-netherlands-400m-hurdles-tokyo-olympics «No barriers for record-breaker Bol»]. World Athletics.&lt;/ref&gt;. На адкладзеных [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях]] у [[Токіё]] ў ліпені і жніўні 2021 году Боль прабегла шэсьць забегаў на 400 мэтраў з бар’ерамі і бязь іх, у тым ліку тры эстафэты. У фінале бегу на 400 мэтраў з бар’ерамі нідэрляндка заняла трэцяе месца, атрымаўшы бронзавы мэдаль&lt;ref&gt;Henderson, Jason (4.08.2021). [https://web.archive.org/web/20220131223229/https://athleticsweekly.com/event-reports/sydney-mclaughlin-wins-400m-hurdles-showdown-in-world-record-1039948075/ «Sydney McLaughlin wins 400m hurdles showdown in world record»]. AW.&lt;/ref&gt;. Пасьля гульняў атлетка працягвала дамінаваць у забегах [[Дыямэнтавая ліга|Дыямэнтавай лігі]], здабыўшы перамогі на этапах у [[Лязана|Лязане]] і [[Цюрых]]у&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20211023114935/https://www.diamondleague.com/fileadmin/IDL_Zurich/user_upload/Results_Lausanne_2021.pdf «Wanda Diamond League — Lausanne (SUI)»]. Diamond League.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220121073341/https://www.diamondleague.com/fileadmin/IDL_Zurich/user_upload/Results_Diamond_League_2021_Zurich_2021.pdf «Wanda Diamond League Final — Zürich (SUI)»]. Diamond League.&lt;/ref&gt;.

=== Тытулы чэмпіёнкі сьвету і Эўропы ===
[[Файл:Femke Bol in the 400m hurdles semi-finals at the 2020 Olympic Games (cropped).jpg|значак|зьлева|Падчас забегу на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|Алімпійскіх гульнях 2020 году]] пад залевай.]]
Боль адкрыла сэзон 2022 году ў памяшканьні, вярнуўшыся ў францускі Мэц, дзе яна палепшыла свой папярэдні рэкорд на дыстанцыі 400 мэтраў (50,72 с), а таксама выйграла забег на 200 мэтраў з новым асабістым рэкордам (23,37 с). 27 лютага на чэмпіянаце Нідэрляндаў у памяшканьні яна палепшыла свой уласны нацыянальны рэкорд, паказаўшы час у 50,30 сэкундаў, што таксама было хутчэй, чым ейны найлепшы паказьнік на адкрытым паветры&lt;ref&gt;Roeske, Eric (27.02.2022). [https://web.archive.org/web/20220307155052/https://www.telegraaf.nl/sport/362614783/femke-bol-snelt-in-dik-nederlands-record-naar-goud-op-400-meter «Femke Bol snelt in dik Nederlands record naar goud op 400 meter»]. De Telegraaf.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220307155056/https://www.european-athletics.com/news/bol-improves-world-lead-to-50-30-at-the-dutch-indoor-championships «Bol improves world lead to 50.30 at the Dutch Indoor Championships»]. European Athletics.&lt;/ref&gt;. 22-гадовая дзяўчына свой першы забег на адкрытым паветры зрабіла 31 траўня на спаборніцтвах у [[Острава|Остраве]], дзе яна была найлепшай у сьвеце на дыстанцыі 300 мэтраў з бар’ерамі. Яна паказала час 36,86 сэкундаў, што было на 1,3 сэкунды хутчэй, чым папярэдні найлепшы вынік [[Зузана Гэйнава|Зузаны Гэйнавай]] у 2013 годзе&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220601110734/https://www.european-athletics.com/news/bol-blazes-to-world-300m-hurdles-best-of-36-86-in-ostrava «Bol blazes to world 300m hurdles best of 36.86 in Ostrava»]. European Athletics.&lt;/ref&gt;. Яна працягвала здабываць перамогі на этапах Дыямэнтавай лігі ў [[Рым]]е, [[Осьлё]] і [[Стакгольм]]е. У ліпені на [[чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыкі 2022 году|чэмпіянаце сьвету]] ў [[Юджын (Арэгон)|Юджыне]] Боль здабыла срэбраны мэдаль на дыстанцыі 400 мэтраў з бар’ерамі. У зьмяшанай эстафэце 4×400 мэтраў спартоўка, якая бегла на апошнім этапе ў фінале, заваявала яшчэ адзін срэбраны мэдаль, пры гэтым нідэрляндцы ўсталявалі нацыянальны рэкорд, але ўсяго на 0,08 сэкундаў саступілі ў барацьбе за золата бегунам і бягухам з [[Дамініканская Рэспубліка|Дамініканскай Рэспублікі]]. Пазьней яна зрабіла залаты хет-трык на [[Чэмпіянат Эўропы па лёгкай атлетыцы 2022 году|чэмпіянаце Эўропы]] ў [[Мюнхэн]]е, стаўшы першай спрынтэркай, якая перамагла на дыстанцыі 400 мэтраў на буйных чэмпіянатах як з бар’ерамі, гэтак у бегу бязь іх. У канцы сэзону Боль была названая найлепшай атлеткай Эўропы 2022 году&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220909014602/https://www.letsrun.com/news/2022/09/world-leaders-by-ingebrigtsen-korir-highlight-2022-diamond-league-final/ «World Leaders by Ingebrigtsen &amp; Korir Highlight 2022 Diamond League Final»]. LetsRun.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221105194302/https://www.european-athletics.com/news/bol-duplantis-ingebrigtsen-crowned-2022-european-athletes-of-the-year «Bol, Duplantis, Ingebrigtsen crowned 2022 European Athletes of the Year»]. European Athletics.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Women's 400m final at 2022 World Indoor Championships.jpg|значак|Боль (другая зьлева) на спаборніцтвах у памяшканьні ў 2022 годзе.]]
У 2023 годзе, зноў спаборнічаючы ў Мэцы, яна ўсталявала новыя рэкорды Нідэрляндаў у памяшканьні як на дыстанцыі 200 мэтраў, гэтак і на 400 мэтрах. 19 лютага на чэмпіянаце Нідэрляндаў у памяшканьні ў [[Апэльдоорн]]е яна скараціла рэкорд на 0,7 сэкундаў ад былога найлепшага паказьніку, усталяваўшы новы рэкорд на 49,26 сэкундах. Гэта быў адзін з самых трывалых рэкордаў сьвету, бо быў усталяваны яшчэ ў 1982 годзе чэхаславацкай бягухай [[Ярміла Кратахвілава|Ярмілай Кратахвілавай]]&lt;ref&gt;Howorth, Alasdair (20.02.2023). [https://web.archive.org/web/20230220110349/https://www.cnn.com/2023/02/20/sport/femke-bol-world-record-400-meter-spt-intl/index.html «Femke Bol breaks 41-year world record in the women's indoor 400 meters»]. CNN.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230219175903/https://olympics.nbcsports.com/2023/02/19/femke-bol-world-record-400-meters-indoors/ «Femke Bol breaks oldest world record in track»]. NBC Sports.&lt;/ref&gt;. На чэмпіянаце Эўропы ў памяшканьні ў [[Стамбул]]е Боль абараніла свой тытул чэмпіёнкі, а таксама здабыла залаты мэдаль у жаночай эстафэце 4×400 мэтраў. Як і ў папярэдні сэзон нідэрляндка калекцыянавала перамогі на этапах Дыямэнтавай лігі. У жніўні на [[Чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2023 году|чэмпіянаце сьвету]] ў [[Будапэшт|Будапэшце]] спартоўка павалілася ля фінішнай лініі за час зьмяшанай эстафэты 4×400 мэтраў, ня здолеўшы здабыць перамогу для сваёй зборнай. Аднак, у індывідуальным забегу яна здабыла перамогу на дыстанцыі 400 мэтраў зь перашкодамі, здолеўшы прабегчы за 51,70 сэкундаў&lt;ref&gt;McAlister, Sean (2023). [https://olympics.com/en/news/world-athletics-championships-2023-femke-bol-wins-400m-hurdles «World Athletics Championships 2023: Femke Bol bounces back from relay heartbreak to dominate women’s 400m hurdles final»]. Olympics.&lt;/ref&gt;. У жаночай эстафэце Боль і ейныя партнэркі здабылі перамогу. Паводле вынікаў сэзону нідэрляндка чарговы раз стала чэмпіёнкай Дыямэнтавай лігі ў сваёй улюбёнай дысцыпліне.

=== Алімпійскі 2024 год ===
[[Файл:Women's 400 metres hurdles medalists Budapest 2023.jpg|значак|зьлева|Па подыюме з залатым мэдалём на [[Чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2023 году|чэмпіянаце сьвету 2023 году]] ў Будапэшце.]]
18 лютага 2024 году на чэмпіянаце Нідэрляндаў у памяшканьні ў Апэльдоорне абнавіла свой сусьветны рэкорд на дыстанцыі 400 мэтраў з вынікам 49,24 сэкундаў. На [[чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы ў памяшканьні 2024 году|чэмпіянаце сьвету ў памяшканьні]] ў [[Глазга]] Боль здабыла залаты мэдаль у бегу на 400 мэтраў, палепшыўшы свой сусьветны рэкорд другі раз цягам году. Там жа бегла на апошнім этапе эстафэты 4×400 мэтраў і дапамагла зборнай выйграць залатыя мэдалі з нацыянальным рэкордам — 3:25,07&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2511336-bol-leidt-estafettevrouwen-naar-wereldtitel-4x400-meter-mannen-pakken-brons «Bol leidt estafettevrouwen naar wereldtitel 4x400 meter, mannen pakken brons»]. NOS.&lt;/ref&gt;. У чэрвені спартоўка дужылася ў трох дысцыплінах на [[чэмпіянат Эўропы па лёгкай атлетыцы 2024 году|чэмпіянаце Эўропы 2024 году]] ў [[Рым]]е, здабыўшы бронзавы мэдаль у зьмяшанай эстафэце 4×400. Таксама яна ўдала абараніла тытул у індывідуальным забегу на 400 мэтраў зь перашкодамі&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2524129-oppermachtige-bol-prolongeert-europese-titel-400-m-horden-peeters-pakt-brons «Oppermachtige Bol prolongeert Europese titel 400 m horden, Peeters pakt brons»]. NOS.&lt;/ref&gt; ды здабыла чарговае золата ў жаночай эстафэце.

3 жніўня 2024 году на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях]] у [[Парыж]]ы на стадыёне [[Стад дэ Франс]] яна бегла на апошнім этапе зьмяшанай эстафэты 4×400 мэтраў. У пачатку свайго этапу Боль не ўваходзіла ў тройку лідэраў, аднак здолела апярэдзіць усіх суперніцаў і фінішавала першай. 8 жніўня ў індывідульаным бегу на 400 мэтраў з бар’ерамі яна была трэцяй, а праз два дні ў жаночай эстафэце 4×400 мэтраў фінішавала другой, але ўсталяваўшы нацыянальны рэкорд. 13 жніўня Боль атрымала [[ордэн Аранскіх-Насаў]] як залатая прызэрка Алімпійскіх гульняў&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2533135-olympisch-kampioenen-geridderd-en-op-foto-met-koning-nederland-clubgevoel-gegeven «Olympisch kampioenen geridderd en op foto met koning: 'Nederland clubgevoel gegeven'»]. NOS.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/olympische-spelen/winnaars-gouden-medailles-geridderd-in-den-haag-wat-een-voorbeeld-zijn-jullie~afcdfa2f/ «Winnaars gouden medailles geridderd in Den Haag: „Wat een voorbeeld zijn jullie“»]. Algemeen Dagblad.&lt;/ref&gt;. У жніўні пасьля Алімпіяды спартоўка здабыла перамогі на этапах Дыямэнтавай лігі ў Лязане і [[Хожаў|Хожаве]].

=== Далейшая кар’ера ===
У студзені Боль абвесьціла, што ня будзе браць удзел у індывідуальных спаборніцтвах у памяшканьні 2025 году, а будзе выступаць толькі ў эстафэтах&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2553636-bol-neemt-harde-maatregel-minder-wedstrijden-tijdens-indoorseizoen-alleen-estafette «Bol neemt harde maatregel: minder wedstrijden tijdens indoorseizoen, alleen estafette»]. NOS.&lt;/ref&gt;, узяўшы перамогу ў некаторых зь іх. 25 траўня спартоўка пачала свой сэзон на адкрытым паветры зь бегу на 400 мэтраў з бар’ерамі на спаборніцтвах Дыямэнтавай лігі ў [[Рабат|Рабаце]], дзе ўсталявала новы рэкорд спаборніцтваў — 52,46 сэкундаў&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2568712-bol-oppermachtig-in-eerste-race-outdoorseizoen-winst-in-diamond-league «Bol oppermachtig in eerste race outdoorseizoen: winst in Diamond League»]. NOS.&lt;/ref&gt;. Ужо менш чым празь месяц яна абнавіла рэкорд, прабегшы з часам 52,11 сэкунды на этапе лігі ў Стакгольме&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2571275-bol-wint-400-horden-in-stockholm-maar-is-nog-niet-sneller-dan-rivale-mclaughlin-levrone «Bol wint 400 horden in Stockholm, maar is nog niet sneller dan rivale McLaughlin-Levrone»]. NOS.&lt;/ref&gt;. Цягам сэзону яна здабывала перамогі ў бегу на 400 мэтраў зь перашкодамі ў Будапэшце, Хожаве і [[Цюрых]]у, зноў стаўшы пераможцай лігі ў гэтай дысцыпліне. У верасьні таго ж году на [[Чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2025 году|чэмпіянаце сьвету]] Боль абараніла тытул чэмпіёнкі ў памянёнай дысцыпліне.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{World Athletics}}
* {{Diamond League}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Боль, Фэмке}}
[[Катэгорыя:Нідэрляндзкія спрынтаркі]]
[[Катэгорыя:Нідэрляндзкія бягухі зь перашкодамі]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]
[[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2020 году]]
[[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]]
[[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]]</text>
      <sha1>rj6xnzky8wn3ut2g72kehovlftgeg44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678416</id>
      <parentid>2678414</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22305" sha1="1dijjz20nzgsdaev38xdxg5fmb0hire" xml:space="preserve">{{Спартоўка}}
'''Фэ́мке Бру́дэрс-Боль''' ({{мова-nl|Femke Broeders-Bol}}; 23 лютага 2000 году) — нідэрляндзкая [[лёгкая атлетыка|лёгкаатлетка]], якая спэцыялізуецца на бегу на кароткія дыстанцыі і на [[бег зь перашкодамі|бегу зь перашкодамі]]. [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|Алімпійская чэмпіёнка 2024 году]], а таксама чэмпіёнка сьвету па лёгкай атлетыцы як на адкрытым паветры, гэтак і ў памяшканьні. У 2026 годзе пабралася шлюбам з бэльгійскім скакуном з шастом [[Бэн Брудэрс|Бэнам Брудэрсам]]&lt;ref&gt;Daan Hakkenberg, &quot;[https://www.ad.nl/andere-sporten/naamsverandering-na-huwelijk-was-voor-femke-een-makkelijke-keuze-ik-ben-bol-klinkt-ook-niet~a5229174/ Naamsverandering na huwelijk was voor Femke een makkelijke keuze: ‘Ik ben Bol’ klinkt ook niet’]. [[Algemeen Dagblad]].&lt;/ref&gt;, дадаўшы да свайго прозьвішча мужава.

== Кар’ера ==
=== Пачатак ===
У дзяцінстве займалася [[дзюдо]], але пасьля таго як некалькі разоў пашкодзіда руку, пераключылася на лёгкую атлетыку. Боль у 2015 годзе засяродзілася на дыстанцыі 400 мэтраў і пачала здабываць перамогі ў айчынных турнірах у розных узроставых групах&lt;ref name=&quot;teamnl&quot;&gt;Schoonderwoert, Richard (3.08.2021). [https://web.archive.org/web/20220211164202/https://teamnl.org/artikelen/2021/08/de-pijlsnelle-ontwikkeling-van-femke-bol «De pijlsnelle ontwikkeling van Femke Bol»]. TeamNL.&lt;/ref&gt;. У 2016 годзе ейным трэнэрам стаў Брам Пэтэрс, а ейным бацькам давялося везьці яе на трэнаваньні ў Арнэм амаль штодня&lt;ref name=&quot;teamnl&quot;/&gt;. Зь цягам часу спартоўка здабывала перамогі ня толькі ў родных Нідэрляндах, але і на міжнародных моладзевых турнірах. У 2019 годзе стала чэмпіёнкай краіны ў памяшканьні сярод дарослых.

=== Першыя старты ===
[[Файл:Femke Bol at Doha 2019 2.jpg|значак|зьлева|19-гадовая Боль на [[чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2019 году|чэмпіянаце сьвету 2019 году]] ў [[Доха|Досе]].]]
Боль была вымушаная трэнавацца на гравійных дарогах у лясах і на травяністых палях, калі ў сакавіку 2020 году ўпершыню былі ўсталяваныя абмежаваньні праз [[Пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|пандэмію каранавірусу]]. Не зважаючы на гэта, у ліпені яна брала ўдзел у забегах Папэндале, дзе амаль на сэкунду пераўзвысіла нацыянальны рэкорд у бегу на 400 мэтраў зь перашкодамі ў 54,62 сэкунды, усталяваны [[Эстэр Гоосэнс]] у 1998 годзе&lt;ref&gt;van Ommeren, Hans (9.08.2020). [https://web.archive.org/web/20230314111038/https://www.utrechtsesportkrant.nl/utrechtse-sportkrant/staat-femke-bol-aan-het-begin-van-een-imposante-carriere «Staat Femke Bol aan het begin van een imposante carrière?»]. Utrechtse Sportkrant.&lt;/ref&gt;. Праз два тыдні яна дасягнула часу ў 53,79 сэкундаў, то бок чацьвертага найхутчэйшага часу ў Эўропе сярод спартовак да 23 гадоў у гісторыі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210411041703/https://european-athletics.com/news/bol-scorches-world-400m-hurdles-lead-papendal «Bol scorches to world 400m hurdles lead of 53.79 in Papendal»]. European Athletics.&lt;/ref&gt;. У свой першы прафэсійны сэзон здабыла перамогі ўва ўсіх забегах з бар’ерамі цягам сэзону.

[[Файл:Femke Bol at 2021 European Team Championships.jpg|значак|На [[Чэмпіянат Эўропы па лёгкай атлетыцы 2021 году|чэмпіянаце Эўропы 2021 году]].]]
Бягуха пачала сваю кампанію без паразаў у памяшканьні 30 студзеня, перасягнуўшы свой папярэдні найлепшы паказьнік у бегу на 400 мэтраў больш чым на 1,5 сэкунды і зрынуўшы папярэдні рэкорд Нідэрляндаў на лёгкаатлетычных спаборніцтвах у [[Вена|Вене]]. Надалей, у Сусьветным туры спартоўка ставіла новыя рэкорды ў [[Мэц]]ы (50,81 с) і [[Торунь|Торуні]] (50,66 с). У Польшчы яна двойчы здабыла залатыя мэдалі, спачатку ў індывідуальным забегу, а потым у складзе зборнай на эстафэце 4×400 мэтраў з бар’ерамі&lt;ref&gt;Henderson, Jason (6.03.2021). [https://web.archive.org/web/20210306205316/https://athleticsweekly.com/event-reports/femke-bol-delivers-in-style-1039941623/ «Femke Bol delivers in style»]. AW.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210714152333/https://www.worldathletics.org/competitions/olympic-games/news/femke-bol-netherlands-400m-hurdles-tokyo-olympics «No barriers for record-breaker Bol»]. World Athletics.&lt;/ref&gt;. На адкладзеных [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях]] у [[Токіё]] ў ліпені і жніўні 2021 году Боль прабегла шэсьць забегаў на 400 мэтраў з бар’ерамі і бязь іх, у тым ліку тры эстафэты. У фінале бегу на 400 мэтраў з бар’ерамі нідэрляндка заняла трэцяе месца, атрымаўшы бронзавы мэдаль&lt;ref&gt;Henderson, Jason (4.08.2021). [https://web.archive.org/web/20220131223229/https://athleticsweekly.com/event-reports/sydney-mclaughlin-wins-400m-hurdles-showdown-in-world-record-1039948075/ «Sydney McLaughlin wins 400m hurdles showdown in world record»]. AW.&lt;/ref&gt;. Пасьля гульняў атлетка працягвала дамінаваць у забегах [[Дыямэнтавая ліга|Дыямэнтавай лігі]], здабыўшы перамогі на этапах у [[Лязана|Лязане]] і [[Цюрых]]у&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20211023114935/https://www.diamondleague.com/fileadmin/IDL_Zurich/user_upload/Results_Lausanne_2021.pdf «Wanda Diamond League — Lausanne (SUI)»]. Diamond League.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220121073341/https://www.diamondleague.com/fileadmin/IDL_Zurich/user_upload/Results_Diamond_League_2021_Zurich_2021.pdf «Wanda Diamond League Final — Zürich (SUI)»]. Diamond League.&lt;/ref&gt;.

=== Тытулы чэмпіёнкі сьвету і Эўропы ===
[[Файл:Femke Bol in the 400m hurdles semi-finals at the 2020 Olympic Games (cropped).jpg|значак|зьлева|Падчас забегу на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|Алімпійскіх гульнях 2020 году]] пад залевай.]]
Боль адкрыла сэзон 2022 году ў памяшканьні, вярнуўшыся ў францускі Мэц, дзе яна палепшыла свой папярэдні рэкорд на дыстанцыі 400 мэтраў (50,72 с), а таксама выйграла забег на 200 мэтраў з новым асабістым рэкордам (23,37 с). 27 лютага на чэмпіянаце Нідэрляндаў у памяшканьні яна палепшыла свой уласны нацыянальны рэкорд, паказаўшы час у 50,30 сэкундаў, што таксама было хутчэй, чым ейны найлепшы паказьнік на адкрытым паветры&lt;ref&gt;Roeske, Eric (27.02.2022). [https://web.archive.org/web/20220307155052/https://www.telegraaf.nl/sport/362614783/femke-bol-snelt-in-dik-nederlands-record-naar-goud-op-400-meter «Femke Bol snelt in dik Nederlands record naar goud op 400 meter»]. De Telegraaf.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220307155056/https://www.european-athletics.com/news/bol-improves-world-lead-to-50-30-at-the-dutch-indoor-championships «Bol improves world lead to 50.30 at the Dutch Indoor Championships»]. European Athletics.&lt;/ref&gt;. 22-гадовая дзяўчына свой першы забег на адкрытым паветры зрабіла 31 траўня на спаборніцтвах у [[Острава|Остраве]], дзе яна была найлепшай у сьвеце на дыстанцыі 300 мэтраў з бар’ерамі. Яна паказала час 36,86 сэкундаў, што было на 1,3 сэкунды хутчэй, чым папярэдні найлепшы вынік [[Зузана Гэйнава|Зузаны Гэйнавай]] у 2013 годзе&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220601110734/https://www.european-athletics.com/news/bol-blazes-to-world-300m-hurdles-best-of-36-86-in-ostrava «Bol blazes to world 300m hurdles best of 36.86 in Ostrava»]. European Athletics.&lt;/ref&gt;. Яна працягвала здабываць перамогі на этапах Дыямэнтавай лігі ў [[Рым]]е, [[Осьлё]] і [[Стакгольм]]е. У ліпені на [[чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыкі 2022 году|чэмпіянаце сьвету]] ў [[Юджын (Арэгон)|Юджыне]] Боль здабыла срэбраны мэдаль на дыстанцыі 400 мэтраў з бар’ерамі. У зьмяшанай эстафэце 4×400 мэтраў спартоўка, якая бегла на апошнім этапе ў фінале, заваявала яшчэ адзін срэбраны мэдаль, пры гэтым нідэрляндцы ўсталявалі нацыянальны рэкорд, але ўсяго на 0,08 сэкундаў саступілі ў барацьбе за золата бегунам і бягухам з [[Дамініканская Рэспубліка|Дамініканскай Рэспублікі]]. Пазьней яна зрабіла залаты хет-трык на [[Чэмпіянат Эўропы па лёгкай атлетыцы 2022 году|чэмпіянаце Эўропы]] ў [[Мюнхэн]]е, стаўшы першай спрынтэркай, якая перамагла на дыстанцыі 400 мэтраў на буйных чэмпіянатах як з бар’ерамі, гэтак у бегу бязь іх. У канцы сэзону Боль была названая найлепшай атлеткай Эўропы 2022 году&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220909014602/https://www.letsrun.com/news/2022/09/world-leaders-by-ingebrigtsen-korir-highlight-2022-diamond-league-final/ «World Leaders by Ingebrigtsen &amp; Korir Highlight 2022 Diamond League Final»]. LetsRun.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221105194302/https://www.european-athletics.com/news/bol-duplantis-ingebrigtsen-crowned-2022-european-athletes-of-the-year «Bol, Duplantis, Ingebrigtsen crowned 2022 European Athletes of the Year»]. European Athletics.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Women's 400m final at 2022 World Indoor Championships.jpg|значак|Боль (другая зьлева) на спаборніцтвах у памяшканьні ў 2022 годзе.]]
У 2023 годзе, зноў спаборнічаючы ў Мэцы, яна ўсталявала новыя рэкорды Нідэрляндаў у памяшканьні як на дыстанцыі 200 мэтраў, гэтак і на 400 мэтрах. 19 лютага на чэмпіянаце Нідэрляндаў у памяшканьні ў [[Апэльдоорн]]е яна скараціла рэкорд на 0,7 сэкундаў ад былога найлепшага паказьніку, усталяваўшы новы рэкорд на 49,26 сэкундах. Гэта быў адзін з самых трывалых рэкордаў сьвету, бо быў усталяваны яшчэ ў 1982 годзе чэхаславацкай бягухай [[Ярміла Кратахвілава|Ярмілай Кратахвілавай]]&lt;ref&gt;Howorth, Alasdair (20.02.2023). [https://web.archive.org/web/20230220110349/https://www.cnn.com/2023/02/20/sport/femke-bol-world-record-400-meter-spt-intl/index.html «Femke Bol breaks 41-year world record in the women's indoor 400 meters»]. CNN.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230219175903/https://olympics.nbcsports.com/2023/02/19/femke-bol-world-record-400-meters-indoors/ «Femke Bol breaks oldest world record in track»]. NBC Sports.&lt;/ref&gt;. На чэмпіянаце Эўропы ў памяшканьні ў [[Стамбул]]е Боль абараніла свой тытул чэмпіёнкі, а таксама здабыла залаты мэдаль у жаночай эстафэце 4×400 мэтраў. Як і ў папярэдні сэзон нідэрляндка калекцыянавала перамогі на этапах Дыямэнтавай лігі. У жніўні на [[Чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2023 году|чэмпіянаце сьвету]] ў [[Будапэшт|Будапэшце]] спартоўка павалілася ля фінішнай лініі за час зьмяшанай эстафэты 4×400 мэтраў, ня здолеўшы здабыць перамогу для сваёй зборнай. Аднак, у індывідуальным забегу яна здабыла перамогу на дыстанцыі 400 мэтраў зь перашкодамі, здолеўшы прабегчы за 51,70 сэкундаў&lt;ref&gt;McAlister, Sean (2023). [https://olympics.com/en/news/world-athletics-championships-2023-femke-bol-wins-400m-hurdles «World Athletics Championships 2023: Femke Bol bounces back from relay heartbreak to dominate women’s 400m hurdles final»]. Olympics.&lt;/ref&gt;. У жаночай эстафэце Боль і ейныя партнэркі здабылі перамогу. Паводле вынікаў сэзону нідэрляндка чарговы раз стала чэмпіёнкай Дыямэнтавай лігі ў сваёй улюбёнай дысцыпліне.

=== Алімпійскі 2024 год ===
[[Файл:Women's 400 metres hurdles medalists Budapest 2023.jpg|значак|зьлева|Па подыюме з залатым мэдалём на [[Чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2023 году|чэмпіянаце сьвету 2023 году]] ў Будапэшце.]]
18 лютага 2024 году на чэмпіянаце Нідэрляндаў у памяшканьні ў Апэльдоорне абнавіла свой сусьветны рэкорд на дыстанцыі 400 мэтраў з вынікам 49,24 сэкундаў. На [[чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы ў памяшканьні 2024 году|чэмпіянаце сьвету ў памяшканьні]] ў [[Глазга]] Боль здабыла залаты мэдаль у бегу на 400 мэтраў, палепшыўшы свой сусьветны рэкорд другі раз цягам году. Там жа бегла на апошнім этапе эстафэты 4×400 мэтраў і дапамагла зборнай выйграць залатыя мэдалі з нацыянальным рэкордам — 3:25,07&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2511336-bol-leidt-estafettevrouwen-naar-wereldtitel-4x400-meter-mannen-pakken-brons «Bol leidt estafettevrouwen naar wereldtitel 4x400 meter, mannen pakken brons»]. NOS.&lt;/ref&gt;. У чэрвені спартоўка дужылася ў трох дысцыплінах на [[чэмпіянат Эўропы па лёгкай атлетыцы 2024 году|чэмпіянаце Эўропы 2024 году]] ў [[Рым]]е, здабыўшы бронзавы мэдаль у зьмяшанай эстафэце 4×400. Таксама яна ўдала абараніла тытул у індывідуальным забегу на 400 мэтраў зь перашкодамі&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2524129-oppermachtige-bol-prolongeert-europese-titel-400-m-horden-peeters-pakt-brons «Oppermachtige Bol prolongeert Europese titel 400 m horden, Peeters pakt brons»]. NOS.&lt;/ref&gt; ды здабыла чарговае золата ў жаночай эстафэце.

3 жніўня 2024 году на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях]] у [[Парыж]]ы на стадыёне [[Стад дэ Франс]] яна бегла на апошнім этапе зьмяшанай эстафэты 4×400 мэтраў. У пачатку свайго этапу Боль не ўваходзіла ў тройку лідэраў, аднак здолела апярэдзіць усіх суперніцаў і фінішавала першай. 8 жніўня ў індывідульаным бегу на 400 мэтраў з бар’ерамі яна была трэцяй, а праз два дні ў жаночай эстафэце 4×400 мэтраў фінішавала другой, але ўсталяваўшы нацыянальны рэкорд. 13 жніўня Боль атрымала [[ордэн Аранскіх-Насаў]] як залатая прызэрка Алімпійскіх гульняў&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2533135-olympisch-kampioenen-geridderd-en-op-foto-met-koning-nederland-clubgevoel-gegeven «Olympisch kampioenen geridderd en op foto met koning: 'Nederland clubgevoel gegeven'»]. NOS.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/olympische-spelen/winnaars-gouden-medailles-geridderd-in-den-haag-wat-een-voorbeeld-zijn-jullie~afcdfa2f/ «Winnaars gouden medailles geridderd in Den Haag: „Wat een voorbeeld zijn jullie“»]. Algemeen Dagblad.&lt;/ref&gt;. У жніўні пасьля Алімпіяды спартоўка здабыла перамогі на этапах Дыямэнтавай лігі ў Лязане і [[Хожаў|Хожаве]].

=== Далейшая кар’ера ===
У студзені Боль абвесьціла, што ня будзе браць удзел у індывідуальных спаборніцтвах у памяшканьні 2025 году, а будзе выступаць толькі ў эстафэтах&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2553636-bol-neemt-harde-maatregel-minder-wedstrijden-tijdens-indoorseizoen-alleen-estafette «Bol neemt harde maatregel: minder wedstrijden tijdens indoorseizoen, alleen estafette»]. NOS.&lt;/ref&gt;, узяўшы перамогу ў некаторых зь іх. 25 траўня спартоўка пачала свой сэзон на адкрытым паветры зь бегу на 400 мэтраў з бар’ерамі на спаборніцтвах Дыямэнтавай лігі ў [[Рабат|Рабаце]], дзе ўсталявала новы рэкорд спаборніцтваў — 52,46 сэкундаў&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2568712-bol-oppermachtig-in-eerste-race-outdoorseizoen-winst-in-diamond-league «Bol oppermachtig in eerste race outdoorseizoen: winst in Diamond League»]. NOS.&lt;/ref&gt;. Ужо менш чым празь месяц яна абнавіла рэкорд, прабегшы з часам 52,11 сэкунды на этапе лігі ў Стакгольме&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2571275-bol-wint-400-horden-in-stockholm-maar-is-nog-niet-sneller-dan-rivale-mclaughlin-levrone «Bol wint 400 horden in Stockholm, maar is nog niet sneller dan rivale McLaughlin-Levrone»]. NOS.&lt;/ref&gt;. Цягам сэзону яна здабывала перамогі ў бегу на 400 мэтраў зь перашкодамі ў Будапэшце, Хожаве і [[Цюрых]]у, зноў стаўшы пераможцай лігі ў гэтай дысцыпліне. У верасьні таго ж году на [[Чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2025 году|чэмпіянаце сьвету]] Боль абараніла тытул чэмпіёнкі ў памянёнай дысцыпліне.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{World Athletics}}
* {{Diamond League}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Боль, Фэмке}}
[[Катэгорыя:Нідэрляндзкія спрынтаркі]]
[[Катэгорыя:Нідэрляндзкія бягухі зь перашкодамі]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]
[[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2020 году]]
[[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]]
[[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]]</text>
      <sha1>1dijjz20nzgsdaev38xdxg5fmb0hire</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678417</id>
      <parentid>2678416</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T17:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>2678417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24276" sha1="jn3thm5z31jyqnsrhtnk2zkd8n2bulj" xml:space="preserve">{{Спартоўка}}
'''Фэ́мке Бру́дэрс-Боль''' ({{мова-nl|Femke Broeders-Bol}}; 23 лютага 2000 году) — нідэрляндзкая [[лёгкая атлетыка|лёгкаатлетка]], якая спэцыялізуецца на бегу на кароткія і сярэднія дыстанцыі і на [[бег зь перашкодамі|бегу зь перашкодамі]]. [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|Алімпійская чэмпіёнка 2024 году]], а таксама чэмпіёнка сьвету па лёгкай атлетыцы як на адкрытым паветры, гэтак і ў памяшканьні. У 2026 годзе пабралася шлюбам з бэльгійскім скакуном з шастом [[Бэн Брудэрс|Бэнам Брудэрсам]]&lt;ref&gt;Daan Hakkenberg, &quot;[https://www.ad.nl/andere-sporten/naamsverandering-na-huwelijk-was-voor-femke-een-makkelijke-keuze-ik-ben-bol-klinkt-ook-niet~a5229174/ Naamsverandering na huwelijk was voor Femke een makkelijke keuze: ‘Ik ben Bol’ klinkt ook niet’]. [[Algemeen Dagblad]].&lt;/ref&gt;, дадаўшы да свайго прозьвішча мужава.

== Кар’ера ==
=== Пачатак ===
У дзяцінстве займалася [[дзюдо]], але пасьля таго як некалькі разоў пашкодзіда руку, пераключылася на лёгкую атлетыку. Боль у 2015 годзе засяродзілася на дыстанцыі 400 мэтраў і пачала здабываць перамогі ў айчынных турнірах у розных узроставых групах&lt;ref name=&quot;teamnl&quot;&gt;Schoonderwoert, Richard (3.08.2021). [https://web.archive.org/web/20220211164202/https://teamnl.org/artikelen/2021/08/de-pijlsnelle-ontwikkeling-van-femke-bol «De pijlsnelle ontwikkeling van Femke Bol»]. TeamNL.&lt;/ref&gt;. У 2016 годзе ейным трэнэрам стаў Брам Пэтэрс, а ейным бацькам давялося везьці яе на трэнаваньні ў Арнэм амаль штодня&lt;ref name=&quot;teamnl&quot;/&gt;. Зь цягам часу спартоўка здабывала перамогі ня толькі ў родных Нідэрляндах, але і на міжнародных моладзевых турнірах. У 2019 годзе стала чэмпіёнкай краіны ў памяшканьні сярод дарослых.

=== Першыя старты ===
[[Файл:Femke Bol at Doha 2019 2.jpg|значак|зьлева|19-гадовая Боль на [[чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2019 году|чэмпіянаце сьвету 2019 году]] ў [[Доха|Досе]].]]
Боль была вымушаная трэнавацца на гравійных дарогах у лясах і на травяністых палях, калі ў сакавіку 2020 году ўпершыню былі ўсталяваныя абмежаваньні праз [[Пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|пандэмію каранавірусу]]. Не зважаючы на гэта, у ліпені яна брала ўдзел у забегах Папэндале, дзе амаль на сэкунду пераўзвысіла нацыянальны рэкорд у бегу на 400 мэтраў зь перашкодамі ў 54,62 сэкунды, усталяваны [[Эстэр Гоосэнс]] у 1998 годзе&lt;ref&gt;van Ommeren, Hans (9.08.2020). [https://web.archive.org/web/20230314111038/https://www.utrechtsesportkrant.nl/utrechtse-sportkrant/staat-femke-bol-aan-het-begin-van-een-imposante-carriere «Staat Femke Bol aan het begin van een imposante carrière?»]. Utrechtse Sportkrant.&lt;/ref&gt;. Праз два тыдні яна дасягнула часу ў 53,79 сэкундаў, то бок чацьвертага найхутчэйшага часу ў Эўропе сярод спартовак да 23 гадоў у гісторыі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210411041703/https://european-athletics.com/news/bol-scorches-world-400m-hurdles-lead-papendal «Bol scorches to world 400m hurdles lead of 53.79 in Papendal»]. European Athletics.&lt;/ref&gt;. У свой першы прафэсійны сэзон здабыла перамогі ўва ўсіх забегах з бар’ерамі цягам сэзону.

[[Файл:Femke Bol at 2021 European Team Championships.jpg|значак|На [[Чэмпіянат Эўропы па лёгкай атлетыцы 2021 году|чэмпіянаце Эўропы 2021 году]].]]
Бягуха пачала сваю кампанію без паразаў у памяшканьні 30 студзеня, перасягнуўшы свой папярэдні найлепшы паказьнік у бегу на 400 мэтраў больш чым на 1,5 сэкунды і зрынуўшы папярэдні рэкорд Нідэрляндаў на лёгкаатлетычных спаборніцтвах у [[Вена|Вене]]. Надалей, у Сусьветным туры спартоўка ставіла новыя рэкорды ў [[Мэц]]ы (50,81 с) і [[Торунь|Торуні]] (50,66 с). У Польшчы яна двойчы здабыла залатыя мэдалі, спачатку ў індывідуальным забегу, а потым у складзе зборнай на эстафэце 4×400 мэтраў з бар’ерамі&lt;ref&gt;Henderson, Jason (6.03.2021). [https://web.archive.org/web/20210306205316/https://athleticsweekly.com/event-reports/femke-bol-delivers-in-style-1039941623/ «Femke Bol delivers in style»]. AW.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210714152333/https://www.worldathletics.org/competitions/olympic-games/news/femke-bol-netherlands-400m-hurdles-tokyo-olympics «No barriers for record-breaker Bol»]. World Athletics.&lt;/ref&gt;. На адкладзеных [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях]] у [[Токіё]] ў ліпені і жніўні 2021 году Боль прабегла шэсьць забегаў на 400 мэтраў з бар’ерамі і бязь іх, у тым ліку тры эстафэты. У фінале бегу на 400 мэтраў з бар’ерамі нідэрляндка заняла трэцяе месца, атрымаўшы бронзавы мэдаль&lt;ref&gt;Henderson, Jason (4.08.2021). [https://web.archive.org/web/20220131223229/https://athleticsweekly.com/event-reports/sydney-mclaughlin-wins-400m-hurdles-showdown-in-world-record-1039948075/ «Sydney McLaughlin wins 400m hurdles showdown in world record»]. AW.&lt;/ref&gt;. Пасьля гульняў атлетка працягвала дамінаваць у забегах [[Дыямэнтавая ліга|Дыямэнтавай лігі]], здабыўшы перамогі на этапах у [[Лязана|Лязане]] і [[Цюрых]]у&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20211023114935/https://www.diamondleague.com/fileadmin/IDL_Zurich/user_upload/Results_Lausanne_2021.pdf «Wanda Diamond League — Lausanne (SUI)»]. Diamond League.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220121073341/https://www.diamondleague.com/fileadmin/IDL_Zurich/user_upload/Results_Diamond_League_2021_Zurich_2021.pdf «Wanda Diamond League Final — Zürich (SUI)»]. Diamond League.&lt;/ref&gt;.

=== Тытулы чэмпіёнкі сьвету і Эўропы ===
[[Файл:Femke Bol in the 400m hurdles semi-finals at the 2020 Olympic Games (cropped).jpg|значак|зьлева|Падчас забегу на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|Алімпійскіх гульнях 2020 году]] пад залевай.]]
Боль адкрыла сэзон 2022 году ў памяшканьні, вярнуўшыся ў францускі Мэц, дзе яна палепшыла свой папярэдні рэкорд на дыстанцыі 400 мэтраў (50,72 с), а таксама выйграла забег на 200 мэтраў з новым асабістым рэкордам (23,37 с). 27 лютага на чэмпіянаце Нідэрляндаў у памяшканьні яна палепшыла свой уласны нацыянальны рэкорд, паказаўшы час у 50,30 сэкундаў, што таксама было хутчэй, чым ейны найлепшы паказьнік на адкрытым паветры&lt;ref&gt;Roeske, Eric (27.02.2022). [https://web.archive.org/web/20220307155052/https://www.telegraaf.nl/sport/362614783/femke-bol-snelt-in-dik-nederlands-record-naar-goud-op-400-meter «Femke Bol snelt in dik Nederlands record naar goud op 400 meter»]. De Telegraaf.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220307155056/https://www.european-athletics.com/news/bol-improves-world-lead-to-50-30-at-the-dutch-indoor-championships «Bol improves world lead to 50.30 at the Dutch Indoor Championships»]. European Athletics.&lt;/ref&gt;. 22-гадовая дзяўчына свой першы забег на адкрытым паветры зрабіла 31 траўня на спаборніцтвах у [[Острава|Остраве]], дзе яна была найлепшай у сьвеце на дыстанцыі 300 мэтраў з бар’ерамі. Яна паказала час 36,86 сэкундаў, што было на 1,3 сэкунды хутчэй, чым папярэдні найлепшы вынік [[Зузана Гэйнава|Зузаны Гэйнавай]] у 2013 годзе&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220601110734/https://www.european-athletics.com/news/bol-blazes-to-world-300m-hurdles-best-of-36-86-in-ostrava «Bol blazes to world 300m hurdles best of 36.86 in Ostrava»]. European Athletics.&lt;/ref&gt;. Яна працягвала здабываць перамогі на этапах Дыямэнтавай лігі ў [[Рым]]е, [[Осьлё]] і [[Стакгольм]]е. У ліпені на [[чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыкі 2022 году|чэмпіянаце сьвету]] ў [[Юджын (Арэгон)|Юджыне]] Боль здабыла срэбраны мэдаль на дыстанцыі 400 мэтраў з бар’ерамі. У зьмяшанай эстафэце 4×400 мэтраў спартоўка, якая бегла на апошнім этапе ў фінале, заваявала яшчэ адзін срэбраны мэдаль, пры гэтым нідэрляндцы ўсталявалі нацыянальны рэкорд, але ўсяго на 0,08 сэкундаў саступілі ў барацьбе за золата бегунам і бягухам з [[Дамініканская Рэспубліка|Дамініканскай Рэспублікі]]. Пазьней яна зрабіла залаты хет-трык на [[Чэмпіянат Эўропы па лёгкай атлетыцы 2022 году|чэмпіянаце Эўропы]] ў [[Мюнхэн]]е, стаўшы першай спрынтэркай, якая перамагла на дыстанцыі 400 мэтраў на буйных чэмпіянатах як з бар’ерамі, гэтак у бегу бязь іх. У канцы сэзону Боль была названая найлепшай атлеткай Эўропы 2022 году&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220909014602/https://www.letsrun.com/news/2022/09/world-leaders-by-ingebrigtsen-korir-highlight-2022-diamond-league-final/ «World Leaders by Ingebrigtsen &amp; Korir Highlight 2022 Diamond League Final»]. LetsRun.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221105194302/https://www.european-athletics.com/news/bol-duplantis-ingebrigtsen-crowned-2022-european-athletes-of-the-year «Bol, Duplantis, Ingebrigtsen crowned 2022 European Athletes of the Year»]. European Athletics.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Women's 400m final at 2022 World Indoor Championships.jpg|значак|Боль (другая зьлева) на спаборніцтвах у памяшканьні ў 2022 годзе.]]
У 2023 годзе, зноў спаборнічаючы ў Мэцы, яна ўсталявала новыя рэкорды Нідэрляндаў у памяшканьні як на дыстанцыі 200 мэтраў, гэтак і на 400 мэтрах. 19 лютага на чэмпіянаце Нідэрляндаў у памяшканьні ў [[Апэльдоорн]]е яна скараціла рэкорд на 0,7 сэкундаў ад былога найлепшага паказьніку, усталяваўшы новы рэкорд на 49,26 сэкундах. Гэта быў адзін з самых трывалых рэкордаў сьвету, бо быў усталяваны яшчэ ў 1982 годзе чэхаславацкай бягухай [[Ярміла Кратахвілава|Ярмілай Кратахвілавай]]&lt;ref&gt;Howorth, Alasdair (20.02.2023). [https://web.archive.org/web/20230220110349/https://www.cnn.com/2023/02/20/sport/femke-bol-world-record-400-meter-spt-intl/index.html «Femke Bol breaks 41-year world record in the women's indoor 400 meters»]. CNN.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230219175903/https://olympics.nbcsports.com/2023/02/19/femke-bol-world-record-400-meters-indoors/ «Femke Bol breaks oldest world record in track»]. NBC Sports.&lt;/ref&gt;. На чэмпіянаце Эўропы ў памяшканьні ў [[Стамбул]]е Боль абараніла свой тытул чэмпіёнкі, а таксама здабыла залаты мэдаль у жаночай эстафэце 4×400 мэтраў. Як і ў папярэдні сэзон нідэрляндка калекцыянавала перамогі на этапах Дыямэнтавай лігі. У жніўні на [[Чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2023 году|чэмпіянаце сьвету]] ў [[Будапэшт|Будапэшце]] спартоўка павалілася ля фінішнай лініі за час зьмяшанай эстафэты 4×400 мэтраў, ня здолеўшы здабыць перамогу для сваёй зборнай. Аднак, у індывідуальным забегу яна здабыла перамогу на дыстанцыі 400 мэтраў зь перашкодамі, здолеўшы прабегчы за 51,70 сэкундаў&lt;ref&gt;McAlister, Sean (2023). [https://olympics.com/en/news/world-athletics-championships-2023-femke-bol-wins-400m-hurdles «World Athletics Championships 2023: Femke Bol bounces back from relay heartbreak to dominate women’s 400m hurdles final»]. Olympics.&lt;/ref&gt;. У жаночай эстафэце Боль і ейныя партнэркі здабылі перамогу. Паводле вынікаў сэзону нідэрляндка чарговы раз стала чэмпіёнкай Дыямэнтавай лігі ў сваёй улюбёнай дысцыпліне.

=== Алімпійскі 2024 год ===
[[Файл:Women's 400 metres hurdles medalists Budapest 2023.jpg|значак|зьлева|Па подыюме з залатым мэдалём на [[Чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2023 году|чэмпіянаце сьвету 2023 году]] ў Будапэшце.]]
18 лютага 2024 году на чэмпіянаце Нідэрляндаў у памяшканьні ў Апэльдоорне абнавіла свой сусьветны рэкорд на дыстанцыі 400 мэтраў з вынікам 49,24 сэкундаў. На [[чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы ў памяшканьні 2024 году|чэмпіянаце сьвету ў памяшканьні]] ў [[Глазга]] Боль здабыла залаты мэдаль у бегу на 400 мэтраў, палепшыўшы свой сусьветны рэкорд другі раз цягам году. Там жа бегла на апошнім этапе эстафэты 4×400 мэтраў і дапамагла зборнай выйграць залатыя мэдалі з нацыянальным рэкордам — 3:25,07&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2511336-bol-leidt-estafettevrouwen-naar-wereldtitel-4x400-meter-mannen-pakken-brons «Bol leidt estafettevrouwen naar wereldtitel 4x400 meter, mannen pakken brons»]. NOS.&lt;/ref&gt;. У чэрвені спартоўка дужылася ў трох дысцыплінах на [[чэмпіянат Эўропы па лёгкай атлетыцы 2024 году|чэмпіянаце Эўропы 2024 году]] ў [[Рым]]е, здабыўшы бронзавы мэдаль у зьмяшанай эстафэце 4×400. Таксама яна ўдала абараніла тытул у індывідуальным забегу на 400 мэтраў зь перашкодамі&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2524129-oppermachtige-bol-prolongeert-europese-titel-400-m-horden-peeters-pakt-brons «Oppermachtige Bol prolongeert Europese titel 400 m horden, Peeters pakt brons»]. NOS.&lt;/ref&gt; ды здабыла чарговае золата ў жаночай эстафэце.

3 жніўня 2024 году на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях]] у [[Парыж]]ы на стадыёне [[Стад дэ Франс]] яна бегла на апошнім этапе зьмяшанай эстафэты 4×400 мэтраў. У пачатку свайго этапу Боль не ўваходзіла ў тройку лідэраў, аднак здолела апярэдзіць усіх суперніцаў і фінішавала першай. 8 жніўня ў індывідульаным бегу на 400 мэтраў з бар’ерамі яна была трэцяй, а праз два дні ў жаночай эстафэце 4×400 мэтраў фінішавала другой, але ўсталяваўшы нацыянальны рэкорд. 13 жніўня Боль атрымала [[ордэн Аранскіх-Насаў]] як залатая прызэрка Алімпійскіх гульняў&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2533135-olympisch-kampioenen-geridderd-en-op-foto-met-koning-nederland-clubgevoel-gegeven «Olympisch kampioenen geridderd en op foto met koning: 'Nederland clubgevoel gegeven'»]. NOS.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/olympische-spelen/winnaars-gouden-medailles-geridderd-in-den-haag-wat-een-voorbeeld-zijn-jullie~afcdfa2f/ «Winnaars gouden medailles geridderd in Den Haag: „Wat een voorbeeld zijn jullie“»]. Algemeen Dagblad.&lt;/ref&gt;. У жніўні пасьля Алімпіяды спартоўка здабыла перамогі на этапах Дыямэнтавай лігі ў Лязане і [[Хожаў|Хожаве]].

=== Далейшая кар’ера ===
У студзені Боль абвесьціла, што ня будзе браць удзел у індывідуальных спаборніцтвах у памяшканьні 2025 году, а будзе выступаць толькі ў эстафэтах&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2553636-bol-neemt-harde-maatregel-minder-wedstrijden-tijdens-indoorseizoen-alleen-estafette «Bol neemt harde maatregel: minder wedstrijden tijdens indoorseizoen, alleen estafette»]. NOS.&lt;/ref&gt;, узяўшы перамогу ў некаторых зь іх. 25 траўня спартоўка пачала свой сэзон на адкрытым паветры зь бегу на 400 мэтраў з бар’ерамі на спаборніцтвах Дыямэнтавай лігі ў [[Рабат|Рабаце]], дзе ўсталявала новы рэкорд спаборніцтваў — 52,46 сэкундаў&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2568712-bol-oppermachtig-in-eerste-race-outdoorseizoen-winst-in-diamond-league «Bol oppermachtig in eerste race outdoorseizoen: winst in Diamond League»]. NOS.&lt;/ref&gt;. Ужо менш чым празь месяц яна абнавіла рэкорд, прабегшы з часам 52,11 сэкунды на этапе лігі ў Стакгольме&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2571275-bol-wint-400-horden-in-stockholm-maar-is-nog-niet-sneller-dan-rivale-mclaughlin-levrone «Bol wint 400 horden in Stockholm, maar is nog niet sneller dan rivale McLaughlin-Levrone»]. NOS.&lt;/ref&gt;. Цягам сэзону яна здабывала перамогі ў бегу на 400 мэтраў зь перашкодамі ў Будапэшце, Хожаве і [[Цюрых]]у, зноў стаўшы пераможцай лігі ў гэтай дысцыпліне. У верасьні таго ж году на [[Чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2025 году|чэмпіянаце сьвету]] Боль абараніла тытул чэмпіёнкі ў памянёнай дысцыпліне.

10 кастрычніка Боль абвесьціла пра свой намер перайсьці на дыстанцыю 800 мэтраў у сэзоне 2026 году&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Smedema, Jens|спасылка=https://nos.nl/artikel/2585973-bol-zegt-400-horden-vaarwel-en-kiest-voor-nieuw-avontuur-de-800-meter|загаловак=Bol zegt 400 horden vaarwel en kiest voor nieuw avontuur: de 800 meter|выдавецтва=NOS.nl|дата публікацыі=10.10.2025}}&lt;/ref&gt;. 15 кастрычніка яна адкрыла спартовую залю Фэмке-Боль-Хол у родным [[Амэрсфоорт|Амэрсфоорце]], названую ў ейны гонар&lt;ref&gt;Van Leeuwen, Wessel; Versteeg, Emiel (2025). [https://www.rtvutrecht.nl/sport/3953747/na-een-hele-hoop-titels-heeft-femke-bol-nu-ook-haar-eigen-sporthal-bijzonder-en-een-grote-eer Na een hele hoop titels heeft Femke Bol nu ook haar eigen sporthal: 'Bijzonder en een grote eer']. RTV Utrecht.&lt;/ref&gt;. У канцы 2025 году Боль зноў назвалі лёгкаатлеткай году ў Эўропе&lt;ref&gt;[https://www.european-athletics.com/home/news/bol-and-duplantis-crowned-2025-european-athletes-of-the-year Bol and Duplantis crowned 2025 European Athletes of the Year]. European Athletics.&lt;/ref&gt;. На пачатку сэзону 2026 году у сваёй новай дысцыпліне спартоўка ўсталявала новы нацыянальны рэкордам Нідэрляндаў у памяшканьні, які стаў роўным 1:59,07. Папярэдні рэкорд трымаўся з 2001 году&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2599823-bol-loopt-over-twee-weken-in-metz-eerste-wedstrijd-op-800-meter Bol loopt over twee weken in Metz eerste wedstrijd op 800 meter]. NOS.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{World Athletics}}
* {{Diamond League}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Боль, Фэмке}}
[[Катэгорыя:Нідэрляндзкія спрынтаркі]]
[[Катэгорыя:Нідэрляндзкія бягухі на сярэднія дыстанцыі]]
[[Катэгорыя:Нідэрляндзкія бягухі зь перашкодамі]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]
[[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2020 году]]
[[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]]
[[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]]</text>
      <sha1>jn3thm5z31jyqnsrhtnk2zkd8n2bulj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Diamond League</title>
    <ns>10</ns>
    <id>289364</id>
    <revision>
      <id>2678392</id>
      <parentid>2568010</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>фармат спасылкі</comment>
      <origin>2678392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="501" sha1="lyedj9mnvfn33ha4ta8bjgbnel5m8m2" xml:space="preserve">{{#if: {{{1&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}} {{{id|}}} {{#property:P3923}} | [https://www.diamondleague.com/athletes/{{#iferror: {{#expr: {{formatnum: {{#if: {{{1|{{{id|}}}}}} | {{{1|{{{id}}}}}} | {{#invoke:String|match|s={{#property:P3923}}|^[^,]*}} }} | R }} *0 }} | | }}{{#if: {{{1|{{{id&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}}}} | {{{1|{{{id}}}}}} | {{#invoke:String|match|s={{#property:P3923}}|^[^,]*}} }} Профіль]{{ref-en}} на Diamond League}}&lt;noinclude&gt;
{{Дакумэнтацыя}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lyedj9mnvfn33ha4ta8bjgbnel5m8m2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>БелКава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292241</id>
    <revision>
      <id>2678540</id>
      <parentid>2619050</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKeefeJohn</username>
        <id>57574</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вонкавыя спасылкі */</comment>
      <origin>2678540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17871" sha1="pofc8zy9vktqd6phy9oaxapt093a71z" xml:space="preserve">{{Каардынаты|54|25|6|паўночнае|25|55|37|усходняе|выяўленьне=загаловак}}
{{Кампанія
| назва               = «БелКава» 
| тып                 = [[адкрытае акцыйнае таварыства]]
| лістынг             = [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларусь]]: [https://bcse.by/investors/issuer/500057141 BY106903]
| заснаваная          = {{Дата пачатку|0|0|1946|1}}
| заснавальнікі       = [[Маладэчанская вобласьць|Маладэчанская абласная]] рада прамысловай каапэрацыі
| уласьнікі           = [[Дзяржаўны камітэт па маёмасьці Беларусі]] (32{{%}})
| краіна              = [[Беларусь]]
| разьмяшчэньне       = [[Гарадзенская вобласьць]]
| адрас               = [[Ашмяны]], вул. Пушкіна, д. 2
|ключавыя постаці    = [[Уладзімер Галашэўскі]] ([[генэральны дырэктар]]), Тацяна Гелай (начальніца вытворчасьці)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Зьвесткі для сувязі|спасылка=http://belcofe.by/контакты/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;
| галіна              = харчовая [[прамысловасьць]]
|прадукцыя           = [[збожжавая кава]], [[кава]], [[затаўка]]
| абарачэньне         = {{Падзеньне}}2,033 млн [[Беларускі рубель|рублёў]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача ААТ «БелКава» за 2023 год|спасылка=https://epfr.gov.by/a393fc0a-3c9a-4b8f-a7d3-fa099b98a14e|выдавец=Адзіны партал фінансавага рынку Беларусі|мова=ru|дата публікацыі=10 красавіка 2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt; (2023 г.; 639 тыс. $)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Афіцыйныя курсы беларускага рубля ў адносінах да замежных валют, якія ўстанаўліваюцца штодзённа, на 31.12.2023 (3,1775 рублі за даляр)|спасылка=https://www.nbrb.by/bel/statistics/rates/ratesdaily|выдавец=[[Нацыянальны банк Беларусі]]|дата публікацыі=31 сьнежня 2023|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;
| апэрацыйны прыбытак = {{Падзеньне}}33 тыс. рублёў (2023 г.; 10 тыс. $ $)
| чысты прыбытак      = {{Падзеньне}}7 тыс. рублёў (2023 г.; 2 тыс. $)
|лік супрацоўнікаў   = 49 (2016 год)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздачы ААТ за 2015 год|спасылка=http://minfin.gov.by/upload/depcen/oao/otchet2015.zip|выдавец=[[Міністэрства фінансаў Беларусі]]|мова=ru|дата публікацыі=2016|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;
| матчына кампанія    = канцэрн «[[Белдзяржхарчпрам]]»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Анлайн-перамовы аб пастаўках прадукцыі на буйныя прамысловыя прадпрыемствы канцэрна «Белдзяржхарчпрам»|спасылка=https://polotsk.vitebsk-region.gov.by/be/novosti/novosti-regiona/item/14665-onlajn-peregovory-o-postavkakh-produktsii-na-krupnye-promyshlennye-predpriyatiya-kontsern-belgompishcheprom|выдавец=[[Полацкі раённы выканаўчы камітэт]]|дата публікацыі=2 сьнежня 2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;
|сайт                = [http://belcofe.by/be/галоўная/ belcofe.by/be]
}}
«'''БелКава'''» — харчовае [[прадпрыемства]] Беларусі, заснаванае ў 1946 годзе ў [[Ашмяны|Ашмянах]] (Гарадзенская вобласьць) у якасьці [[Арцель|арцелі]] «9 траўня».

На 2024 год вырабляла [[Збожжавая кава|збожжавую]] і звычайную [[Кава|каву]], а таксама 27 найменьняў [[Затаўка|затавак]] пад таварным знакам «Велес»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=ААТ «Белкава»|спасылка=https://oshmiany.gov.by/by/belkava|выдавец=[[Ашмянскі раённы выканаўчы камітэт]]|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;. Уваходзіла ў 5-ку найбольшых прамысловых прадпрыемстваў Ашмянаў&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=680 гадоў г.Ашмяны|спасылка=http://biblio-oshm.by/index.php/component/content/article/85-680-gado-g-ashmyany/2153-680-gado-g-ashmyany|выдавец=[[Ашмянская раённая бібліятэка]]|дата публікацыі=2021|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Вырабы ==
На 2024 год «БелКава» вырабляла:
* 9 найменьняў [[Збожжавая кава|збожжавай кавы]] з [[Авёс|аўсу]], [[жыта]] і [[Ячмень|ячменю]] ў пакунках па 100 і 200 грамаў, у тым ліку 7 нераспушчальных&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Напоі на збожжавай аснове|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/kofejnye-napitki/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 8 найменьняў хуткараспушчальнай збожжавай кавы ў пакунках па 18 грамаў, у тым ліку [[капучына]] і [[лятэ]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кававыя напоі 3 у 1|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/kofejnye-napitki-3-v-1/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 11 найменьняў [[Кава|кавы]] ў пакунках па 2, 75, 100, 250 і 500 грамаў, у тым ліку 6 молатай і 4 распушчальнай, зь якіх па 2 грануляванай і сублімаванай&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Натуральная кава|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/kofe/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 10 найменьняў молатых і цэлых мона[[Затаўка|затавак]] у пакунках па 10 і 15 грамаў — [[Духмяны перац|духмяны]], [[Чорны перац|чорны]] і [[чырвоны перац]], [[лаўровы ліст]], [[Каляндра|каляндру]], [[Папрыка|папрыку]], [[кмен]] і [[Карыца|карыцу]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Моназатаўкі|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/monospetsii/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 6 найменьняў затавак бяз солі ў пакунках па 100 грамаў, у тым ліку для курыцы, рыбы і каўбасы&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Затаўкі бяз солі|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/pripravy-bez-soli/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 19 найменьняў затавак у пакунках па 15, 20, 25, 30, 37 і 90 грамаў, у тым ліку [[кары]] і [[хмелі-сунэлі]], а таксама для [[шашлык]]а, [[булён]]у і засолкі, [[глінтвайн]]у, [[фарш]]у, [[Бульба|бульбы]], [[Плоў|плову]], [[Морква|морквы]] і [[катлета]]ў&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Затаўкі|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/pripravy/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 9 найменьняў [[Харчовы дадатак|харчовых дадаткаў]] у пакунках па 2, 10, 15, 30, 50 і 100 грамаў, у тым ліку [[кісель]], [[жэлятын]], разрыхляльнік [[цеста]] (харчовую соду), [[Макавае насеньне|макавае]] начыньне, [[какава-парашок]], [[дрожджы]], [[Лімонная кісьля|лімонную кісьлю]] і [[ванілін]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Іншыя харчовыя вырабы|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/prochie-pishhevye-produkty/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Мінуўшчына ==
У 1946 годзе [[Маладэчанская вобласьць|Маладэчанская абласная]] рада прамысловай каапэрацыі заснавала ў [[Ашмяны|Ашмянах]] ([[Беларуская ССР]]) прамысловую [[арцель]] «9 траўня». У склад арцелі ўвайшлі [[цэх]] [[сыроп]]аў і [[Наліўка|налівак]], [[гарбар]]ны цэх, [[мука]]мольна-крупяная вытворчасьць, [[Каўбаса|каўбасны]] цэх, [[хлеб]]абулачны цэх, [[каваль]]скі і [[Бляха|бляшаны]] цэхі. 20 чэрвеня 1954 году «Маладэчанскі абласны харчовы камбінат» зацьвердзіў Загад аб пераўтварэньні арцелі ў «Ашмянскі раённы харчовы камбінат». 24 чэрвеня 1960 году прадпрыемства перайменавалі ў «Ашмянскі [[кансэрва]]вы завод». У сакавіку 1970 году завод далучылі да «[[Ліда|Лідзкага]] камбінату харчовых канцэнтратаў». Вытворчасьць звузілі да [[Збожжавая кава|збожжавай кавы]] з аўсу, жыта і ячменю, а таксама [[Кукуруза|кукурузных]] палачак. Завод быў адзіным у Беларускай ССР вытворцам такіх вырабаў, якія таксама пастаўлялі ва ўсе 15 рэспублік [[Савецкі Саюз|Савецкага Саюзу]]. У сьнежні 1982 году пачалі ўстаноўку абсталяваньня абсмажваньня на [[Прыродны газ|газу]], што дазволіла павялічыць вытворчую магутнасьць да 120 тонаў збожжавай і звычайнай кавы за месяц&lt;ref name=&quot;а&quot;&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гісторыя прадпрыемства|спасылка=http://belcofe.by/history/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;.

У ліпені 1993 году прадпрыемства стала самастойным пад назвай «Ашмянская кавава-[[Цыкорыя|цыкорная]] фабрыка». 27 сакавіка 1997 году фабрыку пераўтварылі ў [[адкрытае акцыйнае таварыства]] «БелКава»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=ААТ «Белкава», УНП 500057141|спасылка=https://bizinspect.by/inst/5c1fc78a37b6871c5c31296a|выдавец=ТАА «БізІнспэкт»|мова=ru|дата публікацыі=10 траўня 2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;. Да 2000 году пераважна абсмажвалі і пакавалі каву з давальніцкай сыравіны для пастаўкі ў Расею. Пасьля гэтага наладзілі выпуск уласнай молатай кавы. У 2010 годзе стварылі цэх [[Затаўка|затавак]]. Запусьцілі аўтаматычную лінію фасаваньня&lt;ref name=&quot;а&quot;/&gt;.

На 2014 год «БелКава» вырабляла звыш 2-х тонаў [[Кава|кавы]] штомесяц. Зялёнае зерне кавы закупалі ў [[Лацінская Амэрыка|Лацінскай Амэрыцы]] (Бразыліі), [[Індыя|Індыі]] і Афрыцы. Нераспушчальную каву прадавалі ў зерні і молатай. Таксама выраблялі тузін найменьняў [[Збожжавая кава|збожжавай кавы]] з [[Авёс|аўсу]], [[жыта]] і [[Ячмень|ячменю]], якая складала 70 % вытворчасьці. Сярод іншага, выпускалі «Ячменна-аматарскі вітамінізаваны» напой для школьнага харчаваньня, які зьмяшчаў 10 вітамінаў, у тым ліку 6 з [[Вітаміны групы Б|групы Б]]. [[Міністэрства аховы здароўя Беларусі]] ўхваліла спажываньне гэтага напою з 3-х гадоў, таму яго таксама пастаўлялі ў [[Дзіцячы садок|дзіцячыя садкі]] і [[Лякарня|лякарні]], у тым ліку за мяжу. У выпусканай збожжавай кавы таксама адсутнічалі абмежаваньні паводле абсягу і часу спажываньня. Іншыя 4 віды кавы мелі ў складзе ад 15 да 30 % [[кафэін]]у. Урэшце, выпускалі каву з [[цыкорыя]]й, [[імбір]]ом і [[мэліса]]й&lt;ref name=&quot;б&quot;&gt;{{Артыкул|аўтар=Надзея Дрыла, Валяр’ян Шкленьнік і Алена Даўжанок.|загаловак=Напой, знаёмы зь дзяцінства|спасылка=|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=10 чэрвеня 2014|нумар=[https://zviazda.by/be/number/106-27716 106 (27716)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/06/ZV_20140610_6.pdf 6]|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;.

У 2022 годзе запусьцілі вытворчасьць затавак бяз солі. Каля 40 % вытворчасьці склала смажаная кава. Сярод іншага, выпускалі [[Харчовы дадатак|харчовыя дадаткі]], у тым ліку [[жэлятын]], [[Лімонная кісьля|лімонную кісьлю]] і [[Харчовая сода|харчовую соду]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=ААТ «Белкава»|спасылка=https://bgp.by/ru/belkofe-ru/|выдавец=Канцэрн «Белдзяржхарчпрам»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;.

=== Кіраўнікі ===

* [[Андрэй Гарцуеў]] (2014 год)&lt;ref name=&quot;б&quot;/&gt;

* [[Аляксандар Сушчэўскі]] (2016 год)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=Аліна Санюк|загаловак=Дзед Мароз на «Волзе» прыехаў у Ашмянскую школу-інтэрнат|спасылка=https://www.osh.by/?p=27540|выдавец=Газэта «[[Ашмянскі весьнік]]»|дата публікацыі=29 сьнежн 2016|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;

* [[Уладзімер Галашэўскі]] (2024 год)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{Навіна|аўтар=|загаловак=Электронны звароот|спасылка=http://belcofe.by/ehlektronnoe-obrashhenie/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}
** [https://web.archive.org/web/20241213161824/http://belcofe.by/category/novosti/ Навіны]{{ref-ru}}

[[Катэгорыя:Прамысловыя прадпрыемствы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Прадпрыемствы Гарадзенскай вобласьці]]
[[Катэгорыя:Вытворцы напояў]]
[[Катэгорыя:Прадпрыемствы Ашмянаў]]
[[Катэгорыя:Беларускія харчовыя кампаніі]]
[[Катэгорыя:Кава]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1946 годзе]]</text>
      <sha1>pofc8zy9vktqd6phy9oaxapt093a71z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678541</id>
      <parentid>2678540</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKeefeJohn</username>
        <id>57574</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вонкавыя спасылкі */</comment>
      <origin>2678541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17844" sha1="0xw6ia453e0t7nn8cqkogd6ne2k7om9" xml:space="preserve">{{Каардынаты|54|25|6|паўночнае|25|55|37|усходняе|выяўленьне=загаловак}}
{{Кампанія
| назва               = «БелКава» 
| тып                 = [[адкрытае акцыйнае таварыства]]
| лістынг             = [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларусь]]: [https://bcse.by/investors/issuer/500057141 BY106903]
| заснаваная          = {{Дата пачатку|0|0|1946|1}}
| заснавальнікі       = [[Маладэчанская вобласьць|Маладэчанская абласная]] рада прамысловай каапэрацыі
| уласьнікі           = [[Дзяржаўны камітэт па маёмасьці Беларусі]] (32{{%}})
| краіна              = [[Беларусь]]
| разьмяшчэньне       = [[Гарадзенская вобласьць]]
| адрас               = [[Ашмяны]], вул. Пушкіна, д. 2
|ключавыя постаці    = [[Уладзімер Галашэўскі]] ([[генэральны дырэктар]]), Тацяна Гелай (начальніца вытворчасьці)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Зьвесткі для сувязі|спасылка=http://belcofe.by/контакты/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;
| галіна              = харчовая [[прамысловасьць]]
|прадукцыя           = [[збожжавая кава]], [[кава]], [[затаўка]]
| абарачэньне         = {{Падзеньне}}2,033 млн [[Беларускі рубель|рублёў]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача ААТ «БелКава» за 2023 год|спасылка=https://epfr.gov.by/a393fc0a-3c9a-4b8f-a7d3-fa099b98a14e|выдавец=Адзіны партал фінансавага рынку Беларусі|мова=ru|дата публікацыі=10 красавіка 2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt; (2023 г.; 639 тыс. $)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Афіцыйныя курсы беларускага рубля ў адносінах да замежных валют, якія ўстанаўліваюцца штодзённа, на 31.12.2023 (3,1775 рублі за даляр)|спасылка=https://www.nbrb.by/bel/statistics/rates/ratesdaily|выдавец=[[Нацыянальны банк Беларусі]]|дата публікацыі=31 сьнежня 2023|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;
| апэрацыйны прыбытак = {{Падзеньне}}33 тыс. рублёў (2023 г.; 10 тыс. $ $)
| чысты прыбытак      = {{Падзеньне}}7 тыс. рублёў (2023 г.; 2 тыс. $)
|лік супрацоўнікаў   = 49 (2016 год)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздачы ААТ за 2015 год|спасылка=http://minfin.gov.by/upload/depcen/oao/otchet2015.zip|выдавец=[[Міністэрства фінансаў Беларусі]]|мова=ru|дата публікацыі=2016|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;
| матчына кампанія    = канцэрн «[[Белдзяржхарчпрам]]»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Анлайн-перамовы аб пастаўках прадукцыі на буйныя прамысловыя прадпрыемствы канцэрна «Белдзяржхарчпрам»|спасылка=https://polotsk.vitebsk-region.gov.by/be/novosti/novosti-regiona/item/14665-onlajn-peregovory-o-postavkakh-produktsii-na-krupnye-promyshlennye-predpriyatiya-kontsern-belgompishcheprom|выдавец=[[Полацкі раённы выканаўчы камітэт]]|дата публікацыі=2 сьнежня 2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;
|сайт                = [http://belcofe.by/be/галоўная/ belcofe.by/be]
}}
«'''БелКава'''» — харчовае [[прадпрыемства]] Беларусі, заснаванае ў 1946 годзе ў [[Ашмяны|Ашмянах]] (Гарадзенская вобласьць) у якасьці [[Арцель|арцелі]] «9 траўня».

На 2024 год вырабляла [[Збожжавая кава|збожжавую]] і звычайную [[Кава|каву]], а таксама 27 найменьняў [[Затаўка|затавак]] пад таварным знакам «Велес»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=ААТ «Белкава»|спасылка=https://oshmiany.gov.by/by/belkava|выдавец=[[Ашмянскі раённы выканаўчы камітэт]]|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;. Уваходзіла ў 5-ку найбольшых прамысловых прадпрыемстваў Ашмянаў&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=680 гадоў г.Ашмяны|спасылка=http://biblio-oshm.by/index.php/component/content/article/85-680-gado-g-ashmyany/2153-680-gado-g-ashmyany|выдавец=[[Ашмянская раённая бібліятэка]]|дата публікацыі=2021|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Вырабы ==
На 2024 год «БелКава» вырабляла:
* 9 найменьняў [[Збожжавая кава|збожжавай кавы]] з [[Авёс|аўсу]], [[жыта]] і [[Ячмень|ячменю]] ў пакунках па 100 і 200 грамаў, у тым ліку 7 нераспушчальных&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Напоі на збожжавай аснове|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/kofejnye-napitki/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 8 найменьняў хуткараспушчальнай збожжавай кавы ў пакунках па 18 грамаў, у тым ліку [[капучына]] і [[лятэ]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кававыя напоі 3 у 1|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/kofejnye-napitki-3-v-1/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 11 найменьняў [[Кава|кавы]] ў пакунках па 2, 75, 100, 250 і 500 грамаў, у тым ліку 6 молатай і 4 распушчальнай, зь якіх па 2 грануляванай і сублімаванай&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Натуральная кава|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/kofe/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 10 найменьняў молатых і цэлых мона[[Затаўка|затавак]] у пакунках па 10 і 15 грамаў — [[Духмяны перац|духмяны]], [[Чорны перац|чорны]] і [[чырвоны перац]], [[лаўровы ліст]], [[Каляндра|каляндру]], [[Папрыка|папрыку]], [[кмен]] і [[Карыца|карыцу]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Моназатаўкі|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/monospetsii/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 6 найменьняў затавак бяз солі ў пакунках па 100 грамаў, у тым ліку для курыцы, рыбы і каўбасы&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Затаўкі бяз солі|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/pripravy-bez-soli/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 19 найменьняў затавак у пакунках па 15, 20, 25, 30, 37 і 90 грамаў, у тым ліку [[кары]] і [[хмелі-сунэлі]], а таксама для [[шашлык]]а, [[булён]]у і засолкі, [[глінтвайн]]у, [[фарш]]у, [[Бульба|бульбы]], [[Плоў|плову]], [[Морква|морквы]] і [[катлета]]ў&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Затаўкі|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/pripravy/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 9 найменьняў [[Харчовы дадатак|харчовых дадаткаў]] у пакунках па 2, 10, 15, 30, 50 і 100 грамаў, у тым ліку [[кісель]], [[жэлятын]], разрыхляльнік [[цеста]] (харчовую соду), [[Макавае насеньне|макавае]] начыньне, [[какава-парашок]], [[дрожджы]], [[Лімонная кісьля|лімонную кісьлю]] і [[ванілін]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Іншыя харчовыя вырабы|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/prochie-pishhevye-produkty/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Мінуўшчына ==
У 1946 годзе [[Маладэчанская вобласьць|Маладэчанская абласная]] рада прамысловай каапэрацыі заснавала ў [[Ашмяны|Ашмянах]] ([[Беларуская ССР]]) прамысловую [[арцель]] «9 траўня». У склад арцелі ўвайшлі [[цэх]] [[сыроп]]аў і [[Наліўка|налівак]], [[гарбар]]ны цэх, [[мука]]мольна-крупяная вытворчасьць, [[Каўбаса|каўбасны]] цэх, [[хлеб]]абулачны цэх, [[каваль]]скі і [[Бляха|бляшаны]] цэхі. 20 чэрвеня 1954 году «Маладэчанскі абласны харчовы камбінат» зацьвердзіў Загад аб пераўтварэньні арцелі ў «Ашмянскі раённы харчовы камбінат». 24 чэрвеня 1960 году прадпрыемства перайменавалі ў «Ашмянскі [[кансэрва]]вы завод». У сакавіку 1970 году завод далучылі да «[[Ліда|Лідзкага]] камбінату харчовых канцэнтратаў». Вытворчасьць звузілі да [[Збожжавая кава|збожжавай кавы]] з аўсу, жыта і ячменю, а таксама [[Кукуруза|кукурузных]] палачак. Завод быў адзіным у Беларускай ССР вытворцам такіх вырабаў, якія таксама пастаўлялі ва ўсе 15 рэспублік [[Савецкі Саюз|Савецкага Саюзу]]. У сьнежні 1982 году пачалі ўстаноўку абсталяваньня абсмажваньня на [[Прыродны газ|газу]], што дазволіла павялічыць вытворчую магутнасьць да 120 тонаў збожжавай і звычайнай кавы за месяц&lt;ref name=&quot;а&quot;&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гісторыя прадпрыемства|спасылка=http://belcofe.by/history/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;.

У ліпені 1993 году прадпрыемства стала самастойным пад назвай «Ашмянская кавава-[[Цыкорыя|цыкорная]] фабрыка». 27 сакавіка 1997 году фабрыку пераўтварылі ў [[адкрытае акцыйнае таварыства]] «БелКава»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=ААТ «Белкава», УНП 500057141|спасылка=https://bizinspect.by/inst/5c1fc78a37b6871c5c31296a|выдавец=ТАА «БізІнспэкт»|мова=ru|дата публікацыі=10 траўня 2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;. Да 2000 году пераважна абсмажвалі і пакавалі каву з давальніцкай сыравіны для пастаўкі ў Расею. Пасьля гэтага наладзілі выпуск уласнай молатай кавы. У 2010 годзе стварылі цэх [[Затаўка|затавак]]. Запусьцілі аўтаматычную лінію фасаваньня&lt;ref name=&quot;а&quot;/&gt;.

На 2014 год «БелКава» вырабляла звыш 2-х тонаў [[Кава|кавы]] штомесяц. Зялёнае зерне кавы закупалі ў [[Лацінская Амэрыка|Лацінскай Амэрыцы]] (Бразыліі), [[Індыя|Індыі]] і Афрыцы. Нераспушчальную каву прадавалі ў зерні і молатай. Таксама выраблялі тузін найменьняў [[Збожжавая кава|збожжавай кавы]] з [[Авёс|аўсу]], [[жыта]] і [[Ячмень|ячменю]], якая складала 70 % вытворчасьці. Сярод іншага, выпускалі «Ячменна-аматарскі вітамінізаваны» напой для школьнага харчаваньня, які зьмяшчаў 10 вітамінаў, у тым ліку 6 з [[Вітаміны групы Б|групы Б]]. [[Міністэрства аховы здароўя Беларусі]] ўхваліла спажываньне гэтага напою з 3-х гадоў, таму яго таксама пастаўлялі ў [[Дзіцячы садок|дзіцячыя садкі]] і [[Лякарня|лякарні]], у тым ліку за мяжу. У выпусканай збожжавай кавы таксама адсутнічалі абмежаваньні паводле абсягу і часу спажываньня. Іншыя 4 віды кавы мелі ў складзе ад 15 да 30 % [[кафэін]]у. Урэшце, выпускалі каву з [[цыкорыя]]й, [[імбір]]ом і [[мэліса]]й&lt;ref name=&quot;б&quot;&gt;{{Артыкул|аўтар=Надзея Дрыла, Валяр’ян Шкленьнік і Алена Даўжанок.|загаловак=Напой, знаёмы зь дзяцінства|спасылка=|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=10 чэрвеня 2014|нумар=[https://zviazda.by/be/number/106-27716 106 (27716)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/06/ZV_20140610_6.pdf 6]|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;.

У 2022 годзе запусьцілі вытворчасьць затавак бяз солі. Каля 40 % вытворчасьці склала смажаная кава. Сярод іншага, выпускалі [[Харчовы дадатак|харчовыя дадаткі]], у тым ліку [[жэлятын]], [[Лімонная кісьля|лімонную кісьлю]] і [[Харчовая сода|харчовую соду]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=ААТ «Белкава»|спасылка=https://bgp.by/ru/belkofe-ru/|выдавец=Канцэрн «Белдзяржхарчпрам»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;.

=== Кіраўнікі ===

* [[Андрэй Гарцуеў]] (2014 год)&lt;ref name=&quot;б&quot;/&gt;

* [[Аляксандар Сушчэўскі]] (2016 год)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=Аліна Санюк|загаловак=Дзед Мароз на «Волзе» прыехаў у Ашмянскую школу-інтэрнат|спасылка=https://www.osh.by/?p=27540|выдавец=Газэта «[[Ашмянскі весьнік]]»|дата публікацыі=29 сьнежн 2016|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;

* [[Уладзімер Галашэўскі]] (2024 год)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{Навіна|аўтар=|загаловак=Электронны звароот|спасылка=http://belcofe.by/ehlektronnoe-obrashhenie/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}
** [https://web.archive.org/web/20241213161824/http://belcofe.by/category/novosti/ Навіны]{{ref-ru}}

[[Катэгорыя:Прамысловыя прадпрыемствы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Прадпрыемствы Гарадзенскай вобласьці]]
[[Катэгорыя:Вытворцы напояў]]
[[Катэгорыя:Ашмянаў]]
[[Катэгорыя:Беларускія харчовыя кампаніі]]
[[Катэгорыя:Кава]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1946 годзе]]</text>
      <sha1>0xw6ia453e0t7nn8cqkogd6ne2k7om9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678543</id>
      <parentid>2678541</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MrKeefeJohn</username>
        <id>57574</id>
      </contributor>
      <comment>Скасаваныя 2 вэрсіі ад [[Special:Diff/2678540|2678540]] да [[Special:Diff/2678541|2678541]]</comment>
      <origin>2678543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17842" sha1="1iku768df4n4s7p8o6ep3g4fbapff5q" xml:space="preserve">{{Каардынаты|54|25|6|паўночнае|25|55|37|усходняе|выяўленьне=загаловак}}
{{Кампанія
| назва               = «БелКава» 
| тып                 = [[адкрытае акцыйнае таварыства]]
| лістынг             = [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларусь]]: [https://bcse.by/investors/issuer/500057141 BY106903]
| заснаваная          = {{Дата пачатку|0|0|1946|1}}
| заснавальнікі       = [[Маладэчанская вобласьць|Маладэчанская абласная]] рада прамысловай каапэрацыі
| уласьнікі           = [[Дзяржаўны камітэт па маёмасьці Беларусі]] (32{{%}})
| краіна              = [[Беларусь]]
| разьмяшчэньне       = [[Гарадзенская вобласьць]]
| адрас               = [[Ашмяны]], вул. Пушкіна, д. 2
|ключавыя постаці    = [[Уладзімер Галашэўскі]] ([[генэральны дырэктар]]), Тацяна Гелай (начальніца вытворчасьці)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Зьвесткі для сувязі|спасылка=http://belcofe.by/контакты/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;
| галіна              = харчовая [[прамысловасьць]]
|прадукцыя           = [[збожжавая кава]], [[кава]], [[затаўка]]
| абарачэньне         = {{Падзеньне}}2,033 млн [[Беларускі рубель|рублёў]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздача ААТ «БелКава» за 2023 год|спасылка=https://epfr.gov.by/a393fc0a-3c9a-4b8f-a7d3-fa099b98a14e|выдавец=Адзіны партал фінансавага рынку Беларусі|мова=ru|дата публікацыі=10 красавіка 2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt; (2023 г.; 639 тыс. $)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Афіцыйныя курсы беларускага рубля ў адносінах да замежных валют, якія ўстанаўліваюцца штодзённа, на 31.12.2023 (3,1775 рублі за даляр)|спасылка=https://www.nbrb.by/bel/statistics/rates/ratesdaily|выдавец=[[Нацыянальны банк Беларусі]]|дата публікацыі=31 сьнежня 2023|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;
| апэрацыйны прыбытак = {{Падзеньне}}33 тыс. рублёў (2023 г.; 10 тыс. $ $)
| чысты прыбытак      = {{Падзеньне}}7 тыс. рублёў (2023 г.; 2 тыс. $)
|лік супрацоўнікаў   = 49 (2016 год)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Справаздачы ААТ за 2015 год|спасылка=http://minfin.gov.by/upload/depcen/oao/otchet2015.zip|выдавец=[[Міністэрства фінансаў Беларусі]]|мова=ru|дата публікацыі=2016|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;
| матчына кампанія    = канцэрн «[[Белдзяржхарчпрам]]»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Анлайн-перамовы аб пастаўках прадукцыі на буйныя прамысловыя прадпрыемствы канцэрна «Белдзяржхарчпрам»|спасылка=https://polotsk.vitebsk-region.gov.by/be/novosti/novosti-regiona/item/14665-onlajn-peregovory-o-postavkakh-produktsii-na-krupnye-promyshlennye-predpriyatiya-kontsern-belgompishcheprom|выдавец=[[Полацкі раённы выканаўчы камітэт]]|дата публікацыі=2 сьнежня 2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;
|сайт                = [http://belcofe.by/be/галоўная/ belcofe.by/be]
}}
«'''БелКава'''» — харчовае [[прадпрыемства]] Беларусі, заснаванае ў 1946 годзе ў [[Ашмяны|Ашмянах]] (Гарадзенская вобласьць) у якасьці [[Арцель|арцелі]] «9 траўня».

На 2024 год вырабляла [[Збожжавая кава|збожжавую]] і звычайную [[Кава|каву]], а таксама 27 найменьняў [[Затаўка|затавак]] пад таварным знакам «Велес»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=ААТ «Белкава»|спасылка=https://oshmiany.gov.by/by/belkava|выдавец=[[Ашмянскі раённы выканаўчы камітэт]]|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;. Уваходзіла ў 5-ку найбольшых прамысловых прадпрыемстваў Ашмянаў&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=680 гадоў г.Ашмяны|спасылка=http://biblio-oshm.by/index.php/component/content/article/85-680-gado-g-ashmyany/2153-680-gado-g-ashmyany|выдавец=[[Ашмянская раённая бібліятэка]]|дата публікацыі=2021|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Вырабы ==
На 2024 год «БелКава» вырабляла:
* 9 найменьняў [[Збожжавая кава|збожжавай кавы]] з [[Авёс|аўсу]], [[жыта]] і [[Ячмень|ячменю]] ў пакунках па 100 і 200 грамаў, у тым ліку 7 нераспушчальных&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Напоі на збожжавай аснове|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/kofejnye-napitki/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 8 найменьняў хуткараспушчальнай збожжавай кавы ў пакунках па 18 грамаў, у тым ліку [[капучына]] і [[лятэ]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кававыя напоі 3 у 1|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/kofejnye-napitki-3-v-1/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 11 найменьняў [[Кава|кавы]] ў пакунках па 2, 75, 100, 250 і 500 грамаў, у тым ліку 6 молатай і 4 распушчальнай, зь якіх па 2 грануляванай і сублімаванай&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Натуральная кава|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/kofe/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 10 найменьняў молатых і цэлых мона[[Затаўка|затавак]] у пакунках па 10 і 15 грамаў — [[Духмяны перац|духмяны]], [[Чорны перац|чорны]] і [[чырвоны перац]], [[лаўровы ліст]], [[Каляндра|каляндру]], [[Папрыка|папрыку]], [[кмен]] і [[Карыца|карыцу]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Моназатаўкі|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/monospetsii/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 6 найменьняў затавак бяз солі ў пакунках па 100 грамаў, у тым ліку для курыцы, рыбы і каўбасы&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Затаўкі бяз солі|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/pripravy-bez-soli/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 19 найменьняў затавак у пакунках па 15, 20, 25, 30, 37 і 90 грамаў, у тым ліку [[кары]] і [[хмелі-сунэлі]], а таксама для [[шашлык]]а, [[булён]]у і засолкі, [[глінтвайн]]у, [[фарш]]у, [[Бульба|бульбы]], [[Плоў|плову]], [[Морква|морквы]] і [[катлета]]ў&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Затаўкі|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/pripravy/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;;
* 9 найменьняў [[Харчовы дадатак|харчовых дадаткаў]] у пакунках па 2, 10, 15, 30, 50 і 100 грамаў, у тым ліку [[кісель]], [[жэлятын]], разрыхляльнік [[цеста]] (харчовую соду), [[Макавае насеньне|макавае]] начыньне, [[какава-парашок]], [[дрожджы]], [[Лімонная кісьля|лімонную кісьлю]] і [[ванілін]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Іншыя харчовыя вырабы|спасылка=http://belcofe.by/product-category/products/prochie-pishhevye-produkty/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Мінуўшчына ==
У 1946 годзе [[Маладэчанская вобласьць|Маладэчанская абласная]] рада прамысловай каапэрацыі заснавала ў [[Ашмяны|Ашмянах]] ([[Беларуская ССР]]) прамысловую [[арцель]] «9 траўня». У склад арцелі ўвайшлі [[цэх]] [[сыроп]]аў і [[Наліўка|налівак]], [[гарбар]]ны цэх, [[мука]]мольна-крупяная вытворчасьць, [[Каўбаса|каўбасны]] цэх, [[хлеб]]абулачны цэх, [[каваль]]скі і [[Бляха|бляшаны]] цэхі. 20 чэрвеня 1954 году «Маладэчанскі абласны харчовы камбінат» зацьвердзіў Загад аб пераўтварэньні арцелі ў «Ашмянскі раённы харчовы камбінат». 24 чэрвеня 1960 году прадпрыемства перайменавалі ў «Ашмянскі [[кансэрва]]вы завод». У сакавіку 1970 году завод далучылі да «[[Ліда|Лідзкага]] камбінату харчовых канцэнтратаў». Вытворчасьць звузілі да [[Збожжавая кава|збожжавай кавы]] з аўсу, жыта і ячменю, а таксама [[Кукуруза|кукурузных]] палачак. Завод быў адзіным у Беларускай ССР вытворцам такіх вырабаў, якія таксама пастаўлялі ва ўсе 15 рэспублік [[Савецкі Саюз|Савецкага Саюзу]]. У сьнежні 1982 году пачалі ўстаноўку абсталяваньня абсмажваньня на [[Прыродны газ|газу]], што дазволіла павялічыць вытворчую магутнасьць да 120 тонаў збожжавай і звычайнай кавы за месяц&lt;ref name=&quot;а&quot;&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гісторыя прадпрыемства|спасылка=http://belcofe.by/history/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;.

У ліпені 1993 году прадпрыемства стала самастойным пад назвай «Ашмянская кавава-[[Цыкорыя|цыкорная]] фабрыка». 27 сакавіка 1997 году фабрыку пераўтварылі ў [[адкрытае акцыйнае таварыства]] «БелКава»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=ААТ «Белкава», УНП 500057141|спасылка=https://bizinspect.by/inst/5c1fc78a37b6871c5c31296a|выдавец=ТАА «БізІнспэкт»|мова=ru|дата публікацыі=10 траўня 2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;. Да 2000 году пераважна абсмажвалі і пакавалі каву з давальніцкай сыравіны для пастаўкі ў Расею. Пасьля гэтага наладзілі выпуск уласнай молатай кавы. У 2010 годзе стварылі цэх [[Затаўка|затавак]]. Запусьцілі аўтаматычную лінію фасаваньня&lt;ref name=&quot;а&quot;/&gt;.

На 2014 год «БелКава» вырабляла звыш 2-х тонаў [[Кава|кавы]] штомесяц. Зялёнае зерне кавы закупалі ў [[Лацінская Амэрыка|Лацінскай Амэрыцы]] (Бразыліі), [[Індыя|Індыі]] і Афрыцы. Нераспушчальную каву прадавалі ў зерні і молатай. Таксама выраблялі тузін найменьняў [[Збожжавая кава|збожжавай кавы]] з [[Авёс|аўсу]], [[жыта]] і [[Ячмень|ячменю]], якая складала 70 % вытворчасьці. Сярод іншага, выпускалі «Ячменна-аматарскі вітамінізаваны» напой для школьнага харчаваньня, які зьмяшчаў 10 вітамінаў, у тым ліку 6 з [[Вітаміны групы Б|групы Б]]. [[Міністэрства аховы здароўя Беларусі]] ўхваліла спажываньне гэтага напою з 3-х гадоў, таму яго таксама пастаўлялі ў [[Дзіцячы садок|дзіцячыя садкі]] і [[Лякарня|лякарні]], у тым ліку за мяжу. У выпусканай збожжавай кавы таксама адсутнічалі абмежаваньні паводле абсягу і часу спажываньня. Іншыя 4 віды кавы мелі ў складзе ад 15 да 30 % [[кафэін]]у. Урэшце, выпускалі каву з [[цыкорыя]]й, [[імбір]]ом і [[мэліса]]й&lt;ref name=&quot;б&quot;&gt;{{Артыкул|аўтар=Надзея Дрыла, Валяр’ян Шкленьнік і Алена Даўжанок.|загаловак=Напой, знаёмы зь дзяцінства|спасылка=|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=10 чэрвеня 2014|нумар=[https://zviazda.by/be/number/106-27716 106 (27716)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/06/ZV_20140610_6.pdf 6]|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;.

У 2022 годзе запусьцілі вытворчасьць затавак бяз солі. Каля 40 % вытворчасьці склала смажаная кава. Сярод іншага, выпускалі [[Харчовы дадатак|харчовыя дадаткі]], у тым ліку [[жэлятын]], [[Лімонная кісьля|лімонную кісьлю]] і [[Харчовая сода|харчовую соду]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=ААТ «Белкава»|спасылка=https://bgp.by/ru/belkofe-ru/|выдавец=Канцэрн «Белдзяржхарчпрам»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;.

=== Кіраўнікі ===

* [[Андрэй Гарцуеў]] (2014 год)&lt;ref name=&quot;б&quot;/&gt;

* [[Аляксандар Сушчэўскі]] (2016 год)&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=Аліна Санюк|загаловак=Дзед Мароз на «Волзе» прыехаў у Ашмянскую школу-інтэрнат|спасылка=https://www.osh.by/?p=27540|выдавец=Газэта «[[Ашмянскі весьнік]]»|дата публікацыі=29 сьнежн 2016|дата доступу=11 сьнежня 2024}}&lt;/ref&gt;

* [[Уладзімер Галашэўскі]] (2024 год)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{Навіна|аўтар=|загаловак=Электронны звароот|спасылка=http://belcofe.by/ehlektronnoe-obrashhenie/|выдавец=ААТ «БелКава»|мова=ru|дата публікацыі=2024|дата доступу=11 сьнежня 2024}}
** [https://web.archive.org/web/20241213161824/http://belcofe.by/category/novosti/ Навіны]{{ref-ru}}

[[Катэгорыя:Прамысловыя прадпрыемствы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Прадпрыемствы Гарадзенскай вобласьці]]
[[Катэгорыя:Вытворцы напояў]]
[[Катэгорыя:Ашмяны]]
[[Катэгорыя:Беларускія харчовыя кампаніі]]
[[Катэгорыя:Кава]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1946 годзе]]</text>
      <sha1>1iku768df4n4s7p8o6ep3g4fbapff5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294743</id>
    <revision>
      <id>2678450</id>
      <parentid>2678329</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T22:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Першы кваліфікацыйны раўнд */ абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16184" sha1="sz77xzced8hjhkjcqqc4no1i9s2bm2y" xml:space="preserve">{{Сэзон футбольнай лігі
|Назва                  = Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў
|Арыгінальная назва     =
|Выява                  = 
|Шырыня                 = 
|Подпіс выявы           = 
|Спаборніцтва           = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА]]
|Сэзон                  = 2026—2027
|Дата пачатку           = ''Кваліфікацыя:''&lt;br&gt;9 ліпеня — 27 жніўня 2026&lt;br&gt;''Асноўная частка:''&lt;br&gt;15 кастрычніка 2026
|Дата заканчэньня       = 2 чэрвеня 2027
|Колькасьць удзельнікаў = 
|Пераможца              = 
|Фіналіст               = 
|Гледачоў               = 
|Згуляных матчаў        = 
|Забітых галоў          = 
|Найлепшы бамбардзір    = 
|Папярэдні сэзон        = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2025—2026 гадоў|2025—2026]]
|Наступны сэзон         = [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў|2027—2028]]
}}
'''Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў''' — 6-ы сэзон трэцяга паводле статуснасьці эўрапейскага турніру [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]. Пераможац турніру аўтаматычна кваліфікуецца ў лігавую фазу [[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў]], калі толькі папярэдне не атрымае месца ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў|Лізе чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў]] або тую ж Лігу Эўропы праз вынікі ў нацыянальным чэмпіянаце. Як дзейны чэмпіён ангельскі клюб «Крыстал Пэлас» аўтаматычна кваліфікаваўся ў лігавую фазу Лігі Эўропы, таму ня здолее абараніць свой тытул, бо новая фарматная сыстэма не дазваляе клюбам пераходзіць зь Лігі Эўропы ў Лігу канфэрэнцыяў пачынаючы зь лігавай фазы. Фінальны матч будзе згуляны на стадыёне «[[Бэшыкташ (стадыён)|Бэшыкташ]]» у [[Стамбул]]е&lt;ref&gt;[https://www.nss-sports.com/en/lifestyle/45432/besiktas-park-2026-europa-league-final-stadium Why is the Europa League final stadium shaped like an amphitheatre?]. NSS Sports.&lt;/ref&gt;, які папярэдне за год за таго прымаў у сваіх сьценах фінал [[Ліга Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў]].

== Расклад матчаў ==
Матчы заплянаваныя быць згулянымі чацьвяргамі, акрамя фіналу, які адбыўся ў сераду, але ў выключных выпадках фінал мог ладзіцца ў аўторак ці сераду праз канфлікты ў раскладзе.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Расклад матчаў на Лігу канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027
!Фаза
!Раўнд
!Лёсаваньне
!Першы матч
!Другі матч
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Кваліфікацыя
|Першы кваліфікацыйны
|16 чэрвеня 2026
|9 ліпеня 2026
|16 ліпеня 2026
|-
|Другі кваліфікацыйны
|17 чэрвеня 2026
|23 ліпеня 2026
|30 ліпеня 2026
|-
|Трэці кваліфікацыйны
|20 ліпеня 2026
|6 жніўня 2026
|13 жніўня 2026
|-
|Плэй-оф
|Кваліфікацыйны плэй-оф
|3 жніўня 2026
|20 жніўня 2026
|27 жніўня 2026
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |Фаза адзінай лігі
|1 гульнявы дзень
| rowspan=&quot;6&quot; |28 жніўня 2026
| colspan=&quot;2&quot; |15 кастрычніка 2026
|-
|2 гульнявы дзень
| colspan=&quot;2&quot; |22 кастрычніка 2026
|-
|3 гульнявы дзень
| colspan=&quot;2&quot; |5 лістапада 2026
|-
|4 гульнявы дзень
| colspan=&quot;2&quot; |26 лістапада 2026
|-
|5 гульнявы дзень
| colspan=&quot;2&quot; |10 сьнежня 2026
|-
|6 гульнявы дзень
| colspan=&quot;2&quot; |17 сьнежня 2026
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |Гульні на вылет
|Папярэдні плэй-оф раўнд
|15 студзеня 2027
|18 лютага 2027
|25 лютага 2027
|-
|Раўнд шаснаццаці
| rowspan=&quot;4&quot; |26 лютага 2027
|11 сакавіка 2027
|18 сакавіка 2027
|-
|Чвэрцьфіналы
|8 красавіка 2027
|15 красавіка 2027
|-
|Паўфіналы
|29 красавіка 2027
|6 траўня 2027
|-
|Фінал
| colspan=&quot;2&quot; |2 чэрвеня 2027 году
|}

== Кваліфікацыйныя раўнды ==

=== Першы кваліфікацыйны раўнд ===
{{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не
|[[Вележ Мостар|Вележ]]|BIH|Матч 1|[[Мілсамі Архэй|Мілсамі]]|MDA|1–1|16 ліп
|[[Багэміян Дублін|Багэміян]]|IRL|Матч 2|[[Сэнт-Джозэфс Гібральтар|Сэнт-Джозэфс]]|GIB|2–0|16 ліп
|[[Дынама Сіці Тырана|Дынама Сіці]]|ALB|Матч 3|[[Астана (футбольны клюб)|Астана]]|KAZ|0–1|16 ліп
|[[Конас-Кій Номадс]]|WAL|Матч 4|[[Балкані Сухарэка|Балкані]]|KOS|0–0|16 ліп
|[[Зіра Баку|Зіра]]|AZE|Матч 5|[[Тарпэда Кутаісі]]|GEO|3−0|16 ліп
|[[Дыфэрданж 03 (футбольны клюб)|Дыфэрданж 03]]|LUX|Матч 6|[[Ільвэс Тампэрэ|Ільвэс]]|FIN|0–0|16 ліп
|[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]|BLR|Матч 7|[[Сылекс Кратава|Сылекс]]|MKD|0–1|16 ліп
|[[Ліепая (футбольны клюб)|Ліепая]]|LVA|Матч 8|[[Дэчыч Тузі|Дэчыч]]|MNE|1–0|15 ліп
|[[Эльбасані (футбольны клюб)|Эльбасані]]|ALB|Матч 9|[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]|BLR|1–1|16 ліп
|[[Глентаран Бэлфаст|Глентаран]]|NIR|Матч 10|[[Рыская футбольная школа|РФШ]]|LVA|1–2|16 ліп
|[[Атлетык Эскальдэс-Энгардань|Атлетык Эскальдэс]]|AND|Матч 11|[[Морнар Бар|Морнар]]|MNE|2–1|16 ліп
|[[Мандорф-ле-Бэн (футбольны клюб)|Мандорф-ле-Бэн]]|LUX|Матч 12|[[Дынама Тбілісі]]|GEO|1–2|16 ліп
|[[Петравац (футбольны клюб)|Петравац]]|MNE|Матч 13|[[Жальгірыс Вільня]]|LTU|1–3|16 ліп
|[[Карнарван Таўн]]|WAL|Матч 14|[[Левадыя Талін|Левадыя]]|EST|0–5|16 ліп
|[[Марсашлок (футбольны клюб)|Марсашлок]]|MLT|Матч 15|[[Пюнік Ерэван|Пюнік]]|ARM|0–3|16 ліп
|[[Гэгельман Коўна|Гэгельман]]|LTU|Матч 16|[[Лінамээсконд Пайдэ]]|EST|1−1|16 ліп
|[[Алашкерт Ерэван|Алашкерт]]|ARM|Матч 17|[[Елімай Семей|Елімай]]|KAZ|1–1|16 ліп
|[[Ст’ярнан Гардабайр|Ст’ярнан]]|ISL|Матч 18|[[Вікінгур Лейрвік|Вікінгур]]|FRO|3–1|16 ліп
|[[Дыла Горы|Дыла]]|GEO|Матч 19|[[Віртус Акуавіва|Віртус]]|SMR|3−1|16 ліп
|[[Сараева (футбольны клюб)|Сараева]]|BIH|Матч 20|[[Інтэр Турку]]|FIN|1–1|16 ліп
|[[Эўропа Гібральтар|Эўропа]]|GIB|Матч 21|[[Шкендыя Тэтава|Шкендыя]]|MKD|0–5|16 ліп
|[[Нымэ Калью Талін|Нымэ Калью]]|EST|Матч 22|[[Лінфілд Бэлфаст|Лінфілд]]|NIR|1−0|16 ліп
|[[Пэн-і-Бонт Брыджэнд|Пэн-і-Бонт]]|WAL|Матч 23|[[Санта-Калёма (футбольны клюб)|Санта-Калёма]]|AND|0–1|16 ліп
|[[Рунавік (футбольны клюб)|Рунавік]]|FRO|Матч 24|[[Гамрун Спартанз]]|MLT|1–1|16 ліп
|[[УНА Штрасэн]]|LUX|Матч 25|[[Ля Фіярыта Монтэджардана|Ля Фіярыта]]|SMR|1–0|14 ліп
|[[Влазьнія Шкодэр|Влазьнія]]|ALB|Матч 26|[[Малішава (футбольны клюб)|Малішава]]|KOS|2–1|15 ліп
}}

=== Другі кваліфікацыйны раўнд ===
{{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не
|heading1=Шлях чэмпіёнаў
|Прагуляўшы матч ЛЧ 11|&lt;!--BIH/BUL--&gt;|Матч 1|Прагуляўшы матч ЛЧ 10|&lt;!--MDA/ALB--&gt;|23 ліп|30 ліп
|Прагуляўшы матч ЛЧ 14|&lt;!--FRO/LUX--&gt;|Матч 2|Прагуляўшы матч ЛЧ 12|&lt;!--ISL/HUN--&gt;|23 ліп|30 ліп
|Прагуляўшы матч ЛЧ 9|&lt;!--BLR/ROU--&gt;|Матч 3|Прагуляўшы матч ЛЧ 13|&lt;!--KAZ/MNE--&gt;|23 ліп|30 ліп
|Прагуляўшы матч ЛЧ 3|&lt;!--EST/GEO--&gt;|Матч 4|Прагуляўшы матч ЛЧ 1|&lt;!--AZE/WAL--&gt;|23 ліп|30 ліп
|Прагуляўшы матч ЛЧ 2|&lt;!--MLT/IRL--&gt;|Матч 5|Прагуляўшы матч ЛЧ 8|&lt;!--LTU/KOS--&gt;|23 ліп|30 ліп
|Прагуляўшы матч ЛЧ 7|&lt;!--MKD/FIN--&gt;|Матч 6|Прагуляўшы матч ЛЧ 6|&lt;!--ARM/LVA--&gt;|23 ліп|30 ліп
|heading7=Асноўны шлях
|[[Рыека (футбольны клюб)|Рыека]]|CRO|Матч 1|Прагуляўшы матч ЛЭ 4|&lt;!--BUL/IRL--&gt;|23 ліп|30 ліп
|[[Істанбул Башакшэхір]]|TUR|Матч 2|Пераможца матчу 20|&lt;!--BIH/FIN--&gt;|23 ліп|30 ліп
|[[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]|SUI|Матч 3|[[Дукаджыні Кліна|Дукаджыні]]|KOS|23 ліп|30 ліп
|[[ХІК Хэльсынкі]]|FIN|Матч 4|[[Колрэйн (футбольны клюб)|Колрэйн]]|NIR|23 ліп|30 ліп
|[[Сьцяўа Бухарэст|ФКСБ]]|ROU|Матч 5|[[Аўда Кекава|Аўда]]|LVA|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 10|&lt;!--NIR/LVA--&gt;|Матч 6|Прагуляўшы матч ЛЭ 2|&lt;!--AZE/ISL--&gt;|23 ліп|30 ліп
|[[Ракаў Чанстахова|Ракаў]]|POL|Матч 7|[[Валета (футбольны клюб)|Валета]]|MLT|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 8|&lt;!--MNE/LVA--&gt;|Матч 8|[[Аўстрыя Вена]]|AUT|23 ліп|30 ліп
|[[Дэбрэцэн (футбольны клюб)|Дэбрэцэн]]|HUN|Матч 9|Пераможца матчу 15|&lt;!--MLT/ARM--&gt;|23 ліп|30 ліп
|[[ГАІС Гётэборг|ГАІС]]|SWE|Матч 10|[[Норшэлян Фарум|Норшэлян]]|DEN|23 ліп|30 ліп
|[[Гётэборг (футбольны клюб)|Гётэборг]]|SWE|Матч 11|Пераможца матчу 14|&lt;!--WAL/EST--&gt;|23 ліп|30 ліп
|Прагуляўшы матч ЛЭ 3|&lt;!--CRO/SVK--&gt;|Матч 12|[[ГКС Катавіцы]]|POL|23 ліп|30 ліп
|[[Вараждзін]]|CRO|Матч 13|[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]]|CZE|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 19|&lt;!--GEO/SMR--&gt;|Матч 14|[[Апалён Лімасол]]|CYP|23 ліп|30 ліп
|[[Брава Любляна|Брава]]|SVN|Матч 15|Пераможца матчу 21|&lt;!--GIB/MKD--&gt;|23 ліп|30 ліп
|Прагуляўшы матч ЛЭ 1|&lt;!--UKR/ROU--&gt;|Матч 16|[[Бран Бэрген|Бран]]|NOR|23 ліп|30 ліп
|[[Шэлбурн Дублін|Шэлбурн]]|IRL|Матч 17|Пераможца матчу 22|&lt;!--EST/NIR--&gt;|23 ліп|30 ліп
|[[Валюр Рэйк’явік]]|ISL|Матч 18|[[Зрынскі Мостар]]|BIH|23 ліп|30 ліп
|[[Зымбру Кішынёў|Зымбру]]|MDA|Матч 19|[[Ноа Ерэван|Ноа]]|ARM|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 12|&lt;!--LUX/GEO--&gt;|Матч 20|Пераможца матчу 13|&lt;!--MNE/LTU--&gt;|23 ліп|30 ліп
|Прагуляўшы матч ЛЭ 5|&lt;!--MDA/SVN--&gt;|Матч 21|Пераможца матчу 3|&lt;!--ALB/KAZ--&gt;|23 ліп|30 ліп
|[[ДАК 1904 Дунайска-Стрэда|ДАК 1904]]|SVK|Матч 22|Пераможца матчу 1|&lt;!--BIH/MDA--&gt;|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 9|&lt;!--ALB/BLR--&gt;|Матч 23|[[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]|SUI|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 18|&lt;!--FRO/ISL--&gt;|Матч 24|Пераможца матчу 6|&lt;!--LUX/FIN--&gt;|23 ліп|30 ліп
|[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]|SCO|Матч 25|[[ГБ Торсгаўн]]|FRO|23 ліп|30 ліп
|[[Панявеж (футбольны клюб)|Панявеж]]|LTU|Матч 26|[[Табол Кастанай|Табол]]|KAZ|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 26|&lt;!--ALB/KOS--&gt;|Матч 27|[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]|SCO|23 ліп|30 ліп
|[[Нэфтчы Баку]]|AZE|Матч 28|Пераможца матчу 7|&lt;!--BLR/MKD--&gt;|23 ліп|30 ліп
|[[Пакш (футбольны клюб)|Пакш]]|HUN|Матч 29|[[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]|GRE|23 ліп|30 ліп
|[[Жалезьнічар Панчава]]|SRB|Матч 30|[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]|POR|23 ліп|30 ліп
|Прагуляўшы матч ЛЭ 6|&lt;!--SRB/HUN--&gt;|Матч 31|[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]|NED|23 ліп|30 ліп
|[[Палесьсе Жытомір|Палесьсе]]|UKR|Матч 32|[[Капэнгаген (футбольны клюб)|Капэнгаген]]|DEN|23 ліп|30 ліп
|[[ЛНЗ Чаркасы]]|UKR|Матч 33|[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]|BEL|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 23|&lt;!--WAL/AND--&gt;|Матч 34|[[Рапід Вена]]|AUT|23 ліп|30 ліп
|[[Гапаэль Тэль-Авіў]]|ISR|Матч 35|[[Лудагорац Разград|Лудагорац]]|BUL|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 17|&lt;!--ARM/KAZ--&gt;|Матч 36|[[ЧФР Клуж]]|ROU|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 2|&lt;!--IRL/GIB--&gt;|Матч 37|Пераможца матчу 4|&lt;!--WAL/KOS--&gt;|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 16|&lt;!--LTU/EST--&gt;|Матч 38|Пераможца матчу 5|&lt;!--AZE/GEO--&gt;|23 ліп|30 ліп
|[[Вадуц (футбольны клюб)|Вадуц]]|LIE|Матч 39|Пераможца матчу 11|&lt;!--MNE/AND--&gt;|23 ліп|30 ліп
|[[Спартак Трнава]]|SVK|Матч 40|[[ЦСКА 1948 Сафія|ЦСКА 1948]]|BUL|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 24|&lt;!--FRO/MLT--&gt;|Матч 41|[[Копэр (футбольны клюб)|Копэр]]|SVN|23 ліп|30 ліп
|[[АЕК Лярнака]]|CYP|Матч 42|[[Бэйтар Ерусалім|Бэйтар]]|ISR|23 ліп|30 ліп
|[[Партызан Бялград|Партызан]]|SRB|Матч 43|Пераможца матчу 25|&lt;!--LUX/SMR--&gt;|23 ліп|30 ліп
}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://www.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/ Ліга канфэрэнцыяў УЭФА] на афіцыйным сайце УЭФА.

{{Ліга канфэрэнцыяў УЭФА}}
{{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}}

[[Катэгорыя:Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|2026]]
[[Катэгорыя:2026 год у футболе]]
[[Катэгорыя:2027 год у футболе]]</text>
      <sha1>sz77xzced8hjhkjcqqc4no1i9s2bm2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295173</id>
    <revision>
      <id>2678449</id>
      <parentid>2674760</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T22:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Першы кваліфікацыйны раўнд */ абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7706" sha1="qvujkpplafqpluslxcq90icnny0fbsc" xml:space="preserve">{{Сэзон футбольнай лігі
|Назва                  = Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў
|Арыгінальная назва     =
|Выява                  = 
|Шырыня                 = 
|Подпіс выявы           = 
|Спаборніцтва           = [[Ліга Эўропы УЭФА]]
|Сэзон                  = 2026—2027
|Дата пачатку           = ''Кваліфікацыя:''&lt;br&gt;9 ліпеня — 27 жніўня 2026&lt;br&gt;''Асноўная частка:''&lt;br&gt;16 верасьня 2026
|Дата заканчэньня       = 26 траўня 2027
|Колькасьць удзельнікаў = ''Асноўная частка:'' 25+11&lt;br /&gt;''Усяго:'' 45+31 (з 40 асацыяцыяў)
|Пераможца              = 
|Фіналіст               = 
|Гледачоў               = 
|Згуляных матчаў        = 
|Забітых галоў          = 
|Найлепшы бамбардзір    = 
|Папярэдні сэзон        = [[Ліга Эўропы УЭФА 2025—2026 гадоў|2025—2026]]
|Наступны сэзон         = [[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў|2027—2028]]
}}
'''Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў''' — 56-ы сэзон другога паводле статуснасьці эўрапейскага турніру [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]], і 18-ы зь іх пасьля перайменаваньня Кубка УЭФА ў [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігу Эўропы УЭФА]]. Фінал будзе згуляны 26 траўня 2027 году на стадыёне «[[Вальдштадыён]]» у [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурце-на-Майне]], [[Нямеччына]]&lt;ref&gt;[https://profis.eintracht.de/news/zuschlag-fuer-europa-league-endspiel-2027-158966 Zuschlag für Europa-League-Endspiel]. Eintracht Frankfurt.&lt;/ref&gt;. Дзейны чэмпіён «[[Астан Віла Бірмінггэм|Астан Віла]]» ня здолее абараніць свой тытул, бо як пераможца Лігі Эўропы аўтаматычна кваліфікавалася ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігу чэмпіёнаў]], а новы фармат не дазваляе клюбам пераходзіць зь Лігі чэмпіёнаў у Лігу Эўропы пасьля лігавага этапу.

== Расклад матчаў ==
Матчы заплянаваныя быць згулянымі чацьвяргамі, акрамя фіналу, які адбудзецца ў сераду, але ў выключных выпадках фінал можа ладзіцца ў аўторак ці сераду праз канфлікты ў раскладзе. Толькі ў першы гульнявы дзень лігавага этапу матчы расьцягнуцца на сераду і чацьвер.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Расклад матчаў на Лігу Эўропы УЭФА 2026—2027
!Фаза
!Раўнд
!Лёсаваньне
!Першы матч
!Другі матч
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Кваліфікацыя
|Першы кваліфікацыйны
|16 чэрвеня 2026
|9 ліпеня 2026
|16 ліпеня 2026
|-
|Другі кваліфікацыйны
|17 чэрвеня 2026
|23 ліпеня 2026
|30 ліпеня 2026
|-
|Трэці кваліфікацыйны
|20 ліпеня 2026
|6 жніўня 2026
|13 жніўня 2026
|-
|Плэй-оф
|Кваліфікацыйны плэй-оф
|3 жніўня 2026
|20 жніўня 2026
|27 жніўня 2026
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |Фаза адзінай лігі
|1 гульнявы дзень
| rowspan=&quot;8&quot; |28 жніўня 2026
| colspan=&quot;2&quot; |16—17 верасьня 2026
|-
|2 гульнявы дзень
| colspan=&quot;2&quot; |15 кастрычніка 2026
|-
|3 гульнявы дзень
| colspan=&quot;2&quot; |22 кастрычніка 2026
|-
|4 гульнявы дзень
| colspan=&quot;2&quot; |5 лістапада 2026
|-
|5 гульнявы дзень
| colspan=&quot;2&quot; |26 лістапада 2026
|-
|6 гульнявы дзень
| colspan=&quot;2&quot; |10 сьнежня 2026
|-
|7 гульнявы дзень
| colspan=&quot;2&quot; |21 студзеня 2027
|-
|8 гульнявы дзень
| colspan=&quot;2&quot; |28 студзеня 2027
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |Гульні на вылет
|Папярэдні плэй-оф раўнд
|29 студзеня 2027
|18 лютага 2027
|25 лютага 2027
|-
|Раўнд шаснаццаці
| rowspan=&quot;4&quot; |26 лютага 2027
|11 сакавіка 2027
|18 сакавіка 2027
|-
|Чвэрцьфіналы
|8 красавіка 2027
|15 красавіка 2027
|-
|Паўфіналы
|29 красавіка 2027
|6 траўня 2027
|-
|Фінал
| colspan=&quot;2&quot; |26 траўня 2027 году
|}

== Кваліфікацыйныя раўнды ==

=== Першы кваліфікацыйны раўнд ===
{{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не
|[[Дынама Кіеў]]|UKR|Матч 1|[[Унівэрсытаця Клуж]]|ROU|0–0|16 ліп
|[[Карабах Агдам|Карабах]]|AZE|Матч 2|[[Вэстры Ісаф’ярдарбайр|Вэстры]]|ISL|3–0|16 ліп
|[[Хайдук Спліт]]|CRO|Матч 3|[[Жыліна (футбольны клюб)|Жыліна]]|SVK|2–0|16 ліп
|[[ЦСКА Сафія]]|BUL|Матч 4|[[Дэры Сіці]]|IRL|3–2|16 ліп
|[[Шэрыф Тыраспаль|Шэрыф]]|MDA|Матч 5|[[Алюміні Кідрычава|Алюміні]]|SVN|0–0|16 ліп
|[[Ваяводзіна Новы Сад|Ваяводзіна]]|SRB|Матч 6|[[Фэрэнцвараш Будапэшт|Фэрэнцвараш]]|HUN|1–2|16 ліп
}}

=== Другі кваліфікацыйны раўнд ===
{{#invoke:Спартовая сэрыя|main|legs=2|h_a=не
|[[Гамарбю Стакгольм|Гамарбю]]|SWE|Матч 1|[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]|BEL|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 2|&lt;!--AZE/ISL--&gt;|Матч 2|Пераможца матчу 4|&lt;!--BUL/IRL--&gt;|23 ліп|30 ліп
|[[Трумсё (футбольны клюб)|Трумсё]]|NOR|Матч 3|[[Вікторыя Пльзень]]|CZE|23 ліп|30 ліп
|[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]]|NED|Матч 4|Пераможца матчу 6|&lt;!--SRB/HUN--&gt;|23 ліп|30 ліп
|[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]|TUR|Матч 5|[[Міт’юлян Гэрнінг|Міт’юлян]]|DEN|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 3|&lt;!--CRO/SVK--&gt;|Матч 6|[[Пафас (футбольны клюб)|Пафас]]|CYP|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 5|&lt;!--MDA/SVN--&gt;|Матч 7|[[Макабі Тэль-Авіў]]|ISR|23 ліп|30 ліп
|[[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]|SUI|Матч 8|[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]|POR|23 ліп|30 ліп
|Пераможца матчу 1|&lt;!--UKR/ROU--&gt;|Матч 9|[[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]|GRE|23 ліп|30 ліп
}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/ Ліга Эўропы УЭФА] на афіцыйным сайце УЭФА.

{{Ліга Эўропы УЭФА}}
{{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}}

[[Катэгорыя:Ліга Эўропы УЭФА|2026]]
[[Катэгорыя:2026 год у футболе]]
[[Катэгорыя:2027 год у футболе]]</text>
      <sha1>qvujkpplafqpluslxcq90icnny0fbsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298069</id>
    <revision>
      <id>2678526</id>
      <parentid>2670588</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>/* Табліца */ выпраўленьне спасылак</comment>
      <origin>2678526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25154" sha1="32gubvcs3uyphg82tvcjwb7l85vij6e" xml:space="preserve">{{Сэзон футбольнай лігі
|Назва                 = Супэрліга 2025—2026 гадоў
|Найлепшы бамбардзір   = 
|Папярэдні сэзон       = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2024—2025 гадоў|2024—2025]]
|Наступны сэзон        = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2026—2027 гадоў|2026—2027]]
}}
'''Супэрліга 2025—2026 гадоў''' — 129-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Швайцарыі]], які праходзіў з 25 ліпеня 2025 году па 17 траўня 2026 году. Чэмпіёнам упершыню ў сваёй гісторыі стаў «[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]».

== Клюбы ==
У турніры бралі ўдзел 12 клюбаў, зь якіх 11 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону (у тым ліку пераможца пераходных матчаў «[[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэр]]»), а «[[Тун (футбольны клюб)|Тун]]» прасунуўся з Чэлендж-лігі, замяніўшы «[[Івэрдон Івэрдон-ле-Бэн|Івэрдон]]».

== Табліца ==
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|абнаўленьне = завершана
|крыніца     = [https://matchcenter-sfl.football.ch/default.aspx?oid=2&amp;lng=1&amp;ln=11011&amp;s=2026 Швайцарскі футбольны зьвяз]

|падзел6=так

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў=THU, STG, LUG, SIO, BAS, YB, LUZ, SER, LS, ZÜR, GCZ, WIN

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=CL2Q |вынік2=EL2Q |вынік3=ECL2Q |вынік4=ECL2Q |вынік11=RPO |вынік12=REL

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_BAS=16|нічыі_BAS=8 |паразы_BAS=14|мз_BAS=55|мп_BAS=58&lt;!-- Базэль --&gt;
|перамогі_GCZ=8 |нічыі_GCZ=9 |паразы_GCZ=21|мз_GCZ=48|мп_GCZ=74&lt;!-- Грасгопэр --&gt;
|перамогі_LS =11|нічыі_LS =9 |паразы_LS =18|мз_LS =53|мп_LS =67&lt;!-- Лязана --&gt;
|перамогі_LUG=19|нічыі_LUG=10|паразы_LUG=9 |мз_LUG=59|мп_LUG=42&lt;!-- Люгана --&gt;
|перамогі_LUZ=14|нічыі_LUZ=11|паразы_LUZ=13|мз_LUZ=76|мп_LUZ=66&lt;!-- Люцэрн --&gt;
|перамогі_SER=13|нічыі_SER=14|паразы_SER=11|мз_SER=71|мп_SER=63&lt;!-- Сэрвэт --&gt;
|перамогі_SIO=16|нічыі_SIO=15|паразы_SIO=7 |мз_SIO=63|мп_SIO=40&lt;!-- Сіён --&gt;
|перамогі_STG=20|нічыі_STG=10|паразы_STG=8 |мз_STG=72|мп_STG=47&lt;!-- Санкт-Гален --&gt;
|перамогі_THU=24|нічыі_THU=3 |паразы_THU=11|мз_THU=80|мп_THU=52&lt;!-- Тун --&gt;
|перамогі_WIN=5 |нічыі_WIN=8 |паразы_WIN=25|мз_WIN=44|мп_WIN=100&lt;!-- Вінтэртур --&gt;
|перамогі_YB =15|нічыі_YB =10|паразы_YB =13|мз_YB =80|мп_YB =69&lt;!-- Янг Бойз --&gt;
|перамогі_ZÜR=11|нічыі_ZÜR=5 |паразы_ZÜR=22|мз_ZÜR=49|мп_ZÜR=72&lt;!-- Цюрых --&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_BAS = [[Базэль (футбольны клюб)|Базэль]]
|назва_GCZ = [[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэр]]
|назва_LS  = [[Лязана (футбольны клюб)|Лязана]]
|назва_LUG = [[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]
|назва_LUZ = [[Люцэрн (футбольны клюб)|Люцэрн]]
|назва_SER = [[Сэрвэт Жэнэва|Сэрвэт]]
|назва_SIO = [[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]
|назва_STG = [[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]
|назва_THU = [[Тун (футбольны клюб)|Тун]]
|назва_WIN = [[Вінтэртур (футбольны клюб)|Вінтэртур]]
|назва_YB  = [[Янг Бойз Бэрн|Янг Бойз]]
|назва_ZÜR = [[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Забітыя мячы; 4) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 5) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 6) Забітыя мячы ў гасьцях; 7) Жарабя.

|заўвага_загаловак_вынікі=Клюбы па тры разы згулялі кожны з кожным (33 туры), пасьля чаго табліца падзялілася на дзьве групы (верхняя шасьцёрка і ніжняя шасьцёрка).

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_CL2Q=green1|тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_EL2Q=blue1 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]]
|колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]]
|колер_RPO=red2   |тэкст_RPO=[[#Пераходныя матчы|Пераходныя матчы]]
|колер_REL=red1   |тэкст_REL=Паніжэньне ў Чэлендж-лігу

|заўвага_вынікі_EL2Q=«Санкт-Гален» кваліфікаваўся ў другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы як пераможца [[Кубак Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|Кубка Швайцарыі]]. Кваліфікацыя ў другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў, прызначаная яму як другой камандзе лігі, перайшла чацьвёртай камандзе лігі.
|заўвага_вынікі_ECL2Q=EL2Q
}}&lt;/onlyinclude&gt;

== Вынікі гульняў ==
=== 1—22 туры ===
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
| крыніца      = [https://matchcenter-sfl.football.ch/default.aspx?oid=2&amp;lng=1&amp;ln=11011&amp;s=2026 Швайцарскі футбольны зьвяз]
| абнаўленьне  = завершана
| стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў = BAS, WIN, GCZ, LUG, LUZ, LS, STG, SIO, SER, THU, ZÜR, YB

|скарачэньне_BAS = [[Базэль (футбольны клюб)|Баз]]
|скарачэньне_GCZ = [[Грасгопэр Цюрых|Гра]]
|скарачэньне_LS  = [[Лязана (футбольны клюб)|Ляз]]
|скарачэньне_LUG = [[Люгана (футбольны клюб)|Люг]]
|скарачэньне_LUZ = [[Люцэрн (футбольны клюб)|Люц]]
|скарачэньне_SER = [[Сэрвэт Жэнэва|Сэр]]
|скарачэньне_SIO = [[Сіён (футбольны клюб)|Сіё]]
|скарачэньне_STG = [[Санкт-Гален (футбольны клюб)|С-Г]]
|скарачэньне_THU = [[Тун (футбольны клюб)|Тун]]
|скарачэньне_WIN = [[Вінтэртур (футбольны клюб)|Він]]
|скарачэньне_YB  = [[Янг Бойз Бэрн|Янг]]
|скарачэньне_ZÜR = [[Цюрых (футбольны клюб)|Цюр]]

|назва_BAS = [[Базэль (футбольны клюб)|Базэль]]
|назва_GCZ = [[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэр]]
|назва_LS  = [[Лязана (футбольны клюб)|Лязана]]
|назва_LUG = [[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]
|назва_LUZ = [[Люцэрн (футбольны клюб)|Люцэрн]]
|назва_SER = [[Сэрвэт Жэнэва|Сэрвэт]]
|назва_SIO = [[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]
|назва_STG = [[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]
|назва_THU = [[Тун (футбольны клюб)|Тун]]
|назва_WIN = [[Вінтэртур (футбольны клюб)|Вінтэртур]]
|назва_YB  = [[Янг Бойз Бэрн|Янг Бойз]]
|назва_ZÜR = [[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]

| матч_BAS_GCZ = 2-1
| матч_BAS_LS = 0-0
| матч_BAS_LUG = 0-1
| матч_BAS_LUZ = 1-2
| матч_BAS_SER = 1–1
| матч_BAS_STG = 0-0
| матч_BAS_THU = 1-2
| матч_BAS_WIN = 3-0
| матч_BAS_YB = 4-1
| матч_BAS_SIO = 1-1
| матч_BAS_ZÜR = 2-0

| матч_GCZ_BAS = 1-1
| матч_GCZ_LS = 3-1
| матч_GCZ_LUG = 1-1
| матч_GCZ_LUZ = 2-3
| матч_GCZ_SER = 0-1
| матч_GCZ_STG = 1-2
| матч_GCZ_THU = 1-3
| матч_GCZ_WIN = 2-2
| матч_GCZ_YB = 3-3
| матч_GCZ_SIO = 0-1
| матч_GCZ_ZÜR = 3-0

| матч_LS_BAS = 5-1
| матч_LS_GCZ = 1-1
| матч_LS_LUG = 0-0
| матч_LS_LUZ = 0–4
| матч_LS_SER = 1-3
| матч_LS_STG = 1-2
| матч_LS_THU = 2-1
| матч_LS_WIN = 3-2
| матч_LS_YB = 5-0
| матч_LS_SIO = 2-2
| матч_LS_ZÜR = 1-2

| матч_LUG_BAS = 3-1
| матч_LUG_GCZ = 2-1
| матч_LUG_LS = 1-1
| матч_LUG_LUZ = 2-0
| матч_LUG_SER = 4-2
| матч_LUG_STG = 1-3
| матч_LUG_THU = 1-2
| матч_LUG_WIN = 4-1
| матч_LUG_YB = 3-0
| матч_LUG_SIO = 1-1
| матч_LUG_ZÜR = 1-0

| матч_LUZ_BAS = 1-2
| матч_LUZ_GCZ = 6-0
| матч_LUZ_LS = 2-2
| матч_LUZ_LUG = 2-5
| матч_LUZ_SER = 2-2
| матч_LUZ_STG = 2-2
| матч_LUZ_THU = 1-2
| матч_LUZ_WIN = 1-3
| матч_LUZ_YB = 1-2
| матч_LUZ_SIO = 3-3
| матч_LUZ_ZÜR = 1-1

| матч_SER_BAS = 0-3
| матч_SER_GCZ = 1-1
| матч_SER_LS = 0-1
| матч_SER_LUG = 2-1
| матч_SER_LUZ = 2-2
| матч_SER_STG = 1-4
| матч_SER_THU = 0-1
| матч_SER_WIN = 4-0
| матч_SER_YB = 4-4
| матч_SER_SIO = 3-3
| матч_SER_ZÜR = 1-1

| матч_SIO_BAS = 0-1
| матч_SIO_GCZ = 1-0
| матч_SIO_LS = 0-0
| матч_SIO_LUG = 4-0
| матч_SIO_LUZ = 1-1
| матч_SIO_SER = 0-2
| матч_SIO_STG = 3-2
| матч_SIO_THU = 0-1
| матч_SIO_WIN = 2-0
| матч_SIO_YB = 2-0
| матч_SIO_ZÜR = 2-2

| матч_STG_BAS = 2-1
| матч_STG_GCZ = 5-0
| матч_STG_LS = 1-0
| матч_STG_LUG = 1-0
| матч_STG_LUZ = 0-1
| матч_STG_SER = 2-4
| матч_STG_THU = 1-2
| матч_STG_WIN = 5-0
| матч_STG_YB = 1-4
| матч_STG_SIO = 3-1
| матч_STG_ZÜR = 1-2

| матч_THU_BAS = 1-3
| матч_THU_GCZ = 1-1
| матч_THU_LS = 2-1
| матч_THU_LUG = 0-1
| матч_THU_LUZ = 4-1
| матч_THU_SER = 3-1
| матч_THU_STG = 0-2
| матч_THU_WIN = 3-0
| матч_THU_YB = 4-1
| матч_THU_SIO = 2-1
| матч_THU_ZÜR = 4–2

| матч_WIN_BAS = 1-2
| матч_WIN_GCZ = 0-1
| матч_WIN_LS = 2-1
| матч_WIN_LUG = 2-4
| матч_WIN_LUZ = 2-2
| матч_WIN_SER = 4-2
| матч_WIN_STG = 1-5
| матч_WIN_THU = 1-4
| матч_WIN_YB = 1-1
| матч_WIN_SIO = 2-3
| матч_WIN_ZÜR = 1-3

| матч_YB_BAS = 0-0
| матч_YB_GCZ = 2-6
| матч_YB_LS = 1-3
| матч_YB_LUG = 3-1
| матч_YB_LUZ = 2-0
| матч_YB_SER = 3-1
| матч_YB_STG = 1-2
| матч_YB_THU = 4-2
| матч_YB_WIN = 5-0
| матч_YB_SIO = 0-0
| матч_YB_ZÜR = 3-0

| матч_ZÜR_BAS = 3-4
| матч_ZÜR_GCZ = 1-0
| матч_ZÜR_LS = 1-2
| матч_ZÜR_LUG = 0-1
| матч_ZÜR_LUZ = 3-2
| матч_ZÜR_SER = 2-1
| матч_ZÜR_STG = 3-1
| матч_ZÜR_THU = 0-4 
| матч_ZÜR_WIN = 2-2
| матч_ZÜR_YB = 2-3
| матч_ZÜR_SIO = 2-3
}}

=== 23—33 туры ===
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
| крыніца      = [https://matchcenter-sfl.football.ch/default.aspx?oid=2&amp;lng=1&amp;ln=11011&amp;s=2026 Швайцарскі футбольны зьвяз]
| абнаўленьне  = завершана
| стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў = BAS, WIN, GCZ, LUG, LUZ, LS, STG, SIO, SER, THU, ZÜR, YB

|скарачэньне_BAS = [[Базэль (футбольны клюб)|Баз]]
|скарачэньне_GCZ = [[Грасгопэр Цюрых|Гра]]
|скарачэньне_LS  = [[Лязана (футбольны клюб)|Ляз]]
|скарачэньне_LUG = [[Люгана (футбольны клюб)|Люг]]
|скарачэньне_LUZ = [[Люцэрн (футбольны клюб)|Люц]]
|скарачэньне_SER = [[Сэрвэт Жэнэва|Сэр]]
|скарачэньне_SIO = [[Сіён (футбольны клюб)|Сіё]]
|скарачэньне_STG = [[Санкт-Гален (футбольны клюб)|С-Г]]
|скарачэньне_THU = [[Тун (футбольны клюб)|Тун]]
|скарачэньне_WIN = [[Вінтэртур (футбольны клюб)|Він]]
|скарачэньне_YB  = [[Янг Бойз Бэрн|Янг]]
|скарачэньне_ZÜR = [[Цюрых (футбольны клюб)|Цюр]]

|назва_BAS = [[Базэль (футбольны клюб)|Базэль]]
|назва_GCZ = [[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэр]]
|назва_LS  = [[Лязана (футбольны клюб)|Лязана]]
|назва_LUG = [[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]
|назва_LUZ = [[Люцэрн (футбольны клюб)|Люцэрн]]
|назва_SER = [[Сэрвэт Жэнэва|Сэрвэт]]
|назва_SIO = [[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]
|назва_STG = [[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]
|назва_THU = [[Тун (футбольны клюб)|Тун]]
|назва_WIN = [[Вінтэртур (футбольны клюб)|Вінтэртур]]
|назва_YB  = [[Янг Бойз Бэрн|Янг Бойз]]
|назва_ZÜR = [[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]

| матч_BAS_GCZ = 1-0
| матч_BAS_LS = null
| матч_BAS_LUG = 1-1
| матч_BAS_LUZ = null
| матч_BAS_SER = 3-1
| матч_BAS_STG = null
| матч_BAS_THU = null
| матч_BAS_WIN = null
| матч_BAS_YB = 3-3
| матч_BAS_SIO = null
| матч_BAS_ZÜR = 2-1

| матч_GCZ_BAS = null
| матч_GCZ_LS = 2-3
| матч_GCZ_LUG = 1-0
| матч_GCZ_LUZ = null
| матч_GCZ_SER = null
| матч_GCZ_STG = null
| матч_GCZ_THU = null
| матч_GCZ_WIN = null
| матч_GCZ_YB = 1-1
| матч_GCZ_SIO = 0-4
| матч_GCZ_ZÜR = 1-2

| матч_LS_BAS = 1-2
| матч_LS_GCZ = null
| матч_LS_LUG = null
| матч_LS_LUZ = null
| матч_LS_SER = 3-3
| матч_LS_STG = 1-1
| матч_LS_THU = null
| матч_LS_WIN = 2-1
| матч_LS_YB = 0-2
| матч_LS_SIO = null
| матч_LS_ZÜR = null

| матч_LUG_BAS = null
| матч_LUG_GCZ = null
| матч_LUG_LS = 2-1
| матч_LUG_LUZ = 1-3
| матч_LUG_SER = 1-1
| матч_LUG_STG = null
| матч_LUG_THU = 1-0
| матч_LUG_WIN = null
| матч_LUG_YB = null
| матч_LUG_SIO = 2-1
| матч_LUG_ZÜR = null

| матч_LUZ_BAS = 4-2
| матч_LUZ_GCZ = 4-3
| матч_LUZ_LS = 4-0
| матч_LUZ_LUG = null
| матч_LUZ_SER = null
| матч_LUZ_STG = 2-2
| матч_LUZ_THU = null
| матч_LUZ_WIN = 1-2
| матч_LUZ_YB = 1-2
| матч_LUZ_SIO = null
| матч_LUZ_ZÜR = null

| матч_SER_BAS = null
| матч_SER_GCZ = 5-0
| матч_SER_LS = null
| матч_SER_LUG = null
| матч_SER_LUZ = 3-0
| матч_SER_STG = 1-1
| матч_SER_THU = 1-3
| матч_SER_WIN = null
| матч_SER_YB = null
| матч_SER_SIO = 0-0
| матч_SER_ZÜR = 2-1

| матч_SIO_BAS = 2-0
| матч_SIO_GCZ = null
| матч_SIO_LS = 3-0
| матч_SIO_LUG = null
| матч_SIO_LUZ = 0-0
| матч_SIO_SER = null
| матч_SIO_STG = 1-1
| матч_SIO_THU = null
| матч_SIO_WIN = 1-1
| матч_SIO_YB = 3-1
| матч_SIO_ZÜR = null

| матч_STG_BAS = 3-0
| матч_STG_GCZ = 0–0
| матч_STG_LS = null
| матч_STG_LUG = 1-1
| матч_STG_LUZ = null
| матч_STG_SER = null
| матч_STG_THU = null
| матч_STG_WIN = 2-1
| матч_STG_YB = 2-1
| матч_STG_SIO = null
| матч_STG_ZÜR = 2-1

| матч_THU_BAS = 3-1
| матч_THU_GCZ = 5-1
| матч_THU_LS = 5-1
| матч_THU_LUG = null
| матч_THU_LUZ = 2-1
| матч_THU_SER = null
| матч_THU_STG = 2-2
| матч_THU_WIN = null
| матч_THU_YB = null
| матч_THU_SIO = 1-0
| матч_THU_ZÜR = null

| матч_WIN_BAS = 0-2
| матч_WIN_GCZ = 0-2
| матч_WIN_LS = null
| матч_WIN_LUG = 1-1
| матч_WIN_LUZ = null
| матч_WIN_SER = 1-1
| матч_WIN_STG = null
| матч_WIN_THU = 0-3
| матч_WIN_YB = null
| матч_WIN_SIO = null
| матч_WIN_ZÜR = null

| матч_YB_BAS = null
| матч_YB_GCZ = null
| матч_YB_LS = null
| матч_YB_LUG = 1-1
| матч_YB_LUZ = null
| матч_YB_SER = 1-1
| матч_YB_STG = null
| матч_YB_THU = 1-2
| матч_YB_WIN = 6-1
| матч_YB_SIO = null
| матч_YB_ZÜR = 3-0

| матч_ZÜR_BAS = null
| матч_ZÜR_GCZ = null
| матч_ZÜR_LS = 1-2
| матч_ZÜR_LUG = 0-1
| матч_ZÜR_LUZ = 1–4
| матч_ZÜR_SER = null
| матч_ZÜR_STG = null
| матч_ZÜR_THU = 2-1
| матч_ZÜR_WIN = 3-0
| матч_ZÜR_YB = null
| матч_ZÜR_SIO = 1-2
}}

=== 34—38 туры ===
Пасьля 33 тураў табліцу падзялілі на дзьве групы, і кожны клюб па адным разе (дома або ў гасьцях) згуляе з кожным іншым клюбам са сваёй групы.

{{col-begin}}
{{col-2}}

==== Верхняя шасьцёрка ====

{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
| крыніца      = [https://matchcenter-sfl.football.ch/default.aspx?oid=2&amp;lng=1&amp;s=2026&amp;ln=11011&amp;ls=25593&amp;sg=69905&amp;a=msp Швайцарскі футбольны зьвяз]
| абнаўленьне  = завершана
| стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў = BAS, LUG, STG, SIO, THU, YB

|скарачэньне_BAS = [[Базэль (футбольны клюб)|Баз]]
|скарачэньне_LUG = [[Люгана (футбольны клюб)|Люг]]
|скарачэньне_SIO = [[Сіён (футбольны клюб)|Сіё]]
|скарачэньне_STG = [[Санкт-Гален (футбольны клюб)|С-Г]]
|скарачэньне_THU = [[Тун (футбольны клюб)|Тун]]
|скарачэньне_YB  = [[Янг Бойз Бэрн|Янг]]

|назва_BAS = [[Базэль (футбольны клюб)|Базэль]]
|назва_LUG = [[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]
|назва_SIO = [[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]
|назва_STG = [[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]
|назва_THU = [[Тун (футбольны клюб)|Тун]]
|назва_YB  = [[Янг Бойз Бэрн|Янг Бойз]]

| матч_BAS_LUG = null
| матч_BAS_SIO = 0-2
| матч_BAS_STG = 1-3
| матч_BAS_THU = 3-1
| матч_BAS_YB = null

| матч_LUG_BAS = 4-0
| матч_LUG_SIO = null
| матч_LUG_STG = 1-2
| матч_LUG_THU = null
| матч_LUG_YB = 1-0

| матч_SIO_BAS = null
| матч_SIO_LUG = 2-2 
| матч_SIO_STG = null
| матч_SIO_THU = 2-0
| матч_SIO_YB = null

| матч_STG_BAS = null
| матч_STG_LUG = null
| матч_STG_SIO = 0-3
| матч_STG_THU = 1-1
| матч_STG_YB = null

| матч_THU_BAS = null
| матч_THU_LUG = 0-1
| матч_THU_SIO = null
| матч_THU_STG = null
| матч_THU_YB = 3-8

| матч_YB_BAS = 3-0
| матч_YB_LUG = null
| матч_YB_SIO = 3-3
| матч_YB_STG = 1-2
| матч_YB_THU = null
}}

{{col-2}}

==== Ніжняя шасьцёрка ====
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
| крыніца      = [https://matchcenter-sfl.football.ch/default.aspx?oid=2&amp;lng=1&amp;s=2026&amp;ln=11011&amp;ls=25592&amp;sg=69904&amp;a=msp Швайцарскі футбольны зьвяз]
| абнаўленьне  = завершана
| стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў = WIN, GCZ, LUZ, LS, SER, ZÜR

|скарачэньне_GCZ = [[Грасгопэр Цюрых|Гра]]
|скарачэньне_LS  = [[Лязана (футбольны клюб)|Ляз]]
|скарачэньне_LUZ = [[Люцэрн (футбольны клюб)|Люц]]
|скарачэньне_SER = [[Сэрвэт Жэнэва|Сэр]]
|скарачэньне_WIN = [[Вінтэртур (футбольны клюб)|Він]]
|скарачэньне_ZÜR = [[Цюрых (футбольны клюб)|Цюр]]

|назва_GCZ = [[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэр]]
|назва_LS  = [[Лязана (футбольны клюб)|Лязана]]
|назва_LUZ = [[Люцэрн (футбольны клюб)|Люцэрн]]
|назва_SER = [[Сэрвэт Жэнэва|Сэрвэт]]
|назва_WIN = [[Вінтэртур (футбольны клюб)|Вінтэртур]]
|назва_ZÜR = [[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]

| матч_GCZ_LS = null
| матч_GCZ_LUZ = 1-2
| матч_GCZ_SER = 0-2
| матч_GCZ_WIN = 3-2
| матч_GCZ_ZÜR = null

| матч_LS_GCZ = 1-3
| матч_LS_LUZ = 1-3
| матч_LS_SER = null
| матч_LS_WIN = null
| матч_LS_ZÜR = 3-0

| матч_LUZ_GCZ = null
| матч_LUZ_LS = null
| матч_LUZ_SER = 3-3
| матч_LUZ_WIN = null
| матч_LUZ_ZÜR = 1-0

| матч_SER_GCZ = null
| матч_SER_LS = 2-0
| матч_SER_LUZ = null
| матч_SER_WIN = 5-3
| матч_SER_ZÜR = null

| матч_WIN_GCZ = null
| матч_WIN_LS = 2-1
| матч_WIN_LUZ = 0-3
| матч_WIN_SER = null
| матч_WIN_ZÜR = 2-2

| матч_ZÜR_GCZ = 2-1
| матч_ZÜR_LS = null
| матч_ZÜR_LUZ = null
| матч_ZÜR_SER = 0-2
| матч_ZÜR_WIN = null
}}
{{col-end}}

== Пераходныя матчы ==
Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы паміж «[[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэрам]]», які заняў 11-е месца ў Супэрлізе, і «[[Аараў (футбольны клюб)|Аараў]]», які заняў другое месца ў Чэлендж-лізе. Перамогу ў дадатковы час здабыў «Грасгопэр», і клюбы засталіся ў сваіх лігах.

'''Першы матч'''
{{Справаздача пра матч
|дата            = 18 траўня 2026
|час             = 20:15
|стадыён         = [[Бругліфэльд (стадыён)|Бругліфэльд]], [[Аараў]]
|каманда1        = [[Аараў (футбольны клюб)|Аараў]]
|лік             = 0:0
|пратакол        = [https://sfl.ch/de/match-center/8b7lw2xuo8vy3l0ecvsmle0b8 Справаздача]
|каманда2        = [[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэр]]
|галы1           = 
|галы2           = 
|гледачы         = 8450
|судзьдзя        = Анаен Канагасынгам
|справаздача     = 
|смі             = 
}}
'''Матч у адказ'''
{{Справаздача пра матч
|дата            = 21 траўня 2026
|час             = 20:15
|стадыён         = [[Летцыгрунд]], [[Цюрых]]
|каманда1        = Грасгопэр
|лік             = 2:1 ({{падказка|д. ч.|дадатковы час}})
|пратакол        = [https://sfl.ch/de/match-center/8bkgqeqyb8bo2rwl0d2qd6exg Справаздача]
|каманда2        = Аараў
|галы1           = Званарэк, 30’&lt;br /&gt;Нгом, 110’ ([[пэнальці (футбол)|пэн.]])
|галы2           = Філе, 44’
|гледачы         = 18763
|судзьдзя        = Урс Шнідэр
|справаздача     = 
|смі             = 
}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://sfl.ch/ Афіцыйны сайт Швайцарскай футбольнай лігі]

{{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Швайцарыі па футболе}}
{{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2025—2026 гадоў}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Швайцарыі па футболе]]
[[Катэгорыя:2025 год у футболе]]
[[Катэгорыя:2026 год у футболе]]</text>
      <sha1>32gubvcs3uyphg82tvcjwb7l85vij6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>БМВ Ф30</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298605</id>
    <revision>
      <id>2678446</id>
      <parentid>2672958</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T20:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38730-53</username>
        <id>98799</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2678446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32763" sha1="pkbos9ezhhu7o460v6dw5jiqwzt4j44" xml:space="preserve">{{Аўтамабіль
| назва                          = «БМВ Ф30»
| вытворца                     = «[[Баварскія маторныя заводы]]»
| гады       = 2012-2019
| папярэднік                  =  «[[БМВ Е90]]», «[[БМВ Е92]]»
| наступнік                    = «[[БМВ Г20]]»
| вытворчасьць                        = {{Сьцягафікацыя|Нямеччына}}&lt;br/&gt;{{Сьцягафікацыя|Мэксыка}}&lt;br/&gt;{{Сьцягафікацыя|Індыя}}&lt;br/&gt;{{Сьцягафікацыя|Тайлянд}}&lt;br/&gt;{{Сьцягафікацыя|Эгіпет}}&lt;br/&gt;{{Сьцягафікацыя|Кітай}}&lt;br/&gt;{{Сьцягафікацыя|ПАР}}&lt;br/&gt;{{Сьцягафікацыя|Малайзія}}
| тып кузаву                  = [[Купэ (кузаў)|купэ]], [[сэдан]], [[кабрыялет]], унівэрсал, [[хэчбэк]]
| прывад     = Front-engine, rear-wheel-drive&lt;br/&gt;Front-engine, all-wheel-drive (xDrive)
| колавая база              = 2810 
| даўжыня                      = 4624 
| шырыня                      = 1811 мм (2031 мм — з люстэркамі)
| вышыня                       = 1429 
| маса                            = 1505 кг (328i) &lt;br /&gt; 1585 кг (335i) &lt;br /&gt; 1495 кг (320d)
| поўная маса               = 1980 кг (328i) &lt;br /&gt; 2060 кг (335i) &lt;br /&gt; 1970 кг (320d)
| каляіна пярэдняя       = 1543 
| каляіна задняя            = 1583 
| клірэнс                         = 
| грузападымальнасць = 550
| аб'ём бака                   = 60 л
| дызайнэр                     = 
| рухавік                      = 
| кпп                          = 6-хутк. [[МКПП]] &lt;br /&gt; 8-хутк. [[АКПП]]
| падобныя           = '''Сэдан (Ф30)''':&lt;br/&gt;[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) Sedan]]&lt;br/&gt;[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX Sedan (2014—2017)]]&lt;br/&gt;[[Audi A4#B8|Audi A4 B8 Sedan (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 Sedan (2015-2019)]]&lt;br/&gt;[[Buick Regal#Пятае пакаленне (2008)|2011-2017 Buick Regal Sedan]] &lt;br/&gt;[[Cadillac ATS|Cadillac ATS Sedan]]&lt;br/&gt;[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 Sedan]]&lt;br/&gt;[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50 Sedan]]&lt;br/&gt;[[Jaguar XE|Jaguar XE Sedan (2015-2019)]]&lt;br/&gt;[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 Sedan]]&lt;br/&gt;[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz W204 Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz W205 Sedan]]&lt;br/&gt;[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60 Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60 Gen.2]]&lt;br/&gt;[[Saab 9-3#Другое пакаленне (2003–2014)|Saab 9-3 Sedan (2013-2014)]]&lt;br/&gt; '''Турынг (Ф31)''':&lt;br/&gt;[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX 5-door station wagon]]&lt;br/&gt;[[Audi A4#B8|Audi A4 B8 5-door station wagon (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 5-door station wagon (2015-2019)]] &lt;br/&gt;[[Cadillac ATS|Cadillac ATS 5-door station wagon]]&lt;br/&gt;[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 5-door shooting brake]]&lt;br/&gt;[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz S204]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz S205]]&lt;br/&gt;[[Volvo V60#Першае пакаленне (2010 г.)|2010-2013 Volvo V60 Gen.1]]/[[Volvo V60#Першае пакаленне (2010 г.)|2013-2018 Volvo V60 Gen.1]]&lt;br/&gt;[[Saab 9-3#Другое пакаленне (2003–2014)|Saab 9-3 5-door station wagon (2013-2014)]]&lt;br/&gt; '''LWB Сэдан (Ф35)''':&lt;br/&gt;[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) LWB Sedan]]&lt;br/&gt;[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX LWB Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX-L (2014—2017)]]&lt;br/&gt;[[Audi A4#B8|Audi A4L B8 (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4L B9 (2015-2019)]]&lt;br/&gt;[[Buick Regal#Пятае пакаленне (2008)|2011-2017 Buick Regal LWB Sedan]]&lt;br/&gt;[[Cadillac ATS|Cadillac ATS-L]]&lt;br/&gt;[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 LWB Sedan]]&lt;br/&gt;[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) LWB Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50L]]&lt;br/&gt;[[Jaguar XE|Jaguar XEL (2015-2019)]]&lt;br/&gt;[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 LWB Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 LWB Sedan]]&lt;br/&gt;[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz V204 LWB Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz V205 LWB Sedan]]&lt;br/&gt;[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60L Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60L Gen.2]] &lt;br/&gt;[[Saab 9-3#Другое пакаленне (2003–2014)|Saab 9-3 LWB Sedan (2013-2014)]]
}}

'''«БМВ Ф30»''' — аўтамабільная плятформа ('''Ф30''' — сэдан), на якой пабудаванае 6-е пакаленьне «[[БМВ 3|БМВ 3-й сэрыі]]», Аднак BMW F30 (як і яго браты і сёстры F31/F34) мае прыкметна зрушаную наперад пярэднюю вось. Зрушыўшы пярэднія колы максімальна наперад, BMW дазваляе размясціць рухавік за лініяй пярэдняй восі, што дазваляе аўтамабілю дасягнуць збалансаванага размеркавання вагі 50:50 і выключнай кіравальнасці.

Замяніла папярэднюю «[[БМВ Е90]]». Была прадстаўленая кампаніяй [[14 кастрычніка]] [[2011]] году ў [[Мюнхэн]]е. Продаж пачаўся [[11 лютага]] [[2012]] году.

== Мадэльны шэраг ==
* '''Ф30''' — першая мадэль з гэтай сэрыі, 4-дзьверны [[сэдан]], які выпускаўся з кастрычніка 2011 году (каб лёгка адрозьніць седаны «БМВ Ф30» ад 2-дзьверных купэ «БМВ Ф32»). Вонкавы выгляд сфармаваны пад уплывам сэдана «[[БМВ Ф01]]» з кароткай колавай базай і асабліва 4-дзьвернага сэдана «[[БМВ Ф10]]». Седан Ф30 вылучаецца клясычным дызайнам «нотчбэк» з асобнай зонай багажніка, у адрозьненьне ад хэтчбэка або ўнівэрсала, і ёсьць часткай доўгай лінейкі сэданаў «БМВ», у тым ліку Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Willys|1923 Willys-Knight 3-Door Trunkback Coupé]], [[Dort Motor Car Company|1924 Dort Six Three-Door Trunkback Coupé]], [[Hupmobile|1925 Hupmobile Model R 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard|1926 Packard Six 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1928 Packard 443 Standard Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1929 Packard 640 Custom Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1930 Packard Custom Eight 740 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1931 Packard Custom Eight 740 4-Door 5-Passenger Trunkback Club Sedan]], [[Packard Eight|1932 Packard Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard|1933 Packard V12 Trunkback Club Sedan]], [[Packard|1934 Packard Super Eight Model 1104 Trunkback Club Sedan]], [[Daimler Fifteen|1935–1937 Daimler Fifteen 4-door &quot;4-light&quot; sports saloon]], [[Daimler Fifteen|1937–1940 Daimler New Fifteen 4-door 4-light sports saloon by Daimler]], [[Packard|1941 Packard Clipper 4-Door Touring Sedan]], [[Packard|1942 Packard Clipper 4-Door Touring Sedan]], [[Packard|1946 Packard Clipper 6 4-Door Touring Sedan]], [[Packard|1947 Packard Clipper 6 4-Door Touring Sedan]], [[Morris Oxford MO|1948-1952 Morris Oxford MO 4-door saloon]], [[Morris Oxford MO|1953-1954 Morris Oxford MO 4-door saloon]], [[Morris Oxford Series II|Morris Oxford Series II 4-door saloon]], [[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[Lincoln Continental#1970–1979|1972 Lincoln Continental 4-Door Sedan]], [[Lincoln Continental#1970–1979|1973 Lincoln Continental 4-Door Sedan]], [[Lincoln Continental#1970–1979|1974 Lincoln Continental 4-Door Sedan]], [[Lincoln Continental#1970–1979|1975 Lincoln Continental 4-Door Sedan]], [[Lincoln Continental#1970–1979|1976 Lincoln Continental 4-Door Sedan]], [[Oldsmobile 98#Дзясятае пакаленне (1977–1984)|1977 Oldsmobile 98 4-door sedan]], [[Oldsmobile 98#Дзясятае пакаленне (1977–1984)|1978 Oldsmobile 98 4-door sedan]], [[Oldsmobile 98#Дзясятае пакаленне (1977–1984)|1979 Oldsmobile 98 4-door sedan]], [[Pontiac Bonneville#Шостае пакаленне (1977–1981)|1980 Pontiac Bonneville 4-door sedan]], [[Pontiac Bonneville#Шостае пакаленне (1977–1981)|1981 Pontiac Bonneville 4-door sedan]], [[BMW E30|1982-1985 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E30|1985-1987 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E30|1988-1991 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E36|1990-1995 BMW E36 4-door sedan]], [[BMW E36|1996–1998 BMW E36 4-door sedan]], [[BMW E46|1999-2001 BMW E46 4-door sedan]], [[BMW E46|2001-2005 BMW E46 4-door sedan]], [[BMW E90|2005-2008 BMW E90 4-door sedan]], і [[BMW E90|2008–2010 BMW E90 4-door sedan]].
* '''Ф31''' — [[Унівэрсал (кузаў)|унівэрсал]], выпускаўся з мая 2012 году (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Morris Oxford MO#Traveller|1948-1952 Morris Oxford Traveller MO]], [[Morris Oxford MO#Traveller|1953-1954 Morris Oxford Traveller MO]], [[Morris Oxford Series II#Traveller|Morris Oxford Traveller Series II]], [[Morris Oxford Series III#Traveller|Morris Oxford Traveller Series III]], [[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Traveller Series IV]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Traveller Series V]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Traveller Series VI]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Traveller Series VI]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Traveller Series VI]], [[Morris Marina|1972-1974 Morris Marina 5-door station wagon]], [[Morris Marina|1975-1978 Morris Marina 5-door station wagon]], [[BMW E30|1982-1985 BMW E30 5-door station wagon]], [[BMW E30|1985-1987 BMW E30 5-door station wagon]], [[BMW E30|1988-1991 BMW E30 5-door station wagon]], [[BMW E36|1990-1995 BMW E36 5-door station wagon]], [[BMW E36|1996–1998 BMW E36 5-door station wagon]], [[BMW E46|1999-2001 BMW E46 5-door station wagon]], [[BMW E46|2001-2005 BMW E46 5-door station wagon]], [[BMW E90|2005-2008 BMW E91 Touring]], і [[BMW E90|2008–2010 BMW E91 Touring]]).
* '''«[[БМВ Ф34]]»''' — [[Хэтчбэк|Гран Турызма]], мадэль са спусьцістым дахам, якая аб’ядноўвае сэдан і ўнівэрсал, выпускалася з сакавіка 2013 году.
* '''Ф35''' — падоўжаная вэрсія, выпускаецца зь ліпеня 2012 году для продажу ў [[Кітай|Кітаі]].
* '''Ф32, Ф33, Ф36''' — гэтыя мадэлі для павышэньня прэстыжнасьці былі выведзеныя з сэрыі «БМВ 3» і зьмешчаны ў спэцыяльна створаную для іх сэрыю «[[БМВ 4]]». Ф32 — [[Купэ (кузаў)|купэ]] (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[incoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1946 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1947 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1948 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[DKW 3=6|DKW 3=6 2-door coupé]], [[Glas Isar|Goggomobil TS]], [[Glas 1004|Glas S1004 2-door coupé]], [[BMW 02|BMW 1602 2-Door Coupé (1966-1974)]], [[BMW E21|1975-1979 BMW E21 2-Door Coupé]], [[BMW E21|1977-1981 BMW E21 2-Door Coupé]], [[BMW E30|1982-1985 BMW E30 2-Door Coupé]], [[BMW E30|1985-1987 BMW E30 2-Door Coupé]], [[BMW E30|1988-1991 BMW E30 2-Door Coupé]], [[BMW E36|1990-1995 BMW E36 2-Door Coupé]], [[BMW E36|1996–1998 BMW E36 2-Door Coupé]], [[BMW E46|1999-2001 BMW E46 2-Door Coupé]], [[BMW E46|2001-2005 BMW E46 2-Door Coupé]], [[BMW E90|2005-2008 BMW E92 Coupé]], і [[BMW E90|2008–2010 BMW E92 Coupé]]), Ф33 — [[кабрыялет]] (пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[DKW F2|DKW F2 2-Door Cabrio-Limousine]], [[DKW F4|DKW F4 2-Door Cabrio-Limousine]], [[DKW F5|DKW F5 2-Door Cabrio-Limousine]], [[DKW F7|DKW F7 2-Door Cabrio-Limousine]], [[DKW F8|DKW F8 2-Door Cabrio-Limousine]], [[DKW F89|DKW F89 2-Door Cabriolet]], [[DKW 3=6|DKW F91 2-Door Cabriolet]], [[DKW 3=6|DKW F93 2-Door Cabriolet]], [[DKW 3=6|DKW F94 2-Door Cabriolet]], [[Glas 1004|Glas S1004 2-door cabriolet]], [[BMW 02|BMW 1602 2-Door Cabriolet (1966-1974)]], [[BMW E21|1975-1979 BMW E21 2-Door Cabriolet]], [[BMW E21|1977-1981 BMW E21 2-Door Cabriolet]], [[BMW E30|1982-1985 BMW E30 2-Door Cabriolet]], [[BMW E30|1985-1987 BMW E30 2-Door Cabriolet]], [[BMW E30|1988-1991 BMW E30 2-Door Cabriolet]], [[BMW E36|1990-1995 BMW E36 2-Door Cabriolet]], [[BMW E36|1996–1998 BMW E36 2-Door Cabriolet]], [[BMW E46|1999-2001 BMW E46 2-Door Cabriolet]], [[BMW E46|2001-2005 BMW E46 2-Door Cabriolet]], [[BMW E90|2005-2008 BMW E93 Cabriolet]], і [[BMW E90|2008–2010 BMW E93 Cabriolet]]), Ф36 — 4-дзьвернае купэ.

== Адрозненьні ад Е90 ==
Кузаў новага «[[БМВ]]» стаў на 93 мм даўжэйшым, на 6 мм шырэйшым (на 42 мм з люстэркамі) і на 8 мм вышэйшым за свайго папярэдніка «[[БМВ Е90]]». Колавая база павялічылася на 50 мм. Аб’ём багажніка павялічыўся на 50 літраў. Цана машыны таксама вырасла: у Нямеччыне «БМВ 320д» па стане на 2011 год каштавала ад 35 350 эўра (на 1 050 эўра даражэй за ранейшую), 335i — ад 43 600 эўра (+ 450 еўра)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120322035144/http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=120019&amp;SECTION_ID=5216 Прэм’ера новага BMW 3] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120322035144/http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=120019&amp;SECTION_ID=5216 |date=22 сакавіка 2012}}&lt;/ref&gt;. Новае пакаленьне ўпершыню пазбавілася ад атмасфэрных рухавікоў, усе рухавікі сталі турбаванымі. Нягледзячы на тое, што аўтамабілі новага пакаленьня сталі большымі, яны адначасова сталі лягчэйшымі за папярэдніка. Новы 328i меў тую ж вагу, што і папярэдні 325i, а 335i быў на 40 кг лягчэйшы ранейшага 335i.

== Дызайн ==
Шостае пакаленьне 3-й сэрыі ў кузаве сэдан с бэсталатсэлерам аўтамабіляў прэміюм клясы. Шырокія заднія ліхтары і нізкі дах надалі новай мадэлі больш спартовы выгляд. Экстэр’ер стаў падобны да традыцыйнага клясычнага стылю «БМВ» канца 1990-х гадоў — 3-й сжрыі (Е46) і 5-й сэрыі («[[БМВ Е39]]»). Невялікі ВК-дысплей выступае з прыборнай панэлі, драўляныя і [[алюмін]]авыя ўстаўкі на дзьвярной ручцы, трохкутная кансоль і мінімальная колькасьць кнопак на прыборнай панэлі. Падшклянкі вярнуліся ў цэнтар і схаваныя пад [[плястык]]авым адсекам. Кампанэнтная акустыка стала значна больш прыкметнай. «Спартовая лінія» мае ярка-чырвоныя швы на дзьвярной панэлі, сядзеньнях і рулявым коле, як на M3. Існавала таксама аздабленьне пад чырвоную мэталічнасьць, якое ахоплівала ўсю прыборную панэль.

=== Каляровыя рашэньні кузава ===
Унівэрсальныя колеры
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;8&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height:1em&quot;
| style=&quot;height:50px; width:8em; background-color:#F5F5F5&quot; | Альпійскі белы
| style=&quot;width:8em;background-color:#000000;color:#FFFFFF&quot; | Чорны&lt;br /&gt;
(з 03/2012)
|}
Колеры з эфэктам мэталічнасьці
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;8&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height:1em&quot;
| style=&quot;height:50px;width:8em;background-color:#F5F5F5&quot; | Белы мінэрал &lt;br /&gt;
(з 03/2012)
| style=&quot;width:8em;background-color:#D3D7D9&quot; | Серабрысты
| style=&quot;width:8em;background-color:#000000;color:#FFFFFF&quot; | Чорны сапфір
| style=&quot;width:8em;background-color:#38312C;color:#FFFFFF&quot; | Гавана
| style=&quot;width:8em;background-color:#374149;color:#FFFFFF&quot; | Шэры мінэрал
|-
| style=&quot;height:50px;width:8em;background-color:#81171C;color:#FFFFFF&quot; | Чырвоны Мельбурн
| style=&quot;width:8em;background-color:#0F1A3B;color:#FFFFFF&quot; | Блакітны імпэрскі
| style=&quot;width:8em;background-color:#493932;color:#FFFFFF&quot; | Пеністы бронзавы &lt;br /&gt;
(з 03/2012)
| style=&quot;width:8em;background-color:#899CAE;color:#FFFFFF&quot; | Вадка-сіні &lt;br /&gt;
(03/2012 — 07/2015)
| style=&quot;width:8em;background-color:#2656C8;color:#FFFFFF&quot; | Эстарыльска-сіні&lt;br /&gt;
(Спортпакет М) &lt;br /&gt;
(з 07/2012)
|}
Індывідуальныя
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;8&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height:1em&quot;
| style=&quot;height:50px;width:8em;background-color:#23231E;color:#FFFFFF&quot; | Чорны мэталічны&lt;br /&gt;
(з 07/2012)
| style=&quot;width:8em;background-color:#D3D3C8&quot; | Месяцавы камень мэталічны&lt;br /&gt;
(з 07/2012)
| style=&quot;width:8em;background-color:#1C3864;color:#FFFFFF&quot; | Сіні танзаніт мэталічны &lt;br /&gt;
(з 07/2012)
| style=&quot;width:8em;background-color:#F5F5F5&quot; | Дымчаты тапаз мэталічны&lt;br /&gt;
(з 07/2012)
| style=&quot;width:8em;background-color:#F5F5F5&quot; | Брыльянтавы белы мэталічны&lt;br /&gt;
(з 07/2012)
|}

=== Спартовая лінія ===
Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, глянцавы чорны паветразаборнік і краты радыятара, чорныя вонкавыя люстэркі задняга выгляду, спартовая падвеска, чорны хром на выхлапной трубе.

Інтэр’ер: спартовыя парогі, спартыўны руль, абабіты скурай з чырвонай эксклюзіўнай паласой, спартыўныя сядзеньні з эксклюзіўнай чырвонай устаўкай, на выбар глянцавае чорнае або алюмінавае унутранае аздабленьне з акцэнтам на чырвоны або чорны колер, ручка каробкі перадачаў з эксклюзіўнымі колерамі, хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіраваньня, прыборная панэль з чырвонай падсьветкай.

=== Modern Line ===
Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, дэкаратыўны матавы хром на кратах [[радыятар]]а і выхлапной трубе.

Інтэр’ер: больш сучасныя парогі, скураное спартыўнае рулявое кола ў эксклюзіўных яркіх колерах, скураная абіўка сядзенняў, алюмініевыя і драўляныя ўстаўкі з хромам, прыборная панэль у яркіх колерах (а таксама ў камбінацыі з чорнай скураной абіўкай), хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання.

=== Luxury Line ===
Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, храмаваная рашотка радыятара і выхлапная труба.

Інтэр’ер: раскошныя парогі, спартыўны руль, абабіты скурай, скураная абіўка з эксклюзіўнымі палосамі, драўляныя ўстаўкі з хромам, панэль у карычневым колеры (у спалучэньні з карычневай абіўкай сядзенняў), [[хром]]авыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіраваньня, цэнтральная кансоль пад хром.

== Характарыстыкі ==
'''Сэдан з бэнзінавым рухавіком'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; margin-bottom: 10px;&quot;
|
! 316i
! 320i Efficient Dynamics
! 318i
! colspan=&quot;2&quot; |320i
! 328i
! 330i
! 335i
! 340i
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Гады выпуску'''
| colspan=&quot;2&quot; | 11/2012-05/2015
| з 05/2015
| з 02/2012
| з 07/2015
| 10/2011—07/2015
| з 05/2015
| 10/2011—05/2015
| з 05/2015
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Рухавік'''
| colspan=&quot;2&quot; |TwinPower-Turbo,&lt;br /&gt;
R4, ІСПП, Valvetronic
| colspan=&quot;1&quot; |TwinPower-Turbo, R3, ІСПП, Val.
| colspan=&quot;4&quot; |TwinPower-Turbo,&lt;br /&gt;
R4, ІСПП, Valvetronic
| colspan=&quot;2&quot; |TwinPower-Turbo,&lt;br /&gt;
R6, ІСПП, Valvetronic
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Тып рухавіка'''
| colspan=&quot;2&quot; |[[BMW N13|N13]]B16
| colspan=&quot;1&quot; |[[BMW B38|B38]]B15
|[[BMW N20|N20]]B20
|[[BMW B48|B48B20]]
|[[BMW N20|N20]]B20
|[[BMW B48|B48]]B20
|[[BMW N55|N55]]B30
|[[BMW B58|B58]]B30
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Аб’ём'''
| colspan=&quot;2&quot; |1598 см³
|1499 см³
|1997 см³
|1998 см³
|1997 см³
|1998 см³
|2979 см³
|2998 см³
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Макс. магутнасьць'''
'''пры аб/хв.'''
|100 кВт (136 к.с.)&lt;br /&gt;
4400—6450
|125 кВт (170 к.с.)&lt;br /&gt;
4800—6450
|100 кВт (136 к.с.)&lt;br /&gt;
4400—6000
|135 кВт (184 к.с.)&lt;br /&gt;
5000
|135 кВт (184 к.с.)&lt;br /&gt;
5000—6500
|180 кВт (245 к.с.)&lt;br /&gt;
5000—6500
|185 кВт (252 к.с.)&lt;br /&gt;
5200—6500
|225 кВт (306 к.с.)&lt;br /&gt;
5800—6400
|240 кВт (326 к.с.)&lt;br /&gt;
5500—6500
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Круцільны момант пры аб/хв.'''
|220 Н·м&lt;br /&gt;
1350—4300
|250 Н·м&lt;br /&gt;
1500—4500
|220 Н·м&lt;br /&gt;
1250—4300
|270 Н·м&lt;br /&gt;
1250—4500
|290 Н·м&lt;br /&gt;
1350—4250
|350 Н·м&lt;br /&gt;
1250—4800
|350 Н·м&lt;br /&gt;
1450—4800
|400 Н·м&lt;br /&gt;
1200—5000
|450 Н·м&lt;br /&gt;
1380—5000
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Трансьмісія'''
| colspan=&quot;9&quot; |сэрыйна мэханічная 6-ступеньчатая (опцыя 8-ступ. аўтамат ці 8-ступ. спорт-аўтамат)
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Прывад'''
| colspan=&quot;3&quot; | задні
| colspan=&quot;6&quot; | задні ці апцыянальна поўны (xDrive)
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Паскарэньне''' &lt;br /&gt;
'''0-100 км/г у сек'''
| 8,9 [9,1]
| 7,6
| 8,9 [9,1]
| 7,3 [7,6]
| 7,2 [7,3]
| 6,1 [5,9]
| 5,9 [5,8]
| 5,5 [5,2]&lt;br /&gt;
(5,3 [5,0])
| 5,2 [5,1]&lt;br /&gt;
(5,2 [4,9])
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Макс. хуткасьць, км/г'''
| 210
| 230
| 210
| 235 [233]
| 235 [235]
| colspan=&quot;4&quot; | 250 [250]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Выдатак паліва камб.'''
'''у л / 100 км'''
|5,8-5,9 [5,8-5,9]
|5,3 [5,4]
|5,5—5,1 [5,4-5,0]
|6,1—6,3 [5,9-6,0]&lt;br /&gt;
(6,5-6,8 [6,4-6,8])
|5,5-5,9 [5,3-5,8]&lt;br /&gt;
(6,4—6,8 [5,7-6,1])
|6,4 [6,3]&lt;br /&gt;
(6,9 [6,7])
|6,1—6,5 [5,5-5,8]&lt;br /&gt;
([5,9-6,2])
|7,9 [7,2]&lt;br /&gt;
(8,2 [7,6])
|7,7—7,4 [6,8-6,5]&lt;br /&gt;
(7,9—7,7 [7,3-6,9])
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Эмісія CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;br /&gt;'''
'''у г/км'''
|134—137 [134-137]
|124 [127]
|129-119 [126-116]
|144—147 [138-141]&lt;br /&gt;
(152—159 [149-158])
|128-138 [124-134]&lt;br /&gt;
(149—159 [132-142])
|149 [147]&lt;br /&gt;
(162 [157])
|143-151[129-136]&lt;br /&gt;
([138-144])
|186 [169]&lt;br /&gt;
(193 [178])
|179-172 [159-152]&lt;br /&gt;
(185—179 [169-162])
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Норма выхлапу'''
| colspan=&quot;2&quot; |Euro 5
|Euro 6
|Euro 5
|Euro 6
|Euro 5
|Euro 6
|Euro 5
|Euro 6
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Ёмістасьць бака, л'''
| colspan=&quot;9&quot; |60
|}
* Дадзеныя ў [ ] дужках сапраўдныя для АКП.
* Дадзеныя ў () дужках сапраўдныя для поўнага прывада xDrive.
'''Сэдан з дызэльным рухавіком'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; margin-bottom: 10px;&quot;
|
! colspan=&quot;2&quot; |316d
! 318d
! 320d Eff. Dynamics
! 320d&lt;br /&gt;
(328d США)
! 325d
! 330d
! 335d
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |'''Гады выпуску'''
|02/2012-03/2015
|з 03/2015
|з 02/2012
| з 10/2011
| з 10/2011
| з 04/2013
| з 07/2012
| з 07/2013
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Рухавік'''
| colspan=&quot;5&quot; |R4, турба, Common-Rail
| R4, 2-х ступ. турба, Common-Rail
| R6, турба,&lt;br /&gt;
Common-Rail
| R6, 2-х ступ. турба, Common-Rail
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Тып рухавіка'''
| colspan=&quot;6&quot; | [[BMW N47|N47]]D20
| colspan=&quot;2&quot; | [[BMW N57|N57]]D30
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Аб’ём'''
| colspan=&quot;6&quot; |1995 см³
| colspan=&quot;2&quot; |2993 см³
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Макс. магутнасьць'''&lt;br /&gt;
'''пры аб/хв.'''
| colspan=&quot;2&quot; |85 кВт&lt;br /&gt;
(116 к.с.)&amp;nbsp;4000
|105 кВт&lt;br /&gt;
(143 к.с.)&amp;nbsp;4000
|120 кВт&lt;br /&gt;
(163 к.с.)&amp;nbsp;4000
|135 кВт&lt;br /&gt;
(184 к.с.)&amp;nbsp;4000
|160 кВт&lt;br /&gt;
(218 к.с.)&amp;nbsp;4400
|190 кВт&lt;br /&gt;
(258 к.с.)&amp;nbsp;4000
|230 кВт&lt;br /&gt;
(313 к.с.)&amp;nbsp;4400
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Круцільны момант пры аб/хв'''
|260 Н·м&lt;br /&gt;
1750—2500
|270 Н·м&lt;br /&gt;
1250—2750
|320 Н·м&lt;br /&gt;
1750—2500
| colspan=&quot;2&quot; |380 Н·м&lt;br /&gt;
1750—2750
|450 Н·м&lt;br /&gt;
1500—2500
|560 Н·м&lt;br /&gt;
1500—3000
|630 Н·м&lt;br /&gt;
1500—2500
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Трансьмісія'''
| colspan=&quot;6&quot; |мэханічная 6-ступеньчатая (опцыя 8-ступ. аўтамат)
| colspan=&quot;2&quot; |8-ступ. аўтамат
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Прывад сэрыйна'''
| colspan=&quot;7&quot; | задні
| поўны (xDrive)
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Прывад опцыя'''
| colspan=&quot;2&quot; | —
|поўны (xDrive)
| —
|поўны (xDrive)
| —
|поўны (xDrive)
| —
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Паскарэньне''' &lt;br /&gt;
'''0-100 км/г у сек'''
| 10,9 [11,3]
| 10,6 [10,7]
| 9,1 [9,3]
| 8,0 [7,9]
| 7,5 [7,4]
| 6,8 [6,6]
| [5,6]
| [4,8]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Макс. хуткасьць, км/г'''
| 202 [202]
| 205 [204]
| 210 [210]
| 230 [225]
| 235 [230]
| 245 [245]
| [250]
| [250]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Выдатак паліва камб. у л / 100 км'''
| 4,3—4,5 [4,4]
| 3,9—4,3 [4,0-4,3]
| 4,4—4,5 [4,4-4,5]
| 4,1 [4,1]
| 4,5—4,6 [4,4-4,5]&lt;br /&gt;
(4,8—4,9 [4,7-4,8])
| 4,9—5,0 [4,6-4,8]
| [4,9]&lt;br /&gt;
([5,2])
| [5,4]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Выкіды CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;,&lt;br /&gt;'''
'''г/км'''
| 114—118 [116-117]
| 102—113 [102-113]
| 116—118 [117-118]
| 109 [109]
| 119—120 [117-118]&lt;br /&gt;
(127—128 [124-125])
| 129—132 [122-125]
| [129]&lt;br /&gt;
([137])
| [143]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Норма выхлапу'''
| colspan=&quot;8&quot; |Euro 5
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |'''Ёмістасьць бака, л'''
| colspan=&quot;8&quot; |57
|}
* Дадзеныя ў [ ] дужках сапраўдныя для АКП.
* Дадзеныя ў () дужках сапраўдныя для поўнага прывада xDrive.

== Бяспека ==
Аўтамабіль прайшоў тэст [[Euro NCAP]] у [[2012]] годзе:

{{Euro NCAP
|аўтамабіль = BMW 320d
|align = 
|год = 2012
|спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/bmw/3-series/10914
|зоркі = 5
|дарослыя_балы = 34,2
|дарослыя_працэнт = 95
|дзеці_балы = 40,9
|дзеці_працэнт = 84
|пешаходы_балы = 27,9
|пешаходы_працэнт = 78
|асістэнты_балы = 6
|асістэнты_працэнт= 86
}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.bmw.by/by/en/newvehicles/3series/overview.html Аўтамабіль на афіцыйным сайце BMW] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130416015716/http://www.bmw.by/by/en/newvehicles/3series/overview.html |date=16 красавіка 2013 }}
{{Сучасныя аўтамабілі BMW}}

[[Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х]]
[[Катэгорыя:Аўтамабілі БМВ|Ф30]]
[[Катэгорыя:Сэданы]]</text>
      <sha1>pkbos9ezhhu7o460v6dw5jiqwzt4j44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>БМВ Г30</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298736</id>
    <revision>
      <id>2678432</id>
      <parentid>2663162</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:44:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38730-53</username>
        <id>98799</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2678432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10624" sha1="69wv2amj8huf5tzaqkdczpy6pesh0o8" xml:space="preserve">{{Аўтамабіль
| назва              = БМВ Г30
| фота               = 2018 BMW 520d xDrive M Sport Automatic 2.0 Front.jpg
| сегмент            = E
| вытворца           = [[Баварскія маторныя заводы]]
| гады вытворчасці   = 2017-2023
| папярэднік         = [[БВМ Ф10]]
| пераемнік          =
| заводы             = 
| тып кузаву         = [[сэдан]], унівэрсал
| Колавая формула    = 4×2, 4×4
| колавая база       = 2975&lt;ref name=&quot;прэс-рэліз&quot;&gt;[https://www.press.bmwgroup.com/global/article/detail/T0264349EN/the-new-bmw-5-series-sedan Прэс-рэліз BMW Group, прысвечаны новаму пакаленню 5-серыі {{ref-en}}]&lt;/ref&gt;
| даўжыня            = 4936
| шырыня             = 1868
| вышыня             = 1479
| маса               = 1615—1885 кг
| поўная маса        = 2200—2385 кг
| каляіна пярэдняя   = 1605
| каляіна задняя     = 1630
| клірэнс            = 144
| грузападымальнасць = 660—705 кг
| падобныя           = 
| аб'ём бака         = 68 л
| дызайн'р           = [[Карым Хабіб]]
| рухавік            = 
| кпп                = 6-хутк. [[МКПП]] &lt;br /&gt; 8-хутк. [[АКПП]]
| падобныя           = '''Sedan (G30):'''&lt;br/&gt;[[Acura RLX|2018-2020 Acura RLX Sedan]]&lt;br /&gt; [[Audi A6#Audi A6 C7 (2011-2018)|2015-2018 Audi A6 C7 Sedan]]/[[Audi A6#Audi A6 C8 (2018-2025)|Audi A6 C8 Sedan]]&lt;br/&gt;[[Volvo S90|Volvo S90 Gen.2]]&lt;br/&gt;[[DS 9|Citroën DS 9 Sedan]]&lt;br /&gt;[[Honda Legend#Пятае пакаленне (KC2; 2014) |2018-2021 Honda Legend Sedan]] &lt;br /&gt; [[Chrysler 300#Другое пакаленне (2011—2023)|2015-2023 Chrysler 300 Notchback Sedan]] &lt;br/&gt;[[Toyota Crown#S220|Toyota Crown Sedan (S220)]]&lt;br /&gt;[[Lexus GS#2015-2020|2015-2020 Lexus GS Sedan]] / [[Lexus ES#XZ10|Lexus ES Sedan (XZ10)]]&lt;br /&gt;[[Genesis G80#DH (2016-2020)|Genesis G80 Sedan (2016—2020)]]/[[Genesis G80#RG3|Genesis G80 Sedan (RG3)]]&lt;br/&gt;[[Jaguar XF#X260|Jaguar XF Sedan (X260)]] &lt;br /&gt; [[Kia Cadenza#YG|Kia Cadenza (YG) Sedan]]/[[Kia K8|Kia K8 Sedan]]&lt;br/&gt;[[Cadillac CTS#Трэцяе пакаленне (2013—2019)|2017-2019 Cadillac CTS Sedan]] / [[Cadillac CT5|Cadillac CT5 Sedan]]&lt;br /&gt; [[Infiniti Q70|Infiniti Q70 Sedan]] &lt;br /&gt; [[Mercedes-Benz W213|Mercedes-Benz W213 Sedan]]&lt;br/&gt;[[Nissan Fuga#Другое пакаленне (Y51; 2009)|Nissan Fuga Sedan (2015-2022)]]&lt;br/&gt;'''Touring (G31):'''&lt;br/&gt;[[Audi A6#Audi A6 C7 (2011-2018)|2015-2018 Audi A6 C7 Avant Station Wagon]]/[[Audi A6#Audi A6 C8 (2018-2025)|Audi A6 C8 Avant Station Wagon]]&lt;br/&gt;[[Volvo V90|Volvo V90 Gen.2]]&lt;br/&gt;[[Jaguar XF#X260|Jaguar XF Sportbrake (X260)]] &lt;br /&gt; [[Mercedes-Benz W213|Mercedes-Benz S213]]&lt;br/&gt; '''LWB Sedan (G38):'''&lt;br/&gt;[[Acura RLX|2018-2020 Acura RLX LWB Sedan]]&lt;br /&gt; [[Audi A6#Audi A6 C7 (2011-2018)|2015-2018 Audi A6 L C7]]/[[Audi A6#Audi A6 C8 (2018-2025)|Audi A6 L C8]]&lt;br/&gt;[[Volvo S90|Volvo S90L]]&lt;br/&gt;[[DS 9|Citroën DS 9 LWB Sedan]]&lt;br /&gt;[[Honda Legend#Пятае пакаленне (KC2; 2014) |2018-2021 Honda Legend LWB Sedan]] &lt;br /&gt; [[Chrysler 300#Другое пакаленне (2011—2023)|2015-2023 Chrysler 300 LWB Notchback Sedan]] &lt;br/&gt;[[Toyota Crown#S220|Toyota Crown LWB Sedan (S220)]]&lt;br /&gt;[[Lexus GS#2015-2020|2015-2020 Lexus GS LWB Sedan]] / [[Lexus ES#XZ10|Lexus ES LWB Sedan (XZ10)]]&lt;br /&gt;[[Genesis G80#DH (2016-2020)|Genesis G80 LWB Sedan (2016—2020)]]/[[Genesis G80#RG3|Genesis G80 LWB Sedan (RG3)]]&lt;br/&gt;[[Jaguar XF#X260|Jaguar XFL (X260)]] &lt;br /&gt; [[Kia Cadenza#YG|Kia Cadenza (YG) LWB Sedan]]/[[Kia K8|Kia K8 LWB Sedan]]&lt;br/&gt;[[Cadillac CTS#Трэцяе пакаленне (2013—2019)|2017-2019 Cadillac CTS LWB Sedan]] / [[Cadillac CT5|Cadillac CT5 LWB Sedan]]&lt;br /&gt; [[Infiniti Q70|Infiniti Q70L]] &lt;br /&gt; [[Mercedes-Benz W213|Mercedes-Benz V213]]&lt;br/&gt;[[Nissan Fuga#Другое пакаленне (Y51; 2009)|Nissan Fuga LWB Sedan (2015-2022)]]
}}
'''БМВ Г30''' — 7-е пакаленьне нямецкіх самаходаў [[БВМ]] 5-й сэрыі, якое было прадстаўлена [[13 лістапада]] [[2016]]&lt;ref name=&quot;прэс-рэліз&quot;/&gt; года і выпускаецца з лютага [[2017]] году.

Вызначаўся абноўленай сістэмай iDrive з дысплеем больш высокага разрознення, новым праекцыйным дысплеем і перадавымі сістэмамі дапамогі кіроўцу, такімі як папярэджанне аб выездзе з паласы руху і адаптыўны круіз-кантроль. Ён таксама прапануе дадатковыя функцыі, такія як кіраванне жэстамі, мультыконтурныя масажныя сядзенні і дэталі M Performance для паляпшэння эстэтыкі і прадукцыйнасці. Акрамя таго, G30 вядомы сваім элегантным дызайнам, камфортным салонам і шэрагам варыянтаў рухавікоў, у тым ліку падключаемым гібрыдным варыянтам. Гэтае пакаленне прыйшло на змену кузавам [[BMW F10|F10]], BMW G30, сёмага пакалення 5-й серыі, прапануецца ў трох тыпах кузава: 4-дзверны седан (G30; пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Willys|1923 Willys-Knight 3-Door Trunkback Coupé]], [[Dort Motor Car Company|1924 Dort Six Three-Door Trunkback Coupé]], [[Hupmobile|1925 Hupmobile Model R 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard|1926 Packard Six 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1928 Packard 443 Standard Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1929 Packard 640 Custom Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1930 Packard Custom Eight 740 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1931 Packard Custom Eight 740 4-Door 5-Passenger Trunkback Club Sedan]], [[Packard Eight|1932 Packard Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard|1933 Packard V12 Trunkback Club Sedan]], [[Packard|1934 Packard Super Eight Model 1104 Trunkback Club Sedan]], [[Rover 14|1935-1937 Rover 14 P1 4-door &quot;4-light&quot; sports saloon]], [[Rover 14|1938–1940 Rover 14 P2 4-door &quot;4-light&quot; sports saloon]], [[Rover 14|1945–1948 Rover 14 P2 4-door &quot;4-light&quot; sports saloon]], [[Morris Six MS|1948-1950 Morris Six MS 4-door saloon]], [[Morris Six MS|1951-1953 Morris Six MS 4-door saloon]], [[Morris Isis#Isis I (1955–56)|Morris Isis Series I 4-door saloon]], [[Morris Isis#Isis II (1956–58)|Morris Isis Series II 4-door saloon]], [[Wolseley 6/99#Wolseley 6/99|1959-1961 Wolseley 6/99]], [[BMW Neue Klasse#1500, 1600|BMW Neue Klasse 1500 sedan]], [[BMW Neue Klasse#1500, 1600|BMW Neue Klasse 1600 sedan]], [[BMW Neue Klasse#2000 (TI, tilux, tii)|BMW Neue Klasse 2000 sedan]], [[BMW E12|1972-1976 BMW E12 4-door sedan]], [[BMW E12|1977-1980 BMW E12 4-door sedan]], [[BMW E28|1981-1984 BMW E28 4-door sedan]], [[BMW E28|1985-1988 BMW E28 4-door sedan]], [[BMW E34|1989-1992 BMW E34 4-door sedan]], [[BMW E34|1992-1994 BMW E34 4-door sedan]], [[BMW E34|1994-1995 BMW E34 4-door sedan]], [[BMW E39|1995-2000 BMW E39 4-door sedan]], [[BMW E39|2000-2003 BMW E39 4-door sedan]], [[BMW E60|2003-2007 BMW E60 4-door sedan]], [[BMW E60|2007-2010 BMW E60 4-door sedan]], [[BMW F10|2010-2012 BMW F10 4-door sedan]], і [[BMW F10|2013-2016 BMW F10 4-door sedan]]), 5-дзверны універсал (G31) і 4-дзверны седан з падоўжанай колавай базай (G38). Мадэль 5 серыі Gran Turismo з кузавам фастбэк папярэдняга пакалення больш не ўваходзіць у лінейку 5 серыі. G30 заснаваны на той жа модульнай платформе, што і 7-я серыя.

== Гісторыя мадэлі ==
Аўтамабіль пабудаваны на платформе «35up» (CLAR) разам з [[BMW G11|BMW 7 серыі]] пакалення G11, таму новая мадэль дадала ў габарытах. Таксама яна падобная знешне на флагман кампаніі BMW. У лютым 2017 года была прадстаўлена версія ў кузаве універсал (унутраны індэкс G31).

На аўтасалоне ў [[Шанхай|Шанхаі]] ў красавіку 2017 года BMW выключна для кітайскага рынку прадставіла седан G38 з падоўжанай колавай базай. Ён мае колавую базу на 133 мм даўжэй базавай версіі і вырабляецца кампаніяй BMW Brilliance Automotive Ltd. у Шэньяне.

[[21 жніўня]] [[2017]] года ў [[Кёльн]]е быў прадстаўлены [[BMW M5|M5 (F90)]] на базе BMW G30. Яго публічная прэм’ера адбылася ў верасні 2017 года на міжнародным аўтасалоне ў [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурце-на-Майне]], ён вырабляецца выключна як седан, пачынаючы з вясны 2018 годзе з цэнамі, пачынаючы з 117&amp;nbsp;900 [[еўра]]. Аўтамабіль камплектуецца V8 бітурбарухавіком 4,4л магутнасцю 600 [[конская сіла|к.с.]] і круцільным момантам 750 Нм ў дыяпазоне 1800-5600 аб/хв.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.bmw.com/ Афіцыйны сайт BMW]
{{Сучасныя аўтамабілі БМВ}}

{{Парады артыкулу|артаграфія|вікіфікаваць|пераклад}}
[[Катэгорыя:Аўтамабілі БМВ|Г30]]
[[Катэгорыя:Аўтамабілі]]
[[Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х]]</text>
      <sha1>69wv2amj8huf5tzaqkdczpy6pesh0o8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>БМВ Г20</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298985</id>
    <revision>
      <id>2678447</id>
      <parentid>2672959</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T21:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38730-53</username>
        <id>98799</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2678447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13894" sha1="2i3n4ih4qi3aluaxt43g9bh0dmzyowh" xml:space="preserve">{{Аўтамабіль
| назва              = BMW G20
| выява               = [[Файл:BMW G20, Paris Motor Show 2018, IMG 0615.jpg|300пкс]]
| сегмент            = D
| вытворца           = [[BMW|Bayerische Motoren Werke AG]]
| гады вытворчасці   = {{гады аўтамабіля|2018|}}
| папярэднік         = [[BMW F30]]
| пераемнік          =
| заводы             = {{Сцягафікацыя|ФРГ}}&lt;br/&gt;{{Сцягафікацыя|Мексіка}}&lt;br/&gt;{{Сцягафікацыя|Кітай}}
| тып кузава         = {{Тып кузава|Седан|4|5}}
| Колавая формула    = 4×2, 4×4
| колавая база       = 2851
| даўжыня            = 4709
| шырыня             = 1827 мм
| вышыня             = 1442
| маса               = 1450 — 1540 кг
| поўная маса        = 
| каляіна пярэдняя   = 
| каляіна задняя     = 
| клірэнс            = 
| грузападымальнасць = 
| аб'ём бака         = 
| дызайнер           = 
| вікісховішча       = BMW G20
| рухавік            = 
| кпп                = 6-хутк. [[МКПП]] &lt;br /&gt; 8-хутк. [[АКПП]]
| падобныя           = '''Sedan (G20)''':&lt;br/&gt;[[Alfa Romeo Giulia (952)|Alfa Romeo Giulia Sedan (2021-present)]] &lt;br /&gt;[[Acura TLX#Падцяжка твару (2018)|Acura TLX Sedan (2017—2020)]]/[[Acura TLX#Другое пакаленне (UB5/UB6/UB7; 2020)|Acura TLX Sedan (2020-present)]]&lt;br/&gt;[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 Sedan]]/[[Audi A5#Трэцяе пакаленне (2024 г.)|Audi A5 B10 Notchback Sedan]] &lt;br/&gt;[[Buick Regal#Шостае пакаленне (2018)|Buick Regal Notchback Sedan (2018-present)]]&lt;br/&gt;[[Cadillac CT4|Cadillac CT4 Sedan]]&lt;br/&gt;[[Genesis G70|Genesis G70 Sedan (2020-present)]]&lt;br/&gt;[[Infiniti Q50|2018-2024 Infiniti Q50 Sedan]]&lt;br/&gt;[[Jaguar XE|Jaguar XE Sedan (2019-2024)]]&lt;br/&gt;[[Lexus IS#2017-2020|Lexus IS Sedan (2017-2020)]]/[[Lexus IS#Абнаўленне твару 2020 года|Lexus IS Sedan (XE40)]]&lt;br /&gt; [[Mercedes-Benz W205|2018-2021 Mercedes-Benz W205 Sedan]]/[[Mercedes-Benz W206|Mercedes-Benz W206 Sedan]]&lt;br /&gt; [[Volvo S60#Трэцяе пакаленне (2019)|Volvo S60 Gen.3]]&lt;br/&gt;'''Touring (G21)''':&lt;br/&gt;[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 5-door station wagon]]/[[Audi A5#Трэцяе пакаленне (2024 г.)|Audi A5 B10 5-door station wagon]] &lt;br/&gt;[[Buick Regal#Шостае пакаленне (2018)|Buick Regal 5-door station wagon (2018-present)]]&lt;br/&gt;[[Genesis G70|Genesis G70 5-door station wagon (2020-present)]]&lt;br /&gt; [[Mercedes-Benz W205|2018-2021 Mercedes-Benz S205]]/[[Mercedes-Benz W206|Mercedes-Benz S206]]&lt;br /&gt; [[Volvo V60#Другое пакаленне (2018 г.)|Volvo V60 Gen.2]]&lt;br/&gt; '''LWB Sedan (G28)''':&lt;br/&gt;[[Alfa Romeo Giulia (952)|Alfa Romeo Giulia LWB Sedan (2021-present)]] &lt;br /&gt;[[Acura TLX#Падцяжка твару (2018)|Acura TLX-L (2017—2020)]]/[[Acura TLX#Другое пакаленне (UB5/UB6/UB7; 2020)|Acura TLX-L (2020-present)]]&lt;br/&gt;[[Audi A4#B9|Audi A4L B9]]/[[Audi A5#Трэцяе пакаленне (2024 г.)|Audi A5L Sedan B10]] &lt;br/&gt;[[Buick Regal#Шостае пакаленне (2018)|Buick Regal LWB Notchback Sedan (2018-present)]]&lt;br/&gt;[[Cadillac CT4|Cadillac CT4-L]]&lt;br/&gt;[[Genesis G70|Genesis G70 LWB Sedan (2020-present)]]&lt;br/&gt;[[Infiniti Q50|2018-2024 Infiniti Q50L]]&lt;br/&gt;[[Jaguar XE|Jaguar XEL (2019-2024)]]&lt;br/&gt;[[Lexus IS#2017-2020|Lexus IS LWB Sedan (2017-2020)]]/[[Lexus IS#Абнаўленне твару 2020 года|Lexus IS LWB Sedan (XE40)]]&lt;br /&gt; [[Mercedes-Benz W205|2018-2021 Mercedes-Benz V205]]/[[Mercedes-Benz W206|Mercedes-Benz V206]]&lt;br /&gt; [[Volvo S60#Трэцяе пакаленне (2019)|Volvo S60L Gen.3]]
}}
[[File:BMW G20, Paris Motor Show 2018, IMG 0491.jpg|thumb|Выгляд ззаду]]
[[File:BMW G21 Leonberg 2019 IMG 0017.jpg|thumb|ВMW G21]]

'''BMW G20''' — кампактны седан прэміум класа нямецкага аўтавытворцы [[BMW]]. Сёмае і бягучае пакаленне аўтамабіляў [[BMW 3|BMW 3-й серыі]]. Змяніла папярэднюю [[BMW F30|F30]]. Была прадстаўлена кампаніяй [[2 кастрычніка]] [[2018]] года на Парыжскім аўтасалоне&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.autocar.co.uk/paris-motor-show-2018|title=Paris motor show 2018: live reports and updates {{!}} Autocar|website=www.autocar.co.uk|language=en|access-date=2018-10-02}}&lt;/ref&gt;. Продаж запланаваны на сакавік [[2019]] года&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.motor1.com/news/268066/2019-bmw-3-series-debut/|title=2019 BMW 3 Series Debuts In Paris With Bigger Body And Bolder Look|work=Motor1.com|access-date=2018-10-02|language=en}}&lt;/ref&gt; складаецца з кампактных аўтамабіляў прадстаўніцкага класа '''BMW G20''' (седан; пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Willys|1923 Willys-Knight 3-Door Trunkback Coupé]], [[Dort Motor Car Company|1924 Dort Six Three-Door Trunkback Coupé]], [[Hupmobile|1925 Hupmobile Model R 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard|1926 Packard Six 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1928 Packard 443 Standard Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1929 Packard 640 Custom Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1930 Packard Custom Eight 740 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1931 Packard Custom Eight 740 4-Door 5-Passenger Trunkback Club Sedan]], [[Packard Eight|1932 Packard Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard|1933 Packard V12 Trunkback Club Sedan]], [[Packard|1934 Packard Super Eight Model 1104 Trunkback Club Sedan]], [[Daimler Fifteen|1935–1937 Daimler Fifteen 4-door &quot;4-light&quot; sports saloon]], [[Daimler Fifteen|1937–1940 Daimler New Fifteen 4-door 4-light sports saloon by Daimler]], [[Packard|1941 Packard Clipper 4-Door Touring Sedan]], [[Packard|1942 Packard Clipper 4-Door Touring Sedan]], [[Packard|1946 Packard Clipper 6 4-Door Touring Sedan]], [[Packard|1947 Packard Clipper 6 4-Door Touring Sedan]], [[Morris Oxford MO|1948-1952 Morris Oxford MO 4-door saloon]], [[Morris Oxford MO|1951-1952 Morris Oxford MO 4-door saloon]], [[Morris Oxford MO|1953-1954 Morris Oxford MO 4-door saloon]], [[Morris Oxford Series II|Morris Oxford Series II 4-door saloon]], [[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[Lincoln Continental#1970–1979|1972 Lincoln Continental 4-Door Sedan]], [[Lincoln Continental#1970–1979|1973 Lincoln Continental 4-Door Sedan]], [[Lincoln Continental#1970–1979|1974 Lincoln Continental 4-Door Sedan]], [[Lincoln Continental#1970–1979|1975 Lincoln Continental 4-Door Sedan]], [[Lincoln Continental#1970–1979|1976 Lincoln Continental 4-Door Sedan]], [[Oldsmobile 98#Дзясятае пакаленне (1977–1984)|1977 Oldsmobile 98 4-door sedan]], [[Oldsmobile 98#Дзясятае пакаленне (1977–1984)|1978 Oldsmobile 98 4-door sedan]], [[Oldsmobile 98#Дзясятае пакаленне (1977–1984)|1979 Oldsmobile 98 4-door sedan]], [[Pontiac Bonneville#Шостае пакаленне (1977–1981)|1980 Pontiac Bonneville 4-door sedan]], [[Pontiac Bonneville#Шостае пакаленне (1977–1981)|1981 Pontiac Bonneville 4-door sedan]], [[BMW E30|1982-1985 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E30|1985-1987 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E30|1988-1991 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E36|1990-1995 BMW E36 4-door sedan]], [[BMW E36|1996–1998 BMW E36 4-door sedan]], [[BMW E46|1999-2001 BMW E46 4-door sedan]], [[BMW E46|2001-2005 BMW E46 4-door sedan]], [[BMW E90|2005-2008 BMW E90 4-door sedan]], [[BMW E90|2008–2010 BMW E90 4-door sedan]], [[BMW F30|2011-2014 BMW F30 4-door sedan]], і [[BMW F30|2015-2018 BMW F30 4-door sedan]]) і '''BMW G21''' (універсал, які прадаецца як «Touring»; пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[International Harvester C-1|International C-1 Station Wagon]], [[International Harvester D-2|International Harvester D-2 Westchester Suburban Woodie Wagon]], [[International K and KB series|International Harvester K-1 Woody Wagon]], [[Morris Oxford MO#Traveller|1948-1952 Morris Oxford Traveller MO]], [[Morris Oxford MO#Traveller|1953-1954 Morris Oxford Traveller MO]], [[Morris Oxford Series II#Traveller|Morris Oxford Traveller Series II]], [[Morris Oxford Series III#Traveller|Morris Oxford Traveller Series III]], [[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Traveller Series IV]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Traveller Series V]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Traveller Series VI]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Traveller Series VI]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Traveller Series VI]], [[Morris Marina|1972-1974 Morris Marina 5-door station wagon]], [[Morris Marina|1975-1978 Morris Marina 5-door station wagon]], [[BMW E30|1982-1985 BMW E30 5-door station wagon]], [[BMW E30|1985-1987 BMW E30 5-door station wagon]], [[BMW E30|1988-1991 BMW E30 5-door station wagon]], [[BMW E36|1990-1995 BMW E36 5-door station wagon]], [[BMW E36|1996–1998 BMW E36 5-door station wagon]], [[BMW E46|1999-2001 BMW E46 5-door station wagon]], [[BMW E46|2001-2005 BMW E46 5-door station wagon]], [[BMW E90|2005-2008 BMW E91 Touring]], [[BMW E90|2008–2010 BMW E91 Touring]], [[BMW F30|2011-2014 BMW F31 Touring]], і [[BMW F30|2015-2018 BMW F31 Touring]]). G20/G21 выпускаецца з сярэдзіны кастрычніка 2018 года, а ў ліпені 2022 года быў абноўлены, і часта сумесна называецца G20, Аднак BMW G20 3-й серыі мае пярэднюю вось, зрушаную наперад. BMW наўмысна зрушвае пярэднія колы (і вось) як мага далей наперад, каб мінімізаваць пярэдні навіс і размясціць рухавік па цэнтры за лініяй восі.

Першапачаткова будзе даступна мадэль M340i, выпуск гібрыднай мадэлі 330e запланаваны на 2012 год&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autoblog.com/2018/10/02/2019-bmw-3-series-revealed-paris-motor-show-9935113/|title=2019 BMW 3 Series revealed at 2018 Paris Motor Show|work=Autoblog|access-date=2018-10-02|language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Мадэльны шэраг ==
=== Бензінавыя рухавікі ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!Мадэль
!Гады
!Рухавік
!Магутнасць
!Круцільны момант
!0–100 км/г
|-
|320i
| rowspan=&quot;3&quot; |2019–
| rowspan=&quot;2&quot; |[[BMW B48|B48B20]] &lt;br&gt; 2.0 л I4 турба
|135 кВт &lt;br&gt; @ 5,000–6,500 аб / хв
|300 Нм &lt;br&gt; @ 1,350–4,000 аб / хв
|7.2 с
|-
|330i
|190 кВт &lt;br&gt; @ 5,000–6,500 аб / хв
|400 Нм &lt;br&gt; @ 1,550–4,400 аб / хв
|5.8 с
|-
|M340i
| [[BMW B58|B58B30]] &lt;br&gt; 3.0 л I6 турба
|285 кВт &lt;br&gt; @ 5,000–6,500 аб / хв
|500 Нм &lt;br&gt; @ 1,600–4,500 аб / хв
|4.2 с
|}

=== Дызельныя рухавікі ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!Мадэль
!Гады
!Рухавік
!Магутнасць
!Круцільны момант
!0–100 км/г
|-
|318d
| rowspan=&quot;3&quot; |2019–
| rowspan=&quot;2&quot; |[[BMW B47|B47D20]] &lt;br&gt; 2.0 л I4 турба
|110 кВт &lt;br&gt; @ 4,000 аб / хв
|320 Нм &lt;br&gt; @ 1,500–3,000 аб / хв
|8.4 с
|-
|320d
|140 кВт &lt;br&gt; @ 4,000 аб / хв
|400 Нм &lt;br&gt; @ 1,750–2,500 аб / хв
|6.8 с
|-
|330d
|[[BMW B57|B57D30]] &lt;br&gt; 3.0 л I6 турба
|195 кВт &lt;br&gt; @ 4,000 аб / хв
|580 Нм &lt;br&gt; @ 1,600–3,000 аб / хв
|5.5 с
|}

== Бяспека ==
{{Euro NCAP
|аўтамабіль = BMW 320d
|год = 2019
|спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/bmw/3-series/38531
|зоркі = 5
|дарослыя_балы = 37,1
|дарослыя_працэнт = 97
|дзеці_балы = 42,8
|дзеці_працэнт = 87
|пешаходы_балы = 42,0
|пешаходы_працэнт = 87
|асістэнты_балы = 10,0
|асістэнты_працэнт= 76
}}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{official|https://www.bmw.com/en/bmw-models/3-series-sedan.html}}

{{Сучасныя аўтамабілі BMW}}
[[Катэгорыя:Аўтамабілі BMW|G20]]
[[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>2i3n4ih4qi3aluaxt43g9bh0dmzyowh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299853</id>
    <revision>
      <id>2678448</id>
      <parentid>2678114</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T22:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>/* Плэй-оф */ абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="179855" sha1="lcg3aljhasznmb3uqou64fqxaf9oi41" xml:space="preserve">{{Актуальнае спаборніцтва|Футбол}}
{{Чэмпіянат сьвету па футболе
|год              = 2026
|месца            = [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Канада]], [[Мэксыка]]
|назва            = 
|лягатып          = 2026 FIFA World Cup emblem.svg
|памер            =
|подпіс           =
|час              = 11 чэрвеня — 19 ліпеня 2026 году
|удзельнікаў      = 
|удзельнікаўфінал = 48
|фінал            = [[Мэтлайф-стэдыюм]],&lt;br /&gt;[[Іст-Ратэрфард]]  
|чэмпіён          = 
|2 месца          = 
|3 месца          = 
|4 месца          = 
|гульняў          = 
|галоў            = 
|гледачоў         = 
|бамбардзір       = 
|год папярэдняга  = 2022
|год наступнага   = 2030
}}
'''Чэмпіяна́т сьве́ту па футбо́ле 2026 году''' — 23-і чэмпіянат сьвету па футболе, фінальны турнір якога ладзіцца ў 2026 годзе ў [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Канада|Канадзе]] і [[Мэксыка|Мэксыцы]]. Турнір будзе згуляны з 11 чэрвеня па 19 ліпеня 2026 году, а яго сумесна прымуць 16 гарадоў з трох паўночнаамэрыканскіх краінаў. Фінальны матч будзе ладзіцца ў ЗША. Турнір стане першым, гаспадарамі якога будуць адразу тры краіны&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|загаловак=World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|дата копіі=01.2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Carlise, Jeff|спасылка=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|загаловак=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=04.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|дата копіі=04.2017}}&lt;/ref&gt;. Таксама гэты турнір ёсьць першым, у якім возьмуць удзел 48 зборных, то бок колькасьць удзельнікаў павялічыцца з 32. Гэта таксама першы з [[чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянату сьвету 2002 году]] турнір, які арганізоўваюць больш чым адная краіна. Мэксыка ўжо ладзіла турніры ў 1970 і 1986 гадах, то бок яна ёсьць першай краінай, якая тройчы рабіла чэмпіянат сьвету, пры гэтым ЗША раней былі арганізатарамі чэмпіянату сьвету 1994 году. Канада ж упершыню ёсьць гаспадыняй таго кшталту турніру. Па папярэднім чэмпіянаце сьвету 2022 году ў Катары, які гуляўся ў лістападзе і сьнежні, гэтае спаборніцтва вернецца да свайго традыцыйнага летняга раскладу.

Зборныя [[Зборная ЗША па футболе|ЗША]], [[Зборная Канады па футболе|Канады]] і [[Зборная Мэксыкі па футболе|Мэксыкі]], як прадстаўнікі краінаў-гаспадароў турніру, аўтаматычна кваліфікаваліся на спаборніцтва. Зборныя [[Зборная Каба-Вэрдэ па футболе|Каба-Вэрдэ]], [[Зборная Кюрасао па футболе|Кюрасао]], [[Зборная Ўзбэкістану па футболе|Узбэкістану]] і [[Зборная Ярданіі па футболе|Ярданіі]] дэбютуюць на чэмпіянатах сьвету. Дзейным чэмпіёнам да пачатку турніру ёсьць [[Зборная Аргентыны па футболе|зборная Аргентыны]], якая ў 2022 годзе здабыла свой трэці тытул у гісторыі.

== Выбары гаспадароў ==
У час з 2013 па 2017 гады [[рада ФІФА]] стала абмяркоўвала абмежаваньні ў ратацыі правядзеньня чэмпіянатаў у залежнасьці ад кантынэнтальных канфэдэрацыяў. Спачатку было ўсталявана, што заяўкі на арганізацыю чэмпіянату ня будуць прымацца ад краінаў, якія не ўваходзяць у склад канфэдэрацыяў, што ладзілі два папярэднія турніры. Гэтае правіла было часова зьмененае, каб забараніць падаваць заяўкі на правядзеньне наступнага турніру толькі краінам, якія ўваходзяць у склад канфэдэрацыі, што ладзіла папярэдні чэмпіянат сьвету&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html|загаловак=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained|выдавец=FIFA|дата публікацыі=05.2015|копія=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html|дата копіі=05.2015}}&lt;/ref&gt;, пасьля чаго правіла было вернутае да папярэдняй рэдакцыі двух чэмпіянатаў сьвету.

Рада ФІФА зрабіла выключэньне, якое патэнцыйна дае права на арганізацыю чэмпіянату асацыяцыям-сябрам канфэдэрацыі перадапошняй краіны-гаспадара чэмпіянату сьвету ў выпадку, калі аніводная з атрыманых заявак не адпавядае строгім тэхнічным і фінансавым патрабаваньням&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot;&gt;{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|загаловак=FIFA Council discusses vision for the future of football|выдавец=FIFA|дата публікацыі=10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|дата копіі=10.2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717|загаловак=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances|выдавец=Canadian Broadcasting Corporation|дата публікацыі=10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717|дата копіі=10.2016}}&lt;/ref&gt;. У сакавіку 2017 году прэзыдэнт ФІФА [[Джаньні Інфантына]] пацьвердзіў, што Эўропа ([[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]) і Азія ([[АФК]]) былі выкрасьлены з заяўкі па выбары [[Расея|Расеі]] і [[Катар]]у ў 2018 і 2022 гадах адпаведна&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup|загаловак=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup|дата копіі=11.2021}}&lt;/ref&gt;. Такім чынам, чэмпіянат сьвету 2026 году можа быць аддадзены адной з чатырох іншых канфэдэрацыяў, як то [[КОНКАКАФ]] (Паўночная Амэрыка; апошні раз ладзіла турнір у 1994 годзе), [[КАФ]] (Афрыка; апошні раз вылучала гаспадара турніру ў 2010 годзе), [[КОНМЭБОЛ]] (Паўднёвая Амэрыка; апошні раз арганізоўвала першынство ў 2014 годзе) або [[КФА]] (Акіянія, дзе аніколі раней не гулялі матчы чэмпіянатаў сьвету), або, магчыма, УЭФА ў выпадку, калі аніводная заяўка ад гэтых чатырох канфэдэрацыяў ня будзе адпавядаць патрабаваньням. Сумеснае ладжаньне чэмпіянату сьвету, якое было забароненае ФІФА па [[чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянаце сьвету 2002 году]], было ўхваленае для чэмпіянату сьвету 2026 году, але і не абмяжоўвалася канкрэтнай колькасьцю, а разглядалася ў кожным канкрэтным выпадку. Таксама ў 2026 годзе генэральны сакратарыят ФІФА, па кансультацыі з Камітэтам па спаборніцтвах, меў права выключаць з турніру заяўнікаў, якія не адпавядалі мінімальным тэхнічным патрабаваньням для правядзеньня спаборніцтваў&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot;/&gt;.

ЗША, Канада і Мэксыка публічна разглядалі мажлівасьць высунуць заяўку на правядзеньне турніру асобна, але сумесная заяўка была абвешчаная 10 красавіка 2017 году&lt;ref&gt;{{артыкул|спасылка=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|загаловак=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC|выданьне=Sports Illustrated|год=04.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|дата копіі=04.2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Carlise, Jeff|спасылка=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|загаловак=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=04.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|дата копіі=04.2017}}&lt;/ref&gt;. У сакавіку 2022 году прэзыдэнт мэксыканскай [[Ліга МХ|Лігі МХ]] Мікель Арыёля заявіў, што ўдзел Мэксыкі ў якасьці суарганізатара мог быць пад пагрозай, калі б ліга і фэдэрацыя не адрэагавалі хутка на забурэньні заўзятараў клюбаў «[[Керэтара Сант’яга-дэ-Керэтара|Керэтара]]» і «[[Атляс Гвадаляхара|Атлясу]]», у выніку якіх 26 гледачоў атрымалі раненьні і 14 былі арыштаваныя. Арыёля сказаў, што ФІФА была «шакаваная» інцыдэнтам, але Інфантына быў задаволены тым, як прадстаўнікі лігі разьвязалі праблему&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Garcia, Arriana|спасылка=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president|загаловак=Mexico violence almost cost World Cup 2026 hosting duties - Liga MX president|выдавец=ESPN|дата публікацыі=03.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220317194809/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president|дата копіі=03.2022}}&lt;/ref&gt;.

=== Галасаваньне ===
[[Файл:2026 world cup bid election.png|значак|400пкс|Вынікі галасаваньня:
{|
|-
!Мелі дазвол галасаваць !! Ня мелі дазволу галасаваць
|- 
|{{легенда|#867650|Галасавалі за ЗША/Канаду/Мэксыку}}||{{легенда|#FFBD41|ЗША, Канада, Мэксыка}}
|-
|{{легенда|#2770AB|Галасавалі за Марока}}||{{легенда|#55208D|Марока}}
|-
|{{легенда|#008E2A|Галасавалі супраць усіх}}||{{легенда|#000000|Адхіленыя ФІФА}}
|-
|{{легенда|#B32A2F|Устрымаліся ад галасаваньня}}||{{легенда|#C1C1C1|Ня сябра ФІФА}}
|}
]]
Галасаваньне адбылося 13 чэрвеня 2018 году падчас 68-га кангрэса ФІФА ў [[Масква|Маскве]]. У ім узялі ўдзел 203 прадстаўнікоў, якія мелі права голасу&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Graham, Bryan Armen|спасылка=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live|загаловак=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live|дата копіі=07.2018}}&lt;/ref&gt;. Аб’яднаная заяўка паўночнаамэрыканскіх дзяржаваў перамагла, атрымаўшы 134 галасы, у той час як заяўка [[Марока]] была падтрыманая 65-ю галасамі. [[Іран]] прагаласаваў за аніводны варыянт, а [[Куба]], [[Славенія]] і [[Гішпанія]] ўстрымаліся ад галасаваньня. Гана была дыскваліфікавана ФІФА праз карупцыйны скандалу і таму ня мела права галасаваць&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Gyamera-Antwi, Evans|спасылка=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9|загаловак=Ghana &amp; Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote|выдавец=Goal.com|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9|дата копіі=10.2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php|загаловак=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA|выдавец=myjoyonline.com|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php|дата копіі=06.2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780|загаловак=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift'|выдавец=BBC News|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780|дата копіі=06.2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|загаловак=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com|дата публікацыі=05.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|дата копіі=05.2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834|загаловак=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding|выдавец=ABC News|дата публікацыі=06.2015|копія=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834|дата копіі=04.2024}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto;text-align: center&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Краіна
!colspan=&quot;2&quot;|Галасы
|-
!1-ы раўнд
|- style=&quot;background:#90ee90&quot;
|align=left|'''ЗША, Канада, Мэксыка'''
|'''134'''
|-
|align=left|Марока
|65
|-
|align=left|Аніводная заяўка
|1
|-
|align=left|Устрымаліся
|3
|-
!align=left|Агульная колькасьць
!200
|-
!align=left|Патрабаваная колькасьць
!101
|}

== Удзельнікі ==
=== Кваліфікацыя ===
[[Файл:2026 world cup qualification map.svg|значак|зьлева|
{|
|-
|{{легенда|#0000ff|Кваліфікаваныя каманды}}
|-
|{{легенда|#2ad4ff|Каманды з мажлівасьцю да кваліфікацыі}}
|-
|{{легенда|#ffcc00|Некваліфікаваныя каманды}}
|-
|{{легенда|#000000|Выключаныя каманды}}
|-
|{{легенда|#cccccc|Ня сябры ФІФА}}
|}]]
Складальнікі агульнай заяўкі паўночнаамэрыканскіх краінаў меркавалі, што ўсе тры краіны-гаспадары аўтаматычна трапяць на чэмпіянат&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf|загаловак=United 2026 bid book|выдавецтва=united2026.com|копія=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf|дата копіі=09.2021}}&lt;/ref&gt;. 31 жніўня 2022 году прэзыдэнт ФІФА Джаньні Інфантына пацьвердзіў, што шэсьць каманд [[КОНКАКАФ]] кваліфікуюцца на чэмпіянат сьвету, пры гэтым [[Зборная ЗША па футболе|зборныя ЗША]], [[Зборная Канады па футболе|Канады]] і [[Зборная Мэксыкі па футболе|Мэксыкі]] аўтаматычна кваліфікуюцца ў якасьці гаспадароў&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026|загаловак=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026|выдавецтва=ESPN Deportes|дата публікацыі=08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026|дата копіі=09.2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/|загаловак=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026|выдавецтва=CRHoy.com|дата публікацыі=08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/|дата копіі=08.2022}}&lt;/ref&gt;. Гэта было пацьверджанае Радай ФІФА 14 лютага 2023 году&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football|загаловак=FIFA Council highlights record breaking revenue in football|выдавец=FIFA|дата публікацыі=02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football|дата копіі=02.2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|загаловак=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup|выдавец=Reuters|дата публікацыі=02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|дата копіі=02.2023}}&lt;/ref&gt;. Беспасярэдне перад 67-м Кангрэсам ФІФА Рада ФІФА зацьвердзіла разьмеркаваньне месцаў на паседжаньні ў [[Манама|Манаме]]&lt;ref name=slot&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254|загаловак=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254|дата копіі=06.2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/39448474|загаловак=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament|выдавецтва=BBC|дата публікацыі=03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474|дата копіі=03.2017}}&lt;/ref&gt;. Была высунутая і ўхваленая ідэя стварэньня міжкантынэнтальнага плэй-оф турніру з удзелам шасьці каманд, каб вызначыць апошнія два месцы на чэмпіянат&lt;ref name=fifa_council&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|загаловак=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=05.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|дата копіі=06.2017}}&lt;/ref&gt;.

Шэсьць камандаў у плэй-оф будуць складацца з адной каманды ад кожнай канфэдэрацыі, за выняткам [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]], і адной дадатковай каманды ад канфэдэрацыі краінаў-гаспадароў (КОНКАКАФ). Дзьве каманды будуць разьмеркаваныя паводле рэйтынгу ў адпаведнасьці з сусьветным рэйтынгам і згуляюць зь пераможцамі двух гульняў плэй-оф паміж чатырма нясеянымі камандамі за два месцы на чэмпіянат. Турнір з чатырох гульняў будзе ладзіцца ў адной або некалькіх краінах-гаспадарах, а таксама будзе выкарыстоўвацца ў якасьці праверкі&lt;ref name=&quot;slot&quot; /&gt;. Ратыфікацыя разьмеркаваньня месцаў таксама ўпершыню надала [[КФА]] гарантаванае месца ў фінальным турніры, то бок гэты чэмпіянат сьвету стаў першым турнірам, у якім усе шэсьць канфэдэрацыяў мелі хаця б адно гарантаванае месца, а таксама першым з 2010 году, калі ўсе канфэдэрацыі маюць каманду, якая кваліфікавалася ў чэмпіянату сьвету&lt;ref name=&quot;slot&quot; /&gt;.

[[Зборная Эрытрэі па футболе|Зборная Эрытрэі]] зьнялася з кваліфікацыі перад пачаткам адборачных матчаў праз боязь, што гульцы будуць шукаць палітычнага прытулку, калі ім дазволяць выехаць за мяжу&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://dehai.org/dehai/dehai-news/494254|загаловак=Eritrea Pull Out Of 2026 World Cup Qualifier|выдавецтва=Dehai News|копія=https://web.archive.org/web/20231109141912/http://dehai.org/dehai/dehai-news/494254|дата копіі=11.2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2023/nov/13/eritrea-withdrew-from-2026-world-cup-qualifying-over-fears-players-will-flee|загаловак=Eritrea withdrew from 2026 World Cup qualifying 'over fears players will flee'|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=14.11.2023|копія=https://web.archive.org/web/20231113160357/https://www.theguardian.com/football/2023/nov/13/eritrea-withdrew-from-2026-world-cup-qualifying-over-fears-players-will-flee|дата копіі=11.2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/eritrea-withdraw-fifa-world-cup-qualifiers|загаловак=Eritrea withdraw from FIFA World Cup qualifiers|выдавецтва=FIFA|копія=https://web.archive.org/web/20231113083754/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/eritrea-withdraw-fifa-world-cup-qualifiers|дата копіі=11.2023}}&lt;/ref&gt;. [[Зборная Рэспублікі Конга па футболе|Зборная Рэспублікі Конга]], якая трапіла ў тую ж групу, што і Эрытрэя, была дыскваліфікаваная 6 лютага 2025 году праз умяшальніцтва ўраду ў справы мясцовай футбольнай фэдэрацыі&lt;ref&gt;{{артыкул|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/49a18836a3532246/original/Circular-1922_Suspension-of-the-Congolese-Football-Association-FECOFOOT.pdf|загаловак=Suspension of the Congolese Football Association (FECOFOOT) from 6 February 2025 until further notice|выданьне=FIFA Circular|нумар=1922|год=06.02.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250211201642/https://digitalhub.fifa.com/m/49a18836a3532246/original/Circular-1922_Suspension-of-the-Congolese-Football-Association-FECOFOOT.pdf|дата копіі=02.2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/sports/soccer/fifa-suspends-congo-republic-pakistan-2025-02-07/#:~:text=Feb%207%20(Reuters)%20%2D%20FIFA,governing%20body%20said%20on%20Thursday.|загаловак=FIFA suspends Congo Republic and Pakistan|выдавец=Reuters|дата публікацыі=07.02.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250208122018/https://www.reuters.com/sports/soccer/fifa-suspends-congo-republic-pakistan-2025-02-07|дата копіі=02.2025}}&lt;/ref&gt;. КАФ спачатку ўвогуле скасавала ўсе астатнія матчы зборнай Рэспублікі Конга, аднак пазьней [[Зборная Танзаніі па футболе|зборным Танзаніі]] і [[Зборная Замбіі па футболе|Замбіі]] залічылі тэхнічныя перамогі зь лікам 3:0&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/qualifiers/caf/scores-fixtures|загаловак=Scores &amp; Fixtures|выдавецтва=FIFA|копія=https://web.archive.org/web/20231128140036/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/qualifiers/caf/scores-fixtures|дата копіі=11.2023}}&lt;/ref&gt;.

=== Па адборы ===
З 42 камандаў, якія кваліфікаваліся на сёньня, 26 таксама бралі ўдзел у папярэднім турніры.

Папярэдні гаспадар турніру [[Зборная Катару па футболе|зборная Катару]] першы раз трапіла на чэмпіянат сьвету праз адборачную сетку&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|загаловак=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=10.2025}}&lt;/ref&gt;. [[Зборная Калюмбіі па футболе|Зборныя Калюмбіі]]&lt;ref name=&quot;Colombia-Paraguay&quot;&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/colombia-paraguay-uruguay-qualify|загаловак=Uruguay, Colombia and Paraguay qualify as Messi equals Cristiano|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=09.2025}}&lt;/ref&gt;, [[Зборная Эгіпту па футболе|Эгіпту]] і [[Зборная Панамы па футболе|Панамы]] вярнуліся на турнір пасьля свайго апошняга ўдзелу ў 2018 годзе. [[Зборная Альжыру па футболе|Зборныя Альжыру]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/algeria-qualify|загаловак=Algeria seal World Cup return|выдавецтва=FIFA}}&lt;/ref&gt; і [[Зборная Кот д’Івуару па футболе|Кот д’Івуару]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cote-divoire-qualify|загаловак=Côte d’Ivoire clinch return to world stage|выдавецтва=FIFA}}&lt;/ref&gt; чакалі на вяртаньне з свайго апошняга ўдзелу ў 2014 годзе. [[Зборная Новай Зэляндыі па футболе|Зборныя Новай Зэляндыі]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/new-zealand-qualify-world-cup|загаловак=Second-half blitz sends New Zealand to the World Cup|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025}}&lt;/ref&gt;, [[Зборная Парагваю па футболе|Парагваю]]&lt;ref name=&quot;Colombia-Paraguay&quot;/&gt; і [[Зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|ПАР]] апошні раз бралі ўдзел у чэмпіянаце сьвету 2010 году. [[Зборная Аўстрыі па футболе|Зборныя Аўстрыі]], [[Зборная Нарвэгіі па футболе|Нарвэгіі]]&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff|загаловак=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff|выдавец=Fox Sports|дата публікацыі=16.11.2025}}&lt;/ref&gt;, [[Зборная Шатляндыі па футболе|Шатляндыі]] і [[Зборная Гаіці па футболе|Гаіці]]&lt;ref name=&quot;Curacao&quot;&gt;{{навіна|аўтар=Wilson, Jonathan|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup|загаловак=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup|выдавец=The Guardian}}&lt;/ref&gt; апошнім разам спаборнічалі ў сусьветным першынстве яшчэ ў XX стагодзьдзі. [[Зборная Каба-Вэрдэ па футболе|Зборныя Каба-Вэрдэ]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify|загаловак=Cabo Verde seal historic World Cup qualification|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=13.10.2025}}&lt;/ref&gt;, [[Зборная Кюрасао па футболе|Кюрасао]]&lt;ref name=&quot;Curacao&quot;/&gt;, [[Зборная Ярданіі па футболе|Ярданіі]] і [[Зборная Ўзбэкістану па футболе|Ўзбэкістану]]&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Millar, Colin|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/|загаловак=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=05.06.2025}}&lt;/ref&gt; наагул дэбютуюць на чэмпіянатах сьвету. Упершыню сем арабскіх краінаў будуць змагацца на чэмпіянаце сьвету&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Amin, Ahmed|спасылка=https://scoopempire.com/arabs-in-world-cup/|загаловак=For the First Time, Seven Arab Countries Qualify for the World Cup 2026|выдавец=Scoop Empire|дата публікацыі=16.10.2025}}&lt;/ref&gt;.

Кваліфікаваныя каманды, адсартаваныя паводле сваіх канфэдэрацыяў:
{{Слупок-пачатак}}
{{Слупок-новы}}
'''АФК''':
* {{Футбол|Аўстралія|няма}}
* {{Футбол|Ірак|няма}}
* {{Футбол|Іран|няма}}
* {{Футбол|Катар|няма}}
* {{Футбол|Рэспубліка Карэя|няма}}
* {{Футбол|Саудаўская Арабія|няма}}
* {{Футбол|Узбэкістан|няма}}
* {{Футбол|Японія|няма}}
* {{Футбол|Ярданія|няма}}
{{Слупок-новы}}
'''КАФ''':
* {{Футбол|Альжыр|няма}}
* {{Футбол|Гана|няма}}
* {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга|няма}}
* {{Футбол|Каба-Вэрдэ|няма}}
* {{Футбол|Кот д’Івуар|няма}}
* {{Футбол|Марока|няма}}
* {{Футбол|ПАР|няма}}
* {{Футбол|Сэнэгал|няма}}
* {{Футбол|Туніс|няма}}
* {{Футбол|Эгіпет|няма}}
{{Слупок-новы}}
'''КОМНЭБОЛ''':
* {{Футбол|Аргентына|няма}}
* {{Футбол|Бразылія|няма}}
* {{Футбол|Калюмбія|няма}}
* {{Футбол|Парагвай|няма}}
* {{Футбол|Уругвай|няма}}
* {{Футбол|Эквадор|няма}}

{{Слупок-новы}}
'''КОНКАКАФ''':
* {{Футбол|Канада|няма}}
* {{Футбол|Кюрасао|няма}}
* {{Футбол|Гаіці|няма}}
* {{Футбол|Мэксыка|няма}}
* {{Футбол|Панама|няма}}
* {{Футбол|ЗША|няма}}

'''КФА''':
* {{Футбол|Новая Зэляндыя|няма}}
{{Слупок-новы}}
'''УЭФА''':
* {{Футбол|Ангельшчына|няма}}
* {{Футбол|Аўстрыя|няма}}
* {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна|няма}}
* {{Футбол|Бэльгія|няма}}
* {{Футбол|Гішпанія|няма}}
* {{Футбол|Нарвэгія|няма}}
* {{Футбол|Нідэрлянды|няма}}
* {{Футбол|Нямеччына|няма}}
* {{Футбол|Партугалія|няма}}
* {{Футбол|Турэччына|няма}}
* {{Футбол|Францыя|няма}}
* {{Футбол|Харватыя|няма}}
* {{Футбол|Чэхія|няма}}
* {{Футбол|Шатляндыя|няма}}
* {{Футбол|Швайцарыя|няма}}
* {{Футбол|Швэцыя|няма}}
{{Слупок-канец}}

== Склады камандаў ==
{{Асноўны артыкул|Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году (склады)}}
Перад падачай канчатковага складу на турнір каманды за месяц да пачатку павінны былі назваць папярэдні сьпіс з 35–55 гульцоў. Канчатковыя склады павінны быць зацьверджаныя да 2 чэрвеня. Калі гулец атрымлівае траўму або цяжка захварэе і ня можа браць удзел у турніры, яго можна замяніць іншым гульцом з папярэдняга сьпісу не пазьней чым за 24 гадзіны да першага матчу каманды. Аднак траўмаванага або хворага брамніка дазваляецца замяніць іншым брамнікам з папярэдняга сьпісу ў любы момант турніру&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/squad-lists-number-date|загаловак=When are World Cup squads named, and how many players will feature?|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=05.2026}}&lt;/ref&gt;.

== Групавы этап ==
Стадыёны ўжо былі разьмеркаваныя паміж групамі яшчэ да фінальнага лёсаваньня. Па лёсаваньні пары былі разьмеркаваны па пэўных матчах, і быў зацверджаны час пачатку гульняў&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf|загаловак=FIFA World Cup 26 match schedule Q&amp;A|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=02.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf|дата копіі=02.2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures?country=CA&amp;wtw-filter=ALL|загаловак=Scores &amp; Fixtures|выдавецтва=FIFA}}&lt;/ref&gt;.

=== Група A ===
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА]

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=MEX
|каманда2=RSA
|каманда3=KOR
|каманда4=CZE

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=завершана
|перамогі_MEX=3 |нічыі_MEX=0 |паразы_MEX=0 |мз_MEX=6 |мп_MEX=0
|перамогі_RSA=1 |нічыі_RSA=1 |паразы_RSA=1 |мз_RSA=2 |мп_RSA=3
|перамогі_KOR=1 |нічыі_KOR=0 |паразы_KOR=2 |мз_KOR=2 |мп_KOR=3
|перамогі_CZE=0 |нічыі_CZE=1 |паразы_CZE=2 |мз_CZE=2 |мп_CZE=6

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q1 |вынік2=Q1

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_MEX={{Футбол|Мэксыка}}
|назва_RSA={{Футбол|ПАР}}
|назва_KOR={{Футбол|Рэспубліка Карэя}}
|назва_CZE={{Футбол|Чэхія}}

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR
|колер_Q1=green1|тэкст_Q1=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

{{Справаздача пра матч
|дата            = 11 чэрвеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:0
|каманда2        = {{Футбол|ПАР}}
|галы1           = [[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|9}}&lt;br&gt;[[Рауль Хімэнэс|Р. Хімэнэс]] {{Гол|67}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]]
|гледачы         = 80824
|судзьдзя        = [[Вілтан Сампаю]] (Бразылія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 12 чэрвеня 2026
|час             = 05:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Рэспубліка Карэя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:1
|каманда2        = {{Футбол|Чэхія}}
|галы1           = [[Хван Ін Бом]] {{Гол|67}}&lt;br&gt;[[О Хён Гю]] {{Гол|80}}
|галы2           = [[Ладзіслаў Крэйчы (1999)|Крэйчы]] {{Гол|59}}
|стадыён         = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]]
|гледачы         = 44985
|судзьдзя        = [[Амін Амар]] (Эгіпет)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 18 чэрвеня 2026
|час             = 19:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Чэхія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:1
|каманда2        = {{Футбол|ПАР}}
|галы1           = [[Міхал Садзілек|Садзілек]] {{Гол|6}}
|галы2           = [[Тэбога Макаэна|Макаэна]] {{Гол|83|пэн.}}
|стадыён         = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]]
|гледачы         = 67442
|судзьдзя        = [[Торы Пэнса]] (ЗША)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 19 чэрвеня 2026
|час             = 04:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:0
|каманда2        = {{Футбол|Рэспубліка Карэя}}
|галы1           = [[Люіс Рома|Рома]] {{Гол|50}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]]
|гледачы         = 45522
|судзьдзя        = [[Густава Тэхэра]] (Уругвай)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 25 чэрвеня 2026
|час             = 04:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Чэхія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:3
|каманда2        = {{Футбол|Мэксыка}}
|галы1           = 
|галы2           = [[Матэо Чавэс|М. Чавэс]] {{Гол|55}}&lt;br&gt;[[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|61}}&lt;br&gt;[[Альвара Фідальга|Фідальга]] {{Гол|90+4}}
|стадыён         = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]]
|гледачы         = 80824
|судзьдзя        = [[Яэль Фалькон]] (Аргентына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 25 чэрвеня 2026
|час             = 04:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|ПАР|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:0
|каманда2        = {{Футбол|Рэспубліка Карэя}}
|галы1           = [[Тапэлё Масэка|Масэка]] {{Гол|63}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]]
|гледачы         = 51243
|судзьдзя        = [[Факунда Тэльлё]] (Аргентына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== Група B ===
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА]

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=SUI
|каманда2=CAN
|каманда3=BIH
|каманда4=QAT

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=завершана
|перамогі_CAN=1 |нічыі_CAN=1 |паразы_CAN=1 |мз_CAN=8 |мп_CAN=3
|перамогі_BIH=1 |нічыі_BIH=1 |паразы_BIH=1 |мз_BIH=5 |мп_BIH=6
|перамогі_QAT=0 |нічыі_QAT=1 |паразы_QAT=2 |мз_QAT=2 |мп_QAT=10
|перамогі_SUI=2 |нічыі_SUI=1 |паразы_SUI=0 |мз_SUI=7 |мп_SUI=3

|заўвага_CAN=Нічыя паміж сабою (Канада 1:1 Босьнія і Герцагавіна). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў.
|заўвага_BIH=CAN

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_CAN={{Футбол|Канада}}
|назва_BIH={{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}}
|назва_QAT={{Футбол|Катар}}
|назва_SUI={{Футбол|Швайцарыя}}

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR
|колер_Q1=green1|тэкст_Q1=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

{{Справаздача пра матч
|дата            = 12 чэрвеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Канада|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:1
|каманда2        = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}}
|галы1           = [[Кайл Ларын|Ларын]] {{Гол|78}}
|галы2           = [[Ёва Лукіч|Лукіч]] {{Гол|21}}
|стадыён         = [[БМО Філд]], [[Таронта]]
|гледачы         = 43002
|судзьдзя        = [[Факунда Тэльлё]] (Аргентына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 13 чэрвеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Катар|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:1
|каманда2        = {{Футбол|Швайцарыя}}
|галы1           = [[Буалем Хухі|Хухі]] {{Гол|90+4}}
|галы2           = [[Брээль Эмбалё|Эмбалё]] {{Гол|17|пэн.}}
|стадыён         = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]]
|гледачы         = 67966
|судзьдзя        = [[Саід Мартынэс]] (Гандурас)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 18 чэрвеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 4:1
|каманда2        = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}}
|галы1           = [[Жаан Манзамбі|Манзамбі]] {{Гол|74}}, {{Гол|90}}&lt;br&gt;[[Рубэн Варгас|Варгас]] {{Гол|84}}&lt;br&gt;[[Граніт Джака|Джака]] {{Гол|90+7|пэн.}}
|галы2           = [[Эрмін Магміч|Магміч]] {{Гол|90+3}}
|стадыён         = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]]
|гледачы         = 70026
|судзьдзя        = [[Жуан Піньейру]] (Партугалія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 19 чэрвеня 2026
|час             = 01:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Канада|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 6:0
|каманда2        = {{Футбол|Катар}}
|галы1           = [[Кайл Ларын|Ларын]] {{Гол|16}}&lt;br&gt;[[Джонатан Крыстыян Дэйвід|Дж. Дэйвід]] {{Гол|29}}, {{Гол|45+3}}, {{Гол|90+2}}&lt;br&gt;[[Натан Саліба|Саліба]] {{Гол|64}}&lt;br&gt;[[Магамэд Манаі|Манаі]] {{Гол|75|а/г}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]]
|гледачы         = 52497
|судзьдзя        = [[Крыстыян Гарай]] (Чылі)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 24 чэрвеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:1
|каманда2        = {{Футбол|Канада}}
|галы1           = [[Рубэн Варгас|Варгас]] {{Гол|46}}&lt;br&gt;[[Жаан Манзамбі|Манзамбі]] {{Гол|57}}
|галы2           = [[Проміс Дэйвід|П. Дэйвід]] {{Гол|76}}
|стадыён         = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]]
|гледачы         = 52497
|судзьдзя        = [[Рамон Абацьці]] (Бразылія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 24 чэрвеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:1
|каманда2        = {{Футбол|Катар}}
|галы1           = [[Керым Алайбэгавіч|Алайбэгавіч]] {{Гол|29}}&lt;br&gt;[[Магмуд Абунада|Абунада]] {{Гол|34|а/г}}&lt;br&gt;[[Эрмін Магміч|Магміч]] {{Гол|80}}
|галы2           = [[Гасан аль-Гайдас|аль-Гайдас]] {{Гол|42}}
|стадыён         = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]]
|гледачы         = 66925
|судзьдзя        = [[Хэсус Валенсуэля]] (Вэнэсуэла)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== Група C ===
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА]

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=BRA
|каманда2=MAR
|каманда3=SCO
|каманда4=HAI

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=завершана
|перамогі_BRA=2 |нічыі_BRA=1 |паразы_BRA=0 |мз_BRA=7 |мп_BRA=1
|перамогі_MAR=2 |нічыі_MAR=1 |паразы_MAR=0 |мз_MAR=6 |мп_MAR=3
|перамогі_HAI=0 |нічыі_HAI=0 |паразы_HAI=3 |мз_HAI=2 |мп_HAI=8
|перамогі_SCO=1 |нічыі_SCO=0 |паразы_SCO=2 |мз_SCO=1 |мп_SCO=4

|заўвага_BRA=Нічыя паміж сабою (Бразылія 1:1 Марока). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў.
|заўвага_MAR=BRA

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_BRA={{Футбол|Бразылія}}
|назва_MAR={{Футбол|Марока}}
|назва_HAI={{Футбол|Гаіці}}
|назва_SCO={{Футбол|Шатляндыя}}

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q1 |вынік2=Q1

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR
|колер_Q1=green1|тэкст_Q1=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

{{Справаздача пра матч
|дата            = 14 чэрвеня 2026
|час             = 01:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:1
|каманда2        = {{Футбол|Марока}}
|галы1           = [[Вінісіюс Жуніяр|Вінісіюс]] {{Гол|32}}
|галы2           = [[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] {{Гол|21}}
|стадыён         = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]]
|гледачы         = 80663
|судзьдзя        = [[Слаўка Вінчыч]] (Славенія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 14 чэрвеня 2026
|час             = 04:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Гаіці|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:1
|каманда2        = {{Футбол|Шатляндыя}}
|галы1           = 
|галы2           = [[Джон Макгін|Макгін]] {{Гол|28}}
|стадыён         = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]]
|гледачы         = 64146
|судзьдзя        = [[Мустафа Гарбаль]] (Альжыр)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 20 чэрвеня 2026
|час             = 01:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Шатляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:1
|каманда2        = {{Футбол|Марока}}
|галы1           = 
|галы2           = [[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] {{Гол|21}}
|стадыён         = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]]
|гледачы         = 64146
|судзьдзя        = [[Ілгіз Танташаў]] (Узбэкістан)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 20 чэрвеня 2026
|час             = 03:30 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:0
|каманда2        = {{Футбол|Гаіці}}
|галы1           = [[Матэўс Куньня|Куньня]] {{Гол|23}}, {{Гол|36}}&lt;br&gt;[[Вінісіюс Жуніяр|Вінісіюс]] {{Гол|45+3}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]]
|гледачы         = 68324
|судзьдзя        = [[Алехандра Эрнандэс Эрнандэс]] (Гішпанія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 25 чэрвеня 2026
|час             = 01:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Шатляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:3
|каманда2        = {{Футбол|Бразылія}}
|галы1           = 
|галы2           = [[Вінісіюс Жуніяр|Вінісіюс]] {{Гол|7}}, {{Гол|45+3}}&lt;br&gt;[[Матэўс Куньня|Куньня]] {{Гол|60}}
|стадыён         = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]]
|гледачы         = 64478
|судзьдзя        = [[Сэсар Артура Рамас]] (Мэксыка)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 25 чэрвеня 2026
|час             = 01:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Марока|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 4:2
|каманда2        = {{Футбол|Гаіці}}
|галы1           = [[Ашраф Гакімі|Гакімі]] {{Гол|39}}&lt;br&gt;[[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] {{Гол|45+1}}&lt;br&gt;[[Суфіян Рагімі|Рагімі]] {{Гол|78}}&lt;br&gt;[[Жэсім Ясін|Ясін]] {{Гол|89}}
|галы2           = [[Ясін Буну|Буну]] {{Гол|10|а/г}}&lt;br&gt;[[Вільсон Ізыдор|Ізыдор]] {{Гол|43}}
|стадыён         = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]]
|гледачы         = 68239
|судзьдзя        = [[Дані Макелі]] (Нідэрлянды)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== Група D ===
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА]

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=USA
|каманда2=AUS
|каманда3=PAR
|каманда4=TUR

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=завершана
|перамогі_USA=2 |нічыі_USA=0 |паразы_USA=1 |мз_USA=8 |мп_USA=4
|перамогі_PAR=1 |нічыі_PAR=1 |паразы_PAR=1 |мз_PAR=2 |мп_PAR=4
|перамогі_AUS=1 |нічыі_AUS=1 |паразы_AUS=1 |мз_AUS=2 |мп_AUS=2
|перамогі_TUR=1 |нічыі_TUR=0 |паразы_TUR=2 |мз_TUR=3 |мп_TUR=5

|заўвага_AUS=Нічыя паміж сабою (Парагвай 0:0 Аўстралія). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў.
|заўвага_PAR=AUS

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_USA={{Футбол|ЗША}}
|назва_PAR={{Футбол|Парагвай}}
|назва_AUS={{Футбол|Аўстралія}}
|назва_TUR={{Футбол|Турэччына}}

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR
|колер_Q1=green1|тэкст_Q1=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

{{Справаздача пра матч
|дата            = 13 чэрвеня 2026
|час             = 03:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 4:1
|каманда2        = {{Футбол|Парагвай}}
|галы1           = [[Даміян Бабадыльля|Бабадыльля]] {{Гол|7|а/г}}&lt;br&gt;[[Фоларын Балоган|Балоган]] {{Гол|31}}, {{Гол|45+5}}&lt;br&gt;[[Джаваньні Рэйна|Рэйна]] {{Гол|90+8}}
|галы2           = [[Маўрысію Магальяйнс Праду|Маўрысію]] {{Гол|73}}
|стадыён         = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]]
|гледачы         = 70492
|судзьдзя        = [[Дані Макелі]] (Нідэрлянды)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 14 чэрвеня 2026
|час             = 06:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Аўстралія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:0
|каманда2        = {{Футбол|Турэччына}}
|галы1           = [[Нэстары Іранкунда|Іранкунда]] {{Гол|27}}&lt;br&gt;[[Конар Мэткалф|Мэткалф]] {{Гол|75}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]]
|гледачы         = 52497
|судзьдзя        = [[Хэсус Валенсуэля]] (Вэнэсуэла)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 19 чэрвеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:0
|каманда2        = {{Футбол|Аўстралія}}
|галы1           = [[Кэмэран Бэрджэс|Бэрджэс]] {{Гол|11|а/г}}&lt;br&gt;[[Алекс Фрымэн|Фрымэн]] {{Гол|43}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]]
|гледачы         = 66925
|судзьдзя        = [[Фэлікс Цваер]] (Нямеччына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 20 чэрвеня 2026
|час             = 06:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Турэччына|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:1
|каманда2        = {{Футбол|Парагвай}}
|галы1           = 
|галы2           = [[Матыяс Галярса Фонда|Галярса]] {{Гол|2}}
|стадыён         = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]]
|гледачы         = 68827
|судзьдзя        = [[Іван Бартан]] (Сальвадор)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 26 чэрвеня 2026
|час             = 05:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Турэччына|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:2
|каманда2        = {{Футбол|ЗША}}
|галы1           = [[Арда Гюлер|Гюлер]] {{Гол|10}}&lt;br&gt;[[Барыш Ілмаз|Ілмаз]] {{Гол|31}}&lt;br&gt;[[Каан Айхан|Айхан]] {{Гол|90+8}}
|галы2           = [[Остан Трасьці|Трасьці]] {{Гол|3}}&lt;br&gt;[[Сэбастыян Бэргалтэр|Бэргалтэр]] {{Гол|49}}
|стадыён         = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]]
|гледачы         = 70492
|судзьдзя        = [[Мустафа Гарбаль]] (Альжыр)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 26 чэрвеня 2026
|час             = 05:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Парагвай|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:0
|каманда2        = {{Футбол|Аўстралія}}
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]]
|гледачы         = 68827
|судзьдзя        = [[Клеман Цюрпэн]] (Францыя)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== Група E ===
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА]

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=GER
|каманда2=CIV
|каманда3=ECU
|каманда4=CUW

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=завершана
|перамогі_GER=2 |нічыі_GER=0 |паразы_GER=1 |мз_GER=10|мп_GER=4
|перамогі_CUW=0 |нічыі_CUW=1 |паразы_CUW=2 |мз_CUW=1 |мп_CUW=9
|перамогі_CIV=2 |нічыі_CIV=0 |паразы_CIV=1 |мз_CIV=4 |мп_CIV=2
|перамогі_ECU=1 |нічыі_ECU=1 |паразы_ECU=1 |мз_ECU=2 |мп_ECU=2

|заўвага_GER=Нямеччына 2:1 Кот д’Івуар.
|заўвага_CIV=GER

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_GER={{Футбол|Нямеччына}}
|назва_CUW={{Футбол|Кюрасао}}
|назва_CIV={{Футбол|Кот д’Івуар}}
|назва_ECU={{Футбол|Эквадор}}

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR
|колер_Q1=green1|тэкст_Q1=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

{{Справаздача пра матч
|дата            = 14 чэрвеня 2026
|час             = 20:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Нямеччына|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 7:1
|каманда2        = {{Футбол|Кюрасао}}
|галы1           = [[Фэлікс Нмэча|Нмэча]] {{Гол|6}}&lt;br&gt;[[Ніка Шлётэрбэк|Шлётэрбэк]] {{Гол|38}}&lt;br&gt;[[Кай Гавэрц|Гавэрц]] {{Гол|45+5|пэн.}}, {{Гол|88}}&lt;br&gt;[[Джамал Мусіяла|Мусіяла]] {{Гол|47}}&lt;br&gt;[[Натаніел Браўн|Браўн]] {{Гол|68}}&lt;br&gt;[[Дэніз Ундаў|Ундаў]] {{Гол|78}}
|галы2           = [[Лівана Камэнэнсія|Камэнэнсія]] {{Гол|21}}
|стадыён         = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]]
|гледачы         = 68021
|судзьдзя        = [[Джаляль Джаед]] (Марока)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 15 чэрвеня 2026
|час             = 02:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Кот д’Івуар|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:0
|каманда2        = {{Футбол|Эквадор}}
|галы1           = [[Амад Дыяльлё|Дыяльлё]] {{Гол|90}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]]
|гледачы         = 68274
|судзьдзя        = [[Франсуа Летэксье]] (Францыя)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 20 чэрвеня 2026
|час             = 23:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Нямеччына|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:1
|каманда2        = {{Футбол|Кот д’Івуар}}
|галы1           = [[Дэніз Ундаў|Ундаў]] {{Гол|68}}, {{Гол|90+4}}
|галы2           = [[Франк Кесье|Кесье]] {{Гол|30}}
|стадыён         = [[БМО Філд]], [[Таронта]]
|гледачы         = 43036
|судзьдзя        = [[Хуан Габрыель Бэнітэс|Хуан Бэнітэс]] (Парагвай)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 21 чэрвеня 2026
|час             = 03:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Эквадор|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:0
|каманда2        = {{Футбол|Кюрасао}}
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]]
|гледачы         = 68598
|судзьдзя        = [[Ма Нін]] (Кітай)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 25 чэрвеня 2026
|час             = 23:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Кюрасао|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:2
|каманда2        = {{Футбол|Кот д’Івуар}}
|галы1           = 
|галы2           = [[Нікаля Пэпэ|Пэпэ]] {{Гол|7}}, {{Гол|64}}
|стадыён         = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]]
|гледачы         = 68324
|судзьдзя        = [[Глен Нюбэрг]] (Швэцыя)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 25 чэрвеня 2026
|час             = 23:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Эквадор|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:1
|каманда2        = {{Футбол|Нямеччына}}
|галы1           = [[Нільсан Ангулё|Ангулё]] {{Гол|9}}&lt;br&gt;[[Гансалё Плята|Плята]] {{Гол|77}}
|галы2           = [[Лерой Санэ|Санэ]] {{Гол|2}}
|стадыён         = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]]
|гледачы         = 80663
|судзьдзя        = [[Торы Пэнса]] (ЗША)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== Група F ===
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА]

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=NED
|каманда2=JPN
|каманда3=SWE
|каманда4=TUN

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=завершана
|перамогі_NED=2 |нічыі_NED=1 |паразы_NED=0 |мз_NED=10|мп_NED=4
|перамогі_JPN=1 |нічыі_JPN=2 |паразы_JPN=0 |мз_JPN=7 |мп_JPN=3
|перамогі_SWE=1 |нічыі_SWE=1 |паразы_SWE=1 |мз_SWE=7 |мп_SWE=7
|перамогі_TUN=0 |нічыі_TUN=0 |паразы_TUN=3 |мз_TUN=2 |мп_TUN=12

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_NED={{Футбол|Нідэрлянды}}
|назва_JPN={{Футбол|Японія}}
|назва_SWE={{Футбол|Швэцыя}}
|назва_TUN={{Футбол|Туніс}}

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR
|колер_Q1=green1|тэкст_Q1=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

{{Справаздача пра матч
|дата            = 14 чэрвеня 2026
|час             = 23:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Нідэрлянды|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:2
|каманда2        = {{Футбол|Японія}}
|галы1           = [[Вірджыл ван Дэйк|ван Дэйк]] {{Гол|50}}&lt;br&gt;[[Крысэнсіё Сумэрвіль|Сумэрвіль]] {{Гол|64}}
|галы2           = [[Кейто Накамура|Накамура]] {{Гол|57}}&lt;br&gt;[[Даіці Камада|Камада]] {{Гол|88}}
|стадыён         = [[AT&amp;T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]
|гледачы         = 69285
|судзьдзя        = [[Ісмаіл Эльфат]] (ЗША)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 15 чэрвеня 2026
|час             = 05:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Швэцыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 5:1
|каманда2        = {{Футбол|Туніс}}
|галы1           = [[Ясін Аяры|Аяры]] {{Гол|7}}, {{Гол|90+6}}&lt;br&gt;[[Аляксандар Ісак|Ісак]] {{Гол|30}}&lt;br&gt;[[Віктар Д’ёкерэш|Д’ёкерэш]] {{Гол|59}}&lt;br&gt;[[Матыяс Сванбэрг|Сванбэрг]] {{Гол|84}}
|галы2           = [[Амар Рэкік|Рэкік]] {{Гол|43}}
|стадыён         = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]]
|гледачы         = 50987
|судзьдзя        = [[Яэль Фалькон]] (Аргентына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 20 чэрвеня 2026
|час             = 20:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Нідэрлянды|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 5:1
|каманда2        = {{Футбол|Швэцыя}}
|галы1           = [[Браян Бробэй|Бробэй]] {{Гол|5}}, {{Гол|17}}&lt;br&gt;[[Кодзі Гакпа|Гакпа]] {{Гол|47}}, {{Гол|54}}&lt;br&gt;[[Крысэнсіё Сумэрвіль|Сумэрвіль]] {{Гол|89}}
|галы2           = [[Энтані Элянга|Элянга]] {{Гол|59}}
|стадыён         = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]]
|гледачы         = 68777
|судзьдзя        = [[Майкл Олівэр]] (Ангельшчына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 21 чэрвеня 2026
|час             = 07:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Туніс|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:4
|каманда2        = {{Футбол|Японія}}
|галы1           = 
|галы2           = [[Даіці Камада|Камада]] {{Гол|4}}&lt;br&gt;[[Аясэ Ўэда|Уэда]] {{Гол|31}}, {{Гол|83}}&lt;br&gt;[[Дзюнья Іта|Дз. Іта]] {{Гол|69}}
|стадыён         = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]]
|гледачы         = 51243
|судзьдзя        = [[Іштван Ковач]] (Румынія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 26 чэрвеня 2026
|час             = 02:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Японія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:1
|каманда2        = {{Футбол|Швэцыя}}
|галы1           = [[Дайдзэн Маэда|Маэда]] {{Гол|56}}
|галы2           = [[Энтані Элянга|Элянга]] {{Гол|62}}
|стадыён         = [[AT&amp;T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]
|гледачы         = 70137
|судзьдзя        = [[Іван Бартан]] (Сальвадор)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 26 чэрвеня 2026
|час             = 02:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Туніс|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:3
|каманда2        = {{Футбол|Нідэрлянды}}
|галы1           = [[Газэм Мастуры|Мастуры]] {{Гол|54}}
|галы2           = [[Эльес Схіры|Схіры]] {{Гол|3|а/г}}&lt;br&gt;[[Браян Бробэй|Бробэй]] {{Гол|7}}&lt;br&gt;[[Ян-Паўль ван Гэке|ван Гэке]] {{Гол|62}}
|стадыён         = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]]
|гледачы         = 68391
|судзьдзя        = [[Каця Іцэль Гарсія]] (Мэксыка)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== Група G ===
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА]

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=BEL
|каманда2=EGY
|каманда3=IRN
|каманда4=NZL

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=завершана
|перамогі_BEL=1 |нічыі_BEL=2 |паразы_BEL=0 |мз_BEL=6 |мп_BEL=2
|перамогі_EGY=1 |нічыі_EGY=2 |паразы_EGY=0 |мз_EGY=5 |мп_EGY=3
|перамогі_IRN=0 |нічыі_IRN=3 |паразы_IRN=0 |мз_IRN=3 |мп_IRN=3
|перамогі_NZL=0 |нічыі_NZL=1 |паразы_NZL=2 |мз_NZL=4 |мп_NZL=10

|заўвага_BEL=Нічыя паміж сабою (Бэльгія 1:1 Эгіпет). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў.
|заўвага_EGY=BEL

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q1 |вынік2=Q1

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_BEL={{Футбол|Бэльгія}}
|назва_EGY={{Футбол|Эгіпет}}
|назва_IRN={{Футбол|Іран}}
|назва_NZL={{Футбол|Новая Зэляндыя}}

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR
|колер_Q1=green1|тэкст_Q1=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

{{Справаздача пра матч
|дата            = 15 чэрвеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Бэльгія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:1
|каманда2        = {{Футбол|Эгіпет}}
|галы1           = [[Магамэд Гані|Гані]] {{Гол|66|а/г}}
|галы2           = [[Эмам Ашур|Ашур]] {{Гол|19}}
|стадыён         = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]]
|гледачы         = 66775
|судзьдзя        = [[Рамон Абацьці]] (Бразылія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 16 чэрвеня 2026
|час             = 04:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Іран|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:2
|каманда2        = {{Футбол|Новая Зэляндыя}}
|галы1           = [[Рамін Рэзаэян|Рэзаэян]] {{Гол|32}}&lt;br&gt;[[Магамад Магэбі|Магэбі]] {{Гол|64}}
|галы2           = [[Элайджа Джаст|Джаст]] {{Гол|7}}, {{Гол|54}}
|стадыён         = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]]
|гледачы         = 70108
|судзьдзя        = [[Сэсар Артура Рамас]] (Мэксыка)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 21 чэрвеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Бэльгія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:0
|каманда2        = {{Футбол|Іран}}
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]]
|гледачы         = 70317
|судзьдзя        = [[Дарыё Ўмбэрта Эрэра|Дарыё Эрэра]] (Аргентына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 22 чэрвеня 2026
|час             = 04:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Новая Зэляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:3
|каманда2        = {{Футбол|Эгіпет}}
|галы1           = [[Фін Сэрман|Сэрман]] {{Гол|15}}
|галы2           = [[Мастафа Зыку|Зыку]] {{Гол|58}}&lt;br&gt;[[Магамэд Саляг|Саляг]] {{Гол|67}}&lt;br&gt;[[Трэзэге (футбаліст)|Трэзэге]] {{Гол|82}}
|стадыён         = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]]
|гледачы         = 52497
|судзьдзя        = [[Амар аль-Алі]] (ААЭ)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 27 чэрвеня 2026
|час             = 06:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Эгіпет|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:1
|каманда2        = {{Футбол|Іран}}
|галы1           = [[Магмуд Сабэр|Сабэр]] {{Гол|5}}
|галы2           = [[Рамін Рэзаэян|Рэзаэян]] {{Гол|14}}
|стадыён         = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]]
|гледачы         = 66925
|судзьдзя        = [[Шыман Марціняк]] (Польшча)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 27 чэрвеня 2026
|час             = 06:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Новая Зэляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:5
|каманда2        = {{Футбол|Бэльгія}}
|галы1           = [[Элайджа Джаст|Джаст]] {{Гол|84}}
|галы2           = [[Леандра Трасар|Трасар]] {{Гол|28}}, {{Гол|50}}&lt;br&gt;[[Кевін дэ Бройнэ|дэ Бройнэ]] {{Гол|66}}&lt;br&gt;[[Рамэлю Люкаку|Люкаку]] {{Гол|86}}&lt;br&gt;[[Алексіс Салемакерс|Салемакерс]] {{Гол|90+4}}
|стадыён         = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]]
|гледачы         = 52497
|судзьдзя        = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== Група H ===
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА]

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=ESP
|каманда2=CPV
|каманда3=URU
|каманда4=KSA

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=завершана
|перамогі_ESP=2 |нічыі_ESP=1 |паразы_ESP=0 |мз_ESP=5 |мп_ESP=0
|перамогі_CPV=0 |нічыі_CPV=3 |паразы_CPV=0 |мз_CPV=2 |мп_CPV=2
|перамогі_KSA=0 |нічыі_KSA=2 |паразы_KSA=1 |мз_KSA=1 |мп_KSA=5
|перамогі_URU=0 |нічыі_URU=2 |паразы_URU=1 |мз_URU=3 |мп_URU=4

|заўвага_URU=Нічыя паміж сабою (Саудаўская Арабія 1:1 Уругвай). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў.
|заўвага_KSA=URU

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q1 |вынік2=Q1

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_ESP={{Футбол|Гішпанія}}
|назва_CPV={{Футбол|Каба-Вэрдэ}}
|назва_KSA={{Футбол|Саудаўская Арабія}}
|назва_URU={{Футбол|Уругвай}}

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR
|колер_Q1=green1|тэкст_Q1=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

{{Справаздача пра матч
|дата            = 15 чэрвеня 2026
|час             = 19:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:0
|каманда2        = {{Футбол|Каба-Вэрдэ}}
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]]
|гледачы         = 67640
|судзьдзя        = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 16 чэрвеня 2026
|час             = 01:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Саудаўская Арабія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:1
|каманда2        = {{Футбол|Уругвай}}
|галы1           = [[Абдулела аль-Амры|аль-Амры]] {{Гол|41}}
|галы2           = [[Максіміляна Арауха|М. Арауха]] {{Гол|80}}
|стадыён         = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]]
|гледачы         = 62764
|судзьдзя        = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 21 чэрвеня 2026
|час             = 19:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 4:0
|каманда2        = {{Футбол|Саудаўская Арабія}}
|галы1           = [[Лямін Ямаль|Ямаль]] {{Гол|10}}&lt;br&gt;[[Мікель Аярсабаль|Аярсабаль]] {{Гол|21}}, {{Гол|24}}&lt;br&gt;[[Гасан Тамбакці|Тамбакці]] {{Гол|49|а/г}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]]
|гледачы         = 68239
|судзьдзя        = [[Рафаэл Клаўс]] (Бразылія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 22 чэрвеня 2026
|час             = 01:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Уругвай|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:2
|каманда2        = {{Футбол|Каба-Вэрдэ}}
|галы1           = [[Максіміляна Арауха|М. Арауха]] {{Гол|44}}&lt;br&gt;[[Агустын Канобіё|Канобіё]] {{Гол|45+6}}
|галы2           = [[Кевін Піна|К. Піна]] {{Гол|21}}&lt;br&gt;[[Элію Варэла|Варэла]] {{Гол|61}}
|стадыён         = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]]
|гледачы         = 64003
|судзьдзя        = [[Эспэн Эскас]] (Нарвэгія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 27 чэрвеня 2026
|час             = 03:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Каба-Вэрдэ|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:0
|каманда2        = {{Футбол|Саудаўская Арабія}}
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]]
|гледачы         = 68278
|судзьдзя        = [[Франсуа Летэксье]] (Францыя)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 27 чэрвеня 2026
|час             = 03:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Уругвай|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:1
|каманда2        = {{Футбол|Гішпанія}}
|галы1           = 
|галы2           = [[Алекс Баэна|Баэна]] {{Гол|42}}
|стадыён         = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]]
|гледачы         = 45065
|судзьдзя        = [[Ісмаіл Эльфат]] (ЗША)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== Група I ===
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА]

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=FRA
|каманда2=NOR
|каманда3=SEN
|каманда4=IRQ

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=завершана
|перамогі_FRA=3 |нічыі_FRA=0 |паразы_FRA=0 |мз_FRA=10|мп_FRA=2
|перамогі_SEN=1 |нічыі_SEN=0 |паразы_SEN=2 |мз_SEN=8 |мп_SEN=6
|перамогі_IRQ=0 |нічыі_IRQ=0 |паразы_IRQ=3 |мз_IRQ=1 |мп_IRQ=12
|перамогі_NOR=2 |нічыі_NOR=0 |паразы_NOR=1 |мз_NOR=8 |мп_NOR=7

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_FRA={{Футбол|Францыя}}
|назва_SEN={{Футбол|Сэнэгал}}
|назва_IRQ={{Футбол|Ірак}}
|назва_NOR={{Футбол|Нарвэгія}}

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR
|колер_Q1=green1|тэкст_Q1=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

{{Справаздача пра матч
|дата            = 16 чэрвеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:1
|каманда2        = {{Футбол|Сэнэгал}}
|галы1           = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|66}}, {{Гол|90+6}}&lt;br&gt;[[Брадлі Баркаля|Баркаля]] {{Гол|82}}
|галы2           = [[Ібраім Мбай|Мбай]] {{Гол|90+5}}
|стадыён         = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]]
|гледачы         = 80545
|судзьдзя        = [[Алірэза Фагані]] (Аўстралія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 17 чэрвеня 2026
|час             = 01:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Ірак|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:4
|каманда2        = {{Футбол|Нарвэгія}}
|галы1           = [[Аймэн Гусэйн|Гусэйн]] {{Гол|39}}
|галы2           = [[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|29}}, {{Гол|43}}&lt;br&gt;[[Лео Эстыгар|Эстыгар]] {{Гол|76}}&lt;br&gt;[[Аймэн Гусэйн|Гусэйн]] {{Гол|90+6|а/г}}
|стадыён         = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]]
|гледачы         = 63106
|судзьдзя        = [[П’ер Ачо]] (Габон)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 22 чэрвеня 2026
|час             = 00:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:0
|каманда2        = {{Футбол|Ірак}}
|галы1           = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|14}}, {{Гол|54}}&lt;br&gt;[[Усман Дэмбэле|Дэмбэле]] {{Гол|66}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]]
|гледачы         = 68324
|судзьдзя        = [[Дру Фішэр]] (Канада)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 23 чэрвеня 2026
|час             = 03:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Нарвэгія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:2
|каманда2        = {{Футбол|Сэнэгал}}
|галы1           = [[Маркус Пэдэрсэн|Пэдэрсэн]] {{Гол|43}}&lt;br&gt;[[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|48}}, {{Гол|58}}
|галы2           = [[Ісмаіля Сар|І. Сар]] {{Гол|53}}, {{Гол|90+3}}
|стадыён         = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]]
|гледачы         = 80663
|судзьдзя        = [[Вілтан Сампаю]] (Бразылія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 26 чэрвеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Нарвэгія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:4
|каманда2        = {{Футбол|Францыя}}
|галы1           = [[Тэлё Осгар|Осгар]] {{Гол|21}}
|галы2           = [[Усман Дэмбэле|Дэмбэле]] {{Гол|7}}, {{Гол|20}}, {{Гол|32}}&lt;br&gt;[[Дэзырэ Дуэ|Дуэ]] {{Гол|90+4}}
|стадыён         = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]]
|гледачы         = 64146
|судзьдзя        = [[Майкл Олівэр]] (Ангельшчына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 26 чэрвеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Сэнэгал|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 5:0
|каманда2        = {{Футбол|Ірак}}
|галы1           = [[Абіб Дыяра|Дыяра]] {{Гол|4}}&lt;br&gt;[[Ісмаіля Сар|І. Сар]] {{Гол|56}}&lt;br&gt;[[Пап Гей|П. Гей]] {{Гол|59}}, {{Гол|71}}&lt;br&gt;[[Іліман Ндыяй|І. Ндыяй]] {{Гол|82}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[БМО Філд]], [[Таронта]]
|гледачы         = 43036
|судзьдзя        = [[Энтані Тэйлар]] (Ангельшчына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== Група J ===
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА]

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=ARG
|каманда2=AUT
|каманда3=ALG
|каманда4=JOR

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=завершана
|перамогі_ARG=3 |нічыі_ARG=0 |паразы_ARG=0 |мз_ARG=8 |мп_ARG=1
|перамогі_ALG=1 |нічыі_ALG=1 |паразы_ALG=1 |мз_ALG=5 |мп_ALG=7
|перамогі_AUT=1 |нічыі_AUT=1 |паразы_AUT=1 |мз_AUT=6 |мп_AUT=6
|перамогі_JOR=0 |нічыі_JOR=0 |паразы_JOR=3 |мз_JOR=3 |мп_JOR=8

|заўвага_AUT=Нічыя паміж сабою (Альжыр 3:3 Аўстрыя). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў.
|заўвага_ALG=AUT

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_ARG={{Футбол|Аргентына}}
|назва_ALG={{Футбол|Альжыр}}
|назва_AUT={{Футбол|Аўстрыя}}
|назва_JOR={{Футбол|Ярданія}}

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR
|колер_Q1=green1|тэкст_Q1=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

{{Справаздача пра матч
|дата            = 17 чэрвеня 2026
|час             = 04:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:0
|каманда2        = {{Футбол|Альжыр}}
|галы1           = [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|17}}, {{Гол|60}}, {{Гол|76}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]]
|гледачы         = 69045
|судзьдзя        = [[Шыман Марціняк]] (Польшча)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 17 чэрвеня 2026
|час             = 08:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Аўстрыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:1
|каманда2        = {{Футбол|Ярданія}}
|галы1           = [[Рамана Шмід|Шмід]] {{Гол|21}}&lt;br&gt;[[Язан аль-Араб|аль-Араб]] {{Гол|77|а/г}}&lt;br&gt;[[Марка Арнаутавіч|Арнаутавіч]] {{Гол|90+12|пэн.}}
|галы2           = [[Алі Альван|Альван]] {{Гол|50}}
|стадыён         = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]]
|гледачы         = 68527
|судзьдзя        = [[Даганэ Бэйда]] (Маўрытанія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 22 чэрвеня 2026
|час             = 20:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:0
|каманда2        = {{Футбол|Аўстрыя}}
|галы1           = [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|38}}, {{Гол|90+5}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[AT&amp;T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]
|гледачы         = 70649
|судзьдзя        = [[Амін Амар]] (Эгіпет)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 23 чэрвеня 2026
|час             = 06:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Ярданія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:2
|каманда2        = {{Футбол|Альжыр}}
|галы1           = [[Нізар аль-Рашдан|аль-Рашдан]] {{Гол|36}}
|галы2           = [[Надыр Бэнбуалі|Бэнбуалі]] {{Гол|69}}&lt;br&gt;[[Амін Гуіры|Гуіры]] {{Гол|82}}
|стадыён         = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]]
|гледачы         = 68371
|судзьдзя        = [[Слаўка Вінчыч]] (Славенія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 28 чэрвеня 2026
|час             = 05:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Альжыр|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:3
|каманда2        = {{Футбол|Аўстрыя}}
|галы1           = [[Рафік Бэльгалі|Бэльгалі]] {{Гол|45}}&lt;br&gt;[[Рыяд Магрэз|Магрэз]] {{Гол|60}}, {{Гол|90+3}}
|галы2           = [[Марка Арнаутавіч|Арнаутавіч]] {{Гол|28}}&lt;br&gt;[[Марсэль Забіцэр|Забіцэр]] {{Гол|55}}&lt;br&gt;[[Саша Калайджыч|Калайджыч]] {{Гол|90+6}}
|стадыён         = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]]
|гледачы         = 69045
|судзьдзя        = [[Ілгіз Танташаў]] (Узбэкістан)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 28 чэрвеня 2026
|час             = 05:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Ярданія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:3
|каманда2        = {{Футбол|Аргентына}}
|галы1           = [[Муса аль-Таамары|аль-Таамары]] {{Гол|55}}
|галы2           = [[Джавані Лё Сэльса|Лё Сэльса]] {{Гол|19}}&lt;br&gt;[[Ляўтара Мартынэс|Ляўт. Мартынэс]] {{Гол|31|пэн.}}&lt;br&gt;[[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|80}}
|стадыён         = [[AT&amp;T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]
|гледачы         = 70649
|судзьдзя        = [[Іштван Ковач]] (Румынія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== Група K ===
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА]

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=COL
|каманда2=POR
|каманда3=COD
|каманда4=UZB

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=завершана
|перамогі_POR=1 |нічыі_POR=2 |паразы_POR=0 |мз_POR=6 |мп_POR=1
|перамогі_COD=1 |нічыі_COD=1 |паразы_COD=1 |мз_COD=4 |мп_COD=3
|перамогі_UZB=0 |нічыі_UZB=0 |паразы_UZB=3 |мз_UZB=2 |мп_UZB=11
|перамогі_COL=2 |нічыі_COL=1 |паразы_COL=0 |мз_COL=4 |мп_COL=1

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_POR={{Футбол|Партугалія}}
|назва_COD={{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}}
|назва_UZB={{Футбол|Узбэкістан}}
|назва_COL={{Футбол|Калюмбія}}

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR
|колер_Q1=green1|тэкст_Q1=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

{{Справаздача пра матч
|дата            = 17 чэрвеня 2026
|час             = 20:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:1
|каманда2        = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}}
|галы1           = [[Жуан Нэвіш|Нэвіш]] {{Гол|6}}
|галы2           = [[Яан Віса|Віса]] {{Гол|45+5}}
|стадыён         = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]]
|гледачы         = 68777
|судзьдзя        = [[Абдульрагман аль-Джасім]] (Катар)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 18 чэрвеня 2026
|час             = 05:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Узбэкістан|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:3
|каманда2        = {{Футбол|Калюмбія}}
|галы1           = [[Абасбэк Файзулаеў|Файзулаеў]] {{Гол|60}}
|галы2           = [[Даніель Муньяс Мэхія|Муньяс]] {{Гол|40}}&lt;br&gt;[[Люіс Фэрнанда Дыяс|Дыяс]] {{Гол|65}}&lt;br&gt;[[Хамінтан Кампас|Кампас]] {{Гол|90+9}}
|стадыён         = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]]
|гледачы         = 80824
|судзьдзя        = [[Энтані Тэйлар]] (Ангельшчына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 23 чэрвеня 2026
|час             = 20:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 5:0
|каманда2        = {{Футбол|Узбэкістан}}
|галы1           = [[Крыштыяну Раналду|Раналду]] {{Гол|6}}, {{Гол|39}}&lt;br&gt;[[Нуну Алешандры Таварыш Мэндыш|Мэндыш]] {{Гол|17}}&lt;br&gt;[[Абдувахід Нэматаў|Нэматаў]] {{Гол|60|а/г}}&lt;br&gt;[[Рафаэл Леан|Леан]] {{Гол|87}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]]
|гледачы         = 68777
|судзьдзя        = [[Джаляль Джаед]] (Марока)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 24 чэрвеня 2026
|час             = 05:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:0
|каманда2        = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}}
|галы1           = [[Даніель Муньяс Мэхія|Муньяс]] {{Гол|76}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]]
|гледачы         = 45358
|судзьдзя        = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 28 чэрвеня 2026
|час             = 02:30 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:0
|каманда2        = {{Футбол|Партугалія}}
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі Гардэнз]]
|гледачы         = 64478
|судзьдзя        = [[Алірэза Фагані]] (Аўстралія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 28 чэрвеня 2026
|час             = 02:30 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:1
|каманда2        = {{Футбол|Узбэкістан}}
|галы1           = [[Яан Віса|Віса]] {{Гол|68|пэн.}}, {{Гол|90+1}}&lt;br&gt;[[Фістон Маель|Маель]] {{Гол|78}}
|галы2           = [[Эльдор Шамуродаў|Шамуродаў]] {{Гол|10}}
|стадыён         = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]]
|гледачы         = 68239
|судзьдзя        = [[Фэлікс Цваер]] (Нямеччына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== Група L ===
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА]

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=ENG
|каманда2=CRO
|каманда3=GHA
|каманда4=PAN

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=завершана
|перамогі_ENG=2 |нічыі_ENG=1 |паразы_ENG=0 |мз_ENG=6 |мп_ENG=2
|перамогі_CRO=2 |нічыі_CRO=0 |паразы_CRO=1 |мз_CRO=5 |мп_CRO=5
|перамогі_GHA=1 |нічыі_GHA=1 |паразы_GHA=1 |мз_GHA=2 |мп_GHA=2
|перамогі_PAN=0 |нічыі_PAN=0 |паразы_PAN=3 |мз_PAN=0 |мп_PAN=4

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_ENG={{Футбол|Ангельшчына}}
|назва_CRO={{Футбол|Харватыя}}
|назва_GHA={{Футбол|Гана}}
|назва_PAN={{Футбол|Панама}}

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR
|колер_Q1=green1|тэкст_Q1=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

{{Справаздача пра матч
|дата            = 17 чэрвеня 2026
|час             = 23:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Ангельшчына|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 4:2
|каманда2        = {{Футбол|Харватыя}}
|галы1           = [[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|12|пэн.}}, {{Гол|42}}&lt;br&gt;[[Джуд Бэлінггэм|Бэлінггэм]] {{Гол|47}}&lt;br&gt;[[Маркус Рашфард|Рашфард]] {{Гол|85}}
|галы2           = [[Марцін Батурына|Батурына]] {{Гол|36}}&lt;br&gt;[[Пэтар Муса|Муса]] {{Гол|45+5}}
|стадыён         = [[AT&amp;T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]
|гледачы         = 70389
|судзьдзя        = [[Клеман Цюрпэн]] (Францыя)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 18 чэрвеня 2026
|час             = 02:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Гана|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:0
|каманда2        = {{Футбол|Панама}}
|галы1           = [[Калеб Ірэнк’і|Ірэнк’і]] {{Гол|90+5}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[БМО Філд]], [[Таронта]]
|гледачы         = 42942
|судзьдзя        = [[Глен Нюбэрг]] (Швэцыя)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 23 чэрвеня 2026
|час             = 23:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Ангельшчына|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:0
|каманда2        = {{Футбол|Гана}}
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]]
|гледачы         = 63983
|судзьдзя        = [[Саід Мартынэс]] (Гандурас)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 24 чэрвеня 2026
|час             = 02:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Панама|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:1
|каманда2        = {{Футбол|Харватыя}}
|галы1           = 
|галы2           = [[Антэ Будзімір|Будзімір]] {{Гол|54}}
|стадыён         = [[БМО Філд]], [[Таронта]]
|гледачы         = 43036
|судзьдзя        = [[П’ер Ачо]] (Габон)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 28 чэрвеня 2026
|час             = 00:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Панама|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:2
|каманда2        = {{Футбол|Ангельшчына}}
|галы1           = 
|галы2           = [[Джуд Бэлінггэм|Бэлінггэм]] {{Гол|62}}&lt;br&gt;[[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|67}}
|стадыён         = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]]
|гледачы         = 80663
|судзьдзя        = [[Абдульрагман аль-Джасім]] (Катар)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 Справаздача]
|смі             = 
}}
{{Справаздача пра матч
|дата            = 28 чэрвеня 2026
|час             = 00:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Харватыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:1
|каманда2        = {{Футбол|Гана}}
|галы1           = [[Пэтар Сучыч|П. Сучыч]] {{Гол|31}}&lt;br&gt;[[Нікала Ўлашыч|Улашыч]] {{Гол|83}}
|галы2           = [[Дэрык Люкасэн|Люкасэн]] {{Гол|73}}
|стадыён         = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]]
|гледачы         = 68324
|судзьдзя        = [[Дру Фішэр]] (Канада)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 Справаздача]
|смі             = 
}}

== Плэй-оф ==
{{#invoke:RoundN|main|columns=5
|RD1=1/16 фіналу
|RD2=1/8 фіналу

|29 чэрвеня|{{Футбол|Нямеччына}}|1 (3)¹|'''{{Футбол|Парагвай}}'''|'''1 (4)'''
|1 ліпеня|'''{{Футбол|Францыя}}'''|'''3'''|{{Футбол|Швэцыя}}|0
|28 чэрвеня|{{Футбол|ПАР}}|0|'''{{Футбол|Канада}}'''|'''1'''
|30 чэрвеня|{{Футбол|Нідэрлянды}}|1 (2)¹|'''{{Футбол|Марока}}'''|'''1 (3)'''
|3 ліпеня|'''{{Футбол|Партугалія}}'''|'''2'''|{{Футбол|Харватыя}}|1
|2 ліпеня|'''{{Футбол|Гішпанія}}'''|'''3'''|{{Футбол|Аўстрыя}}|0
|2 ліпеня|'''{{Футбол|ЗША}}'''|'''2'''|{{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}}|0
|1 ліпеня|'''{{Футбол|Бэльгія}}'''|'''3²'''|{{Футбол|Сэнэгал}}|2
|29 чэрвеня|'''{{Футбол|Бразылія}}'''|'''2'''|{{Футбол|Японія}}|1
|30 чэрвеня|{{Футбол|Кот д’Івуар}}|1|'''{{Футбол|Нарвэгія}}'''|'''2'''
|1 ліпеня|'''{{Футбол|Мэксыка}}'''|'''2'''|{{Футбол|Эквадор}}|0
|1 ліпеня|'''{{Футбол|Ангельшчына}}'''|'''2'''|{{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}}|1
|4 ліпеня|'''{{Футбол|Аргентына}}'''|'''3²'''|{{Футбол|Каба-Вэрдэ}}|2
|3 ліпеня|{{Футбол|Аўстралія}}|1 (2)¹|'''{{Футбол|Эгіпет}}'''|'''1 (4)'''
|3 ліпеня|'''{{Футбол|Швайцарыя}}'''|'''2'''|{{Футбол|Альжыр}}|0
|4 ліпеня|'''{{Футбол|Калюмбія}}'''|'''1'''|{{Футбол|Гана}}|0

|5 ліпеня|{{Футбол|Парагвай}}|0|'''{{Футбол|Францыя}}'''|'''1'''
|4 ліпеня|{{Футбол|Канада}}|0|'''{{Футбол|Марока}}'''|'''3'''
|6 ліпеня|{{Футбол|Партугалія}}|0|'''{{Футбол|Гішпанія}}'''|'''1'''
|7 ліпеня|{{Футбол|ЗША}}|1|'''{{Футбол|Бэльгія}}'''|'''4'''
|5 ліпеня|{{Футбол|Бразылія}}|1|'''{{Футбол|Нарвэгія}}'''|'''2'''
|6 ліпеня|{{Футбол|Мэксыка}}|2|'''{{Футбол|Ангельшчына}}'''|'''3'''
|7 ліпеня|'''{{Футбол|Аргентына}}'''|'''3'''|{{Футбол|Эгіпет}}|2
|7 ліпеня|'''{{Футбол|Швайцарыя}}'''|'''0 (4)¹'''|{{Футбол|Калюмбія}}|0 (3)

|9 ліпеня|'''{{Футбол|Францыя}}'''|'''2'''|{{Футбол|Марока}}|0
|11 ліпеня|{{Футбол|Гішпанія}}||{{Футбол|Бэльгія}}|
|12 ліпеня|{{Футбол|Нарвэгія}}||{{Футбол|Ангельшчына}}|
|12 ліпеня|{{Футбол|Аргентына}}||{{Футбол|Швайцарыя}}|

|14 ліпеня|{{Футбол|Францыя}}|||
|15 ліпеня||||

|19 ліпеня||||
|19 ліпеня||||
}}
:&lt;small&gt;¹ — матч завершыўся ў сэрыі пэнальці&lt;/small&gt;
:&lt;small&gt;² — матч завершыўся ў дадатковы час&lt;/small&gt;

=== 1/16 фіналу ===
{{Справаздача пра матч
|дата            = 28 чэрвеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|ПАР|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:1
|каманда2        = {{Футбол|Канада}}
|галы1           = 
|галы2           = [[Стывэн Эўштакію|Эўштакію]] {{Гол|90+2}}
|стадыён         = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]]
|гледачы         = 69237
|судзьдзя        = [[Жуан Піньейру]] (Партугалія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 29 чэрвеня 2026
|час             = 20:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:1
|каманда2        = {{Футбол|Японія}}
|галы1           = [[Казэміру]] {{Гол|56}}&lt;br&gt;[[Габрыел Мартынэльлі|Мартынэльлі]] {{Гол|90+5}}
|галы2           = [[Кайсю Сано|Сано]] {{Гол|29}}
|стадыён         = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]]
|гледачы         = 68777
|судзьдзя        = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 29 чэрвеня 2026
|час             = 23:30 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Нямеччына|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:1
|каманда2        = {{Футбол|Парагвай}}
|галы1           = [[Кай Гавэрц|Гавэрц]] {{Гол|54}}
|галы2           = [[Хуліё Сэсар Энсыса Эсьпіналя|Энсыса]] {{Гол|42}}
|стадыён         = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]]
|гледачы         = 63945
|судзьдзя        = [[Джаляль Джаед]] (Марока)
|лік па пэнальці = 3:4
|пэнальці1       = [[Кай Гавэрц|Гавэрц]] {{пэнміма}}&lt;br&gt;[[Ёзуа Кіміх|Кіміх]] {{пэнгол}}&lt;br&gt;[[Джамал Мусіяла|Мусіяла]] {{пэнгол}}&lt;br&gt;[[Нік Вольтэмадэ|Вольтэмадэ]] {{пэнміма}}&lt;br&gt;[[Надым Аміры|Аміры]] {{пэнгол}}&lt;br&gt;[[Ёнатан Та|Та]] {{пэнміма}}
|пэнальці2       = {{пэнгол}} [[Маўрысію Магальяйнс Праду|Маўрысію]]&lt;br&gt;{{пэнгол}} [[Густава Гомэс|Г. Гомэс]]&lt;br&gt;{{пэнгол}} [[Матыяс Галярса Фонда|Галярса]]&lt;br&gt;{{пэнміма}} [[Антоніё Санабрыя|Санабрыя]]&lt;br&gt;{{пэнміма}} [[Фабіян Бальбуэна|Бальбуэна]]&lt;br&gt;{{пэнгол}} [[Хасэ Канале|Канале]]
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 30 чэрвеня 2026
|час             = 04:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Нідэрлянды|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:1
|каманда2        = {{Футбол|Марока}}
|галы1           = [[Кодзі Гакпа|Гакпа]] {{Гол|72}}
|галы2           = [[Іса Дыёп|Дыёп]] {{Гол|90+1}}
|стадыён         = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]]
|гледачы         = 51243
|судзьдзя        = [[Вілтан Сампаю]] (Бразылія)
|лік па пэнальці = 2:3
|пэнальці1       = [[Тэн Коопмэйнэрс|Коопмэйнэрс]] {{пэнгол}}&lt;br&gt;[[Джастын Клёйвэрт|Клёйвэрт]] {{пэнміма}}&lt;br&gt;[[Ваўт Вэггорст|Вэггорст]] {{пэнгол}}&lt;br&gt;[[Кінтэн Тымбэр|Тымбэр]] {{пэнміма}}&lt;br&gt;[[Крысэнсіё Сумэрвіль|Сумэрвіль]] {{пэнміма}}
|пэнальці2       = {{пэнміма}} [[Ніль Эль-Айнаўі|Эль-Айнаўі]]&lt;br&gt;{{пэнгол}} [[Суфіян Рагімі|Рагімі]]&lt;br&gt;{{пэнгол}} [[Шэмсдын Тальбі|Тальбі]]&lt;br&gt;{{пэнміма}} [[Ашраф Гакімі|Гакімі]]&lt;br&gt;{{пэнгол}} [[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]]
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 30 чэрвеня 2026
|час             = 20:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Кот д’Івуар|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:2
|каманда2        = {{Футбол|Нарвэгія}}
|галы1           = [[Амад Дыяльлё|Дыяльлё]] {{Гол|74}}
|галы2           = [[Антоніё Нуса|Нуса]] {{Гол|39}}&lt;br&gt;[[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|86}}
|стадыён         = [[AT&amp;T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]
|гледачы         = 69665
|судзьдзя        = [[Хэсус Валенсуэля]] (Вэнэсуэла)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 1 ліпеня 2026
|час             = 00:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:0
|каманда2        = {{Футбол|Швэцыя}}
|галы1           = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|45}}, {{Гол|74}}&lt;br&gt;[[Брадлі Баркаля|Баркаля]] {{Гол|53}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]]
|гледачы         = 80663
|судзьдзя        = [[Дані Макелі]] (Нідэрлянды)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 1 ліпеня 2026
|час             = 04:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:0
|каманда2        = {{Футбол|Эквадор}}
|галы1           = [[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|22}}&lt;br&gt;[[Рауль Хімэнэс|Хімэнэс]] {{Гол|31}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]]
|гледачы         = 80824
|судзьдзя        = [[Слаўка Вінчыч]] (Славенія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 1 ліпеня 2026
|час             = 19:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Ангельшчына|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:1
|каманда2        = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}}
|галы1           = [[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|75}}, {{Гол|86}}
|галы2           = [[Брыян Сыпэнга|Сыпэнга]] {{Гол|7}}
|стадыён         = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]]
|гледачы         = 68239
|судзьдзя        = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 1 ліпеня 2026
|час             = 23:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Бэльгія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:2 (д. ч.)
|каманда2        = {{Футбол|Сэнэгал}}
|галы1           = [[Рамэлю Люкаку|Люкаку]] {{Гол|86}}&lt;br&gt;[[Юры Тылеманс|Тылеманс]] {{Гол|89}}, {{Гол|120+5|пэн.}}
|галы2           = [[Абіб Дыяра|Дыяра]] {{Гол|25}}&lt;br&gt;[[Ісмаіля Сар|І. Сар]] {{Гол|51}}
|стадыён         = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]]
|гледачы         = 66925
|судзьдзя        = [[Саід Мартынэс]] (Гандурас)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 2 ліпеня 2026
|час             = 05:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:0
|каманда2        = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}}
|галы1           = [[Фоларын Балоган|Балоган]] {{Гол|45}}&lt;br&gt;[[Малік Тыльман|Тыльман]] {{Гол|82}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]]
|гледачы         = 68827
|судзьдзя        = [[Рафаэл Клаўс]] (Бразылія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 2 ліпеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:0
|каманда2        = {{Футбол|Аўстрыя}}
|галы1           = [[Мікель Аярсабаль|Аярсабаль]] {{Гол|36}}, {{Гол|89}}&lt;br&gt;[[Пэдра Пора|Пора]] {{Гол|66}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]]
|гледачы         = 70492
|судзьдзя        = [[Глен Нюбэрг]] (Швэцыя)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 3 ліпеня 2026
|час             = 02:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:1
|каманда2        = {{Футбол|Харватыя}}
|галы1           = [[Крыштыяну Раналду|Раналду]] {{Гол|68|пэн.}}&lt;br&gt;[[Гансалу Рамуш|Рамуш]] {{Гол|90+4}}
|галы2           = [[Іван Пэрышыч|Пэрышыч]] {{Гол|53}}
|стадыён         = [[БМО Філд]], [[Таронта]]
|гледачы         = 43036
|судзьдзя        = [[Эспэн Эскас]] (Нарвэгія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 3 ліпеня 2026
|час             = 06:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:0
|каманда2        = {{Футбол|Альжыр}}
|галы1           = [[Брээль Эмбалё|Эмбалё]] {{Гол|10}}&lt;br&gt;[[Дан Ндой|Ндой]] {{Гол|46}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]]
|гледачы         = 52497
|судзьдзя        = [[Яэль Фалькон]] (Аргентына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 3 ліпеня 2026
|час             = 21:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Аўстралія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:1
|каманда2        = {{Футбол|Эгіпет}}
|галы1           = [[Магамэд Гані|Гані]] {{Гол|55|а/г}}
|галы2           = [[Эмам Ашур|Ашур]] {{Гол|13}}
|стадыён         = [[AT&amp;T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]
|гледачы         = 70244
|судзьдзя        = [[Густава Тэхэра]] (Уругвай)
|лік па пэнальці = 2:4
|пэнальці1       = [[Гары Сутар|Сутар]] {{пэнміма}}&lt;br&gt;[[Джэксан Ірвін|Ірвін]] {{пэнгол}}&lt;br&gt;[[Авэр Мабіл|Мабіл]] {{пэнгол}}&lt;br&gt;[[Лукас Гэрынгтан|Гэрынгтан]] {{пэнміма}}
|пэнальці2       = {{пэнгол}} [[Магмуд Сабэр|Сабэр]]&lt;br&gt;{{пэнгол}} [[Рамі Рабія|Рабія]]&lt;br&gt;{{пэнгол}} [[Магамэд Саляг|Саляг]]&lt;br&gt;{{пэнгол}} [[Гасам Абдэльмагід|Абдэльмагід]]
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 4 ліпеня 2026
|час             = 01:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:2
|каманда2        = {{Футбол|Каба-Вэрдэ}}
|галы1           = [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|29}}&lt;br&gt;[[Лісандра Мартынэс|Ліс. Мартынэс]] {{Гол|92}}&lt;br&gt;[[Дыні Баржэс|Дыні]] {{Гол|111|а/г}}
|галы2           = [[Дэрой Дуарці|Д. Дуарці]] {{Гол|59}}&lt;br&gt;[[Сыдні Кабрал|С. Кабрал]] {{Гол|103}}
|стадыён         = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]]
|гледачы         = 64478
|судзьдзя        = [[Дру Фішэр]] (Канада)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 4 ліпеня 2026
|час             = 04:30 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:0
|каманда2        = {{Футбол|Гана}}
|галы1           = [[Джон Арыяс|Дж. Арыяс]] {{Гол|14}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]]
|гледачы         = 69045
|судзьдзя        = [[Клеман Цюрпэн]] (Францыя)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== 1/8 фіналу ===
{{Справаздача пра матч
|дата            = 4 ліпеня 2026
|час             = 20:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Канада|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:3
|каманда2        = {{Футбол|Марока}}
|галы1           = 
|галы2           = [[Азэдын Унаі|Унаі]] {{Гол|50}}, {{Гол|82}}&lt;br&gt;[[Суфіян Рагімі|Рагімі]] {{Гол|90+8}}
|стадыён         = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]]
|гледачы         = 68777
|судзьдзя        = [[Майкл Олівэр]] (Ангельшчына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 5 ліпеня 2026
|час             = 00:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Парагвай|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:1
|каманда2        = {{Футбол|Францыя}}
|галы1           = 
|галы2           = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|70|пэн.}}
|стадыён         = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]]
|гледачы         = 68324
|судзьдзя        = [[Ілгіз Танташаў]] (Узбэкістан)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 5 ліпеня 2026
|час             = 23:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:2
|каманда2        = {{Футбол|Нарвэгія}}
|галы1           = [[Нэймар]] {{Гол|90+10|пэн.}}
|галы2           = [[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|79}}, {{Гол|90}}
|стадыён         = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]]
|гледачы         = 80663
|судзьдзя        = [[Ісмаіл Эльфат]] (ЗША)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 6 ліпеня 2026
|час             = 03:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:3
|каманда2        = {{Футбол|Ангельшчына}}
|галы1           = [[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|42}}&lt;br&gt;[[Рауль Хімэнэс|Хімэнэс]] {{Гол|69|пэн.}}
|галы2           = [[Джуд Бэлінггэм|Бэлінггэм]] {{Гол|36}}, {{Гол|38}}&lt;br&gt;[[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|60|пэн.}}
|стадыён         = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]]
|гледачы         = 80824
|судзьдзя        = [[Алірэза Фагані]] (Аўстралія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 6 ліпеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:1
|каманда2        = {{Футбол|Гішпанія}}
|галы1           = 
|галы2           = [[Мікель Мэрына|Мэрына]] {{Гол|90+1}}
|стадыён         = [[AT&amp;T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]
|гледачы         = 70649
|судзьдзя        = [[Энтані Тэйлар]] (Ангельшчына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 7 ліпеня 2026
|час             = 03:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 1:4
|каманда2        = {{Футбол|Бэльгія}}
|галы1           = [[Малік Тыльман|Тыльман]] {{Гол|31}}
|галы2           = [[Шарль дэ Кетэлярэ|дэ Кетэлярэ]] {{Гол|9}}, {{Гол|33}}&lt;br&gt;[[Ганс Ванакен|Ванакен]] {{Гол|57}}&lt;br&gt;[[Рамэлю Люкаку|Люкаку]] {{Гол|90+3}}
|стадыён         = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]]
|гледачы         = 66925
|судзьдзя        = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 7 ліпеня 2026
|час             = 19:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 3:2
|каманда2        = {{Футбол|Эгіпет}}
|галы1           = [[Крыстыян Габрыель Рамэра|Рамэра]] {{Гол|79}}&lt;br&gt;[[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|83}}&lt;br&gt;[[Энса Фэрнандэс|Фэрнандэс]] {{Гол|90+2}}
|галы2           = [[Ясэр Ібрагім|Ібрагім]] {{Гол|15}}&lt;br&gt;[[Мастафа Зыку|Зыку]] {{Гол|67}}
|стадыён         = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]]
|гледачы         = 68239
|судзьдзя        = [[Франсуа Летэксье]] (Францыя)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 7 ліпеня 2026
|час             = 23:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 0:0
|каманда2        = {{Футбол|Калюмбія}}
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]]
|гледачы         = 52497
|судзьдзя        = [[Іван Бартан]] (Сальвадор)
|лік па пэнальці = 4:3
|пэнальці1       = [[Граніт Джака|Джака]] {{пэнгол}}&lt;br&gt;[[Зэкі Амдуні|Амдуні]] {{пэнгол}}&lt;br&gt;[[Мануэль Аканджы|Аканджы]] {{пэнміма}}&lt;br&gt;[[Сэдрык Ітэн|Ітэн]] {{пэнгол}}&lt;br&gt;[[Рубэн Варгас|Варгас]] {{пэнгол}}
|пэнальці2       = {{пэнгол}} [[Хуан Кінтэра|Кінтэра]]&lt;br&gt;{{пэнміма}} [[Давінсан Санчэс|Санчэс]]&lt;br&gt;{{пэнгол}} [[Хамінтан Кампас|Кампас]]&lt;br&gt;{{пэнміма}} [[Куча Эрнандэс|Эрнандэс]]&lt;br&gt;{{пэнгол}} [[Люіс Фэрнанда Дыяс|Дыяс]]
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== 1/4 фіналу ===
{{Справаздача пра матч
|дата            = 9 ліпеня 2026
|час             = 23:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = 2:0
|каманда2        = {{Футбол|Марока}}
|галы1           = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|60}}&lt;br&gt;[[Усман Дэмбэле|Дэмбэле]] {{Гол|66}}
|галы2           = 
|стадыён         = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]]
|гледачы         = 63811
|судзьдзя        = [[Факунда Тэльлё]] (Аргентына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 11 ліпеня 2026
|час             = 00:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = :
|каманда2        = {{Футбол|Бэльгія}}
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]]
|гледачы         = 
|судзьдзя        = [[Майкл Олівэр]] (Ангельшчына)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 12 ліпеня 2026
|час             = 00:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Нарвэгія|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = :
|каманда2        = {{Футбол|Ангельшчына}}
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]]
|гледачы         = 
|судзьдзя        = [[Клеман Цюрпэн]] (Францыя)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 12 ліпеня 2026
|час             = 04:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = :
|каманда2        = {{Футбол|Швайцарыя}}
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]]
|гледачы         = 
|судзьдзя        = [[Жуан Піньейру]] (Партугалія)
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== 1/2 фіналу ===
{{Справаздача пра матч
|дата            = 14 ліпеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}}
|лік             = :
|каманда2        = 
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[AT&amp;T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]
|гледачы         = 
|судзьдзя        = 
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 Справаздача]
|смі             = 
}}
----
{{Справаздача пра матч
|дата            = 15 ліпеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = 
|лік             = :
|каманда2        = 
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]]
|гледачы         = 
|судзьдзя        = 
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== Матч за 3-е месца ===
{{Справаздача пра матч
|дата            = 19 ліпеня 2026
|час             = 00:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = 
|лік             = :
|каманда2        = 
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]]
|гледачы         = 
|судзьдзя        = 
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 Справаздача]
|смі             = 
}}

=== Фінал ===
{{Справаздача пра матч
|дата            = 19 ліпеня 2026
|час             = 22:00 ([[UTC+3]])
|каманда1        = 
|лік             = :
|каманда2        = 
|галы1           = 
|галы2           = 
|стадыён         = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]]
|гледачы         = 
|судзьдзя        = 
|пратакол        = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 Справаздача]
|смі             = 
}}

== Маркетынг ==
=== Брэндаваньне ===
Афіцыйная эмблема і брэндавая ідэнтычнасьць былі высунутыя для публікі 17 траўня 2023 году ў [[абсэрваторыі Грыфіта]] ў [[Лос-Анджэлес]]е. Базавая форма эмблемы складаецца з вэртыкальна «складзеных» лічбаў 26 з выявай [[Кубак сьвету ФІФА (прыз)|Кубка сьвету ФІФА]] на пярэднім пляне. Пры гэтым упершыню ў гісторыі трафэй быў выяўлены на эмблеме чэмпіянату сьвету як фатаграфія, а не стылізаванае графічнае адлюстраваньне. Дызайн быў распрацаваны гэтак, каб яго можна было адаптаваць да рознага кшталту тла&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Cook, Glenn|спасылка=https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/|загаловак=FIFA Unveils Logo For 2026 World Cup in North America|выдавецтва=SportsLogos.Net News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230518041252/https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/|дата копіі=05.2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; &gt;{{спасылка|аўтар=Cook, Glenn|спасылка=https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/|загаловак='Is That It?': Reaction to 2026 World Cup Logo Swift, Overwhelmingly Negative|выдавецтва=SportsLogos.Net News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230518200435/https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/|дата копіі=05.2023}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:2026 FIFA WC countdown clock Paseo de la Reforma.jpg|значак|Гадзіньнік адліку часу да пачатку чэмпіянату, усталяваны ў [[Мэксыка|Мэксыцы]].]]
Наступнага дня ФІФА прадставіла варыянты эмблемы для кожнага гораду-гаспадара. Гэтак яны ўтрымліваюць каляровыя мадыфікацыі і элемэнты, якія адлюстроўваюць мясцовы ляндшафт або культуру. Да прыкладу, у эмблеме, распрацавай для Лос-Анджэлесу, былі стылізаваныя сонца і хвалі, а ў эмблеме [[Мантэрэй|Мантэрэю]] зьмешчаная выява гары [[Сэра-дэ-ля-Сыльля]], а ў эмблеме [[Таронта]] выяўленыя гарадзкі краявід і [[Сі-Эн Таўэр]]&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Cook, Glenn|спасылка=https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/|загаловак=FIFA, Host Cities Roll Out Specific Branding for 2026 World Cup|выдавецтва=SportsLogos.Net News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20231125024742/https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/|дата копіі=11.2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm|загаловак=Unprecedented Host City brands launched to bring FIFA World Cup 26 destinations to life|выдавецтва=www.fifa.com|копія=https://web.archive.org/web/20231125024745/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm|дата копіі=11.2023}}&lt;/ref&gt;. Рэакцыя на эмблему па ейнай прэзэнтацыі была пераважна нэгатыўная, бо многія палічылі, што дызайн выглядае няскончаным і непрадуманым у параўнаньні з эмблемамі мінулых чэмпіянатаў сьвету. Дзеля параўнаньня, гулец [[Зборная ЗША па футболе|зборнай ЗША]] [[Хэсус Фэрэйра]] назваў эмблему «прыгожай»&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Shah, Parshva|спасылка=https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc|загаловак='It's beautiful' – USMNT striker Jesus Ferreira disagrees with people who hate FIFA's World Cup 2026 logo|выдавецтва=Goal.com|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230518232153/https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc|дата копіі=05.2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Borg, Simon|спасылка=https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi|загаловак=Fans rip FIFA World Cup 2026 logo after official reveal for men's tournament in USA, Mexico and Canada|выдавецтва=Sporting News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230519060838/https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi|дата копіі=05.2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Файл:Coca Cola 2026 FIFA World Cup.jpg|значак|зьлева|Самаход з брэндаваньнем, зробленым да чэмпіянату сьвету.]]
У сакавіку і красавіку 2025 году ФІФА прадставіла набор з 16 афіцыйных постэраў, якія выяўляюць кожнае места-гаспадара чэмпіянату сьвету 2026 году. Постэры, створаныя мясцовымі мастакамі, былі прызначаныя для таго, каб адлюстраваць асаблівую ідэнтычнасьць і спадчыну кожнага гораду&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://inside.fifa.com/organisation/news/unique-local-spirit-official-world-cup-26-host-city-posters|загаловак=Unique local spirit highlighted in Official FIFA World Cup 26 Host City Posters|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.footyheadlines.com/2025/04/the-2026-wc-posters.html|загаловак=The 2026 World Cup Posters Revealed|выдавецтва=footyheadlines.com/|дата публікацыі=04.2025}}&lt;/ref&gt;. 3 сакавіка 2026 году быў высунуты агульны афіцыйны постэр турніру. Упершыню тры мастакі аб’ядналі свае навычкі і мастацкія стылі дзеля стварэньня афіцыйнага постэра. Пры гэтым кожны зь іх паходзіў з адной з краінаў-гаспадароў&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/official-posters|загаловак=Official Tournament Poster|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Тэлевізійныя правы ===
12 лютага 2015 году ФІФА падоўжыла кантракты на вяшчальныя правы ў ЗША і Канадзе для кампаніі [[Fox Sports]], [[NBCUniversal]] і [[Bell Media]] на чэмпіянат сьвету 2026 году, не прымаючы іншых заявак. Паводле ''[[The New York Times]]'', гэтае падаўжэньне разглядалася як кампэнсацыя за перанос [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]] на лістапад–сьнежань замест традыцыйнага графіку чэрвень–ліпень, бо гэта стварыла значныя канфлікты з буйнымі прафэсійнымі лігамі, якія звычайна маюць міжсэзоньне ў час мундыялю&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Deitsch, Richard|спасылка=https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo|загаловак=FIFA grants Fox, Telemundo U.S. TV rights for World Cup through 2026|дата публікацыі=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20200408163522/https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo|дата копіі=04.2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Sandomir, Richard|спасылка=https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html|загаловак=Why FIFA Made Deal With Fox for 2026 Cup|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20200408163525/https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html|дата копіі=04.2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/|загаловак=FIFA extending TV deals through 2026 World Cup with CTV, TSN and RDS|выдавец=The Globe and Mail|дата публікацыі=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20160410181248/http://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/|дата копіі=04.2016}}&lt;/ref&gt;. Fútbol de Primera атрымала правы на гішпанамоўнае радыёвяшчаньне ў ЗША і [[Пуэрта-Рыка]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/af2cdbbd380d70c/original/FWC26-Media-Rights-Licensees-Overview.pdf|загаловак=FIFA World Cup 26 Media Partners|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025}}&lt;/ref&gt;.

Міжнародны вяшчальны цэнтар будзе разьмешчаны ў канфэрэнц-цэнтры [[Кей-Бэйлі-Гатчынсан]] у [[Далас]]е&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Rosenbaum, Steven|спасылка=https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/|загаловак=Dallas approves $15 million spending to serve as media hub for the 2026 FIFA World Cup|выдавецтва=CBS News|дата публікацыі=12.2024|копія=https://web.archive.org/web/20241212105138/https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/|дата копіі=12.2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas|загаловак=2026 FIFA World Cup International Broadcast Center will be in Dallas|выдавецтва=FOX News|дата публікацыі=12.2024|копія=https://web.archive.org/web/20241211232758/https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas|дата копіі=12.2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas|загаловак=FIFA World Cup 26™ International Broadcast Centre to be hosted in Dallas|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250318125506/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas|дата копіі=03.2025}}&lt;/ref&gt;. 8 студзеня 2026 году ФІФА склала ўгоду, паводле якой [[TikTok]] стаў «пераважнай плятформай» для відэакантэнту чэмпіянату сьвету. У межах дамовы вяшчальнікі могуць трансьляваць часткі матчаў у адмысловым разьдзеле ў дадатку TikTok&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/47552269/fifa-tiktok-video-content-partner-2026-world-cup|загаловак=FIFA picks TikTok as video content partner at 2026 World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=01.2026}}&lt;/ref&gt;. Пазьней, 17 сакавіка, ФІФА ўхваліла аналягічнае пагадненьне з [[YouTube]], якое дазваляе вяшчальнікам трансьляваць выбраныя матчы цалкам на сваіх каналах, а таксама трансьляваць першыя 10 хвілінаў кожнага матчу, каб заахвоціць маладую аўдыторыю глядзець далей на традыцыйных каналах&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48231331/youtube-fifa-agree-live-broadcast-deal-world-cup|загаловак=YouTube, FIFA agree to live broadcast deal for World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=03.2026}}&lt;/ref&gt;. Пазьней было пацьверджана, што YouTube пашырыў гэтую дамову разам зь ФІФА і [[CazéTV]], каб дармова трансьляваць усе матчы турніру ў [[Бразылія|Бразыліі]]&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Filho, Adalberto Leister|спасылка=https://maquinadoesporte.com.br/midia/apos-parceria-com-youtube-fifa-confirma-exclusividade-digital-de-cazetv-para-copa-2026/|загаловак=Após parceria com YouTube, Fifa confirma exclusividade digital da CazéTV no Brasil para Copa 2026|выдавецтва=Máquina do Esporte|дата публікацыі=03.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Laloni, Marco|спасылка=https://www.mktesportivo.com/2026/03/em-parceria-com-a-cazetv-youtube-lanca-o-filme-publicitario-a-agente-do-hexa/|загаловак=YouTube e CazéTV lançam o filme publicitário “A Agente do Hexa”|выдавецтва=MKT Esportivo|дата публікацыі=03.2026}}&lt;/ref&gt;.

=== Квіткі ===
Кошты квіткоў на чэмпіянат сьвету 2026 году першапачаткова былі ад 60 даляраў за матчы групавога этапу да {{Лік|6730}} даляраў за фінал, што было значна больш за цэны на квіткі папярэдняга [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]]. Аднак у верасьні 2025 году ФІФА пацьвердзіла, што ўпершыню будзе выкарыстоўваць дынамічнае цэнаўтварэньне, паводле мадэлі, ужытай на [[клюбны чэмпіянат сьвету па футболе 2025 году|клюбным чэмпіянаце сьвету 2025 году]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; &gt;{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46147005/2026-world-cup-tickets-fifa-dynamic-pricing-prices|загаловак=FIFA to use dynamic pricing for World Cup tickets|выдавецтва=ESPN.com|дата публікацыі=09.2025}}&lt;/ref&gt;. Месцы ў гасьцінных зонах сталі дасяжныя ў красавіку 2025 году праз афіцыйнага білетнага партнэра ФІФА&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for|загаловак=Limited initial release of FIFA World Cup 26 hospitality packages for matches in United States launched|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=05.2025|копія=http://web.archive.org/web/20250714204258/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for|дата копіі=07.2025}}&lt;/ref&gt;.

Першая фаза лёсаваньня квіткоў прайшла 10—19 верасьня 2025 году і была абмежаваная трымальнікамі картаў [[Visa]]. Другая фаза ладзілася 27—31 кастрычніка, а трэцяя пачалася пасьля фінальнага лёсаваньня камандаў 5 сьнежня. Продаж быў абмежаваны чатырма квіткамі на чалавека на матч, і аніхто ня можа набыць больш за 40 квіткоў на ўвесь турнір. Афіцыйная плятформа перапродажу квіткоў ФІФА запрацавала 2 кастрычніка 2026 году&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/resale-ticket-exchange-marketplace|загаловак=FIFA Resale/Exchange Marketplace|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=09.2025}}&lt;/ref&gt;. Заключная фаза «апошняй хвіліны» продажаў адкрылася 22 красавіка 2026 году, прыкладна за 50 дзён да пачатку турніру. Квіткі на ўсе 104 матчы прадаваліся згодна з прынцыпам «хто першы — таго і месца». На той момант было прададзена больш за пяць мільёнаў квіткоў з чаканых больш як шасьці мільёнаў, а дадатковыя квіткі павінны былі выпускацца паэтапна да самага фіналу, у залежнасьці ад наяўнасьці&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/sports/soccer/world-cup-last-minute-ticket-sales-phase-re-opens-50-days-kick-off-2026-04-22/|загаловак=World Cup last-minute ticket sales phase re-opens 50 days from kick-off|выдавец=Reuters|дата публікацыі=04.2026}}&lt;/ref&gt;.

Усе гарады ЗША, якія ладзяць у сябе чэмпіянат сьвету, ухвалілі законы, паводле якіх продаж квіткоў на падзеі мундыялю вызваляецца ад дзяржаўных і мясцовых падаткаў з продажаў&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Wilson, Jonathan|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2026/apr/02/world-cup-countries-face-extra-costs-fifa-tax-deal-us-government|загаловак=More than half of World Cup countries face extra costs as Fifa fails to agree US tax deal|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=04.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Gray, Page|спасылка=https://itep.org/fifa-2026-world-cup-tickets-sales-tax-exemption/|загаловак=Not-So-Free Kick: How the 2026 FIFA World Cup Will Cost Cities Millions|выдавец=Institute on Taxation and Economic Policy|дата публікацыі=12.2025}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Афіцыйны сайт].

{{Чэмпіянаты сьвету па футболе}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянаты сьвету па футболе|2026]]</text>
      <sha1>lcg3aljhasznmb3uqou64fqxaf9oi41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Навозы (Чарнігаўская вобласьць)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301287</id>
    <revision>
      <id>2678542</id>
      <parentid>2658005</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2678542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10199" sha1="38wg0b6lqzkal0ia42gt7ni4h41uy89" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні}}
{{Населены пункт/Украіна
| Назва                           = Навозы
| Назва ў родным склоне           = Навозаў
| Статус                          = Сяло
| Былая назва                     = Навоз
| Арыгінальная назва              = Навози
| Лацінка                         = Navozy
| Краіны                          = Украіны
| Герб                            = 
| Сьцяг                           = 
| Першыя згадкі                   = не пазьней 1430 году
| Статус з                        = 
| Магдэбурскае права              = 
| Мясцовая назва                  = 
| Вобласьць                       = [[Чарнігаўская вобласьць|Чарнігаўская]]
| Раён                            = [[Чарнігаўскі раён (Чарнігаўская вобласьць)|Чарнігаўскі]]
| Плошча                          = 
| Вышыня                          =
| Часавы пас                      =
| Летні час                       =
| Тэлефонны код                   = 
| Паштовы індэкс                  = 
| Аўтамабільны код                =
| Выява                           = 
| Апісаньне выявы                 = 
| Шырата паўшар'е                 = 
 | Шырата градусаў                = 51
 | Шырата хвілінаў                = 21
 | Шырата сэкундаў                = 9
| Даўгата паўшар'е                = 
 | Даўгата градусаў               = 30
 | Даўгата хвілінаў               = 40
 | Даўгата сэкундаў               = 48
| Пазыцыя подпісу на мапе         = зьнізу
| Водступ подпісу на мапе         = 
| Commons                         = 
| Сайт                            =
| Колер                           = {{Колер|Украіна}}
}}
'''Наво́зы''' ({{мова-uk|Наво́зи}}, з 1962 г. — Дняпро́ўскае, {{мова-uk|Дніпро́вське}})  — сяло ў складзе Міхайла-Кацюбінскай мястэчкавай грамады Чарнігаўскага раёну Чарнігаўскай вобласьці Украіны.

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

[[Файл:Фрагмэнт ліста Жыгімонта Старога 1538 г.png|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт ліста Жыгімонта Старога 1538 г.]]

25 студзеня 1538 году кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Стары]] пацьвердзіў архімандрыту Кіеўскага Пячэрскага манастыра Пахноцею (Пахноте''и'') права на атрыманьне мыта ў «име''н''и це''р''ковъномъ на''д'' Днепромъ на ''и''мя в Новозе». Архімандрыты, папярэднікі Пахноцея, мелі адпаведныя лісты ад вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] (†1506). А «тое мыто с тымъ именьемъ Навозомъ кня''з'' велики''и'' [[Вітаўт|Вито''лт'']]{{заўвага|Вітаўт спачыў у 1430 г., што ёсць крайняй датай найранейшай згадкі пра Навоз.}} к тому монастыру пече''р''скому по душы бабки свое''и'' прыдалъ»&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 20 (1536—1539) / Raimonda Ragauskienė, Darius Antanavičius. — Vilnius, 2009. № 90&lt;/ref&gt;.    

У апісаньні Чарнобыльскага замку 1552 года сяло Навоз згаданае сярод тых, што належалі Пячэрскаму манастыру ў Кіеве; уваходзіла ў склад чацьвёртай, не названай па паселішчу-лідару нядзелі{{заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці&lt;ref&gt;Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 185, 189 – 190&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 587 — 588&lt;/ref&gt;.

Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Навоз з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]&lt;ref&gt;Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)&lt;/ref&gt;.

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Уласнасьцю Пячэрскага манастыра сёлы Навоз па абодва берагі Дняпра названыя ў вопісе рухомай і нерухомай маёмасьці, калі на пасаду архімандрыта  ў 1593 годзе заступаў Нікіфар Тур&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 1.  Т. 1. Акты, относящиеся к истории православной церкви в Югозападной России. – Киев, 1859. С. 386&lt;/ref&gt;.

[[File:Сяло Навоз у рэестры 1628 г.jpg|170пкс|значак|зьлева|Сяло Навоз у рэестры 1628 г.]]

4 траўня 1607 году а. Ялісей Плетэніцкі, архімандрыт Пячэрскага манастыра ў Кіеве, судзіўся з панам Станіславам Чанавіцкім за наезд на сяло царкоўнае Навоз, рабаваньне маёмасьці і адвоз яе да сваіх добраў Лутавы&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (далей: ZD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). Dział II-gi. Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 103&lt;/ref&gt;. 

Згодна з падатковым рэестрам 1628 году, з 12 дымоў сяла Навоза архімандрыта Пятра Магілы і капітулы Кіева-Пячэрскага манастыра скарб мусіў атрымаць па 3 злотыя, з 6 [[агароднікі|агароднікаў]] па 1 злотаму і 6 грошаў, з 5 убогіх chałupek па 12 грошаў, з папа 6 злотых&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. — С. 389 — 390&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расеі ===

Пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году сяло Навоз засталося ў складзе Расеі.

На 1859 год у сяле Навоз Чарнігаўскага павету Чарнігаўскай губэрні было 193 двары з 774 жыхарамі мужчынскага і 781 жаночага полу, дзеялі царква і прыстань на Дняпры&lt;ref&gt;Списки населенных мест Российской империи, составленные и издаваемые Центральным статистическим комитетом Министерства внутренних дел. Вып. XLVIII. Черниговская губерния: по сведениям 1859 года / обработан членом Стат. Совета Н. Штиглицом. – Санкт-Петербург: в типографии Карла Вульфа, 1866. С. 13&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд сяло Навоз адміністрацыйна належала да Пакульскай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 258 двароў з 1405 жыхарамі, дзеялі царква, 2 карчмы, 5 вадзяных млыноў і 10 ветракоў, 2 маслабойні&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 104&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

== Насельніцтва ==

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{Чарнігаўская вобласьць}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскай вобласьці]][[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>38wg0b6lqzkal0ia42gt7ni4h41uy89</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678549</id>
      <parentid>2678542</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2678549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10352" sha1="9ml2i8uch30xkepus682s7u4vcekkw6" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні}}
{{Населены пункт/Украіна
| Назва                           = Навозы
| Назва ў родным склоне           = Навозаў
| Статус                          = Сяло
| Былая назва                     = Навоз
| Арыгінальная назва              = Навози
| Лацінка                         = Navozy
| Краіны                          = Украіны
| Герб                            = 
| Сьцяг                           = 
| Першыя згадкі                   = не пазьней 1430 году
| Статус з                        = 
| Магдэбурскае права              = 
| Мясцовая назва                  = 
| Вобласьць                       = [[Чарнігаўская вобласьць|Чарнігаўская]]
| Раён                            = [[Чарнігаўскі раён (Чарнігаўская вобласьць)|Чарнігаўскі]]
| Плошча                          = 
| Вышыня                          =
| Часавы пас                      =
| Летні час                       =
| Тэлефонны код                   = 
| Паштовы індэкс                  = 
| Аўтамабільны код                =
| Выява                           = 
| Апісаньне выявы                 = 
| Шырата паўшар'е                 = 
 | Шырата градусаў                = 51
 | Шырата хвілінаў                = 21
 | Шырата сэкундаў                = 9
| Даўгата паўшар'е                = 
 | Даўгата градусаў               = 30
 | Даўгата хвілінаў               = 40
 | Даўгата сэкундаў               = 48
| Пазыцыя подпісу на мапе         = зьнізу
| Водступ подпісу на мапе         = 
| Commons                         = 
| Сайт                            =
| Колер                           = {{Колер|Украіна}}
}}
'''Наво́зы''' ({{мова-uk|Наво́зи}}, з 1962 г. — Дняпро́ўскае, {{мова-uk|Дніпро́вське}})  — сяло ў складзе Міхайла-Кацюбінскай мястэчкавай грамады Чарнігаўскага раёну Чарнігаўскай вобласьці Украіны.

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

[[Файл:Фрагмэнт ліста Жыгімонта Старога 1538 г.png|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт ліста Жыгімонта Старога 1538 г.]]

25 студзеня 1538 году кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Стары]] пацьвердзіў архімандрыту Кіеўскага Пячэрскага манастыра Пахноцею (Пахноте''и'') права на атрыманьне мыта ў «име''н''и це''р''ковъномъ на''д'' Днепромъ на ''и''мя в Новозе». Архімандрыты, папярэднікі Пахноцея, мелі адпаведныя лісты ад вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] (†1506). А «тое мыто с тымъ именьемъ Навозомъ кня''з'' велики''и'' [[Вітаўт|Вито''лт'']]{{заўвага|Вітаўт спачыў у 1430 г., што ёсць крайняй датай найранейшай згадкі пра Навоз.}} к тому монастыру пече''р''скому по душы бабки свое''и'' прыдалъ»&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 20 (1536—1539) / Raimonda Ragauskienė, Darius Antanavičius. — Vilnius, 2009. № 90&lt;/ref&gt;.    

У апісаньні Чарнобыльскага замку 1552 года сяло Навоз згаданае сярод тых, што належалі Пячэрскаму манастыру ў Кіеве; уваходзіла ў склад чацьвёртай, не названай па паселішчу-лідару нядзелі{{заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці&lt;ref&gt;Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 185, 189 – 190&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 587 — 588&lt;/ref&gt;.

Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Навоз з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]&lt;ref&gt;Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)&lt;/ref&gt;.

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Уласнасьцю Пячэрскага манастыра сёлы Навоз па абодва берагі Дняпра названыя ў вопісе рухомай і нерухомай маёмасьці, калі на пасаду архімандрыта  ў 1593 годзе заступаў Нікіфар Тур&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 1.  Т. 1. Акты, относящиеся к истории православной церкви в Юго-Западной России. – Киев, 1859. С. 386&lt;/ref&gt;.

[[File:Сяло Навоз у рэестры 1628 г.jpg|170пкс|значак|зьлева|Сяло Навоз у рэестры 1628 г.]]

4 траўня 1607 году а. Ялісей Плетэніцкі, архімандрыт Пячэрскага манастыра ў Кіеве, судзіўся з панам Станіславам Чанавіцкім за наезд на сяло царкоўнае Навоз, рабаваньне маёмасьці і адвоз яе да сваіх добраў Лутавы&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (далей: ZD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). Dział II-gi. Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 103&lt;/ref&gt;. 

Згодна з падатковым рэестрам 1628 году, з 12 дымоў сяла Навоза архімандрыта Пятра Магілы і капітулы Кіева-Пячэрскага манастыра скарб мусіў атрымаць па 3 злотыя, з 6 [[агароднікі|агароднікаў]] па 1 злотаму і 6 грошаў, з 5 убогіх chałupek па 12 грошаў, з папа 6 злотых&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 600зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. — С. 389 — 390&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расеі ===

Пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году сяло Навоз засталося ў складзе Расеі.

На 1859 год у сяле Навоз Чарнігаўскага павету Чарнігаўскай губэрні было 193 двары з 774 жыхарамі мужчынскага і 781 жаночага полу, дзеялі царква і прыстань на Дняпры&lt;ref&gt;Списки населенных мест Российской империи, составленные и издаваемые Центральным статистическим комитетом Министерства внутренних дел. Вып. XLVIII. Черниговская губерния: по сведениям 1859 года / обработан членом Стат. Совета Н. Штиглицом. – Санкт-Петербург: в типографии Карла Вульфа, 1866. С. 13&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд сяло Навоз адміністрацыйна належала да Пакульскай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 258 двароў з 1405 жыхарамі, дзеялі царква, 2 карчмы, 5 вадзяных млыноў і 10 ветракоў, 2 маслабойні&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 104&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

== Насельніцтва ==

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{Чарнігаўская вобласьць}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскай вобласьці]][[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>9ml2i8uch30xkepus682s7u4vcekkw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678553</id>
      <parentid>2678549</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пад уладай Расеі */</comment>
      <origin>2678553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10373" sha1="60pq6s45qkt2emwqslnd6qlstd4yu3d" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні}}
{{Населены пункт/Украіна
| Назва                           = Навозы
| Назва ў родным склоне           = Навозаў
| Статус                          = Сяло
| Былая назва                     = Навоз
| Арыгінальная назва              = Навози
| Лацінка                         = Navozy
| Краіны                          = Украіны
| Герб                            = 
| Сьцяг                           = 
| Першыя згадкі                   = не пазьней 1430 году
| Статус з                        = 
| Магдэбурскае права              = 
| Мясцовая назва                  = 
| Вобласьць                       = [[Чарнігаўская вобласьць|Чарнігаўская]]
| Раён                            = [[Чарнігаўскі раён (Чарнігаўская вобласьць)|Чарнігаўскі]]
| Плошча                          = 
| Вышыня                          =
| Часавы пас                      =
| Летні час                       =
| Тэлефонны код                   = 
| Паштовы індэкс                  = 
| Аўтамабільны код                =
| Выява                           = 
| Апісаньне выявы                 = 
| Шырата паўшар'е                 = 
 | Шырата градусаў                = 51
 | Шырата хвілінаў                = 21
 | Шырата сэкундаў                = 9
| Даўгата паўшар'е                = 
 | Даўгата градусаў               = 30
 | Даўгата хвілінаў               = 40
 | Даўгата сэкундаў               = 48
| Пазыцыя подпісу на мапе         = зьнізу
| Водступ подпісу на мапе         = 
| Commons                         = 
| Сайт                            =
| Колер                           = {{Колер|Украіна}}
}}
'''Наво́зы''' ({{мова-uk|Наво́зи}}, з 1962 г. — Дняпро́ўскае, {{мова-uk|Дніпро́вське}})  — сяло ў складзе Міхайла-Кацюбінскай мястэчкавай грамады Чарнігаўскага раёну Чарнігаўскай вобласьці Украіны.

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

[[Файл:Фрагмэнт ліста Жыгімонта Старога 1538 г.png|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт ліста Жыгімонта Старога 1538 г.]]

25 студзеня 1538 году кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Стары]] пацьвердзіў архімандрыту Кіеўскага Пячэрскага манастыра Пахноцею (Пахноте''и'') права на атрыманьне мыта ў «име''н''и це''р''ковъномъ на''д'' Днепромъ на ''и''мя в Новозе». Архімандрыты, папярэднікі Пахноцея, мелі адпаведныя лісты ад вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] (†1506). А «тое мыто с тымъ именьемъ Навозомъ кня''з'' велики''и'' [[Вітаўт|Вито''лт'']]{{заўвага|Вітаўт спачыў у 1430 г., што ёсць крайняй датай найранейшай згадкі пра Навоз.}} к тому монастыру пече''р''скому по душы бабки свое''и'' прыдалъ»&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 20 (1536—1539) / Raimonda Ragauskienė, Darius Antanavičius. — Vilnius, 2009. № 90&lt;/ref&gt;.    

У апісаньні Чарнобыльскага замку 1552 года сяло Навоз згаданае сярод тых, што належалі Пячэрскаму манастыру ў Кіеве; уваходзіла ў склад чацьвёртай, не названай па паселішчу-лідару нядзелі{{заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці&lt;ref&gt;Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 185, 189 – 190&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 587 — 588&lt;/ref&gt;.

Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Навоз з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]&lt;ref&gt;Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)&lt;/ref&gt;.

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Уласнасьцю Пячэрскага манастыра сёлы Навоз па абодва берагі Дняпра названыя ў вопісе рухомай і нерухомай маёмасьці, калі на пасаду архімандрыта  ў 1593 годзе заступаў Нікіфар Тур&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 1.  Т. 1. Акты, относящиеся к истории православной церкви в Юго-Западной России. – Киев, 1859. С. 386&lt;/ref&gt;.

[[File:Сяло Навоз у рэестры 1628 г.jpg|170пкс|значак|зьлева|Сяло Навоз у рэестры 1628 г.]]

4 траўня 1607 году а. Ялісей Плетэніцкі, архімандрыт Пячэрскага манастыра ў Кіеве, судзіўся з панам Станіславам Чанавіцкім за наезд на сяло царкоўнае Навоз, рабаваньне маёмасьці і адвоз яе да сваіх добраў Лутавы&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (далей: ZD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). Dział II-gi. Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 103&lt;/ref&gt;. 

Згодна з падатковым рэестрам 1628 году, з 12 дымоў сяла Навоза архімандрыта Пятра Магілы і капітулы Кіева-Пячэрскага манастыра скарб мусіў атрымаць па 3 злотыя, з 6 [[агароднікі|агароднікаў]] па 1 злотаму і 6 грошаў, з 5 убогіх chałupek па 12 грошаў, з папа 6 злотых&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 600зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. — С. 389 — 390&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расеі ===

Пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году сяло Навоз засталося ў складзе Расеі.

На 1859 год у сяле Навоз Чарнігаўскага павету Чарнігаўскай губэрні было 193 двары з 774 жыхарамі мужчынскага і 781 жаночага полу, дзеялі царква і прыстань на Дняпры&lt;ref&gt;Списки населенных мест Российской империи, составленные и издаваемые Центральным статистическим комитетом Министерства внутренних дел. Вып. XLVIII. Черниговская губерния: по сведениям 1859 года / обработан членом Стат. Совета Н. Штиглицом. – Санкт-Петербург: в типографии Карла Вульфа, 1866. С. 13&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд сяло Навоз, як і раней, адміністрацыйна належала да Пакульскай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 258 двароў з 1405 жыхарамі, дзеялі царква, 2 карчмы, 5 вадзяных млыноў і 10 ветракоў, 2 маслабойні&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 104&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

== Насельніцтва ==

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{Чарнігаўская вобласьць}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскай вобласьці]][[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>60pq6s45qkt2emwqslnd6qlstd4yu3d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678554</id>
      <parentid>2678553</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2678554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10413" sha1="sqemigl1ksb78lp83p8gasru0g3aprq" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні}}
{{Населены пункт/Украіна
| Назва                           = Навозы
| Назва ў родным склоне           = Навозаў
| Статус                          = Сяло
| Былая назва                     = Навоз
| Арыгінальная назва              = Навози
| Лацінка                         = Navozy
| Краіны                          = Украіны
| Герб                            = 
| Сьцяг                           = 
| Першыя згадкі                   = не пазьней 1430 году
| Статус з                        = 
| Магдэбурскае права              = 
| Мясцовая назва                  = 
| Вобласьць                       = [[Чарнігаўская вобласьць|Чарнігаўская]]
| Раён                            = [[Чарнігаўскі раён (Чарнігаўская вобласьць)|Чарнігаўскі]]
| Плошча                          = 
| Вышыня                          =
| Часавы пас                      =
| Летні час                       =
| Тэлефонны код                   = 
| Паштовы індэкс                  = 
| Аўтамабільны код                =
| Выява                           = 
| Апісаньне выявы                 = 
| Шырата паўшар'е                 = 
 | Шырата градусаў                = 51
 | Шырата хвілінаў                = 21
 | Шырата сэкундаў                = 9
| Даўгата паўшар'е                = 
 | Даўгата градусаў               = 30
 | Даўгата хвілінаў               = 40
 | Даўгата сэкундаў               = 48
| Пазыцыя подпісу на мапе         = зьнізу
| Водступ подпісу на мапе         = 
| Commons                         = 
| Сайт                            =
| Колер                           = {{Колер|Украіна}}
}}
'''Наво́зы''' ({{мова-uk|Наво́зи}}, з 1962 г. — Дняпро́ўскае, {{мова-uk|Дніпро́вське}})  — сяло ў складзе Міхайла-Кацюбінскай мястэчкавай грамады Чарнігаўскага раёну Чарнігаўскай вобласьці Украіны.

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

[[Файл:Фрагмэнт ліста Жыгімонта Старога 1538 г.png|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт ліста Жыгімонта Старога 1538 г.]]

25 студзеня 1538 году кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Стары]] пацьвердзіў архімандрыту Кіеўскага Пячэрскага манастыра Пахноцею (Пахноте''и'') права на атрыманьне мыта ў «име''н''и це''р''ковъномъ на''д'' Днепромъ на ''и''мя в Новозе». Архімандрыты, папярэднікі Пахноцея, мелі адпаведныя лісты ад вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] (†1506). А «тое мыто с тымъ именьемъ Навозомъ кня''з'' велики''и'' [[Вітаўт|Вито''лт'']]{{заўвага|Вітаўт спачыў у 1430 г., што ёсць крайняй датай найранейшай згадкі пра Навоз.}} к тому монастыру пече''р''скому по душы бабки свое''и'' прыдалъ»&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 20 (1536—1539) / Raimonda Ragauskienė, Darius Antanavičius. — Vilnius, 2009. № 90&lt;/ref&gt;.    

У апісаньні Чарнобыльскага замку 1552 года сяло Навоз згаданае сярод тых, што належалі Пячэрскаму манастыру ў Кіеве; уваходзіла ў склад чацьвёртай, не названай па паселішчу-лідару нядзелі{{заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці&lt;ref&gt;Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 185, 189 – 190&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 587 — 588&lt;/ref&gt;.

Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Навоз з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]&lt;ref&gt;Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)&lt;/ref&gt;.

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Уласнасьцю Пячэрскага манастыра сёлы Навоз па абодва берагі Дняпра названыя ў вопісе рухомай і нерухомай маёмасьці, калі на пасаду архімандрыта  ў 1593 годзе заступаў Нікіфар Тур&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 1.  Т. 1. Акты, относящиеся к истории православной церкви в Юго-Западной России. – Киев, 1859. С. 386&lt;/ref&gt;.

[[File:Сяло Навоз у рэестры 1628 г.jpg|170пкс|значак|зьлева|Сяло Навоз у рэестры 1628 г.]]

4 траўня 1607 году а. Ялісей Плетэніцкі, архімандрыт Пячэрскага манастыра ў Кіеве, судзіўся з панам Станіславам Чанавіцкім за наезд на сяло царкоўнае Навоз, рабаваньне маёмасьці і адвоз яе да сваіх добраў Лутавы&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (далей: ZD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). Dział II-gi. Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 103&lt;/ref&gt;. 

Згодна з падатковым рэестрам Кіеўскага ваяводзтва 1628 году, з 12 дымоў сяла Навоза архімандрыта Пятра Магілы і капітулы Кіева-Пячэрскага манастыра скарб мусіў атрымаць па 3 злотыя, з 6 [[агароднікі|агароднікаў]] па 1 злотаму і 6 грошаў, з 5 убогіх chałupek па 12 грошаў, з папа 6 злотых&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 600зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. — С. 389 — 390&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расеі ===

Пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году сяло Навоз засталося ў складзе Расеі.

На 1859 год у сяле Навоз Чарнігаўскага павету Чарнігаўскай губэрні было 193 двары з 774 жыхарамі мужчынскага і 781 жаночага полу, дзеялі царква і прыстань на Дняпры&lt;ref&gt;Списки населенных мест Российской империи, составленные и издаваемые Центральным статистическим комитетом Министерства внутренних дел. Вып. XLVIII. Черниговская губерния: по сведениям 1859 года / обработан членом Стат. Совета Н. Штиглицом. – Санкт-Петербург: в типографии Карла Вульфа, 1866. С. 13&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд сяло Навоз, як і раней, адміністрацыйна належала да Пакульскай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 258 двароў з 1405 жыхарамі, дзеялі царква, 2 карчмы, 5 вадзяных млыноў і 10 ветракоў, 2 маслабойні&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 104&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

== Насельніцтва ==

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{Чарнігаўская вобласьць}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскай вобласьці]][[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>sqemigl1ksb78lp83p8gasru0g3aprq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678555</id>
      <parentid>2678554</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вялікае Княства Літоўскае */</comment>
      <origin>2678555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10417" sha1="apa1kmpvindkwa4joi26y2a96r7qfdh" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні}}
{{Населены пункт/Украіна
| Назва                           = Навозы
| Назва ў родным склоне           = Навозаў
| Статус                          = Сяло
| Былая назва                     = Навоз
| Арыгінальная назва              = Навози
| Лацінка                         = Navozy
| Краіны                          = Украіны
| Герб                            = 
| Сьцяг                           = 
| Першыя згадкі                   = не пазьней 1430 году
| Статус з                        = 
| Магдэбурскае права              = 
| Мясцовая назва                  = 
| Вобласьць                       = [[Чарнігаўская вобласьць|Чарнігаўская]]
| Раён                            = [[Чарнігаўскі раён (Чарнігаўская вобласьць)|Чарнігаўскі]]
| Плошча                          = 
| Вышыня                          =
| Часавы пас                      =
| Летні час                       =
| Тэлефонны код                   = 
| Паштовы індэкс                  = 
| Аўтамабільны код                =
| Выява                           = 
| Апісаньне выявы                 = 
| Шырата паўшар'е                 = 
 | Шырата градусаў                = 51
 | Шырата хвілінаў                = 21
 | Шырата сэкундаў                = 9
| Даўгата паўшар'е                = 
 | Даўгата градусаў               = 30
 | Даўгата хвілінаў               = 40
 | Даўгата сэкундаў               = 48
| Пазыцыя подпісу на мапе         = зьнізу
| Водступ подпісу на мапе         = 
| Commons                         = 
| Сайт                            =
| Колер                           = {{Колер|Украіна}}
}}
'''Наво́зы''' ({{мова-uk|Наво́зи}}, з 1962 г. — Дняпро́ўскае, {{мова-uk|Дніпро́вське}})  — сяло ў складзе Міхайла-Кацюбінскай мястэчкавай грамады Чарнігаўскага раёну Чарнігаўскай вобласьці Украіны.

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

[[Файл:Фрагмэнт ліста Жыгімонта Старога 1538 г.png|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт ліста Жыгімонта Старога 1538 г.]]

25 студзеня 1538 году кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Стары]] пацьвердзіў архімандрыту Кіеўскага Пячэрскага манастыра Пахноцею (Пахноте''и'') права на атрыманьне мыта ў «име''н''и це''р''ковъномъ на''д'' Днепромъ на ''и''мя в Новозе». Архімандрыты, папярэднікі Пахноцея, мелі адпаведныя лісты ад вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] (†1506). А «тое мыто с тымъ именьемъ Навозомъ кня''з'' велики''и'' [[Вітаўт|Вито''лт'']]{{заўвага|Вітаўт спачыў у 1430 г., што ёсць крайняй датай найранейшай згадкі пра Навоз.}} к тому монастыру пече''р''скому по душы бабки свое''и'' прыдалъ»&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 20 (1536—1539) / Raimonda Ragauskienė, Darius Antanavičius. — Vilnius, 2009. № 90&lt;/ref&gt;.    

У апісаньні [[Чарнобыль]]скага замку 1552 года сяло Навоз згаданае сярод тых, што належалі Пячэрскаму манастыру ў Кіеве; уваходзіла ў склад чацьвёртай, не названай па паселішчу-лідару нядзелі{{заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці&lt;ref&gt;Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 185, 189 – 190&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 587 — 588&lt;/ref&gt;.

Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Навоз з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]&lt;ref&gt;Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)&lt;/ref&gt;.

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Уласнасьцю Пячэрскага манастыра сёлы Навоз па абодва берагі Дняпра названыя ў вопісе рухомай і нерухомай маёмасьці, калі на пасаду архімандрыта  ў 1593 годзе заступаў Нікіфар Тур&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 1.  Т. 1. Акты, относящиеся к истории православной церкви в Юго-Западной России. – Киев, 1859. С. 386&lt;/ref&gt;.

[[File:Сяло Навоз у рэестры 1628 г.jpg|170пкс|значак|зьлева|Сяло Навоз у рэестры 1628 г.]]

4 траўня 1607 году а. Ялісей Плетэніцкі, архімандрыт Пячэрскага манастыра ў Кіеве, судзіўся з панам Станіславам Чанавіцкім за наезд на сяло царкоўнае Навоз, рабаваньне маёмасьці і адвоз яе да сваіх добраў Лутавы&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (далей: ZD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). Dział II-gi. Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 103&lt;/ref&gt;. 

Згодна з падатковым рэестрам Кіеўскага ваяводзтва 1628 году, з 12 дымоў сяла Навоза архімандрыта Пятра Магілы і капітулы Кіева-Пячэрскага манастыра скарб мусіў атрымаць па 3 злотыя, з 6 [[агароднікі|агароднікаў]] па 1 злотаму і 6 грошаў, з 5 убогіх chałupek па 12 грошаў, з папа 6 злотых&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 600зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. — С. 389 — 390&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расеі ===

Пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году сяло Навоз засталося ў складзе Расеі.

На 1859 год у сяле Навоз Чарнігаўскага павету Чарнігаўскай губэрні было 193 двары з 774 жыхарамі мужчынскага і 781 жаночага полу, дзеялі царква і прыстань на Дняпры&lt;ref&gt;Списки населенных мест Российской империи, составленные и издаваемые Центральным статистическим комитетом Министерства внутренних дел. Вып. XLVIII. Черниговская губерния: по сведениям 1859 года / обработан членом Стат. Совета Н. Штиглицом. – Санкт-Петербург: в типографии Карла Вульфа, 1866. С. 13&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд сяло Навоз, як і раней, адміністрацыйна належала да Пакульскай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 258 двароў з 1405 жыхарамі, дзеялі царква, 2 карчмы, 5 вадзяных млыноў і 10 ветракоў, 2 маслабойні&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 104&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

== Насельніцтва ==

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{Чарнігаўская вобласьць}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскай вобласьці]][[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>apa1kmpvindkwa4joi26y2a96r7qfdh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678558</id>
      <parentid>2678555</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2678558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10430" sha1="pf9weywd3imgq40j1y00q6j76wonir2" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні}}
{{Населены пункт/Украіна
| Назва                           = Навозы
| Назва ў родным склоне           = Навозаў
| Статус                          = Сяло
| Былая назва                     = Навоз
| Арыгінальная назва              = Навози
| Лацінка                         = Navozy
| Краіны                          = Украіны
| Герб                            = 
| Сьцяг                           = 
| Першыя згадкі                   = не пазьней 1430 году
| Статус з                        = 
| Магдэбурскае права              = 
| Мясцовая назва                  = 
| Вобласьць                       = [[Чарнігаўская вобласьць|Чарнігаўская]]
| Раён                            = [[Чарнігаўскі раён (Чарнігаўская вобласьць)|Чарнігаўскі]]
| Плошча                          = 
| Вышыня                          =
| Часавы пас                      =
| Летні час                       =
| Тэлефонны код                   = 
| Паштовы індэкс                  = 
| Аўтамабільны код                =
| Выява                           = 
| Апісаньне выявы                 = 
| Шырата паўшар'е                 = 
 | Шырата градусаў                = 51
 | Шырата хвілінаў                = 21
 | Шырата сэкундаў                = 9
| Даўгата паўшар'е                = 
 | Даўгата градусаў               = 30
 | Даўгата хвілінаў               = 40
 | Даўгата сэкундаў               = 48
| Пазыцыя подпісу на мапе         = зьнізу
| Водступ подпісу на мапе         = 
| Commons                         = 
| Сайт                            =
| Колер                           = {{Колер|Украіна}}
}}
'''Наво́зы''' ({{мова-uk|Наво́зи}}, з 1962 г. — Дняпро́ўскае, {{мова-uk|Дніпро́вське}})  — сяло ў складзе Міхайла-Кацюбінскай мястэчкавай грамады Чарнігаўскага раёну Чарнігаўскай вобласьці Украіны.

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

[[Файл:Фрагмэнт ліста Жыгімонта Старога 1538 г.png|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт ліста Жыгімонта Старога 1538 г.]]

25 студзеня 1538 году кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Стары]] пацьвердзіў архімандрыту Кіеўскага Пячэрскага манастыра Пахноцею (Пахноте''и'') права на атрыманьне мыта ў «име''н''и це''р''ковъномъ на''д'' Днепромъ на ''и''мя в Новозе». Архімандрыты, папярэднікі Пахноцея, мелі адпаведныя лісты ад вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] (†1506). А «тое мыто с тымъ именьемъ Навозомъ кня''з'' велики''и'' [[Вітаўт|Вито''лт'']]{{заўвага|Вітаўт спачыў у 1430 г., што ёсць крайняй датай найранейшай згадкі пра Навоз.}} к тому монастыру пече''р''скому по душы бабки свое''и'' прыдалъ»&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 20 (1536—1539) / Raimonda Ragauskienė, Darius Antanavičius. — Vilnius, 2009. № 90&lt;/ref&gt;.    

У апісаньні [[Чарнобыль]]скага замку 1552 года сяло Навоз згаданае сярод тых, што належалі Пячэрскаму манастыру ў Кіеве; уваходзіла ў склад чацьвёртай, не названай па паселішчу-лідару нядзелі{{заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці&lt;ref&gt;Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 185, 189 – 190&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 587 — 588&lt;/ref&gt;.

Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Навоз з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]&lt;ref&gt;Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)&lt;/ref&gt;.

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Уласнасьцю Пячэрскага манастыра ў Кіеве сёлы Навоз па абодва берагі Дняпра названыя ў вопісе рухомай і нерухомай маёмасьці, калі на пасаду архімандрыта ў 1593 годзе заступаў Нікіфар Тур&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 1.  Т. 1. Акты, относящиеся к истории православной церкви в Юго-Западной России. – Киев, 1859. С. 386&lt;/ref&gt;.

[[File:Сяло Навоз у рэестры 1628 г.jpg|170пкс|значак|зьлева|Сяло Навоз у рэестры 1628 г.]]

4 траўня 1607 году а. Ялісей Плетэніцкі, архімандрыт Пячэрскага манастыра ў Кіеве, судзіўся з панам Станіславам Чанавіцкім за наезд на сяло царкоўнае Навоз, рабаваньне маёмасьці і адвоз яе да сваіх добраў Лутавы&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (далей: ZD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). Dział II-gi. Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 103&lt;/ref&gt;. 

Згодна з падатковым рэестрам Кіеўскага ваяводзтва 1628 году, з 12 дымоў сяла Навоза архімандрыта Пятра Магілы і капітулы Кіева-Пячэрскага манастыра скарб мусіў атрымаць па 3 злотыя, з 6 [[агароднікі|агароднікаў]] па 1 злотаму і 6 грошаў, з 5 убогіх chałupek па 12 грошаў, з папа 6 злотых&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 600зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. — С. 389 — 390&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расеі ===

Пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году сяло Навоз засталося ў складзе Расеі.

На 1859 год у сяле Навоз Чарнігаўскага павету Чарнігаўскай губэрні было 193 двары з 774 жыхарамі мужчынскага і 781 жаночага полу, дзеялі царква і прыстань на Дняпры&lt;ref&gt;Списки населенных мест Российской империи, составленные и издаваемые Центральным статистическим комитетом Министерства внутренних дел. Вып. XLVIII. Черниговская губерния: по сведениям 1859 года / обработан членом Стат. Совета Н. Штиглицом. – Санкт-Петербург: в типографии Карла Вульфа, 1866. С. 13&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд сяло Навоз, як і раней, адміністрацыйна належала да Пакульскай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 258 двароў з 1405 жыхарамі, дзеялі царква, 2 карчмы, 5 вадзяных млыноў і 10 ветракоў, 2 маслабойні&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 104&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

== Насельніцтва ==

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{Чарнігаўская вобласьць}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскай вобласьці]][[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>pf9weywd3imgq40j1y00q6j76wonir2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678559</id>
      <parentid>2678558</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <origin>2678559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10436" sha1="heypefsos06337htl84r6qci5h9ncf1" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні}}
{{Населены пункт/Украіна
| Назва                           = Навозы
| Назва ў родным склоне           = Навозаў
| Статус                          = Сяло
| Былая назва                     = Навоз
| Арыгінальная назва              = Навози
| Лацінка                         = Navozy
| Краіны                          = Украіны
| Герб                            = 
| Сьцяг                           = 
| Першыя згадкі                   = не пазьней 1430 году
| Статус з                        = 
| Магдэбурскае права              = 
| Мясцовая назва                  = 
| Вобласьць                       = [[Чарнігаўская вобласьць|Чарнігаўская]]
| Раён                            = [[Чарнігаўскі раён (Чарнігаўская вобласьць)|Чарнігаўскі]]
| Плошча                          = 
| Вышыня                          =
| Часавы пас                      =
| Летні час                       =
| Тэлефонны код                   = 
| Паштовы індэкс                  = 
| Аўтамабільны код                =
| Выява                           = 
| Апісаньне выявы                 = 
| Шырата паўшар'е                 = 
 | Шырата градусаў                = 51
 | Шырата хвілінаў                = 21
 | Шырата сэкундаў                = 9
| Даўгата паўшар'е                = 
 | Даўгата градусаў               = 30
 | Даўгата хвілінаў               = 40
 | Даўгата сэкундаў               = 48
| Пазыцыя подпісу на мапе         = зьнізу
| Водступ подпісу на мапе         = 
| Commons                         = 
| Сайт                            =
| Колер                           = {{Колер|Украіна}}
}}
'''Наво́зы''' ({{мова-uk|Наво́зи}}, з 1962 г. — Дняпро́ўскае, {{мова-uk|Дніпро́вське}})  — сяло ў складзе Міхайла-Кацюбінскай тэрытарыяльнай грамады Чарнігаўскага раёну Чарнігаўскай вобласьці Украіны.

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

[[Файл:Фрагмэнт ліста Жыгімонта Старога 1538 г.png|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт ліста Жыгімонта Старога 1538 г.]]

25 студзеня 1538 году кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Стары]] пацьвердзіў архімандрыту Кіеўскага Пячэрскага манастыра Пахноцею (Пахноте''и'') права на атрыманьне мыта ў «име''н''и це''р''ковъномъ на''д'' Днепромъ на ''и''мя в Новозе». Архімандрыты, папярэднікі Пахноцея, мелі адпаведныя лісты ад вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] (†1506). А «тое мыто с тымъ именьемъ Навозомъ кня''з'' велики''и'' [[Вітаўт|Вито''лт'']]{{заўвага|Вітаўт спачыў у 1430 г., што ёсць крайняй датай найранейшай згадкі пра Навоз.}} к тому монастыру пече''р''скому по душы бабки свое''и'' прыдалъ»&lt;ref&gt;Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 20 (1536—1539) / Raimonda Ragauskienė, Darius Antanavičius. — Vilnius, 2009. № 90&lt;/ref&gt;.    

У апісаньні [[Чарнобыль]]скага замку 1552 года сяло Навоз згаданае сярод тых, што належалі Пячэрскаму манастыру ў Кіеве; уваходзіла ў склад чацьвёртай, не названай па паселішчу-лідару нядзелі{{заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці&lt;ref&gt;Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли / П.Г. Клепатский – Т. 1: Литовский период. – Одесса, 1912. С. 185, 189 – 190&lt;/ref&gt;.}}&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 587 — 588&lt;/ref&gt;.

Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Навоз з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]&lt;ref&gt;Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)&lt;/ref&gt;.

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Уласнасьцю Пячэрскага манастыра ў Кіеве сёлы Навоз па абодва берагі Дняпра названыя ў вопісе рухомай і нерухомай маёмасьці, калі на пасаду архімандрыта ў 1593 годзе заступаў Нікіфар Тур&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 1.  Т. 1. Акты, относящиеся к истории православной церкви в Юго-Западной России. – Киев, 1859. С. 386&lt;/ref&gt;.

[[File:Сяло Навоз у рэестры 1628 г.jpg|170пкс|значак|зьлева|Сяло Навоз у рэестры 1628 г.]]

4 траўня 1607 году а. Ялісей Плетэніцкі, архімандрыт Пячэрскага манастыра ў Кіеве, судзіўся з панам Станіславам Чанавіцкім за наезд на сяло царкоўнае Навоз, рабаваньне маёмасьці і адвоз яе да сваіх добраў Лутавы&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (далей: ZD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). Dział II-gi. Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 103&lt;/ref&gt;. 

Згодна з падатковым рэестрам Кіеўскага ваяводзтва 1628 году, з 12 дымоў сяла Навоза архімандрыта Пятра Магілы і капітулы Кіева-Пячэрскага манастыра скарб мусіў атрымаць па 3 злотыя, з 6 [[агароднікі|агароднікаў]] па 1 злотаму і 6 грошаў, з 5 убогіх chałupek па 12 грошаў, з папа 6 злотых&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 600зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. — С. 389 — 390&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расеі ===

Пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году сяло Навоз засталося ў складзе Расеі.

На 1859 год у сяле Навоз Чарнігаўскага павету Чарнігаўскай губэрні было 193 двары з 774 жыхарамі мужчынскага і 781 жаночага полу, дзеялі царква і прыстань на Дняпры&lt;ref&gt;Списки населенных мест Российской империи, составленные и издаваемые Центральным статистическим комитетом Министерства внутренних дел. Вып. XLVIII. Черниговская губерния: по сведениям 1859 года / обработан членом Стат. Совета Н. Штиглицом. – Санкт-Петербург: в типографии Карла Вульфа, 1866. С. 13&lt;/ref&gt;.

У парэформавы пэрыяд сяло Навоз, як і раней, адміністрацыйна належала да Пакульскай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 258 двароў з 1405 жыхарамі, дзеялі царква, 2 карчмы, 5 вадзяных млыноў і 10 ветракоў, 2 маслабойні&lt;ref&gt;Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 104&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час ===

== Насельніцтва ==

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{Чарнігаўская вобласьць}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскай вобласьці]][[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>heypefsos06337htl84r6qci5h9ncf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кірыл Капленка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301501</id>
    <revision>
      <id>2678478</id>
      <parentid>2653899</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T07:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13163" sha1="qz4xkxxoqc9r7yp84acchap74h7o489" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Кіры́л Капле́нка''' ({{Н}} 15 чэрвеня 1999 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] і нацыянальнай [[Зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі]]. Ягоны старэйшы брат [[Мікіта Капленка|Мікіта]] таксама ёсьць прафэсійным футбалістам.

== Кар’ера ==
=== Клюбная ===
Пачынаў сваю футбольную кар’еру ў менскім «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]». У веку 14 гадоў на 3 месяцы перавёўся ў структуру барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]. У студзені 2015 году спартовец перабраўся ў расейскі «[[Краснадар (футбольны клюб)|Краснадар]]». У клюбе гулец правёў паўтраця гады, выступаючы зь юнацкай камандай на першынстве Краснадарскага краю. З чэрвеня 2017 году быў гульцом рэзэрвовай каманды «Зэніт-2», якая выступала ў [[Першая ліга чэмпіянату Расеі па футболе|ФНЛ]]. Дэбютаваў у 2017 годзе ў матчы 3-га тура другога дывізіёну чэмпіянату Расеі супраць «[[Цюмень (футбольны клюб)|Цюмені]]», зьявіўшыся ў пачатковым складзе. Галоўны трэнэр «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніту]]» [[Рабэрта Манчыні]] запрасіў футбаліста ў асноўную каманду, і 18 верасьня ў матчы 10-га тура расейскага чэмпіянату Капленка дэбютаваў у асноўным складзе ў матчы супраць «Уфы», выйшаўшы на замену замест [[Крыстыян Набоа|Крыстыяна Набоа]]&lt;ref name=&quot;fcorenburg&quot;&gt;{{спасылка|спасылка=https://fcorenburg.ru/news/novosti-osnovy/poluzashhitnik-kirill-kaplenko-na-pravah-arendy-perehodit-v-fk-orenburg.html|загаловак=Полузащитник Кирилл Капленко на правах аренды переходит в ФК &quot;Оренбург&quot;|копія=https://web.archive.org/web/20210524234531/https://fcorenburg.ru/news/novosti-osnovy/poluzashhitnik-kirill-kaplenko-na-pravah-arendy-perehodit-v-fk-orenburg.html|дата копіі=24.05.2021}}&lt;/ref&gt;.

21 лютага 2020 году быў накіраваны ў арэнду ў «[[Арэнбург (футбольны клюб)|Арэнбург]]»&lt;ref name=&quot;fcorenburg&quot; /&gt;. Дэбютаваў за клюб 22 ліпеня 2020 году ў матчы супраць маскавіцкага «[[Дынама Масква (футбольны клюб)|Дынама]]». Па заканчэньні сэзону беларус застаўся ў арэндзе ў клюбе, які тым часам страціў месца ў [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Расеі па футболе|Прэм’ер-лізе]] і апусьціўся ў другі дывізіён. 9 верасьня вызначыўся галявой перадачай у матчы супраць яраслаўскага «[[Шыньнік Яраслаўль|Шыньніка]]»&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://int.soccerway.com/matches/2020/09/09/russia/1-division/gazovik-orenburg/fk-shinnik-yaroslavl/3312013/|загаловак=Orenburg vs. Shinnik|выдавецтва=soccerway.com|дата публікацыі=09.09.2020|копія=https://web.archive.org/web/20221120190729/https://int.soccerway.com/matches/2020/09/09/russia/1-division/gazovik-orenburg/fk-shinnik-yaroslavl/3312013/|дата копіі=20.11.2022}}&lt;/ref&gt;. У матчы 17 кастрычніка супраць другой каманды «[[Спартак Масква (футбольны клюб)|Спартака]]» выйшаў на поле з капітанскай повязьзю і вызначыўся чарговай галявой перадачай. Дэбютны гол правёў 15 траўня 2021 году ў матчы супраць бранскага «[[Дынама Бранск|Дынама]]». Улетку 2021 году спартовец зноў на год застаўся ў клюбе на правах арэнды. 10 ліпеня 2021 году ў матчы супраць «[[Валгар Астрахань|Валгара]]» вызначыўся голам. Паводле вынікаў сэзону футбаліст дапамог клюбу прасунуцца ў Прэм’ер-лігу. За час арэнднай дамовы Капленка стаў адным з ключавых гульцоў клюбу, правёўшы за клюб сумарна 58 матчаў, у якіх вызначыўся 2 галамі і 4 галявымі перадачамі. У чэрвені 2022 году футбаліст на сталай аснове прыяднаўся да «Арэнбургу», падпісаўшы двухгадовы кантракт&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://fc-zenit.ru/news/2022-06-14-kirill-kaplenko-prodolzhit-kareru-v-orenburge.htm|загаловак=Кирилл Капленко продолжит карьеру в «Оренбурге»|выдавецтва=fc-zenit.ru|дата публікацыі=14.06.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220713085354/https://fc-zenit.ru/news/2022-06-14-kirill-kaplenko-prodolzhit-kareru-v-orenburge.htm|дата копіі=13.07.2022}}&lt;/ref&gt;. Сума трансфэру склала 200 тысяч эўра. Беларус застаўся ў ліку галоўных футбалістаў клюбу, а самая арэнбурская каманды фінішавала на рэкордным 7-м месцы&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://fcorenburg.ru/news/novosti-kluba/spasibo-za-sezon.html|загаловак=Спасибо за сезон!|выдавецтва=fcorenburg.ru|дата публікацыі=04.06.2023}}&lt;/ref&gt;. У ліпені 2023 году сваю зацікаўленасьць у паслугах спартоўца выказвала маскавіцкае «Дынама», але футбаліст застаўся ў Арэнбургу&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://football.by/news/176997|загаловак=Источник: Кирилл Капленко переходит в московское &quot;Динамо&quot;|выдавецтва=football.by|дата публікацыі=24.07.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230724191631/https://football.by/news/176997|дата копіі=24.07.2023}}&lt;/ref&gt;.

У лютым 2024 году футбаліст далучыўся да «[[Балтыка Калінінград|Балтыцы]]», якая выклала за Капленку блізу 1,6 мільёнаў эўра&lt;ref name=&quot;fcbaltika&quot;&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fc-baltika.ru/news/vitaem_kiryl/|загаловак=Вiтаем, Кiрыл!|выдавецтва=fc-baltika.ru|дата публікацыі=09.02.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240209090059/https://www.fc-baltika.ru/news/vitaem_kiryl/|дата копіі=09.02.2024}}&lt;/ref&gt;. Кантракт зь беларусам прадугледжваў супрацу да канца чэрвеня 2028 году&lt;ref name=&quot;fcbaltika&quot;/&gt;. Дэбютны матчы за клюб згуляў 3 сакавіка 2024 году, зьявіўшыся ў першай адзінаццатцы ў матчы супраць «[[Сочы (футбольны клюб)|Сочы]]». 25 жніўня таго ж году ён стаў гульцом «[[Хімкі (футбольны клюб)|Хімак]]»&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Боев, Максим|спасылка=https://www.championat.com/football/news-5680884-himki-obyavili-o-perehode-kirilla-kaplenko.html|загаловак=«Химки» объявили о переходе Кирилла Капленко|выдавец=Championat.com|дата публікацыі=25.08.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240825120011/https://www.championat.com/football/news-5680884-himki-obyavili-o-perehode-kirilla-kaplenko.html|дата копіі=25.08.2024}}&lt;/ref&gt;, дзе амаль не гуляў, а пазьней клюб быў ліквідаваны праз благі фінансавы стан. Пэўны час правёў у складзе «[[Спартак Кастрама|Спартака]]» з [[Кастрама|Кастрамы]]. На пачатку студзеня 2026 году стаў футбалістам менскага «Дынама»&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-01-06 |url = https://football.by/news/212268 |загаловак = Кирилл Капленко стал игроком минского &quot;Динамо&quot; |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-01-22 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;. За сталічную каманду амаль не гуляў, а ў сярэдзіне году прыяднаўся да БАТЭ&lt;ref&gt;{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-06-29 |url = https://football.by/news/220490 |загаловак = Кирилл Капленко — игрок БАТЭ |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-07-10 |мова = ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Міжнародная ===
Нарадзіўся і гадаваўся ў Беларусі. Па пераезьдзе ў Расею падаў запыт на атрыманьне грамадзянства і ў верасьні 2018 году атрымаў выклік у склад зборнай Расеі (да 20 гадоў)&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.rfs.ru/team/3479/players/175856|загаловак=Кирилл Капленко|копія=https://web.archive.org/web/20200721160933/https://www.rfs.ru/team/3479/players/175856|дата копіі=21.07.2020}}&lt;/ref&gt;. У 2017 годзе выклікаўся ў [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|зборную Беларусі (да 21 году)]], але гулец адмовіў беларускаму боку.

У лістападзе 2022 году футбаліст атрымаў выклік у нацыянальную [[Зборная Беларусі па футболе|зборную Беларусі]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://team.abff.by/news/article/vyzov-v-nacionalnuu-sbornuu-44404|загаловак=Вызов в национальную сборную|выдавецтва=abff.by|дата публікацыі=03.11.2022|копія=https://web.archive.org/web/20221104053621/https://team.abff.by/news/article/vyzov-v-nacionalnuu-sbornuu-44404|дата копіі=04.11.2022}}&lt;/ref&gt;. Паводле словаў спартовага дырэктара «Арэнбургу» футбаліст хацеў бараніць колеры [[Зборная Расеі па футболе|зборнай Расеі]], аднак выкліку ў галоўную каманду не дачакаўся&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://football.by/news/169154.html|загаловак=Андреев: &quot;Капленко до последнего ждал вызова в сборную России, но теперь готов играть за белорусов&quot;|выдавецтва=football.by|дата публікацыі=04.11.2022|копія=https://web.archive.org/web/20221104082811/https://football.by/news/169154.html|дата копіі=04.11.2022}}&lt;/ref&gt;. Дэбютаваў за зборную Беларусі 17 лістапада 2022 году ў таварыскім матчы супраць [[зборная Сырыі па футболе|зборнай Сырыі]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://football.by/news/169497|загаловак=Товарищеский матч. Автогол соперника принес Беларуси минимальную викторию над Сирией|выдавецтва=football.by|дата публікацыі=17.11.2022|копія=https://web.archive.org/web/20221117185828/https://football.by/news/169497|дата копіі=17.11.2022}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{Transfermarkt}}
* {{Soccerway}}
* {{Worldfootball}}

{{Склад ФК БАТЭ}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Капленка, Кірыл}}
[[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]]
[[Катэгорыя:Расейскія футбалісты]]</text>
      <sha1>qz4xkxxoqc9r7yp84acchap74h7o489</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chevrolet AK Series</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301857</id>
    <revision>
      <id>2678459</id>
      <parentid>2678095</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T02:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38904-77</username>
        <id>98818</id>
      </contributor>
      <origin>2678459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24795" sha1="4x1c22zhg4mkkqp51fb2r4m6idglb1h" xml:space="preserve">{{Аўтамабіль
| назва                          = «Chevrolet AK-Series»
| выява               = [[Файл:TM 9-2800, truck tractor, 1 1-2-ton, 4x2 (G-617).png|300пкс]]
| вытворца                     = «[[Chevrolet]]/[[GMC]]»
| гады       = 1941-1947
| падобныя           = '''AK-Series Pickup Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt;[[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 ½-Ton Pickup (11C)]]/[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 ½-Ton Pickup]]&lt;br/&gt;[[Willys Americar|1941 Willys Americar Pickup Truck]]/[[Willys Americar|1942 Willys Americar Pickup Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Pickup Truck]]&lt;br&gt;[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-Series Pickup Truck]]&lt;br&gt;[[International K &amp; KB series|International Harvester K-1 Pickup Truck]]&lt;br/&gt;'''Light Delivery Chassis With Cab (1941-1947):'''&lt;br/&gt; [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 ½-Ton Chassis with Cab (11C)]]/[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 ½-Ton Chassis With Cab]]&lt;br/&gt;[[Willys Americar|1941 Willys Americar ½-Ton Chassis With Cab]]/[[Willys Americar|1942 Willys Americar ½-Ton Chassis With Cab]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge ½-Ton Chassis With Cab]]&lt;br&gt;[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-5 ½-Ton Chassis With Cab]]&lt;br&gt;[[International K &amp; KB series|International Harvester K-1 ½-Ton Chassis With Cab]]&lt;br/&gt;'''3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab (1941-1947):'''&lt;br/&gt; [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]/[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]&lt;br&gt;[[REO Speed Wagon|1941-1947 Reo Speed Wagon 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]&lt;br&gt;[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-15 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|International Harvester K-3 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]&lt;br/&gt;'''AK-Series Express Pickup Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt; [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Express Pickup]]/[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 1½-Ton Express Pickup]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Express Pickup Truck]]&lt;br&gt;[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-Series Express Pickup Truck]]&lt;br/&gt;[[REO Speed Wagon|1941-1947 Reo D-19 Speed Wagon Pickup Truck]]&lt;br&gt;[[International K &amp; KB series|International Harvester K-2/K-3 Express Pickup Truck]]&lt;br/&gt;'''AK-Series Panel Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt;[[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 ½-Ton Panel Truck (11C)]]/[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 1½-Ton Panel Truck]]&lt;br/&gt;[[Mercury|1947 Mercury Half Ton Panel Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]]&lt;br&gt;[[International K &amp; KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]]&lt;br/&gt;'''Heavy Duty Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt;[[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Conventional Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]]/[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 1½-Ton Conventional Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge WF-32 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-16 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1942-1947 International Harvester K-4 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-5 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[REO Speed Wagon|1941-1947 Reo Speed Wagon 19B Single Axle Chassis Truck]]&lt;br&gt;'''Heavy Duty Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1941-1947):'''&lt;br/&gt; [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]/[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge WF-32 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]&lt;br/&gt;[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-16 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1942-1947 International Harvester K-4 School Bus Chassis]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-5 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]&lt;br/&gt;[[REO Speed Wagon|1941-1947 Reo Speed Wagon Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]&lt;br&gt;'''Heavy Duty Dual Rear Wheel Conventional Cab Tandem Axle Chassis Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt; [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Conventional Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Chassis Truck]]/[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 1½-Ton Conventional Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[REO Speed Wagon|1941-1947 Reo Model 25 Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge WF-32 Conventional Cab Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-16 Conventional Cab Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Conventional Cab Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br&gt;'''Heavy Duty Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt; [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Conventional Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 1½-Ton Conventional Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge WF-32 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-16 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[REO Speed Wagon|1941-1947 Reo Speed Wagon 19B Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br&gt;'''Heavy Duty Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt; [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 1½-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[REO Speed Wagon|1941-1947 Reo Model 25 Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge WF-32 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-16 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] &lt;br&gt;'''COE Single Axle Chassis Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt;[[Ford Six and Eight|1941-1947 Ford COE Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge COE Single Axle Chassis Truck]]&lt;br&gt;[[Diamond T|1941-1947 Diamond T COE Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-5/K-6/K-7/K-8 COE Single Axle Chassis Truck]] &lt;br&gt;'''COE Tandem Axle Chassis Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt;[[Ford Six and Eight|1941-1947 Ford COE Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Diamond T|1941-1947 Diamond T COE Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge COE Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-5/K-6/K-7/K-8 COE Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br&gt;'''COE Single Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt;[[Ford Six and Eight|1941-1947 Ford COE Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Diamond T|1941-1947 Diamond T COE Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge COE Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-5/K-6/K-7/K-8 COE Single Axle Semi-Tractor Truck]] &lt;br&gt;'''COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt;[[Ford Six and Eight|1941-1947 Ford COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Diamond T|1941-1947 Diamond T COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-5/K-6/K-7/K-8 COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]
| папярэднік = [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Trucks]]
| наступнік = [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance Design]]
}}

[[Chevrolet AK Series]] — гэта лінейка пікапаў, якія прадаваліся пад брэндам [[Chevrolet]] і выпускаліся з 1941 па 1947 год. У іх выкарыстоўвалася платформа GM A, якую выкарыстоўвала і [[Chevrolet Deluxe]]. Серыя AK таксама прадавалася ў крамах [[GMC]]. Асноўным візуальным адрозненнем было тое, што ў Chevrolet былі вертыкальныя рашоткі радыятара, а ў GMC — гарызантальныя, Паўтонная серыя AK даступная ў выглядзе пікапа (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]]) і грузавіка з кузавам (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Pontiac|1927 Pontiac Deluxe Panel Delivery]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet panel delivery]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet International AC panel delivery]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Panel Truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Panel Truck]]). Мадэлі GMC 1941–1945 гадоў прадаваліся як серыя C і сталі серыяй E у мадэльных гадах 1946 і 1947 гадоў (серыя CC/серыя EC для мадэляў са звычайнай кабінай які ўключае ў сябе medium and heavy-duty dual rear wheel single-axle rigid truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Rigid Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle rigid chassis truck]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle rigid truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]]), medium and heavy-duty dual rear tandem-axle rigid truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Chassis Rigid Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Truck]], [[GMC|1930-1934 GMC Model 795 2-Door Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Rigid Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear tandem-axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear tandem-axle chassis rigid truck]]), medium and heavy-duty dual rear wheel single-axle semi-tractor truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Renault|Renault YGAC 77 hp 6 ton tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]]), medium and heavy-duty school bus chassis (пасля-[[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis without Cab]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T School Bus Chassis (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton School Bus Chassis]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton School Bus Chassis]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet|1933 Chevrolet 2-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]]), і medium and heavy-duty dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Renault TT|Renault TTD6 Tracteur 6 15 tonnes]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear tandem-axle semi-tractor truck]]) і серыя CF/серыя EF для мадэляў з кабінай COE які ўключае ў сябе medium and heavy-duty dual rear wheel single-axle rigid truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), medium and heavy-duty dual rear wheel tandem-axle rigid truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Steam Wagon]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Steam Wagon]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]]), medium and heavy-duty dual rear wheel single-axle semi-tractor truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), і medium and heavy-duty dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]])), Аднак серыя Chevy AK сапраўды з'яўляецца грузавіком на базе легкавога аўтамабіля. Выпускаліся паміж 1941 і 1947 гадамі і былі пабудаваны на платформе General Motors &quot;A&quot;. Гэта тое ж шасі, якое Chevrolet выкарыстоўваў для сваіх легкавых аўтамабіляў у той час, такіх як [[Chevrolet Deluxe]].

[[Катэгорыя:Аўтамабілі Chevrolet|AK-Series]]
[[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі 1940-х гадоў]]
[[Катэгорыя:Аўтамабілі, прадстаўленыя ў 1941 годзе]]</text>
      <sha1>4x1c22zhg4mkkqp51fb2r4m6idglb1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арлова (Менская вобласьць)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302256</id>
    <revision>
      <id>2678378</id>
      <parentid>2674322</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T13:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="jsbdvsgs790drgkrhqxklzj9gyt7p85" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Арлова}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Арлова
|Лацінка                           = Arlova
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Арлова
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 10
|Год падліку колькасьці            = 2019
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 202135&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=202135 Белпошта]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 6248817096
|Выява                             = Arlova, Smaliavičy District (01).jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 08
 |Шырата сэкундаў                  = 57
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 09
 |Даўгата сэкундаў                 = 46
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Арло́ва'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 434&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]&lt;ref&gt;Рашэньні выканкама Менскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 25 студзеня і 8 лютага 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 10 (1708).&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

* [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] 

{{Жодзінскі сельсавет}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>jsbdvsgs790drgkrhqxklzj9gyt7p85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асіньнік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302370</id>
    <revision>
      <id>2678381</id>
      <parentid>2674321</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T15:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5350" sha1="hb8zhlif2mi6lp4mpbs91n18kn9zy91" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Асіньнік
|Лацінка                           = Asinnik
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Асіньніка
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 1
|Год падліку колькасьці            = 2009
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 222217&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=222217,%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C,%20%D0%A1%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD,%20%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%20%D0%9E%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA,%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%20%D0%9D%D0%B5%D1%82%20%D0%A3%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B&amp;district=%D0%A1%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&amp;region=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&amp;city_type=%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F&amp;city=%D0%9E%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA&amp;street_type=%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0&amp;street=%D0%9D%D0%B5%D1%82%20%D0%A3%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B&amp;postcode=222217 Белпошта]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 05
 |Шырата сэкундаў                  = 48
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 12
 |Даўгата сэкундаў                 = 02
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Асі́ньнік'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 434&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]].

Да [[27 сьнежня]] [[1962]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Пліскі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Пліскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэньне выканкаму Менскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сьнежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэньняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

* [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] 

{{Жодзінскі сельсавет}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>hb8zhlif2mi6lp4mpbs91n18kn9zy91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бабі Лес</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302806</id>
    <revision>
      <id>2678422</id>
      <parentid>2674320</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T17:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4656" sha1="eh6ghofvzbkb5k7lkqfir1bh1se2wus" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Бабі Лес
|Лацінка                           = Babi Lies
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Бабінага Леса
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 47
|Год падліку колькасьці            = 2019
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 202135&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%20%D0%9B%D0%B5%D1%81 Белпошта]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 
|Выява                             = Babi_Lies_(03).jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 09
 |Шырата сэкундаў                  = 29
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 11
 |Даўгата сэкундаў                 = 19
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Ба́бі Лес'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 434&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]].

Да 1982 году вёска ўваходзіла ў склад [[Юр’еўскі сельсавет|Юр’еўскага сельсавету]]&lt;ref&gt;Рашэньні выканкаму Менскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 25 студзеня і 8 лютага 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 10 (1708).&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

* [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] 

{{Жодзінскі сельсавет}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>eh6ghofvzbkb5k7lkqfir1bh1se2wus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Барсукі (Смалявіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302808</id>
    <revision>
      <id>2678438</id>
      <parentid>2674319</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T19:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4588" sha1="gsyp2puoqe4fhpbkmjhpprllmknzv59" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Барсукі}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Барсукі
|Лацінка                           = Barsuki
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Барсукоў
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 1 144
|Год падліку колькасьці            = 2013
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 222168&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BA%D0%B8 Белпошта]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 
|Выява                             = Agrogorodok Barsuki.jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 05
 |Шырата сэкундаў                  = 00
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 16
 |Даўгата сэкундаў                 = 13
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Барсукі́'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 434&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]].

З 5 сакавіка 2008 году мае статус «[[Аграгарадок|аграгарадок]]»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908n0015278&amp;q_id=6125636|title=Решение Смолевичского районного Совета депутатов от 5 марта 2008 года № 66 «О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки»}}&lt;/ref&gt;.


== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

* [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] 

{{Жодзінскі сельсавет}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>gsyp2puoqe4fhpbkmjhpprllmknzv59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белая Лужа (Смалявіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302829</id>
    <revision>
      <id>2678457</id>
      <parentid>2674324</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T00:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4203" sha1="grrg0y93vp506ps9i66v4cka00g5v64" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Белая Лужа}}

{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Белая Лужа
|Лацінка                           = Bielaja Luža
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Белай Лужы
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 99
|Год падліку колькасьці            = 2009
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 202135&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%8F%20%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B0 Белпошта] {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 6248817016
|Выява                             = Bielaja Luža, Smaliavičy District (01).jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 09
 |Шырата сэкундаў                  = 08
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 21
 |Даўгата сэкундаў                 = 18
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Белая Лужа'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 434&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Bielaja Luža, Smaliavičy District}}

* [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] 

{{Жодзінскі сельсавет}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>grrg0y93vp506ps9i66v4cka00g5v64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Буда (Смалявіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302861</id>
    <revision>
      <id>2678460</id>
      <parentid>2674317</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T03:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4017" sha1="3gnh68g3ly7l6wyw7mqajw4pgrwuvpb" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Буда}}

{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Буда
|Лацінка                           = Buda
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Буды
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 0
|Год падліку колькасьці            = 2019
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 222161&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B0 Белпошта] {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 6248817026
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 07
 |Шырата сэкундаў                  = 56
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 15
 |Даўгата сэкундаў                 = 21
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Бу́да'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 434&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] 


{{Жодзінскі сельсавет}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>3gnh68g3ly7l6wyw7mqajw4pgrwuvpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ford Six and Eight</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302865</id>
    <revision>
      <id>2678458</id>
      <parentid>2678052</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T00:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38730-53</username>
        <id>98799</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2678458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24130" sha1="nx8rzjiahpla9iju3zsrbmb47hzpkq1" xml:space="preserve">{{Аўтамабіль
| назва                          = «Ford Six and Eight»
| выява               = [[Файл:Ford Abschleppwagen- Vintage Cars &amp; Bikes Steinfort.jpg|300пкс]]
| вытворца                     = «[[Ford Motor Company]]»
| гады       = 1942-1947
| падобныя           = '''V8 ½-Ton Pickup Truck (1942-1947):'''&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1947 Chevrolet ½-Ton Pickup Truck]]&lt;br/&gt;[[Willys Americar|1942 Willys Americar Pickup Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Pickup Truck]]&lt;br&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1945 GMC ½-Ton Pickup Truck]]/[[Chevrolet AK Series|1946-1947 GMC ½-Ton Pickup Truck]]&lt;br/&gt;[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-Series Pickup Truck]]&lt;br&gt;[[International K &amp; KB series|International Harvester K-1 Pickup Truck]]&lt;br/&gt;'''V8 ½-Ton Chassis With Cab (1942-1947):'''&lt;br/&gt; [[Chevrolet AK Series|1942-1947 Chevrolet ½-Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]&lt;br/&gt;[[Willys Americar|1942 Willys Americar ½-Ton Chassis With Cab]]&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1945 GMC ½-Ton Chassis With Cab]]/[[Chevrolet AK Series|1946-1947 GMC ½-Ton Chassis With Cab]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge ½-Ton Chassis With Cab]]&lt;br&gt;[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-5 ½-Ton Chassis With Cab]]&lt;br&gt;[[International K &amp; KB series|International Harvester K-1 ½-Ton Chassis With Cab]]&lt;br/&gt;'''V8 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab (1942-1947):'''&lt;br/&gt; [[Chevrolet AK Series|1942-1947 Chevrolet 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1945 GMC 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]/[[Chevrolet AK Series|1946-1947 GMC 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1942-1947 Dodge 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]&lt;br&gt;[[REO Speed Wagon|1942-1947 Reo Speed Wagon 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]&lt;br&gt;[[Studebaker M-Series|1942-1947 Studebaker M-15 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|International Harvester K-3 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]&lt;br/&gt;'''V8 Express Pickup Truck (1942-1947):'''&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1947 Chevrolet Express Pickup Truck]]&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1945 GMC Express Pickup Truck]]/[[Chevrolet AK Series|1946-1947 GMC Express Pickup Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1942-1947 Dodge Express Pickup Truck]]&lt;br&gt;[[Studebaker M-Series|1942-1947 Studebaker M-Series Express Pickup Truck]]&lt;br/&gt;[[REO Speed Wagon|1942-1947 Reo D-19 Speed Wagon Pickup Truck]]&lt;br&gt;[[International K &amp; KB series|International Harvester K-2/K-3 Express Pickup Truck]]&lt;br/&gt;'''V8 Panel Truck (1942-1947):'''&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1947 Chevrolet Panel Truck]]&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1947 GMC Panel Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1942-1947 Dodge Panel Truck]]&lt;br&gt;[[International K &amp; KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]]&lt;br/&gt;'''V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947):'''&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1947 Chevrolet Heavy Duty Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1945 GMC 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]/[[Chevrolet AK Series|1946-1947 GMC 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1942-1947 Dodge WF-32 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Studebaker M-Series|1942-1947 Studebaker M-16 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1942-1947 International Harvester K-4 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1942-1947 International Harvester K-5 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1942—1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[REO Speed Wagon|1942-1947 Reo Speed Wagon 19B Single Axle Chassis Truck]]&lt;br&gt;'''V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1942-1947):'''&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1947 Chevrolet Heavy Duty Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1945 GMC 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]/[[Chevrolet AK Series|1946-1947 GMC 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1942-1947 Dodge WF-32 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]&lt;br/&gt;[[Studebaker M-Series|1942-1947 Studebaker M-16 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]&lt;br/&gt; [[International K &amp; KB series|1942-1947 International Harvester K-4 School Bus Chassis]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1942-1947 International Harvester K-5 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1942-1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]&lt;br/&gt;[[REO Speed Wagon|1941-1947 Reo Speed Wagon Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]&lt;br&gt;'''V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1942-1947):'''&lt;br/&gt; [[Chevrolet AK Series|1942-1947 Chevrolet Heavy Duty Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1945 GMC 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Tandem Axle Conventional Cab Chassis Truck]]/[[Chevrolet AK Series|1946-1947 GMC 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Tandem Axle Conventional Cab Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[REO Speed Wagon|1942-1947 Reo Model 25 Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1942-1947 Dodge WF-32 Conventional Cab Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Studebaker M-Series|1942-1947 Studebaker M-16 Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1942-1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Conventional Cab Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br&gt;'''V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947):'''&lt;br/&gt; [[Chevrolet AK Series|1942-1947 Chevrolet Heavy Duty Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1945 GMC 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Chevrolet AK Series|1946-1947 GMC 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1942-1947 Dodge WF-32 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Studebaker M-Series|1942-1947 Studebaker M-16 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1942-1947 International Harvester K-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1942-1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[REO Speed Wagon|1942-1947 Reo Speed Wagon 19B Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br&gt;'''V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947):'''&lt;br/&gt; [[Chevrolet AK Series|1942-1947 Chevrolet Heavy Duty Dual Rear Tandem Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[REO Speed Wagon|1942-1947 Reo Model 25 Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1945 GMC 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Tandem Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]]/[[Chevrolet AK Series|1946-1947 GMC 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Tandem Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1942-1947 Dodge WF-32 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Studebaker M-Series|1942-1947 Studebaker M-16 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1942-1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] &lt;br&gt;'''COE Single Axle Chassis Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet COE Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge COE Single Axle Chassis Truck]]&lt;br&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1945 GMC COE Single Axle Chassis Truck]]/[[Chevrolet AK Series|1946-1947 GMC COE Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-5/K-6/K-7/K-8 COE Single Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Diamond T|1941-1947 Diamond T COE Single Axle Chassis Truck]]&lt;br&gt;'''COE Tandem Axle Chassis Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet COE Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1945 GMC COE Tandem Axle Chassis Truck]]/[[Chevrolet AK Series|1946-1947 GMC COE Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Diamond T|1941-1947 Diamond T COE Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge COE Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-5/K-6/K-7/K-8 COE Tandem Axle Chassis Truck]]&lt;br&gt;'''COE Single Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet COE Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Diamond T|1941-1947 Diamond T COE Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1945 GMC COE Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Chevrolet AK Series|1946-1947 GMC COE Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1942-1947 Dodge COE Single Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-5/K-6/K-7/K-8 COE Single Axle Semi-Tractor Truck]] &lt;br&gt;'''COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947):'''&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Chevrolet AK Series|1942-1945 GMC COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Chevrolet AK Series|1946-1947 GMC COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br&gt;[[International K &amp; KB series|1941-1947 International Harvester K-5/K-6/K-7/K-8 COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]&lt;br/&gt;[[Diamond T|1941-1947 Diamond T COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]
| папярэднік = [[1941 Ford#1941|1941 Ford Trucks]]
| наступнік = [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-Series (1948-1950)]]
}}
Грузавікі Ford 1942–1947 гадоў, ласкава вядомыя як «Jailbar» («Таймбарскія») з-за іх характэрнай вертыкальнай рашоткі радыятара, былі апошнімі грузавікамі Ford на базе даваенных аўтамабіляў. Пабудаваныя падчас і адразу пасля Другой сусветнай вайны, яны прапаноўваліся з легендарнымі 221- або 239-цыліндравымі рухавікамі V8 з плоскай галоўкай або радным шасціцыліндравым рухавіком, Грузавікі Ford 1942–1947 гадоў прадавалася ў васьмі розных вагавых класах: Half Ton пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], і [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]]), Express Bed пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Express Bed Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], і [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]]), Panel Van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton Panel Truck (11C)]]), COE Single Axle Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1940)]]), COE Tandem Axle Chassis Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Steam Wagon]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1937)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1938-1940)]]), COE Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]]), COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]]), V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]), V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (пасля-[[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis without Cab]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 4x2 School Bus Chassis (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 4x2 School Bus Chassis]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], і [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]), V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]), V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], і [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]]), і Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], і [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]), 16 студзеня 1948 года старыя грузавікі на базе легкавых аўтамабіляў былі заменены на [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-Series (1948-1950)]]. Гэта стала важнай вяхой, калі лёгкія пікапы Ford упершыню адмовіліся ад платформаў легкавых аўтамабіляў і былі пабудаваны на спецыяльных шасі цяжкіх грузавікоў.

[[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford|Six and Eight]]
[[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі 1940-х гадоў]]
[[Катэгорыя:Аўтамабілі, прадстаўленыя ў 1941 годзе]]</text>
      <sha1>nx8rzjiahpla9iju3zsrbmb47hzpkq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Будагова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302866</id>
    <revision>
      <id>2678461</id>
      <parentid>2674658</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T03:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4477" sha1="5waubh1cyu37jzrpasbirwa9irngh9b" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Будагова
|Лацінка                           = Budahova
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Будагова
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 694
|Год падліку колькасьці            = 2009
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 202135&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE Белпошта] {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 
|Выява                             = Budahova (02).jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 08
 |Шырата сэкундаў                  = 38
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 18
 |Даўгата сэкундаў                 = 39
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Будаго́ва'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 435&lt;/ref&gt; — [[вёска]] (аграгарадок)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908n0015278&amp;q_id=6125636|title=Рашэньне Смалявіцкага раённага Савета депутатаў ад 5 сакавіка 2008 году № 66 «О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки»}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Budahova}}
* [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] 


{{Жодзінскі сельсавет}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>5waubh1cyu37jzrpasbirwa9irngh9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бярозавіца</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302887</id>
    <revision>
      <id>2678464</id>
      <parentid>2674853</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T05:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4053" sha1="dqiez9inpdt9okk78ag39875ex0zn23" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Бярозавіца
|Лацінка                           = Biarozavica
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Бярозавіцы
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 90
|Год падліку колькасьці            = 2019
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 222168&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B0 Белпошта] {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 6248817021
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 04
 |Шырата сэкундаў                  = 28
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 15
 |Даўгата сэкундаў                 = 05
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Бяро́завіца'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 435&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] 


{{Жодзінскі сельсавет}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>dqiez9inpdt9okk78ag39875ex0zn23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Восава (Жодзінскі сельсавет)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302888</id>
    <revision>
      <id>2678556</id>
      <parentid>2674857</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:46:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5471" sha1="kpgkdzkvk35ysvdmoccl3ej5kb8li3i" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Восава}}

{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Восава
|Лацінка                           = Vosava
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Восава
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 27
|Год падліку колькасьці            = 2009
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 202154&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%9E%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BE Белпошта] {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 
|Выява                             = Vosava, Žodzinski sieĺsaviet (02).jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 05
 |Шырата сэкундаў                  = 06
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 08
 |Даўгата сэкундаў                 = 18
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Во́сава'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 440&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]].

Да [[28 ліпеня]] [[1966]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Пліскі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Пліскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэньне выканкаму Менскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 ліпеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэньняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 26 (1146).&lt;/ref&gt;, да [[2008]] года — знаходзілася ў раённым падпарадкаваньні&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-177/2008-177(002-006).pdf&amp;oldDocPage=2 Решение Минского областного Совета депутатов от 18 июня 2008 г. № 115 Об изменении границ Жодинского, Плисского сельсоветов и г.Смолевичи Смолевичского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211024104438/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-177%2F2008-177%28002-006%29.pdf&amp;oldDocPage=2 |date=24 кастрычніка 2021 }} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Vosava, Žodzinski Sieĺsaviet, Smaliavičy District}}
* [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] 


{{Жодзінскі сельсавет}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>kpgkdzkvk35ysvdmoccl3ej5kb8li3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Востраў (Жодзінскі сельсавет)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302978</id>
    <revision>
      <id>2678557</id>
      <parentid>2676869</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2678557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4198" sha1="rb9cobrkoeu4ft1n7wfkcg83gf7tjfx" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Востраў (неадназначнасьць)}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Востраў
|Лацінка                           = Vostraŭ
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Вострава
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 45
|Год падліку колькасьці            = 2009
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 202135&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2 Белпошта] {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 
|Выява                             = Vostraŭ, Žodzinski sieĺsaviet (03).jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 09
 |Шырата сэкундаў                  = 02
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 16
 |Даўгата сэкундаў                 = 24
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Во́страў'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 435&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Vosava, Žodzinski Sieĺsaviet, Smaliavičy District}}
* [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] 

{{Жодзінскі сельсавет}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>rb9cobrkoeu4ft1n7wfkcg83gf7tjfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Volvo Amazon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303125</id>
    <revision>
      <id>2678393</id>
      <parentid>2678298</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38730-53</username>
        <id>98799</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2678393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5938" sha1="3iiquww5ahf0mqht6zuc58k0154y6hl" xml:space="preserve">{{Аўтамабіль
| назва                          =  «Volvo Amazon»
|выява               = [[Файл:Volvo 122S &quot;Amazon&quot; (3761176617).jpg|300пкс]]
| вытворца                     = «[[BMC]]»
| гады       = 1956-1970
| падобныя           = 
| наступнік = [[]]
| папярэднік = [[]]
}} 

[[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador &quot;600&quot; 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupe]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupe]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupe]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Country Squire]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Country Squire]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Country Squire]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Country Sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Country Sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Country Sedan]]).

[[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]]</text>
      <sha1>3iiquww5ahf0mqht6zuc58k0154y6hl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678394</id>
      <parentid>2678393</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38730-53</username>
        <id>98799</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2678394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5945" sha1="c4drn7vmp7h37mkrxcfh5ms1lvorvg2" xml:space="preserve">{{Аўтамабіль
| назва                          =  «Volvo Amazon»
|выява               = [[Файл:Volvo 122S &quot;Amazon&quot; (3761176617).jpg|300пкс]]
| вытворца                     = «[[Volvo Cars]]»
| гады       = 1956-1970
| падобныя           = 
| наступнік = [[]]
| папярэднік = [[]]
}} 

[[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador &quot;600&quot; 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupe]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupe]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupe]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Country Squire]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Country Squire]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Country Squire]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Country Sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Country Sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Country Sedan]]).

[[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]]</text>
      <sha1>c4drn7vmp7h37mkrxcfh5ms1lvorvg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678397</id>
      <parentid>2678394</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38730-53</username>
        <id>98799</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2678397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5969" sha1="7ke48lf9bo87waz301han49hv98p6sv" xml:space="preserve">{{Аўтамабіль
| назва                          =  «Volvo Amazon»
|выява               = [[Файл:Volvo 122S &quot;Amazon&quot; (3761176617).jpg|300пкс]]
| вытворца                     = «[[Volvo Cars]]»
| гады       = 1956-1970
| падобныя           = 
| наступнік = [[Volvo 140]]
| папярэднік = [[Volvo PV444/544]]
}} 

[[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador &quot;600&quot; 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupe]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupe]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupe]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Country Squire]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Country Squire]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Country Squire]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Country Sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Country Sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Country Sedan]]).

[[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]]</text>
      <sha1>7ke48lf9bo87waz301han49hv98p6sv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678426</id>
      <parentid>2678397</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38730-53</username>
        <id>98799</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2678426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8061" sha1="tdb8ix3etz67xicgypejvk68cxg3hrr" xml:space="preserve">{{Аўтамабіль
| назва                          =  «Volvo Amazon»
|выява               = [[Файл:Volvo 122S &quot;Amazon&quot; (3761176617).jpg|300пкс]]
| вытворца                     = «[[Volvo Cars]]»
| гады       = 1956-1970
| падобныя           =  '''Amazon 2-door sedan'''&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 2-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Fiat 1400|Fiat 1400 2-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M 2-door sedan (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 2-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 2-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 2-door sedan]]&lt;br&gt;[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier 2-door saloon]]&lt;br/&gt; [[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 2-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 2-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 2-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Volkswagen Typ 3|Volkswagen 1500 2-door notchback sedan]]&lt;br/&gt;'''Amazon 4-door sedan'''&lt;br/&gt;[[Alfa Romeo Giulietta (1954)|Alfa Romeo Giulietta (750/101) 4-door berlina]]&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Fiat 1400|Fiat 1400 4-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus P2|Ford Taunus P2 4-door sedan (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 4-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 4-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Peugeot 403|Peugeot 403 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Renault Frégate|Renault Frégate 4-door sedan]]&lt;br/&gt; [[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W120 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1961–1965 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1965–1968 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]&lt;br/&gt;'''Amazon 5-door station wagon'''&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella station wagon]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M station wagon (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 3-door estate]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 3-door estate]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 3-door estate]]&lt;br/&gt;[[Peugeot 403|Peugeot 403 5-door station wagon]]&lt;br/&gt;[[Renault Frégate|Renault Domaine/Manoir]]&lt;br/&gt; [[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door estate]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door estate]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door estate car]]
| наступнік = [[Volvo 140]]
| папярэднік = [[Volvo PV444/544]]
}} 

[[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador &quot;600&quot; 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupe]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupe]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupe]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Country Squire]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Country Squire]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Country Squire]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Country Sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Country Sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Country Sedan]]).

[[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]]</text>
      <sha1>tdb8ix3etz67xicgypejvk68cxg3hrr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678428</id>
      <parentid>2678426</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38730-53</username>
        <id>98799</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2678428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8985" sha1="knnvqh4pdzvbmufacnzejhb38bd7qtx" xml:space="preserve">{{Аўтамабіль
| назва                          =  «Volvo Amazon»
|выява               = [[Файл:Volvo 122S &quot;Amazon&quot; (3761176617).jpg|300пкс]]
| вытворца                     = «[[Volvo Cars]]»
| гады       = 1956-1970
| падобныя           =  '''Amazon 2-door sedan'''&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 2-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Fiat 1400|Fiat 1400 2-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M 2-door sedan (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 2-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 2-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 2-door sedan]]&lt;br&gt;[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier 2-door saloon]]&lt;br/&gt; [[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 2-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 2-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 2-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Volkswagen Typ 3|Volkswagen 1500 2-door notchback sedan]]&lt;br/&gt;'''Amazon 4-door sedan'''&lt;br/&gt;[[Alfa Romeo Giulietta (1954)|Alfa Romeo Giulietta (750/101) 4-door berlina]]&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Fiat 1400|Fiat 1400 4-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus P2|Ford Taunus P2 4-door sedan (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 4-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 4-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Peugeot 403|Peugeot 403 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Renault Frégate|Renault Frégate 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Ford Consul|Ford Consul Mk2 4-Door Sedan]]&lt;br/&gt;[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]&lt;br/&gt; [[Austin Cambridge|1957–1958 Austin A55 Cambridge 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A55 Cambridge Mk2 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A60 Cambridge 4-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W120 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1961–1965 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1965–1968 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]&lt;br/&gt;'''Amazon 5-door station wagon'''&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella station wagon]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M station wagon (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 3-door estate]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 3-door estate]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 3-door estate]]&lt;br/&gt;[[Peugeot 403|Peugeot 403 5-door station wagon]]&lt;br/&gt;[[Renault Frégate|Renault Domaine/Manoir]]&lt;br/&gt;[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Traveller Series IV]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Traveller Series V]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Traveller Series VI]]&lt;br/&gt;[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door estate]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door estate]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door estate car]]
| наступнік = [[Volvo 140]]
| папярэднік = [[Volvo PV444/544]]
}} 

[[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador &quot;600&quot; 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupe]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupe]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupe]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[Volvo Duett|Volvo Duett Estate Car]]).

[[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]]</text>
      <sha1>knnvqh4pdzvbmufacnzejhb38bd7qtx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678429</id>
      <parentid>2678428</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38730-53</username>
        <id>98799</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2678429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9046" sha1="cpywyihvp4gjzp64vaz6z1x1jawwbkk" xml:space="preserve">{{Аўтамабіль
| назва                          =  «Volvo Amazon»
|выява               = [[Файл:Volvo 122S &quot;Amazon&quot; (3761176617).jpg|300пкс]]
| вытворца                     = «[[Volvo Cars]]»
| гады       = 1956-1970
| падобныя           =  '''Amazon 2-door sedan'''&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 2-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Fiat 1400|Fiat 1400 2-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M 2-door sedan (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 2-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 2-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 2-door sedan]]&lt;br&gt;[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier 2-door saloon]]&lt;br/&gt; [[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 2-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 2-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 2-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Volkswagen Typ 3|Volkswagen 1500 2-door notchback sedan]]&lt;br/&gt;'''Amazon 4-door sedan'''&lt;br/&gt;[[Alfa Romeo Giulietta (1954)|Alfa Romeo Giulietta (750/101) 4-door berlina]]&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Fiat 1400|Fiat 1400 4-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus P2|Ford Taunus P2 4-door sedan (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 4-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 4-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Peugeot 403|Peugeot 403 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Renault Frégate|Renault Frégate 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Ford Consul|Ford Consul Mk2 4-Door Sedan]]&lt;br/&gt;[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]&lt;br/&gt; [[Austin Cambridge|1957–1958 Austin A55 Cambridge 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A55 Cambridge Mk2 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A60 Cambridge 4-door saloon]]&lt;br/&gt; [[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W120 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W121 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1961–1965 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1965–1968 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door saloon]]&lt;br/&gt;'''Amazon 5-door station wagon'''&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella station wagon]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M station wagon (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 3-door estate]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 3-door estate]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 3-door estate]]&lt;br/&gt;[[Peugeot 403|Peugeot 403 5-door station wagon]]&lt;br/&gt;[[Renault Frégate|Renault Domaine/Manoir]]&lt;br/&gt;[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Traveller Series IV]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Traveller Series V]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Traveller Series VI]]&lt;br/&gt;[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door estate]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door estate]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door estate car]]
| наступнік = [[Volvo 140]]
| папярэднік = [[Volvo PV444/544]]
}} 

[[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador &quot;600&quot; 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupe]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupe]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupe]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[Volvo Duett|Volvo Duett Estate Car]]).

[[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]]</text>
      <sha1>cpywyihvp4gjzp64vaz6z1x1jawwbkk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678430</id>
      <parentid>2678429</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38730-53</username>
        <id>98799</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2678430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9609" sha1="tv6h4e8z78dwknxrruxomtuf956ftdt" xml:space="preserve">{{Аўтамабіль
| назва                          =  «Volvo Amazon»
|выява               = [[Файл:Volvo 122S &quot;Amazon&quot; (3761176617).jpg|300пкс]]
| вытворца                     = «[[Volvo Cars]]»
| гады       = 1956-1970
| падобныя           =  '''Amazon 2-door sedan'''&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 2-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Fiat 1400|Fiat 1400 2-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M 2-door sedan (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 2-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 2-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 2-door sedan]]&lt;br&gt;[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier 2-door saloon]]&lt;br/&gt; [[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 2-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 2-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 2-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Volkswagen Typ 3|Volkswagen 1500 2-door notchback sedan]]&lt;br/&gt;'''Amazon 4-door sedan'''&lt;br/&gt;[[Alfa Romeo Giulietta (1954)|Alfa Romeo Giulietta (750/101) 4-door berlina]]&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Fiat 1400|Fiat 1400 4-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus P2|Ford Taunus P2 4-door sedan (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 4-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 4-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Peugeot 403|Peugeot 403 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Renault Frégate|Renault Frégate 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Ford Consul|Ford Consul Mk2 4-Door Sedan]]&lt;br/&gt;[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]&lt;br/&gt; [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Austin Cambridge|1957–1958 Austin A55 Cambridge 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A55 Cambridge Mk2 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A60 Cambridge 4-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W120 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W121 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1961–1965 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1965–1968 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door saloon]]&lt;br/&gt;'''Amazon 5-door station wagon'''&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella station wagon]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M station wagon (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 3-door estate]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 3-door estate]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 3-door estate]]&lt;br/&gt;[[Peugeot 403|Peugeot 403 5-door station wagon]]&lt;br/&gt;[[Renault Frégate|Renault Domaine/Manoir]]&lt;br/&gt; [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 5-door estate]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 5-door estate]]&lt;br/&gt;[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Traveller Series IV]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Traveller Series V]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Traveller Series VI]]&lt;br/&gt;[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door estate]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door estate]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door estate car]]
| наступнік = [[Volvo 140]]
| папярэднік = [[Volvo PV444/544]]
}} 

[[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador &quot;600&quot; 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupe]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupe]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupe]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupe]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[Volvo Duett|Volvo Duett Estate Car]]).

[[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]]</text>
      <sha1>tv6h4e8z78dwknxrruxomtuf956ftdt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678431</id>
      <parentid>2678430</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38730-53</username>
        <id>98799</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2678431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9614" sha1="mqw0afqr8co821ejy4ee505z4kghg7v" xml:space="preserve">{{Аўтамабіль
| назва                          =  «Volvo Amazon»
|выява               = [[Файл:Volvo 122S &quot;Amazon&quot; (3761176617).jpg|300пкс]]
| вытворца                     = «[[Volvo Cars]]»
| гады       = 1956-1970
| падобныя           =  '''Amazon 2-door sedan'''&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 2-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Fiat 1400|Fiat 1400 2-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M 2-door sedan (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 2-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 2-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 2-door sedan]]&lt;br&gt;[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier 2-door saloon]]&lt;br/&gt; [[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 2-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 2-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 2-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Volkswagen Typ 3|Volkswagen 1500 2-door notchback sedan]]&lt;br/&gt;'''Amazon 4-door sedan'''&lt;br/&gt;[[Alfa Romeo Giulietta (1954)|Alfa Romeo Giulietta (750/101) 4-door berlina]]&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Fiat 1400|Fiat 1400 4-door sedan]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus P2|Ford Taunus P2 4-door sedan (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 4-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 4-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Peugeot 403|Peugeot 403 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Renault Frégate|Renault Frégate 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Ford Consul|Ford Consul Mk2 4-Door Sedan]]&lt;br/&gt;[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]&lt;br/&gt; [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Austin Cambridge|1957–1958 Austin A55 Cambridge 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A55 Cambridge Mk2 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A60 Cambridge 4-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W120 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W121 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1961–1965 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1965–1968 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]&lt;br/&gt;[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door saloon]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door saloon]]&lt;br/&gt;'''Amazon 5-door station wagon'''&lt;br/&gt;[[Borgward Isabella|Borgward Isabella station wagon]] &lt;br/&gt;[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M station wagon (1955-1959)]]&lt;br/&gt;[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 3-door estate]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 3-door estate]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 3-door estate]]&lt;br/&gt;[[Peugeot 403|Peugeot 403 5-door station wagon]]&lt;br/&gt;[[Renault Frégate|Renault Domaine/Manoir]]&lt;br/&gt; [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 5-door estate]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 5-door estate]]&lt;br/&gt;[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Traveller Series IV]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Traveller Series V]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Traveller Series VI]]&lt;br/&gt;[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door estate]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door estate]]&lt;br/&gt;[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door estate car]]
| наступнік = [[Volvo 140]]
| папярэднік = [[Volvo PV444/544]]
}} 

[[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador &quot;600&quot; 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupé]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupé]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupé]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[Volvo Duett|Volvo Duett Estate Car]]).

[[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]]</text>
      <sha1>mqw0afqr8co821ejy4ee505z4kghg7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Выява дня/2026-07-10</title>
    <ns>10</ns>
    <id>303127</id>
    <revision>
      <id>2678373</id>
      <timestamp>2026-07-09T12:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „Front Judes Church Chinnathurai Tamil Nadu crop Mar24 A7C 10007&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;“</comment>
      <origin>2678373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="179" sha1="4xabcckqksjmlwlbx82lehesis6o0qf" xml:space="preserve">Front Judes Church Chinnathurai Tamil Nadu crop Mar24 A7C 10007&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4xabcckqksjmlwlbx82lehesis6o0qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Высокія Ляды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303128</id>
    <revision>
      <id>2678374</id>
      <timestamp>2026-07-09T12:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „{{Населены пункт/Беларусь |Назва                             = Высокія Ляды |Лацінка                           = Vostraŭ |Статус                            = Вёска |Назва ў родным склоне             = Высокіх Лядаў |Герб                              =  |Сьцяг                             =  |Гімн                              =  |Д...“</comment>
      <origin>2678374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4639" sha1="cd08wff1upfe1vu5ljsrvflqq2v8hja" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Высокія Ляды
|Лацінка                           = Vostraŭ
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Высокіх Лядаў
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 
|Год падліку колькасьці            = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 222168&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D1%8B Белпошта] {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 04
 |Шырата сэкундаў                  = 46
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 12
 |Даўгата сэкундаў                 = 46
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Высо́кія Ля́ды'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 435&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]].

Да [[12 лістапада]] [[1957]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Пліскі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Пліскага сельсавета]] &lt;ref&gt;Рашэньне выканкаму Менскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэньняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] 

{{Жодзінскі сельсавет}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>cd08wff1upfe1vu5ljsrvflqq2v8hja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678375</id>
      <parentid>2678374</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T13:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>2678375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5460" sha1="dj83zxqpxiyvgenq454wwm8zk31jlyp" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Высокія Ляды
|Лацінка                           = Vostraŭ
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Высокіх Лядаў
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 
|Год падліку колькасьці            = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 222168&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D1%8B Белпошта] {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 04
 |Шырата сэкундаў                  = 46
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 12
 |Даўгата сэкундаў                 = 46
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Высо́кія Ля́ды'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 435&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]].

Да [[12 лістапада]] [[1957]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Пліскі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Пліскага сельсавета]] &lt;ref&gt;Рашэньне выканкаму Менскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэньняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.&lt;/ref&gt;.

Высокія Ляды вядомы з [[XIX стагодзьдзе|XIX стагодзьдзя]]. Паводле перапісу 1897 года гэта пасёлак ''Ляда-Высокае'' ў Смалявіцкай воласці Барысаўскага ўезда з 12 дамамі і 115 сем’ямі. У [[1919]] г. у пасёлку адкрылася 1-я школа. У [[1923]] у ёй вучыліся 44 вучні. У пачатку [[1930-я|1930]]-х гадоў тут дзейнічаў калгас ''&quot;Чырвоны партызан''&quot;, арцель па здабычы торфу імя Сталіна і кузьня. Па стане на [[1 красавіка]] [[1996]] года ў вёсцы налічвалася 75 двароў і 125 жыхароў, працавала крама.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] 

{{Жодзінскі сельсавет}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>dj83zxqpxiyvgenq454wwm8zk31jlyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Глінішча (Смалявіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303129</id>
    <revision>
      <id>2678377</id>
      <timestamp>2026-07-09T13:24:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „{{Іншыя значэньні|Глінішча}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва                             = Глінішча |Лацінка                           = Hlinišča |Статус                            = Вёска |Назва ў родным склоне             = Глінішча |Герб                              =  |Сьцяг                             =  |Гім...“</comment>
      <origin>2678377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4800" sha1="nj4tutnncpa9tpb16tuk1bpnps5u4mg" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Глінішча}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Глінішча
|Лацінка                           = Hlinišča
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Глінішча
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 18
|Год падліку колькасьці            = 2009
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 202135&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=202135,%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C,%20%D0%A1%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD,%20%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%20%D0%93%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%89%D0%B5,%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%20%D0%A5%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%8F&amp;district=%D0%A1%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&amp;region=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&amp;city_type=%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F&amp;city=%D0%93%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%89%D0%B5&amp;street_type=%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0&amp;street=%D0%A5%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%8F&amp;postcode=202135 Белпошта] {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 6248817041
|Выява                             = Hlinišča, Smaliavičy District (01).jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 08
 |Шырата сэкундаў                  = 07
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 18
 |Даўгата сэкундаў                 = 06
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Глі́нішча'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 435&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Hlinišča, Smaliavičy District}}
* [https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] 

{{Жодзінскі сельсавет}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>nj4tutnncpa9tpb16tuk1bpnps5u4mg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габрыель Цюаль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303130</id>
    <revision>
      <id>2678385</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Gabriel_Tual?oldid=1361475819</comment>
      <origin>2678385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3362" sha1="2xdh3yev4o7rgnz2ldqv8egsq7ozrqt" xml:space="preserve">{{Спартовец}}
'''Габрые́ль Цюа́ль''' ({{мова-fr|Gabriel Tual}}; 9 лютага 1998 году) — францускі [[лёгкая атлетыка|лёгкаатлет]], якая спэцыялізуецца на бегу на сярэднія дыстанцыі, асабліва на бегу на 800 мэтраў.

== Кар’ера ==
На [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]] ў [[Токіё]], якія ладзіліся ў 2021 годзе, Цюаль меў вынік у папярэднім забегу на 800 мэтраў роўным 1:45,63. 1 жніўня ён прабег у паўфінале дыстанцыю за 1:44,28. Гэта дазволіла яму кваліфікавацца ў фінал, у якім фінішаваў на 7-м радку з вынікам у 1:46,03&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://olympics.com/en/olympic-games/tokyo-2020/results/athletics/men-s-800m|загаловак=Tokyo 2020 Men's 800m Results}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.olympedia.org/results/19000408|загаловак=Olympia - 800 metres, Men}}&lt;/ref&gt;. Падчас [[Чэмпіянат Эўропы па лёгкай атлетыцы 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]] ён стаў чэмпіёнам Эўропы ў бегу на 800 мэтраў, стаўшы першым французам з такім дасягненьнем&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.lequipe.fr/Athletisme/Actualites/Championnat-d-europe-gabriel-tual-en-or-sur-800-m/1473672|загаловак=Championnat d'Europe : Gabriel Tual en or sur 800 m|выдавецтва=L’Equipe}}&lt;/ref&gt;.

У час [[Дыямэнтавая ліга|Дыямэнтавай лігі]] сэзону 2024 году на мітынгу ў [[Парыж]]ы ён усталяваў асабісты рэкорд у 1:41,61. Гэты паставіла яго на шостае места сярод найхутчэйшым бегуноў і другім найхутчэйшым эўрапейцам у забегу на два колы. На [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] Цюаль заняў шостае месца ў фінале ў бегу на 800 мэтраў з вынікам 1:42,14&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://worldathletics.org/results/olympic-games/2024/the-xxxiii-olympic-games-7153115/men/800-metres/final/result|загаловак=800 Metres Result — The XXXIII Olympic Games|выдавецтва=worldathletics.org}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{World Athletics}}
* {{Diamond League}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Цюаль, Габрыель}}
[[Катэгорыя:Францускія бегуны на сярэднія дыстанцыі]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]</text>
      <sha1>2xdh3yev4o7rgnz2ldqv8egsq7ozrqt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678420</id>
      <parentid>2678385</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T17:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>артаграфія</comment>
      <origin>2678420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3360" sha1="cy2yo6f9616blvae1idfmgfwezfgfxg" xml:space="preserve">{{Спартовец}}
'''Габрые́ль Цюа́ль''' ({{мова-fr|Gabriel Tual}}; 9 лютага 1998 году) — францускі [[лёгкая атлетыка|лёгкаатлет]], які спэцыялізуецца на бегу на сярэднія дыстанцыі, асабліва на бегу на 800 мэтраў.

== Кар’ера ==
На [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]] ў [[Токіё]], якія ладзіліся ў 2021 годзе, Цюаль меў вынік у папярэднім забегу на 800 мэтраў роўным 1:45,63. 1 жніўня ён прабег у паўфінале дыстанцыю за 1:44,28. Гэта дазволіла яму кваліфікавацца ў фінал, у якім фінішаваў на 7-м радку з вынікам у 1:46,03&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://olympics.com/en/olympic-games/tokyo-2020/results/athletics/men-s-800m|загаловак=Tokyo 2020 Men's 800m Results}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.olympedia.org/results/19000408|загаловак=Olympia - 800 metres, Men}}&lt;/ref&gt;. Падчас [[Чэмпіянат Эўропы па лёгкай атлетыцы 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]] ён стаў чэмпіёнам Эўропы ў бегу на 800 мэтраў, стаўшы першым французам з такім дасягненьнем&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.lequipe.fr/Athletisme/Actualites/Championnat-d-europe-gabriel-tual-en-or-sur-800-m/1473672|загаловак=Championnat d'Europe : Gabriel Tual en or sur 800 m|выдавецтва=L’Equipe}}&lt;/ref&gt;.

У час [[Дыямэнтавая ліга|Дыямэнтавай лігі]] сэзону 2024 году на мітынгу ў [[Парыж]]ы ён усталяваў асабісты рэкорд у 1:41,61. Гэты паставіла яго на шостае места сярод найхутчэйшым бегуноў і другім найхутчэйшым эўрапейцам у забегу на два колы. На [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] Цюаль заняў шостае месца ў фінале ў бегу на 800 мэтраў з вынікам 1:42,14&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://worldathletics.org/results/olympic-games/2024/the-xxxiii-olympic-games-7153115/men/800-metres/final/result|загаловак=800 Metres Result — The XXXIII Olympic Games|выдавецтва=worldathletics.org}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{World Athletics}}
* {{Diamond League}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Цюаль, Габрыель}}
[[Катэгорыя:Францускія бегуны на сярэднія дыстанцыі]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]</text>
      <sha1>cy2yo6f9616blvae1idfmgfwezfgfxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Францускія бегуны на сярэднія дыстанцыі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303131</id>
    <revision>
      <id>2678386</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="355" sha1="h2e25x1j863pai2xureomb0o6a9jau3" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Францускія лёгкаатлеты|Бегуны на сярэднія дыстанцыі]]
[[Катэгорыя:Бегуны на сярэднія дыстанцыі паводле краінаў]]
[[Катэгорыя:Францускія бегуны і бягухі на сярэднія дыстанцыі|+Бегуны]]</text>
      <sha1>h2e25x1j863pai2xureomb0o6a9jau3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Францускія лёгкаатлеты</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303132</id>
    <revision>
      <id>2678387</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="esoxxxqhnovwnvq3lg6oczq5kiygj6b" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Францускія спартоўцы|Лёгкая атлетыка]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты паводле краінаў]]
[[Катэгорыя:Францускія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі|+Лёгкаатлеты]]</text>
      <sha1>esoxxxqhnovwnvq3lg6oczq5kiygj6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Францускія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303133</id>
    <revision>
      <id>2678388</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="256" sha1="ku5ipzmvas4r49uec5jav4y9dypjyge" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі паводле краінаў]]
[[Катэгорыя:Францускія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў|Лёгкая атлетыка]]</text>
      <sha1>ku5ipzmvas4r49uec5jav4y9dypjyge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Францускія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303134</id>
    <revision>
      <id>2678389</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="382" sha1="7isc2ombx26kpjfx7bmysadcd4udhm7" xml:space="preserve">{{Катэгорыя-кантэйнэр}}
{{Аўтаазначнік катэгорыі}}

[[Катэгорыя:Віды спорту ў Францыі|+]]
[[Катэгорыя:Францускія спартоўцы і спартоўкі| Дысцыпліны]]
[[Катэгорыя:Спартоўцы і спартоўкі паводле краінаў і дысцыплінаў]]</text>
      <sha1>7isc2ombx26kpjfx7bmysadcd4udhm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Францускія бегуны і бягухі на сярэднія дыстанцыі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303135</id>
    <revision>
      <id>2678390</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="265" sha1="hmznu4boy9rp9adoplqwjd7ippktv11" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Францускія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі|Бег на сярэднія дыстанцыі]]
[[Катэгорыя:Бегуны і бягухі на сярэднія дыстанцыі паводле краінаў]]</text>
      <sha1>hmznu4boy9rp9adoplqwjd7ippktv11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Надзя Батаклецьці</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303136</id>
    <revision>
      <id>2678395</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Nadia_Battocletti?oldid=1361985157</comment>
      <origin>2678395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5900" sha1="9p6f9ey5zffyl2675c8dkpywmmbd735" xml:space="preserve">{{Спартоўка}}
'''На́дзя Батакле́цьці''' ({{мова-it|Nadia Battocletti}}; 12 красавіка 2000 году) — італьянская [[лёгкая атлетыка|лёгкаатлетка]], якая спэцыялізуецца на бегу на сярэднія і доўгія дыстанцыі. Чэмпіёнка Эўропы і прызэрка [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]].

== Кар’ера ==
У 2018 годзе Батаклецьці ўпершыню стала чэмпіёнкай Італіі. Спартоўка трапіла на [[летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] ў [[Токіё]], якія былі адкладзеныя на год праз пошасьць каранавірусу. Там італьянка брала ўдзел у жаночым забегу на 5000 мэтраў і заняла сёмае месца ў фінале з асабістым рэкордам у 14:46,29&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1313263-battocletti-nadia.htm|загаловак=Athletics BATTOCLETTI Nadia|выдавецтва=Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games|копія=https://web.archive.org/web/20211014024818/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1313263-battocletti-nadia.htm|дата копіі=14.10.2021}}&lt;/ref&gt;. 22-гадовая бягуха праз траўму галёнкі прапусьціла [[Чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2022 году|чэмпіянат сьвету]], які праходзіў у ліпені ў амэрыканскім [[Юджын]]е. У жніўні на [[чэмпіянат Эўропы па лёгкай атлетыцы 2022 году|чэмпіянаце Эўропы 2022 году]] ў [[Мюнхэн]]е яна захварэла на ліхаманку, але заняла сёмае месца ў бегу на 5000 мэтраў&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Turnbull, Simon|спасылка=https://www.european-athletics.com/news/report-battocletti-and-hicks-reign-again-in-the-u23-races-in-la-mandria-park-|загаловак=Report — Battocletti and Hicks reign again in the U23 races in La Mandria Park|выдавецтва=European Athletics|дата публікацыі=11.12.2022}}&lt;/ref&gt;.

На [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] ў [[Парыж]]ы Батаклецьці заняла чацьверты радок у бегу на 5000 мэтраў, усталяваўшы нацыянальны рэкорд Італіі з часам 14:31,64. Першапачаткова яна нават трапіла на п’едэстал праз дыскваліфікацыі кенійкі [[Фэйт Кіп’еган]], але была пазьней усё ж такі была пасунутая па-за подыюм, бо па апэляцыі вынікі Кіп’еган былі залічаныя&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/olympics/articles/c99001egm4jo|загаловак=Kenya's Chebet wins 5,000m gold as Kipyegon gets silver|выдавец=BBC|дата публікацыі=05.08.2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=de Villiers, Ockert|спасылка=https://olympics.com/en/news/paris-2024-athletics-kenya-s-beatrice-chebet-wins-maiden-women-s-5-000m-results|загаловак=Paris 2024 Athletics: Kenya's Beatrice Chebet Wins Maiden Women's 5,000m Title|выдавец=Paris 2024 Olympics|дата публікацыі=05.08.2024}}&lt;/ref&gt;. Пасьля гэтага яна здабыла срэбны мэдаль у бегу на 10 тысяч мэтраў, усталяваўшы нацыянальны рэкорд Італіі з часам 30:43,35&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Franculli, Lorenzo|спасылка=https://www.gazzetta.it/olimpiadi/discipline/atletica/09-08-2024/olimpiadi-nadia-battocletti-argento-nei-10-000-metri.shtml|загаловак=Nadia Battocletti, cosa hai fatto? Per l'azzurra un clamoroso argento nei 10.000|выдавецтва=La Gazzetta dello Sport|дата публікацыі=09.08.2024}}&lt;/ref&gt;. У 2025 годзе бягуха палепшыла ўласны нацыянальны рэкорд Італіі ў бегу на 10 тысяч мэтраў на чэмпіянатах сьвету. Яна фінішавала другой з вынікам 30:38,23, такім чынам атрымаўшы срэбны мэдаль&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Broadbent, Chris|спасылка=https://www.european-athletics.com/home/news/brilliant-battocletti-wins-world-10-000m-silver-in-tokyo|загаловак=Brilliant Battocletti wins world 10,000m silver in Tokyo|дата публікацыі=13.09.2025}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{World Athletics}}
* {{Diamond League}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Батаклецьці, Надзя}}
[[Катэгорыя:Італьянскія бягухі на сярэднія дыстанцыі]]
[[Катэгорыя:Італьянскія бягухі на доўгія дыстанцыі]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]
[[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]]</text>
      <sha1>9p6f9ey5zffyl2675c8dkpywmmbd735</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Італьянскія бягухі на сярэднія дыстанцыі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303137</id>
    <revision>
      <id>2678396</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="361" sha1="3fu680piwo6r3p8ycgdf1a7o8zpvqj5" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Італьянскія лёгкаатлеткі|Бягухі на сярэднія дыстанцыі]]
[[Катэгорыя:Бягухі на сярэднія дыстанцыі паводле краінаў]]
[[Катэгорыя:Італьянскія бегуны і бягухі на сярэднія дыстанцыі|+Бягухі]]</text>
      <sha1>3fu680piwo6r3p8ycgdf1a7o8zpvqj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Італьянскія лёгкаатлеткі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303138</id>
    <revision>
      <id>2678398</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="295" sha1="rze9r66fc2mhdmuqqos7bd55g8iga1j" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Італьянскія спартоўкі|Лёгкая атлетыка]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеткі паводле краінаў]]
[[Катэгорыя:Італьянскія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі|+Лёгкаатлеткі]]</text>
      <sha1>rze9r66fc2mhdmuqqos7bd55g8iga1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Італьянскія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303139</id>
    <revision>
      <id>2678399</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="258" sha1="6thukp8egln3ij534ybecxp3xslhmpx" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі паводле краінаў]]
[[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў|Лёгкая атлетыка]]</text>
      <sha1>6thukp8egln3ij534ybecxp3xslhmpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы паводле дысцыплінаў</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303140</id>
    <revision>
      <id>2678401</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>Dymitr перанёс старонку [[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы паводле дысцыплінаў]] у [[Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў]]: Уніфікацыя</comment>
      <origin>2678401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159" sha1="mdqjyyw02lxry8o91k8dz8tfwb8d442" xml:space="preserve">#перанакіраваньне [[:Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў]]</text>
      <sha1>mdqjyyw02lxry8o91k8dz8tfwb8d442</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678413</id>
      <parentid>2678401</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдаліць</comment>
      <origin>2678413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="172" sha1="7l8tobg9wq4xiq2ok67wffdq6ywctds" xml:space="preserve">{{Выдаліць|Перанесеная ў [[:Катэгорыя:Італьянскія спартоўцы і спартоўкі паводле дысцыплінаў]]}}</text>
      <sha1>7l8tobg9wq4xiq2ok67wffdq6ywctds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Віды спорту ў Італіі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303141</id>
    <revision>
      <id>2678404</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="tsvdkmycffsd3j7u6gk1ufpboyoe67z" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Віды спорту паводле краінаў|Італія]]
[[Катэгорыя:Італьянскі спорт| ]]</text>
      <sha1>tsvdkmycffsd3j7u6gk1ufpboyoe67z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Італьянскія бегуны і бягухі на сярэднія дыстанцыі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303142</id>
    <revision>
      <id>2678405</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="267" sha1="57uvm5wlom8v1l5yajehmpylzttgoc7" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Італьянскія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі|Бег на сярэднія дыстанцыі]]
[[Катэгорыя:Бегуны і бягухі на сярэднія дыстанцыі паводле краінаў]]</text>
      <sha1>57uvm5wlom8v1l5yajehmpylzttgoc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Італьянскія бягухі на доўгія дыстанцыі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303143</id>
    <revision>
      <id>2678406</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="349" sha1="rrwrwp1gwpy88howuw4ax0cn5hvuc9s" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Італьянскія лёгкаатлеткі|Бягухі на доўгія дыстанцыі]]
[[Катэгорыя:Бягухі на доўгія дыстанцыі паводле краінаў]]
[[Катэгорыя:Італьянскія бегуны і бягухі на доўгія дыстанцыі|+Бягухі]]</text>
      <sha1>rrwrwp1gwpy88howuw4ax0cn5hvuc9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Бягухі на доўгія дыстанцыі паводле краінаў</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303144</id>
    <revision>
      <id>2678407</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="313" sha1="lav3p28p2qw8ivdryjnoffnvdhitepr" xml:space="preserve">{{Іншыя катэгорыі|Бегуны на доўгія дыстанцыі паводле краінаў}}
{{Аўтаазначнік катэгорыі|лічбы = не}}

[[Катэгорыя:Бегуны і бягухі на доўгія дыстанцыі паводле краінаў|+Бягухі]]</text>
      <sha1>lav3p28p2qw8ivdryjnoffnvdhitepr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Італьянскія бегуны і бягухі на доўгія дыстанцыі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303145</id>
    <revision>
      <id>2678408</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="99efea613jf4es3lr7sd9zwlgpxejaw" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Італьянскія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі|Бег на доўгія дыстанцыі]]
[[Катэгорыя:Бегуны і бягухі на доўгія дыстанцыі паводле краінаў]]</text>
      <sha1>99efea613jf4es3lr7sd9zwlgpxejaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фэмке Боль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303146</id>
    <redirect title="Фэмке Брудэрс-Боль" />
    <revision>
      <id>2678415</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>Dymitr перанёс старонку [[Фэмке Боль]] у [[Фэмке Брудэрс-Боль]]: Абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="jan8j0hv5xvxmv7wbzexnuiyobyrw9z" xml:space="preserve">#перанакіраваньне [[Фэмке Брудэрс-Боль]]</text>
      <sha1>jan8j0hv5xvxmv7wbzexnuiyobyrw9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Нідэрляндзкія бягухі на сярэднія дыстанцыі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303147</id>
    <revision>
      <id>2678418</id>
      <timestamp>2026-07-09T17:11:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="369" sha1="2t6gw5vfosbzblplubt4to0w97ag5e2" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Нідэрляндзкія лёгкаатлеткі|Бягухі на сярэднія дыстанцыі]]
[[Катэгорыя:Бягухі на сярэднія дыстанцыі паводле краінаў]]
[[Катэгорыя:Нідэрляндзкія бегуны і бягухі на сярэднія дыстанцыі|+Бягухі]]</text>
      <sha1>2t6gw5vfosbzblplubt4to0w97ag5e2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Нідэрляндзкія бегуны і бягухі на сярэднія дыстанцыі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>303148</id>
    <revision>
      <id>2678419</id>
      <timestamp>2026-07-09T17:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]]</comment>
      <origin>2678419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="271" sha1="dx1coro5lmjme77pv2o8qt4wvw0hsa8" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Нідэрляндзкія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі|Бег на сярэднія дыстанцыі]]
[[Катэгорыя:Бегуны і бягухі на сярэднія дыстанцыі паводле краінаў]]</text>
      <sha1>dx1coro5lmjme77pv2o8qt4wvw0hsa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гутаркі ўдзельніка:Сергей Михель</title>
    <ns>3</ns>
    <id>303149</id>
    <revision>
      <id>2678423</id>
      <timestamp>2026-07-09T17:59:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ліцьвін</username>
        <id>847</id>
      </contributor>
      <comment>Вітаем</comment>
      <origin>2678423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16" sha1="fbn7wwakni74vxuz1x9rcjfgbiynfll" xml:space="preserve">{{Вітаем}}</text>
      <sha1>fbn7wwakni74vxuz1x9rcjfgbiynfll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ліке Клявэр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303150</id>
    <revision>
      <id>2678440</id>
      <timestamp>2026-07-09T20:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Lieke_Klaver?oldid=1362160664</comment>
      <origin>2678440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7344" sha1="n61yda04ab3jackw06oife93ffy7tf8" xml:space="preserve">{{Спартоўка}}
'''Лі́ке Кля́вэр''' ({{мова-nl|Lieke Klaver}}; 20 жніўня 1998 году) — нідэрляндзкая [[лёгкая атлетыка|лёгкаатлетка]], якая спэцыялізуецца на спрынтарскім бегу. Алімпійская чэмпіёнка 2024 году. Чэмпіёнка сьвету і шматлікая прызэрка сусьветнага першынства. Чэмпіёнка Эўропы як пад адкрытым паветры, гэтак і ў памяшканьнях.

== Кар’ера ==
Клявер пачала выступаць у забегах на 400 мэтраў, паступова зьмяшчаючы акцэнт на гэтую дыстанцыю, але не губляючы ўвагі да карацейшых дыстанцыяў&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Gollin, Rob|спасылка=https://www.volkskrant.nl/sport/400-meterloopster-lieke-klaver-is-een-atlete-om-rekening-mee-te-houden~b8d8ad54/|загаловак=400-meterloopster Lieke Klaver is een atlete om rekening mee te houden|выдавецтва=De Volkskrant|дата публікацыі=12.08.2022}}&lt;/ref&gt;. У 2019 годзе яна стала ўладальніцай двух мэдалёў у бегу на 400 мэтраў на чэмпіянатах Нідэрляндаў у памяшканьні, гэтак і на адкрытым паветры. Гэта дало ёй месца ў нацыянальнай эстафэтнай камандзе 4×400 мэтраў, якая заняла сёмы радок на [[Чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2019 году|чэмпіянаце сьвету]] ў [[Доха|Досе]] ў тым жа годзе&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/iaaf-world-athletics-championships-doha-2019-6033/results/women/4x400-metres-relay/heats/result|загаловак=4x400 Metres Relay women. IAAF World Athletics Championships, DOHA 2019|выдавецтва=iaaf.org}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:NED 4x400m Glasgow 2024.jpg|значак|зьлева|Клявэр (другая зьлева) зь іншымі бягухамі зь Нідэрляндаў пасьля перамогі ў эстафэце на чэмпіянаце Эўропы ў памяшканьні 2024 году.]]
У 2020 годзе яна заваявала свой першы тытул чэмпіёнкі Нідэрляндаў у бегу на 400 мэтраў у памяшканьні, апярэдзіўшы [[Фэмке Боль]]. У гэтым пандэмічным сэзоне Клявэр таксама ўпершыню перамагла ў забегу ў [[Дыямэнтавая ліга|Дыямэнтавай лізе]] на мітынгу ў [[Рым]]е з вынікам 50,98 сэкундаў, стаўшы толькі другой нідэрляндкай, якая пераадолела бар’ер у 51 сэкунду. Клявер прадстаўляла Нідэрлянды на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]] ў [[Токіё]], беручы ўдзел у жаночым бегу на 400 мэтраў і ў абедзьвюх эстафэтах 4×400 мэтраў як сярод жанчынаў, гэтак і сярод зьмяшаных камандаў&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.olympedia.org/athletes/145449|загаловак=Lieke Klaver – Biographical information|выдавецтва=Olympedia}}&lt;/ref&gt;. У індывідуальным забегу яна выбыла ў паўфінале. З эстафэтнымі камандамі трапляла ў фінал. У лютым 2022 году на чэмпіянаце Нідэрляндаў у памяшканьні Клявэр усталявала новы асабісты рэкорд у бегу на 400 мэтраў у памяшканьні, які стаў роўным 51,20 сэкундаў&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://worldathletics.org/news/report/national-indoor-championships-2022|загаловак=Bol, Kambundji and Dongmo impress on busy national indoor championships weekend|выдавецтва=World Athletics|дата публікацыі=27.02.2022}}&lt;/ref&gt;. У летні сэзон спартоўка палепшыла свой даўні рэкорд на адкрытым паветры, прабегшы 50,18 сэкундаў у паўфінале на чэмпіянаце сьвету ў ЗША, а ў фінале была чацьвертай.

Клявэр выдатна выступіла на [[Чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы 2023 году|чэмпіянаце сьвету 2023 году]] ў [[Будапэшт|Будапэшце]] у фінале жаночай эстафэты 4×400 мэтраў. Яна бегла на другім этапе эстафэты, вярнула каманду зь сярэдзіны групы ў тройку лідэраў. На чацьвертым этапе ейная напарніца Боль вывела каманду Нідэрляндаў на рпершы радок, абыйшоўшы брытанак і ямаек на апошніх мэтрах&lt;ref&gt;Phillips, Mitch (27.08.2023). [https://www.reuters.com/sports/athletics/amazing-bol-finish-takes-dutch-4x400m-gold-2023-08-27/ Amazing Bol finish takes Dutch to 4x400m gold]. Reuters.&lt;/ref&gt;. Асобна Клявэр паказала час у 48,78 сэкунды, то бок другі найхутчэйшы ў эстафэтным забегу пасьля 48,75 сэкундаў Боль. На [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] яна здабыла залаты мэдаль у зьмяшанай эстафэце 4×400 мэтраў і срэбны мэдаль у жаночай эстафэце 4×400 мэтраў&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.runnersworld.com/nl/nieuws/a61781016/4x400-mixed-estafetteteam-pakt-goud-olympische-spelen/|загаловак=4x400 mixed estafetteteam pakt olympisch goud op fenomenale wijze|выдавецтва=Runner's World|дата публікацыі=03.08.2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://olympics.com/en/paris-2024/live-updates/dbce0aa0-a490-4de1-adac-d5845908e730 Athletics: USA come close to world record to win women's 4x400m relay gold]. Olympics.com.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{World Athletics}}
* {{Diamond League}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Клявэр, Ліке}}
[[Катэгорыя:Нідэрляндзкія спрынтаркі]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]
[[Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]
[[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]]</text>
      <sha1>n61yda04ab3jackw06oife93ffy7tf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2026—2027 гадоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303151</id>
    <revision>
      <id>2678491</id>
      <timestamp>2026-07-10T08:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „{{Сэзон футбольнай лігі |Назва                 = Супэрліга 2026—2027 гадоў |Найлепшы бамбардзір   =  |Папярэдні сэзон       = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон        = Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футбо...“</comment>
      <origin>2678491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17161" sha1="m8rcno6u056rzy5oyla29zau32awfd8" xml:space="preserve">{{Сэзон футбольнай лігі
|Назва                 = Супэрліга 2026—2027 гадоў
|Найлепшы бамбардзір   = 
|Папярэдні сэзон       = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]
|Наступны сэзон        = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2027—2028 гадоў|2027—2028]]
}}
'''Супэрліга 2026—2027 гадоў''' — 69-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрлігі]], найвышэйшага футбольнага дывізіёну Турэччыны, які пачнецца 14 жніўня 2026 году.

== Клюбы ==
У турніры бяруць удзел 18 клюбаў, зь якіх 15 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а тры клюбы прасунуліся зь Першай лігі — «[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрзурумспор]]», «[[Амэд Дыярбакыр|Амэд]]» і «[[Чорум (футбольны клюб)|Чорум]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Антальяспор Анталья|Антальяспор]]», «[[Кайсэрыспор Кайсэры|Кайсэрыспор]]» і «[[Фатых Карагюмрук Стамбул|Фатых Карагюмрук]]».

== Табліца ==
{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца     = [https://www.tff.org/default.aspx?pageID=198 Турэцкая футбольная фэдэрацыя]
|абнаўленьне = будучыня
|дата_пачатку = 14 жніўня 2026

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў=GAL, FEN, TRA, BEŞ, BAŞ, GÖZ, SAM, RİZ, KON, KOC, ALA, GAZ, KAS, GEN, EYÜ, ERZ, AME, ÇOR

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=CLLS |вынік2=CL3Q
|вынік3=EL2Q |вынік4=ECL2Q
|вынік16=REL |вынік17=REL |вынік18=REL

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_ALA=0|нічыі_ALA=0 |паразы_ALA=0 |мз_ALA=0 |мп_ALA=0 &lt;!-- Alanyaspor --&gt;
|перамогі_AME=0|нічыі_AME=0 |паразы_AME=0 |мз_AME=0 |мп_AME=0 &lt;!-- Amedspor --&gt;
|перамогі_BAŞ=0|нічыі_BAŞ=0 |паразы_BAŞ=0 |мз_BAŞ=0 |мп_BAŞ=0 &lt;!-- Başakşehir --&gt;
|перамогі_BEŞ=0|нічыі_BEŞ=0 |паразы_BEŞ=0 |мз_BEŞ=0 |мп_BEŞ=0 &lt;!-- Beşiktaş --&gt;
|перамогі_ÇOR=0|нічыі_ÇOR=0 |паразы_ÇOR=0 |мз_ÇOR=0 |мп_ÇOR=0 &lt;!-- Çorum --&gt;
|перамогі_ERZ=0|нічыі_ERZ=0 |паразы_ERZ=0 |мз_ERZ=0 |мп_ERZ=0 &lt;!-- Erzurumspor --&gt;
|перамогі_EYÜ=0|нічыі_EYÜ=0 |паразы_EYÜ=0 |мз_EYÜ=0 |мп_EYÜ=0 &lt;!-- Eyüpspor --&gt;
|перамогі_FEN=0|нічыі_FEN=0 |паразы_FEN=0 |мз_FEN=0 |мп_FEN=0 &lt;!-- Fenerbahçe --&gt;
|перамогі_GAL=0|нічыі_GAL=0 |паразы_GAL=0 |мз_GAL=0 |мп_GAL=0 &lt;!-- Galatasaray --&gt;
|перамогі_GAZ=0|нічыі_GAZ=0 |паразы_GAZ=0 |мз_GAZ=0 |мп_GAZ=0 &lt;!-- Gaziantep --&gt;
|перамогі_GEN=0|нічыі_GEN=0 |паразы_GEN=0 |мз_GEN=0 |мп_GEN=0 &lt;!-- Gençlerbirliği --&gt;
|перамогі_GÖZ=0|нічыі_GÖZ=0 |паразы_GÖZ=0 |мз_GÖZ=0 |мп_GÖZ=0 &lt;!-- Göztepe --&gt;
|перамогі_KAS=0|нічыі_KAS=0 |паразы_KAS=0 |мз_KAS=0 |мп_KAS=0 &lt;!-- Kasımpaşa --&gt;
|перамогі_KOC=0|нічыі_KOC=0 |паразы_KOC=0 |мз_KOC=0 |мп_KOC=0 &lt;!-- Kocaelispor --&gt;
|перамогі_KON=0|нічыі_KON=0 |паразы_KON=0 |мз_KON=0 |мп_KON=0 &lt;!-- Konyaspor --&gt;
|перамогі_RİZ=0|нічыі_RİZ=0 |паразы_RİZ=0 |мз_RİZ=0 |мп_RİZ=0 &lt;!-- Rizespor --&gt;
|перамогі_SAM=0|нічыі_SAM=0 |паразы_SAM=0 |мз_SAM=0 |мп_SAM=0 &lt;!-- Samsunspor --&gt;
|перамогі_TRA=0|нічыі_TRA=0 |паразы_TRA=0 |мз_TRA=0 |мп_TRA=0 &lt;!-- Trabzonspor --&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Аланьяспор]]
|назва_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэд]]
|назва_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір]]
|назва_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]
|назва_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чорум]]
|назва_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрзурумспор]]
|назва_EYÜ=[[Эюпспор Эюп|Эюпспор]]
|назва_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]
|назва_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]]
|назва_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газыянтэп]]
|назва_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёзтэпэ]]
|назва_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]]
|назва_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Касымпаша]]
|назва_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Каджаэліспор]]
|назва_KON=[[Коньяспор Конья|Коньяспор]]
|назва_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рызэспор]]
|назва_SAM=[[Самсунспор Самсун|Самсунспор]]
|назва_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_ELPO=blue1 |тэкст_ELPO=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі Эўропы]]
|колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]]
|колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]]
|колер_REL=red1   |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу

}}

== Вынікі гульняў ==

{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
| крыніца      = [https://www.tff.org/default.aspx?pageID=198 Турэцкая футбольная фэдэрацыя]
| абнаўленьне  = будучыня
| дата_пачатку = 14 жніўня 2026

|парадак_камандаў= ALA, AME, BEŞ, GAZ, GAL, GEN, GÖZ, BAŞ, KOC, KAS, KON, RİZ, SAM, TRA, FEN, ÇOR, EYÜ, ERZ

|скарачэньне_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Ала]]
|скарачэньне_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэ]]
|скарачэньне_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір|ІсБ]]
|скарачэньне_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэш]]
|скарачэньне_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чор]]
|скарачэньне_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрз]]
|скарачэньне_EYÜ=[[Эюпспор Эюп|Эюп]]
|скарачэньне_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэн]]
|скарачэньне_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Гал]]
|скарачэньне_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газ]]
|скарачэньне_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёз]]
|скарачэньне_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Ген]]
|скарачэньне_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Кас]]
|скарачэньне_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Кад]]
|скарачэньне_KON=[[Коньяспор Конья|Кон]]
|скарачэньне_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рыз]]
|скарачэньне_SAM=[[Самсунспор Самсун|Сам]]
|скарачэньне_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Тра]]

|назва_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Аланьяспор]]
|назва_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэд]]
|назва_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір]]
|назва_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]
|назва_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чорум]]
|назва_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрзурумспор]]
|назва_EYÜ=[[Эюпспор Эюп|Эюпспор]]
|назва_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]
|назва_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]]
|назва_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газыянтэп]]
|назва_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёзтэпэ]]
|назва_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]]
|назва_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Касымпаша]]
|назва_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Каджаэліспор]]
|назва_KON=[[Коньяспор Конья|Коньяспор]]
|назва_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рызэспор]]
|назва_SAM=[[Самсунспор Самсун|Самсунспор]]
|назва_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]

| матч_ALA_AME =
| матч_ALA_BAŞ =
| матч_ALA_BEŞ =
| матч_ALA_ÇOR =
| матч_ALA_ERZ =
| матч_ALA_EYÜ =
| матч_ALA_FEN =
| матч_ALA_GAL =
| матч_ALA_GAZ =
| матч_ALA_GEN =
| матч_ALA_GÖZ =
| матч_ALA_KAS =
| матч_ALA_KOC =
| матч_ALA_KON =
| матч_ALA_RİZ =
| матч_ALA_SAM = 
| матч_ALA_TRA =

| матч_AME_ALA =
| матч_AME_BAŞ =
| матч_AME_BEŞ =
| матч_AME_ÇOR =
| матч_AME_ERZ =
| матч_AME_EYÜ =
| матч_AME_FEN =
| матч_AME_GAL =
| матч_AME_GAZ =
| матч_AME_GEN =
| матч_AME_GÖZ =
| матч_AME_KAS =
| матч_AME_KOC =
| матч_AME_KON =
| матч_AME_RİZ =
| матч_AME_SAM = 
| матч_AME_TRA =

| матч_BAŞ_ALA =
| матч_BAŞ_AME =
| матч_BAŞ_BEŞ =
| матч_BAŞ_ÇOR =
| матч_BAŞ_ERZ =
| матч_BAŞ_EYÜ =
| матч_BAŞ_FEN =
| матч_BAŞ_GAL =
| матч_BAŞ_GAZ =
| матч_BAŞ_GEN =
| матч_BAŞ_GÖZ =
| матч_BAŞ_KAS =
| матч_BAŞ_KOC =
| матч_BAŞ_KON =
| матч_BAŞ_RİZ =
| матч_BAŞ_SAM = 
| матч_BAŞ_TRA =

| матч_BEŞ_ALA =
| матч_BEŞ_AME =
| матч_BEŞ_BAŞ =
| матч_BEŞ_ÇOR =
| матч_BEŞ_ERZ =
| матч_BEŞ_EYÜ =
| матч_BEŞ_FEN =
| матч_BEŞ_GAL =
| матч_BEŞ_GAZ =
| матч_BEŞ_GEN =
| матч_BEŞ_GÖZ =
| матч_BEŞ_KAS =
| матч_BEŞ_KOC =
| матч_BEŞ_KON =
| матч_BEŞ_RİZ =
| матч_BEŞ_SAM = 
| матч_BEŞ_TRA =

| матч_ÇOR_ALA =
| матч_ÇOR_AME =
| матч_ÇOR_BAŞ =
| матч_ÇOR_BEŞ =
| матч_ÇOR_ERZ =
| матч_ÇOR_EYÜ =
| матч_ÇOR_FEN =
| матч_ÇOR_GAL =
| матч_ÇOR_GAZ =
| матч_ÇOR_GEN =
| матч_ÇOR_GÖZ =
| матч_ÇOR_KAS =
| матч_ÇOR_KOC =
| матч_ÇOR_KON =
| матч_ÇOR_RİZ =
| матч_ÇOR_SAM = 
| матч_ÇOR_TRA =

| матч_ERZ_ALA =
| матч_ERZ_AME =
| матч_ERZ_BAŞ =
| матч_ERZ_BEŞ =
| матч_ERZ_ÇOR =
| матч_ERZ_EYÜ =
| матч_ERZ_FEN =
| матч_ERZ_GAL =
| матч_ERZ_GAZ =
| матч_ERZ_GEN =
| матч_ERZ_GÖZ =
| матч_ERZ_KAS =
| матч_ERZ_KOC =
| матч_ERZ_KON =
| матч_ERZ_RİZ =
| матч_ERZ_SAM = 
| матч_ERZ_TRA =

| матч_FEN_ALA =
| матч_FEN_AME =
| матч_FEN_BAŞ =
| матч_FEN_BEŞ =
| матч_FEN_ÇOR =
| матч_FEN_EYÜ =
| матч_FEN_ERZ =
| матч_FEN_GAL =
| матч_FEN_GAZ =
| матч_FEN_GEN =
| матч_FEN_GÖZ =
| матч_FEN_KAS =
| матч_FEN_KOC =
| матч_FEN_KON =
| матч_FEN_RİZ =
| матч_FEN_SAM = 
| матч_FEN_TRA =

| матч_GAL_ALA =
| матч_GAL_AME =
| матч_GAL_BAŞ =
| матч_GAL_BEŞ =
| матч_GAL_ÇOR =
| матч_GAL_EYÜ =
| матч_GAL_ERZ =
| матч_GAL_FEN =
| матч_GAL_GAZ =
| матч_GAL_GEN =
| матч_GAL_GÖZ =
| матч_GAL_KAS =
| матч_GAL_KOC =
| матч_GAL_KON =
| матч_GAL_RİZ =
| матч_GAL_SAM = 
| матч_GAL_TRA =

| матч_GAZ_ALA =
| матч_GAZ_AME =
| матч_GAZ_BAŞ =
| матч_GAZ_BEŞ =
| матч_GAZ_ÇOR =
| матч_GAZ_EYÜ =
| матч_GAZ_ERZ =
| матч_GAZ_FEN =
| матч_GAZ_GAL =
| матч_GAZ_GEN =
| матч_GAZ_GÖZ =
| матч_GAZ_KAS =
| матч_GAZ_KOC =
| матч_GAZ_KON =
| матч_GAZ_RİZ =
| матч_GAZ_SAM = 
| матч_GAZ_TRA =

| матч_GEN_ALA =
| матч_GEN_AME =
| матч_GEN_BAŞ =
| матч_GEN_BEŞ =
| матч_GEN_ÇOR =
| матч_GEN_EYÜ =
| матч_GEN_ERZ =
| матч_GEN_FEN =
| матч_GEN_GAL =
| матч_GEN_GAZ =
| матч_GEN_GÖZ =
| матч_GEN_KAS =
| матч_GEN_KOC =
| матч_GEN_KON =
| матч_GEN_RİZ =
| матч_GEN_SAM = 
| матч_GEN_TRA =

| матч_GÖZ_ALA =
| матч_GÖZ_AME =
| матч_GÖZ_BAŞ =
| матч_GÖZ_BEŞ =
| матч_GÖZ_ÇOR =
| матч_GÖZ_EYÜ =
| матч_GÖZ_ERZ =
| матч_GÖZ_FEN =
| матч_GÖZ_GAL =
| матч_GÖZ_GAZ =
| матч_GÖZ_GEN =
| матч_GÖZ_KAS =
| матч_GÖZ_KOC =
| матч_GÖZ_KON =
| матч_GÖZ_RİZ =
| матч_GÖZ_SAM = 
| матч_GÖZ_TRA =

| матч_KAS_ALA =
| матч_KAS_AME =
| матч_KAS_BAŞ =
| матч_KAS_BEŞ =
| матч_KAS_ÇOR =
| матч_KAS_EYÜ =
| матч_KAS_ERZ =
| матч_KAS_FEN =
| матч_KAS_GAL =
| матч_KAS_GAZ =
| матч_KAS_GEN =
| матч_KAS_GÖZ =
| матч_KAS_KOC =
| матч_KAS_KON =
| матч_KAS_RİZ =
| матч_KAS_SAM = 
| матч_KAS_TRA =

| матч_KOC_ALA =
| матч_KOC_AME =
| матч_KOC_BAŞ =
| матч_KOC_BEŞ =
| матч_KOC_ÇOR =
| матч_KOC_EYÜ =
| матч_KOC_ERZ =
| матч_KOC_FEN =
| матч_KOC_GAL =
| матч_KOC_GAZ =
| матч_KOC_GEN =
| матч_KOC_GÖZ =
| матч_KOC_KAS =
| матч_KOC_KON =
| матч_KOC_RİZ =
| матч_KOC_SAM = 
| матч_KOC_TRA =

| матч_KON_ALA =
| матч_KON_AME =
| матч_KON_BAŞ =
| матч_KON_BEŞ =
| матч_KON_ÇOR =
| матч_KON_EYÜ =
| матч_KON_ERZ =
| матч_KON_FEN =
| матч_KON_GAL =
| матч_KON_GAZ =
| матч_KON_GEN =
| матч_KON_GÖZ =
| матч_KON_KAS =
| матч_KON_KOC =
| матч_KON_RİZ =
| матч_KON_SAM = 
| матч_KON_TRA =

| матч_RİZ_ALA =
| матч_RİZ_AME =
| матч_RİZ_BAŞ =
| матч_RİZ_BEŞ =
| матч_RİZ_ÇOR =
| матч_RİZ_EYÜ =
| матч_RİZ_ERZ =
| матч_RİZ_FEN =
| матч_RİZ_GAL =
| матч_RİZ_GAZ =
| матч_RİZ_GEN =
| матч_RİZ_GÖZ =
| матч_RİZ_KAS =
| матч_RİZ_KOC =
| матч_RİZ_KON =
| матч_RİZ_SAM = 
| матч_RİZ_TRA =

| матч_SAM_ALA =
| матч_SAM_AME =
| матч_SAM_BAŞ =
| матч_SAM_BEŞ =
| матч_SAM_ÇOR =
| матч_SAM_EYÜ =
| матч_SAM_ERZ =
| матч_SAM_FEN =
| матч_SAM_GAL =
| матч_SAM_GAZ =
| матч_SAM_GEN =
| матч_SAM_GÖZ =
| матч_SAM_KAS =
| матч_SAM_KOC =
| матч_SAM_KON =
| матч_SAM_RİZ = 
| матч_SAM_TRA =

| матч_TRA_ALA =
| матч_TRA_AME =
| матч_TRA_BAŞ =
| матч_TRA_BEŞ =
| матч_TRA_ÇOR =
| матч_TRA_EYÜ =
| матч_TRA_ERZ =
| матч_TRA_FEN =
| матч_TRA_GAL =
| матч_TRA_GAZ =
| матч_TRA_GEN =
| матч_TRA_GÖZ =
| матч_TRA_KAS =
| матч_TRA_KOC =
| матч_TRA_KON =
| матч_TRA_RİZ = 
| матч_TRA_SAM =
}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://www.tff.org Афіцыйны сайт Турэцкай футбольнай фэдэрацыі]

{{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Турэччыны па футболе}}
{{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Турэччыны па футболе]]
[[Катэгорыя:2026 год у футболе]]
[[Катэгорыя:2027 год у футболе]]</text>
      <sha1>m8rcno6u056rzy5oyla29zau32awfd8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2678493</id>
      <parentid>2678491</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вынікі гульняў */</comment>
      <origin>2678493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17161" sha1="5xkdh7ivev3ke5pkfa4yf8almbw3sg3" xml:space="preserve">{{Сэзон футбольнай лігі
|Назва                 = Супэрліга 2026—2027 гадоў
|Найлепшы бамбардзір   = 
|Папярэдні сэзон       = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]
|Наступны сэзон        = [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2027—2028 гадоў|2027—2028]]
}}
'''Супэрліга 2026—2027 гадоў''' — 69-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрлігі]], найвышэйшага футбольнага дывізіёну Турэччыны, які пачнецца 14 жніўня 2026 году.

== Клюбы ==
У турніры бяруць удзел 18 клюбаў, зь якіх 15 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а тры клюбы прасунуліся зь Першай лігі — «[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрзурумспор]]», «[[Амэд Дыярбакыр|Амэд]]» і «[[Чорум (футбольны клюб)|Чорум]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Антальяспор Анталья|Антальяспор]]», «[[Кайсэрыспор Кайсэры|Кайсэрыспор]]» і «[[Фатых Карагюмрук Стамбул|Фатых Карагюмрук]]».

== Табліца ==
{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца     = [https://www.tff.org/default.aspx?pageID=198 Турэцкая футбольная фэдэрацыя]
|абнаўленьне = будучыня
|дата_пачатку = 14 жніўня 2026

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў=GAL, FEN, TRA, BEŞ, BAŞ, GÖZ, SAM, RİZ, KON, KOC, ALA, GAZ, KAS, GEN, EYÜ, ERZ, AME, ÇOR

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=CLLS |вынік2=CL3Q
|вынік3=EL2Q |вынік4=ECL2Q
|вынік16=REL |вынік17=REL |вынік18=REL

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_ALA=0|нічыі_ALA=0 |паразы_ALA=0 |мз_ALA=0 |мп_ALA=0 &lt;!-- Alanyaspor --&gt;
|перамогі_AME=0|нічыі_AME=0 |паразы_AME=0 |мз_AME=0 |мп_AME=0 &lt;!-- Amedspor --&gt;
|перамогі_BAŞ=0|нічыі_BAŞ=0 |паразы_BAŞ=0 |мз_BAŞ=0 |мп_BAŞ=0 &lt;!-- Başakşehir --&gt;
|перамогі_BEŞ=0|нічыі_BEŞ=0 |паразы_BEŞ=0 |мз_BEŞ=0 |мп_BEŞ=0 &lt;!-- Beşiktaş --&gt;
|перамогі_ÇOR=0|нічыі_ÇOR=0 |паразы_ÇOR=0 |мз_ÇOR=0 |мп_ÇOR=0 &lt;!-- Çorum --&gt;
|перамогі_ERZ=0|нічыі_ERZ=0 |паразы_ERZ=0 |мз_ERZ=0 |мп_ERZ=0 &lt;!-- Erzurumspor --&gt;
|перамогі_EYÜ=0|нічыі_EYÜ=0 |паразы_EYÜ=0 |мз_EYÜ=0 |мп_EYÜ=0 &lt;!-- Eyüpspor --&gt;
|перамогі_FEN=0|нічыі_FEN=0 |паразы_FEN=0 |мз_FEN=0 |мп_FEN=0 &lt;!-- Fenerbahçe --&gt;
|перамогі_GAL=0|нічыі_GAL=0 |паразы_GAL=0 |мз_GAL=0 |мп_GAL=0 &lt;!-- Galatasaray --&gt;
|перамогі_GAZ=0|нічыі_GAZ=0 |паразы_GAZ=0 |мз_GAZ=0 |мп_GAZ=0 &lt;!-- Gaziantep --&gt;
|перамогі_GEN=0|нічыі_GEN=0 |паразы_GEN=0 |мз_GEN=0 |мп_GEN=0 &lt;!-- Gençlerbirliği --&gt;
|перамогі_GÖZ=0|нічыі_GÖZ=0 |паразы_GÖZ=0 |мз_GÖZ=0 |мп_GÖZ=0 &lt;!-- Göztepe --&gt;
|перамогі_KAS=0|нічыі_KAS=0 |паразы_KAS=0 |мз_KAS=0 |мп_KAS=0 &lt;!-- Kasımpaşa --&gt;
|перамогі_KOC=0|нічыі_KOC=0 |паразы_KOC=0 |мз_KOC=0 |мп_KOC=0 &lt;!-- Kocaelispor --&gt;
|перамогі_KON=0|нічыі_KON=0 |паразы_KON=0 |мз_KON=0 |мп_KON=0 &lt;!-- Konyaspor --&gt;
|перамогі_RİZ=0|нічыі_RİZ=0 |паразы_RİZ=0 |мз_RİZ=0 |мп_RİZ=0 &lt;!-- Rizespor --&gt;
|перамогі_SAM=0|нічыі_SAM=0 |паразы_SAM=0 |мз_SAM=0 |мп_SAM=0 &lt;!-- Samsunspor --&gt;
|перамогі_TRA=0|нічыі_TRA=0 |паразы_TRA=0 |мз_TRA=0 |мп_TRA=0 &lt;!-- Trabzonspor --&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Аланьяспор]]
|назва_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэд]]
|назва_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір]]
|назва_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]
|назва_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чорум]]
|назва_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрзурумспор]]
|назва_EYÜ=[[Эюпспор Эюп|Эюпспор]]
|назва_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]
|назва_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]]
|назва_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газыянтэп]]
|назва_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёзтэпэ]]
|назва_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]]
|назва_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Касымпаша]]
|назва_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Каджаэліспор]]
|назва_KON=[[Коньяспор Конья|Коньяспор]]
|назва_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рызэспор]]
|назва_SAM=[[Самсунспор Самсун|Самсунспор]]
|назва_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_ELPO=blue1 |тэкст_ELPO=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі Эўропы]]
|колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]]
|колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]]
|колер_REL=red1   |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу

}}

== Вынікі гульняў ==

{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
| крыніца      = [https://www.tff.org/default.aspx?pageID=198 Турэцкая футбольная фэдэрацыя]
| абнаўленьне  = будучыня
| дата_пачатку = 14 жніўня 2026

|парадак_камандаў= ALA, AME, BEŞ, GAZ, GAL, GEN, GÖZ, BAŞ, KOC, KAS, KON, RİZ, SAM, TRA, FEN, ÇOR, ERZ, EYÜ

|скарачэньне_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Ала]]
|скарачэньне_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэ]]
|скарачэньне_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір|ІсБ]]
|скарачэньне_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэш]]
|скарачэньне_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чор]]
|скарачэньне_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрз]]
|скарачэньне_EYÜ=[[Эюпспор Эюп|Эюп]]
|скарачэньне_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэн]]
|скарачэньне_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Гал]]
|скарачэньне_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газ]]
|скарачэньне_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёз]]
|скарачэньне_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Ген]]
|скарачэньне_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Кас]]
|скарачэньне_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Кад]]
|скарачэньне_KON=[[Коньяспор Конья|Кон]]
|скарачэньне_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рыз]]
|скарачэньне_SAM=[[Самсунспор Самсун|Сам]]
|скарачэньне_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Тра]]

|назва_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Аланьяспор]]
|назва_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэд]]
|назва_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір]]
|назва_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]
|назва_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чорум]]
|назва_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрзурумспор]]
|назва_EYÜ=[[Эюпспор Эюп|Эюпспор]]
|назва_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]
|назва_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]]
|назва_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газыянтэп]]
|назва_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёзтэпэ]]
|назва_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]]
|назва_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Касымпаша]]
|назва_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Каджаэліспор]]
|назва_KON=[[Коньяспор Конья|Коньяспор]]
|назва_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рызэспор]]
|назва_SAM=[[Самсунспор Самсун|Самсунспор]]
|назва_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]

| матч_ALA_AME =
| матч_ALA_BAŞ =
| матч_ALA_BEŞ =
| матч_ALA_ÇOR =
| матч_ALA_ERZ =
| матч_ALA_EYÜ =
| матч_ALA_FEN =
| матч_ALA_GAL =
| матч_ALA_GAZ =
| матч_ALA_GEN =
| матч_ALA_GÖZ =
| матч_ALA_KAS =
| матч_ALA_KOC =
| матч_ALA_KON =
| матч_ALA_RİZ =
| матч_ALA_SAM = 
| матч_ALA_TRA =

| матч_AME_ALA =
| матч_AME_BAŞ =
| матч_AME_BEŞ =
| матч_AME_ÇOR =
| матч_AME_ERZ =
| матч_AME_EYÜ =
| матч_AME_FEN =
| матч_AME_GAL =
| матч_AME_GAZ =
| матч_AME_GEN =
| матч_AME_GÖZ =
| матч_AME_KAS =
| матч_AME_KOC =
| матч_AME_KON =
| матч_AME_RİZ =
| матч_AME_SAM = 
| матч_AME_TRA =

| матч_BAŞ_ALA =
| матч_BAŞ_AME =
| матч_BAŞ_BEŞ =
| матч_BAŞ_ÇOR =
| матч_BAŞ_ERZ =
| матч_BAŞ_EYÜ =
| матч_BAŞ_FEN =
| матч_BAŞ_GAL =
| матч_BAŞ_GAZ =
| матч_BAŞ_GEN =
| матч_BAŞ_GÖZ =
| матч_BAŞ_KAS =
| матч_BAŞ_KOC =
| матч_BAŞ_KON =
| матч_BAŞ_RİZ =
| матч_BAŞ_SAM = 
| матч_BAŞ_TRA =

| матч_BEŞ_ALA =
| матч_BEŞ_AME =
| матч_BEŞ_BAŞ =
| матч_BEŞ_ÇOR =
| матч_BEŞ_ERZ =
| матч_BEŞ_EYÜ =
| матч_BEŞ_FEN =
| матч_BEŞ_GAL =
| матч_BEŞ_GAZ =
| матч_BEŞ_GEN =
| матч_BEŞ_GÖZ =
| матч_BEŞ_KAS =
| матч_BEŞ_KOC =
| матч_BEŞ_KON =
| матч_BEŞ_RİZ =
| матч_BEŞ_SAM = 
| матч_BEŞ_TRA =

| матч_ÇOR_ALA =
| матч_ÇOR_AME =
| матч_ÇOR_BAŞ =
| матч_ÇOR_BEŞ =
| матч_ÇOR_ERZ =
| матч_ÇOR_EYÜ =
| матч_ÇOR_FEN =
| матч_ÇOR_GAL =
| матч_ÇOR_GAZ =
| матч_ÇOR_GEN =
| матч_ÇOR_GÖZ =
| матч_ÇOR_KAS =
| матч_ÇOR_KOC =
| матч_ÇOR_KON =
| матч_ÇOR_RİZ =
| матч_ÇOR_SAM = 
| матч_ÇOR_TRA =

| матч_ERZ_ALA =
| матч_ERZ_AME =
| матч_ERZ_BAŞ =
| матч_ERZ_BEŞ =
| матч_ERZ_ÇOR =
| матч_ERZ_EYÜ =
| матч_ERZ_FEN =
| матч_ERZ_GAL =
| матч_ERZ_GAZ =
| матч_ERZ_GEN =
| матч_ERZ_GÖZ =
| матч_ERZ_KAS =
| матч_ERZ_KOC =
| матч_ERZ_KON =
| матч_ERZ_RİZ =
| матч_ERZ_SAM = 
| матч_ERZ_TRA =

| матч_FEN_ALA =
| матч_FEN_AME =
| матч_FEN_BAŞ =
| матч_FEN_BEŞ =
| матч_FEN_ÇOR =
| матч_FEN_EYÜ =
| матч_FEN_ERZ =
| матч_FEN_GAL =
| матч_FEN_GAZ =
| матч_FEN_GEN =
| матч_FEN_GÖZ =
| матч_FEN_KAS =
| матч_FEN_KOC =
| матч_FEN_KON =
| матч_FEN_RİZ =
| матч_FEN_SAM = 
| матч_FEN_TRA =

| матч_GAL_ALA =
| матч_GAL_AME =
| матч_GAL_BAŞ =
| матч_GAL_BEŞ =
| матч_GAL_ÇOR =
| матч_GAL_EYÜ =
| матч_GAL_ERZ =
| матч_GAL_FEN =
| матч_GAL_GAZ =
| матч_GAL_GEN =
| матч_GAL_GÖZ =
| матч_GAL_KAS =
| матч_GAL_KOC =
| матч_GAL_KON =
| матч_GAL_RİZ =
| матч_GAL_SAM = 
| матч_GAL_TRA =

| матч_GAZ_ALA =
| матч_GAZ_AME =
| матч_GAZ_BAŞ =
| матч_GAZ_BEŞ =
| матч_GAZ_ÇOR =
| матч_GAZ_EYÜ =
| матч_GAZ_ERZ =
| матч_GAZ_FEN =
| матч_GAZ_GAL =
| матч_GAZ_GEN =
| матч_GAZ_GÖZ =
| матч_GAZ_KAS =
| матч_GAZ_KOC =
| матч_GAZ_KON =
| матч_GAZ_RİZ =
| матч_GAZ_SAM = 
| матч_GAZ_TRA =

| матч_GEN_ALA =
| матч_GEN_AME =
| матч_GEN_BAŞ =
| матч_GEN_BEŞ =
| матч_GEN_ÇOR =
| матч_GEN_EYÜ =
| матч_GEN_ERZ =
| матч_GEN_FEN =
| матч_GEN_GAL =
| матч_GEN_GAZ =
| матч_GEN_GÖZ =
| матч_GEN_KAS =
| матч_GEN_KOC =
| матч_GEN_KON =
| матч_GEN_RİZ =
| матч_GEN_SAM = 
| матч_GEN_TRA =

| матч_GÖZ_ALA =
| матч_GÖZ_AME =
| матч_GÖZ_BAŞ =
| матч_GÖZ_BEŞ =
| матч_GÖZ_ÇOR =
| матч_GÖZ_EYÜ =
| матч_GÖZ_ERZ =
| матч_GÖZ_FEN =
| матч_GÖZ_GAL =
| матч_GÖZ_GAZ =
| матч_GÖZ_GEN =
| матч_GÖZ_KAS =
| матч_GÖZ_KOC =
| матч_GÖZ_KON =
| матч_GÖZ_RİZ =
| матч_GÖZ_SAM = 
| матч_GÖZ_TRA =

| матч_KAS_ALA =
| матч_KAS_AME =
| матч_KAS_BAŞ =
| матч_KAS_BEŞ =
| матч_KAS_ÇOR =
| матч_KAS_EYÜ =
| матч_KAS_ERZ =
| матч_KAS_FEN =
| матч_KAS_GAL =
| матч_KAS_GAZ =
| матч_KAS_GEN =
| матч_KAS_GÖZ =
| матч_KAS_KOC =
| матч_KAS_KON =
| матч_KAS_RİZ =
| матч_KAS_SAM = 
| матч_KAS_TRA =

| матч_KOC_ALA =
| матч_KOC_AME =
| матч_KOC_BAŞ =
| матч_KOC_BEŞ =
| матч_KOC_ÇOR =
| матч_KOC_EYÜ =
| матч_KOC_ERZ =
| матч_KOC_FEN =
| матч_KOC_GAL =
| матч_KOC_GAZ =
| матч_KOC_GEN =
| матч_KOC_GÖZ =
| матч_KOC_KAS =
| матч_KOC_KON =
| матч_KOC_RİZ =
| матч_KOC_SAM = 
| матч_KOC_TRA =

| матч_KON_ALA =
| матч_KON_AME =
| матч_KON_BAŞ =
| матч_KON_BEŞ =
| матч_KON_ÇOR =
| матч_KON_EYÜ =
| матч_KON_ERZ =
| матч_KON_FEN =
| матч_KON_GAL =
| матч_KON_GAZ =
| матч_KON_GEN =
| матч_KON_GÖZ =
| матч_KON_KAS =
| матч_KON_KOC =
| матч_KON_RİZ =
| матч_KON_SAM = 
| матч_KON_TRA =

| матч_RİZ_ALA =
| матч_RİZ_AME =
| матч_RİZ_BAŞ =
| матч_RİZ_BEŞ =
| матч_RİZ_ÇOR =
| матч_RİZ_EYÜ =
| матч_RİZ_ERZ =
| матч_RİZ_FEN =
| матч_RİZ_GAL =
| матч_RİZ_GAZ =
| матч_RİZ_GEN =
| матч_RİZ_GÖZ =
| матч_RİZ_KAS =
| матч_RİZ_KOC =
| матч_RİZ_KON =
| матч_RİZ_SAM = 
| матч_RİZ_TRA =

| матч_SAM_ALA =
| матч_SAM_AME =
| матч_SAM_BAŞ =
| матч_SAM_BEŞ =
| матч_SAM_ÇOR =
| матч_SAM_EYÜ =
| матч_SAM_ERZ =
| матч_SAM_FEN =
| матч_SAM_GAL =
| матч_SAM_GAZ =
| матч_SAM_GEN =
| матч_SAM_GÖZ =
| матч_SAM_KAS =
| матч_SAM_KOC =
| матч_SAM_KON =
| матч_SAM_RİZ = 
| матч_SAM_TRA =

| матч_TRA_ALA =
| матч_TRA_AME =
| матч_TRA_BAŞ =
| матч_TRA_BEŞ =
| матч_TRA_ÇOR =
| матч_TRA_EYÜ =
| матч_TRA_ERZ =
| матч_TRA_FEN =
| матч_TRA_GAL =
| матч_TRA_GAZ =
| матч_TRA_GEN =
| матч_TRA_GÖZ =
| матч_TRA_KAS =
| матч_TRA_KOC =
| матч_TRA_KON =
| матч_TRA_RİZ = 
| матч_TRA_SAM =
}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://www.tff.org Афіцыйны сайт Турэцкай футбольнай фэдэрацыі]

{{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Турэччыны па футболе}}
{{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Турэччыны па футболе]]
[[Катэгорыя:2026 год у футболе]]
[[Катэгорыя:2027 год у футболе]]</text>
      <sha1>5xkdh7ivev3ke5pkfa4yf8almbw3sg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2026—2027 гадоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303152</id>
    <revision>
      <id>2678504</id>
      <timestamp>2026-07-10T09:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „{{Сэзон футбольнай лігі |Назва                 = Супэрліга 2026—2027 гадоў |Найлепшы бамбардзір   =  |Папярэдні сэзон       = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон        = Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2027—2...“</comment>
      <origin>2678504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12432" sha1="h4hwmjalve6tlbwwjnnpkmfomz9avdk" xml:space="preserve">{{Сэзон футбольнай лігі
|Назва                 = Супэрліга 2026—2027 гадоў
|Найлепшы бамбардзір   = 
|Папярэдні сэзон       = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]
|Наступны сэзон        = [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе 2027—2028 гадоў|2027—2028]]
}}
'''Супэрліга 2026—2027 гадоў''' — 91-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Грэцыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Грэцыі]], які пачнецца 22 жніўня 2026 году.

== Клюбы ==
У турніры бяруць удзел 14 клюбаў, зь якіх 12 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся з Супэрлігі 2 — «[[Іракліс Тэсалёнікі|Іракліс]]» і «[[Калямата (футбольны клюб)|Калямата]]». Гэтыя клюбы замянілі [[АЭЛ Лярыса|АЭЛ]] і «[[Пансэраікос Сэрэн|Пансэраікос]]».

== Рэгулярны сэзон ==
=== Табліца ===
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|абнаўленьне = будучыня
|дата_пачатку = 22 жніўня 2026
|крыніца     = [https://www.slgr.gr/en/scoreboard/24/ Супэрліга]

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў= AEK, OLY, PAOK, PAO, ARIS, LEV, OFI, VOL, ATR, KIF, AST, PNE, IRA, KAL

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=P1 |вынік2=P1 |вынік3=P1 |вынік4=P1 |вынік5=P2 |вынік6=P2 |вынік7=P2 |вынік8=P2 |вынік9=P3 |вынік10=P3 |вынік11=P3 |вынік12=P3 |вынік13=P3 |вынік14=P3 

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_AEK=0   | нічыі_AEK=0   | паразы_AEK=0   | мз_AEK=0   | мп_AEK=0   &lt;!-- AEK Athens --&gt;
|перамогі_KIF=0   | нічыі_KIF=0   | паразы_KIF=0   | мз_KIF=0   | мп_KIF=0   &lt;!-- A.E. Kifisia --&gt;
|перамогі_ARIS=0  | нічыі_ARIS=0  | паразы_ARIS=0  | мз_ARIS=0  | мп_ARIS=0  &lt;!-- Aris --&gt;
|перамогі_AST=0   | нічыі_AST=0   | паразы_AST=0   | мз_AST=0   | мп_AST=0   &lt;!-- Asteras Tripolis --&gt;
|перамогі_ATR=0   | нічыі_ATR=0   | паразы_ATR=0   | мз_ATR=0   | мп_ATR=0   &lt;!-- Atromitos --&gt;
|перамогі_IRA=0   | нічыі_IRA=0   | паразы_IRA=0   | мз_IRA=0   | мп_IRA=0   &lt;!-- Iraklis --&gt;
|перамогі_KAL=0   | нічыі_KAL=0   | паразы_KAL=0   | мз_KAL=0   | мп_KAL=0   &lt;!-- Kalamata --&gt;
|перамогі_LEV=0   | нічыі_LEV=0   | паразы_LEV=0   | мз_LEV=0   | мп_LEV=0   &lt;!-- Levadiakos --&gt;
|перамогі_OFI=0   | нічыі_OFI=0   | паразы_OFI=0   | мз_OFI=0   | мп_OFI=0   &lt;!-- OFI --&gt;
|перамогі_OLY=0   | нічыі_OLY=0   | паразы_OLY=0   | мз_OLY=0   | мп_OLY=0   &lt;!-- Olympiacos --&gt;
|перамогі_PAO=0   | нічыі_PAO=0   | паразы_PAO=0   | мз_PAO=0   | мп_PAO=0   &lt;!-- Panathinaikos --&gt;
|перамогі_PNE=0   | нічыі_PNE=0   | паразы_PNE=0   | мз_PNE=0   | мп_PNE=0   &lt;!-- Panetolikos --&gt;
|перамогі_PAOK=0  | нічыі_PAOK=0  | паразы_PAOK=0  | мз_PAOK=0  | мп_PAOK=0  &lt;!-- PAOK --&gt;
|перамогі_VOL=0   | нічыі_VOL=0   | паразы_VOL=0   | мз_VOL=0   | мп_VOL=0   &lt;!-- Volos --&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
| назва_AEK = [[АЕК Атэны]]
| назва_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]]
| назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]]
| назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]]
| назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]]
| назва_IRA = [[Іракліс Тэсалёнікі|Іракліс]]
| назва_KAL = [[Калямата (футбольны клюб)|Калямата]]
| назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]]
| назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]]
| назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]]
| назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]
| назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]]
| назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]
| назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]]

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Лік перамог; 7) Гасьцявыя забітыя мячы; 8) Лік гасьцявых перамог.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=Q

|колер_P1=green1 |тэкст_P1=Чэмпіёнская група
|колер_P2=blue1  |тэкст_P2=Група за Лігу канфэрэнцыяў
|колер_P3=red1   |тэкст_P3=Група на паніжэньне

}}&lt;/onlyinclude&gt;

=== Вынікі гульняў ===
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
| крыніца      = [https://www.slgr.gr/en/schedule/24/ Супэрліга]
| абнаўленьне  = будучыня
| дата_пачатку = 22 жніўня 2026
| стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў= AEK, OLY, ARIS, AST, ATR, VOL, IRA, KAL, KIF, LEV, OFI, PAO, PNE, PAOK

| скарачэньне_AEK = [[АЕК Атэны|АЕК]]
| скарачэньне_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіф]]
| скарачэньне_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Ары]]
| скарачэньне_AST = [[Астэрас Трыпаліс|Аст]]
| скарачэньне_ATR = [[Атромітас Атэны|Атр]]
| скарачэньне_IRA = [[Іракліс Тэсалёнікі|Іра]]
| скарачэньне_KAL = [[Калямата (футбольны клюб)|Кал]]
| скарачэньне_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Лев]]
| скарачэньне_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]]
| скарачэньне_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алі]]
| скарачэньне_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Пат]]
| скарачэньне_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Пэт]]
| скарачэньне_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАО]]
| скарачэньне_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Вол]]

| назва_AEK = [[АЕК Атэны]]
| назва_KIF = [[Кіфісія (футбольны клюб)|Кіфісія]]
| назва_ARIS= [[Арыс Тэсалёнікі|Арыс]]
| назва_AST = [[Астэрас Трыпаліс]]
| назва_ATR = [[Атромітас Атэны|Атромітас]]
| назва_IRA = [[Іракліс Тэсалёнікі|Іракліс]]
| назва_KAL = [[Калямата (футбольны клюб)|Калямата]]
| назва_LEV = [[Левадыякос Лівадэя|Левадыякос]]
| назва_OFI = [[ОФІ Іракліён|ОФІ]]
| назва_OLY = [[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]]
| назва_PAO = [[Панатынаікос Атэны|Панатынаікос]]
| назва_PNE = [[Панэталікос Агрыніён|Панэталікос]]
| назва_PAOK= [[ПАОК Тэсалёнікі|ПАОК]]
| назва_VOL = [[Воляс (футбольны клюб)|Воляс]]

|матч_AEK_KIF =  
|матч_AEK_ARIS =  
|матч_AEK_AST = 
|матч_AEK_ATR = 
|матч_AEK_IRA =
|матч_AEK_KAL =
|матч_AEK_LEV = 
|матч_AEK_OFI = 
|матч_AEK_OLY = 
|матч_AEK_PAO = 
|матч_AEK_PNE = 
|матч_AEK_PAOK = 
|матч_AEK_VOL =

|матч_KIF_AEK =  
|матч_KIF_ARIS = 
|матч_KIF_AST = 
|матч_KIF_ATR = 
|матч_KIF_IRA =
|матч_KIF_KAL =
|матч_KIF_LEV = 
|матч_KIF_OFI = 
|матч_KIF_OLY = 
|матч_KIF_PAO = 
|матч_KIF_PNE =  
|матч_KIF_PAOK = 
|матч_KIF_VOL =

|матч_ARIS_AEK = 
|матч_ARIS_KIF =  
|матч_ARIS_AST = 
|матч_ARIS_ATR = 
|матч_ARIS_IRA =
|матч_ARIS_KAL =
|матч_ARIS_LEV = 
|матч_ARIS_OFI = 
|матч_ARIS_OLY = 
|матч_ARIS_PAO = 
|матч_ARIS_PNE =  
|матч_ARIS_PAOK = 
|матч_ARIS_VOL =

|матч_AST_AEK = 
|матч_AST_KIF =  
|матч_AST_ARIS = 
|матч_AST_ATR = 
|матч_AST_IRA =
|матч_AST_KAL =
|матч_AST_LEV = 
|матч_AST_OFI = 
|матч_AST_OLY = 
|матч_AST_PAO = 
|матч_AST_PNE =  
|матч_AST_PAOK = 
|матч_AST_VOL =

|матч_ATR_AEK = 
|матч_ATR_KIF = 
|матч_ATR_ARIS = 
|матч_ATR_AST = 
|матч_ATR_IRA =
|матч_ATR_KAL =
|матч_ATR_LEV = 
|матч_ATR_OFI = 
|матч_ATR_OLY = 
|матч_ATR_PAO = 
|матч_ATR_PNE = 
|матч_ATR_PAOK = 
|матч_ATR_VOL =

|матч_IRA_AEK = 
|матч_IRA_KIF = 
|матч_IRA_ARIS = 
|матч_IRA_AST = 
|матч_IRA_ATR = 
|матч_IRA_KAL =
|матч_IRA_LEV =
|матч_IRA_OFI = 
|матч_IRA_OLY =
|матч_IRA_PAO = 
|матч_IRA_PNE = 
|матч_IRA_PAOK = 
|матч_IRA_VOL =

|матч_KAL_AEK = 
|матч_KAL_KIF = 
|матч_KAL_ARIS = 
|матч_KAL_AST = 
|матч_KAL_ATR = 
|матч_KAL_IRA =
|матч_KAL_LEV =
|матч_KAL_OFI = 
|матч_KAL_OLY =
|матч_KAL_PAO = 
|матч_KAL_PNE = 
|матч_KAL_PAOK = 
|матч_KAL_VOL =

|матч_LEV_AEK = 
|матч_LEV_KIF = 
|матч_LEV_ARIS = 
|матч_LEV_AST = 
|матч_LEV_ATR = 
|матч_LEV_IRA =
|матч_LEV_KAL =
|матч_LEV_OFI = 
|матч_LEV_OLY = 
|матч_LEV_PAO = 
|матч_LEV_PNE = 
|матч_LEV_PAOK = 
|матч_LEV_VOL =

|матч_OFI_AEK = 
|матч_OFI_KIF =
|матч_OFI_ARIS = 
|матч_OFI_AST = 
|матч_OFI_ATR = 
|матч_OFI_IRA =
|матч_OFI_KAL = 
|матч_OFI_LEV = 
|матч_OFI_OLY = 
|матч_OFI_PAO = 
|матч_OFI_PNE = 
|матч_OFI_PAOK = 
|матч_OFI_VOL =

|матч_OLY_AEK = 
|матч_OLY_KIF = 
|матч_OLY_ARIS = 
|матч_OLY_AST = 
|матч_OLY_ATR = 
|матч_OLY_IRA =
|матч_OLY_KAL = 
|матч_OLY_LEV = 
|матч_OLY_OFI = 
|матч_OLY_PAO = 
|матч_OLY_PNE = 
|матч_OLY_PAOK = 
|матч_OLY_VOL =

|матч_PAO_AEK = 
|матч_PAO_KIF = 
|матч_PAO_ARIS = 
|матч_PAO_AST = 
|матч_PAO_ATR = 
|матч_PAO_IRA =
|матч_PAO_KAL = 
|матч_PAO_LEV = 
|матч_PAO_OFI = 
|матч_PAO_OLY = 
|матч_PAO_PNE = 
|матч_PAO_PAOK = 
|матч_PAO_VOL =

|матч_PNE_AEK = 
|матч_PNE_KIF = 
|матч_PNE_ARIS = 
|матч_PNE_AST = 
|матч_PNE_ATR = 
|матч_PNE_IRA =
|матч_PNE_KAL = 
|матч_PNE_LEV = 
|матч_PNE_OFI = 
|матч_PNE_OLY = 
|матч_PNE_PAO = 
|матч_PNE_PAOK = 
|матч_PNE_VOL =

|матч_PAOK_AEK = 
|матч_PAOK_KIF = 
|матч_PAOK_ARIS = 
|матч_PAOK_AST = 
|матч_PAOK_ATR = 
|матч_PAOK_IRA =
|матч_PAOK_KAL = 
|матч_PAOK_LEV = 
|матч_PAOK_OFI = 
|матч_PAOK_OLY = 
|матч_PAOK_PAO = 
|матч_PAOK_PNE = 
|матч_PAOK_VOL =

|матч_VOL_AEK = 
|матч_VOL_KIF = 
|матч_VOL_ARIS = 
|матч_VOL_AST = 
|матч_VOL_ATR = 
|матч_VOL_IRA =
|матч_VOL_KAL = 
|матч_VOL_LEV = 
|матч_VOL_OFI = 
|матч_VOL_OLY = 
|матч_VOL_PAO = 
|матч_VOL_PNE = 
|матч_VOL_PAOK = 
}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://www.slgr.gr/ Афіцыйны сайт Супэрлігі]

{{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Грэцыі па футболе}}
{{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Грэцыі па футболе]]
[[Катэгорыя:2026 год у футболе]]
[[Катэгорыя:2027 год у футболе]]</text>
      <sha1>h4hwmjalve6tlbwwjnnpkmfomz9avdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2026—2027 гадоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303153</id>
    <revision>
      <id>2678514</id>
      <timestamp>2026-07-10T10:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2678514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6973" sha1="gwh045zi6v11pwvs1yiytfqx9o5qea4" xml:space="preserve">{{Сэзон футбольнай лігі
|Назва                 = Бундэсьліга 2026—2027 гадоў
|Найлепшы бамбардзір   = 
|Папярэдні сэзон       = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]
|Наступны сэзон        = [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2027—2028 гадоў|2027—2028]]
}}
'''Бундэсьліга 2026—2027 гадоў''' — 115-ы розыгрыш [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Аўстрыі]], які пачнецца 1 жніўня 2026 году.

== Клюбы ==
У турніры бяруць удзел 12 клюбаў, зь якіх 11 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а «[[Аўстрыя Люстэнаў|Аўстрыя]]» з Люстэнаў прасунулася з Другой лігі, замяніўшы «[[Бляў-Вайс Лінц|Бляў-Вайс]]».

== Рэгулярны сэзон ==
=== Табліца ===
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|абнаўленьне = будучыня
|дата_пачатку = 1 жніўня 2026
|крыніца     = [https://www.bundesliga.at/de/tabelle/ Бундэсьліга]

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў=STU, RBS, LSK, AWI, RWI, HAR, TIR, ALT, RIE, WAC, GAK, ALU

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=C |вынік2=C |вынік3=C |вынік4=C |вынік5=C |вынік6=C |вынік7=R |вынік8=R |вынік9=R |вынік10=R |вынік11=R |вынік12=R

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_ALT=0 |нічыі_ALT=0 |паразы_ALT=0 |мз_ALT=0 |мп_ALT=0 &lt;!-- SCR Altach --&gt;
|перамогі_AWI=0 |нічыі_AWI=0 |паразы_AWI=0 |мз_AWI=0 |мп_AWI=0 &lt;!-- Austria Wien --&gt;
|перамогі_ALU=0 |нічыі_ALU=0 |паразы_ALU=0 |мз_ALU=0 |мп_ALU=0 &lt;!-- Austria Lustenau --&gt;
|перамогі_GAK=0 |нічыі_GAK=0 |паразы_GAK=0 |мз_GAK=0 |мп_GAK=0 &lt;!-- Grazer AK --&gt;
|перамогі_HAR=0 |нічыі_HAR=0 |паразы_HAR=0 |мз_HAR=0 |мп_HAR=0 &lt;!-- Hartberg --&gt;
|перамогі_LSK=0 |нічыі_LSK=0 |паразы_LSK=0 |мз_LSK=0 |мп_LSK=0 &lt;!-- LASK --&gt;
|перамогі_RBS=0 |нічыі_RBS=0 |паразы_RBS=0 |мз_RBS=0 |мп_RBS=0 &lt;!-- Red Bull Salzburg --&gt;
|перамогі_RIE=0 |нічыі_RIE=0 |паразы_RIE=0 |мз_RIE=0 |мп_RIE=0 &lt;!-- Guntamatic Ried --&gt;
|перамогі_RWI=0 |нічыі_RWI=0 |паразы_RWI=0 |мз_RWI=0 |мп_RWI=0 &lt;!-- SK Rapid --&gt;
|перамогі_STU=0 |нічыі_STU=0 |паразы_STU=0 |мз_STU=0 |мп_STU=0 &lt;!-- Sturm Graz --&gt;
|перамогі_TIR=0 |нічыі_TIR=0 |паразы_TIR=0 |мз_TIR=0 |мп_TIR=0 &lt;!-- WSG Tirol --&gt;
|перамогі_WAC=0 |нічыі_WAC=0 |паразы_WAC=0 |мз_WAC=0 |мп_WAC=0 &lt;!-- Wolfsberg --&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_ALU=[[Аўстрыя Люстэнаў]]
|назва_AWI=[[Аўстрыя Вена]]
|назва_GAK=[[ГАК Грац|ГАК]]
|назва_HAR=[[Гартбэрг (футбольны клюб)|Гартбэрг]]
|назва_LSK=[[ЛАСК Лінц|ЛАСК]]
|назва_RWI=[[Рапід Вена]]
|назва_RBS=[[Рэд Бул Зальцбург]]
|назва_ALT=[[Райндорф Альтах]]
|назва_RIE=[[Рыд (футбольны клюб)|Рыд]]
|назва_STU=[[Штурм Грац]]
|назва_TIR=[[Тыроль Ватэнс|Тыроль]]
|назва_WAC=[[Вольфсбэрг (футбольны клюб)|Вольфсбэрг]]

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Вынікі ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў; 4) Забітыя мячы; 5) Лік перамог; 6) Лік гасьцявых перамог; 7) Забітыя мячы ў гасьцях.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=Q

|колер_C=green1 |тэкст_C=Чэмпіёнскі раўнд
|колер_R=red1   |тэкст_R=Раўнд на паніжэньне

}}&lt;/onlyinclude&gt;

=== Вынікі гульняў ===
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
| крыніца      = [https://www.bundesliga.at/de/spielplan/ Бундэсьліга]
| абнаўленьне  = будучыня
| дата_пачатку = 1 жніўня 2026
| стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў=AWI, ALU, WAC, GAK, HAR, LSK, ALT, RWI, RIE, RBS, TIR, STU

|скарачэньне_ALU=[[Аўстрыя Люстэнаў|АўЛ]]
|скарачэньне_AWI=[[Аўстрыя Вена|АўВ]]
|скарачэньне_GAK=[[ГАК Грац|ГАК]]
|скарачэньне_HAR=[[Гартбэрг (футбольны клюб)|Гар]]
|скарачэньне_LSK=[[ЛАСК Лінц|ЛАС]]
|скарачэньне_RWI=[[Рапід Вена|Рап]]
|скарачэньне_RBS=[[Рэд Бул Зальцбург|Рэд]]
|скарачэньне_ALT=[[Райндорф Альтах|Рай]]
|скарачэньне_RIE=[[Рыд (футбольны клюб)|Рыд]]
|скарачэньне_STU=[[Штурм Грац|Шту]]
|скарачэньне_TIR=[[Тыроль Ватэнс|Тыр]]
|скарачэньне_WAC=[[Вольфсбэрг (футбольны клюб)|Вол]]

|назва_ALU=[[Аўстрыя Люстэнаў]]
|назва_AWI=[[Аўстрыя Вена]]
|назва_GAK=[[ГАК Грац|ГАК]]
|назва_HAR=[[Гартбэрг (футбольны клюб)|Гартбэрг]]
|назва_LSK=[[ЛАСК Лінц|ЛАСК]]
|назва_RWI=[[Рапід Вена]]
|назва_RBS=[[Рэд Бул Зальцбург]]
|назва_ALT=[[Райндорф Альтах]]
|назва_RIE=[[Рыд (футбольны клюб)|Рыд]]
|назва_STU=[[Штурм Грац]]
|назва_TIR=[[Тыроль Ватэнс|Тыроль]]
|назва_WAC=[[Вольфсбэрг (футбольны клюб)|Вольфсбэрг]]

}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://www.bundesliga.at Афіцыйны сайт Бундэсьлігі]

{{Сэзоны Бундэсьлігі чэмпіянату Аўстрыі па футболе}}
{{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Аўстрыі па футболе]]
[[Катэгорыя:2026 год у футболе]]
[[Катэгорыя:2027 год у футболе]]</text>
      <sha1>gwh045zi6v11pwvs1yiytfqx9o5qea4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2026—2027 гадоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303154</id>
    <revision>
      <id>2678527</id>
      <timestamp>2026-07-10T10:30:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „{{Сэзон футбольнай лігі |Назва                 = Супэрліга 2026—2027 гадоў |Найлепшы бамбардзір   =  |Папярэдні сэзон       = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон        = Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футбо...“</comment>
      <origin>2678527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8800" sha1="k04zv8r35xryo0vkx9xaun3m0ga6zaf" xml:space="preserve">{{Сэзон футбольнай лігі
|Назва                 = Супэрліга 2026—2027 гадоў
|Найлепшы бамбардзір   = 
|Папярэдні сэзон       = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]
|Наступны сэзон        = [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе 2027—2028 гадоў|2027—2028]]
}}
'''Супэрліга 2026—2027 гадоў''' — 130-ы розыгрыш [[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Швайцарыі]], які пачнецца 24 ліпеня 2026 году.

== Клюбы ==
У турніры бяруць удзел 12 клюбаў, зь якіх 11 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону (у тым ліку пераможца пераходных матчаў «[[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэр]]»), а «[[Вадуц (футбольны клюб)|Вадуц]]» прасунуўся з Чэлендж-лігі, замяніўшы «[[Вінтэртур (футбольны клюб)|Вінтэртур]]».

== Табліца ==
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|абнаўленьне = будучыня
|дата_пачатку = 24 ліпеня 2026
|крыніца     = [https://matchcenter-sfl.football.ch/default.aspx?oid=2&amp;lng=1&amp;ln=11011&amp;s=2027 Швайцарскі футбольны зьвяз]

|падзел6=так

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў=THU, STG, LUG, SIO, BAS, YB, LUZ, SER, LS, ZÜR, GCZ, VAD

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=CL2Q |вынік2=ECL2Q |вынік3=ECL2Q |вынік11=RPO |вынік12=REL

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_BAS=0 |нічыі_BAS=0 |паразы_BAS=0 |мз_BAS=0 |мп_BAS=0&lt;!-- Basel --&gt;
|перамогі_GCZ=0 |нічыі_GCZ=0 |паразы_GCZ=0 |мз_GCZ=0 |мп_GCZ=0&lt;!-- Grasshopper --&gt;
|перамогі_LS =0 |нічыі_LS =0 |паразы_LS =0 |мз_LS =0 |мп_LS =0&lt;!-- Lausanne-Sport --&gt;
|перамогі_LUG=0 |нічыі_LUG=0 |паразы_LUG=0 |мз_LUG=0 |мп_LUG=0&lt;!-- Lugano --&gt;
|перамогі_LUZ=0 |нічыі_LUZ=0 |паразы_LUZ=0 |мз_LUZ=0 |мп_LUZ=0&lt;!-- Luzern --&gt;
|перамогі_SER=0 |нічыі_SER=0 |паразы_SER=0 |мз_SER=0 |мп_SER=0&lt;!-- Servette --&gt;
|перамогі_SIO=0 |нічыі_SIO=0 |паразы_SIO=0 |мз_SIO=0 |мп_SIO=0&lt;!-- Sion --&gt;
|перамогі_STG=0 |нічыі_STG=0 |паразы_STG=0 |мз_STG=0 |мп_STG=0&lt;!-- St. Gallen --&gt;
|перамогі_THU=0 |нічыі_THU=0 |паразы_THU=0 |мз_THU=0 |мп_THU=0&lt;!-- Thun --&gt;
|перамогі_VAD=0 |нічыі_VAD=0 |паразы_VAD=0 |мз_VAD=0 |мп_VAD=0&lt;!-- Vaduz--&gt;
|перамогі_YB =0 |нічыі_YB =0 |паразы_YB =0 |мз_YB =0 |мп_YB =0&lt;!-- Young Boys --&gt;
|перамогі_ZÜR=0 |нічыі_ZÜR=0 |паразы_ZÜR=0 |мз_ZÜR=0 |мп_ZÜR=0&lt;!-- Zürich --&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_BAS = [[Базэль (футбольны клюб)|Базэль]]
|назва_GCZ = [[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэр]]
|назва_LS  = [[Лязана (футбольны клюб)|Лязана]]
|назва_LUG = [[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]
|назва_LUZ = [[Люцэрн (футбольны клюб)|Люцэрн]]
|назва_SER = [[Сэрвэт Жэнэва|Сэрвэт]]
|назва_SIO = [[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]
|назва_STG = [[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]
|назва_THU = [[Тун (футбольны клюб)|Тун]]
|назва_VAD = [[Вадуц (футбольны клюб)|Вадуц]]
|назва_YB  = [[Янг Бойз Бэрн|Янг Бойз]]
|назва_ZÜR = [[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Забітыя мячы; 4) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 5) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 6) Забітыя мячы ў гасьцях; 7) Жарабя.

|заўвага_загаловак_вынікі=Клюбы па тры разы згуляюць кожны з кожным (33 туры), пасьля чаго табліца падзеліцца на дзьве групы (верхняя шасьцёрка і ніжняя шасьцёрка).

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_CL2Q=green1|тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_EL2Q=blue1 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]]
|колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]]
|колер_RPO=red2   |тэкст_RPO=[[#Пераходныя матчы|Пераходныя матчы]]
|колер_REL=red1   |тэкст_REL=Паніжэньне ў Чэлендж-лігу

}}&lt;/onlyinclude&gt;

== Вынікі гульняў ==
=== 1—22 туры ===
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
| крыніца      = [https://matchcenter-sfl.football.ch/default.aspx?oid=2&amp;lng=1&amp;ln=11011&amp;s=2027 Швайцарскі футбольны зьвяз]
| абнаўленьне  = будучыня
| дата_пачатку = 24 ліпеня 2026
| стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў = BAS, VAD, GCZ, LUG, LUZ, LS, STG, SIO, SER, THU, ZÜR, YB

|скарачэньне_BAS = [[Базэль (футбольны клюб)|Баз]]
|скарачэньне_GCZ = [[Грасгопэр Цюрых|Гра]]
|скарачэньне_LS  = [[Лязана (футбольны клюб)|Ляз]]
|скарачэньне_LUG = [[Люгана (футбольны клюб)|Люг]]
|скарачэньне_LUZ = [[Люцэрн (футбольны клюб)|Люц]]
|скарачэньне_SER = [[Сэрвэт Жэнэва|Сэр]]
|скарачэньне_SIO = [[Сіён (футбольны клюб)|Сіё]]
|скарачэньне_STG = [[Санкт-Гален (футбольны клюб)|С-Г]]
|скарачэньне_THU = [[Тун (футбольны клюб)|Тун]]
|скарачэньне_VAD = [[Вадуц (футбольны клюб)|Вад]]
|скарачэньне_YB  = [[Янг Бойз Бэрн|Янг]]
|скарачэньне_ZÜR = [[Цюрых (футбольны клюб)|Цюр]]

|назва_BAS = [[Базэль (футбольны клюб)|Базэль]]
|назва_GCZ = [[Грасгопэр Цюрых|Грасгопэр]]
|назва_LS  = [[Лязана (футбольны клюб)|Лязана]]
|назва_LUG = [[Люгана (футбольны клюб)|Люгана]]
|назва_LUZ = [[Люцэрн (футбольны клюб)|Люцэрн]]
|назва_SER = [[Сэрвэт Жэнэва|Сэрвэт]]
|назва_SIO = [[Сіён (футбольны клюб)|Сіён]]
|назва_STG = [[Санкт-Гален (футбольны клюб)|Санкт-Гален]]
|назва_THU = [[Тун (футбольны клюб)|Тун]]
|назва_VAD = [[Вадуц (футбольны клюб)|Вадуц]]
|назва_YB  = [[Янг Бойз Бэрн|Янг Бойз]]
|назва_ZÜR = [[Цюрых (футбольны клюб)|Цюрых]]

}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://sfl.ch/ Афіцыйны сайт Швайцарскай футбольнай лігі]

{{Сэзоны Супэрлігі чэмпіянату Швайцарыі па футболе}}
{{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Швайцарыі па футболе]]
[[Катэгорыя:2026 год у футболе]]
[[Катэгорыя:2027 год у футболе]]</text>
      <sha1>k04zv8r35xryo0vkx9xaun3m0ga6zaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2026—2027 гадоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303155</id>
    <revision>
      <id>2678538</id>
      <timestamp>2026-07-10T10:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artsiom91</username>
        <id>28241</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „{{Сэзон футбольнай лігі |Назва                 = Прэм’ер-ліга 2026—2027 гадоў |Найлепшы бамбардзір   =  |Папярэдні сэзон       = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон        = Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатлянды...“</comment>
      <origin>2678538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8801" sha1="m076btfzinllski27tdsjfvenius9k4" xml:space="preserve">{{Сэзон футбольнай лігі
|Назва                 = Прэм’ер-ліга 2026—2027 гадоў
|Найлепшы бамбардзір   = 
|Папярэдні сэзон       = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]]
|Наступны сэзон        = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2027—2028 гадоў|2027—2028]]
}}
'''Прэм’ер-ліга 2026—2027 гадоў''' — 130-ы розыгрыш [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Шатляндыі]], які пачнецца з 31 ліпеня 2026 году.

== Клюбы ==
У турніры бяруць удзел 12 клюбаў, зь якіх 11 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону (у тым ліку і пераможца пераходных матчаў «[[Сэнт-Мірэн Пэйсьлі|Сэнт-Мірэн]]»), а «[[Сэнт-Джонстан Пэрт|Сэнт-Джонстан]]» прасунуўся з Чэмпіёншыпу, замяніўшы «[[Лівінгстан (футбольны клюб)|Лівінгстан]]».

== Табліца ==
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|абнаўленьне = будучыня
|дата_пачатку = 31 ліпеня 2026
|крыніца     = [https://www.soccerway.com/scotland/premiership/ Soccerway]

|падзел6=так

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў=CEL, HOM, RAN, MOT, HIB, FAL, DUN, DND, ABE, KIL, STM, STJ

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=CL2Q |вынік2=ECL2Q |вынік3=ECL2Q |вынік11=RPO |вынік12=REL

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_ABE=0 |нічыі_ABE=0 |паразы_ABE=0 |мз_ABE=0 |мп_ABE=0&lt;!--Aberdeen--&gt;
|перамогі_CEL=0 |нічыі_CEL=0 |паразы_CEL=0 |мз_CEL=0 |мп_CEL=0&lt;!--Celtic--&gt;
|перамогі_DND=0 |нічыі_DND=0 |паразы_DND=0 |мз_DND=0 |мп_DND=0&lt;!--Dundee--&gt;
|перамогі_DUN=0 |нічыі_DUN=0 |паразы_DUN=0 |мз_DUN=0 |мп_DUN=0&lt;!--Dundee United--&gt;
|перамогі_FAL=0 |нічыі_FAL=0 |паразы_FAL=0 |мз_FAL=0 |мп_FAL=0&lt;!--Falkirk--&gt;
|перамогі_HOM=0 |нічыі_HOM=0 |паразы_HOM=0 |мз_HOM=0 |мп_HOM=0&lt;!--Heart of Midlothian--&gt;
|перамогі_HIB=0 |нічыі_HIB=0 |паразы_HIB=0 |мз_HIB=0 |мп_HIB=0&lt;!--Hibernian--&gt;
|перамогі_KIL=0 |нічыі_KIL=0 |паразы_KIL=0 |мз_KIL=0 |мп_KIL=0&lt;!--Team Kilmarnock--&gt;
|перамогі_MOT=0 |нічыі_MOT=0 |паразы_MOT=0 |мз_MOT=0 |мп_MOT=0&lt;!--Motherwell--&gt;
|перамогі_RAN=0 |нічыі_RAN=0 |паразы_RAN=0 |мз_RAN=0 |мп_RAN=0&lt;!--Rangers--&gt;
|перамогі_STJ=0 |нічыі_STJ=0 |паразы_STJ=0 |мз_STJ=0 |мп_STJ=0&lt;!--St Johnstone--&gt;
|перамогі_STM=0 |нічыі_STM=0 |паразы_STM=0 |мз_STM=0 |мп_STM=0&lt;!--St Mirren--&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_ABE=[[Абэрдын (футбольны клюб)|Абэрдын]]
|назва_CEL=[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]
|назва_DND=[[Дандзі (футбольны клюб)|Дандзі]]
|назва_DUN=[[Дандзі Юнайтэд]]
|назва_FAL=[[Фалкірк (футбольны клюб)|Фалкірк]]
|назва_HOM=[[Гартс Эдынбург|Гартс]]
|назва_HIB=[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]
|назва_KIL=[[Кілмарнок (футбольны клюб)|Кілмарнок]]
|назва_MOT=[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]
|назва_RAN=[[Рэйнджарз Глазга|Рэйнджарз]]
|назва_STJ=[[Сэнт-Джонстан Пэрт|Сэнт-Джонстан]]
|назва_STM=[[Сэнт-Мірэн Пэйсьлі|Сэнт-Мірэн]]

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Забітыя мячы; 4) Пункты ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 6) Дадатковыя матчы (толькі для вызначэньня чэмпіёна, удзельнікаў эўракубкаў, камандаў на паніжэньне, падзелу на шасьцёркі перад другім этапам).

|заўвага_загаловак_вынікі=Клюбы па тры разы згуляюць кожны з кожным (33 туры), пасьля чаго табліца падзеліцца на дзьве групы (верхняя шасьцёрка і ніжняя шасьцёрка).

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_CL2Q=green1|тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_EL3Q=blue1 |тэкст_EL3Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]]
|колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]]
|колер_RPO=red2   |тэкст_RPO=Пераходныя матчы
|колер_REL=red1   |тэкст_REL=Паніжэньне ў Чэмпіёншып

}}&lt;/onlyinclude&gt;

== Вынікі гульняў ==
=== 1—22 туры ===
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
| крыніца      = [https://www.soccerway.com/scotland/premiership/ Soccerway]
| абнаўленьне  = будучыня
| дата_пачатку = 31 ліпеня 2026
| стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў=ABE, HOM, HIB, DND, DUN, KIL, MOT, RAN, CEL, STJ, STM, FAL

|скарачэньне_ABE=[[Абэрдын (футбольны клюб)|Абэ]]
|скарачэньне_CEL=[[Сэлтык Глазга|Сэл]]
|скарачэньне_DND=[[Дандзі (футбольны клюб)|Дан]]
|скарачэньне_DUN=[[Дандзі Юнайтэд|ДЮ]]
|скарачэньне_FAL=[[Фалкірк (футбольны клюб)|Фал]]
|скарачэньне_HOM=[[Гартс Эдынбург|Гар]]
|скарачэньне_HIB=[[Гібэрніян Эдынбург|Гіб]]
|скарачэньне_KIL=[[Кілмарнок (футбольны клюб)|Кіл]]
|скарачэньне_MOT=[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Мат]]
|скарачэньне_RAN=[[Рэйнджарз Глазга|Рэй]]
|скарачэньне_STJ=[[Сэнт-Джонстан Пэрт|С-Д]]
|скарачэньне_STM=[[Сэнт-Мірэн Пэйсьлі|С-М]]

|назва_ABE=[[Абэрдын (футбольны клюб)|Абэрдын]]
|назва_CEL=[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]
|назва_DND=[[Дандзі (футбольны клюб)|Дандзі]]
|назва_DUN=[[Дандзі Юнайтэд]]
|назва_FAL=[[Фалкірк (футбольны клюб)|Фалкірк]]
|назва_HOM=[[Гартс Эдынбург|Гартс]]
|назва_HIB=[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]
|назва_KIL=[[Кілмарнок (футбольны клюб)|Кілмарнок]]
|назва_MOT=[[Матэрўэл (футбольны клюб)|Матэрўэл]]
|назва_RAN=[[Рэйнджарз Глазга|Рэйнджарз]]
|назва_STJ=[[Сэнт-Джонстан Пэрт|Сэнт-Джонстан]]
|назва_STM=[[Сэнт-Мірэн Пэйсьлі|Сэнт-Мірэн]]

}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://spfl.co.uk/league/premiership Афіцыйны сайт Прэм’ер-Лігі]

{{Сэзоны Прэм’ер-лігі чэмпіянату Шатляндыі па футболе}}
{{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат Шатляндыі па футболе]]
[[Катэгорыя:2026 год у футболе]]
[[Катэгорыя:2027 год у футболе]]</text>
      <sha1>m076btfzinllski27tdsjfvenius9k4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>